Базарбай Мәметов

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="kk">
  <siteinfo>
    <sitename>Уикипедия</sitename>
    <dbname>kkwiki</dbname>
    <base>https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.15</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Таспа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Арнайы</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Талқылау</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Қатысушы</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Қатысушы талқылауы</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Уикипедия</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Уикипедия талқылауы</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Сурет</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Сурет талқылауы</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">МедиаУики</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">МедиаУики талқылауы</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Үлгі</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Үлгі талқылауы</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Анықтама</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Анықтама талқылауы</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Санат</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Санат талқылауы</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Портал</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Портал талқылауы</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Жоба</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Жоба талқылауы</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
      <namespace key="2600" case="first-letter">Topic</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Базарбай Мәметов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9245</id>
    <revision>
      <id>3643332</id>
      <parentid>3615487</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T10:06:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Жанар Чушекова</username>
        <id>184284</id>
      </contributor>
      <origin>3643332</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6691" sha1="htqy6stbnbyjjryid3msm667j0zjp02" xml:space="preserve">'''Базарбай Мәметов''' ([[20 мамыр]] [[1888 жыл|1888]], қазіргі [[Сарқан ауданы]] – 1946) — Алаш зиялысы, [[Алашорда]] үкіметінің мүшесі, Жетісудағы Алаш қозғалысының көрнекті мүшелерінің бірі, заңгер.&lt;ref&gt;“Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9&lt;/ref&gt;

==Өмірбаяны==
[[Найман]] тайпасының [[Садыр]] руынан шыққан.&lt;ref&gt;https://adebiportal.kz/kz/news/view/19200&lt;/ref&gt;

1888 жылы (екінші бір архивтік құжатта 1891 жылы туған деп көрсетілген) [[Жетісу облысы]], [[Лепсі уезі]], [[Балқаш-Лепсі болысы]]нда (қазіргі Сарқант ауданы) дүниеге келген. 1900-1911 жылдары [[Верный ерлер гимназиясы]]нда оқиды. Алғашында Мәскеудегі Алексеев әскери училищесіне оқуға ынтасы болғанымен, 1911 жылы [[Қазан университеті]]нің заң факультетіне түсіп, оны 1917 жылы бітіріп шығады.

ЖОО-да оқып жүргенде-ақ, ол әр түрлі жұмыстарға белсене араласады. 1916 жылы атақты «маусым» жарлығы шыққанда Қазанда оқитын қазақ студенттері ішінде Б. Мәметов те бар, тыл жұмысына бара жатқан орыс тілін білмейтін қазақ жігіттеріне бас-көз болу үшін «Қазақ» газетінің бетінен «бүкіл ақ жүрек бауырларын» шақырып, үндеу жолдайды. Бұл үндеуді [[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейхан|Ә. Бөкейханов]] «Бауырларым, ден сау, жас шақтарыңда жұрт үшін жұмылыңдар!»&amp;nbsp;— деп жылы қабылдайды.

[[Ақпан төңкерісі]]нен соң Алаш қозғалысына белсене араласады. 1917 жылғы шілде айындағы Жалпықазақ съезінде [[Жетісу облысы (Ресей империясы)|Жетісу облысынан]] Бүкілресейлік Құрылтай жиналысына депутаттыққа ұсынылып және бүкілресейлік мұсылмандар кеңесіне (Шоро-и-Исламға) өкіл етіп сайланады.

Ал сол жылғы желтоқсанда өткен [[Жалпы қазақ съезі|Жалпықазақ съезінде]] Алашорда үкіметінің мүшелігіне облыстардан тысқары, яғни жалпы қазақ атынан кіреді. Осының өзінен-ақ Б.Мәметовтің абыройының қаншалықты екенін аңғаруға болады.

[[Азамат соғысы]] жылдары басқа да ұлтжанды қазақ зиялылары сияқты Б.Мәметов те ақ пен қызылдың теке тіресінде тектен-текке қосақ арасында қалған қазақ жұртшылығын аман сақтап, қорғау мақсатында [[Семей]]де 1918 жылы 1 Алаш полкін жасақтауға және Жетісу жерінде қазақ жігіттерінен алаш сарбаздарын ұйымдастыруға ат салысады.
Жетісуда С. Аманжоловпен бірге аштық-күйзеліске ұшыраған жұртшылыққа көмек комитетін ұйымдастырады.

1918 жылы 10-31 тамыз аралығында Лепсіде өткен [[Алаш орда]]ның Жетісу облыстық 2 қазақ съезіне қатысып, оның кеңесінің мүшелігіне сайланады.
Колчак үкіметі тарапынан большевиктермен қатысы бар деген жалған желеумен Алашорда мүшесі Лепсі көмек комитетінің төрағасы Б.Мәметов қуғын-сүргінге ұшырайды. Қуғынға ұшыраған Алаш зиялысы Б. Мәметовке М. Тынышпаев ара түсіп, адмирал Колчакқа хат жазады.

Жетісуда казак-орыстардың қазақ ауылдарына жасаған адам айтқысыз айуандық істерін, Отыншының ерлік өлімін Семейге алғаш жеткізген және осыларды «Абай» журналына жазған Б.Мәметов пен Ы. Жайнақов болатын.

Кеңес кезеңінде де Б. Мәметов қуғын-сүргінге ұшырап, 1928 жылы ұсталынып, тұтқындалады. 1931 жылы отбасымен [[Саратов]]қа жер аударылады.

Саратов, Қарақалпақстан, Жамбыл, Талдықорғанда әр түрлі шаруашылық қызметте болып, 1946 жылы Бөрлітөбе ауданында қайтыс болды. Кеңес Одағы Жоғарғы Кеңесінің 1989 жылғы 16 қаңтардағы Жарлығының 1 – бабына сәйкес «30-40 жылдар мен 50-ші жылдардың басында қуғын-сүргінге ұшырағандар мен құрбандарына байланысты әділдік орнатуға толықтыру іс-шаралары» негізге алынып, 1989 жылы 6 сәуірде Мәметов Базарбай ақталды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Алаш Орда}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:20 мамырда туғандар]]
[[Санат:1888 жылы туғандар]]
[[Санат:Сарқан ауданында туғандар]]
[[Санат:1946 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақстан заңгерлері]]
[[Санат:КСРО-да репрессияланғандар]]
[[Санат:КСРО-да қуғындалғандар]]
[[Санат:Қазан университеті түлектері]]</text>
      <sha1>htqy6stbnbyjjryid3msm667j0zjp02</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643335</id>
      <parentid>3643332</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T10:40:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Жанар Чушекова|Жанар Чушекова]] ([[User talk:Жанар Чушекова|т]]) өңдемелерінен [[User:Daniyal.aidarov5|Daniyal.aidarov5]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3615487</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6687" sha1="2fyst2in13ousypg3l5gqlcbchw0iqi" xml:space="preserve">'''Базарбай Мәметов''' ([[20 мамыр]] [[1888 жыл|1888]], қазіргі [[Сарқан ауданы]] – 1946) — Алаш зиялысы, [[Алашорда]] үкіметінің мүшесі, Жетісудағы Алаш қозғалысының көрнекті мүшелерінің бірі, заңгер.&lt;ref&gt;“Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9&lt;/ref&gt;

==Өмірбаяны==
[[Найман]] тайпасының [[Садыр]] руынан шыққан.&lt;ref&gt;https://adebiportal.kz/kz/news/view/19200&lt;/ref&gt;

1888 жылы (екінші бір архивтік құжатта 1891 жылы туған деп көрсетілген) [[Жетісу облысы]], [[Лепсі уезі]], [[Балқаш-Лепсі болысы]]нда (қазіргі Сарқант ауданы) дүниеге келген. 1900-1911 жылдары [[Верный ерлер гимназиясы]]нда оқиды. Алғашында Мәскеудегі Алексеев әскери училищесіне оқуға ынтасы болғанымен, 1911 жылы [[Қазан университеті]]нің заң факультетіне түсіп, оны 1917 жылы бітіріп шығады.

ЖОО-да оқып жүргенде-ақ, ол әр түрлі жұмыстарға белсене араласады. 1916 жылы атақты «маусым» жарлығы шыққанда Қазанда оқитын қазақ студенттері ішінде Б. Мәметов те бар, тыл жұмысына бара жатқан орыс тілін білмейтін қазақ жігіттеріне бас-көз болу үшін «Қазақ» газетінің бетінен «бүкіл ақ жүрек бауырларын» шақырып, үндеу жолдайды. Бұл үндеуді [[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейхан|Ә. Бөкейханов]] «Бауырларым, ден сау, жас шақтарыңда жұрт үшін жұмылыңдар!»&amp;nbsp;— деп жылы қабылдайды.

Ақпан төңкерісінен соң Алаш қозғалысына белсене араласады. 1917 жылғы шілде айындағы Жалпықазақ съезінде [[Жетісу облысы (Ресей империясы)|Жетісу облысынан]] Бүкілресейлік Құрылтай жиналысына депутаттыққа ұсынылып және бүкілресейлік мұсылмандар кеңесіне (Шоро-и-Исламға) өкіл етіп сайланады.

Ал сол жылғы желтоқсанда өткен [[Жалпы қазақ съезі|Жалпықазақ съезінде]] Алашорда үкіметінің мүшелігіне облыстардан тысқары, яғни жалпы қазақ атынан кіреді. Осының өзінен-ақ Б.Мәметовтің абыройының қаншалықты екенін аңғаруға болады.

[[Азамат соғысы]] жылдары басқа да ұлтжанды қазақ зиялылары сияқты Б.Мәметов те ақ пен қызылдың теке тіресінде тектен-текке қосақ арасында қалған қазақ жұртшылығын аман сақтап, қорғау мақсатында [[Семей]]де 1918 жылы 1 Алаш полкін жасақтауға және Жетісу жерінде қазақ жігіттерінен алаш сарбаздарын ұйымдастыруға ат салысады.
Жетісуда С. Аманжоловпен бірге аштық-күйзеліске ұшыраған жұртшылыққа көмек комитетін ұйымдастырады.

1918 жылы 10-31 тамыз аралығында Лепсіде өткен [[Алаш орда]]ның Жетісу облыстық 2 қазақ съезіне қатысып, оның кеңесінің мүшелігіне сайланады.
Колчак үкіметі тарапынан большевиктермен қатысы бар деген жалған желеумен Алашорда мүшесі Лепсі көмек комитетінің төрағасы Б.Мәметов қуғын-сүргінге ұшырайды. Қуғынға ұшыраған Алаш зиялысы Б. Мәметовке М. Тынышпаев ара түсіп, адмирал Колчакқа хат жазады.

Жетісуда казак-орыстардың қазақ ауылдарына жасаған адам айтқысыз айуандық істерін, Отыншының ерлік өлімін Семейге алғаш жеткізген және осыларды «Абай» журналына жазған Б.Мәметов пен Ы. Жайнақов болатын.

Кеңес кезеңінде де Б. Мәметов қуғын-сүргінге ұшырап, 1928 жылы ұсталынып, тұтқындалады. 1931 жылы отбасымен [[Саратов]]қа жер аударылады.

Саратов, Қарақалпақстан, Жамбыл, Талдықорғанда әр түрлі шаруашылық қызметте болып, 1946 жылы Бөрлітөбе ауданында қайтыс болды. Кеңес Одағы Жоғарғы Кеңесінің 1989 жылғы 16 қаңтардағы Жарлығының 1 – бабына сәйкес «30-40 жылдар мен 50-ші жылдардың басында қуғын-сүргінге ұшырағандар мен құрбандарына байланысты әділдік орнатуға толықтыру іс-шаралары» негізге алынып, 1989 жылы 6 сәуірде Мәметов Базарбай ақталды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Алаш Орда}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:20 мамырда туғандар]]
[[Санат:1888 жылы туғандар]]
[[Санат:Сарқан ауданында туғандар]]
[[Санат:1946 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақстан заңгерлері]]
[[Санат:КСРО-да репрессияланғандар]]
[[Санат:КСРО-да қуғындалғандар]]
[[Санат:Қазан университеті түлектері]]</text>
      <sha1>2fyst2in13ousypg3l5gqlcbchw0iqi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>X (әлеуметтік желі)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15819</id>
    <revision>
      <id>3643140</id>
      <parentid>3515586</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T12:31:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TalgatSnow</username>
        <id>143530</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>TalgatSnow [[Twitter]] бетін [[X (әлеуметтік желі)]] бетіне жылжытты</comment>
      <origin>3515586</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21153" sha1="j281gxhzt156keika0dkhvvj08czu6e" xml:space="preserve">{{Сайт
 |атауы = Twitter
 |логотипі = X logo 2023.svg
 |URL = [http://twitter.com/ twitter.com]
 |коммерциялық = иә
 |скриншоты =
 |скриншот ені = 350px
 |тақырыбы = Уикипедияның 15 жылдық қарсаңында твиттердегі ресми парақшасының мұқабасы
 |түрі = [[микроблогинг]] қызметі
 |тіркелу = қатысу үшін керек
 |тілдері = [[Ағылшын тілі|ағылшынша]], [[Испан тілі|испанша]], [[Италиян тілі|италиянша]], [[Корей тілі|корейше]], [[Неміс тілі|немісше]], [[Орыс тілі|орысша]], [[Түрік тілі|түрікше]], [[Француз тілі|французша]], [[Жапон тілі|жапонша]]
 |кірушілер саны = 1,3 млрд (тіркелген)&lt;ref&gt;{{cite news|last=Wagemakers|first=Adrianus|title=There is a possibility that the quality of Twitter's users is deteriorating|url=http://www.businessinsider.com/twitter-monthly-active-users-2015-7|accessdate=2016-12-25|publisher=Business Insider|date=2016-08-03}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;319 млн (белсенді)&lt;ref&gt;{{cite news|title=Twitter показал наименьший доход за свою историю|url=http://www.rbc.ru/rbcfreenews/589c68409a794740bb9e8e7a|accessdate=2017-02-09|publisher=РБК}}&lt;/ref&gt;
 |орналасқан жері = {{байрақ|АҚШ}}, [[Сан-Франциско]], [[Калифорния]]
 |иесі = [[Илон Маск]]
 |авторы = [[Джек Дорси]], [[Эван Уильямс]], [[Биз Стоун]]
 |ашылды = [[15 шілде]] [[2006 жыл]] 
 |қазіргі статусы = жұмыс істеп тұр
 |айналымы = {{өсім}} 3,72 млрд $ (2020)&lt;ref name=&quot;сілтеме1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://s22.q4cdn.com/826641620/files/doc_financials/2020/q4/FINAL-Q4'20-TWTR-Earnings-Release.pdf|title=Twitter Announces Fourth Quarter and Fiscal Year 2020 Results}}&lt;/ref&gt;
 |қызметкерлер саны = 5 550+ 
 |таза табысы = {{құлдырау}} -1,13 млрд $ (2020)&lt;ref name=&quot;сілтеме1&quot;/&gt;
 |телефоны =
}}
'''Twitter''' ({{lang-en|Twitter – «сайрау», ауыспалы мағынасы «көп сөйлеу»}}&lt;ref&gt;[http://latimesblogs.latimes.com/technology/2009/02/twitter-creator.html Twitter creator Jack Dorsey illuminates the site’s founding document. Part I]{{ref-en}}&lt;/ref&gt;) — қысқа мәтіндік жазбалар жазуға арналған уеб-сайт немесе жүйе. Сондай-ақ [[SMS]] жіберу арқылы немесе арнайы сыртқы клиент-бағдарламалар көмегімен жазба қалдыру мүмкіндігі бар.

Тwitter-дің бас кеңсесі [[Сан-Франциско|Сан-Франциско қаласында]] ([[Калифорния|Калифорния штаты]]) орналасқан. Сондай-ақ [[Сан-Антонио]] ([[Техас|Техас штаты]]) мен [[Бостон]] ([[Массачусетс|Массачусетс штаты]]) қалаларында оның [[сервер]]лері мен кеңселері бар&lt;ref name=&quot;contact&quot;&gt;{{cite web|url=https://twitter.com/about/contact|title=Contact Us|accessdate=2012-02-28|archiveurl=https://www.webcitation.org/665xzuWqq?url=http://twitter.com/about/contact|archivedate=2012-03-11|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.

[[2011 жыл]]дың 1 қаңтарындағы есеп бойынша оның 200 млн-нан астам тұтынушылары бар. Олардың 50 млн-ы твиттерді күнделікті пайдаланатын болса, 100 млн тұтынушы оның көмегіне жоқ дегенде айына бір рет жүгінеді. Тұтынушылардың 55 пайызы твиттерді [[Гаджет|мобилді гаджеттер]] арқылы қолданады.

== Дамуы ==
2010 жылы Твиттердің кіріс мөлшері (онлайн жарнама арқылы түскен қаржы) 45 миллион АҚШ долларын құраса, [[eMarketer]] аналитикалық компаниясының болжамына сенсек, Твиттерге келетін кіріс мөлшері уақыт өте келе үш есе артып, 150 миллион АҚШ долларына дейін жетеді. 2007 жылы өткен [[South by Southwest]] фестивалінен кейін Твиттерге деген сұраныс арта түсті. Твиттерді қолдану күніне 20 000 твиттен 60 000-ға дейін жетті. Твиттер қызметкерлері фестивальдің [[Web Award]] сыйлығын ұтып алды.

2010 жылдың 14 қыркүйегінен бастап Твиттер сайтты қайта өңдеп, өз логотипін жаңартты. Сол жылдың 24-қыркүйегінде тұтынушылар видео және фотосуреттерді қарауға мүмкіндік беретін сайттың жаңа нұсқадағы көрінісін тамашалады. Сондай-ақ бұл жаңа нұсқаның іске қосылуы тұтынушы мен Твиттер арасындағы байланысты нығайта түсіп, оның жеделдігін, қолжетімділігін және функционалдығын арттырды.

2011 жылдың сәуірінен бастап Твиттер интерфейсінде түрік және орыс тілдері пайда болды. Ал 2011 жылдың тамызынан бастап ескі интерфейс біржолата аланып тасталынып, оның тұтынушылары 2010 жылы іске қосылған жаңа интерфейске ауыстырылды. 
 
2007 жылы тоқсанына 400 000-ға жуық твиттер жіберілген болса, 2008 жылы олардың саны 100 млн-ға өсті. Ал 2009 жылдың аяғына қарай тоқсанына 2 млрд твит орналастырылған. 2010 жылдың ақпан айында Твиттер тұтынушылары күніне 50 млн твит жібере алатындай дәрежеде болды. 2010 жылдың бірінші тоқсанында твиттер саны 4 млрд-қа көбейсе, сол жылдың маусым айына қарай күніне 65 млн твит жіберіліп отырған. Бұл дегеніңіз секундына 750 твит жіберу деген сөз.

Әлемде болып жатқан елеулі оқиғалар кезінде Твиттер тұтынушылары твит жіберуден үнемі рекордтар орнатумен ерекшеленеді. Мәселен, 2010 жылғы футболдан әлем чемпионатындағы 14 маусым күні өткен [[Жапония]] - [[Камерун]] матчында тұтынушылар секундына 2940 твит жіберіп үлгерген. Сондай-ақ 2010 жылдың 17 маусымында өткен ҰБҚ финалында [[Лос-Анджелес Лейкерс]]тің жеңісі твиттер санының секундына 3085-ке жетуіне әкелді. 2009 жылдың 25 маусымындағы [[Майкл Джексон]]ның өлімінен соң тұтынушылар тарапынан сағатына 100 000 твит жіберілді.

2010 жылдың 11-сәуірінде қосымшалар өндірумен айналысатын [[Atebits]] компаниясын иеленеді. Atebits [[Mac]] және [[iPhone]]-ға [[Tweetie]] Твиттер-клиентін тартқаны үшін [[Apple Design Award]] сыйлығына ие болады. Бүгінде тегін таратылатын «Twitter» аталатын қосымша Твиттердің iPhone-ға арналған ресми клиенті саналады.

Қызмет көрсету әкімшілігінің 2011 жылдың қыркүйегіндегі мәліметтері бойынша «Twitter»-дің тіркелген тұтынушыларының саны 200 млн-нан асқан. Осы жылдың қаңтар айында ғаламтордағы қатысушылар саны 200 млн болса, қыркүйекте олар 400 млн-ға жетті. Олардың 100 млн-ы қызмет көрсету жүйесіне айына жоқ дегенде бір рет жүгінеді.

== Рейтингтер ==
[[Alex Internet]]-тің мәліметтеріне сүйенсек, Твиттер қолданушыларының саны жөнінен әлемдегі алдынғы қатарлы 10 веб-сайттың бірі есебінде бағаланады. Түрлі зерттеулерде Твиттер тұтынушыларының саны әр қилы көрсетіліп жүр. Оның негізгі себебі Твиттердің белсенді [[аккаунт]]тар санын осы күнге дейін халыққа жария етпеуінде. 
[[Compete.com]] [[2009 жылдың]] ақпанында қатысушылары жөнінен әлемде үшінші орында тұрған әлеуметтік желі ретінде Твиттерді белгіледі. Ал [[2009 жыл]]дың наурыз айында [[Nielsen.com]] ресурсы оған «ең өсімді сайт» деген атау берді. [[2008 жыл]]дың ақпанында оның 475 мың айрықша қатысушысы болса, дәл бір жылдан кейін олардың саны 7 млн-ға жеткен (одан кейінгі орындарда 240 пайыздық өсіммен [[Zimbio]] және 228 пайыздық өсіммен [[Facebook]] орналасқан). Алайда Твиттер тұтынушыларының 40 пайызы ғана оны тұрақты түрде қолданады.

== Статистика ==
[[Pear Analytics]] мәліметтері бойынша Твиттер мазмұны:

* Жаңалықтар
* Спам
* Өзін-өзі жарнамалау
* Мәнді сұхбаттар
* Сөйлесімдер 
* Ретвиттер немесе қайталанатын хабарламалар 
болып жүйеленді.

Pear Analytics маркетингтік зерттеулер компаниясы 2009 жылдың тамыз айында таңғы 11:00 мен кешкі 5:00 (CST) аралығында келіп түскен 2000 твитті (АҚШ-тан түсетін ағылшын тіліндегі ақпарат) бақылай отырып оларды мынадай алты категорияға жіктеді:
*	Мәнді сұхбаттар – 41%
*	Сөйлесімдер – 38%
*	Ретвиттер (қайталанатын хабарламалар) – 9%
*	Өзін-өзі жарнамалау – 6%
*	Спам – 4%
*	Жаңалықтар – 4%

Әлеуметтік бағдарламалық қамсыздандыруды зерттеу ісімен айналысатын Дана Бойд [[Analytics]] зерттеуі тұжырымдамасындағы «мәнді сұхбат» атауынан гөрі мұны «әлеуметтік қамқорлық» немесе адамның басқа адамдардың ойын, ісін, сезімдерін білгісі келуін «айналадан хабардар болу» деп атауды дәл сипатты анықтама деп көрсетеді.

== Қаржыландырылуы ==
Твиттердің штаб-пәтері [[Сан-Франциско]]да [[Folsom]] көшесіндегі 795-ші үйде орналасқан. 
Твиттер 57 млн-нан астам венчурлық капитал тартты, алайда ол ашық түрде жария етілмегендіктен, нақты саны белгісіз. Қаржыландырудың бірінші кезеңінде (келісімшарттың сомасы жария етілмейді) компанияға 15 млн АҚШ доллары көлеміндегі қаржы тартылды. 2008 жылы қаржыландырудың екінші кезеңінде ол 22 млн АҚШ доллары, 2009 жылғы үшінші кезеңінде 35 млн доллар көлеміндегі қаржы жұмсалды. Бұл соманы [[Institutional Venture Partners]] және [[Benchmark Capital]] ұсынды. 
Сондай-ақ Твиттердің өсіп-өркендеуіне басқа да [[Union Square Ventures]], [[Spark Capital]] мен [[Insight Venture Partners]] секілді инвесторлар атсалысып, олардың тарапынан белгілі сомадағы қаржы бөлінді. Компания [[Union Square Ventures]], [[Digital Garage]], [[Spark Capital]] және [[Bezos Expeditions]]-тің қолдауына сүйене отырып жұмыс жасайды.

Ресурстың кіріс мөлшері жайлы кей мәліметтер Croll Hacker комьпьютер хакерінің ақпаратына негізделіп, [[TechCrunch]] журналында жарияланған болатын. Бұл мәліметтерге сенсек, компанияның жобалық кіріс мөлшері 2009 жылдың үшінші тоқсанында 400 000 АҚШ долларын құраған, ал төртінші тоқсанында бұл сома 4 млн АҚШ долларына дейін ұлғайған. Осылайша компанияның таза кіріс мөлшері 111 млн АҚШ долларына тең келіп, оның тұтынушыларының саны 1 млрд-қа жеткен. Алайда Твиттердің негізін қалаушылардың бірі Биз Стоунның блогында хакер заңсыз әрекеттері үшін жауапқа тартылатындығы туралы ақпарат жарық көреді.

== Технологиясы ==
Твиттер қызмет көрсету желісі [[Ruby on Rails]] веб-платформасында құрылған (2009 жылдан бастап [[Scala]] веб-платформасында. 2008 жылдың бастапқы кезеңінде қызмет көрсету [[Amazon S3]] сервері базасына ауыстырылды. Бұл оның қызметінің оңтайлануына әкелді. Технологияның авторы Стивен Джонсон Твиттердің негізгі механизмін «өте қарапайым» екенін тілге тиек етеді.

2011 жылы Твиттер өнімділігі мен масштабталуын арттыру мақсатында қызметін [[MySQL]]-дан [[Lucene]]-ге және [[Ruby on Rails]]-тан [[Java]]-ға ауыстырады.

== Хабарламалар ==
Тұтынушылар бір тақырыптағы немесе типтегі хабарламаларды бір топқа [[hashtag]]-тың көмегімен # белгішесінен басталатын сөз немесе фраза арқылы біріктіре алады. Сондай-ақ қолданушының атының алдына қойылған d әрпі хабарламаларды жекелеген тәртіппен жіберуге мүмкіндік береді. Ал @ белгішесі басқа қолданушының жауабын алу үшін қолданылады. 2009 жылдың аяғында «Твиттер тізімдері» қызметі іске қосылды. Ол авторлар тізіміне бақылау жасап, оларды белгілеп алуына немесе жауап беруге мүмкіндік жасайды.

Хабарламалар арқылы тұтынушылар Твиттермен бес шлюзді нөмір арқылы байланысқа түсе алады. Олар [[АҚШ]], [[Канада]], [[Үндістан]], [[Жаңа Зеландия]] және [[Мэн аралдары]]на арналған қысқа кодтар. Сондай-ақ [[Vodafone, O2]] и [[Orang]]e желілерінің абонентері ғана қолданыла алатын қысқа код [[Ұлыбритания]]да бар. Ал [[Үндістан]]да Твиттер [[Bharti Airtel]]-і бар болса ғана жұмыс жасауға мүмкіндік алады.

== Қолданылуы ==
Твиттерді әдетте жеке, сондай-ақ қоғамдық маңызы бар жаңалықтарды беру мақсатында қолданады.

Мәселен: 
* 2008 жылдың 10 сәуірі күні [[Беркли]]дегі университеттің журналистика факультетінің студенті Джеймс Бак және оның аудармашысы [[Мысыр]]да үкіметке қарсы шығушы топты суретке түсіргені үшін тұтқындалады. Бак «қамауға алындым» деген тіркесті сөйлемді өзінің Твиттердегі 48 тілшісіне жіберіп үлгереді. Бұл хабарлама жедел түрде университетке, Каирдегі [[АҚШ]] елшілігіне және бірқатар БАҚ өкілдеріне жетеді. Нәтижесінде Бакқа адвокаттың көмегі ұсынылып, келесі күні ол қамаудан босатылады.
* 2009 жылы пассажирлік ұшақтың құстармен соқтығысу оқиғасы орын алды. Нәтижесінде ұшақ [[Гудзон сулары]]на қонуға мәжбүр болады. Бұл жағдай да Твиттердің назарынан тыс қалмады. Оның тұтынушыларының бірі құлап бара жатқан ұшақты суретке түсіріп бірден Твиттерге жібереді. Сөйтіп ол жаңалықты бүкіл әлемге алғашқы болып жеткізеді.
* [[New Scientist]] журналының зерттеулері Твиттер мүмкіндігінің басқа БАҚ-қа қарағанда көш ілгері тұрғанын дәлелдеп берді. [[Web 2.0]] технологиясы мен жай ақпарат құралдары технологиясын салыстырып, оның құтқару операцияларындағы күш біріктіруді жоспарлауда біршама үстем тұрғанын анықтады. Мәселен АҚШ-тағы [[Қызыл Крест]] ұйым қызметімен байланысты орын алған түрлі оқиғалардан минут сайын хабардар болып отыруы үшін Твиттердің көмегіне жүгінеді.
* 2009 жылдың 16 маусымында Джеймс Джойстың [[«Улисс (роман)|Улисс»]] романының табынушылары «Блум күнінің» құрметіне кітаптағы тараулардың бірін Твиттер қызмет көрсету желісіне орналастырады. Мұны жүзеге асыру мақсатында романның 54 кейіпкерін тұтынушылар ретінде Твиттерге тіркейді.

== Сын ==
[[The Wall Street Journal]] Твиттер сынды әлеуметтік-желілік қызмет көрсетулер адамдарды технологияға тәуелді ететінін ескертеді. Ал Твиттер табынушылары оның керісінше қолы босамайтын достармен қарым-қатынас орнатудың тиімді тәсілі дегенді алға тартуда. Алайда кей қолданушылар Твиттердің аяқ-қолды жіпсіз байлайтынын, сондай-ақ оның қызметінің қымбатқа түсетінін айтып қынжылады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://twitter.com Ресми сайты]
{{бастама}}

[[Санат:Twitter]]
[[Санат:Ағылшын тілді сайттар]]
[[Санат:Әлеуметтік желілер]]</text>
      <sha1>j281gxhzt156keika0dkhvvj08czu6e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643144</id>
      <parentid>3643140</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T12:35:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TalgatSnow</username>
        <id>143530</id>
      </contributor>
      <origin>3643144</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21356" sha1="lwdk49m4wiatc8nvgnhbtkgqxawdix5" xml:space="preserve">{{Сайт
 |атауы = Twitter
 |логотипі = X logo 2023.svg
 |URL = * {{URL|twitter.com}} &lt;small&gt;(2006—2023)&lt;/small&gt;
* {{URL|x.com}} &lt;small&gt;(2023—{{қ. у.}})&lt;/small&gt;
 |коммерциялық = иә
 |скриншоты =
 |скриншот ені = 350px
 |тақырыбы = Уикипедияның 15 жылдық қарсаңында твиттердегі ресми парақшасының мұқабасы
 |түрі = [[микроблогинг]] қызметі
 |тіркелу = қатысу үшін керек
 |тілдері = [[Ағылшын тілі|ағылшынша]], [[Испан тілі|испанша]], [[Италиян тілі|италиянша]], [[Корей тілі|корейше]], [[Неміс тілі|немісше]], [[Орыс тілі|орысша]], [[Түрік тілі|түрікше]], [[Француз тілі|французша]], [[Жапон тілі|жапонша]]
 |кірушілер саны = 1,3 млрд (тіркелген)&lt;ref&gt;{{cite news|last=Wagemakers|first=Adrianus|title=There is a possibility that the quality of Twitter's users is deteriorating|url=http://www.businessinsider.com/twitter-monthly-active-users-2015-7|accessdate=2016-12-25|publisher=Business Insider|date=2016-08-03}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;319 млн (белсенді)&lt;ref&gt;{{cite news|title=Twitter показал наименьший доход за свою историю|url=http://www.rbc.ru/rbcfreenews/589c68409a794740bb9e8e7a|accessdate=2017-02-09|publisher=РБК}}&lt;/ref&gt;
 |орналасқан жері = {{байрақ|АҚШ}}, [[Сан-Франциско]], [[Калифорния]]
 |иесі = [[Илон Маск]]
 |авторы = [[Джек Дорси]], [[Эван Уильямс]], [[Биз Стоун]]
 |ашылды = [[15 шілде]] [[2006 жыл]] 
 |қазіргі статусы = жұмыс істеп тұр
 |айналымы = {{өсім}} 3,72 млрд $ (2020)&lt;ref name=&quot;сілтеме1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://s22.q4cdn.com/826641620/files/doc_financials/2020/q4/FINAL-Q4'20-TWTR-Earnings-Release.pdf|title=Twitter Announces Fourth Quarter and Fiscal Year 2020 Results}}&lt;/ref&gt;
 |қызметкерлер саны = 5 550+ 
 |таза табысы = {{құлдырау}} -1,13 млрд $ (2020)&lt;ref name=&quot;сілтеме1&quot;/&gt;
 |телефоны =
}}
'''X''' (''«Экс»'', ''«Икс»'' — латынша айтылуы), 2023 жылға дейінгі атауы — '''«Твиттер»'''  ({{lang-en|Twitter – «сайрау», ауыспалы мағынасы «көп сөйлеу»}}&lt;ref&gt;[http://latimesblogs.latimes.com/technology/2009/02/twitter-creator.html Twitter creator Jack Dorsey illuminates the site’s founding document. Part I]{{ref-en}}&lt;/ref&gt;) — қысқа мәтіндік жазбалар жазуға арналған уеб-сайт немесе жүйе. Сондай-ақ [[SMS]] жіберу арқылы немесе арнайы сыртқы клиент-бағдарламалар көмегімен жазба қалдыру мүмкіндігі бар.

Тwitter-дің бас кеңсесі [[Сан-Франциско|Сан-Франциско қаласында]] ([[Калифорния|Калифорния штаты]]) орналасқан. Сондай-ақ [[Сан-Антонио]] ([[Техас|Техас штаты]]) мен [[Бостон]] ([[Массачусетс|Массачусетс штаты]]) қалаларында оның [[сервер]]лері мен кеңселері бар&lt;ref name=&quot;contact&quot;&gt;{{cite web|url=https://twitter.com/about/contact|title=Contact Us|accessdate=2012-02-28|archiveurl=https://www.webcitation.org/665xzuWqq?url=http://twitter.com/about/contact|archivedate=2012-03-11|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.

[[2011 жыл]]дың 1 қаңтарындағы есеп бойынша оның 200 млн-нан астам тұтынушылары бар. Олардың 50 млн-ы твиттерді күнделікті пайдаланатын болса, 100 млн тұтынушы оның көмегіне жоқ дегенде айына бір рет жүгінеді. Тұтынушылардың 55 пайызы твиттерді [[Гаджет|мобилді гаджеттер]] арқылы қолданады.

== Дамуы ==
2010 жылы Твиттердің кіріс мөлшері (онлайн жарнама арқылы түскен қаржы) 45 миллион АҚШ долларын құраса, [[eMarketer]] аналитикалық компаниясының болжамына сенсек, Твиттерге келетін кіріс мөлшері уақыт өте келе үш есе артып, 150 миллион АҚШ долларына дейін жетеді. 2007 жылы өткен [[South by Southwest]] фестивалінен кейін Твиттерге деген сұраныс арта түсті. Твиттерді қолдану күніне 20 000 твиттен 60 000-ға дейін жетті. Твиттер қызметкерлері фестивальдің [[Web Award]] сыйлығын ұтып алды.

2010 жылдың 14 қыркүйегінен бастап Твиттер сайтты қайта өңдеп, өз логотипін жаңартты. Сол жылдың 24-қыркүйегінде тұтынушылар видео және фотосуреттерді қарауға мүмкіндік беретін сайттың жаңа нұсқадағы көрінісін тамашалады. Сондай-ақ бұл жаңа нұсқаның іске қосылуы тұтынушы мен Твиттер арасындағы байланысты нығайта түсіп, оның жеделдігін, қолжетімділігін және функционалдығын арттырды.

2011 жылдың сәуірінен бастап Твиттер интерфейсінде түрік және орыс тілдері пайда болды. Ал 2011 жылдың тамызынан бастап ескі интерфейс біржолата аланып тасталынып, оның тұтынушылары 2010 жылы іске қосылған жаңа интерфейске ауыстырылды. 
 
2007 жылы тоқсанына 400 000-ға жуық твиттер жіберілген болса, 2008 жылы олардың саны 100 млн-ға өсті. Ал 2009 жылдың аяғына қарай тоқсанына 2 млрд твит орналастырылған. 2010 жылдың ақпан айында Твиттер тұтынушылары күніне 50 млн твит жібере алатындай дәрежеде болды. 2010 жылдың бірінші тоқсанында твиттер саны 4 млрд-қа көбейсе, сол жылдың маусым айына қарай күніне 65 млн твит жіберіліп отырған. Бұл дегеніңіз секундына 750 твит жіберу деген сөз.

Әлемде болып жатқан елеулі оқиғалар кезінде Твиттер тұтынушылары твит жіберуден үнемі рекордтар орнатумен ерекшеленеді. Мәселен, 2010 жылғы футболдан әлем чемпионатындағы 14 маусым күні өткен [[Жапония]] - [[Камерун]] матчында тұтынушылар секундына 2940 твит жіберіп үлгерген. Сондай-ақ 2010 жылдың 17 маусымында өткен ҰБҚ финалында [[Лос-Анджелес Лейкерс]]тің жеңісі твиттер санының секундына 3085-ке жетуіне әкелді. 2009 жылдың 25 маусымындағы [[Майкл Джексон]]ның өлімінен соң тұтынушылар тарапынан сағатына 100 000 твит жіберілді.

2010 жылдың 11-сәуірінде қосымшалар өндірумен айналысатын [[Atebits]] компаниясын иеленеді. Atebits [[Mac]] және [[iPhone]]-ға [[Tweetie]] Твиттер-клиентін тартқаны үшін [[Apple Design Award]] сыйлығына ие болады. Бүгінде тегін таратылатын «Twitter» аталатын қосымша Твиттердің iPhone-ға арналған ресми клиенті саналады.

Қызмет көрсету әкімшілігінің 2011 жылдың қыркүйегіндегі мәліметтері бойынша «Twitter»-дің тіркелген тұтынушыларының саны 200 млн-нан асқан. Осы жылдың қаңтар айында ғаламтордағы қатысушылар саны 200 млн болса, қыркүйекте олар 400 млн-ға жетті. Олардың 100 млн-ы қызмет көрсету жүйесіне айына жоқ дегенде бір рет жүгінеді.

== Рейтингтер ==
[[Alex Internet]]-тің мәліметтеріне сүйенсек, Твиттер қолданушыларының саны жөнінен әлемдегі алдынғы қатарлы 10 веб-сайттың бірі есебінде бағаланады. Түрлі зерттеулерде Твиттер тұтынушыларының саны әр қилы көрсетіліп жүр. Оның негізгі себебі Твиттердің белсенді [[аккаунт]]тар санын осы күнге дейін халыққа жария етпеуінде. 
[[Compete.com]] [[2009 жылдың]] ақпанында қатысушылары жөнінен әлемде үшінші орында тұрған әлеуметтік желі ретінде Твиттерді белгіледі. Ал [[2009 жыл]]дың наурыз айында [[Nielsen.com]] ресурсы оған «ең өсімді сайт» деген атау берді. [[2008 жыл]]дың ақпанында оның 475 мың айрықша қатысушысы болса, дәл бір жылдан кейін олардың саны 7 млн-ға жеткен (одан кейінгі орындарда 240 пайыздық өсіммен [[Zimbio]] және 228 пайыздық өсіммен [[Facebook]] орналасқан). Алайда Твиттер тұтынушыларының 40 пайызы ғана оны тұрақты түрде қолданады.

== Статистика ==
[[Pear Analytics]] мәліметтері бойынша Твиттер мазмұны:

* Жаңалықтар
* Спам
* Өзін-өзі жарнамалау
* Мәнді сұхбаттар
* Сөйлесімдер 
* Ретвиттер немесе қайталанатын хабарламалар 
болып жүйеленді.

Pear Analytics маркетингтік зерттеулер компаниясы 2009 жылдың тамыз айында таңғы 11:00 мен кешкі 5:00 (CST) аралығында келіп түскен 2000 твитті (АҚШ-тан түсетін ағылшын тіліндегі ақпарат) бақылай отырып оларды мынадай алты категорияға жіктеді:
*	Мәнді сұхбаттар – 41%
*	Сөйлесімдер – 38%
*	Ретвиттер (қайталанатын хабарламалар) – 9%
*	Өзін-өзі жарнамалау – 6%
*	Спам – 4%
*	Жаңалықтар – 4%

Әлеуметтік бағдарламалық қамсыздандыруды зерттеу ісімен айналысатын Дана Бойд [[Analytics]] зерттеуі тұжырымдамасындағы «мәнді сұхбат» атауынан гөрі мұны «әлеуметтік қамқорлық» немесе адамның басқа адамдардың ойын, ісін, сезімдерін білгісі келуін «айналадан хабардар болу» деп атауды дәл сипатты анықтама деп көрсетеді.

== Қаржыландырылуы ==
Твиттердің штаб-пәтері [[Сан-Франциско]]да [[Folsom]] көшесіндегі 795-ші үйде орналасқан. 
Твиттер 57 млн-нан астам венчурлық капитал тартты, алайда ол ашық түрде жария етілмегендіктен, нақты саны белгісіз. Қаржыландырудың бірінші кезеңінде (келісімшарттың сомасы жария етілмейді) компанияға 15 млн АҚШ доллары көлеміндегі қаржы тартылды. 2008 жылы қаржыландырудың екінші кезеңінде ол 22 млн АҚШ доллары, 2009 жылғы үшінші кезеңінде 35 млн доллар көлеміндегі қаржы жұмсалды. Бұл соманы [[Institutional Venture Partners]] және [[Benchmark Capital]] ұсынды. 
Сондай-ақ Твиттердің өсіп-өркендеуіне басқа да [[Union Square Ventures]], [[Spark Capital]] мен [[Insight Venture Partners]] секілді инвесторлар атсалысып, олардың тарапынан белгілі сомадағы қаржы бөлінді. Компания [[Union Square Ventures]], [[Digital Garage]], [[Spark Capital]] және [[Bezos Expeditions]]-тің қолдауына сүйене отырып жұмыс жасайды.

Ресурстың кіріс мөлшері жайлы кей мәліметтер Croll Hacker комьпьютер хакерінің ақпаратына негізделіп, [[TechCrunch]] журналында жарияланған болатын. Бұл мәліметтерге сенсек, компанияның жобалық кіріс мөлшері 2009 жылдың үшінші тоқсанында 400 000 АҚШ долларын құраған, ал төртінші тоқсанында бұл сома 4 млн АҚШ долларына дейін ұлғайған. Осылайша компанияның таза кіріс мөлшері 111 млн АҚШ долларына тең келіп, оның тұтынушыларының саны 1 млрд-қа жеткен. Алайда Твиттердің негізін қалаушылардың бірі Биз Стоунның блогында хакер заңсыз әрекеттері үшін жауапқа тартылатындығы туралы ақпарат жарық көреді.

== Технологиясы ==
Твиттер қызмет көрсету желісі [[Ruby on Rails]] веб-платформасында құрылған (2009 жылдан бастап [[Scala]] веб-платформасында. 2008 жылдың бастапқы кезеңінде қызмет көрсету [[Amazon S3]] сервері базасына ауыстырылды. Бұл оның қызметінің оңтайлануына әкелді. Технологияның авторы Стивен Джонсон Твиттердің негізгі механизмін «өте қарапайым» екенін тілге тиек етеді.

2011 жылы Твиттер өнімділігі мен масштабталуын арттыру мақсатында қызметін [[MySQL]]-дан [[Lucene]]-ге және [[Ruby on Rails]]-тан [[Java]]-ға ауыстырады.

== Хабарламалар ==
Тұтынушылар бір тақырыптағы немесе типтегі хабарламаларды бір топқа [[hashtag]]-тың көмегімен # белгішесінен басталатын сөз немесе фраза арқылы біріктіре алады. Сондай-ақ қолданушының атының алдына қойылған d әрпі хабарламаларды жекелеген тәртіппен жіберуге мүмкіндік береді. Ал @ белгішесі басқа қолданушының жауабын алу үшін қолданылады. 2009 жылдың аяғында «Твиттер тізімдері» қызметі іске қосылды. Ол авторлар тізіміне бақылау жасап, оларды белгілеп алуына немесе жауап беруге мүмкіндік жасайды.

Хабарламалар арқылы тұтынушылар Твиттермен бес шлюзді нөмір арқылы байланысқа түсе алады. Олар [[АҚШ]], [[Канада]], [[Үндістан]], [[Жаңа Зеландия]] және [[Мэн аралдары]]на арналған қысқа кодтар. Сондай-ақ [[Vodafone, O2]] и [[Orang]]e желілерінің абонентері ғана қолданыла алатын қысқа код [[Ұлыбритания]]да бар. Ал [[Үндістан]]да Твиттер [[Bharti Airtel]]-і бар болса ғана жұмыс жасауға мүмкіндік алады.

== Қолданылуы ==
Твиттерді әдетте жеке, сондай-ақ қоғамдық маңызы бар жаңалықтарды беру мақсатында қолданады.

Мәселен: 
* 2008 жылдың 10 сәуірі күні [[Беркли]]дегі университеттің журналистика факультетінің студенті Джеймс Бак және оның аудармашысы [[Мысыр]]да үкіметке қарсы шығушы топты суретке түсіргені үшін тұтқындалады. Бак «қамауға алындым» деген тіркесті сөйлемді өзінің Твиттердегі 48 тілшісіне жіберіп үлгереді. Бұл хабарлама жедел түрде университетке, Каирдегі [[АҚШ]] елшілігіне және бірқатар БАҚ өкілдеріне жетеді. Нәтижесінде Бакқа адвокаттың көмегі ұсынылып, келесі күні ол қамаудан босатылады.
* 2009 жылы пассажирлік ұшақтың құстармен соқтығысу оқиғасы орын алды. Нәтижесінде ұшақ [[Гудзон сулары]]на қонуға мәжбүр болады. Бұл жағдай да Твиттердің назарынан тыс қалмады. Оның тұтынушыларының бірі құлап бара жатқан ұшақты суретке түсіріп бірден Твиттерге жібереді. Сөйтіп ол жаңалықты бүкіл әлемге алғашқы болып жеткізеді.
* [[New Scientist]] журналының зерттеулері Твиттер мүмкіндігінің басқа БАҚ-қа қарағанда көш ілгері тұрғанын дәлелдеп берді. [[Web 2.0]] технологиясы мен жай ақпарат құралдары технологиясын салыстырып, оның құтқару операцияларындағы күш біріктіруді жоспарлауда біршама үстем тұрғанын анықтады. Мәселен АҚШ-тағы [[Қызыл Крест]] ұйым қызметімен байланысты орын алған түрлі оқиғалардан минут сайын хабардар болып отыруы үшін Твиттердің көмегіне жүгінеді.
* 2009 жылдың 16 маусымында Джеймс Джойстың [[«Улисс (роман)|Улисс»]] романының табынушылары «Блум күнінің» құрметіне кітаптағы тараулардың бірін Твиттер қызмет көрсету желісіне орналастырады. Мұны жүзеге асыру мақсатында романның 54 кейіпкерін тұтынушылар ретінде Твиттерге тіркейді.

== Сын ==
[[The Wall Street Journal]] Твиттер сынды әлеуметтік-желілік қызмет көрсетулер адамдарды технологияға тәуелді ететінін ескертеді. Ал Твиттер табынушылары оның керісінше қолы босамайтын достармен қарым-қатынас орнатудың тиімді тәсілі дегенді алға тартуда. Алайда кей қолданушылар Твиттердің аяқ-қолды жіпсіз байлайтынын, сондай-ақ оның қызметінің қымбатқа түсетінін айтып қынжылады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://twitter.com Ресми сайты]
{{бастама}}

[[Санат:Twitter]]
[[Санат:Ағылшын тілді сайттар]]
[[Санат:Әлеуметтік желілер]]</text>
      <sha1>lwdk49m4wiatc8nvgnhbtkgqxawdix5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Әбдірахман Әйтиев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25908</id>
    <revision>
      <id>3643331</id>
      <parentid>3360312</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T09:57:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Жанар Чушекова</username>
        <id>184284</id>
      </contributor>
      <origin>3643331</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15673" sha1="dmvocvl68ahhna5m22wybmh30fsxw6j" xml:space="preserve">{{Тұлға
|Есімі= Әбдірахман Әйтиев
|Сурет=
|Сурет атауы=
|Туған күні=21.3.1886
|Туған жері=[[Орал облысы]], [[Орал уезі]], Қароба болысы, Сүгірбай ауылы (қазіргі [[Теректі ауданы]]
|Қайтыс болған күні= 16.11.1936
|Қайтыс болған жері=Жамбыл қаласы
|Азаматтығы=
|Ұлты=
|Мансабы= мемлекет қайраткері
|Әкесі=Әйтей Құлмағамбетұлы
|Анасы=
|Жұбайы=
|Балалары=
|Марапаттары=
}}
'''Әбдірахман Әйтиев''' (21.3. [[1886]], [[Орал облысы]], [[Орал уезі]], Қароба болысы, Сүгірбай ауылы (қазіргі [[Теректі ауданы]]) — 16.11.[[1936]]) — мемлекет қайраткері. Әйтиев — Қазақстанның Батыс аймағындағы рев. қозғалыс және [[Азамат соғысы]] тарихын алғаш зерделеген авторлардың бірі. Оның қаламынан туған «Революционное движение в Уральской области», «Октябрьская революция в Уральской области» мақалалары осы тақырыптағы толымды еңбектердің бірі. Ұлы Тельман — тарих ғылыми кандидаты. Әйтиев атымен Алматы, [[Орал]], Тараз қаласында көше аталған, 1992 ж. [[Орал]] қаласында ескерткіші (мүсінші Ю.Баймұқашев) орнатылды.&lt;ref&gt;Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002, ISBN 9965-607-02-8&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны ==
Әкесі Әйтей Құлмағамбетұлы кедей шаруа болған. Тегі — Жетіруға жататын [[кердері]] руы.&lt;ref&gt;{{кітап|авторы= Х.М.Ғабжалилов|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Қазақ ру-тайпаларының тарихы. Кердері|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Алаш ТЗО, Полиграфкомбинат|жыл= 2006|томы= 3|беттері= |барлық беті= 464|сериясы= |isbn= 9965-765-05-7|тиражы= 1000}}&lt;/ref&gt;

* 1901 ж. Қароба болыстық бір кластық орыс-қазақ мектебін бітірді;
* 1904 ж. Орал уезінің 1-учаскесі төбе биінің (мировой судья) шабарманы және от жағушысы; 
* 1906 ж. Орал уездік податтық инспекторының тілмәші;
* 1906 ж. Орал уезі 6-учаскесі төбе биінің тілмәші, іс жүргізушісі;
* 1908-19 жж. ауылында егін шаруашылығымен айналысты;
* 1910-13 жж. [[Орал]] қаласында төбе бидің аға іс жүргізушісі;
* 1910 ж. шамасында [[Қаратаев Бақытжан Бейсәліұлы|Б.Қаратаевтың]] көмегімен «төлеңгіт ауылына» деп қоныс аударушылар үлесімен жер алып, [[Теректі ауданы|Теректі маңынан]] Сүгірбай жатағын салуды ұйымдастырды. 
* 1913-14 жж. әскер аттары учаскесінің меңгерушісі, аң-құс құтқару қоғамының және әуе әскери флотын күшейту қоғамының мүшесі. 
* 1913 ж. әскери күш-көлік санағын жүргізгені үшін Ларго-Калуга поручигі Игнатьев тарапынан марапаттауға ұсынылған
* 1914 ж. Жалданбалы ауыл писары;
* 1915-17 жж. болыстық писарь
* 1917 ж. қаңтарда болыс Бекше Қисықовпен бірге сайлауға түсіп, Қароба болысының басқарушылығына сайланды. 7 наурыздан меньшевиктер мен эсерлер құрған Жайық сырты бөлігі Ревкомының кооптациялық негіздегі төралқа мүшесі.
* 1917 ж. 20 наурызда комитет құрамынан шығып, Б. Қаратаев, Д. Кусепқалиев, Ы. Тоқберлинов, [[Ғұбайдолла Әлібеков|Ғ. Әлібековпен]] бірге Жайық сырты бөлігі азаматтық комитетіне төралқа мүшесі және ұйымдық хатшы болын сайланды.
* 1917 ж. сәуірде өткен 1-Орал облысы қазақ съезін ұйымдастырушылардың бірі. Съезде Қаратаев, Т.Әйтиев, М.Ипмагамбетов, М.Балтановпен бірге [[Халел Досмұхамедов]] және [[Жанша Досмұхамедов|Ж.Досмұхамедовтерге]] наразы топ құрамына кірді. Жер мәселесін Құрылтай жиналысына қалдырмай дереу шешуді, казак-орыстар иелігіндегі жерді қайтарып алуды жақтады. Оппозипиядағы топ атынан Ж.Досмұхамедовқа барып жолықты. Принципті мәселелерде тіл табыса алмағанымен, Жаншаға құрмет сезімін өмір бойы сақтады. 
* 1917 ж. жазда Қароба болыстық земство управасының мүшесі және управа милициясының бастығы. Жайық өңірінде астықпен алыпсатарлық жасаушыларға қарсы күрес ісін ұйымдастырды. 
* 1917 ж. шілдеде Ойыл бекінісінде өткен 2-Орал облысы қазақ съезінің делегаты. Сол жылғы күзде земство мекемелерін және құрылтай жиналысы делегаттарын сайлау науқаны кезіндегі пікір алшақтығына байланысты М.Ипмағамбетовпен бірге [[Орал]] қаласында солшыл эсер Холостов, майдангерлер Плотников, Операйло құраған Солдат, жұмысшы және шаруа депутаттары кеңесіне барып қосылды. 
* 1918 ж. 18 қаңтарда, Қаратөбедегі З-Орал облысы қазақ съезімен бір мезгілде өткізілген Орал уездік жер к-тері съезінің делегаты, осы съезде казак-орыстар иелігіндеғі жерді қазақтар мен орыс шаруаларына дереу беруді ұсынды
* 1918 ж. 20 қаңтарда Орал рев. комитетінің тағайындауымен Жайық сыргы бөлігінде Кеңестер ұйымдастыру ісімен айналысты
* 1918 ж. 6 наурызда Солдат, шаруа депутаттарының облыстық съезін ұйымдастырушы және съезд төралқасының мүшесі. Осы съезде солдат, жұмысшы, шаруа және қазақ депутаттары Орал облысы кеңесі атқару комитетінің мүшесі және облатком төралқасы төрағасының орынбасары, халықтық күзет комиссары болып сайланды. 

Наурыз айының ортасында әскерге адам алу тапсырмасымен елге шықты және сол түста облатком төралқасы мен әскери коллегиясының шешімімен ''қудалауға түсті''. 1918 ж. 29 наурыздағы Орал қаласындағы төңкерістен кейін Орал Войско үкіметінің әскери-дала соты тарапынан сырттай ату жазасына кесілді. Осыған байланысты Қароба болысындағы Федоровка, Богдановка с-нда, [[Жымпиты]] ауылы түбіндегі Хакім Бекебасовтың үйінде ''жасырынып жүрді''. 

* 1918 ж. шілдеде Жымпитыдан Темір уезіне етті. Осында Ташкенттен келе жатқан [[Мұстафа Шоқай]]мен кездесті. Темір уездік земство управасы басшылары С.Қаратілеуов, Ғ. Есенғұлов және Н.Ипмагамбетовтің жөрдемімен [[Жұрын]] ст-на келді. Жұрын, Ақбұлақ төңірегінде Қызыл армия бөлімшелері қатарын толықтыру ісімен айналысты, Зиновьев басқарған Ақтөбе майданы қызыл әскерінің үгіт-насихат бөлімінде жұмыс істеді. 
* 1918 ж. тамыз-желтоқсан аралығында Орал ревкомы мен Қызыл армия командованиесі құрған Богдановка астыртын ұйымының жеті адамнан тұратын жауынгерлік барлау тобының мүшесі, астыртын атқару комитетінің төралқа мүшесі.
* 1919 ж. қаңтарда 25-Чапаев дивизиясының 3- бригадасының саяси бөлімінде жұмыс істеді;
* 1919 ж. ақпанда Орал ревкомы үгіт-ұйымдастыру қосалқы бөлімінің және әскер қатарына тарту бөлігінің меңгерушісі;
* 1919 ж. наурызда Орал ревкомы Ұлттар коллегиясының мүшесі және Қазақ атты ескер бригадасын ұйымдастырушылардың бірі;
* Қызыл армияның 1919 ж. көктемгі шабуылы кезінде облыс коммунарлар жасағы құрамында атты барлау жорықтарына қатысты;
* 1919 ж. мамырда Орал губернаторы тетенше комиссиясының құпия-оперативті бөлімінің меңгерушісі; 
* 1919 ж. шілдеде Жайық сырты белігінде Кеңестер ұйымдастыру бюросының мүшесі;
* 1919 ж. тамызда Чапаев дивизиясы құрамындағы Ілбішін ревкомының төрағасы, [[Ілбішін]] с-нда ақ казактар жойып жіберген Чапаев дивизиясынан тірі қалған үш адамның бірі;
* 1919 ж. қыркүйекте Орал облысының қазақ белігі мен [[Бөкей ордасы]]н басқаратын Қазревкомның Орал бөлімшесінің мүшесі, бөлім меңгерушісі, төраға орынбасары;
* 1920 ж. қаңтарда Қазревком мүшесі және Қазақ өлкелік ішкі істер комиссариатының меңгерушісі, осы қызметте Батыс [[Алашорда]] үкіметін тарату ісімен шұғылданды, оның жауапты қызметкерлерін пайдалану мәселесінде Түркістан майданы командованиесінен бөлек пікірде болды, Батыс Алашорданы жойып жібермей, Қазәсревкомға қосуды жақтады. Кейінірек бұрынғы Алашорда қызметкерлерін Кеңес ісіне пайдалану мәселесімен айналысып, Б.Атшыбаев, К.Жәленов, А.Кенжин секілді қайраткерлерді қызметке алды, Семей ревкомы мен 5-армияның Ерекше бөлімі қамауға алған Семей алашордашыларын қорғауға белсенді қатысты;
* 1920 ж. қазанда ҚАКСР ОАК-тың Сібір ревкомындағы өкілі;
* 1920 ж. сәуірде Ақмола губернаторы ревкомының төрағасы;
* 1921 ж. қазан - 1925 ж., қаңтар аралығында ҚАКСР Ішкі істер халық комиссары және ОАК төралқа мүшесі, Орталық әкімш. комиссиясының төрағасы;
* 1925 ж. қаңтарда ҚАКСР Еңбек халық комиссарының орынбасары және еңбек қорғау бөлімінің меңгерушісі;
* 1925 ж. қыркүйекте Өлкелік кеңес-партия мектебінің Батыс Қазақтандағы рев. қозғалыс жөніндегі лекторы;
* 1926 ж. қазанда «Сырье» акционерлік қоғамының Қазақ бөлімінің басқарушысы;
* 1927 ж. қарашада РКФСР Мемл. сауда басқармасының Қазақстан және Батыс Қытай бойынша уәкілетті өкілінің орынбасары, оперативті бөлім меңгерушісі;
* 1928 ж. наурызда «Казторг» қоғамы басқармасының төрағасы, осы қызметте жүргенде орынбасары Деевтің (М.Қаратаевтың «Даладағы дабын» романының кейіпкері) үйымдастыруымен үстінен [[Голощёкин Филипп Исаевич|Ф.И.Голощекиннің]] атына «домалақ арыз» түсіріліп, Қазақ ауыл шаруашылығы институтына әкімш.-шаруашылық бөлім проректоры етіп жіберілді (1930, қазан);
* 1931 ж. ақпанда ҚАКСР Орталық музейінің директоры;
* 1932 ж. сәуірде ҚАКСР Осоавиахим Орталық кеңесінің төрағасы;
* 1933 ж. мамырда ҚАКСР Халкомкең консультанты;
* 1934 ж. ақпанда Алматы Мемл. қорығының директоры;
* 1934 ж. қазанда «Ақкөл» курортының директоры;
* 1935 ж. қазанда Әулие-ата т. ж. бөлімшесінің фабрика-завод мектебінде мұғалім. 

1936 ж. 16-қарашада Жамбыл қаласында ұзаққа созылған науқаcтан қайтыс болды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Қазақстан басшылары (1917 жылдан бастап)}}

[[Санат:Батыс Қазақстан облысында туғандар]]
[[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]]

{{stub}}</text>
      <sha1>dmvocvl68ahhna5m22wybmh30fsxw6j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643336</id>
      <parentid>3643331</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T10:40:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Жанар Чушекова|Жанар Чушекова]] ([[User talk:Жанар Чушекова|т]]) өңдемелерінен [[User:Kaiyr|Kaiyr]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3360312</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15669" sha1="e3vtkqgip2ymo6rstuaa8n0fkz475zc" xml:space="preserve">{{Тұлға
|Есімі= Әбдірахман Әйтиев
|Сурет=
|Сурет атауы=
|Туған күні=21.3.1886
|Туған жері=[[Орал облысы]], [[Орал уезі]], Қароба болысы, Сүгірбай ауылы (қазіргі [[Теректі ауданы]]
|Қайтыс болған күні= 16.11.1936
|Қайтыс болған жері=Жамбыл қаласы
|Азаматтығы=
|Ұлты=
|Мансабы= мемлекет қайраткері
|Әкесі=Әйтей Құлмағамбетұлы
|Анасы=
|Жұбайы=
|Балалары=
|Марапаттары=
}}
'''Әбдірахман Әйтиев''' (21.3. [[1886]], [[Орал облысы]], [[Орал уезі]], Қароба болысы, Сүгірбай ауылы (қазіргі [[Теректі ауданы]]) — 16.11.[[1936]]) — мемлекет қайраткері. Әйтиев — Қазақстанның Батыс аймағындағы рев. қозғалыс және [[Азамат соғысы]] тарихын алғаш зерделеген авторлардың бірі. Оның қаламынан туған «Революционное движение в Уральской области», «Октябрьская революция в Уральской области» мақалалары осы тақырыптағы толымды еңбектердің бірі. Ұлы Тельман — тарих ғылыми кандидаты. Әйтиев атымен Алматы, [[Орал]], Тараз қаласында көше аталған, 1992 ж. [[Орал]] қаласында ескерткіші (мүсінші Ю.Баймұқашев) орнатылды.&lt;ref&gt;Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002, ISBN 9965-607-02-8&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны ==
Әкесі Әйтей Құлмағамбетұлы кедей шаруа болған. Тегі — Жетіруға жататын [[кердері]] руы.&lt;ref&gt;{{кітап|авторы= Х.М.Ғабжалилов|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Қазақ ру-тайпаларының тарихы. Кердері|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Алаш ТЗО, Полиграфкомбинат|жыл= 2006|томы= 3|беттері= |барлық беті= 464|сериясы= |isbn= 9965-765-05-7|тиражы= 1000}}&lt;/ref&gt;

* 1901 ж. Қароба болыстық бір кластық орыс-қазақ мектебін бітірді;
* 1904 ж. Орал уезінің 1-учаскесі төбе биінің (мировой судья) шабарманы және от жағушысы; 
* 1906 ж. Орал уездік податтық инспекторының тілмәші;
* 1906 ж. Орал уезі 6-учаскесі төбе биінің тілмәші, іс жүргізушісі;
* 1908-19 жж. ауылында егін шаруашылығымен айналысты;
* 1910-13 жж. [[Орал]] қаласында төбе бидің аға іс жүргізушісі;
* 1910 ж. шамасында [[Қаратаев Бақытжан Бейсәліұлы|Б.Қаратаевтың]] көмегімен «төлеңгіт ауылына» деп қоныс аударушылар үлесімен жер алып, [[Теректі ауданы|Теректі маңынан]] Сүгірбай жатағын салуды ұйымдастырды. 
* 1913-14 жж. әскер аттары учаскесінің меңгерушісі, аң-құс құтқару қоғамының және әуе әскери флотын күшейту қоғамының мүшесі. 
* 1913 ж. әскери күш-көлік санағын жүргізгені үшін Ларго-Калуга поручигі Игнатьев тарапынан марапаттауға ұсынылған
* 1914 ж. Жалданбалы ауыл писары;
* 1915-17 жж. болыстық писарь
* 1917 ж. қаңтарда болыс Бекше Қисықовпен бірге сайлауға түсіп, Қароба болысының басқарушылығына сайланды. 7 наурыздан меньшевиктер мен эсерлер құрған Жайық сырты бөлігі Ревкомының кооптациялық негіздегі төралқа мүшесі.
* 1917 ж. 20 наурызда комитет құрамынан шығып, Б. Қаратаев, Д. Кусепқалиев, Ы. Тоқберлинов, [[Ғұбайдолла Әлібеков|Ғ. Әлібековпен]] бірге Жайық сырты бөлігі азаматтық комитетіне төралқа мүшесі және ұйымдық хатшы болын сайланды.
* 1917 ж. сәуірде өткен 1-Орал облысы қазақ съезін ұйымдастырушылардың бірі. Съезде Қаратаев, Т.Әйтиев, М.Ипмагамбетов, М.Балтановпен бірге [[Халел Досмұхамедов]] және [[Жанша Досмұхамедов|Ж.Досмұхамедовтерге]] наразы топ құрамына кірді. Жер мәселесін Құрылтай жиналысына қалдырмай дереу шешуді, казак-орыстар иелігіндегі жерді қайтарып алуды жақтады. Оппозипиядағы топ атынан Ж.Досмұхамедовқа барып жолықты. Принципті мәселелерде тіл табыса алмағанымен, Жаншаға құрмет сезімін өмір бойы сақтады. 
* 1917 ж. жазда Қароба болыстық земство управасының мүшесі және управа милициясының бастығы. Жайық өңірінде астықпен алыпсатарлық жасаушыларға қарсы күрес ісін ұйымдастырды. 
* 1917 ж. шілдеде Ойыл бекінісінде өткен 2-Орал облысы қазақ съезінің делегаты. Сол жылғы күзде земство мекемелерін және құрылтай жиналысы делегаттарын сайлау науқаны кезіндегі пікір алшақтығына байланысты М.Ипмағамбетовпен бірге Орал қаласында солшыл эсер Холостов, майдангерлер Плотников, Операйло құраған Солдат, жұмысшы және шаруа депутаттары кеңесіне барып қосылды. 
* 1918 ж. 18 қаңтарда, Қаратөбедегі З-Орал облысы қазақ съезімен бір мезгілде өткізілген Орал уездік жер к-тері съезінің делегаты, осы съезде казак-орыстар иелігіндеғі жерді қазақтар мен орыс шаруаларына дереу беруді ұсынды
* 1918 ж. 20 қаңтарда Орал рев. комитетінің тағайындауымен Жайық сыргы бөлігінде Кеңестер ұйымдастыру ісімен айналысты
* 1918 ж. 6 наурызда Солдат, шаруа депутаттарының облыстық съезін ұйымдастырушы және съезд төралқасының мүшесі. Осы съезде солдат, жұмысшы, шаруа және қазақ депутаттары Орал облысы кеңесі атқару комитетінің мүшесі және облатком төралқасы төрағасының орынбасары, халықтық күзет комиссары болып сайланды. 

Наурыз айының ортасында әскерге адам алу тапсырмасымен елге шықты және сол түста облатком төралқасы мен әскери коллегиясының шешімімен ''қудалауға түсті''. 1918 ж. 29 наурыздағы Орал қаласындағы төңкерістен кейін Орал Войско үкіметінің әскери-дала соты тарапынан сырттай ату жазасына кесілді. Осыған байланысты Қароба болысындағы Федоровка, Богдановка с-нда, [[Жымпиты]] ауылы түбіндегі Хакім Бекебасовтың үйінде ''жасырынып жүрді''. 

* 1918 ж. шілдеде Жымпитыдан Темір уезіне етті. Осында Ташкенттен келе жатқан [[Мұстафа Шоқай]]мен кездесті. Темір уездік земство управасы басшылары С.Қаратілеуов, Ғ. Есенғұлов және Н.Ипмагамбетовтің жөрдемімен [[Жұрын]] ст-на келді. Жұрын, Ақбұлақ төңірегінде Қызыл армия бөлімшелері қатарын толықтыру ісімен айналысты, Зиновьев басқарған Ақтөбе майданы қызыл әскерінің үгіт-насихат бөлімінде жұмыс істеді. 
* 1918 ж. тамыз-желтоқсан аралығында Орал ревкомы мен Қызыл армия командованиесі құрған Богдановка астыртын ұйымының жеті адамнан тұратын жауынгерлік барлау тобының мүшесі, астыртын атқару комитетінің төралқа мүшесі.
* 1919 ж. қаңтарда 25-Чапаев дивизиясының 3- бригадасының саяси бөлімінде жұмыс істеді;
* 1919 ж. ақпанда Орал ревкомы үгіт-ұйымдастыру қосалқы бөлімінің және әскер қатарына тарту бөлігінің меңгерушісі;
* 1919 ж. наурызда Орал ревкомы Ұлттар коллегиясының мүшесі және Қазақ атты ескер бригадасын ұйымдастырушылардың бірі;
* Қызыл армияның 1919 ж. көктемгі шабуылы кезінде облыс коммунарлар жасағы құрамында атты барлау жорықтарына қатысты;
* 1919 ж. мамырда Орал губернаторы тетенше комиссиясының құпия-оперативті бөлімінің меңгерушісі; 
* 1919 ж. шілдеде Жайық сырты белігінде Кеңестер ұйымдастыру бюросының мүшесі;
* 1919 ж. тамызда Чапаев дивизиясы құрамындағы Ілбішін ревкомының төрағасы, [[Ілбішін]] с-нда ақ казактар жойып жіберген Чапаев дивизиясынан тірі қалған үш адамның бірі;
* 1919 ж. қыркүйекте Орал облысының қазақ белігі мен [[Бөкей ордасы]]н басқаратын Қазревкомның Орал бөлімшесінің мүшесі, бөлім меңгерушісі, төраға орынбасары;
* 1920 ж. қаңтарда Қазревком мүшесі және Қазақ өлкелік ішкі істер комиссариатының меңгерушісі, осы қызметте Батыс [[Алашорда]] үкіметін тарату ісімен шұғылданды, оның жауапты қызметкерлерін пайдалану мәселесінде Түркістан майданы командованиесінен бөлек пікірде болды, Батыс Алашорданы жойып жібермей, Қазәсревкомға қосуды жақтады. Кейінірек бұрынғы Алашорда қызметкерлерін Кеңес ісіне пайдалану мәселесімен айналысып, Б.Атшыбаев, К.Жәленов, А.Кенжин секілді қайраткерлерді қызметке алды, Семей ревкомы мен 5-армияның Ерекше бөлімі қамауға алған Семей алашордашыларын қорғауға белсенді қатысты;
* 1920 ж. қазанда ҚАКСР ОАК-тың Сібір ревкомындағы өкілі;
* 1920 ж. сәуірде Ақмола губернаторы ревкомының төрағасы;
* 1921 ж. қазан - 1925 ж., қаңтар аралығында ҚАКСР Ішкі істер халық комиссары және ОАК төралқа мүшесі, Орталық әкімш. комиссиясының төрағасы;
* 1925 ж. қаңтарда ҚАКСР Еңбек халық комиссарының орынбасары және еңбек қорғау бөлімінің меңгерушісі;
* 1925 ж. қыркүйекте Өлкелік кеңес-партия мектебінің Батыс Қазақтандағы рев. қозғалыс жөніндегі лекторы;
* 1926 ж. қазанда «Сырье» акционерлік қоғамының Қазақ бөлімінің басқарушысы;
* 1927 ж. қарашада РКФСР Мемл. сауда басқармасының Қазақстан және Батыс Қытай бойынша уәкілетті өкілінің орынбасары, оперативті бөлім меңгерушісі;
* 1928 ж. наурызда «Казторг» қоғамы басқармасының төрағасы, осы қызметте жүргенде орынбасары Деевтің (М.Қаратаевтың «Даладағы дабын» романының кейіпкері) үйымдастыруымен үстінен [[Голощёкин Филипп Исаевич|Ф.И.Голощекиннің]] атына «домалақ арыз» түсіріліп, Қазақ ауыл шаруашылығы институтына әкімш.-шаруашылық бөлім проректоры етіп жіберілді (1930, қазан);
* 1931 ж. ақпанда ҚАКСР Орталық музейінің директоры;
* 1932 ж. сәуірде ҚАКСР Осоавиахим Орталық кеңесінің төрағасы;
* 1933 ж. мамырда ҚАКСР Халкомкең консультанты;
* 1934 ж. ақпанда Алматы Мемл. қорығының директоры;
* 1934 ж. қазанда «Ақкөл» курортының директоры;
* 1935 ж. қазанда Әулие-ата т. ж. бөлімшесінің фабрика-завод мектебінде мұғалім. 

1936 ж. 16-қарашада Жамбыл қаласында ұзаққа созылған науқаcтан қайтыс болды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Қазақстан басшылары (1917 жылдан бастап)}}

[[Санат:Батыс Қазақстан облысында туғандар]]
[[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]]

{{stub}}</text>
      <sha1>e3vtkqgip2ymo6rstuaa8n0fkz475zc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сунақ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31362</id>
    <revision>
      <id>3643317</id>
      <parentid>3638064</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T07:10:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-45209-35</username>
        <id>184694</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Қате ақпаратты дұрыстау</comment>
      <origin>3643317</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19255" sha1="jixgb1qae83v1s47ro7zl0n5vr71fhp" xml:space="preserve">'''Сунақ''' — Сығанақ қаласының ежелгі тұрғындары. Сунақ - Қазақстанның оңтүстігінде көп таралған. 
     
Сунақтардың шығу тегі [[Һысамиддин]]нен ([[Сұнақ-ата]]дан) тарайды. Арғы тегі Абу Бакр Сыддықтан басталады. Сунақ-ата шамасы 1080-1160 жылдардың арасында өмір сүрген. Қожа Ахмет Иассауидің қарамағында бас имам болған, әулие, «Нихая» кітабының авторы. Сунақтардың ұраны қожалармен ортақ «Қожа Ахмет Иассауи». Қожалар мен Сунақтар бір топқа жатады. Сунаққорған аймағына алғаш келген ислам миссионарлері «Өздерінің – идеялық ұраны ретінде «Құдай бір, пайғамбар хақ, сунна – ақ» деп жариялап, көп құдайға табынушылар арасында үгіт-насихат жұмысын жүргізген». Осыған байланысты бұл қағиданы таратушы адамды Суннит демей «Сунна – ақ» деген арқылы «сунақ» дей жүріп, халық арасында олар осылай аталып кеткен».

== Сунақ атауы==
Сунақтар – Сауд Арабиясынан Мекке және Мадина қалаларынан Күрейштер тайпасының Тайм руынан шыққан Әбу Бәкір халифтың тікелей ұрпақтары. Әбу Бәкір-бірінші халиф, ас-Сыддық (аса әділ) деген атаққа ие болған. Мұхаммадтың (с.ғ.с) әйелі Айшаның әкесі (Айша бүкіл мұсылман халқының анасы деп саналған), Мұхаммадпен (с.ғ.с) тайпалас Күрейіш (Курайшит) тайпасынан.
Мұхаммед пайғамбар (с.ә.у) Алланың адамға жіберген елшісі, пайғамбарлардың мөрі деп саналса, Әбу Бәкір ас-Сыддық Алланың елшісінің орынбасары мұрагері (преемник) деп саналған.

Кейбіреулер сунақтарды өзбектен, қыпшақтан, сарттан, түріктен, түрлі тайпалардың қосындыларынан шығарса, тіпті сунақ деген ел жоқ десе, енді («Ана тілі» газеті, VІ, 1993) оларды наймандардан шығарып, бабасы Әбу Бәкір ас-Сыдықты Мұхаммед (с.ғ.у.) пайғамбардың қызы Фатиманың үлкен баласы етіп отыр. Мұхаммед (с.ғ.у.) өзінен жасы үлкен Әбу Бәкірдің қызына үйленгенде Фатима бұл дүниеде жоқ болатын.

Ислам дініңдегі түрлі ағымдар Мұхаммед (с.ә.у) қайтыс болғаннан кейін, әсіресе, суннитке және шейітке бөлінуіне байланысты халифаттағы жоғарғы үкімет орындарына талас тудырған. Суннаққорған регионына алғаш келген миссионерлер сунниттер болғандықтан, жоғарыдағы көрсетілген ұранды, оның маңызын басыңқырап, суннаны бөлектеп айтып «Сунна-ақ» деген сөзбен оның жолдарын көбірек таратуға ұмтылған. Осының нәтежесінде таратушыны Суннит демей, «Сунна-ақ» деген сөздер арқылы «Сунақ» деп халықтың ауызекі тілінде қалыптасып кеткен.

VI-VIII ғасырларда негізіннен түрік қағанаты мемлекетінің түрлі тайпаларындағы этникалық топтардың басқа көшпелі тайпалармен және жергілікті иран тілдес халықтармен қосылуы Орта Азия мен Қазақстанның жерінде түрік тілді халықтардың шығу тегіне үлкен әсер еткен. Сол дәуірде бұл территориядағы халықтар,сол кездегі басқа елдердің халықтары сияқты пұтқа, айға, күнге, отқа, суға, найзағайға тағы-басқа табиғаттың ғажайып құбылыстары мен әртүрлі хайуаннатарға табынғаны белгілі. Ата-атаға, ру-руға тайпаларға бөлініп , күштіллері әлсіздерін жаулап, малдары мен мүліктерін тартып алып, сұлу әйелдері мен қыздардын күң етіп, не қосымша әйел ретінде пайдаланған. Қалғандарын құл етіп, керексіздерін жауыздықпен аяусыз қырып кететін болған. Кейбір жауланған рулар ұзақ уақыттан кейін анасының құрсағында кеткен нәрестелер арқылы, төңкерілген қазанның астында не қымыз пісіретін күбінің ішінде тығылып қалған жас сәбилер арқылы өз ұрпақтарын жалғастырғаны ел аузында әлі айтылады. Бұл мейрімсіздік жастарды адамгершілікке жат қасиеттерге, өнегесіздікке, әдепсіздікке баулып тығылыққа ғана тәрбиелеген. Сол кездегі адамдардың не монистекалық күш, не адамгершілік идея болмауына орай ешкімге және ешнәрсеге сенімі де болмаған. Өз жауыздықтарын, өз надандықтарын өздерінің әдет-ғұрпына, салтына, дәстүріне айналдырып, соны моральдық заңды құқық деп берген. Осы айтылған жағдайларға байланысты сунниттер жолын таратушы Суннаққорған аймағына алғаш келген ислам миссионнерлері өздерінің идеялық ұраны ретінде «Құдай бір,пайғамбар хақ, сунна-ақ» деп жариялап, көп құдайға табынушылар арасында үгіт-насихат жұмысын жүргізген.

Суннаның ықпалдылығының құдіретінің күштілігі сонша, кейнірек осы жайында (алғашқы кезде тек ауыз екі айтылып жүрген) араб тілінде 300 томнан аса кітаптар шығарылған. Осыған байланысты бұл қағиданы таратушы адамды Суннит демей «Сунна-ақ» деген сөз арқылы «сунақ» деп кеткен. Басқа сөзбен айтқанда, сунақтар – қазіргі Қазақстан территориясында алғаш Құран мен суннаны және шариғат жолдарын таратушы сунниттер. Дін жолын таратушылар өз миссиялық міндеттерін іске асыру және өмірлері мен ұрпақтарын сақтау үшін амалсыздан қамал-қорған соққан. Қорған кейін «Сунақ-қорған» деп аталып кеткен. Шындығында, ойлап қараған адамға «Сунақ-қорған» тек салушылардың өз бастарын қорғауы үшін ғана емес, өзге де, терең маңызы бар жоспарлармен де салынған.

«Сунақ» атауы ең бірінші рет кейбір діни әкімшілік құжаттар бойынша 660 жылы ғана көрсетілген. Бұл атаудың ауызекі айтылуы бұрынырақ басталған десек, араб миссионерлерінің келу уақыты осы ғасырдың бас жағына қарай жылжуы даусыз. Оңтүстік Қазақстанға арабтар 751 жылғы талас бойындағы шайқастан кейін орналаса бастады. Ислам өзінің ықпалы жүрген барлық жерге тек қана күшпен енбеген, араб әскерлерін басқарған Пайғамбар мен оның ісбасарлары, сахабалардың қолында алдымен Құдай сөзі – Құран болды.

Суннах (қазақша Сунаһ не Сунақ) атауы Ислам дінінің алғашқы шыққан күнінен бері қолданысқа түскен. Әсіресе, Мұхаммед (с.ә.у.) серігі Әбу Бәкір тұсында Суннаға зор мән берілді. Бұдан Суннах атауының Араб халқында Мұхаммед (с.ә.у.) тұсында қалыптасқандығын айғақтайды. Суннах атауы тек қана Араб, Қазақ, Орта Азия халықтары арасында ғана тарамай, Кіші Азия мен Пәкістан, Ауғаныстан, Кашмир жерлерінде де кеңінен белгілі болған. Оған сол жердегі халықтардың киім киуінің үлгісі Сунна (Суннизм) жолын ұстанушылардан болған.

Сунна бұл Суннизмнің негізі. Сунна – пайғамбарымыз Мұхамедтің (с.ә.у.) ұстанған жол өнегесі. Ал Мазһаб – тура жол. Пайғамбарымыздың (с.ә.у.) сыртқы келбет көрінісі мен жүріс – тұрысының өзі талайды баурап, дінге кіргізгенін қаперге алсақ, дуаналық пошым мен фанаттық әуйеліктің оған қаншалықты керағар екендігін сезінеміз.

== Тарихта кеткен шатастырулар ==
Сунақ қаласында тұрған бір шейхтың атына [[1598 жыл]]ы [[Абдолла хан]]нан берілген вакуфтік құжатта: «Мазар Абул-Хасан Зиаад-дина шейха Сыгнаки» деп көрсеткен. Осы адамның атына 1634 жылы «Обейдуллах-хан»-нан берілген құжатта «Абу-л-Хасан Зиа-а-дин Сахиби Нихая Сыгнаки» деп жазылған. Осы Шейх Зиааддинді молда, сопы сияқты кейбір діни атымен «Сыгнаки» деген жердің атының ұқсастығы бойынша зерттеушілер 1105-1166 жылдары өмір сүрген Қожа Ахмет Иассауидің қарамағында бас имам болып істеп, өмірінің соңғы кездерінде Сунақ қаласында өмір сүріп сонда қайтыс болған Һысамиддинмен (Сұнақ-ата) шатастырып, хандар берген вакуфтердегі Зиааддинді осы атағы шыққан Сунақ-ата болуы мүмкін деп жорамалдаған. 1892 жылы құрылған Түркістан үйірмесінің археология әуесқойларының бұл қателігі 1977 жылы Қазақ кеңес энциклопедиясында да қайталанып кейбір тарихшылар осы ұғымды пайдаланып келеді. Осы Кеңес энциклопедиясында сунақтар туралы зерттеудің аздығын ескертсе де, ілгерідегі вакуфтік құжаттарға сәйкес Зиааддин шайхқа жер беруіне байланысты, әулие осы адам, Сунақ-ата осы кісі деп қате болжау жасау арқылы сунақтарды Зиааддиннен тараған деген теріс ұғым берген. Сунақ қаласында өмірінің жас шағы мен соңғы кездерінде өмір сүріп, кейбір мерзімді уақыттарда ғана осы қалада болып тұрған Һысамиддинмен (Сунақатамен), Сунақатадан біраз ғасырдан кейін осы қалада тұрақты өмір сүрген Зиааддинді бір адам болуы керек деп шатасқан. Тарихтағы толық аттары, біріншісінің: - Алла – Уммей Хисамутдин Сахиби – Нихая (Һысамиддин, Асамиддин, Талламан Сакнакия, Сунақ-ата), екіншісінің толық аты – Қожа Хазірет, Аллама Абу-л-Хасан Зиа-ад-дин шейх Сыгнаки (Абу-л-Хасан Зиа-ад-дин Сахиби Нихая Сыгнаки).
Тарихшылардың Сунақ-атамен басқа белгілі тұлғалармен шатастыруы Сунақ қаласынан шыққан тарихта аты белгілі ғалымдар да бар. Олар XIII ғасырда өмір сүргендер. Мысалы, осы қала мен Орта Азиядан шыққан алты ғалымның төртеуінің аты Һысамиддинге, яғни Сунақ атаға ұқсас. Әбсаттар Дербісәливтің айтуы бойынша (Жұлдыз, 1991, №11, 161-164-б.) олардың біріншісінің аты «Әл-Хусейн бин Әлибин Хаджджадж ас-Сыгнаки деп жазылса, А. Ю. Якубовский оның Әл-Хусейн атты есімінің алдына Хусам ад-дин деген тағы бір атты қоса көрсеткен»; екеншісінің аты-«Умар Әл-Ахсикати Кусам ад-дин», үшіншісінің – «Хусам ад-Дин әл-Хасан бин әл-Хусайын; төртіншісінің аты-«Хисамеддин Сыгнаки». Ә. Дербісәлиев бұлардың бірінші аттарын өз аттары, екіншісін-әкелерінің, үшіншісін-бабаларының аттары, Сыгнаки – осы қаланікі екендігін білдіреді деп жазған. 

Сунақтардың шығу тегін уақытқа байланысты ''[[Әбу Бәкір]]дің'' туған жылынан (572 жылдан) санау керек. Арабтардың есебі бойынша бір атаға 30 жыл берсе, кейбір ғалымдар бір ғасырға үш атадан санаған. Сондықтан 1993 жылы ұрпақ 43-47-ші ата болу керек.  Сунақ руы бес атадан тұрады: [[Қайғақтық]], [[Бессары]], [[Аташ]], [[Қалмырза-Тоқпан]], [[Сиық]] аталар&lt;ref&gt;Сунақтар және Сунақ қаласы. Алматы «Ғылым» 1996 ж. Ж.Е. Ержанов.&lt;/ref&gt;.

Сунақ-атаның өз аты Һысамиддин, ал толық шежіресі мынадай:
* Әбу Бәкір Сыддық (572—634 жж.),
* Әбділла Сұлтан Мұхаммат,
* Әзрет Ақсұлтан,
* Сұлтан Қасым,
* Сұлтан Кәһап,
* Сұлтан Мәуліт,
* Мүлки-ша,
* Шабур Мәлік,
* Сүлеймен Мәлік,
* Мәнсүр Мәлік
* Піржан Мәлік,
* Әбділ Мәлік,
* Қайсар Мәлік,
* Қаюм Мәлік,
* Әбділлә Мәлік,
* Ғисамиддин (Сунақ ата) 1132 – 1199 жылдар.

Бұл әулет [[Сиық]] ата балалары, [[Қайғақтық]] ата ұрпақтары, [[Қалмырза-Тоқпан]] ұрпақтары, [[Аташ]] ата балалары, [[Бессары]] балалары болып бес атаға бөлінеді&lt;ref&gt;Скендір Құдияров нұсқасы. Сунақтар шежіресі. Атамұра. Алматы, 1995.&lt;/ref&gt;. Сығанақ қаласында ғұмыр кешкен, Ислам әлеміне белгілі болған Ғисамуддин ал-Сығнақи осы әулеттен. Сонымен қатар исламдық шариғат жолдарының білгірі, айтулы ғалым Әбу-Лайс Самарханди осы әулеттің көш басшысы&lt;ref&gt;Сейтомар САТТАРҰЛЫ, СУНАҚТАР ТУРАЛЫ ТҮСІНІК&lt;/ref&gt;.

Һиссамиддин (Сунақ ата) Әбубәкір Сыддықтың он алтыншы ұрпағы, Қылауыз (Жақып) атадан жеті ата жоғарыдан қосылады. Қылауыздан бөліну себебі қожа үш атадан соң, қожалық қасиетін сақтау үшін қожадан үйлену керек және қызын тек қожаның баласына тұрмысқа беру керек болған. Егер қожаның жігіттері үш атаға дейін басқаның қызын алса, төртіншісіне үйленуге рұқсат етпеген, өйткені қожалық қан бұзылады деп есептеген. Бұл қожалық тәртіпті сақтау жолы болған. Осындай ішкі қағиданы сақтамағандықтан Һисамиддиннен төменгі ұрпақтардан бастап сунақ аталып кеткен.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* http://archive.turkystan.kz/kz/articles/view/32826 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150618154506/http://archive.turkystan.kz/kz/articles/view/32826 |date=2015-06-18 }}
* [http://sunnaak.kz Сунақ руы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160427002111/http://sunnaak.kz/ |date=2016-04-27 }}

{{Қазақ рулары}}</text>
      <sha1>jixgb1qae83v1s47ro7zl0n5vr71fhp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Балта Танашұлы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44076</id>
    <revision>
      <id>3643150</id>
      <parentid>2433176</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T13:34:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3643150</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1746" sha1="nfegx5fvdrlwqm6ngq48844etwxrji4" xml:space="preserve">'''Балта Танашұлы''' — 14 ғасырда өмір сүрген [[сардар]], [[батыр]].&lt;ref&gt;Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х&lt;/ref&gt; [[Балта]] өз ауылдастарымен қазіргі [[Омбы қаласы]] маңындағы “Керей тоғайы” деген өңірді мекендеген. Көп жылдар бойы [[Алтын Орда]] хандарының [[әскербасы]] болған. Балта мен оның ағасы [[Балға батыр]] [[Әмір Темір]] мен [[Тоқтамыс хан]] соғысы кезінде [[Әмір Темір|Әмір Темірдің]] әскерін басқарған. [[Хисса]], жырларда [[ислам]] дінін таратушы қайраткер ретінде суреттеледі. Балтаның елі “[[Ақтабан шұбырынды]]” жылдары [[Сарыарқа|Сарыарқадағы]] ата қонысынан көшпей, [[жоңғар]] [[Әскер|әскерлерімен]] табан тіресе соғысып, көп қырғынға ұшырайды. Бүгінде оның ұрпақтары [[Солтүстік Қазақстан]], [[Қостанай облысы]], [[Ресей|Ресейдің]] [[Орынбор]], [[Челябі]], [[Қорған]], [[Түмен]] өңірлерінде тұрады. &lt;ref name=&quot;source1&quot;&gt;''[[Қазақ Энциклопедиясы]]''&lt;/ref&gt; 

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{stub}}
{{wikify}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Әдебиет]]</text>
      <sha1>nfegx5fvdrlwqm6ngq48844etwxrji4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643153</id>
      <parentid>3643150</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T13:35:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3643153</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1719" sha1="g48qzcnznmwhhqr5tz4uahz4ls0pdvj" xml:space="preserve">'''Балта Танашұлы''' — XIV ғасырда өмір сүрген [[сардар]], [[батыр]].&lt;ref&gt;Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х&lt;/ref&gt; [[Балта]] өз ауылдастарымен қазіргі [[Омбы қаласы]] маңындағы “Керей тоғайы” деген өңірді мекендеген. Көп жылдар бойы [[Алтын Орда]] хандарының [[әскербасы]] болған. Балта мен оның ағасы [[Балға батыр]] [[Әмір Темір]] мен [[Тоқтамыс хан]] соғысы кезінде [[Әмір Темір]]дің әскерін басқарған. [[Қисса]], жырларда [[ислам]] дінін таратушы қайраткер ретінде суреттеледі. Балтаның елі “[[Ақтабан шұбырынды]]” жылдары [[Сарыарқа|Сарыарқадағы]] ата қонысынан көшпей, [[жоңғар]] [[Әскер|әскерлерімен]] табан тіресе соғысып, көп қырғынға ұшырайды. Бүгінде оның ұрпақтары [[Солтүстік Қазақстан]], [[Қостанай облысы]], [[Ресей|Ресейдің]] [[Орынбор]], [[Челябі]], [[Қорған]], [[Түмен]] өңірлерінде тұрады. 
&lt;ref name=&quot;source1&quot;&gt;Қазақ Энциклопедиясы&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{stub}}
{{wikify}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Әдебиет]]</text>
      <sha1>g48qzcnznmwhhqr5tz4uahz4ls0pdvj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жанатай батыр</title>
    <ns>0</ns>
    <id>45452</id>
    <revision>
      <id>3643148</id>
      <parentid>3643087</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T13:23:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>Өйткені олай толықтырмайды [[Арнайы:Үлесі/~2026-41580-45|~2026-41580-45]] ([[Қатысушы талқылауы:~2026-41580-45|талқылауы]]) істеген нөмір 3643087 нұсқасын [[Уикипедия:Жоққа шығару|жоққа шығарды]]</comment>
      <origin>3643148</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4945" sha1="imj20cyg68qemchsuitp5ln85wl3phb" xml:space="preserve">{{Әскери қайраткер
| есімі = Жанатай батыр
| түпнұсқадағы есімі = {{lang-kk|Жанатай батыр}}
| туған кездегі есімі = 
| туған күні = 1723
| туған жері = [[Айыртау ауданы]]
| қайтыс болған күні = 1819
| қайтыс болған жері = 
| суреті = Жанатай батыр кеснесі.jpg
| ені = 
| сурет сипаттамасы = Жанатай батыр кесенесі
| лақап аты = 
| бүркеншік аты = 
| қызмет еткен елі/мемлекеті = [[Қазақ хандығы]]&lt;br&gt;[[Орта жүз]]
| қызмет жылдары = 
| әскери атағы = Батыр
| әскер түрі =
| қолбасшылық еткені =
| бөлімшесі = 
| шайқастары = [[Қазақ-жоңғар соғыстары]]&lt;br&gt;[[Вторжение в Средний жуз (1752—1753)|Орта жүзге басып кіру (1752–1753]]&lt;br&gt;[[Қазақ-жоңғар соғыстары]]
| марапаттары = 
| туыстық байланыстары =[[Орта жүз]]&lt;br&gt;[[Арғын]]&lt;br&gt;[[Қарауыл]]
| қызметтен босауы = 
| қолы = 
}}
'''Жанатай батыр Ақанұлы''' (1723-1819) — қазақ жерін жоңғарлардан қорғаған XVIII ғасыр батырлардың бірі, [[Бөгенбай батыр]] Ақшаұлының (1680-1775) серігі. [[Арғын]] тайпасы [[Атығай]] руынан шыққан.&lt;ref&gt;{{кітап|авторы= Сәдуақас, Тортай|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Ел мен Жер. Көкшетау - Қызылжар - Омбы - Құсмұрын - Ұлытау - Астана аймағы (тарихи-танымдық жинақ)|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы |баспасы=  Дайк-Пресс|жыл= |томы= 2003|беттері= |барлық беті= 565|сериясы= |isbn= 9965-699-06-2|тиражы= 1500}}&lt;/ref&gt; [[Айыртау ауданы]]нда дүниеге келген. XVIII ғасырдың 20-жылдары жоңғарлармен болған шайқаста көзге түскен. Жанатай есімі халықтың ауыз әңгімелерінде, аңыздарында кездеседі. Ол туралы [[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов|Ш. Уәлиханов]] «XVIII-ғасырдағы батырлар жайлы тарихи деректер» мақаласында айтқан. Есіл ауданының Жанатай (қазіргі Өрнек) ауданында жерленген.&lt;ref name=&quot;Source 1&quot;&gt;Қазақ энциклопедиясы&lt;/ref&gt; [[Қазақ-жоңғар соғысы (1752-1755)|Орта жүзге басып кіру (1752–1753]]) және [[Қазақ-жоңғар соғысы (1752-1755)]] [[Абылай хан]]мен [[Жоңғар хандығы|жонғар]]ларға қарсы шайқасқан.

Атап айтқанда, Жанатай батыр Ақанұлы,Жанатай батыр (Жантеке), Баян және басқа да батырлар бастаған шайқастарды баяндайтын «Қап қағылған» және «Шаңды жорық» әндерінің кейіпкері.

== Кесенесі ==
Ескерткіш [[Саумалкөл (Солтүстік Қазақстан облысы)|Саумалкөл]] ауылынан оңтүстік-оңтүстік-батысқа қарай 3,8 км, Саумалкөл ауылынан [[Арықбалық]] ауылынан өтетін жолдан батысқа қарай 360 м жерде орналасқан. Ескерткішті [[2023 жыл|2023]] жылы [[Ә. Х. Марғұлан атындағы археология институты]]ның Солтүстік Қазақстан кешенді археологиялық-этнографиялық экспедициясының барлау жасағы зерттеді.&lt;br&gt;
Кесене жазықта орналасқан. Мұнда бұрын қазақ зираттары болған, қазір бұл жер жыртылып кеткен. Қазіргі ескерткіш [[2022 жыл|2022]] жылы салынған.&lt;ref&gt;Қазақстан Республикасының Тарих және мәдениет ескерткіштерінің жинағы. Солтүстік Қазақстан облысы. 1-шығарылым. Айыртау ауданы. – Алматы, 2024. – 320 б. – Қазақша, орысша. ISBN 978-601-82117-7-5, ISBN 978-601-82117-8-2 &lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақ батырлары]]</text>
      <sha1>imj20cyg68qemchsuitp5ln85wl3phb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Басты бет/Жаңалықтар</title>
    <ns>10</ns>
    <id>58856</id>
    <revision>
      <id>3643177</id>
      <parentid>3639423</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T15:17:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <origin>3643177</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3122" sha1="0c65vptnd7ad5n3vfxwdm6sqo3mwo1j" xml:space="preserve">{{Басты бет/Түйін
| түйін = 
{{Flatlist|'''[[Портал:Ағымдағы оқиғалар|Ағымдағы оқиғалар]]:''' [[Ирандағы соғыс (2026)|Ирандағы соғыс]]{{*}}[[Ауғанстан–Пәкістан соғысы]]{{*}}[[Газадағы соғыс|Газа соғысы]]{{*}}[[Судандағы үшінші азамат соғысы|Судандағы азамат соғысы]]{{*}}[[Ресейдің Украинаға басып кіруі]] &lt;Small&gt;([[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (2022 жылдан бастап)|хронологиясы]])&lt;/small&gt;
}}
&lt;!-- Ағымдағы оқиғалардың бірінің суреттемесі --&gt;
[[Сурет:Prime Minister Andy Burnham (cropped).jpg|оңға|100px]]
&lt;!-- Нақты оқиғалар --&gt;
* [[14 тамыз]] — [[Украина Қарулы күштері]] '''[[Днепропетровск облысы]]нда''' 26 елді мекен мен 600 шаршы километрден астам жерді азат етті.
* [[20 шілде]] — [[Энди Бёрнем]] (''суретте'') '''[[Ұлыбритания премьер-министрі]]''' атанды.
* [[19 шілде]] — [[Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі]]нде '''[[Испания Ұлттық футбол құрамасы]]''' Әлем чемпионы '''[[Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі (финал)|атанады]]'''.
* [[16 шілде]] — [[Юлия Анатольевна Свириденко|Юлия Свириденко]]ның кабинеті таратылғаннан кейін Украина қорғаныс министрі '''[[Михаил Альбертович Фёдоров|Михаил Фёдоровтың]]''' отставкасы жаппай наразылық акцияларын тудырды; жаңа [[Украина премьер-министрі]] болып '''[[Сергей Фёдорович Корецкий|Сергей Корецкий]]''' тағайындалды.
* [[7 шілде]] — [[Халықаралық Олимпиада комитеті]] '''[[Ресей Олимпиада комитеті]]не''' қойылған шектеулерді уақытша алып тастады.
* [[22 маусым]] — '''[[Венесуэла]]дағы''' жер сілкінуі себебінен 1450-ден астам адам қайтыс болды.
{{Flatlist|
*'''[[2026 жылы қайтыс болғандар тізімі|Жақында қайтыс болғандар]]:''' [[Ардақ Жамансарыұлы Әмірқұлов|Ардақ Әмірқұлов]]{{*}}[[Судзуми Тонегава]]{{*}}[[Оливер Три]]{{*}}[[Бернадетт Ширак]]{{*}}[[Төленді Әрінқожаұлы Ахметжанов|Төленді Ахметжанов]]{{*}}[[Тед Тёрнер]]{{*}}[[Бақыт Ниязбекқызы Түменова|Бақыт Түменова]]
}}
}}
&lt;noinclude&gt;
{{doc}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0c65vptnd7ad5n3vfxwdm6sqo3mwo1j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Магниттік таспа блогы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>61750</id>
    <revision>
      <id>3643329</id>
      <parentid>2421925</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T09:47:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>R. Henrik Nilsson</username>
        <id>165504</id>
      </contributor>
      <comment>Сурет : Circa 1960 13 cm Philips reel to reel magnetic tape EL 3915 LP 270 m made in Holland view 1.jpg | нобай | Шамамен 1960 жылғы магниттік таспа.</comment>
      <origin>3643329</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2861" sha1="l3x9nenx5726pv6jpyfhkeuza5tv4c0" xml:space="preserve">[[Сурет:Circa 1960 13 cm Philips reel to reel magnetic tape EL 3915 LP 270 m made in Holland view 1.jpg|нобай|Шамамен 1960 жылғы магниттік таспа.]]
'''Магниттік таспа блогы''' (Блок магнитной ленты; magnetic tape unit) — білікке немесе шарғыға оратылған, кейде құндақтың немесе ықшам-күндақтың ішінде тұратын магниттік таспа. Оны пайдалану үшін файлы бар білікті таспа тартушы тетік деп аталатын шалғайлық құрылғыға орнату керек. Бүл құрылғы магниттік таспа блогы, магнитгік таспадағы жинақтауыш, магнитофон, таспа блогы деп те аталады. Магниттік таспа блогы таспаны біліктен алып орайды, оны бір немесе бірнеше бастиектің астына тартады және қабылдаушы білікке орайды. Қабыддаушы білік алмалы-салмалы немесе алынбайтын болуы мүмкін немесе құндақта тұрады. Ақпаратты жазуға арналған сигнал магниттелген импульс түрінде таспаға келеді. Жүмыс реті бойынша таспа алдымен өшіру бастиегі арқылы өтеді де, таспадағы бұрын жазылған сигналдар өшіріледі. Таспа оқитын бастиектің астынан өткен кезде магниттелген аймақ электрлік сигналды индукциялайды. Жазылған сигналды қайта жаңғырту үшін оны электрондық тәсілмен өңдейді.

&lt;ref&gt;Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Информатика және компьютерлік техника / Жалпы редакциясын басқарған – түсіндірме сөздіктер топтамасын шығару жөніндегі ғылыми-баспа бағдарламасының ғылыми жетекшісі, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты А. Қ. Құсайынов.
 – Алматы: «Мектеп» баспасы» ЖАҚ, 2002 жыл. – 456 бет. ISBN 5-7667-8284-5&lt;/ref&gt;
== Дереккөздер ==
&lt;references/&gt;

[[Санат:Ақпараттану]]
[[Санат:Компьютерлік техника]]


{{Stub}}</text>
      <sha1>l3x9nenx5726pv6jpyfhkeuza5tv4c0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сұлтан епе жер асты мешіті</title>
    <ns>0</ns>
    <id>77096</id>
    <revision>
      <id>3643172</id>
      <parentid>3402356</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T14:46:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mheidegger</username>
        <id>1111</id>
      </contributor>
      <comment>сурет</comment>
      <origin>3643172</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5475" sha1="4qu88usx1iui0xvhyig1s472zo09r22" xml:space="preserve">[[Сурет:Sultan Epe-1.jpg|thumb|right|300px|Сұлтан апе қорымы және жерасты мешіті.]]
'''Сұлтан епе қорымы және жер асты мешіті''' – [[Маңғыстау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі|Маңғыстау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері тізімі]]не енген діни сәулет өнері ескерткіші. 

== Орналасқан жері ==
[[Түпқараған ауданы]], [[Форт-Шевченко]] қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 57 км жерде, [[Сарытас шығанағы|Сарытас]] шығанағына таяу, Сұлтан епе сайының жоғарғы жағында орналасқан.

== Кезеңі ==
Х-ХІХ ғасырлар.

== Сипаты, тарихи деректер ==
Сұлтан епе жерасты мешіті [[Каспий теңізі]]не жақын жерде, әктасты жартаста орналасқан. Мешіт жануарлар мен өсімдіктер әлемінің бірегей эндемикалық түрі бар арна болып саналады. Бұл орын мешіт болып салынғанға дейін-ақ ерекше болған тәрізді, себебі мұнда тас дәуірінің бірнеше тұрағы табылды, кейінгі дәуірде түрлі пішіндегі діни нысандардың болғаы байқалады. Мешіт тоғыз бөлмеден тұрады, мешіттің жерасты бөлігіне жалпы кешеннің оңтүстік-батысында орналасқан тек жабық тар бөлме арқылы өтуге болады. Орталық галерея оңаша орналасқан бір бөлмеден басқа шамамен барлық бөлмелерді өзара байланыстырады.&lt;br&gt;
Аңыздарға сүйенсек, әзірет Сұлтан – әулие, суда жүзетіндердің қорғаушысы, балықшылардың қамқоршысы және суға батып бара жатқан адамдардың қорғаушысы. Әзірет Сұлтан маңғыстаулық қазақтардың әңгімелерінде – ортаазиялық дәруіш ақын, [[Қожа Ахмет Ясауи]]дің оқушысы Хәкім атаның ([[Сүлеймен Бақырғани|Сүлейме Бақырғани]]) ұлы. Дінде әзірет Сұлтан сумен байланысты. Теңіз немесе тұщы су мұнда ерекше символдық мәнге ие: бір жағынан, су – аналық стихия, шөл далада құтқарушы; екінші жағынан – теңіздің сұрапыл да талқандаушы күші. Тағы әзірет Сұлтан – жастар мен ынтызар жандардың қорғаушысы.&lt;br&gt;
Әзірет Сұлтанға қатысты оқиғалар XII ғасырға тиесілі деп есептеледі. Бірақ мешіттің өзін XVI ғасырда Қайролла деген мүрит салған болатын. Оған түсінде әзірет Сұлтан жерасты мешітін салуды бұйырады екен.&lt;br&gt;
 
[[1982 жыл|1982]] жылы бұл нысан ҚазКСР Министрлері кеңесінің шешімімен мемлекеттік есепке және республикалық мәнде қорғауға алынды. [[2003 жыл|2003]] жылы нысанның барлық аумағында А. Астафьев пен М. Калменовтің жетекшілік етуімен археологиялық апатты-құтқару жұмыстары жүргізілді. [[2004 жыл|2004]] жылы «Маңғыстау қайта жаңарту» кәсіпорнының қызметкерлері М. Нұрқабаевтың жетекшілігімен жаңарту жұмыстары жүргізілді.&lt;br&gt;
Әзірет Сұлтанның жерасты мешіті – көптеген саяхатшылар мен құлшылық етушілер үшін маңызды және киелі орындардың бірі.&lt;ref&gt;Қазақстанның тарихи-мәдени нысандарының және жаппай зиярат ету орындарының альбомы/ ; ҚР Мәдениет және спорт министрлігі, Қазақ ғылыми-зерттеу мәдениет институты ; [жоба авторы Т. Бекбергенов ; бас ред. А. Р. Хазбулатов]... – Астана : [б. ж.], 2018. - 495 б., суретті; . – Библиогр.: 490 б. . – 100 дана – ISBN 978-9961-23-485-9&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері]]
[[Санат:Маңғыстау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері]]</text>
      <sha1>4qu88usx1iui0xvhyig1s472zo09r22</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тілдік норма</title>
    <ns>0</ns>
    <id>80911</id>
    <revision>
      <id>3643319</id>
      <parentid>3577722</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T07:34:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-44967-70</username>
        <id>184689</id>
      </contributor>
      <origin>3643319</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4926" sha1="semw36w9b4nnawo3aa5hramlofbhhl7" xml:space="preserve">'''Тілдік норма''' дегеніміз – тілдегі бірізділік, тіл материалдарын нормалау деген сөз, белгілі бір тәртіп, заңдылыққа бағындыру.&lt;ref&gt;М.Балақаев. Қазақ әдеби тілі және оның нормалары. А.: «Ғылым», 1984.-138 б.&lt;/ref&gt;
Тілдік норма тілдің ішкі заңды жүйелері негізінде дамып қалыптасады, олар сұрыпталған, ұтымды орайында, жалпыға бірдей ортақ түрінде жұмсалады. Ол тәртіпті орнататын да, оның иінін қандыратын да [[әдеби тіл]]. 
Тілдің дыбыс жүйесі, сөз байлығы, сөз мағыналары, тілдің грамматикалық құрылысы – бәрі қалыптасқан заңды ерекшеліктерге негізделеді. Халық тілінің сан қабат байлығы басы бір жерге қосылмайтын бытыраңқы құбылыс емес. Олардың бәрінде әдеби тілге негіз боларлықтай заңдылықтар бар. [[Қазақ әдеби тілі]] халық тілінен өзіне керегін таңдап-талғап, сұрыптап алып, оларды жалпы жұртқа ортақ етіп, халықтың тіл мәдениеті дәрежесі жоғары болу үшін оларды бірізге түсіреді.

Тілдік норма әдеби тілдің нормасы арқылы реттеліп отырады. Әдеби тіл нормасы өзгермейтін, сірескен қатаң қағидаларға құрылған жүйеге ғана емес, динамикалық қасиетке ие дағдыға да сүйенеді. Мәселен, [[тілдік жүйе]] бойынша тізгінде, шылбырла, бұзаула, ботала, т.б. қолданылатын сөздер қатары ара-тұра ауытқуға жол береді. Мысалы: ат тұсады дегенді ат тұсаулады, қой қоздады дегенді қой қозылады деу тілдік жүйеге кереғар болмағанымен, бірақ дағдыға айналып, дәстүрге енген құбылыс емес. Кейбір сөздерді қолдануда тілдік жүйе мен [[тілдік дағды]] қайшы келіп жатады. Қозыла деп қолдану тілдік жүйенің қысымы, әсер-ықпалы екенін байқау қиын емес. Ат ертте дегендегі ерттедіні ерле деп қолдану да соған ұқсас: «Көкем атты ерледі, ерлеп жүріп терледі» (Манашыұлы Тұяқбай). Тілдік жүйе бойынша ерле болуға тиіс (салыстырыңыз: шідер-ле, жыр-ла, түр-ле  («текеметке түр басу», т.б.). Кей жағдайда тілдік жүйе мен тілдік дағды айнымас бірлікте болса, кейде өзара қайшылықта болып күреске түседі. Тілдік жүйе бойынша ерле болуға тиіс сөздің ертте болуы жүйеге қарағанда дағдының басым түсуінен деп түсіну керек.&lt;ref&gt;Н.Уәлиев. Сөз мәдениеті. Алматы: «Мектеп», 1984.- 10-12 бб.З.Бейсенбаева, Н.Уәлиев, Ж.Исмаилова, М.Қанабекова, Г.Қайдарова. Тіл мәдениеті (оқу құралы). Алматы, 2005.- 22-28 бб.&lt;/ref&gt;

'''Тілдік норма''' ([[Орыс тілі|орыс]]- языковая норма) — тіл жүйесінін дәстүріне сай тұрақты түрде қалыптасып, қоғамдық қатынастар арқылы орныққан тілдік амал-тәсілдердің жиынтығы, сөз қолдану  ережелері. Норма — үнемі жетіліп отыратын категория. 
*Мысалы, 19 ғ. 2- жартысындағы қазақ баспасөзінде жиі қолданылған сенің үшін, оның үшін қазір кез үшін норма бола алмайды..&lt;ref&gt;Тіл білімі терминдерінің түсіндірме сөздігі — Алматы.

«Сөздік-Словарь», 2005 жыл. ISBN 9965-409-88-9&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}
 [[Тіл мәдениеті]]

[[Санат:Лингвистика]]


{{Stub}}</text>
      <sha1>semw36w9b4nnawo3aa5hramlofbhhl7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Русофобия</title>
    <ns>0</ns>
    <id>89489</id>
    <revision>
      <id>3643155</id>
      <parentid>3643077</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T13:40:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-44685-31|~2026-44685-31]] ([[User talk:~2026-44685-31|т]]) өңдемелерінен [[User:Nurtenge|Nurtenge]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3522623</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2258" sha1="g70hg0woefavydoqltihiyoiuh4j9kl" xml:space="preserve">[[Сурет:Drapeau Russie NON.svg|thumb|alt= Barbaric Russian invasion.|250px|right]]
'''Русофобия''' — орыс идеялы-саяси қозғалысына, саясатына қарсы негізінде жататын, кейбір кезде [[тұжырымдама]] [[сипаттама]]сына не болатын, [[орыстар|орыс]] халқына, оның [[тарих]]ына, [[мәдениет]]іне, нанымына, [[мемлекет]]ке жағымсыз қарауын анықтайтын көзқарастардың және [[көңіл-күй]]лердің комплексі.&lt;ref&gt;Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Әлеуметтану және саясаттану бойынша / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын - Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2006. - 569 б.
ISBN 9965-808-89-9&lt;/ref&gt;

Бұл термин ресейлік шенеуніктер мен үкіметшіл БАҚ арасында саяси клишеге айналды&lt;ref&gt;[https://novayagazeta.ru/articles/2021/01/29/88951-istochnik-rusofobii-v-kremle Источник «русофобии» — в Кремле. Кто препятствует успешности внешней политики России]&lt;/ref&gt;. Ресей басшылығын объективті сынау және ресейлік сыртқы саясатты қабылдамау көбінесе Руссофобияның көрінісі ретінде белгіленеді және кейде антисемитизммен теңестіріледі.

Руссофобия туралы пікірталастарда көп жағдайда бұл көңіл-күйдің (жалпы өшпенділіктен басқа) нақты анықтамасы жоқ, бұл терминнің кеңінен қолданылуына әкелді, сондықтан көптеген мәлімдемелерді қате түрде русофобия деп сипаттауға болады.

==Дереккөздер==
{{Дереккөздер}}

{{wikify}}
{{stub}}

[[Санат:Ксенофобия]]
[[Санат:Этнофобиялар]]</text>
      <sha1>g70hg0woefavydoqltihiyoiuh4j9kl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лингвистика</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92848</id>
    <revision>
      <id>3643312</id>
      <parentid>3520231</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T05:29:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-44967-70</username>
        <id>184689</id>
      </contributor>
      <origin>3643312</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8472" sha1="44v8irli8hrt51ipcvj4j49fyj5fnrm" xml:space="preserve">'''Лингвистика''' (''глоттология'', ''тіл білімі''; {{lang-la|lingua}} – тіл) — әлем тілдерінің құрылымын, әлеуметтік қызметін, тарихи дамуын және оның жалпы заңдылықтарын зерттейтін ғылым саласы.

Адамзаттың сөйлеу тілі – тіл білімінің негізгі зерттеу нысаны болып табылады. Адамдар арасындағы өзара түсінісу құралы саналатын кез келген тіл адамзат үшін, қоғам үшін қызмет етеді. 1980 жылғы мәліметтерге қарағанда дүние жүзінде 5661 тіл бар, олардың 1400-ден астамы бұл күнде өлі тілге айналған, 4200-і жеке, дербес тілдер. Тіл білімі күнделікті қолданыста жүрген тілдерді қарастырады. Адамзат баласы ерте заманнан-ақ өзіне ең қажетті құрал – тілдің ерекшеліктерін білуге, ұғуға тырысқан. Соның нәтижесінде тіл туралы ілім пайда болған. Адамның сөйлеу тілі  тіл білімінің ғана үлесі емес, ол – [[психология]], [[физиология]], [[логопедия]], т.б. ғылымдардың қарастыратын саласы.

== Лингвистика пәні ==
Лингвистика тек бар (бұрын болған және болашақта пайда болуы мүмкін) тілдерді ғана емес, жалпы адамзат тілін зерттеумен айналысады. Лингвист тілді тікелей бақыламайды: тікелей бақылауға тек тілдің фактілері (немесе тілдік құбылыстар) ұшырайды, яғни [[Тірі тіл|тірі тілдің]] тасушыларының тілдік актілері және олардыің нәтижелері (мәтіндер) немесе тілдік материалдар (мысалы, қазіргі таңда ешкім негізгі тіл ретінде қолданбайтын [[Өлі тілдер|өлі тілдерде]] жазылған жазбалардың шағын мөлшері).

=== Лингвистика гносеологиялық қырынан ===
&lt;!-- Лингвистика включает наблюдение; регистрацию и описание фактов речи; выдвижение [[Гипотеза (лингвистика)|гипотез]] для объяснения этих фактов; формулировку гипотез в виде теорий и [[Модель (лингвистика)|моделей]], описывающих язык; их экспериментальную проверку и опровержение; прогнозирование речевого поведения. Объяснение фактов бывает внутренним (через языковые же факты), либо внешним (через факты физиологические, психологические, логические или социальные). --&gt;

=== Лингвистиканың субъектісі мен объектісі ===
Гуманитарлық ғылымның шамалы белгілеріне ие лингвистика дисциплина ретінде зерттеу субъектісін (яғни, лингвистің психикасын) зерттеу объектісінен (зерттелініп тұрған тілден) үнемі ажырата бермейді, әсіресе лингвист өзінің ана тілін зерттейтін болса. Негізінен лингвист маман болып жіңішке тілдік интуицияны қайшыласқан тілдік рефлекциямен ұштастыра алатын адамдар (өзінің тілдік қабілеттерін зерделей білу қасиеті) болады. Тілге қатысты мағлұматтарды рефлекцияға негізделіп алу қасиетін [[Интроспекция|интроспекция]] деп атайды.

== Лингвистика бөлімдері ==
Тіл білімі жалпы және жеке болып бөлінеді, оны осылайша бөлу, зерттеудің мақсаты мен нәтижесінен туындайды. Нақты бір тілдің (мысалы: қазақ) немесе туыстас тілдердің (мысалы: алтай, түркі тілдері) мәселелерін зерттеу жеке Тіл білімінің үлесіне тиеді, ал, жалпы адам баласының тілі, тіл элементтерінің өзара қатысы, тілдің даму себептері мен бағыттары, т.б. жайттар жалпы Тіл білімінің зерттеу нысаны болып табылады. Фундаменталды (іргелі) Тіл білімі тілдің қазіргі жай-күйін, бұрынғы өткен тарихын зерттейді, негізгі мақсаты  тілге ғылыми талдау жасау емес, тілдің бүгінгі, кешегі күйін зерттеп, тәжірибе жүзінде бақылау. Нормативті Тіл білімі фундаменталды Тіл білімі жинақтаған зерттеулер негізінде жасалып, тілдің қоғамдық қызметі, стиль тармақтарының қолданылуы, тілдік нормалардың қалыптасуы мен өзгеруі, тілдің біркелкі қалыптасқан нормаларын қолдану шарты, т.б. мәселелерді қарастырады. Қолданбалы Тіл білімі тіл нормалары толық қалыптасқан жағдайда ғана жүзеге асады, ол тілдік нормаларды таратып қана қоймай, оны жетілдіре түседі, тұрақтандырады. Тіл білімі мен басқа да ғылымдардың тоғысуы нәтижесінде лингвистиканың жаңа салалары дүниеге келді. Тіл білімі мен әдебиеттанудың байланысы негізінде стилистика ғылымының негізі қаланды.
&lt;ref&gt;[[Қазақ ұлттық энциклопедиясы]]&lt;/ref&gt;

=== Cыртқы лингвистика ===
'''Cыртқы лингвистика''' (''Экстралингвистика'') - [[Этнос|этникалық]], қоғамдық-тарихи, әлеуметтік, [[география]]лық және басқа да факторларды тілді қалыптастыру мен дамытуды үздіксіз байланыстыру ретінде жиынтықты зерттейтін тіл білімінің саласы. 

=== Ішкі лингвистика ===
'''Ішкі лингвистика''' - сыртқы лингвистикалық факторға қатысы жоқ тілдік бірліктің қатынас жүйесін зерттейтін тіл білімінің саласы.

=== Сөйлеу лингвистикасы ===
'''Сөйлеу лингвистикасы''' - тіл құрылымы заңымен толық сәйкес келмейтін сөйлеудің ерекшелік құрылымын зерттейтін тіл білімінің бір бөлімі.&lt;ref&gt;Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Ғылымтану. Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын-Павлодар: ҒӨФ «ЭКО», 2006. 
ISBN 9965-808-78-3&lt;/ref&gt;

==Тағы қараңыз== 
* [[Ана тілі]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
 
{{wikify}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Ғылымтану]]
[[Санат:Терминология]]</text>
      <sha1>44v8irli8hrt51ipcvj4j49fyj5fnrm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тұрсынқұлов Қалаубек Құдайбергенұлы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>97067</id>
    <revision>
      <id>3643309</id>
      <parentid>3360295</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T05:02:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-44917-44</username>
        <id>184688</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3643309</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3962" sha1="58r4tznqldnwhsddufv51hx4c6cx6ct" xml:space="preserve">{{Біріктірілсін|Тұрсынқұлов Қалаубек
}}
{{Infobox Biography 
|subject_name   =Тұрсынқұлов Қалаубек Құдайбергенұлы
| image_name     =
| image_size     = 
| image_caption  =
| date_of_birth  = [[1934]] 
| place_of_birth = [[Түркістан облысы]], [[Ленин ауданы]], 
[[Шарбұлақ ауылы]] 
| date_of_death  = [[2009]] 
| place_of_death = 
| occupation     = [[жазушы]]
| spouse         = 
}}
'''Қалаубек Құдайбергенұлы Тұрсынқұлов''' (25.3.1934, 
[[Түркістан облысы]] Ленин ауданы Шарболат ауылы - 02.02.2009) - [[жазушы]]. Лақап аты – Қалкен Шарболатұлы.&lt;ref&gt;Қазақстан жазушылары. Анықтамалық. Алматы, «Жазушы», 1982, 243-ші бет&lt;/ref&gt;
Якут АССР-інің еңбек сіңірген мәдениет қайраткері (1981). [[Қызылорда]] педагогикалық институтын (қазіргі [[Қызылорда Мемлекеттік Университеті|Қызылорда мемлекеттік университетті]]) бітірген (1957). 
*1957- 61 ж. Ленин аудандық орта мектепте мұғалім, аудандық комсомол комитетінің 1-хатшысы,
*1962 - 63 ж. Оңтүстік Қазақстан өлкелік комсомол комитетінің хатшысы,
*1963 - 66 ж. [[Шымкент облысы]] комсомол комитетінің 1-хатшысы,
*1966 - 69 ж. [[Қазақстан]] ЛКСМ ОК-нің хатшысы,
*1969 -72 ж. Қазақстан Баспа, [[полиграфия]] және кітап саудасы істері жөніндегі мемлекеттік комитетті төрағасының орынбасары қызметтерін атқарған.
*1972 жылдан [[Қазақстан жазушылар одағы]]ның 
хатшысы болған.

[[Қаңлы (тайпа)|Қаңлы]] руынан шыққан.&lt;ref&gt;{{кітап|авторы= Х.М.Ғабжалилов|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Қазақ ру-тайпаларының тарихы. Қаңлы|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Алаш ТЗО, Полиграфкомбинат|жыл= 2008|томы= 12|беттері= |барлық беті= 430|сериясы= |isbn= 9965-765-22-7|тиражы= 1000}}&lt;/ref&gt;
==Шығармашылығы==
Тұңғыш әңгімелер мен повестер жинағы &quot;Алысқа тартқан жол&quot; 1969 ж. жарық көрген. 
*&quot;Алыста қалған ағайлар&quot; (1970),
*&quot;Әкелер жолымен&quot;(1972),
*&quot;Есіңде ме сол бір кез&quot;(1973),
*&quot;Олар оралған жоқ&quot; (1976),
*&quot;Аңды Қарақыз&quot; (1982),
*&quot;Алыс жолдар&quot; (1974),
*&quot;Поляр шеңберінің маңында&quot; (1986) жинақтары басылып шықты. Тұрсынқұлов 
&quot;Кәпірзада оқиғасы&quot;,
&quot;Арман азабы&quot; пьесаларының авторы. Бірқатар шығармалары шет ел тілдеріне аударылған. 2 рет &quot;Құрмет белгісі&quot; (1981) орденімен және медальдармен 
марапатталған.&lt;ref&gt;“ Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6&lt;/ref&gt;
==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;
{{Stub: Қазақ әдебиеті}}
{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:1934 жылы туғандар]]
[[Санат:2009 жылы қайтыс болғандар]]</text>
      <sha1>58r4tznqldnwhsddufv51hx4c6cx6ct</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Талқылау:X (әлеуметтік желі)</title>
    <ns>1</ns>
    <id>187653</id>
    <revision>
      <id>3643142</id>
      <parentid>1279353</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T12:31:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TalgatSnow</username>
        <id>143530</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>TalgatSnow [[Талқылау:Twitter]] бетін [[Талқылау:X (әлеуметтік желі)]] бетіне жылжытты</comment>
      <origin>1279353</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="96" sha1="j7ki7agdfjb5im1aevdm2knin9l1ro8" xml:space="preserve">{{Интернет жобасының мақаласы|деңгейі=|маңыздылығы=}}</text>
      <sha1>j7ki7agdfjb5im1aevdm2knin9l1ro8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Твиттер</title>
    <ns>0</ns>
    <id>197994</id>
    <redirect title="X (әлеуметтік желі)" />
    <revision>
      <id>3643257</id>
      <parentid>884121</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T23:26:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>3358</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Бот: Шынжырлы айдатуды түзетті → [[X (әлеуметтік желі)]]</comment>
      <origin>3643257</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49" sha1="orydtz0kltfttnhh539ltny4ixuj4zs" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[X (әлеуметтік желі)]]</text>
      <sha1>orydtz0kltfttnhh539ltny4ixuj4zs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Твітер</title>
    <ns>0</ns>
    <id>199965</id>
    <redirect title="X (әлеуметтік желі)" />
    <revision>
      <id>3643258</id>
      <parentid>904620</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T23:26:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>3358</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Бот: Шынжырлы айдатуды түзетті → [[X (әлеуметтік желі)]]</comment>
      <origin>3643258</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49" sha1="orydtz0kltfttnhh539ltny4ixuj4zs" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[X (әлеуметтік желі)]]</text>
      <sha1>orydtz0kltfttnhh539ltny4ixuj4zs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Туиттер</title>
    <ns>0</ns>
    <id>199966</id>
    <redirect title="X (әлеуметтік желі)" />
    <revision>
      <id>3643259</id>
      <parentid>904621</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T23:27:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>3358</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Бот: Шынжырлы айдатуды түзетті → [[X (әлеуметтік желі)]]</comment>
      <origin>3643259</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49" sha1="orydtz0kltfttnhh539ltny4ixuj4zs" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[X (әлеуметтік желі)]]</text>
      <sha1>orydtz0kltfttnhh539ltny4ixuj4zs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bankia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>202032</id>
    <revision>
      <id>3643301</id>
      <parentid>3264483</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T04:53:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3643301</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5620" sha1="rwp876yhdqp2714lrhffwmu98ae2rop" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы             = Bankia
 |логотипі          = Bankia logo.svg
 |түрі              = 
 |биржадағы листингі =
 |қызметі           = 
 |ұраны             = 
 |құрылды           = [[2010]]
 |жабылды           = 
 |жабылуының себебі = 
 |ізбасары          = 
 |бұрынғы атауы     = 
 |құрушы            = 
 |орналасуы         = {{байрақ|Испания}}: [[Мадрид]] және [[Валенсия]]
 |басты адамдары    = [[Родриго Рато]] (президент)
 |саласы            = [[қаржы]] 
 |өнімі             = [[қаржы қызметі]]|
 |айналым           = 
 |операциялық кіріс = 
 |таза табысы       =
 |қызметкерлер саны = 27 000 (2010)
 |басшы компания    = 
 |бағынышты компания = 
 |сайты             = [http://www.bankia.com bankia.com]
}}
[[Сурет:Puerta de Europa I (Madrid) 01.jpg|thumb|220px|[[Мадрид]]тағы штаб-пәтері]]

'''Bankia''' ({{IPA|ˈbaŋkja}}) — 2010 жылдың желтоқсан айында жеті аймақтық жинақ банкілерінің одағы ретінде құрылған испандық банкілік конгломерат.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bankia.com/Portal/Home/cruce/0,0,84682%24P1%3D601,00.html |title=Bankia Profile |publisher=Bankia.com |accessdate=17 мамыр 2012}}&lt;/ref&gt; [[2012 жыл]]дың күйіне қарай Bankia 12 млн клиенті бар Испанияның ең ірі банкілерінің бірі&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-18216793 |title=Spain's loss-making Bankia vows transparency |date=26 мамыр 2012 |publisher=BBC News |accessdate=26 мамыр 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bankia.com/es/informacion-corporativa/quienes-somos |language=Spanish |title=Quiénes Somos |publisher=Bankia.com |accessdate=26 мамыр 2012}}&lt;/ref&gt;. Bankia хабары бойынша, оның жалпы активтердің көлемі 328 миллиард еуроны құрса, жалпы бизнес көлемі 486 млрд еуроны құрайды. 2012 жылы Испания үкіметі Bankia-ны ішінара ұлттандырды. 2012 жылдың [[25 мамыр]]ында Bankia үкіметтен €19 миллиард көлемінде қаржылай көмек сұрады.

== Тарихы ==

Bankia [[2010 жыл]]дың [[3 желтоқсан]]ында [[Испания]]ның ең ірі жеті қаржы мекемелерінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Cold fusion деген атауымен танымал жеті жинақ банкілерінің бірігуін, төрт айдын ішінде қабылдады, өйткені интеграция келісім-шартына 2010 жылдың 30 шілдесінде қол қойылды. Құрылған компания Caja Madrid-пен бақыланады.

Акцияларды үйлестіру келесі түрде көрсетіледі:

* 52,06 % Caja Madrid
* 37,70 % Bancaja
* 2,45 % La Caja de Canarias
* 2,33 % Caja de Ávila
* 2,11 % Caixa Laietana
* 2,01 % Caja Segovia
* 1,34 % Caja Rioja

== Бизнес саласы ==

Bankia бөлшек сауда банкілік қызмет көрсету, корпоративтік қаржыландыру, капиталдар нарығында, активтерді басқару және жартылай банктiк қызмет көрсету саласында жұмыс жасап, қаржы өнiмдерi және қызметтердiң кең спектрiн өз клиенттерi үшiн ғана емес, халықаралық нарықта да қызмет көрсетеді.

Bankia-ның Испанияның аумағында кең филиал желісі бар, сонымен қатар, [[Бейжің]]де, [[Дублин]]де, [[Лиссабон]]да, [[Лондон]]да, [[Майами]]де, [[Милан]]да, [[Мюнхен]]де, [[Порту]]да, [[Париж]]де, [[Шанхай]]да, [[Варшава]]да және [[Вена]] қаласында филиалдары орналасқан.

[[2011 жыл]]дың [[31 қаңтар]]ына қарай топтың 5500 млн еуро сомасына үлкен және әртараптандырылған қоржыны бар.

== Орталық мекемелері ==

Жаңа банктің өзіндік тіркелген кеңсесі және [[Валенсия]]дағы еншілес компаниялардың мекен-жайы бар, ал оның оперативтік штабы [[Мадрид]] қаласында орналасқан. Сонымен қатар, Bankia-ның келесі елдердегі халықаралық қатысуы бар: [[Германия]], [[Австрия]], [[Қытай]], [[Франция]], [[Ирландия]], [[Италия]], [[Польша]], [[Португалия]], [[Құрама Патшалық]] және [[Құрама Штаттар]]ы.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.bankia.com Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120920005618/http://www.bankia.com/ |date=2012-09-20 }}

[[Санат:2010 жылы құрылған компаниялар]]</text>
      <sha1>rwp876yhdqp2714lrhffwmu98ae2rop</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Келла</title>
    <ns>0</ns>
    <id>210087</id>
    <revision>
      <id>3643314</id>
      <parentid>3568850</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T06:15:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gliwi</username>
        <id>67438</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:Wappen Kella.png]] → [[File:Wappen Kella.svg]] PNG → SVG</comment>
      <origin>3643314</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4656" sha1="0kljzimuqym2ruqhqbfuntgqu22f5gn" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Келла 
 |шынайы атауы            = Kella 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 = Wappen Kella.svg 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=13 |lat_sec=45 
  |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=4 |lon_sec=45 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Тюрингия 
 |кестедегі аймақ         = Тюрингия 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Айхсфельд 
 |кестедегі аудан         = Айхсфельд (аудан){{!}}Айхсфельд 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           =  
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Зильфио Шнайдер 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 5,05 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 330 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 548 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 036082 
 |пошта индексі           = 37308 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = EIC 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 16 0 61 056 
 |ортаққордағы санаты     =  
 |сайты                   =  
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Келла''' ({{lang-de|Kella}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Айхсфельд (аудан)|Айхсфельд]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 548 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).&lt;ref&gt;[https://www.statistikdaten.bayern.de/genesis/online?language=de&amp;sequenz=tabelleErgebnis&amp;selectionname=12411-009r&amp;sachmerkmal=QUASTI&amp;sachschluessel=SQUART04&amp;startjahr=2010&amp;endjahr=2010 Bayerisches Landesamt für Statistik und Datenverarbeitung – Fortschreibung des Bevölkerungsstandes, Quartale (hier viertes Quartal, Stichtag zum Quartalsende)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210428054219/https://www.statistikdaten.bayern.de/genesis/online?language=de&amp;sequenz=tabelleErgebnis&amp;selectionname=12411-009r&amp;sachmerkmal=QUASTI&amp;sachschluessel=SQUART04&amp;startjahr=2010&amp;endjahr=2010 |date=2021-04-28 }}&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 5,05 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 61 056''. Муниципалитеттің басшысы — Зильфио Шнайдер.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{Тюрингия аудандары}}
{{Германия:Айхсфельд ауданы:Қалалар}}
{{Thuringia-geo-stub}}

[[Санат:Тюрингия елді мекендері]]</text>
      <sha1>0kljzimuqym2ruqhqbfuntgqu22f5gn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ваксенбурггемайнде</title>
    <ns>0</ns>
    <id>211908</id>
    <revision>
      <id>3643308</id>
      <parentid>3565013</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T05:01:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gliwi</username>
        <id>67438</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:Wappen-Wachsenburggemeinde.jpg]] → [[File:DEU Wachsenburggemeinde (Amt Wachsenburg) COA.svg]] JPG → SVG</comment>
      <origin>3643308</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4616" sha1="ttwh30kxsgbhyr2tqy1xxhi6dkiu8o3" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Ваксенбурггемайнде 
 |шынайы атауы            = Wachsenburggemeinde 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 = DEU Wachsenburggemeinde (Amt Wachsenburg) COA.svg 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=51 |lat_sec=8 
  |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=53 |lon_sec=1 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Тюрингия 
 |кестедегі аймақ         = Тюрингия 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Ильм 
 |кестедегі аудан         = Ильм (аудан){{!}}Ильм 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 5 ішкі аудан 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Ханс Ульрих 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 31,99 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 268 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 2514 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 03628 ,036202 
 |пошта индексі           = 99310 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = IK 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 16 0 70 051 
 |ортаққордағы санаты     = Wachsenburggemeinde 
 |сайты                   = http://www.wachsenburggemeinde.de/ 
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Ваксенбурггемайнде''' ({{lang-de|Wachsenburggemeinde}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Ильм (аудан)|Ильм]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 2514 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).&lt;ref&gt;[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 31,99 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 70 051''. Муниципалитеттің басшысы — Ханс Ульрих.

Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 5 қалалық ауданға бөлінеді.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.wachsenburggemeinde.de/ Ресми сайты]

{{Тюрингия аудандары}}
{{Германия:Ильм ауданы:Қалалар}}
{{Thuringia-geo-stub}}

[[Санат:Тюрингия елді мекендері]]</text>
      <sha1>ttwh30kxsgbhyr2tqy1xxhi6dkiu8o3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алькосер-де-Планес</title>
    <ns>0</ns>
    <id>222353</id>
    <revision>
      <id>3643174</id>
      <parentid>2418268</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T15:04:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sàádî</username>
        <id>177714</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:Escut d'Alcosser de Planes.svg]] → [[File:Escut d'Alcosser.svg]] [[c:COM:FR#FR1|Criterion 1]] (original uploader’s request)</comment>
      <origin>3643174</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4110" sha1="1o30taf8efbatyz4hirtgml8upcv0gf" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Алькосер-де-Планес 
 |шынайы атауы            = Alcocer de Planes 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Испания 
 |елтаңба                 = Escut d'Alcosser.svg 
 |ту                      =  
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=38 |lat_min=47 |lat_sec=42 
  |lon_dir=W |lon_deg=0 |lon_min=24 |lon_sec=10 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Испания әкімшілік бөлінісі{{!}}Автономды бірлестігі 
 |аймағы                  = Валенсия (автономды бірлестік){{!}}Валенсия 
 |кестедегі аймақ         = Валенсия (автономды бірлестік){{!}}Валенсия 
 |аудан түрі              = Испания провинциялары{{!}}Провинциясы 
 |ауданы                  = Аликанте (провинция){{!}}Аликанте 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым түрі              = Комарка (Испания){{!}}Ауданы
 |қауым                   = Комтат (комарка){{!}}Комтат
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі
 |басшысы                  = Сонсолес Сильвестре Калатаюд 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 4,39 
 |биiктiктiң түрi         = Биіктігі 
 |орталығының биiктігі    = 350 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 230 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              =  
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = Alcocerino, -a 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            =  
 |пошта индексі           =  
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     =  
 |сайты                   =  
 |сайт тілі               = es 
}} 
'''Алькосер-де-Планес''' ({{lang-es|Alcocer de Planes}}) — [[Испания]]дағы [[муниципалитет]]. [[Валенсия (автономды бірлестік){{!}}Валенсия]] автономды бірлестігіне қарасты [[Аликанте (провинция)|Аликанте]] провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет [[Комтат (комарка)|Комтат]] ауданында ([[Комарка (Испания)|комарка]]) орналасқан.

[[2010 жыл]]ғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 230 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 4,39 км² шамасында. 


== Сыртқы сілтемелер ==
* 

{{Комтат ауданы муниципалитеттері}}
{{spain-geo-stub}}

[[Санат:Аликанте елді мекендері]]</text>
      <sha1>1o30taf8efbatyz4hirtgml8upcv0gf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Визельбрук</title>
    <ns>0</ns>
    <id>239760</id>
    <revision>
      <id>3643133</id>
      <parentid>2579645</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T12:26:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3643133</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4553" sha1="nt2ci2gpspyyokevl925l0aj5gu2jcx" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = коммуна 
 |қазақша атауы           = Визельбрук 
 |шынайы атауы            = Wieselbruck 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Аустрия 
 |елтаңба                 = AUT Perschling COA.jpg 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=48 |lat_min=16 |lat_sec=00 
  |lon_dir=E |lon_deg=15 |lon_min=46 |lon_sec=00 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Аустрия әкімшілік бөлінісі{{!}}Федералды жері 
 |аймағы                  = Төменгі Аустрия 
 |кестедегі аймақ         = Төменгі Аустрия 
 |аудан түрі              = Аустрия округтерінің тізімі{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Санкт-Пёльтен (округ){{!}}Санкт-Пёльтен 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Бургомистрі
 |басшысы                  = Райнхард Брайтнер 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 23.8 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 220 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = неміс тілі{{!}}немісше
  |тұрғыны                = 1320 
  |санақ жылы             = 2005
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = (+43) 2784 
 |пошта индексі           = 3142 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = PL 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды
 |сандық идентификаторы   = 3 19 46 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = http://www.weissenkirchen-perschling.at 
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Визельбрук''' ({{lang-de|Wieselbruck}}) — [[Аустрия]]дағы коммуна. [[Төменгі Аустрия]] [[Аустрия әкімшілік бөлінісі|федералды жеріне]] қарасты [[Санкт-Пёльтен (округ)|Санкт-Пёльтен]] округінің құрамына енеді.

Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1320 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 23.8 км² шамасында. Елді мекеннің [[Автомобиль нөмірлері|автомобиль коды]] — PL, [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми идентификациялық коды]] — ''3 19 46''.

[[2005]] жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Райнхард Брайтнер саналады.

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.weissenkirchen-perschling.at Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120701045734/http://www.weissenkirchen-perschling.at/ |date=2012-07-01 }}

{{Аустрия:Санкт-Пёльтен округі:Қалалар}}
{{austria-geo-stub}}

[[Санат:Төменгі Аустрия елді мекендері]]

[[ru:Визельбрук]]</text>
      <sha1>nt2ci2gpspyyokevl925l0aj5gu2jcx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Винклинг (Вайсенкирхен қауымы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>239830</id>
    <revision>
      <id>3643203</id>
      <parentid>1562728</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T17:05:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3643203</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4718" sha1="e5nindm7vy1vn40yrkpnjqawz8rx3an" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = коммуна 
 |қазақша атауы           = Винклинг (Вайсенкирхен қауымы) 
 |шынайы атауы            = Winkling (Gemeinde Weißenkirchen) 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Аустрия 
 |елтаңба                 = Райнхард Брайтнер 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=48 |lat_min=16 |lat_sec=00 
  |lon_dir=E |lon_deg=15 |lon_min=46 |lon_sec=00 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Аустрия әкімшілік бөлінісі{{!}}Федералды жері 
 |аймағы                  = Төменгі Аустрия 
 |кестедегі аймақ         = Төменгі Аустрия 
 |аудан түрі              = Аустрия округтерінің тізімі{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Санкт-Пёльтен (округ){{!}}Санкт-Пёльтен 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Бургомистрі
 |басшысы                  = Райнхард Брайтнер 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 23.8 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 220 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = неміс тілі{{!}}немісше
  |тұрғыны                = 1320 
  |санақ жылы             = 2005
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = (+43) 2784 
 |пошта индексі           = 3142 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = PL 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды
 |сандық идентификаторы   = 3 19 46 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = http://www.weissenkirchen-perschling.at 
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Винклинг (Вайсенкирхен қауымы)''' ({{lang-de|Winkling (Gemeinde Weißenkirchen)}}) — [[Аустрия]]дағы коммуна. [[Төменгі Аустрия]] [[Аустрия әкімшілік бөлінісі|федералды жеріне]] қарасты [[Санкт-Пёльтен (округ)|Санкт-Пёльтен]] округінің құрамына енеді.

Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1320 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 23.8 км² шамасында. Елді мекеннің [[Автомобиль нөмірлері|автомобиль коды]] — PL, [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми идентификациялық коды]] — ''3 19 46''.

[[2005]] жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Райнхард Брайтнер саналады.

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.weissenkirchen-perschling.at Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120701045734/http://www.weissenkirchen-perschling.at/ |date=2012-07-01 }}

{{Аустрия:Санкт-Пёльтен округі:Қалалар}}
{{austria-geo-stub}}

[[Санат:Төменгі Аустрия елді мекендері]]

[[ru:Винклинг (Община Вайсенкирхен)]]</text>
      <sha1>e5nindm7vy1vn40yrkpnjqawz8rx3an</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Альваро Арбелоа</title>
    <ns>0</ns>
    <id>326222</id>
    <revision>
      <id>3643360</id>
      <parentid>3259947</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T10:56:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3643360</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9083" sha1="mwujp5rc6pbdkobiihd9h2hzeawtwgf" xml:space="preserve">{{Футболшы
|есімі = Альваро Арбелоа
|толық аты = Альваро Арбелоа Кока
|лақап аты = Трюфель, Спартандық, Робокоп
|сурет = Arbeloa2012.jpg
|сурет ені = 265px
|атауы = 
|туған күні = 17.1.1983
|туған жері = [[Саламанка]], [[Испания]]
|азаматтығы = {{flagicon|Spain}} [[Испания]]
|бойы = 183 см
|салмағы = 81 [[кг]]
|позиция = қорғаушы
|қазіргі клуб = карьерасын аяқтады
|номері = 
|жастар клубы = {{футбол карьерасы
|1995–2000|{{flagicon|Spain}} [[Реал Сарагоса]]|? (?)
|2000–2003|{{flagicon|Spain}} Реал Мадрид жастар клубы|? (?)
}}
|клубтары = {{футбол карьерасы
|2002—2003|{{flagicon|Spain}} [[Реал Мадрид-3]]|1 (0)
|2003—2006|{{flagicon|Spain}} [[Реал Мадрид Кастилья]]|50 (1)
|2006—2007|{{flagicon|Spain}} [[Депортиво Ла-Корунья]]|20 (0)
|2007—2009|{{flagicon|England}} [[Ливерпуль]]|66 (2)
|2009—2016|{{flagicon|Spain}}  [[Реал Мадрид]]|154 (3)
|2016—2017|{{flagicon|England}} Вест Хэм|}}
|ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы
|2001 |{{flagicon|Spain}} Испания жастар құрамасы (17)|1(0)
|2001 |{{flagicon|Spain}} Испания жастар құрамасы (19)|5(0)
|2005 |{{flagicon|Spain}} Испания жастар құрамасы (21)|1(0)
|2008—2013|{{flagicon|Spain}} [[Испания Ұлттық футбол құрамасы|Испания ұлттық құрамасы]]|55 (0) }}
|ағымдағы клуб туралы мағлұматтарын жаңарту = [[3 қараша]] 2012
|ағымдағы құрама туралы мағлұматтарын жаңарту = [[16 қазан]] 2012 
}}
'''Альваро Арбелоа Кока''' ({{lang-es|Álvaro Arbeloa Coca}}; [[17 қаңтар]] [[1983 жылы]], [[Саламанка]]) — испандық футболшы, қорғаушы. 

== Мансабы ==
=== Клубтық ===
Альваро [[Реал Мадрид|мадридтік Реалмен]] өте жас кезінде сатып алынып, клубтың жастық командасында ойнай бастайды, команданы сол кезде [[Рафаэль Бенитес]] жаттықтырған. Уақыт өте келе резервті құрамаға ойнай бастайды, негізгі құрама сатысында 2 рет ойынға шығады, бірақ ол жерде тұрақтана алмайды. 2006 жылдың 24 шілдесінде Депортиво Ла-Коруньяға көшеді, бұл трансферді көбірек ойын уақытын алу үшін болған деп себеп келтіреді.

Тез уақыт ішінде [[Ливерпуль (футбол клубы)|Ливерпуль клубының]] назарына түседі және 2007 жылдың 31 қаңтарында ағылшын клубына өтеді. Келісім шарт суммасы 2,5 миллион [[фунт стерлинг]] құрады, ақшаның жартысын Реал Мадрид алды. Оның Ливерпульдегі дебюті 10 ақпанда [[Ньюкасл Юнайтед]] клубына қарсы ойында өтті, мерсисайдтық клуб ол ойында жеңіліс тапты. Альваро бұл ойында [[Джермейн Пеннант|Жермейн Пеннант]] орнына шықты. Бұған қарамастан оның толық дебютін [[Барселона (футбол клубы)|Барселонаға]] қарсы [[УЕФА Чемпиондар Лигасы|Чемпиондар Лигасының]] 1/8 финалында өткен матч десе де болады. Арбелоа бұл ойынға негізгі құрамында сол жақ қорғаушы позициясында шығады. Оның негізгі мақсаты Лионель Мессиге қарсы жақсы қорғану болды. Барселона бірінші гол соққанымен (кірген доп Арбелоаның да қатесі) , Ливерпуль екі гол соғып жеңіске жетеді.

2007 жылдың 7 сәуірінде Арбелоа Ливерпуль үшін бірінші голын соғады ([[Рединг (футбол клубы)|Рединг футбол клубы]] қақпасына), солай ол 14 жарым жыл ішінде Ливерпуль сатысында 2 номерлі футболка киіп, ресми матчта гол соққан бірінші ойыншы болды, және осы уақыт ішінде [[Англия Премьер-лигасы|Ағылшын Премьер-Лигасында]] осындай номермен гол соққан ойыншы болды. 1992 жылдың 16 желтоқсанында Майк Марш Лигу Кубогының Төртінші раундының қайта ойналған матчінде  Кристал Пэлас футбол клубы қақпасына гол соғады, ал екі жеті бұрын Премьер-Лигада (1992 жылдың 28 қазанында) сол клубқа гол соққан.

2007/2008 Ағылшын Премьер-Лигасының маусымының алдында Арбелоа «2» номерді «17» номерге ауыстырады, ол номер командадан [[Крейг Беллами|Крэйг Беллами]] кеткеннен кейін босайды.

2008 жылдың 27 наурызында Арбелоа Испания ұлттық құрама сатысында дебютін жасайды. Италия ұлттық құрамасына қарсы өткен достық ойынының 73 минутында Серхио Рамосты алмастырады. Ойын 1-0 есебімен бітіп, испандықтар ұтады. 2008 жылдың мамырында Альваро Австрия және Швейцарияда өткен Еуропа Чемпионатына шақыру алады, Испания құрамасы бұл турнирде жеңімпаз атанады.

{{Толықтыру}}

=== Ұлттық құрама ===
'''Қатысқан турнирлері'''

* [[Футболдан 2008 жылғы Еуропа біріншілігі|Футболдан Еуропа чемпионаты 2008]]
* [[Конфедерациялар кубогы 2009]]
* [[Футболдан 2010 жылғы әлем біріншілігі|Футболдан әлем чемпионаты 2010]]
* [[Футболдан 2012 жылғы Еуропа біріншілігі|Футболдан Еуропа чемпионаты 2012]]
* [[Конфедерациялар кубогы 2013|Конфедерациялар кубогы: 2013]]

== Жетістіктері ==
* Еуропа чемпионы: 2008, 2012
* Чемпиондар Лигасы: 2013/14, 2015/16
* Әлем чемпионы: 2010 
* 2010-2011 маусымдағы Испания Кубогы Иегері
* 2011/12 Футбодан Испания Чемпионаты жеңімпазы 
* 2012|2012 Испания Суперкубогы иегері

== Сілтемелер==
{{commonscat|Álvaro Arbeloa|Альваро Арбелоа}}
* [http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/1193041476158/1202777309544/jugador/Jugador/Arbeloa.htm RealMadrid.com ресми сайтындағы ойыншы профилі] {{ref-en}}
* [http://www.liverpoolfc.tv/team/squad/arbeloa LiverpoolFC.tv сайтындағы ойыншы профилі] {{ref-en}}
* [http://www.lfchistory.net/player_profile.asp?player_id=1177  LFCHistory.net сайтындағы ойыншы профилі] {{ref-en}}
* [http://www.liverpoolfc.ru/player.php?id=45 LiverpoolFC.ru сайтындағы ойыншы профилі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071217012841/http://liverpoolfc.ru/player.php?id=45 |date=2007-12-17 }} {{ref-ru}}
* [http://www.liverbird.ru/player/220 Liverbird.ru сайтындағы ойыншы профилі] {{ref-ru}}
{{Сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:Реал Мадрид ФК ойыншылары]]
[[Санат:Испания футболшылары]]
[[Санат:Испания Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]]
[[Санат:Депортиво Ла-Корунья ФК ойыншылары]]
[[Санат:Ливерпуль ФК ойыншылары]]
[[Санат:Вест Хэм Юнайтед ФК ойыншылары]]
[[Санат:Футболдан әлем чемпиондары]]
[[Санат:Футболдан Еуропа чемпиондары]]</text>
      <sha1>mwujp5rc6pbdkobiihd9h2hzeawtwgf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гер (Морбиан)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>426501</id>
    <revision>
      <id>3643264</id>
      <parentid>2953084</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T01:20:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3643264</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6053" sha1="2296bwp754gyf9k6vzj1oflavxvl62t" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = [[Коммуна (Франция)|Коммуна]]
 |қазақша атауы           = Гер
 |шынайы атауы            = Guer
 |сурет                   = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Франция
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir= |lat_deg=47.9047222222 |lat_min= |lat_sec=
  |lon_dir= |lon_deg=-2.11916666667 |lon_min= |lon_sec=
  |CoordAddon             = type:city(6174)_region:FR
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 270
 |аймақ картасының өлшемi = 270
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Франция аймақтары{{!}}Аймағы
 |аймағы                  = Бретань
 |кестедегі аймақ         = Бретань
 |аудан түрі              = Франция департаменттері{{!}}Департаменті
 |ауданы                  = Морбиан
 |кестедегі аудан         = Морбиан (департамент){{!}}Морбиан
 |қауым түрі              = Франция округтері{{!}}Округі
 |қауым                   = Ванн (округ){{!}}Ванн
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = &lt;!-- [[Франция кантондары|Кантоны]]:&lt;br /&gt; [[Гер (кантон)|Гер]] --&gt;
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі
 |басшысы                 = Jean-Luc Bléher ([[2008]]-[[2014]])
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 52,11
 |биiктiктiң түрi         = Биіктігі
 |орталығының биiктігі    = 18—155
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 6174
  |санақ жылы             = 2009
  |тығыздығы              = 118,48
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1
 |DST                     = бар
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 56380
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = INSEE коды
 |сандық идентификаторы   = 56075
 |ортаққордағы санаты     = Guer
 |сайты                   = http://www.ville-guer.fr
 |сайт тілі               = 
}}
'''Гер''' ({{lang-fr|Guer}}) — [[Франция]]дағы коммуна. [[Бретань]] аймағына қарасты [[Морбиан (департамент)|Морбиан]] департаментінде орналасқан. [[Ванн (округ)|Ванн]] округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 52,11 км² шамасында.

Коммунаның [[INSEE коды]] — ''56075'', [[пошта индексі]] — ''56380''.

== Демографиясы ==
[[2009 жыл]]ғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 6174 адамды құрады&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/departement.asp |title = 2009 жылғы тұрғындар саны |publisher=[[INSEE]] |accessdate=25.11.2012}}{{ref-fr}}&lt;/ref&gt;. Халық тығыздығы — 118,48 адам/км².

{{Демография/FRA/Guer}}

Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006)&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://www.insee.fr/fr/themes/detail.asp?reg_id=99&amp;ref_id=pop-sexe-age-quinquennal| title=Population selon le sexe et l'âge...2006| language=fr| description = Жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) |publisher=[[INSEE]] | accessdate=25.11.2012}}&lt;/ref&gt;:
{{ЖЖ-Кесте
 | макс=573 | барлығы=6378
 | е0=214 | ә0=225
 | е5=182 | ә5=226
 | е10=237 | ә10=176
 | е15=204 | ә15=130
 | е20=573 | ә20=216
 | е25=364 | ә25=264
 | е30=247 | ә30=201
 | е35=210 | ә35=226
 | е40=219 | ә40=215
 | е45=169 | ә45=179
 | е50=160 | ә50=161
 | е55=161 | ә55=200
 | е60=104 | ә60=105
 | е65=96 | ә65=130
 | е70=108 | ә70=135
 | е75=58 | ә75=97
 | е80=42 | ә80=54
 | е85=37 | ә85=53
}}

== Тағы қараңыз ==
* [[Морбиан департаментінің коммуналары]]

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
{{commonscat|Guer|Гер}}
* [http://www.ville-guer.fr Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721024455/http://www.ville-guer.fr/ |date=2011-07-21 }}
* [http://www.recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&amp;codeZone=56075-COM Францияның ұлттық статистика және экономикалық зерттеулер институты сайтындағы парақшасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120925162731/http://recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&amp;codeZone=56075-COM |date=2012-09-25 }}
* [http://www.mapquest.com/?q=47.9047222222,-2.11916666667&amp;zoom=8 «Mapquest» картасында орналасуы]

{{France-geo-stub}}
{{Морбиан департаментінің коммуналары}}

[[Санат:Морбиан департаментінің коммуналары]]</text>
      <sha1>2296bwp754gyf9k6vzj1oflavxvl62t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гегон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>426821</id>
    <revision>
      <id>3643263</id>
      <parentid>2953024</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T00:13:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3643263</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6079" sha1="0yj8y5snw94xgptc4tk6k41th70zpr0" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = [[Коммуна (Франция)|Коммуна]]
 |қазақша атауы           = Гегон
 |шынайы атауы            = Guégon
 |сурет                   = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Франция
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir= |lat_deg=47.9386111111 |lat_min= |lat_sec=
  |lon_dir= |lon_deg=-2.56333333333 |lon_min= |lon_sec=
  |CoordAddon             = type:city(2405)_region:FR
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 270
 |аймақ картасының өлшемi = 270
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Франция аймақтары{{!}}Аймағы
 |аймағы                  = Бретань
 |кестедегі аймақ         = Бретань
 |аудан түрі              = Франция департаменттері{{!}}Департаменті
 |ауданы                  = Морбиан
 |кестедегі аудан         = Морбиан (департамент){{!}}Морбиан
 |қауым түрі              = Франция округтері{{!}}Округі
 |қауым                   = Понтиви (округ){{!}}Понтиви
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = &lt;!-- [[Франция кантондары|Кантоны]]:&lt;br /&gt; [[Жосселен (кантон)|Жосселен]] --&gt;
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі
 |басшысы                 = Joseph Samson ([[2008]]-[[2014]])
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 53,52
 |биiктiктiң түрi         = Биіктігі
 |орталығының биiктігі    = 27—162
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 2405
  |санақ жылы             = 2009
  |тығыздығы              = 44,94
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1
 |DST                     = бар
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 56120
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = INSEE коды
 |сандық идентификаторы   = 56070
 |ортаққордағы санаты     = Guégon
 |сайты                   = http://www.guegon.fr
 |сайт тілі               = 
}}
'''Гегон''' ({{lang-fr|Guégon}}) — [[Франция]]дағы коммуна. [[Бретань]] аймағына қарасты [[Морбиан (департамент)|Морбиан]] департаментінде орналасқан. [[Понтиви (округ)|Понтиви]] округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 53,52 км² шамасында.

Коммунаның [[INSEE коды]] — ''56070'', [[пошта индексі]] — ''56120''.

== Демографиясы ==
[[2009 жыл]]ғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2405 адамды құрады&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/departement.asp |title = 2009 жылғы тұрғындар саны |publisher=[[INSEE]] |accessdate=25.11.2012}}{{ref-fr}}&lt;/ref&gt;. Халық тығыздығы — 44,94 адам/км².

{{Демография/FRA/Guégon}}

Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006)&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://www.insee.fr/fr/themes/detail.asp?reg_id=99&amp;ref_id=pop-sexe-age-quinquennal| title=Population selon le sexe et l'âge...2006| language=fr| description = Жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) |publisher=[[INSEE]] | accessdate=25.11.2012}}&lt;/ref&gt;:
{{ЖЖ-Кесте
 | макс=120 | барлығы=2390
 | е0=60 | ә0=88
 | е5=80 | ә5=60
 | е10=68 | ә10=56
 | е15=48 | ә15=36
 | е20=48 | ә20=64
 | е25=72 | ә25=48
 | е30=52 | ә30=60
 | е35=80 | ә35=92
 | е40=92 | ә40=60
 | е45=88 | ә45=84
 | е50=96 | ә50=84
 | е55=68 | ә55=120
 | е60=88 | ә60=68
 | е65=68 | ә65=36
 | е70=60 | ә70=60
 | е75=32 | ә75=68
 | е80=44 | ә80=76
 | е85=26 | ә85=60
}}

== Тағы қараңыз ==
* [[Морбиан департаментінің коммуналары]]

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
{{commonscat|Guégon|Гегон}}
* [http://www.guegon.fr Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110226042804/http://www.guegon.fr/ |date=2011-02-26 }}
* [http://www.recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&amp;codeZone=56070-COM Францияның ұлттық статистика және экономикалық зерттеулер институты сайтындағы парақшасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121019174013/http://recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&amp;codeZone=56070-COM |date=2012-10-19 }}
* [http://www.mapquest.com/?q=47.9386111111,-2.56333333333&amp;zoom=8 «Mapquest» картасында орналасуы]

{{France-geo-stub}}
{{Морбиан департаментінің коммуналары}}

[[Санат:Морбиан департаментінің коммуналары]]</text>
      <sha1>0yj8y5snw94xgptc4tk6k41th70zpr0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вокрессон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>437311</id>
    <revision>
      <id>3643219</id>
      <parentid>2952512</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T19:08:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3643219</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6310" sha1="5iamw25shzq0tsmsm7b6sjdja93b0ys" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = [[Коммуна (Франция)|Коммуна]]
 |қазақша атауы           = Вокрессон
 |шынайы атауы            = Vaucresson
 |сурет                   = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Франция
 |елтаңба                 = Blason ville fr Vaucresson (Hauts-de-Seine).svg
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir= |lat_deg=48.8391666667 |lat_min= |lat_sec=
  |lon_dir= |lon_deg=2.15777777778 |lon_min= |lon_sec=
  |CoordAddon             = type:city(8618)_region:FR
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 270
 |аймақ картасының өлшемi = 270
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Франция аймақтары{{!}}Аймағы
 |аймағы                  = Иль-де-Франс
 |кестедегі аймақ         = Иль-де-Франс
 |аудан түрі              = Франция департаменттері{{!}}Департаменті
 |ауданы                  = О-де-Сен
 |кестедегі аудан         = О-де-Сен (департамент){{!}}О-де-Сен
 |қауым түрі              = Франция округтері{{!}}Округі
 |қауым                   = Булонь-Биянкур (округ){{!}}Булонь-Биянкур
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = &lt;!-- [[Франция кантондары|Кантоны]]:&lt;br /&gt; [[Шавиль (кантон)|Шавиль]] --&gt;
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі
 |басшысы                 = Virginie Michel-Paulsen ([[2008]]-[[2014]])
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 3,08
 |биiктiктiң түрi         = Биіктігі
 |орталығының биiктігі    = 140—165
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 8618
  |санақ жылы             = 2009
  |тығыздығы              = 2798,05
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1
 |DST                     = бар
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 92420
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = INSEE коды
 |сандық идентификаторы   = 92076
 |ортаққордағы санаты     = Vaucresson
 |сайты                   = http://www.mairie-vaucresson.fr
 |сайт тілі               = 
}}
'''Вокрессон''' ({{lang-fr|Vaucresson}}) — [[Франция]]дағы коммуна. [[Иль-де-Франс]] аймағына қарасты [[О-де-Сен (департамент)|О-де-Сен]] департаментінде орналасқан. [[Булонь-Биянкур (округ)|Булонь-Биянкур]] округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 3,08 км² шамасында.

Коммунаның [[INSEE коды]] — ''92076'', [[пошта индексі]] — ''92420''.

== Демографиясы ==
[[2009 жыл]]ғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 8618 адамды құрады&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/departement.asp |title = 2009 жылғы тұрғындар саны |publisher=[[INSEE]] |accessdate=25.11.2012}}{{ref-fr}}&lt;/ref&gt;. Халық тығыздығы — 2798,05 адам/км².

{{Демография/FRA/Vaucresson}}

Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006)&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://www.insee.fr/fr/themes/detail.asp?reg_id=99&amp;ref_id=pop-sexe-age-quinquennal| title=Population selon le sexe et l'âge...2006| language=fr| description = Жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) |publisher=[[INSEE]] | accessdate=25.11.2012}}&lt;/ref&gt;:
{{ЖЖ-Кесте
 | макс=400 | барлығы=8520
 | е0=228 | ә0=272
 | е5=284 | ә5=352
 | е10=400 | ә10=304
 | е15=224 | ә15=276
 | е20=124 | ә20=236
 | е25=172 | ә25=196
 | е30=264 | ә30=228
 | е35=296 | ә35=340
 | е40=356 | ә40=388
 | е45=308 | ә45=308
 | е50=240 | ә50=228
 | е55=328 | ә55=348
 | е60=252 | ә60=244
 | е65=172 | ә65=212
 | е70=148 | ә70=136
 | е75=116 | ә75=168
 | е80=84 | ә80=136
 | е85=40 | ә85=112
}}

== Тағы қараңыз ==
* [[О-де-Сен департаментінің коммуналары]]

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
{{commonscat|Vaucresson|Вокрессон}}
* [http://www.mairie-vaucresson.fr Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110809015351/http://www.mairie-vaucresson.fr/ |date=2011-08-09 }}
* [http://www.recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&amp;codeZone=92076-COM Францияның ұлттық статистика және экономикалық зерттеулер институты сайтындағы парақшасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120928181552/http://recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&amp;codeZone=92076-COM |date=2012-09-28 }}
* [http://www.mapquest.com/?q=48.8391666667,2.15777777778&amp;zoom=8 «Mapquest» картасында орналасуы]

{{France-geo-stub}}
{{О-де-Сен департаментінің коммуналары}}

[[Санат:О-де-Сен департаментінің коммуналары]]</text>
      <sha1>5iamw25shzq0tsmsm7b6sjdja93b0ys</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Келденбай Өлмесеков</title>
    <ns>0</ns>
    <id>484789</id>
    <revision>
      <id>3643333</id>
      <parentid>1726425</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T10:13:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Жанар Чушекова</username>
        <id>184284</id>
      </contributor>
      <origin>3643333</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="807" sha1="g8iid1npjfvfc1ham9et00dczj1sj8n" xml:space="preserve">'''Келденбай Өлмесеков''' 1953 жылы Шығыс Қазақстан облысы Күршім ауданы Жылытау ауылында туған&lt;ref&gt;&quot;Қазақтың дәтүрлі 1000 әні&quot;, EL production company, Co.Ltd 2010&lt;/ref&gt;. 1977 жылы қазіргі Ж.Елебеков атындағы Республикалық эстрада-цирк колледжін бітірген. Қазір Әміре Қашаубаев атындағы Семей филармониясында қызмет істейді. 2011 жылы 29 шілдеде Алматы қаласына барған іс-сапарында кенеттен қайтыс болды. Семей қаласына жерленген.
==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;
[[Санат:Тұлғалар]]</text>
      <sha1>g8iid1npjfvfc1ham9et00dczj1sj8n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643334</id>
      <parentid>3643333</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T10:40:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Жанар Чушекова|Жанар Чушекова]] ([[User talk:Жанар Чушекова|т]]) өңдемелерінен [[User:Kasymov|Kasymov]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>1726425</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="618" sha1="hxcpmioyi8kpgiht2b2v6e3ohsp6077" xml:space="preserve">'''Келденбай Өлмесеков''' 1953 жылы Шығыс Қазақстан облысы Күршім ауданы Жылытау ауылында туған&lt;ref&gt;&quot;Қазақтың дәтүрлі 1000 әні&quot;, EL production company, Co.Ltd 2010&lt;/ref&gt;. 1977 жылы қазіргі Ж.Елебеков атындағы Республикалық эстрада-цирк колледжін бітірген. Қазір Әміре Қашаубаев атындағы Семей филармониясында қызмет істейді.
==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;
[[Санат:Тұлғалар]]</text>
      <sha1>hxcpmioyi8kpgiht2b2v6e3ohsp6077</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гарри Гудини</title>
    <ns>0</ns>
    <id>489938</id>
    <revision>
      <id>3643261</id>
      <parentid>3524970</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T23:36:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3643261</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12553" sha1="6ca00ec8ofh114nzupiea8xofp551pw" xml:space="preserve">'''Га́рри Гуди́ни''' ([[ағыл]]. Harry Houdini, нағыз аты — Э́рик Вайс ([[венг]]. Weisz Erik;  [[Будапешт]]е, [[Австро-Венгрия]]да [[1874]] жылы [[24 наурыз]]да туған — [[1926]] жылдың [[31 қазан]]ында, [[Детройт]], [[АҚШ]]-та қайтыс болған) —  атақты [[америка]]ндық [[иллюзионист]], [[гипнозшы]], aйлакерлерді әшкерелеумен және  күрделі жағдайларда қашып, босанып шығу сияқты айла-әрекетерімен әйгілі болган адам. 
[[Image:Weiss with mother and wife (cropped).jpg|250px|thumb|Гудини анасы Сесиль Штайнер және жұбайы Бэсспен (Элизабет) 1907 жылы]]
==Балалық шағы==
Болашақ [[сиқыршы]] [[Будапешт]]е [[раввин]]нің отбасысында өміге келген, алайда Гудинидің өзі туған жері [[америка]]ндық [[Висконсия]] [[штат]]ы деп мәлімдеген. Оның ата-анасы [[1878]] жылы [[3 шілде]]де [[АҚШ]]-қа [[эмиграция]]ға келген, ол кезде Эрик төрт жаста болатын. Бастапқысында отбасы [[Эпплтон]] қалашығына орнықты.  Оның әкесі  — [[Меер Сэмюэл Вайс]] ([[1829]]—[[1892]]) — реформистік [[синагога]] [[Zion Reform Jewish Congregation]] ([[Сиона]] реформистік [[еврей]] қауымдастығы) [[равин]]ні болып орналасты. [[1887]] жылы Гудини әкесімен бірге  [[Нью-Йорк]] қаласына көшіп келеді,сол жерде оларға анасы [[Сесилия (Цецилия) Штайнер]] ([[1841]]—[[1913]]) мен алты бауыры қосылады. 
Гарри он жасынан бастап ойын-сауық мекемелерінде жұрт алдында карттармен [[фокус]] көрсетумен болды. [[Француз]] фокуснигі [[Робер-Гуден]]нің құрметіне Гуддини деген лақап ат алды, ал [[Гарри Келлардың]] құрметіне фамилиясына Гарри деген ат қосылды. Жақын адамдарының айтуынша  жолдастары оны Эри (Ehrie) немесе Гарри (Harry) деп атаған.

==Гастрольдерінің басталуы==
 [[Сурет:Mastermystery-1919poster.jpg|thumb|left|1919 жылғы Гудини басты рөлде ойнайтын фильмді жариялайтын плакат]]
Бастапқысында гастрольді [[АҚШ]]-та  інісімен бастаған. Мансабының басында Гуддини көбінесе кісендерден өз-өзін азат ету және суға толы [[резервуар]]лардан босанып шығу сияқты қөрсетілімдер көп болатын. [[Жарнама]] ретінде көз тартарлық айла-әректтер қолданды. Оған ерігіп жүрген көптеген адамдар куә болды. Бірде ол көк тіреген үйлердің ернеуіне ілінген қаптың ішінен, ойдағыдай аман-есен босап шықты. Тағы бірде қөптеген адамдардың көзінше кірпіштен қаланған қабырғадан өтті. Ал [[1903]] жылы аяқ колына кісен салып, 30 [[килограмм]]ды шар байлап [[Темза]] өзеніне лақтырылған жерінен бірнеше минуттан кейін кісендеріді қолына ұстап аман-есен босанып шықты.  [[1900]] жылы [[Европа]]лық туры кезінде  Гудини [[Лондон]]да «Тірі [[піл]]дің ғайып болуы» көрсетіліуімен таң қалдырды, оны [[1918]] жылы [[Нью- Йорк]] [[ипподром]]ында қайталады. [[1908]] жылы [[Ресей]]ге жасаған гастролінде [[Бутыр турмесі]] мен [[Петропавл]] қапасындағы өлімге кесілгендер камерасынан өздігінен азат болуын көрсетті. «Көне заманның сиқыршыларынан қазіргі заманғы [[иллюзионист]]еріне дейін» кітабында былай әсірелейді: «Ол  тұтқын киімін киіп кілттеулі түрме камерасынан екі минутта босап шығып, көрші камерада отырған тұтқындарың орнын алмастырды. Соңынан гардеробқа өтіп киім ауыстырып, он бес минут өткесін өз  киімін киіп қарауыл бөлмесінен шығады».
Жасы ұлғайған сайын Гудиниге қойылым айла арекеттерін жасау қиынға түсе бастады. Кей кездерде, сәтті өткен қойылымдардан кейінде талай рет ауруханаға түсті. [[1910]] жылдан бастап киноға түсе бастады.Сол жылы зеңбіректің аузынан жарылғышы іске қосылғанға дейін бiрнеше секунттердің ішінде босанып шығу қойылымын көрсетті. [[Авиация]]ға қызығушылық танытып биплан сатып алып, [[Австралия]] [[тарих]]ында бірінші рет, үстінен ұшып өтті. Ол [[АҚШ]] бұрынғы [[президент]]і [[Теодор Рузвельт]]пен жақсы қарым- қатынаста болды.  Гуддинидің [[америка]] арнайы қызметімен және [[Скотленд-Ярд]]пен байланысы бар деген сөз болды. Мансабының соңғы он жылдарында Гудини шеберлілігінің [[құпия]]сын ашатын бірнеше кітап жазып шығарды. Оны  көптеген [[сиқыршы]]лардың, сол кезде танымал болған [[спиритизм]]нің ықпалында кеткенін мазалай бастады. Олар  айла-әрекет қойылымдарын о дүниелік күштермен қарым-қатынасы көрінісімімен тұмшалады. Дүмшелердi әшкерелеу мақсатымен Гудини талай рет спириттік сеанстарға қатысты. Оған қасына танып қалмау үшін өзгеше киінген констебльді  ертіп, бүркеніш атпен қатысып отырғанан, осы жолда жеткен жетістіктері де аз емес.Сол кезде досы [[Артур Конан Дойл]]мен арасы суып кетті. [[Артур Конан Дойл]]ь [[спиритизім]]нің нағыз жанашыры болатын, Гуддиниді өте күшті [[медиум]] деп санайтын.  
Гудинидің өлімінде де құпиялық көп. [[Монреал]]да гастрольде жүргендеде оның гримеркасына, дем алып отырған кезінде, үш студент кіреді,олардың біреуі [[бокс]]тан [[колледж]] чемпионы екен. Ол мистер Гудиниден шындығында да ол ішке ұрған қатты соққыны сезбейме деп сұрайды, ал терең ойға кеткен Гуддини басын изей салады. Студент кенеттен оған екі –үш соққы береді. Гуддини оны әрең тоқтатып: «Токтаңдар менің дайындалуым керек» деп, содан соң ішінің [[бұлшық ет]]терін ширатып— «Енді ұруға болады дейді».  Студент екі рет соққы беріп, оның темірдей қатты ширатылған [[бұлшық ет]]терін сезеді. Ол кеткесін Гуддини кездейсоқ соққы тиген жерлерін сипады да қояды. Гуддини бірнеше күн бойы, әдеттегіде, ауырғанына көңіл бөлмейді. Бірақ  тиген соққылар [[соқыр ішек]] немесe [[өт]]тің жарылуына әкелген болуы керек, соның салдарынан [[перитонит]]пен ауырды. [[1926]] жылдарда  [[антибиотик]]тер болған жоқ еді, ол кезде бұл ауырудан  тірі қалу бір ғажайыпқа тең еді. Гуддини тағы да таң қалдырып,өзінің жанашырларына өлімнің құшағынан құтылған жеңімпаз болып оралды. Бірақ [[1926]] жылы [[31 қазан]]да [[Хеллоуин]] мерекесін тойлар алдында қаласында өмірден озды. Ол әйеліне құпия код қалдырып кеткен,онысыз оның «шынайы аруағы» тірілермен сеансқа шыға алмауы керек. Ол дүмшелердің Гуддинидің-− «спириттердің найзағайы» аруағымен айла-тұзақ құрмау үшін жасалған.  
Гудинидің өмірінің әр түрлі эпизоддтары талай рет экранизацияланған. [[1999]] жылы оның өмірбаяны бойынша [[мюзикл]],ал [[2007]] жылы «Қатерлі нөмір» киносы [[АҚШ]] экранндарына шықты,онда Гудинидің ролін [[австралия]]лық актер [[Гай Пирс]] сомдады,ал оның ғашығының ролін — [[Кэтрин Зета-Джонс]] ойнайды.

==Қызғылықты деректер==
Бір қызықты оқиға ол Гудинидің  [[1923]] жылы [[17 шілде]]де [[Нью- Йорк]]тің «[[St. Cecile]]» № 568 ложасында [[масон]]дыққа қабылдауы болды.Бәрі тез арада өтті. [[1923]] жылы [[31 шілде]]де шеберлікке үміткер болса, сол жылы [[21 тамыз]]да [[масон-шебер]] аталды.

==Дереккөздер==

http://www.loc.gov/loc/lcib/970224/houdini.html

http://www.houdinitribute.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110415175119/http://www.houdinitribute.com/ |date=2011-04-15 }}

http://www.thegreatharryhoudini.com/

http://www.wildabouthoudini.com/

http://www.pbs.org/wgbh/amex/houdini/timeline/index.html

http://www.houdini.org/

http://www.houseofdeception.com/Houdini's_Writing.html

http://www.pointofinquiry.org/?p=81 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927005634/http://www.pointofinquiry.org/?p=81 |date=2007-09-27 }}

http://www.michigan.gov/documents/hal_mhc_mhm_houdini_10-09-2002_92657_7.pdf

http://cron.nnov.ru/news/1647444.html{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

http://www.pinballhistory.com/houdini.html

http://archive.org/details/TheFinalHalloweenHoudiniSeance_860

http://www.houdini.diggersrest.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120425062809/http://www.houdini.diggersrest.com/ |date=2012-04-25 }}

http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&amp;GRid=509

http://www.vokrugsveta.ru/vs/article/5300/

[[Санат:АҚШ иллюзионистері]]
[[Санат:Масондар]]
[[Санат:АҚШ еврейлері]]
[[Санат:1874 жылы туғандар]]
[[Санат:1926 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Детройтта қайтыс болғандар]]
[[Санат:Будапештте туғандар]]</text>
      <sha1>6ca00ec8ofh114nzupiea8xofp551pw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі</title>
    <ns>4</ns>
    <id>491233</id>
    <revision>
      <id>3643323</id>
      <parentid>3642724</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T09:00:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3643323</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17098" sha1="gxg5h0r6ry7fde7v2pj83ajfa48tu96" xml:space="preserve">{{ambox
 |type       = notice
 |text       = Бұл бетте қазіргі [[Уикипедия:Администраторлар|Уикипедия админдерінің]] белсенділік статистикасы көрсетілген, бағандар бойынша өсу не кему ретімен орналастыруға болады. &lt;br /&gt;

&lt;small&gt;Мәліметтер [https://xtools.wmcloud.org/ec&amp;uselang=kk X!'s Tools]-тан  алынған.&lt;/small&gt;
}}
{{StatInfo}}
== Шартты белгілер ==
[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және көк түспен қазіргі белсенді админдер ерекшеленген;
[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және көк түспен қазіргі белсенді емес админдер ерекшеленген;
[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және солғын түспен бұрынғы админдер ерекшеленген.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Админ әрекеттері
|-
| Бұғаттау әрекеттері || [[File:User-block.png|30px|link=]] Қатысушыларды бұғаттағандары || [[File:2_(number).png|25px|link=]][[File:User-block.png|30px|link=]] Қатысушыларды қайта бұғаттағандары || [[File:User-welcome.png|25px]] Қатысушылардың бұғатынан босатқандары ||
|-
| Қорғау әрекеттері || [[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қорғағандары || [[File:2_(number).png|25px|link=]] [[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қайталап қорғағандары || [[File:OOjs UI icon unLock-ltr-progressive.svg|20px|link=]] Беттердің қорғанысын алғандары ||
|-
| Жою әрекеттері||[[File:OOjs UI icon trash-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді жойғандары || [[File:OOjs UI icon eyeClosed-progressive.svg|20px|link=]] Нұсқаларды жойғандары (revision delete) || [[File:OOjs UI icon trash-progressive revised (with exclamation).svg|20px|link=]] Журналдарды жойғандары (log delete) || [[File:OOjs UI icon restore-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қалпына келтіргендері
|-
| Басқа әрекеттер || [[File:Echo user-rights icon.svg|20px|link=]] Құқық өзгерткендері ||[[File:Noun Project import icon 652774.svg|20px|link=]] Импорттағандары  ||[[File:OOjs UI icon funnel-rtl-progressive.svg|20px|link=]] AbuseFilter өзгерткендері || [[File:OOjs UI icon advanced-progressive.svg|20px|link=]] Контент моделін өзгерткендері 
|-
| [[File:Tabler-icons sum.svg|25px|link=]] Барлығының қосындысы
|-
|}

== Тізім ==
&lt;!-- BOT:ADMINS-ACTIVITY:START --&gt;
{|class=&quot;wikitable sortable plainlinks; ts-stickytableheader&quot; style=&quot;text-align:right; width:100%; font-size:100; background: #ffffff&quot;
|-
!&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;#&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;Админ аты&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:Tabler-icons sum.svg|25px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:User-block.png|30px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:2_(number).png|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]][[File:User-block.png|30px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:User-welcome.png|25px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:2_(number).png|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]][[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon unLock-ltr-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon trash-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon eyeClosed-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon trash-progressive revised (with exclamation).svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon restore-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:Echo user-rights icon.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:Noun Project import icon 652774.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon funnel-rtl-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon advanced-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]
|-
|align=center|1||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kasymov#general-stats 35544]||623||26||18||263||28||3||34399||8||0||176||0||0||0||0
|-
|align=center|2||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Arystanbek|Arystanbek]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Arystanbek#general-stats 28572]||275||6||9||1309||42||7||26222||22||7||300||21||7||328||17
|-
|align=center|3||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Нұрлан_Рахымжанов#general-stats 14883]||417||21||19||106||17||3||13692||37||13||513||45||0||0||0
|-
|align=center|4||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Bolatbek|{{color|grey|Bolatbek}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Bolatbek#general-stats 5355]||18||0||0||116||20||2||5152||5||0||23||0||0||19||0
|-
|align=center|5||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Салиха|Салиха]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Салиха#general-stats 4269]||0||0||0||235||0||26||3998||0||0||10||0||0||0||0
|-
|align=center|6||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:AlefZet|{{color|grey|AlefZet}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/AlefZet#general-stats 3721]||96||0||20||164||1||14||3358||0||0||68||0||0||0||0
|-
|align=center|7||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Bekus|{{color|grey|Bekus}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Bekus#general-stats 3615]||19||2||0||20||5||6||3553||0||0||10||0||0||0||0
|-
|align=center|8||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Ulan|{{color|grey|Ulan}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Ulan#general-stats 3263]||18||0||2||3||0||0||3235||0||0||5||0||0||0||0
|-
|align=center|9||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:ArystanbekBot|ArystanbekBot]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/ArystanbekBot#general-stats 2942]||0||0||0||0||0||0||2942||0||0||0||0||0||0||0
|-
|align=center|10||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/1nter_pares#general-stats 2932]||277||7||6||380||8||15||2225||0||4||10||0||0||0||0
|-
|align=center|11||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Sibom|{{color|grey|Sibom}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Sibom#general-stats 2500]||28||1||1||5||3||7||2440||0||0||15||0||0||0||0
|-
|align=center|12||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GaiJin|{{color|grey|GaiJin}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GaiJin#general-stats 1420]||36||0||0||10||3||3||1300||0||0||14||54||0||0||0
|-
|align=center|13||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Batyrbek.kz#general-stats 1276]||70||0||3||6||2||1||1171||0||0||7||16||0||0||0
|-
|align=center|14||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nurken|Nurken]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurken#general-stats 1186]||38||0||0||12||17||0||1108||0||0||11||0||0||0||0
|-
|align=center|15||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GanS NIS|{{color|grey|GanS NIS}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GanS_NIS#general-stats 1089]||12||0||2||3||0||0||1029||0||0||43||0||0||0||0
|-
|align=center|16||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Amangeldi_Mukhamejan#general-stats 855]||9||1||1||26||3||2||774||0||0||30||1||0||7||1
|-
|align=center|17||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kaiyr#general-stats 829]||116||89||10||13||13||2||560||0||0||22||3||0||1||0
|-
|align=center|18||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Polat Alemdar|{{color|grey|Polat Alemdar}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Polat_Alemdar#general-stats 806]||5||0||0||600||60||0||136||0||0||5||0||0||0||0
|-
|align=center|19||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|{{color|grey|Мықтыбек Оразтайұлы}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Мықтыбек_Оразтайұлы#general-stats 738]||1||0||0||19||1||1||649||0||0||67||0||0||0||0
|-
|align=center|20||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:AlibekKS|{{color|grey|AlibekKS}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/AlibekKS#general-stats 695]||18||0||50||7||0||0||611||0||0||9||0||0||0||0
|-
|align=center|21||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Sagzhan#general-stats 489]||15||0||7||44||6||1||399||0||0||17||0||0||0||0
|-
|align=center|22||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Ashina|Ashina]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Ashina#general-stats 460]||1||0||0||16||3||2||418||1||0||13||6||0||0||0
|-
|align=center|23||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Qarakesek|{{color|grey|Qarakesek}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Qarakesek#general-stats 224]||19||1||25||0||2||37||114||0||0||14||12||0||0||0
|-
|align=center|24||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Daniyar|{{color|grey|Daniyar}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Daniyar#general-stats 80]||6||0||0||1||0||0||70||0||0||1||2||0||0||0
|-
|align=center|25||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GaiJinBot|{{color|grey|GaiJinBot}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GaiJinBot#general-stats 79]||0||0||0||0||0||0||79||0||0||0||0||0||0||0
|-
|align=center|26||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurtenge#general-stats 76]||0||0||0||5||0||0||64||5||0||2||0||0||0||0
|-
|align=center|27||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Arruah|{{color|grey|Arruah}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Arruah#general-stats 8]||0||0||0||0||0||0||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|align=center|28||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nick jan|{{color|grey|Nick jan}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nick_jan#general-stats 7]||1||0||0||0||0||0||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|align=center|29||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kasymovbot|Kasymovbot]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kasymovbot#general-stats 0]||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0
|}
&lt;!-- BOT:ADMINS-ACTIVITY:END --&gt;
{{clear}}


== Администраторлардың_нақты_белсенділіктері ==
Белсенділіктердің түспен белгіленуі:

* &lt;span style=&quot;background-color:#00ff33&quot;&gt;[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Жасыл]]&lt;/span&gt; — соңғы әрекетін жасағанына 180 күн толмаған ([0-180])
* &lt;span style=&quot;background-color:#00ccff&quot;&gt;[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Көк]]&lt;/span&gt; — соңғы әрекетін жасағанына 180-нен 360 күн аралығында уақыт өткен ([360-180])
* &lt;span style=&quot;background-color:#ff3300&quot;&gt;[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Қызыл]]&lt;/span&gt; — соңғы әрекетін жасағанына 360 күннен асып кеткен ([360&lt;])


{{Wikistats}}

[[Санат:Уикипедия:Уикипедия статистикалары]]</text>
      <sha1>gxg5h0r6ry7fde7v2pj83ajfa48tu96</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Белсенді қатысушылар</title>
    <ns>4</ns>
    <id>492279</id>
    <revision>
      <id>3643123</id>
      <parentid>3642998</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T12:01:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jembot</username>
        <id>36112</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Рейтингті жаңарту</comment>
      <origin>3643123</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10385" sha1="k7hv4lvxw1ez7djkjcgf2vxclmynk49" xml:space="preserve">{{/begin|200}}
|-
| 1 || [[User:1nter pares|1nter pares]] || [[Special:Contributions/1nter pares|{{formatnum:3004}}]] || {{Permissions|1nter pares}}
|-
| 2 || [[User:Sagzhan|Sagzhan]] || [[Special:Contributions/Sagzhan|{{formatnum:1657}}]] || {{Permissions|Sagzhan}}
|-
| 3 || [[User:Мағыпар|Мағыпар]] || [[Special:Contributions/Мағыпар|{{formatnum:1081}}]] || {{Permissions|Мағыпар}}
|-
| 4 || [[User:Kasymov|Kasymov]] || [[Special:Contributions/Kasymov|{{formatnum:338}}]] || {{Permissions|Kasymov}}
|-
| 5 || [[User:Орел Карл|Орел Карл]] || [[Special:Contributions/Орел Карл|{{formatnum:237}}]] || {{Permissions|Орел Карл}}
|-
| 6 || [[User:JigildikBot|JigildikBot]] || [[Special:Contributions/JigildikBot|{{formatnum:226}}]] || {{Permissions|JigildikBot}}
|-
| 7 || [[User:Casserium|Casserium]] || [[Special:Contributions/Casserium|{{formatnum:182}}]] || {{Permissions|Casserium}}
|-
| 8 || [[User:Marksscheider|Marksscheider]] || [[Special:Contributions/Marksscheider|{{formatnum:158}}]] || {{Permissions|Marksscheider}}
|-
| 9 || [[User:Nurken|Nurken]] || [[Special:Contributions/Nurken|{{formatnum:147}}]] || {{Permissions|Nurken}}
|-
| 10 || [[User:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] || [[Special:Contributions/Ерден Карсыбеков|{{formatnum:133}}]] || {{Permissions|Ерден Карсыбеков}}
|-
| 11 || [[User:Dostoevskykz|Dostoevskykz]] || [[Special:Contributions/Dostoevskykz|{{formatnum:92}}]] || {{Permissions|Dostoevskykz}}
|-
| 12 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:82}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}}
|-
| 13 || [[User:Muzeologist|Muzeologist]] || [[Special:Contributions/Muzeologist|{{formatnum:65}}]] || {{Permissions|Muzeologist}}
|-
| 14 || [[User:Вилюс М|Вилюс М]] || [[Special:Contributions/Вилюс М|{{formatnum:63}}]] || {{Permissions|Вилюс М}}
|-
| 15 || [[User:Mtdi20|Mtdi20]] || [[Special:Contributions/Mtdi20|{{formatnum:62}}]] || {{Permissions|Mtdi20}}
|-
| 16 || [[User:Ақсуат тарихи-өлкетану музейі|Ақсуат тарихи-өлкетану музейі]] || [[Special:Contributions/Ақсуат тарихи-өлкетану музейі|{{formatnum:57}}]] || {{Permissions|Ақсуат тарихи-өлкетану музейі}}
|-
| 17 || [[User:Садыкова Улболсын|Садыкова Улболсын]] || [[Special:Contributions/Садыкова Улболсын|{{formatnum:53}}]] || {{Permissions|Садыкова Улболсын}}
|-
| 18 || [[User:Айжан Утепбаева|Айжан Утепбаева]] || [[Special:Contributions/Айжан Утепбаева|{{formatnum:53}}]] || {{Permissions|Айжан Утепбаева}}
|-
| 19 || [[User:ShadZ01|ShadZ01]] || [[Special:Contributions/ShadZ01|{{formatnum:53}}]] || {{Permissions|ShadZ01}}
|-
| 20 || [[User:PushkinVko|PushkinVko]] || [[Special:Contributions/PushkinVko|{{formatnum:52}}]] || {{Permissions|PushkinVko}}
|-
| 21 || [[User:Айнур Мырзабекова|Айнур Мырзабекова]] || [[Special:Contributions/Айнур Мырзабекова|{{formatnum:50}}]] || {{Permissions|Айнур Мырзабекова}}
|-
| 22 || [[User:НАЗЕРКЕ НУРСЕЙТОВА|НАЗЕРКЕ НУРСЕЙТОВА]] || [[Special:Contributions/НАЗЕРКЕ НУРСЕЙТОВА|{{formatnum:49}}]] || {{Permissions|НАЗЕРКЕ НУРСЕЙТОВА}}
|-
| 23 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:45}}]] || {{Permissions|Makenzis}}
|-
| 24 || [[User:Vyacheslav Nasretdinov|Vyacheslav Nasretdinov]] || [[Special:Contributions/Vyacheslav Nasretdinov|{{formatnum:44}}]] || {{Permissions|Vyacheslav Nasretdinov}}
|-
| 25 || [[User:Мейрамгүл Қонысбайқызы Жұманбетова|Мейрамгүл Қонысбайқызы Жұманбетова]] || [[Special:Contributions/Мейрамгүл Қонысбайқызы Жұманбетова|{{formatnum:44}}]] || {{Permissions|Мейрамгүл Қонысбайқызы Жұманбетова}}
|-
| 26 || [[User:Нұрғазықызы Айгерім|Нұрғазықызы Айгерім]] || [[Special:Contributions/Нұрғазықызы Айгерім|{{formatnum:41}}]] || {{Permissions|Нұрғазықызы Айгерім}}
|-
| 27 || [[User:Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы|Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы]] || [[Special:Contributions/Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы|{{formatnum:41}}]] || {{Permissions|Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы}}
|-
| 28 || [[User:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] || [[Special:Contributions/RaiymbekZh|{{formatnum:37}}]] || {{Permissions|RaiymbekZh}}
|-
| 29 || [[User:AlibekKS|AlibekKS]] || [[Special:Contributions/AlibekKS|{{formatnum:36}}]] || {{Permissions|AlibekKS}}
|-
| 30 || [[User:Qanattan|Qanattan]] || [[Special:Contributions/Qanattan|{{formatnum:30}}]] || {{Permissions|Qanattan}}
|-
| 31 || [[User:Жанар Чушекова|Жанар Чушекова]] || [[Special:Contributions/Жанар Чушекова|{{formatnum:26}}]] || {{Permissions|Жанар Чушекова}}
|-
| 32 || [[User:KoishibaevaA|KoishibaevaA]] || [[Special:Contributions/KoishibaevaA|{{formatnum:25}}]] || {{Permissions|KoishibaevaA}}
|-
| 33 || [[User:Дауткулова Ақмарал|Дауткулова Ақмарал]] || [[Special:Contributions/Дауткулова Ақмарал|{{formatnum:25}}]] || {{Permissions|Дауткулова Ақмарал}}
|-
| 34 || [[User:Kaiyr|Kaiyr]] || [[Special:Contributions/Kaiyr|{{formatnum:20}}]] || {{Permissions|Kaiyr}}
|-
| 35 || [[User:Almatrkh|Almatrkh]] || [[Special:Contributions/Almatrkh|{{formatnum:20}}]] || {{Permissions|Almatrkh}}
|-
| 36 || [[User:Tansheber|Tansheber]] || [[Special:Contributions/Tansheber|{{formatnum:19}}]] || {{Permissions|Tansheber}}
|-
| 37 || [[User:Karagandanese|Karagandanese]] || [[Special:Contributions/Karagandanese|{{formatnum:19}}]] || {{Permissions|Karagandanese}}
|-
| 38 || [[User:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] || [[Special:Contributions/TheNomadEditor|{{formatnum:17}}]] || {{Permissions|TheNomadEditor}}
|-
| 39 || [[User:Ербол Асан|Ербол Асан]] || [[Special:Contributions/Ербол Асан|{{formatnum:16}}]] || {{Permissions|Ербол Асан}}
|-
| 40 || [[User:Jommy3210|Jommy3210]] || [[Special:Contributions/Jommy3210|{{formatnum:16}}]] || {{Permissions|Jommy3210}}
|-
| 41 || [[User:Aiman Tauman|Aiman Tauman]] || [[Special:Contributions/Aiman Tauman|{{formatnum:16}}]] || {{Permissions|Aiman Tauman}}
|-
| 42 || [[User:Орын Толғанай|Орын Толғанай]] || [[Special:Contributions/Орын Толғанай|{{formatnum:16}}]] || {{Permissions|Орын Толғанай}}
|-
| 43 || [[User:Берікқожанова Альфия Серікқанқызы|Берікқожанова Альфия Серікқанқызы]] || [[Special:Contributions/Берікқожанова Альфия Серікқанқызы|{{formatnum:15}}]] || {{Permissions|Берікқожанова Альфия Серікқанқызы}}
|-
| 44 || [[User:Садықова Ақгүл|Садықова Ақгүл]] || [[Special:Contributions/Садықова Ақгүл|{{formatnum:14}}]] || {{Permissions|Садықова Ақгүл}}
|-
| 45 || [[User:Қарағанды обл. тіл басқармасы|Қарағанды обл. тіл басқармасы]] || [[Special:Contributions/Қарағанды обл. тіл басқармасы|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Қарағанды обл. тіл басқармасы}}
|-
| 46 || [[User:L.sarkytbekova|L.sarkytbekova]] || [[Special:Contributions/L.sarkytbekova|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|L.sarkytbekova}}
|-
| 47 || [[User:Аянов|Аянов]] || [[Special:Contributions/Аянов|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Аянов}}
|-
| 48 || [[User:WellDone7|WellDone7]] || [[Special:Contributions/WellDone7|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|WellDone7}}
|-
| 49 || [[User:Қарақия ауданы|Қарақия ауданы]] || [[Special:Contributions/Қарақия ауданы|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Қарақия ауданы}}
|-
| 50 || [[User:~2026-42935-53|~2026-42935-53]] || [[Special:Contributions/~2026-42935-53|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|~2026-42935-53}}
|-
| 51 || [[User:~2026-41580-45|~2026-41580-45]] || [[Special:Contributions/~2026-41580-45|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|~2026-41580-45}}
|-
| 52 || [[User:АРАЙЛЫМ|АРАЙЛЫМ]] || [[Special:Contributions/АРАЙЛЫМ|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|АРАЙЛЫМ}}
|-
| 53 || [[User:TalgatSnow|TalgatSnow]] || [[Special:Contributions/TalgatSnow|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|TalgatSnow}}
|-
| 54 || [[User:Gliwi|Gliwi]] || [[Special:Contributions/Gliwi|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Gliwi}}
|-
| 55 || [[User:Zafer|Zafer]] || [[Special:Contributions/Zafer|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|Zafer}}
|-
| 56 || [[User:Tilaqtobe|Tilaqtobe]] || [[Special:Contributions/Tilaqtobe|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Tilaqtobe}}
|-
| 57 || [[User:Jadr 1988|Jadr 1988]] || [[Special:Contributions/Jadr 1988|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Jadr 1988}}
|-
| 58 || [[User:Айгерім Нұрғазықызы|Айгерім Нұрғазықызы]] || [[Special:Contributions/Айгерім Нұрғазықызы|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Айгерім Нұрғазықызы}}
|-
| 59 || [[User:Zama.Dana|Zama.Dana]] || [[Special:Contributions/Zama.Dana|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Zama.Dana}}
|-
| 60 || [[User:Бекзада Серікахметқызы|Бекзада Серікахметқызы]] || [[Special:Contributions/Бекзада Серікахметқызы|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Бекзада Серікахметқызы}}
|-
| 61 || [[User:Корлан Майдановна|Корлан Майдановна]] || [[Special:Contributions/Корлан Майдановна|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Корлан Майдановна}}
|-
| 62 || [[User:Amherst99|Amherst99]] || [[Special:Contributions/Amherst99|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Amherst99}}
{{/end}}</text>
      <sha1>k7hv4lvxw1ez7djkjcgf2vxclmynk49</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы:Coffee86</title>
    <ns>2</ns>
    <id>498117</id>
    <revision>
      <id>3643255</id>
      <parentid>3627010</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T21:04:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coffee86</username>
        <id>27186</id>
      </contributor>
      <origin>3643255</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24745" sha1="ig6wyhugo6x260vzwsrxwq65jvzk6fp" xml:space="preserve">{{Babel|ru|kk-2|en-2|uz-1|uk-1|az-1|tr-1|tt-1|tg-1}}
{{Қатысушы:Box/Қатысушы Қазақстаннан}}
{{User:Box/Уақыт жетпейді}}
{{Портал:Ағымдағы оқиғалар/Күнтізбе}}
&lt;small&gt;&lt;span style=&quot;color:Red&quot;&gt;Өмір ақылгөйлігі:&lt;/span&gt; 1) Дене жоқ — іс жоқ. 2) Өткен және ұмытылған нәрсе әрқашан қате емес. 3) Өмірде бір нәрсені өзгерту керек сияқты көрінсе, олай емес сияқты. 4) Десе де, уақыт емдейтініне сенімдімін. 5) Рахаттануда ұят жоқ — бұл аман қалу. 6) Кейбіреулер мені бақылап, біраз қорытынды жасады. 7) Оны бөлісетін нәрсеге толы адам. 8) Мен адамдарды «оятпауға» тырысамын. 9) Барлығына күшті жүйке қажет. 10) Сіз бұл дүниені түсініп, ақымақ болмайсыз. 11) Менің өмірім көтерілу мен құлдырауға толы. 12) Маған «проблемадан проблема болған кезде» ұнамайды. 13) Қайта емес, қайта. 14) Жаңалық та жақсы — жаңалық емес. 15) Өз көзіңіздегі бөренені көрмеңіз. 16) Өмір әрқашан үйдегідей жайлы бола бермейді. 17) Менде орташа IQ бар, сондықтан сұхбаттасымның мотивтерін, ниеттерін және эмоцияларын болжау қиын. 18) Табыс — күнделікті жұмыс. 19) Өткенге есік қабырғамен қоршалу керек. 20) 90-шы жылдар мен 2000-шы жылдардың басы жаман түс сияқты болды. 21) Мен өзім болғанды ​​қалаймын. 22) Мен өз тәжірибемнен кейбір нәрселерді орындау қиын екенін білемін, мысалы, оқу. 23) Асықсаң жұртты күлдіріп жібересің. 24) Тозаққа апаратын жол ізгі ниетпен төселген. 25) Мен өшпенді сыншыларға атап өткім келеді: мен мүлдем жеңілген емеспін, мен жай қайыршымын. Сондықтан әрбір тиын үшін мен өз әрекетімді сілкіп, мұқият ойластыруым керек. 26) Мен қарқынды бақылауға, яғни уағыз айтуға шыдай алмаймын. 27) Менің сіз туралы пікірімді және сізге деген көзқарасымды шатастырмаңыз. Саған деген көзқарас мінез-құлқыңа байланысты қалыптасады, сен туралы пікірім тек өзіме байланысты. 28) Адамдармен келіссөздер жүргізіп, ымыраға келу керек. 29) Адамдар жанжалдасып, татуласады. 30) Жылтырағанның бәрі алтын емес. 31) Біреуге шұңқыр қазба — оған өзің түсесің. 32) Мен саудагерлердің жұмысын құрметтеймін. Сауда жалғасуы керек. 33) Тек шыбынның өзі ұша алмайды. 34) Адамдардың аз болуы оттегінің көп болуын білдіреді. 35) Мен өзім үшін өмір сүргім келеді: жалғыздықта өмірден ләззат ал. 36) Сараң екі рет төлейді. 37) Мен 2 орындыққа отыра алмадым. 38) Саясатпен айналысу үшін мүйізтұмсық терісі болуы керек. 39) Кез келген түсініксіз жағдайда ұйықтаңыз. 40) Егер мәселені ақшамен шешуге болатын болса, онда бұл шығын. 41) Мені тек мемлекет соттай алады. 42) Таң кештен дана. 43) Жаңа нәрсе әрқашан кепілдік берілген мәселелермен бірге келеді. 44) Мен өмірімде мәмбетті көп кездестірдім. Енді мен тек өркениет үшінмін. 45) Дүние жақсы адамдарсыз емес. 46) Үкім шығармаңдар, әйтпесе сотталмайсыңдар. 47) Мен кеше туылған жоқпын. 48) Адамдар әдетте өз бетінше үкім шығарады. 49) Мен өзімнің жауларыма және қаскөйлерге қуат алғым келмейді. 50) Мен мүлде сәнқой емеспін: менің өз стилім бар. 51) Кәрі мен жоқ, мен тым қартайдым. 52) Үміт соңғы болып өледі. 53) Мен тамақ пен киімге ұқыпты қараумен ерекшеленемін. 54) Бақыт тыныштықты жақсы көреді. 55) Адамның өзіндік мені бірден қалыптаспайды. Тұлға 25 жаста қалыптасады. 56) Сән циклдік. 57) Адамның адамға қасқыр екеніне көзіміз жетті. 58) Сандарда қауіпсіздік бар. 59) Өткен реніштерімді кешір. Мен ренжіткен барлық адамдардан кешірім сұраймын. 60) Қазақстан – менің отаным. Мен өз елімді жақсы көремін, ол қандай болса да. 61) Мені ұнатпайтын болсам, жай ғана қалдыр. 62) Біреудің жаны — қараңғылық. 63) Екі қол, екі аяқ, естідім, көремін, тірі ана — өмірге шағымданудың қажеті жоқ. 64) Бұл өмірде сіз нақты нәрсені, белгілі бір нәрсені қаламайсыз. 65) Уақытында кету керек. 66) Өмір сүргің келсе, иіруді біл. 67) Жаман татулық жақсы ұрыстан артық. 68) Адамда жол сілтейтін ішкі өзегі, мінезі болуы керек. Сіз өз бойыңызда мінезді тәрбиелеуіңіз керек. 69) Мен ақылды, ғылымды, технологияны, инновацияны және айқын ойлауды құптаймын. 70) Мен өзіме оңай жау табатыным анық. 71) Өмір сізге екінші мүмкіндік бергенде, сіз оған барынша жабысып, әр минутты бағалай бастайсыз. 72) Үйрену ешқашан кеш емес. 73) Мен өзімді ыңғайлы және жайлы сезіну үшін бірдей киімді кигенді жөн көремін. Көпшіліктен ерекшеленбегені дұрыс. 74) Қазақстанда тұратын адам циркке күлмейді. 75) Менің жылдарым — менің байлығым. 76) Бұл өмір тыйымдарға толы. 77) Менің мейірімділігімді әлсіздік деп қабылдамаңыз. 78) Барлық адамдар әртүрлі. 79) Құлағына кеспе іліп қою. 80) Мен өзім билемеймін, бірақ басқалардың мұны істегенін көргенді ұнатамын. 81) «Онда бірдеңе бар» деп айта алатын қыздар мен әйелдер бар. 82) Мен әйелдердің назарынан тыс қалмаған сияқтымын. 83) Тітіркену теңізі және нәтижесі бар. 84) Өз аймағыңызда жүргеніңіз дұрыс. 85) Өмірде өзіңді қарапайым ұстау керек. 86) Сөз — бұл қуаты. Сіз нарықты бақылап отыруыңыз керек. 87) Тазалық — бұл олардың қоқыс тастамайтын жері емес, тазаламайтын жері. 88) Табиғи нәрсе шіркін емес. 89) Сабыр — барлық есіктерді ашатын соңғы кілт. 90) Жауды жақсы білу керек. 91) Қасқырдың аяқтары оны тамақтандырады. 92) Кім таңертең тұрса, оған Алла береді. 93) Жан біраз уақыттан кейін трендте болатын нәрсені таңдағанда. 94) Мен бөтен адамдар арасында өзімдікі және өзімнің арасында жат адам сияқтымын. 95) Ыңғайсыз шындықты айтуым керек еді. 96) Тегін ірімшік тек тышқан қақпанында келеді. 97) Қазақ әйелі жүйрік атты тоқтатып, жанып тұрған лашықтың ішіне кіреді. 98) Соғыстағыдай алдау еш жерде жоқ. 99) Айла — зеректіктің белгісі. 100) Өмір — бұл азап. Өмір сүру – кесіп өтетін өріс емес. 101) Әр қалжыңның өз үлесі бар. 102) Алыстан дос болу керек. 103) Еш қиналмай, тоғаннан балықты да шығара алмайсың. 104) Бүйректеріңіз істен шыққан кезде Боржомиді ішуге тым кеш. 105) Кейбіреулер мені керемет деп санайтыны бос сөз. 106) Туған жерім сол жерде көмектесті. 107) Мен сезімтал емеспін, бірақ олар менің миыма тамшылағанда, ол маған қатты әсер етеді. 108) Тіпті миллион шыбынның өзі дәреттің дәмді екеніне сендірмейді. 109) Ойлар материалды болып табылады. 110) Ата-ана оқытпаса, халық оқытады. 111) Мен мысықтарды ерекше жақсы көретін емеспін. 112) Тыныш суларда шайтандар бар. 113) Менің көз алдымда адамдардың дөрекі сөздерді (яғни, балағат сөздер айтқанын) ұнатпаймын. Бұл жақсы естілмейді. 114) Өткенді түзетуге тырыспаңыз. Болашаққа нұқсан келтірмеу үшін бар күш-жігерді жұмсаған дұрыс /Венера Нығматулина/. 115) Бастама жазаланады. 116) Тыныш жүрсең, ары қарай жүресің. 117) Әркім сенің жауың емес: кіммен соғысып жүрсің. 118) Сәтсіздіктер мен қателіктер сізді өмірде шыңдайды. 119) Біреу үшін бәрі, біреу үшін ештеңе. 120) Анаңның артына тығылатын уақытты бағала, сонда сен сызбаларда өмір сүресің, бұл қорқынышты және азапты… 121) Егер мен қысты жақсы көрсем, уақыт өте келе мен жазды бағалай бастадым (табиғаттың гүлдену кезеңі). 122) Барлығына ұнауға тырыспау керек. Адамдар әлі де сенің жаныңнан өтіп, тегіс емес екеніңді айтып күңіренеді. 123) Мені және менің мінезімді түсінуге тырысқандар аз. 124) Әзіл мен сарказмды түсіне білу керек. 125) Олар ренжігендерге су тасиды. 126) Маған жиі қатал жауап беруге және мінезді көрсетуге тура келді. 127) Сіз келетін орындар бар және сізді кепілдік проблемалар күтіп тұр. 128) Шыдамдылық пен еңбек бәрін тоздырады.
----
&lt;span style=&quot;color:Red&quot;&gt;Өзім туралы:&lt;/span&gt; Мен принципшіл, турашыл адаммын, бетіме шындықты айтудан қорықпаймын; чайлдфри. Мен жақсы көремін: 1) моноблоктар; 2) мұздатылған кептірілген кофе, капучино; 3) макадамия жаңғағы, фундук, кешью, бадам; 4) кептірілген өрік; 5) манго; 6) манты, тұшпара; 7) монеталар; 8) қыс; 9) жеке өмірге қол сұғылмаушылық; 10) пицца; 11) маркетплейстер; 12) түйелер (бір өркешті және екі өркешті); 13) боран; 14) автобустың артқы жағына отыруға; 15) құймақ, ет және сүзбе қосылған құймақ; 16) самса; 17) лимон қосылған шай; 18) өмір; 19) толтырылған бұрыш, қырыққабат орамдары; 20) халва (самарқан, зығыр және пісте); 21) қамырдағы барабан таяқшалары; 22) аяздар; 23) жағымды тосын сый; 24) инновациялар; 25) сауда орталықтары және сауда үйлері; 26) нан пісіру; 27) бризоль; 28) мандариндер; 29) шынайылық. Маған ұнамайды: 1) жылу; 2) көше жаргоны; 3) түйе синдромы; 4) таныс қарым-қатынастар; 5) кешкі; 6) адамдардың маған деген көңілі қалуы; 7) сәлемдесу; 8) Сіздің атыңызға айтылған сын; 9) мені тәрбиелеп жатқанда немесе оқытқанда; 10) адамдар маған ашуланғанда; 11) деструктивті адамдар мен улы заттар; 12) есікпен ойнағанда.&lt;/small&gt;
----
&lt;small&gt;Егер сіз қаржылай көмектесе алғыңыз келсе, міне менің реквизиттерім&lt;ref&gt;Ақшаны аударатындарға үлкен рақмет ғой…&lt;/ref&gt;:&lt;br&gt;
1) [[Kaspi Bank|Kaspi]] Gold карта нөмірі: 4400 4303 0898 2971.&lt;br&gt;
Уикипедияны қолдауды жалғастыра алуыма қолдау бер.&lt;/small&gt;
----
&lt;center&gt;&lt;small&gt;'''[[:Санат:Қазақ жазушылары|Қазақ жазушылары]]''' • '''[[Уикипедия:Жедел жою өлшемшарттары]]''' • '''[[Үлгі:Тағам]]''' • '''[[Үлгі:Тұлға]]''' • '''[[Үлгі:Кітап]]''' • '''[[Үлгі:Үңгір]]''' • '''[[Үлгі:Ғимарат]]''' • '''[[Үлгі:Фотоқатар]]''' • '''[[Үлгі:Multiple image]]''' • '''[[Үлгі:Мемлекеттік қайраткер]]''' • '''[[Үлгі:Өнер туындысы]]''' • '''[[Үлгі:Елді мекен]]''' • '''[[Үлгі:Компания]]''' • '''[[Үлгі:Монумент]]''' • '''[[Үлгі:Мереке]]'''  • '''[[Үлгі:Су қоймасы]]''' • '''[[Үлгі:Әкімшілік бірлік]]''' • '''[[Үлгі:Әдеби шығарма]]''' • '''[https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Byzantine_Empire_topics Template:Byzantine_Empire_topics]'''&lt;/small&gt;&lt;/center&gt;
----
&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; style=&quot;float: center; width: 260px; height: 300px; overflow: auto; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small style=&quot;line-height:1.5em&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center; font-weight:bold; background:#e8f5ff; line-height:1.3em; padding:0.4em&quot;&gt;[http://toolserver.org/~soxred93/pages/index.php?name=+Coffee86&amp;lang=kk&amp;wiki=wikipedia&amp;namespace=0&amp;redirects=noredirects&amp;getall=1 Бастаған мақалалары:]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:left&quot;&gt;
#'''[[Ибн Рушд]]'''
#'''[[Әлқисса]]'''
#'''[[Дидар]]'''
#'''[[Сәбит ибн Курра]]'''
#'''[[Рұстақ]]'''
#'''[[Соғдылық айналғыш биі]]'''
#'''[[Хутэн]]'''
#'''[[Куста ибн Лукка]]'''
#'''[[Гурек]]'''
#'''[[Мурабба (тағам)]]'''
#'''[[Мухаллеби]]'''
#'''[[Майсор зымырандары]]'''
#'''[[Абдаса]]'''
#'''[[Гандхара өнері]]'''
#'''[[Тумшук]]'''
#'''[[Наан (тағам)]]'''
#'''[[Кулфи]]'''
#'''[[Бастани]]'''
#'''[[Фалуде]]'''
#'''[[Қуыршақтар алқабы]]'''
#'''[[Бұлайық]]'''
#'''[[Библияның соғды тіліндегі аудармалары]]'''
#'''[[Вешпаркар]]'''
#'''[[Фалуда]]'''
#'''[[Ах-ай гроты]]'''
#'''[[Иверск-Серафим соборы]]'''
#'''[[Қызылғаха үңгірлері]]'''
#'''[[Безеклик]]'''
#'''[[Миран (шұрат)]]'''
#'''[[Гирлянда тасушылар]]'''
#'''[[Базилика цистернасы]]'''
#'''[[I Хұсрау патшаның көктемгі кілемі]]'''
#'''[[Раханч]]'''
#'''[[Гандхара]]'''
#'''[[Самарқан қағазы]]'''
#'''[[Занданачи]]'''
#'''[[Кэсы]]'''
#'''[[Инпань адамы]]'''
#'''[[Черчен адамы]]'''
#'''[[Серика]]'''
#'''[[Виша Самбхава]]'''
#'''[[Музаки кінәздігі]]'''
#'''[[Канун (Албания)]]'''
#'''[[Нана (Бактрия құдайы)]]'''
#'''[[Мафраш]]'''
#'''[[Виша Шура]]'''
#'''[[Виша Кирти]]'''
#'''[[Пісте балмұздақ]]'''
#'''[[Хаварнак]]'''
#'''[[Мивнай]]'''
#'''[[Мабхара]]'''
#'''[[Мизан]]'''
#'''[[Мастан-Навиан]]'''
#'''[[Тукаспадак]]'''
#'''[[Шишпир]]'''
#'''[[Агоналия]]'''
#'''[[Тұрғар]]'''
#'''[[Тархун (ихшид)]]'''
#'''[[Меликават]]'''
#'''[[Гипорхема]]'''
#'''[[Гивех]]'''
#'''[[Лейпциг бозторғайлары]]'''
#'''[[Сериндия өнері]]'''
#'''[[Манбидждік Агапий]]'''
#'''[[Кафыр-қала (Самарқан)]]'''
#'''[[Зергер-Тепе]]'''
#'''[[Бетика]]'''
#'''[[Реккесвинт тәжі]]'''
#'''[[Джулиан (вестготтық граф)]]'''
#'''[[Нағиса]]'''
#'''[[Хотандық сақ тілі]]'''
#'''[[Алмихан Сейіті]]'''
#'''[[Духцов сарайы]]'''
#'''[[Брагадан Фруктуоз]]'''
#'''[[Узуфрукт]]'''
#'''[[Гварразардан қазына]]'''
#'''[[Вестготтық шындық]]'''
#'''[[Вигилан кодексі]]'''
#'''[[Соғды жауынгерлері]]'''
#'''[[Вестгот патшалығының флоты]]'''
#'''[[Юйчи Исэн]]'''
#'''[[Түйе жүні]]'''
#'''[[Свина (өзен)]]'''
#'''[[Цедыня]]'''
#'''[[Кельтибериялықтар]]'''
#'''[[Севильялық Исидор]]'''
#'''[[Ифтехар]]'''
#'''[[Әулие Антоний Падуан шіркеуі (Ыстанбұл)]]'''
#'''[[Танның батыс базарының мұражайы]]'''
#'''[[Музелес]]'''
#'''[[Ливиядағы болгар дәрігерлерінің соты]]'''
#'''[[Lundbeck]]'''
#'''[[Той түйе (табақ)]]'''
#'''[[Қытай қағазы]]'''
#'''[[Нимруд линзасы]]'''
#'''[[Албания-Болгария қатынастары]]'''
#'''[[Қытайдағы жер сілкінісі (2023)]]'''
#'''[[Жеті кітаптағы медициналық жинақ]]'''
#'''[[Византиялық ғибадатханасы (Судак)]]'''
#'''[[Симон Илеуші]]'''
#'''[[Әулие Павел шіркеуі (Константинополь)]]'''
#'''[[Мирелейон]]'''
#'''[[Әулие Ирина шіркеуі]]'''
#'''[[Әулие Сергий бен Вакх шіркеуі]]'''
#'''[[Әулие Анна шіркеуі (Трабзон)]]'''
#'''[[Жаккард матасы]]'''
#'''[[Яздтағы дахма]]'''
#'''[[Кристегі Әулие Андрей шіркеуі]]'''
#'''[[Софа]]'''
#'''[[Үндістан (Бируни)]]'''
#'''[[Вандалдар мен аландар мемлекетінің флоты]]'''
#'''[[Лузитания]]'''
#'''[[Бұхара тарихы (қолжазба)]]'''
#'''[[Таксиладан келген белгісіз меридарх]]'''
#'''[[Гуанчжоудағы қырғын]]'''
#'''[[Аниково табағы]]'''
#'''[[Диолк]]'''
#'''[[Кузхайя (монастырь)]]'''
#'''[[Кливанион]]'''
#'''[[Каббадион]]'''
#'''[[Цангион]]'''
#'''[[Дивитисий]]'''
#'''[[Сериндия]]'''
#'''[[Севильялық Иоанн]]'''
#'''[[Шеду]]'''
#'''[[Сабао (лауазым)]]'''
#'''[[Шалимар бақтары]]'''
#'''[[Бахур]]'''
#'''[[Сенмар]]'''
#'''[[Хвадай-намак]]'''
#'''[[Мехреган]]'''
#'''[[Тирган]]'''
#'''[[Петрона Каматир]]'''
#'''[[Халчаян]]'''
#'''[[Анар сорпасы]]'''
#'''[[Шолезард]]'''
#'''[[Зарда (тағам)]]'''
#'''[[Локакшема]]'''
#'''[[Шатьял]]'''
#'''[[Византия асханасы]]'''
#'''[[Хотан жібек фабрикасы]]'''
#'''[[Мұқанна]]'''
#'''[[Дендера шамы]]'''
#'''[[Бағдат батареясы]]'''
#'''[[Ludus duodecim scriptorum]]'''
#'''[[Бажаур қобди]]'''
#'''[[Табула]]'''
#'''[[Екібастұз политехникалық колледжі]]'''
#'''[[Павлодар машина жасау колледжі]]'''
#'''[[Исабек-ишан]]'''
#'''[[Екібастұз бөгені]]'''
#'''[[Бутринти]]'''
#'''[[Марат Пазылұлы Марденов]]'''
#'''[[Плацинда]]'''
#'''[[Топрак-қала]]'''
#'''[[Лампада]]'''
#'''[[Көшк]]'''
#'''[[Дөңгелек тақталардағы шахмат]]'''
#'''[[Дхармаракша]]'''
#'''[[Дунхуан]]'''
#'''[[Ад-Дэйр]]'''
#'''[[Теңіз органы]]'''
#'''[[Қытайдағы зороастризм]]'''
#'''[[Айвалық мармелады]]'''
#'''[[Қайрақ (құлпытас)]]'''
#'''[[Жеміс мұзы]]'''
#'''[[Парвин Баби]]'''
#'''[[Ан Лушан]]'''
#'''[[Гяз]]'''
#'''[[Туррон]]'''
#'''[[Калаи-Муг]]'''
#'''[[Юэяцюань]]'''
#'''[[Лимпопо (мультфильм)]]'''
#'''[[Лабубу]]'''
#'''[[Константин базиликасы (Трир)]]'''
#'''[[Максенций базиликасы]]'''
#'''[[Әулие Николай базиликасы]]'''
#'''[[Теодорик кесенесі]]'''
#'''[[Әулие Николай шіркеуі (Демре)]]'''
#'''[[Иоанн Кладас]]'''
#'''[[Самейру ханымының базиликасы]]'''
#'''[[Византиялық жібек]]'''
#'''[[Сан-Витале]]'''
#'''[[Византия бақтары]]'''
#'''[[Аэций Амидалық]]'''
#'''[[Византия медицинасы]]'''
#'''[[Эгиналық Павел]]'''
#'''[[Византия өнертабыстарының тізімі]]'''
#'''[[Византия лирасы]]'''
#'''[[Византия сигнал мұнаралары жүйесі]]'''
#'''[[Византия ғылымы]]'''
#'''[[Константинополь жер сілкінісі (557)]]'''
#'''[[Мариам Баоуарди]]'''
#'''[[Антиохиялық Яхья]]'''
#'''[[Шарбел Махлуф]]'''
#'''[[Африкада ыстық екен]]'''
#'''[[Ниматтулла Кассаб Әл-Хардини]]'''
#'''[[Мириобиблион]]'''
#'''[[Суда (энциклопедия)]]'''
#'''[[Ростислав (Ұлы Моравия кінезі)]]'''
#'''[[Охридтік Климент]]'''
#'''[[Охридтік Наум]]'''
#'''[[Пантелеймон монастыры (Охрид)]]'''
#'''[[Охридтік Горазд]]'''
#'''[[Геркулес мұнарасы]]'''
#'''[[Византиядағы оккультизм]]'''
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[en:User:Coffee86]]
[[meta:User:Coffee86]]
[[ru:Участник:Coffee86]]
[[uz:Foydalanuvchi:Coffee86]]
[[tr:Kullanıcı:Coffee86]]</text>
      <sha1>ig6wyhugo6x260vzwsrxwq65jvzk6fp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Джон Чарлз Филдс</title>
    <ns>0</ns>
    <id>500389</id>
    <revision>
      <id>3643124</id>
      <parentid>3352197</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T12:01:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TalgatSnow</username>
        <id>143530</id>
      </contributor>
      <origin>3643124</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7580" sha1="25e57mdh34osm1w73dv7lxm642k9gbb" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі               = Джон Чарлз Филдс
 |Шынайы есімі        = {{lang-en|John Charles Fields}}
 |Суреті              = John charles fields.jpg
 |Сурет ені           = 
 |Сурет тақырыбы      = 
 |Туған күні          = 14.05.1863
 |Туған жері          = Гамильтон, [[Онтарио]], [[Канада]]
 |Қайтыс болған күні  = 09.08.1932
 |Қайтыс болған жері  = {{қайтысболғанжері|Торонто|Торонтода}}, [[Канада]]
 |Азаматтығы          = {{CAN}}
 |Жұбайы              = 
 |Балалары            = 
 |Ғылыми аясы         = [[математика]]
 |Жұмыс орны          = [[Торонто Университеті]]&lt;br&gt;[[Джонс Хопкинс университеті]]
 |Ғылыми дәрежесі     = 
 |Ғылыми атағы        = 
 |Альма-матер         = [[Торонто Университеті]]
 |Ғылыми жетекші      = 
 |Атақты шәкірттері   = 
 |Несімен белгілі     = [[Филдс сыйлығы]]ның негізін қалаушы
 |Марапаттары         = 
 |Қолтаңбасы          = 
 |Қолтаңба ені        = 
 |Сайты               = 
 |Commons             = John Charles Fields
}}
'''Джон Чарлз Филдс''' ({{lang-en|John Charles Fields}}; {{Туғанкүні|14|5|1863}}, [[Гамильтон (Онтарио)|Гамильтон]], [[Онтарио]], [[Канада]] — {{Қайтысболғанкүні|9|8|1932}}, [[Торонто]], [[Канада]]) — [[канада]]лық [[математик]], математика саласындағы көрнекті жетістіктері үшін берілетін [[Филдс медалі|Филдс сыйлығы]]ның негізін қалаушы.

Джон Чарлз Филдс [[Онтарио]] провинциясының [[Гамильтон (Онтарио)|Гамильтон]] қаласында былғары дүкенінің иесі отбасында дүниеге келген. 1880 жылы Hamilton Collegiate Institute-ті, 1884 жылы [[Торонто Университеті|Торонто университеті]]н бітіріп, содан кейін АҚШ-қа көшіп, [[Джонс Хопкинс университеті]]нде ([[Балтимор]], [[Мэриленд]] штаты) оқыды, онда 1887 жылы Ph.D. дәрежесін алды. Оның «Symbolic Finite Solutions and Solutions by Definite Integrals of the Equation dny/dxn = xmy» атты диссертациясы 1886 жылы «American Journal of Mathematics» журналында жарияланды.

Филдс [[Джонс Хопкинс университеті]]нде екі жыл сабақ беріп, содан кейін Мидвилль қаласындағы Allegheny College-ке ([[Пенсильвания]] штаты) жұмысқа ауысты. Солтүстік Америкадағы математика деңгейіне көңілі толмай, ол 1891 жылы Еуропаға аттанып, [[Берлин]], [[Гёттинген]] және [[Париж]]де [[Карл Вейерштрасс]], [[Феликс Клейн]], [[Фердинанд Фробениус]] және [[Макс Планк]] сияқты сол заманның көрнекті математиктерімен танысты. Сондай-ақ ол [[Магнус Гёста Миттаг-Леффлер]]мен достасып, бұл достық олардың өмір бойы жалғасты. Филдс жаңа тақырып — [[алгебралық функция]]лар бойынша мақалалар жариялай бастады және бұл оның бүкіл ғылыми мансабындағы ең жемісті зерттеу саласы болып шықты.

Филдс [[Торонто Университеті|Торонто университеті]]нде дәріс оқу үшін 1902 жылы Канадаға оралды. Туған елінде ол ғылыми және қоғамдық ортада математиканың мәртебесін көтеру үшін тынымсыз еңбек етті. Ол Онтарио провинциясының Заң шығару жиналысында университет үшін көлемі 75 000 доллар болатын жылдық зерттеу грантын бөлуге қол жеткізді, сондай-ақ Канада ұлттық зерттеу агенттігі мен Онтарио провинциясының ғылыми зерттеулер қорының құрылуына үлес қосты.

1919–1925 жылдары Джон Чарлз Филдс Корольдік Канада институтының президенті болды. Ол институтты ғылыми зерттеулердің жетекші орталығына айналдыруға тырысты, және жетістіктері туралы айту қиын болса да, 1924 жылы Торонто қаласында кезекті Халықаралық математиктер конгресі өтті.

Филдс көбінесе «математиктердің Нобель сыйлығы» деп аталатын [[Филдс медалі|Филдс сыйлығы]]ның негізін қалаушы ретінде әйгілі. Ол мұндай сыйлық идеясын 1920 жылдардың соңында ойластыра бастады, алайда әлсіз денсаулығы бұл идеяның жүзеге асуын көруге мұрсат бермеді. Ол 1932 жылы 9 тамызда қайтыс болды; соңғы өсиеті бойынша Филдс медалі қорын құруға 47 000 доллар бөлінді. Алғашқы марапаттау 1936 жылы өтті; [[Екінші дүниежүзілік соғыс]]тан кейін медаль мен сыйлық 1950 жылдан бастап әр төрт сайын беріліп келеді. Медальда тек лауреаттың тегі мен сыйлық берілген жыл қашалған. Онда Филдс туралы ешқандай ескерту жоқ. Дегенмен, сыйлық та, медаль да оның есімімен аталады (Филдс сыйлығы).

Джон Чарлз Филдс Канада корольдік қоғамының (1907 жылы) және Лондон корольдік қоғамының (1913 жылы) мүшелігіне сайланды.

Оның құрметіне Торонто университеті жанындағы [[Филдс институты]] аталған.

== Сыртқы сілтемелер ==
* ''Джон Дж. О’Коннор және Эдмунд Ф. Робертсон''. [http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Fields.html John Charles Fields] MacTutor архивында

{{Сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:Лондон корольдік қоғамының мүшелері]]
[[Санат:Ресей ҒА мүше-корреспонденттері (1917—1925)]]
[[Санат:КСРО Ғылым Академиясының корреспондент мүшелері]]
[[Санат:Канада математиктері]]</text>
      <sha1>25e57mdh34osm1w73dv7lxm642k9gbb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нәбиолда Салихұлы Кемешев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>508663</id>
    <revision>
      <id>3643364</id>
      <parentid>2389960</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T11:02:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>PushkinVko</username>
        <id>184261</id>
      </contributor>
      <comment>Бөлім қостым</comment>
      <origin>3643364</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5295" sha1="m97wanmjf6aetwysjgc6h9ofu7rshqp" xml:space="preserve">'''Нәбиолда Салихұлы Кемешев''' ([[1949 жыл]]ы - ...) — ақын, әнші, сазгер, жазушы, Қазақстан Республикасының Жазушылар одағының мүшесі.

Нәбиолда Салихұлы Кемешев [[1949 жыл]]ы [[6 сәуір]]де бұрынғы Марқакөл ауданының ([[Күршім ауданы]]) [[Жалаңаш руднигі]]нде дүниеге келді. Ақбұлақ мектебін бітіріп, сол ауылда [[1966 жыл]]ы Мәдениет үйінің директоры қызметін атқарды, мектепте ән-күйден сабақ берді. Алматы кинотехникумын [[1969 жыл]]ы, Өскемен мұғалімдер институтын [[1974 жыл]]ы, Өскемендегі Қазақ-Американ еркін университетін [[2005 жыл]]ы оқып бітірген. Ақбұлақ орта мектебінде ән сабағын оқытып, ұстаздық тәжірбиесі Республикаға таралды. «Еңбектегі ерен еңбегі үшін» медалімен марапатталды. [[1982 жыл]]ы аудандық партия комитетінің нұсқаушысы болып тағайындалды.&lt;ref&gt;Құрманбекұлы Қ. Өзі сазгер, өзі сал. // Дидар.- 2000.- 5 тамыз&lt;/ref&gt;

Төрт дүркін аудандық Кеңестің, бір рет облыстық Кеңестің депутаты болып сайланды. [[1991 жыл]]ы [[Шығыс Қазақстан облысы]] делегациясының құрамында [[Қазақстан Республикасы]]ның тұңғыш Президенті [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]]тың Инагурациясына қатысты. [[2001 жыл]]ы «Қазақстан Республикасының мәдени қайраткері» атағын алды.

Шығыс Қазақстан Мемлекеттік университетінің құрметті доценті, Халықаралық «Шабыт» фестивалінің лауреаты, [[2005 жыл]]ғы облыс әкімінің «Музыка өнері» номинациясы бойынша сыйлығының лауреаты. Нәбиолда Салихұлы «Жүрекпен сырласу» атты өлеңдер жинағының, «Көңілге түйген әсерлер» атты нақыл-мақалдар кітабының авторы.&lt;ref&gt;Елубай О. Аялайық Алтайды.- Өскемен, 2004. — 227 б.&lt;/ref&gt;

[[1982 жыл|1982]]-[[1995 жыл]]дары аудандық Мәдениет бөлімінің меңгерушісі, күні бүгінге дейін Теректі Мәдениет үйінің директоры. Ақын, әнші, сазгер Нәбиолда Салихұлы [[сықақ]], [[фельетон]], [[скетчтер]] жазады. [[Баян]]да, [[домбыра]]да жақсы ойнайды. Кезінде Республикалық суырып салма ақындар айтысына қатысып, Надежда Лушниковамен Жамбыл Жабаев музейінде қалжын айтыста бақ сынаған.&lt;ref&gt;Кемешев Н. Жүрекпен сырласу.- Өскемен, 2006. — 244 б.&lt;/ref&gt;

[[2005 жыл]]ы [[4 желтоқсан]]да өткен Қазақстан Республикасының Президентін сайлау науқанында аса үлкен белсенділік танытып, Нұрсұлтан Назарбаевты қолдайтын Теректі аймақтық штабын басқарып, атқарған нәтижелі еңбегі үшін Н. Ә. Назарбаевтің қолы қойылған алғыс хатқа ие болған. Нәбиолда Салихұлы Кемешев ауылдастары алдында құрметті, беделді азаматтың бірі.&lt;ref&gt;Салықбаев С. Өнер жүгін арқалап [Марқалық өнер тарланы Н. Кемешев жайында] // Дидар.- 1999.- 30 наурыз.&lt;/ref&gt;

== Шығармалары ==
• Көңілге түйген әсерлер: мақалдар мен мәтелдер. - Өскемен, 2003. - 157 б. 
• Әке аманаты: ғұмырбаяндық естеліктер мен ой-толғаныстар. - Алматы: Үш Қиян, 2018.- 296 б.
• Әке мұрасына адалдық.- Алматы, 2020. - 492 б. 
• Ой түрткі. - Алматы:Полиграфкомбинат, 2023. - 184 б. 
• Жүректен жүрекке: өлеңдер, әндер, баталар, жинағы: Қазақстан Жазушылар одағы РҚБ. - Алматы: Дәуір, 2024. - 328 б. - (Абай әлемі).

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
[[Санат:Қазақ жазушылары]]
[[Санат:Қазақстан сазгерлері]]
[[Санат:Қазақ ақындары]]
[[Санат:Қазақстан әншілері]]</text>
      <sha1>m97wanmjf6aetwysjgc6h9ofu7rshqp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643369</id>
      <parentid>3643364</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T11:28:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Шығармалары */</comment>
      <origin>3643369</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5282" sha1="n0wda8ckrfrg7g6amwhvrhbw3ggxcf4" xml:space="preserve">'''Нәбиолда Салихұлы Кемешев''' ([[1949 жыл]]ы - ...) — ақын, әнші, сазгер, жазушы, Қазақстан Республикасының Жазушылар одағының мүшесі.

Нәбиолда Салихұлы Кемешев [[1949 жыл]]ы [[6 сәуір]]де бұрынғы Марқакөл ауданының ([[Күршім ауданы]]) [[Жалаңаш руднигі]]нде дүниеге келді. Ақбұлақ мектебін бітіріп, сол ауылда [[1966 жыл]]ы Мәдениет үйінің директоры қызметін атқарды, мектепте ән-күйден сабақ берді. Алматы кинотехникумын [[1969 жыл]]ы, Өскемен мұғалімдер институтын [[1974 жыл]]ы, Өскемендегі Қазақ-Американ еркін университетін [[2005 жыл]]ы оқып бітірген. Ақбұлақ орта мектебінде ән сабағын оқытып, ұстаздық тәжірбиесі Республикаға таралды. «Еңбектегі ерен еңбегі үшін» медалімен марапатталды. [[1982 жыл]]ы аудандық партия комитетінің нұсқаушысы болып тағайындалды.&lt;ref&gt;Құрманбекұлы Қ. Өзі сазгер, өзі сал. // Дидар.- 2000.- 5 тамыз&lt;/ref&gt;

Төрт дүркін аудандық Кеңестің, бір рет облыстық Кеңестің депутаты болып сайланды. [[1991 жыл]]ы [[Шығыс Қазақстан облысы]] делегациясының құрамында [[Қазақстан Республикасы]]ның тұңғыш Президенті [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]]тың Инагурациясына қатысты. [[2001 жыл]]ы «Қазақстан Республикасының мәдени қайраткері» атағын алды.

Шығыс Қазақстан Мемлекеттік университетінің құрметті доценті, Халықаралық «Шабыт» фестивалінің лауреаты, [[2005 жыл]]ғы облыс әкімінің «Музыка өнері» номинациясы бойынша сыйлығының лауреаты. Нәбиолда Салихұлы «Жүрекпен сырласу» атты өлеңдер жинағының, «Көңілге түйген әсерлер» атты нақыл-мақалдар кітабының авторы.&lt;ref&gt;Елубай О. Аялайық Алтайды.- Өскемен, 2004. — 227 б.&lt;/ref&gt;

[[1982 жыл|1982]]-[[1995 жыл]]дары аудандық Мәдениет бөлімінің меңгерушісі, күні бүгінге дейін Теректі Мәдениет үйінің директоры. Ақын, әнші, сазгер Нәбиолда Салихұлы [[сықақ]], [[фельетон]], [[скетчтер]] жазады. [[Баян]]да, [[домбыра]]да жақсы ойнайды. Кезінде Республикалық суырып салма ақындар айтысына қатысып, Надежда Лушниковамен Жамбыл Жабаев музейінде қалжын айтыста бақ сынаған.&lt;ref&gt;Кемешев Н. Жүрекпен сырласу.- Өскемен, 2006. — 244 б.&lt;/ref&gt;

[[2005 жыл]]ы [[4 желтоқсан]]да өткен Қазақстан Республикасының Президентін сайлау науқанында аса үлкен белсенділік танытып, Нұрсұлтан Назарбаевты қолдайтын Теректі аймақтық штабын басқарып, атқарған нәтижелі еңбегі үшін Н. Ә. Назарбаевтің қолы қойылған алғыс хатқа ие болған. Нәбиолда Салихұлы Кемешев ауылдастары алдында құрметті, беделді азаматтың бірі.&lt;ref&gt;Салықбаев С. Өнер жүгін арқалап [Марқалық өнер тарланы Н. Кемешев жайында] // Дидар.- 1999.- 30 наурыз.&lt;/ref&gt;

== Шығармалары ==
* Көңілге түйген әсерлер: мақалдар мен мәтелдер. - Өскемен, 2003. - 157 б.
* Әке аманаты: ғұмырбаяндық естеліктер мен ой-толғаныстар. - Алматы: Үш Қиян, 2018.- 296 б.
* Әке мұрасына адалдық.- Алматы, 2020. - 492 б.
* Ой түрткі. - Алматы:Полиграфкомбинат, 2023. - 184 б.
* Жүректен жүрекке: өлеңдер, әндер, баталар, жинағы: Қазақстан Жазушылар одағы РҚБ. - Алматы: Дәуір, 2024. - 328 б. - (Абай әлемі).

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
[[Санат:Қазақ жазушылары]]
[[Санат:Қазақстан сазгерлері]]
[[Санат:Қазақ ақындары]]
[[Санат:Қазақстан әншілері]]</text>
      <sha1>n0wda8ckrfrg7g6amwhvrhbw3ggxcf4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643370</id>
      <parentid>3643369</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T11:29:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3643370</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5283" sha1="0rlf332bno0zs01z0bwtoccydixhxyy" xml:space="preserve">'''Нәбиолда Салихұлы Кемешев''' ([[1949 жыл]]ы - ...) — ақын, әнші, сазгер, жазушы, Қазақстан Республикасының Жазушылар одағының мүшесі.

Нәбиолда Салихұлы Кемешев [[1949 жыл]]ы [[6 сәуір]]де бұрынғы Марқакөл ауданының ([[Күршім ауданы]]) [[Жалаңаш руднигі]]нде дүниеге келді. Ақбұлақ мектебін бітіріп, сол ауылда [[1966 жыл]]ы Мәдениет үйінің директоры қызметін атқарды, мектепте ән-күйден сабақ берді. Алматы кинотехникумын [[1969 жыл]]ы, Өскемен мұғалімдер институтын [[1974 жыл]]ы, Өскемендегі Қазақ-Американ еркін университетін [[2005 жыл]]ы оқып бітірген. Ақбұлақ орта мектебінде ән сабағын оқытып, ұстаздық тәжірбиесі Республикаға таралды. «Еңбектегі ерен еңбегі үшін» медалімен марапатталды. [[1982 жыл]]ы аудандық партия комитетінің нұсқаушысы болып тағайындалды.&lt;ref&gt;Құрманбекұлы Қ. Өзі сазгер, өзі сал. // Дидар.- 2000.- 5 тамыз&lt;/ref&gt;

Төрт дүркін аудандық Кеңестің, бір рет облыстық Кеңестің депутаты болып сайланды. [[1991 жыл]]ы [[Шығыс Қазақстан облысы]] делегациясының құрамында [[Қазақстан Республикасы]]ның тұңғыш Президенті [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]]тың Инагурациясына қатысты. [[2001 жыл]]ы «Қазақстан Республикасының мәдени қайраткері» атағын алды.

Шығыс Қазақстан Мемлекеттік университетінің құрметті доценті, Халықаралық «Шабыт» фестивалінің лауреаты, [[2005 жыл]]ғы облыс әкімінің «Музыка өнері» номинациясы бойынша сыйлығының лауреаты. Нәбиолда Салихұлы «Жүрекпен сырласу» атты өлеңдер жинағының, «Көңілге түйген әсерлер» атты нақыл-мақалдар кітабының авторы.&lt;ref&gt;Елубай О. Аялайық Алтайды.- Өскемен, 2004. — 227 б.&lt;/ref&gt;

[[1982 жыл|1982]]-[[1995 жыл]]дары аудандық Мәдениет бөлімінің меңгерушісі, күні бүгінге дейін Теректі Мәдениет үйінің директоры. Ақын, әнші, сазгер Нәбиолда Салихұлы [[сықақ]], [[фельетон]], [[скетчтер]] жазады. [[Баян]]да, [[домбыра]]да жақсы ойнайды. Кезінде Республикалық суырып салма ақындар айтысына қатысып, Надежда Лушниковамен Жамбыл Жабаев музейінде қалжын айтыста бақ сынаған.&lt;ref&gt;Кемешев Н. Жүрекпен сырласу.- Өскемен, 2006. — 244 б.&lt;/ref&gt;

[[2005 жыл]]ы [[4 желтоқсан]]да өткен Қазақстан Республикасының Президентін сайлау науқанында аса үлкен белсенділік танытып, Нұрсұлтан Назарбаевты қолдайтын Теректі аймақтық штабын басқарып, атқарған нәтижелі еңбегі үшін Н. Ә. Назарбаевтің қолы қойылған алғыс хатқа ие болған. Нәбиолда Салихұлы Кемешев ауылдастары алдында құрметті, беделді азаматтың бірі.&lt;ref&gt;Салықбаев С. Өнер жүгін арқалап [Марқалық өнер тарланы Н. Кемешев жайында] // Дидар.- 1999.- 30 наурыз.&lt;/ref&gt;

== Шығармалары ==
* Көңілге түйген әсерлер: мақалдар мен мәтелдер. - Өскемен, 2003. - 157 б.
* Әке аманаты: ғұмырбаяндық естеліктер мен ой-толғаныстар. - Алматы: Үш Қиян, 2018.- 296 б.
* Әке мұрасына адалдық.- Алматы, 2020. - 492 б.
* Ой түрткі. - Алматы:Полиграфкомбинат, 2023. - 184 б.
* Жүректен жүрекке: өлеңдер, әндер, баталар, жинағы: Қазақстан Жазушылар одағы РҚБ. - Алматы: Дәуір, 2024. - 328 б. - (Абай әлемі).

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақ жазушылары]]
[[Санат:Қазақстан сазгерлері]]
[[Санат:Қазақ ақындары]]
[[Санат:Қазақстан әншілері]]</text>
      <sha1>0rlf332bno0zs01z0bwtoccydixhxyy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643372</id>
      <parentid>3643370</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T11:57:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>PushkinVko</username>
        <id>184261</id>
      </contributor>
      <comment>Шығармаларын қостым</comment>
      <origin>3643372</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5658" sha1="7mfbsgfuf1vgxp694eq797zaviafsky" xml:space="preserve">'''Нәбиолда Салихұлы Кемешев''' ([[1949 жыл]]ы - ...) — ақын, әнші, сазгер, жазушы, Қазақстан Республикасының Жазушылар 
одағының мүшесі.

Нәбиолда Салихұлы Кемешев [[1949 жыл]]ы [[6 сәуір]]де бұрынғы Марқакөл ауданының ([[Күршім ауданы]]) [[Жалаңаш руднигі]]нде дүниеге келді. Ақбұлақ мектебін бітіріп, сол ауылда [[1966 жыл]]ы Мәдениет үйінің директоры қызметін атқарды, мектепте ән-күйден сабақ берді. Алматы кинотехникумын [[1969 жыл]]ы, Өскемен мұғалімдер институтын [[1974 жыл]]ы, Өскемендегі Қазақ-Американ еркін университетін [[2005 жыл]]ы оқып бітірген. Ақбұлақ орта мектебінде ән сабағын оқытып, ұстаздық тәжірбиесі Республикаға таралды. «Еңбектегі ерен еңбегі үшін» медалімен марапатталды. [[1982 жыл]]ы аудандық партия комитетінің нұсқаушысы болып тағайындалды.&lt;ref&gt;Құрманбекұлы Қ. Өзі сазгер, өзі сал. // Дидар.- 2000.- 5 тамыз&lt;/ref&gt;

Төрт дүркін аудандық Кеңестің, бір рет облыстық Кеңестің депутаты болып сайланды. [[1991 жыл]]ы [[Шығыс Қазақстан облысы]] делегациясының құрамында [[Қазақстан Республикасы]]ның тұңғыш Президенті [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]]тың Инагурациясына қатысты. [[2001 жыл]]ы «Қазақстан Республикасының мәдени қайраткері» атағын алды.

Шығыс Қазақстан Мемлекеттік университетінің құрметті доценті, Халықаралық «Шабыт» фестивалінің лауреаты, [[2005 жыл]]ғы облыс әкімінің «Музыка өнері» номинациясы бойынша сыйлығының лауреаты. Нәбиолда Салихұлы «Жүрекпен сырласу» атты өлеңдер жинағының, «Көңілге түйген әсерлер» атты нақыл-мақалдар кітабының авторы.&lt;ref&gt;Елубай О. Аялайық Алтайды.- Өскемен, 2004. — 227 б.&lt;/ref&gt;

[[1982 жыл|1982]]-[[1995 жыл]]дары аудандық Мәдениет бөлімінің меңгерушісі, Теректі Мәдениет үйінің директоры. Ақын, әнші, сазгер Нәбиолда Салихұлы [[сықақ]], [[фельетон]], [[скетчтер]] жазады. [[Баян]]да, [[домбыра]]да жақсы ойнайды. Кезінде Республикалық суырып салма ақындар айтысына қатысып, Надежда Лушниковамен Жамбыл Жабаев музейінде қалжын айтыста бақ сынаған.&lt;ref&gt;Кемешев Н. Жүрекпен сырласу.- Өскемен, 2006. — 244 б.&lt;/ref&gt;

[[2005 жыл]]ы [[4 желтоқсан]]да өткен Қазақстан Республикасының Президентін сайлау науқанында аса үлкен белсенділік танытып, Нұрсұлтан Назарбаевты қолдайтын Теректі аймақтық штабын басқарып, атқарған нәтижелі еңбегі үшін Н. Ә. Назарбаевтің қолы қойылған алғыс хатқа ие болған. Нәбиолда Салихұлы Кемешев ауылдастары алдында құрметті, беделді азаматтың бірі.&lt;ref&gt;Салықбаев С. Өнер жүгін арқалап [Марқалық өнер тарланы Н. Кемешев жайында] // Дидар.- 1999.- 30 наурыз.&lt;/ref&gt;
Қазырғы таңда зейнеткер, қоғам белсендісі.

== Шығармалары ==

* Көңілге түйген әсерлер: мақалдар мен мәтелдер. - Өскемен, 2003. - 157 б.
* Жүрекпен сырласу. - Өскемен:[б. и.], 2006. - 244 б.
* Өмірім-өлеңім. - Өскемен:[б. и.],2007.-360 б. 
* Әндер жинағы:[Ноталар]. - Өскемен:[б. ж.], 2007. - 152 б.
* Ұрпағыма өсиет. - Өскемен: Шығыс Ақпарат, 2009.-500 б.
* Әке аманаты: ғұмырбаяндық естеліктер мен ой-толғаныстар. - Алматы: Үш Қиян, 2018.- 296 б.
* Әке мұрасына адалдық.- Алматы, 2020. - 492 б.
* Ой түрткі. - Алматы:Полиграфкомбинат, 2023. - 184 б.
* Жүректен жүрекке: өлеңдер, әндер, баталар, жинағы: Қазақстан Жазушылар одағы РҚБ. - Алматы: Дәуір, 2024. - 328 б. - (Абай әлемі).


== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақ жазушылары]]
[[Санат:Қазақстан сазгерлері]]
[[Санат:Қазақ ақындары]]
[[Санат:Қазақстан әншілері]]</text>
      <sha1>7mfbsgfuf1vgxp694eq797zaviafsky</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жыл адамы (Time)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>514941</id>
    <revision>
      <id>3643146</id>
      <parentid>3563145</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T12:38:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TalgatSnow</username>
        <id>143530</id>
      </contributor>
      <comment>/* Time журналы бойынша «Жыл адамы» лауреаттарының тізімі */</comment>
      <origin>3643146</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="59097" sha1="emxwo3ydi6vl4nwzvot3paqxo2jr250" xml:space="preserve">{{Жүлде
  | атауы                    = Жыл адамы
  | суреті                   = [[Сурет:Charles Lindbergh Time cover 1928.jpg|200px]]
  | шынайы атауы             = {{lang-en|Person of the Year}}
  | мемлекет                 = {{Байрақ|АҚШ}}
  | негіздеуші               = [[Time]]
  | негізделді               = [[1927 жыл|1927]]
  | алғашқы иегері           = [[Чарльз Линдберг]] 
  | сайты                    = https://time.com/poy/
  | Commons                  = Time (magazine) Persons of the Year
}}
{{Инфобокс
 |үсті         = '''Жыл адамы'''&lt;br /&gt;[[2025 жыл|2025]]
 |сурет        = [[Сурет:Time Magazine logo.svg|290px]]
 |тақырыпша1   = &lt;big&gt;[[Жасанды интеллект бумы|ЖИ жасаушылары]]&lt;/big&gt;
 |асты         = &lt;hr /&gt;'''Алдыңғы лауреаттар:''' &lt;br /&gt;[[Дональд Трамп|2024]] — [[Тейлор Свифт|2023]] — [[Владимир Александрович Зеленский|2022]]
}}
'''Жыл адамы''' (немесе '''Жыл тұлғасы'''; {{lang-en|Person of the Year}}) — [[Америка Құрама Штаттары]]ның әйгілі [[Time|Time атты журналы]] дәстүрлі түрде жыл сайын желтоқсан айында шығатын соңғы басылымда жарияланатын номинация.

== Алғышарттары ==
«Жыл адамын» таңдау дәстүрі 1927 жылы TIME редакторлары жыл жаңалықтарын жасаушыларды қарастырған кезде басталды. Бұл идея сонымен қатар сол жылдың басында ұшқыш Чарльз Линдбергтің Тарихи трансатлантикалық рейсінен кейін мұқабасында болмауынан туындаған редакциялық конфузияны түзету әрекеті болды. Жылдың соңына қарай Линдбергтің жылдың адамы атанған мұқаба мақаласы екі мақсатқа да қызмет етеді деп шешілді.

== Лауреаттары ==
[[Франклин Делано Рузвельт|Франклин Рузвельт]], [[Адольф Гитлер]], [[Иосиф Виссарионович Сталин|Иосиф Сталин]], [[Джордж Уокер Буш|Джордж Буш]], Америкалық сарбаз, сондай-ақ [[Сен (Тайм журналы бойынша Жыл адамы)|интернет қолданушысы]] әр жылда Жыл адамы ретінде таңылған. Ал 2007 жылы Ресей Федерациясының Президенті — [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]] Жыл адамы номинациясын иеленді.

'''Екі мәрте''' Жыл адамы атағын алғандардың саны — 16 (хронологиялық ретпен): [[Франклин Делано Рузвельт|Франклин Рузвельт]], [[Иосиф Виссарионович Сталин|Иосиф Сталин]], [[Джордж Маршалл]], [[Гарри Трумэн]], [[Уинстон Черчилль]], [[Дуайт Дэвид Эйзенхауэр|Дуайт Эйзенхауэр]], [[Линдон Бэйнс Джонсон|Линдон Джонсон]], [[Ричард Никсон]], [[Рональд Рейган]], [[Дэн Сяопин]], [[Михаил Сергеевич Горбачёв|Михаил Горбачёв]], [[Билл Клинтон]], [[АҚШ Қарулы Күштері|Америкалық сарбаз]] (абстрактты ұғым), [[Джордж Уокер Буш|Джордж Буш-кіші]], [[Барак Обама]] және [[Дональд Трамп]].

'''Үш мәрте''' Жыл адамы атағын алғандардың саны — 1 адам: [[Франклин Делано Рузвельт|Франклин Рузвельт]].

Бұл номинацияны қазіргі таңда бірде-бір [[қазақстан]]дық алған емес.

== Time журналы бойынша «Жыл адамы» лауреаттарының тізімі ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! width=&quot;5%&quot; | Жыл
! width=&quot;8%&quot; | Портрет
! width=&quot;25%&quot; | Лауреат
! width=&quot;12%&quot; | Өмір сүрген &lt;br /&gt; жылдары
! width=&quot;58%&quot; | Түсініктеме
|-
| align=&quot;center&quot;|[[1927 жыл|1927]]
! [[File:Charles Lindbergh Time cover 1928.jpg|border|80px]]
! {{flagicon|АҚШ|1912}} [[Чарльз Линдберг]]
| align=&quot;center&quot; |1902 — 1974
| 1927 жылы ол [[Нью-Йорк]]тен [[Париж]]ге [[Атлант мұхиты]] арқылы тоқтаусыз ұшқан алғашқы адам болды.
|-
| align=&quot;center&quot;|[[1928 жыл|1928]]
! [[File:Walter Chysler Time cover 1929.webp|border|80px]]
! {{flagicon|АҚШ|1912}} [[Уолтер Крайслер]]
| align=&quot;center&quot; |1875 — 1940
|1928 жылы Крайслер Chrysler Building-ті бастамас бұрын өзінің Chrysler компаниясының Dodge-мен бірігуін басқарды.
|-
| align=&quot;center&quot;|[[1929 жыл|1929]]
! [[File:Owen D. Young on TIME Magazine, January 6, 1930.jpg|border|80px]]
! {{flagicon|АҚШ|1912}} [[Оуэн Янг]]
| align=&quot;center&quot; |1874 — 1962
|«Юнг жоспарын» (1929) — [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]]тан кейінгі неміс [[репарация]]ларын реттеу бағдарламасын жасаған комитетті басқарды.
|-
| align=&quot;center&quot;|[[1930 жыл|1930]]
! [[File:Gandhi Time cover 1931.jpg|border|80px]]
! {{flagicon|Үндістан|1880}} [[Махатма Ганди]]
| align=&quot;center&quot; |1869 — 1948
| [[Үндістан]] [[Үндістанның тəуелсіздік күні|тәуелсіздік]] қозғалысының жетекшісі болды. 1930 жылы ол «тұзды жорық» деп аталған [[Ұлыбритания]] билігінің тұз салығын енгізуіне наразылық ретінде 390 шақырымдық шеруге басшылық етті.
|-
| align=&quot;center&quot;|[[1931 жыл|1931]]
! [[File:Pierre Laval-TIME-1932.jpg|border|80px]]
! {{flagicon|Франция}} [[Пьер Лаваль]]
| align=&quot;center&quot; |1883 — 1945
| 1931 жылы ол алғаш рет Францияның премьер-министрі болып сайланды. Гувердің мораторийіне қарсы болған кезде америкалық баспасөзде танымал болды — Бірінші дүниежүзілік соғыстағы қарыздар бойынша төлемдерді уақытша тоқтату, ол Францияда да, АҚШ-та да танымал болмады.
|-
| align=&quot;center&quot;|[[1932 жыл|1932]]
! [[File:Franklin D. Roosevelt on Time cover 1933.webp|border|80px]]
! {{flagicon|АҚШ|1912}} [[Франклин Делано Рузвельт|Франклин Рузвельт]]
| align=&quot;center&quot; |1882 — 1945
| Алғаш таңдалған АҚШ президенті; Рузвельттен кейін «Жыл адамы» атағын [[Джеральд Форд]]тан басқа, барлық АҚШ президенттері ала бастады. Рузвельт 1932 жылы АҚШ-тағы президенттік сайлауда сенімді жеңіске жетіп, қазіргі президент Герберт Гуверді жеңді.
|-
| align=&quot;center&quot;|[[1933 жыл|1933]]
! [[File:1933 Time Man of the Year cover alt 2.jpg|border|80px]]
! {{flagicon|АҚШ|1912}} [[Хью Джонсон]]
| align=&quot;center&quot; |1882 — 1942
|1933 жылы АҚШ президенті Франклин Рузвельт &quot;адал тәжірибе&quot; кодекстерін құру және бағаны тұрақтандыру үшін өнеркәсіп, Еңбек және үкіметтің күш-жігерін біріктіруді тапсырған ұлттық қалпына келтіру әкімшілігінің директоры болып тағайындалды.
|-
| align=&quot;center&quot;|[[1934 жыл|1934]]
! [[File:Franklin D. Roosevelt Time cover 1935.jpg|border|80px]]
! {{flagicon|АҚШ|1912}} [[Франклин Делано Рузвельт|Франклин Рузвельт]]
| align=&quot;center&quot; |1882 — 1945
| 1933 жылдан 1945 жылға дейін АҚШ президенті болды. 1934 жылы оның реформалары өз жемісін бере бастады.
|-
| align=&quot;center&quot;|[[1935 жыл|1935]]
! [[File:Haile Selassie Time cover 1936.jpg|border|80px]]
! {{flagicon|Эфиопия|1897}} [[Хайле Селассие]]
| align=&quot;center&quot; |1892 — 1975
| 1935 жылы Эфиопия императоры болды, итальяндық әскерлер Эфиопияға басып кіріп, екінші Италия-Абиссиния соғысын бастады.
|-
| align=&quot;center&quot;|[[1936 жыл|1936]]
! [[File:Vincenzo Laviosa - Duke and Duchess of Windsor - Google Art Project (cropped).jpg|border|80px]]
! {{flagicon|АҚШ|1912}} {{flagicon|Ұлыбритания}} [[Уоллис Симпсон]]
| align=&quot;center&quot; |1896 — 1986
| 1936 жылы оның Король [[VIII Эдуард]]пен қарым-қатынасы оған үйлену үшін тақтан бас тартуға әкелді.
|-
| align=&quot;center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|[[1937 жыл|1937]]
! [[File:Chiang Kai-shek（蔣中正）.jpg|border|80px]]
! {{flagicon|Қытай|1928}} [[Чан Кайши]]
| align=&quot;center&quot; |1887 — 1975
| 1937 жылы екінші жапон-қытай соғысы басталған кезде [[Қытай Республикасы]]ның Премьер-министрі болды.
|-
![[Сурет:Madame Chiang Kai-shek, seated portrait (cropped).jpg|сүрмесіз|97x97 нүкте]]
! {{flagicon|Қытай|1928}} [[Сун Мэйлин]]
| align=&quot;center&quot; |1897 — 2003
|1927 жылдан 1975 жылы қайтыс болғанға дейін Чан Кайшидің әйелі болды. Ерлі-зайыптылар «жылдың адамы мен әйелі» деп аталды.
|-
| align=&quot;center&quot;|[[1938 жыл|1938]]
! [[File:Bundesarchiv Bild 183-H1216-0500-002, Adolf Hitler (cropped).jpg|border|80px]]
! {{flagicon|Германия|1933}} [[Адольф Гитлер]]
| align=&quot;center&quot; |1889 — 1945 
|[[Германия Федералдық канцлері|Германия канцлері]], сәйкесінше [[аншлюс]] пен [[Мюнхен келісімі]]нен кейін 1938 жылы Германияның Аустриямен және Судет облысымен бірігуін басқарды.
|-
| align=&quot;center&quot;|[[1939 жыл|1939]]
! [[File:CroppedStalin1943.jpg|border|80px]]
! {{flagicon|КСРО|1923}} [[Иосиф Виссарионович Сталин|Иосиф Сталин]]
| align=&quot;center&quot; |1878 — 1953
| 1939 жылы БКП(б) ОК Бас хатшысы және Кеңес одағының жетекшісі болды.
|-
| align=&quot;center&quot;|[[1940 жыл|1940]]
! [[File:Churchill portrait NYP 45063.jpg|border|80px]]
! {{flagicon|Ұлыбритания}} [[Уинстон Черчилль]]
| align=&quot;center&quot; |1874 — 1965
|1940 жылы Дюнкерк операциясы мен Ұлыбритания шайқасы кезінде Ұлыбританияның премьер-министрі болды.
|-
| align=&quot;center&quot;|[[1941 жыл|1941]]
! [[File:Franklin Roosevelt signing declaration of war against Japan.jpg|border|80px]]
! {{flagicon|АҚШ|1912}} [[Франклин Делано Рузвельт|Франклин Рузвельт]]
| align=&quot;center&quot; |1882 — 1945
| 1941 жылы [[Перл-Харбор]]ға шабуыл, [[Жапония]]ға соғыс жариялау және АҚШ-тың Екінші дүниежүзілік соғысқа кіруі кезінде АҚШ президенті болды. Журналдың редакторлары бастапқыда Дамбо пілінің пайдасына таңдау жасап, оны &quot;жылдың сүтқоректісі&quot; деп атады, бірақ Перл-Харборға шабуылдан кейін (басылым шыққанға дейін) Дамбоны Рузвельтпен алмастырды.
|-
| align=&quot;center&quot;|[[1942 жыл|1942]]
! [[File:JStalin Secretary general CCCP 1942.jpg|border|80px]]
! {{flagicon|КСРО|1923}} [[Иосиф Виссарионович Сталин|Иосиф Сталин]]
| align=&quot;center&quot; |1878 — 1953
| 1942 жылға қарай ВКП(б) ОК Бас хатшысы және Сталинград шайқасын бақылайтын ХКК төрағасы болды (1942–1943).
|-
| align=&quot;center&quot;|[[1943 жыл|1943]]
! [[File:General George C. Marshall, official military photo, 1946.JPEG|border|80px]]
! {{flagicon|АҚШ|1912}} [[Джордж Маршалл]]
| align=&quot;center&quot; |1880 — 1959
|1943 жылы АҚШ құрлық күштері штабының бастығы ретінде генерал Екінші дүниежүзілік соғыста АҚШ-тың іс-қимылын ұйымдастыруда маңызды рөл атқарды.
|-
| align=&quot;center&quot;|[[1944 жыл|1944]]
! [[File:General Dwight D. Eisenhower.jpg|border|80px]]
! {{flagicon|АҚШ|1912}} [[Дуайт Дэвид Эйзенхауэр|Дуайт Эйзенхауэр]]
| align=&quot;center&quot; |1890 — 1969
|1944 жылғы Оверлорд операциясы кезінде Еуропадағы Одақтас Күштердің Жоғарғы қолбасшысы болды.
|-
| align=&quot;center&quot;|[[1945 жыл|1945]]
! [[File:Harry S. Truman.jpg|border|80px]]
! {{flagicon|АҚШ|1912}} [[Гарри Трумэн]]
| align=&quot;center&quot; |1884 — 1972
|1945 жылы Франклин Рузвельт қайтыс болғаннан кейін АҚШ президенті болды, [[Хиросима мен Нагасакиге атом бомбаларын тасталуы|Хиросима мен Нагасакидің атом бомбалауына]] рұқсат берді.
|-
| align=&quot;center&quot;|[[1946 жыл|1946]]
! [[File:James Francis Byrnes, at his desk, 1943.jpg|border|80px]]
! {{flagicon|АҚШ|1912}} [[Джеймс Бирнс]]
| align=&quot;center&quot; |1879 — 1972
|1946 жылы Иран дағдарысы кезінде АҚШ-тың Мемлекеттік хатшысы болды, Сталинді қатты сынға алды. Оның «Германияға қатысты саясатты қайта қарау» сөзі АҚШ-тың болашақ саясатының үнін анықтады және Моргентау жоспарынан бас тартуға себеп болды.
|-
| align=&quot;center&quot;|[[1947 жыл|1947]]
! [[File:General George C. Marshall, official military photo, 1946.JPEG|border|80px]]
! {{flagicon|АҚШ|1912}} [[Джордж Маршалл]]
| align=&quot;center&quot; |1880 — 1959
| 1947 жылы [[АҚШ Мемлекеттік хатшысы]] болды, Маршалл жоспарының сәулетшісі болды.
|-
| align=&quot;center&quot;|[[1948 жыл|1948]]
! [[File:Truman initiating Korean involvement.jpg|border|80px]]
! {{flagicon|АҚШ|1912}} [[Гарри Трумэн]]
| align=&quot;center&quot; |1884 — 1972
| 1948 жылы АҚШ президенті болып сайланды, бұл Америка тарихындағы сайлаудағы ең үлкен тосын сыйлардың бірі болды
|-
| align=&quot;center&quot;|[[1949 жыл|1949]]
! [[File:Sir Winston S Churchill.jpg|border|80px]]
! {{flagicon|Ұлыбритания}} [[Уинстон Черчилль]]
| align=&quot;center&quot; |1874 — 1965
| «Жарты ғасыр адамы» деп жарияланды. Ұлыбритания мен одақтастарды Екінші дүниежүзілік соғыста жеңіске жеткізді. 1949 жылы оппозиция жетекшісі болды.
|-
| align=&quot;center&quot;|[[1950 жыл|1950]]
![[Сурет:Man-of-the-Year-TIME-1951.jpg|сүрмесіз|105x105 нүкте]]
! {{flagicon|АҚШ|1912}} [[АҚШ Қарулы күштері|Америкалық сарбаз]]
|
| [[Корей соғысы]]на қатысқан АҚШ әскерлерін білдіреді (1950-1953).
|-
| align=&quot;center&quot;|[[1951 жыл|1951]]
! [[File:Mossadegh US04.jpg|border|80px]]
! {{flagicon|Иран|1933}} [[Мұхаммед Мосаддық]]
| align=&quot;center&quot; |1882 — 1967
| 1951 жылы Иранның премьер-министрі болып сайланды және Батыс мұнай компанияларын қуып жіберді Абадан дағдарысы.
|-
| align=&quot;center&quot;|[[1952 жыл|1952]]
! [[Сурет:Queen Elizabeth II-TIME-1953.jpg|сүрмесіз|106x106 нүкте]]
! {{flagicon|Ұлыбритания}} [[II Елизабет]]
| align=&quot;center&quot; |1926 — 2022
| 1952 жылы ол әкесі Король [[VI Джордж]] қайтыс болғаннан кейін Ұлыбритания тағына отырды.
|-
| align=&quot;center&quot;|[[1953 жыл|1953]]
! [[File:Konrad-Adenauer-TIME-1954.jpg|border|80px]]
! {{flagicon|Германия}} [[Конрад Аденауэр]]
| align=&quot;center&quot; |1876 — 1967
|1953 жылы [[Германия Федералдық канцлері|ГФР канцлері]] болып қайта сайланды.
|-
| align=&quot;center&quot;|[[1954 жыл|1954]]
! [[File:JohnFosterDulles.jpeg|border|80px]]
! {{flagicon|АҚШ|1912}} [[Джон Фостер Даллес|Джон Даллес]]
| align=&quot;center&quot; |1888 — 1959
|1954 жылы [[АҚШ Мемлекеттік хатшысы]] болды, Оңтүстік-Шығыс Азия шарты ұйымының сәулетшісі болды.
|-
| align=&quot;center&quot;|[[1955 жыл|1955]]
![[Сурет:Mr. Harlow H. Curtice, General Manager. Buick Motor Division.jpg|сүрмесіз|106x106 нүкте]]
! {{flagicon|АҚШ|1912}} [[Харлоу Кёртис]]
| align=&quot;center&quot; |1893 — 1962
|1953 жылдан 1958 жылға дейін General Motors (GM) президенті болды. 1955 жылы GM бес миллион автокөлік сатты және бір жылда 1 миллиард АҚШ долларын тапқан алғашқы корпорация болды.
|-
| align=&quot;center&quot;|[[1956 жыл|1956]]
![[Сурет:TIME Magazine Cover Hungarian Patriot, Man of the Year.jpg|сүрмесіз|105x105 нүкте]]
! {{flagicon|Мажарстан|1956}} Мажарстан бостандығы үшін күресуші
|
| 1956 жылы Кеңес Әскері басқан Кеңес Одағы үстемдік еткен үкіметке қарсы көтеріліске қатысқан Мажар революционерлерінің өкілі.
|-
| align=&quot;center&quot;|[[1957 жыл|1957]]
! [[File:Nikita-Khrushchev-TIME-1958.jpg|border|80px]]
! {{flagicon|КСРО|1955}} [[Никита Сергеевич Хрущёв|Никита Хрущёв]]
| align=&quot;center&quot; |1894 — 1971
| 1957 жылы ол Кеңес одағының басшылығын нығайтып, оны төралқа мүшелерінің қызметінен босату жоспарын ашты және Кеңес одағын Спутник-1 ұшырумен ғарыштық жарыста басқарды.
|-

| align=&quot;center&quot;|[[1958 жыл|1958]]
! [[File:Charles-DeGaulle-TIME-1959.jpg|border|80px]]
! {{flagicon|Франция}} [[Шарль де Голль]]
| align=&quot;center&quot; |1890 — 1970
|1958 жылы мамырда Францияның премьер-министрі болып тағайындалды. 1958 жылы желтоқсанда төртінші Республика құлағаннан кейін және Бесінші республика құрылғаннан кейін Франция президенті болып сайланды.
|-
| align=&quot;center&quot;|[[1959 жыл|1959]]
! [[File:Dwight D. Eisenhower, official photo portrait, May 29, 1959.jpg|border|80px]]
! {{flagicon|АҚШ|1959}} [[Дуайт Дэвид Эйзенхауэр|Дуайт Эйзенхауэр]]
| align=&quot;center&quot; |1890 — 1969
| 1953 жылдан 1961 жылға дейін АҚШ президенті болды.
|-
| align=&quot;center&quot;|[[1960 жыл|1960]]
![[Сурет:Conical flask teal.svg|сүрмесіз|80x80 нүкте]]
! {{flagicon|АҚШ}} АҚШ ғалымдары
|
| Ғалымдардың тізі көрсетілген: [[Лайнус Полинг]], [[Исидор Айзек]], [[Эдвард Теллер]], [[Джошуа Ледерберг]], [[Дональд Артур Глазер]], [[Уиллард Либби]], [[Роберт Вудвард]], [[Чарльз Старк Дрейпер]], [[Уильям Шокли]], [[Эмилио Сегре]], [[Джон Эндерс]], [[Чарлз Таунз]], [[Джордж Бидл]], [[Джеймс Ван Аллен]] және [[Эдвард Пёрселл]].
|-
| align=&quot;center&quot;|[[1961 жыл|1961]]
! [[File:John F. Kennedy, White House color photo portrait.jpg|border|80px]]
! {{flagicon|АҚШ}} [[Джон Фицджеральд Кеннеди|Джон Кеннеди]]
| align=&quot;center&quot; |1917 — 1963
|1961 жылы АҚШ президенті қызметіне кірісті, АҚШ-та дайындалған Кубалық жер аударылғандардың Кубаға сәтсіз басып кіруін ұйымдастырды.
|-
| align=&quot;center&quot;|[[1962 жыл|1962]]
! [[File:Pope John XXIII - Time Magazine Cover - January 4, 1963.jpg|border|80px]]
! {{flagicon|Ватикан}} [[XXIII Иоанн]]
| align=&quot;center&quot; |1881 — 1963
| 1958 жылдан 1963 жылға дейін Рим-Католик шіркеуінің басшысы болды. 1962 жылы ол Кариб теңізі дағдарысын шешуге делдал болып, екі жақтың да мақтауына ие болды. Сол жылы екінші Ватикан соборы шақырылды.
|-
| align=&quot;center&quot;|[[1963 жыл|1963]]
! [[File:Martin Luther King Jr NYWTS.jpg|border|80px]]
! {{flagicon|АҚШ}} [[Мартин Лютер Кинг]]
| align=&quot;center&quot; |1929 — 1968
| Азаматтық құқықтар қозғалысының жетекшісі. 1963 жылы ол өзінің әйгілі &quot;Менің арманым бар&quot;сөзін айтты.
|-
| align=&quot;center&quot;|[[1964 жыл|1964]]
! [[File:37 Lbj2 3x4.jpg|border|80px]]
! {{flagicon|АҚШ}} [[Линдон Бэйнс Джонсон|Линдон Джонсон]]
| align=&quot;center&quot; |1908 — 1973
|1964 жылы АҚШ президенті болып сайланды. Азаматтық құқықтар туралы Пактіні қабылдады, кедейлікке қарсы соғыс жариялады және АҚШ-тың Вьетнам соғысына қатысуын күшейтті.
|-
| align=&quot;center&quot;|[[1965 жыл|1965]]
! [[File:Gen William C Westmoreland.jpg|border|80px]]
! {{flagicon|АҚШ}} [[Уильям Уэстморленд]]
| align=&quot;center&quot; |1914 — 2005
|Вьетнам соғысы кезінде Оңтүстік Вьетнамдағы АҚШ әскерлерінің қолбасшысы болды
|-
| align=&quot;center&quot;|[[1966 жыл|1966]]
![[Сурет:US Birth Rates.svg|сүрмесіз|80x80 нүкте]]
! {{flagicon|АҚШ}} «[[Бэби-бум|Бэби-бумерлер]]&lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;»
|
| 25 жасқа дейінгі және одан кіші америкалық ерлер мен әйелдердің ұрпағын білдіреді.
|-
| align=&quot;center&quot;|[[1967 жыл|1967]]
! [[File:37 Lbj2 3x4.jpg|border|80px]]
! {{flagicon|АҚШ}} [[Линдон Бэйнс Джонсон|Линдон Джонсон]]
| align=&quot;center&quot; |1908 — 1973
| 1963 жылдан 1969 жылға дейін АҚШ президенті болды.
|-
| align=&quot;center&quot;|[[1968 жыл|1968]]
! [[File:Apollo 8 Crewmembers - GPN-2000-001125.jpg|border|80px]]
! {{flagicon|АҚШ}} «[[Аполлон 8]]&lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;» [[ғарышкер]]лері
|
| 1968 жылы [[Аполлон 8]] экипажының мүшелері ([[Уильям Андерс]], Фрэнк Борман және Джеймс Ловелл) жердің төменгі орбитасынан бірінші болып шығып, Айды айналып өтіп, 1969 жылы Айға алғашқы қонуға жол ашты.
|-
| align=&quot;center&quot;|[[1969 жыл|1969]]
![[Сурет:Nixonhaldemantelegrams.jpg|сүрмесіз|80x80 нүкте]]
! {{flagicon|АҚШ}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] [[Жаңа орта тап|орта табы]]&lt;ref&gt;[http://historic.ru/books/item/f00/s00/z0000013/st004.shtml Месоамерика]&lt;/ref&gt;
|
| Үнсіз көпшілік және үнсіз ұрпақ ретінде де белгілі.
|-
| align=&quot;center&quot;|[[1970 жыл|1970]]
! [[File:Bundesarchiv B 145 Bild-F057884-0009, Willy Brandt.jpg|border|80px]]
! {{flagicon|Германия}} [[Вилли Брандт]]
| align=&quot;center&quot; |1913 — 1992
|ГФР канцлері, &quot;Кеңес Одағы мен Шығыс блогына батыл көзқарасының&quot; арқасында &quot;Шығыс пен Батыс арасында жаңа қарым-қатынас орнатуға деген ұмтылысы&quot;үшін танымал болды.
|-
| align=&quot;center&quot;|[[1971 жыл|1971]]
! [[File:Richard M. Nixon, ca. 1935 - 1982 - NARA - 530679.jpg|border|80px]]
! {{flagicon|АҚШ}} [[Ричард Никсон]]
| align=&quot;center&quot; |1913 — 1994
|1969 жылдан 1974 жылға дейін АҚШ президенті болды.
|-
| align=&quot;center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|[[1972 жыл|1972]]
! [[File:Richard M. Nixon, ca. 1935 - 1982 - NARA - 530679.jpg|border|80px]]
! {{flagicon|АҚШ}} [[Ричард Никсон]]
| align=&quot;center&quot; |1913 — 1994
| 1972 жылы ол Қытайға барып, осы елге сапармен келген АҚШ-тың алғашқы президенті болды. Кейінірек КСРО-мен ОСВ-I келісімі Америка тарихындағы сайлаудағы ең үлкен жеңістердің бірі ретінде қайта сайланғанға дейін жасалды.
|-
! [[File:Henry Kissinger.jpg|border|80px]]
! {{flagicon|АҚШ}} [[Генри Киссинджер]]
| align=&quot;center&quot; |1923 — 2023
|АҚШ президентінің ұлттық қауіпсіздік жөніндегі кеңесшісі ретінде 1972 жылы Қытайға сапары кезінде Президент Никсонмен бірге жүрді.
|-
| align=&quot;center&quot;|[[1973 жыл|1973]]
![[Сурет:Washington DC Judge John Sirica in 1974.jpg|сүрмесіз|113x113 нүкте]]
! {{flagicon|АҚШ}} [[Джон Сирика]]
| align=&quot;center&quot; |1904 — 1992
|1973 жылы АҚШ-тың Колумбия округтік сотының бас судьясы ретінде Президент Никсонға Уотергейтке қатысты Ақ үй жазбаларын беруді бұйырды.
|-
| align=&quot;center&quot;|[[1974 жыл|1974]]
! [[File:King Faisal of Saudi Arabia on on arrival ceremony welcoming 05-27-1971 (cropped).jpg|border|80px]]
! {{flagicon|Сауд Арабиясы}} Король [[Фейсал ибн Әбд әл-Ғазиз әл-Сауд|Фейсал әс-Сауд]]
| align=&quot;center&quot; |1906 — 1975
| Сауд Арабиясының Королі. 1973—1974 жылдардағы Сауд Арабиясының Қиямет күні соғысы кезінде Батыстың Израильді қолдауына наразылық ретінде өз мұнайын әлемдік нарықтардан шығаруынан туындаған мұнай дағдарысына байланысты танылды.
|-
| align=&quot;center&quot;|[[1975 жыл|1975]]
![[Сурет:MarilynMonroe - YankArmyWeekly.jpg|сүрмесіз|98x98 нүкте]]
! {{flagicon|АҚШ}} [[АҚШ халқы|Америкалық әйелдер]]
|
|Америкалық феминистік қозғалыстың жетістіктерін және &quot;жұмыстың, идеялардың және саясатты дамытудың негізгі ағымына енген қарапайым, әдетте анонимді әйелдің мәртебесін&quot; атап өту.
|-
| align=&quot;center&quot;|[[1976 жыл|1976]]
! [[File:JimmyCarterPortrait2.jpg|border|80px]]
! {{flagicon|АҚШ}} [[Джимми Картер]]
| align=&quot;center&quot; |1924 жылы туған
|1976 жылы қазіргі президент Джеральд Фордты жеңіп, АҚШ президенті болып сайланды.
|-
| align=&quot;center&quot;|[[1977 жыл|1977]]
! [[File:Anwar Sadat cropped.jpg|border|80px]]
! {{flagicon|Egypt|1972}} [[Әнуар Садат]]
| align=&quot;center&quot; |1918 — 1981
|Мысыр Президенті. 1977 жылы ол Мысыр-Израиль қатынастарын қалыпқа келтіру мақсатында Израильге барған алғашқы араб көшбасшысы болды.
|-
| align=&quot;center&quot;|[[1978 жыл|1978]]
! [[File:DengXiaoping.jpg|border|80px]]
! {{flagicon|Қытай}} [[Дэн Сяопин]]
| align=&quot;center&quot; |1904 — 1997
|Қытай Вице-премьері. Хуа Гофэнді 1978 жылы Қытайды басқарудың жоғарғы басшысы ретінде құлатты.
|-
| align=&quot;center&quot;|[[1979 жыл|1979]]
! [[File:Ruhollah Khomeini by Jamaran 1.jpg|border|80px]]
! {{flagicon|Иран|1964}} [[Рухолла Хомейни|Аятолла Хомейни]]
| align=&quot;center&quot; |1902 — 1989
| 1979 жылы Ирандағы Ислам революциясын басқарды, жоғарғы басшы болды.
|-
| align=&quot;center&quot;|[[1980 жыл|1980]]
! [[File:Ronald Reagan 1981 presidential portrait.jpg|border|80px]]
! {{flagicon|АҚШ}} [[Рональд Рейган]]
| align=&quot;center&quot; |1911 — 2004
|1980 жылы ол қазіргі президент Джимми Картерді жеңіп, АҚШ президенті болып сайланды.
|-
| align=&quot;center&quot;|[[1981 жыл|1981]]
! [[File:Lech walesa prezydent RP.gif|border|80px]]
! {{flagicon|Poland}} [[Лех Валенса]]
| align=&quot;center&quot; |1943 жылы туған
| Польшаның &quot;ынтымақтастық&quot; кәсіподағының жетекшісі және Гданьск келісімінің сәулетшісі 1981 жылы желтоқсанда қамауға алынып, әскери жағдай енгізілгенге дейін.
|-
| align=&quot;center&quot;|[[1982 жыл|1982]]
![[Сурет:Sanco 8001.jpg|сүрмесіз|80x80 нүкте]]
! {{flagicon|Жер}} [[Дербес компьютер]]
|
| Ақпараттық дәуірдің басталуын болжайтын &quot;жыл машинасы&quot; деп аталды
|-
| align=&quot;center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|[[1983 жыл|1983]]
! [[File:Ronald Reagan 1981 presidential portrait.jpg|border|80px]]
! {{flagicon|АҚШ}} [[Рональд Рейган]]
| align=&quot;center&quot; |1911 — 2004
| 1983 жылы АҚШ президенті ретінде Гренадаға басып кіруді бұйырды және стратегиялық қорғаныс бастамасын қолдады.
|-
! [[File:Andropov on Lubyanka.jpg|border|80px]]
! {{flagicon|КСРО}} [[Юрий Владимирович Андропов|Юрий Андропов]]
| align=&quot;center&quot; |1914 — 1984
|КОКП Орталық Комитетінің Бас хатшысы стратегиялық қорғаныс бастамасының маңызды сыншысы болды. 1983 жылы тамызда ауруханаға жатқызылып, 1984 жылы қайтыс болды.
|-
| align=&quot;center&quot;|[[1984 жыл|1984]]
! [[File:Peter Ueberroth.jpg|border|80px]]
! {{flagicon|АҚШ}} Питер Юберрот
| align=&quot;center&quot; |1937 жылы туған
|КСРО мен оның одақтастарының бойкотымен ерекшеленетін 1984 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарын ұйымдастыруды басқарды.
|-
| align=&quot;center&quot;|[[1985 жыл|1985]]
! [[File:DengXiaoping.jpg|border|80px]]
! {{flagicon|Қытай}} [[Дэн Сяопин]]
| align=&quot;center&quot; |1904 — 1997
| Қытайдың жоғарғы басшысы &quot;православиелік марксистерге қарсы шыққан радикалды экономикалық реформалар&quot; үшін танымал болды.
|-
| align=&quot;center&quot;|[[1986 жыл|1986]]
! [[File:Corazon Aquino 1986.jpg|border|80px]]
! {{flagicon|Philippines|1919}} [[Корасон Акино]]
| align=&quot;center&quot; |1933 — 2009
|Филиппин президенті болып сайланған 1986 жылғы Сары революцияның көрнекті қайраткері болды.
|-
| align=&quot;center&quot;|[[1987 жыл|1987]]
! [[File:RIAN archive 850809 General Secretary of the CPSU CC M. Gorbachev (crop).jpg|border|80px]]
! {{flagicon|КСРО}} [[Михаил Сергеевич Горбачёв|Михаил Горбачёв]]
| align=&quot;center&quot; |1931 — 2022
|КОКП Орталық Комитетінің Бас хатшысы және Кеңес одағының жетекшісі ретінде 1987 жылы [[Қайта құру кезеңі|қайта құрудың]] саяси реформаларын басқарды.
|-
| align=&quot;center&quot;|[[1988 жыл|1988]]
! [[File:Earth Eastern Hemisphere.jpg|border|80px]]
! {{flagicon|Жер}} Қауіп төнген [[Жер]] ғаламшары
|
| Табиғат-анамен байланысты жыл ғаламшары.
|-
| align=&quot;center&quot;|[[1989 жыл|1989]]
! [[File:RIAN archive 850809 General Secretary of the CPSU CC M. Gorbachev (crop).jpg|border|80px]]
! {{flagicon|КСРО}} [[Михаил Сергеевич Горбачёв|Михаил Горбачёв]]
| align=&quot;center&quot; |1931 — 2022
| «Онжылдықтың адамы» деп танылды. КОКП Орталық Комитетінің Бас хатшысы ретінде ол 1989 жылы Шығыс блок ыдырағанға дейін алғашқы еркін кеңестік сайлауды өткізді.
|-
| align=&quot;center&quot;|[[1990 жыл|1990]]
! [[File:George H. W. Bush, President of the United States, 1989 official portrait (cropped).jpg|border|80px]]
! {{flagicon|АҚШ}} [[Джордж Герберт Уокер Буш|үлкен Джордж Буш]]
| align=&quot;center&quot; |1924 — 2018
|Америка Құрама Штаттарының президенті ретінде АҚШ-тың Парсы шығанағы соғысына қатысуын басқарды (1990-1991).
|-
| align=&quot;center&quot;|[[1991 жыл|1991]]
! [[File:Ted Turner.jpg|border|80px]]
! {{flagicon|АҚШ}} [[Тед Тернер]]
| align=&quot;center&quot; |1938 жылы туған
|CNN негізін қалаушы. &quot;Шөлдегі дауыл&quot; операциясы мен Парсы шығанағындағы соғысты жариялауға белсенді қатысты.
|-
| align=&quot;center&quot;|[[1992 жыл|1992]]
! [[File:Bill Clinton.jpg|border|80px]]
! {{flagicon|АҚШ}} [[Билл Клинтон]]
| align=&quot;center&quot; |1946 жылы туған
|1992 жылы қазіргі президент Джордж Бушты жеңіп, АҚШ президенті болып сайланды.
|-
| align=&quot;center&quot;|[[1993 жыл|1993]]
![[Сурет:Peace symbol (bold).svg|сүрмесіз|80x80 нүкте]]
! {{flagicon|Palestine}} {{flagicon|South African Republic}} {{flagicon|Israel}} «Бітімгерлер»
|
|Ұсынылған: Ясир Арафат, Фредерик де Клерк, Нельсон Мандела және Итжак Рабин.&lt;br&gt;Де Клерк Оңтүстік Африканың Мемлекеттік президенті ретінде 1990 жылы Манделаны түрмеден шығаруға бұйрық берді. Олар бірге апартеид жүйесін аяқтады.&lt;br&gt;Арафат Палестина ұлттық әкімшілігінің төрағасы ретінде және Рабин Израиль премьер-министрі ретінде 1993 жылы Ослода Палестина мен Израиль билігі арасындағы алғашқы жеке келісімге қол қойды.
|-
| align=&quot;center&quot;|[[1994 жыл|1994]]
! [[File:JohannesPaul2-portrait.jpg|border|80px]]
! {{flagicon|Ватикан}} {{flagicon|Польша}} [[II Иоанн Павел]]
| align=&quot;center&quot; |1920 — 2005
| Рим Папасы 1978 жылдан 2005 жылға дейін.
|-
| align=&quot;center&quot;|[[1995 жыл|1995]]
! [[File:NewtGingrich.jpg|border|80px]]
! {{flagicon|АҚШ}} [[Ньют Гингрич]]
| align=&quot;center&quot; |1943 жылы туған
|«Республикашыл революцияның» көшбасшысы. Өкілдер палатасының спикері болып сайланды.
|-
| align=&quot;center&quot;|[[1996 жыл|1996]]
! [[File:David Ho portrait.JPG|border|80px]]
! {{flagicon|АҚШ}} {{flagicon|Қытай|1928}} Дэвид Хо
| align=&quot;center&quot; |1952 жылы туған
|Ғалым, АИТВ саласында алғашқы зерттеулер жүргізді.
|-
| align=&quot;center&quot;|[[1997 жыл|1997]]
! [[File:Andrew Grove.jpg|border|80px]]
! {{flagicon|АҚШ}} {{flagicon|Мажарстан}} [[Эндрю Гроув]]
| align=&quot;center&quot; |1936 — 2016
|1997 жылы жартылай өткізгіш өнеркәсібінде ізашар ретінде танылған Intel компаниясының төрағасы және бас директоры болды.
|-
| align=&quot;center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|[[1998 жыл|1998]]
! [[File:Bill Clinton.jpg|border|80px]]
! {{flagicon|АҚШ}} [[Билл Клинтон]]
| align=&quot;center&quot; |1946 жылы туған
| АҚШ президенті ретінде 1998 жылы Левинский жанжалынан кейін импичмент жарияланды. Сенат оған тағылған айыптарды алып тастады.
|-
! [[File:Starr-large (1).jpg|border|80px]]
! {{flagicon|АҚШ}} [[Кеннет Стар]]
| align=&quot;center&quot; |1946 — 2022
|Заңгер, Билл Клинтон әкімшілігі қызметкерлерінің қызметін зерттеді. 1998 жылы Клинтонның импичментіне себеп болған баяндама жариялады.
|-
| align=&quot;center&quot; |[[1999 жыл|1999]]
! [[File:Jeff Bezos' iconic laugh.jpg|border|80px]]
! {{flagicon|АҚШ}} [[Джефф Безос]]
| align=&quot;center&quot; |1964 жылы туған
|[[Amazon.com|Amazon]] компаниясының негізін қалаушы және бас директоры.
|-
!'''[[XX ғасыр]]'''
!'''[[Сурет:Einstein1921 by F Schmutzer 4.jpg|сүрмесіз|100x100 нүкте]]'''
! '''{{flagicon|Германия}} {{flagicon|Switzerland}} {{flagicon|АҚШ|1912}} [[Альберт Эйнштейн]]'''
! align=&quot;center&quot; |'''1879 — 1955'''
! '''«Ғасыр адамы»; алғашқы қайтыс болған адамның таңдалуы'''
|-
| align=&quot;center&quot;|[[2000 жыл|2000]]
! [[File:George-W-Bush.jpeg|border|80px]]
! {{flagicon|АҚШ}} [[Джордж Уокер Буш|кіші Джордж Буш]]
| align=&quot;center&quot; |1946 жылы туған
|2000 жылы ол қазіргі вице-президент [[Аль Гор]]ды жеңіп, АҚШ президенті болып сайланды.
|-
| align=&quot;center&quot;|[[2001 жыл|2001]]
! [[File:Rudy Giuliani.jpg|border|80px]]
! {{flagicon|АҚШ}} [[Руди Джулиани]]
| align=&quot;center&quot; |1956 жылы туған
| [[2001 жылдың 11 қыркүйегіндегі лаңкестік актілері|11 қыркүйектегі шабуылдар]] кезінде Нью-Йорк қаласының мэрі болған. Джулианидің шабуылдан кейінгі әрекеттері АҚШ-тың осы шабуылдарға реакциясының символына айналды.
|-
| align=&quot;center&quot;|[[2002 жыл|2002]]
![[Сурет:Whistle icon.svg|сүрмесіз|80x80 нүкте]]
! {{flagicon|АҚШ}} «Әшкерелеушілер»
|
| Ұсынылған: Синтия Купер, Колин Роули және Шарон Уоткинс.

* 2001 жылы Уоткинс Enron компаниясының қаржылық есептілігіндегі бухгалтерлік қателіктерді ашып, 2002 жылы Конгресс комитеттеріне куәлік берді.
* 2002 жылы Купер WorldCom компаниясының алаяқтықтарын әшкерелеп, 3,8 миллиард доллардан асатын жалған бухгалтерлік жазбаларды тапты. Бұл оқиға АҚШ тарихындағы ең ірі алаяқтық актісі болды.
* 2002 жылы ФБР агенті Роули ФБР-дің 2001 жылғы 11 қыркүйектегі шабуылдар туралы ақпаратты дұрыс пайдаланбағаны туралы куәлік берді.
|-
| align=&quot;center&quot;|[[2003 жыл|2003]]
![[Сурет:2ID Recon Baghdad.jpg|сүрмесіз|80x80 нүкте]]
! {{flagicon|АҚШ}} [[АҚШ Қарулы күштері|Америкалық сарбаз]]
|
| Бүкіл әлем бойынша АҚШ әскерлерін ұсынады, әсіресе Ирак соғысында (2003-2011).
|-
| align=&quot;center&quot;|[[2004 жыл|2004]]
! [[File:George-W-Bush.jpeg|border|80px]]
! {{flagicon|АҚШ}} [[Джордж Уокер Буш|кіші Джордж Буш]]
| align=&quot;center&quot; |1946 жылы туған
| 2004 жылы АҚШ президенті болып қайта сайланды, бір жыл бұрын АҚШ-тың Иракқа басып кіруінің негізгі бастамашысы болды.
|-
| align=&quot;center&quot;|[[2005 жыл|2005]]
![[Сурет:Bill og Melinda Gates 2009-06-03 (bilde 01).JPG|сүрмесіз|80x80 нүкте]] [[Сурет:Bono singing in Indianapolis on Joshua Tree Tour 2017 9-10-17.jpg|сүрмесіз|85x85 нүкте]]
! {{flagicon|Ireland}} {{flagicon|АҚШ}} «Мейірімді самаритяндықтар»
|
| Ұсынылған: [[Боно]], [[Билл Гейтс]] және Мелинда Гейтс.

* Боно, меценат және U2 рок тобының мүшесі, 2005 жылы LIVE 8 концерттерін ұйымдастыруға көмектесті.
* Microsoft корпорациясының негізін қалаушы және әлемдегі ең бай адам Билл Гейтс пен оның әйелі Мелинда Билл мен Мелинда Гейтстің қайырымдылық қорын құрды.
|-
| align=&quot;center&quot;|[[2006 жыл|2006]]
![[Сурет:Time youcover01.jpg|сүрмесіз|107x107 нүкте]]
! {{flagicon|Жер}} [[Сен (Time журналы бойынша Жыл адамы)|Сен]]
|
| Дүниежүзілік желіде жеке контент жасаушыларды ұсынады. Мұқаба айнадан жасалған.
|-
| align=&quot;center&quot;|[[2007 жыл|2007]]
! [[File:Vladimir Putin official portrait.jpg|border|80px]]
! {{flagicon|Ресей}} [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]]
| align=&quot;center&quot; |1952 жылы туған
|2007 жылы Ресей президенті болды.
|-
| align=&quot;center&quot;|[[2008 жыл|2008]]
! [[File:Official portrait of Barack Obama.jpg|border|80px]]
! {{flagicon|АҚШ}} [[Барак Обама]]
| align=&quot;center&quot; |1961 жылы туған
|2008 жылы Джон Маккейнді жеңіп, АҚШ президенті болып сайланды.
|-
| align=&quot;center&quot;|[[2009 жыл|2009]]
! [[File:Ben Bernanke official portrait.jpg|border|80px]]
!{{flagicon|АҚШ}} [[Бен Бернанке]]
| align=&quot;center&quot; |1953 жылы туған
|2007-2008 жылдардағы қаржылық дағдарыс кезінде федералды резервтік жүйенің төрағасы болды.
|-
| align=&quot;center&quot;|[[2010 жыл|2010]]
! [[File:Mark Zuckerberg at the 37th G8 Summit in Deauville 037.jpg|border|80px]]
!{{flagicon|АҚШ}} [[Марк Цукерберг]]
| align=&quot;center&quot; |1984 жылы туған
|[[Facebook]] [[әлеуметтік жүйе]]сінің негізін салушы
|-
| align=&quot;center&quot;|[[2011 жыл|2011]]
![[Сурет:Greek student protestor during 2009 G20 London summit protests.jpg|сүрмесіз|80x80 нүкте]]
! {{flagicon|Жер}} Наразылық білдіруші
| align=&quot;center&quot; |
| Көптеген жаһандық наразылық қозғалыстарын ұсынады-мысалы, Араб көктемі, Испаниядағы &quot;ашуланған қозғалыс&quot;,&quot; Уолл-Стритті басып алу &quot; қозғалысы, шай партиясы қозғалысы — Чили, Греция, Үндістан, Беларуссия және Ресей және басқа елдердегі наразылықтар.
|-
| align=&quot;center&quot;|[[2012 жыл|2012]]
! [[File:President Barack Obama.jpg|border|80px]]
! {{flagicon|АҚШ}} [[Барак Обама]]
| align=&quot;center&quot; |1961 жылы туған
|2012 жылы Митт Ромниді жеңіп, АҚШ президенті болып қайта сайланды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://massaget.kz/persona/barak-obama-eknsh-ret-jyil-adamyi-atandyi-6663/|title=Барак Обама екінші рет «Жыл адамы» атанды|author=Уалихан Қосанбай|date=2012-12-20|work=|publisher=Massaget.kz|accessdate=2024-12-17|lang=kk}}
&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|[[2013 жыл|2013]]
![[File:Pope Francis in March 2013 (cropped).jpg|border|80px]]
! {{flagicon|Ватикан}} {{flagicon|Аргентина}} [[Франциск (рим папасы)]]
| align=&quot;center&quot; |1936 жылы туған
|Бенедикт XVI тақтан бас тартқаннан кейін 2013 жылы Рим-Католик шіркеуінің басшысы болып сайланды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.com/russian/international/2013/12/131211_pope_time_person_year|title=Журнал Time назвал &quot;человеком года&quot; папу Франциска|author=|date=2024-12-13|work=|publisher=bbc.com|accessdate=2024-12-17|lang=ru}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|[[2014 жыл|2014]]
![[Сурет:PPE Training (2).jpg|сүрмесіз|110x110 нүкте]]
! {{flagicon|Жер}} [[Эбола ауруы|Эбола]] ауыруымен күресушілер
| align=&quot;center&quot; |
|Батыс Африкадағы Эбола эпидемиясы кезінде Эболаның таралуын тоқтатуға көмектескен Денсаулық сақтау қызметкерлері: дәрігерлер, медбикелер, қызметшілер, жерлеу топтары және т. б.
Мұқабада: доктор Джерри Браун (Монровиядағы &quot;Мәңгілік махаббат Африка&quot; ауруханасының бас дәрігері), доктор Кент Брантли (самариялық Пурс дәрігері және 2014 жылғы эпидет кезінде вирус жұқтырған алғашқы америкалық), Элла Уотсон-Страйкер (&quot;Шекарасыз дәрігерлер&quot; ұйымының СӨС насихаттаушысы), Фодей Галлах (жедел жәрдем қызметкері және Монровиядан келген Эбола инфекциясынан аман қалған), Пардис Сабети (Брод институтының докторы), Салом Карва (ата-анасы Эболадан қайтыс болған Либериядан келген стажер медбике) және т. б.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ria.ru/20191211/1562280656.html|title=Обладатели титула &quot;Человек года&quot; по версии Time в 2000-2019 годах|author=|date=2019-12-11|work=|publisher=РИА НОВОСТИ|accessdate=2024-12-17|lang=ru}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|[[2015 жыл|2015]]
![[File:Angela Merkel Security Conference February 2015 (cropped).jpg|border|80px]]
! {{flagicon|Германия}} [[Ангела Меркель]]
| align=&quot;center&quot; |1954 жылы туған
|Германияның Федералды канцлері 2005 жылдан 2021 жылға дейін Грециядағы қарыз дағдарысы мен Еуропалық көші-қон дағдарысын шешуге айтарлықтай үлес қосты.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://kaz.inform.kz/news/britandyk-times-merkel-di-zhyl-adamy-dep-atady_a2731553/|title=Британдық Times Меркельді «жыл адамы» деп атады|author=|date=2014-12-26|work=|publisher=Kaz.inform.kz|accessdate=2024-12-17|lang=kk}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|[[2016 жыл|2016]]
![[Сурет:Donald Trump official portrait.jpg|border|80px]]
!{{Ту|АҚШ}} [[Дональд Трамп]]
| align=&quot;center&quot; |1946 жылы туған
|[[2016 АҚШ президент сайлауы|2016 жылғы президенттік сайлауда]] [[Хиллари Клинтон]]ды жеңіп, [[АҚШ президенті]] атанды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stan.kz/time-zhurnali-zhil-adami-retinde-donald-trampti-tandadi-411150/|title=Time журналы &quot;Жыл адамы&quot; ретінде Дональд Трампты таңдады
|author=|date=2024-12-13|work=|publisher=Stan.kz|accessdate=2024-12-17|lang=kk}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|[[2017 жыл|2017]]
![[Сурет:MeToo logo.svg|сүрмесіз|80x80 нүкте]]
!Тыныштықты бұзушылар
|
|Жыныстық зорлық-зомбылық пен қудалауға қарсы шыққан адамдар, соның ішінде '''#MeToo''' қозғалысының жетекші қатысушылары. Мұқабада: құлпынай теруші Изабель Паскуаль (бүркеншік ат), Адам Айвудың лоббисті, актриса Эшли Джудд, бағдарламалық жасақтама инженері Сюзан Фаулер, Орындаушы автор Тейлор Свифт және алтыншы әйел, жасырын қалғысы келетін және беті жасырылған аурухана қызметкері.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.rbc.ru/society/06/12/2017/5a27f03c9a79477b7334da75|title=Time присвоил звание «Человек года» жертвам сексуальных домогательств|author=|date=2017-12-06|work=|publisher=РБК|accessdate=2024-12-17|lang=ru}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|[[2018 жыл|2018]]
![[File:Jamal Khashoggi in March 2018.jpg|border|80px]]&lt;br /&gt;[[File:PH1-RAPPLER-DSCF3442.jpg|border|80px]]&lt;br /&gt;[[File:Police escort detained Reuters journalist Kyaw Soe Oo.jpg|border|80px]]
!Сақтаушылар
|
|Өз көзқарастары мен әрекеттері үшін қудаланатын журналистер. Тізімге мыналар кірді: Джамал Хашогги (Стамбулда өлтірілген Сауд Арабиясының журналисті және репортері), Мария Ресса (Филиппиндік Rappler басылымының бас редакторы, Родриго Дутерте режимінің қалаусыз азаматтармен күресін баяндайды), Аннаполис қаласынан шыққан америкалық Capital Gazette газетінің редакциясы (оның бес қызметкері 2018 жылдың маусым айында басылым кеңсесінде атып өлтірілген Reuters агенттігінің екі тілшісі (Мьянмадағы рохинджа мұсылмандарының қырғыны туралы хабарлағаны үшін жеті жылға бас бостандығынан айырылды), Татьяна Фельгенгауэр (Ресейлік &quot;Мәскеу жаңғырығы&quot; радиостанциясының жүргізушісі, редакцияда шабуылға ұшыраған), Аркадий Бабченко (қауіп-қатерге байланысты елден кеткен орыс публицисті) және т. б.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://24tv.ua/ru/time_objavil_pobeditelja_nominacii_chelovek_goda_jeto_ne_odin_chelovek_n1078669|title=Time объявил победителя номинации &quot;Человек года&quot;: это не один человек|author=|date=2018-12-11|work=|publisher=24tv|accessdate=2024-12-17|lang=ru}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|[[2019 жыл|2019]]
![[Сурет:Greta Thunberg au parlement européen (33744056508), recadré.png|border|80px]]
!{{Ту|Швеция}} [[Грета Тунберг]]
|align=&quot;center&quot; |2003 жылы туған
|Швед мектеп оқушысы және климаттың өзгеруіне қарсы жедел әрекет етуге шақыратын экологиялық белсенді.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.azattyq.org/a/30320352.html|title=Time журналы Грета Тунбергті &quot;Жыл адамы&quot; деп таныды|author=|date=2019-12-11|work=|publisher=Азатттық радиосы|accessdate=2024-12-17|lang=kk}}&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=&quot;2&quot; | [[2020 жыл|2020]]
![[Сурет:Joe Biden official portrait 2013 (cropped) 2.jpg|border|80px]]
!{{Ту|АҚШ}} [[Джо Байден]]
|align=&quot;center&quot; |1942 жылы туған
|[[2020 АҚШ президент сайлауы|2020 жылғы президенттік сайлауда]] [[Дональд Трамп]]ты жеңіп, АҚШ президенті атанды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://kaz.tengrinews.kz/world_news/bayden-jyil-adamyi-atandyi-316445/|title=Байден &quot;Жыл адамы&quot; атанды|author=|date=2020-12-11|work=|publisher=Tengrinews.kz|accessdate=2024-12-17|lang=kk}}&lt;/ref&gt; 
|-
![[Сурет:Kamala Harris official photo (cropped2).jpg|border|80px]]
!{{Ту|АҚШ}} [[Камала Харрис]]
| align=&quot;center&quot; |1964 жылы туған
|2020 жылғы президенттік сайлаудан кейін ол АҚШ-тың вице-президенті болып сайланды, бұл қызметтегі алғашқы әйел болды.
|-
|align=&quot;center&quot;|[[2021 жыл|2021]]
![[Сурет:Elon Musk Royal Society (cropped).jpg|жиекті|106x106 нүкте]]
!{{Ту|АҚШ|}}{{Ту|Канада}}{{Ту|ОАР}} [[Илон Маск]]
|align=&quot;center&quot; |1971 жылы туған
|Америкалық кәсіпкер, [[SpaceX]] компаниясының бас директоры. Forbes журналы бойынша — әлемдегі ең бай адам.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://mail.kz/kz/news/world-news/time-nuskasy-boiynsha-ilon-mask-biylgy-zhyl-adamy-dep-tanyldy|title=Time нұсқасы бойынша Илон Маск биылғы «Жыл адамы» деп танылды|author=|date=2021-12-13|work=|publisher=Mail.kz|accessdate=2024-12-17|lang=kk}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|[[2022 жыл|2022]]
![[Сурет:Volodymyr Zelensky Official portrait.jpg|жиекті|107x107 нүкте]]
!{{Ту|Украина}} [[Владимир Александрович Зеленский|Владимир Зеленский]]
|align=&quot;center&quot; |1978 жылы туған
|2019 жылдан бастап [[Украина президенті]], 2022 жылы [[Ресейдің Украинаға басып кіруі]] кезінде Жоғарғы Бас қолбасшы. &quot;Украина рухы&quot; украин халқының табандылығын білдіреді.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://exclusive.kz/vladimir-zelenskij-zhyl-adamy-atandy/|title=Владимир Зеленский «Жыл адамы» атанды|author=|date=2022-12-08|work=|publisher=Exclusive.kz|accessdate=2024-12-17|lang=kk}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;| [[2023 жыл|2023]]
![[Сурет:191125 Taylor Swift at the 2019 American Music Awards.png|112x112 нүкте]]
!{{Ту|АҚШ|}} [[Тейлор Свифт]]
|align=&quot;center&quot; |1989 жылы туған
|Америкалық әнші-композитор. Музыка саласындағы көптеген рекордтар мен жетістіктердің иегері. Свифт сонымен қатар 2017 жылғы адам ретінде «үнсіздікті бұзушысы» ретінде танылды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.azattyq.org/a/32717925.html|title=Time журналы әнші Тейлор Свифтті &quot;Жыл адамы&quot; деп таныды|author=|date=202312-06|work=|publisher=[[Азаттық радиосы]]|accessdate=2024-12-17|lang=kk}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|[[2024 жыл|2024]]
![[Сурет:Donald Trump in Paris, France on 7 December 2024 (cropped).jpg|80px]]
!{{Ту|АҚШ}} [[Дональд Трамп]]
| align=&quot;center&quot; |1946 жылы туған
|[[2024 АҚШ президент сайлауы|2024 жылғы президенттік сайлауда]] [[Камала Харрис]]ті жеңіп, АҚШ президенті атанды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://qazaqstan.tv/news/203929/|title=Time журналы Трампты «Жыл адамы» деп атады|author=Арыстан Рысбек|date=2024-12-13|work=|publisher=[[Qazaqstan (телеарна)|Qazaqstan.tv]]|accessdate=2024-12-17|lang=kk}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|[[2025 жыл|2025]]
![[Сурет:Dall-e 3 (jan '24) artificial intelligence icon.png|80px]]
![[Жасанды интеллект бумы|ЖИ жасаушылары]]
|
|
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.time.com/time/interactive/0,31813,1681791,00.html Тізім 1927—2011 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130826122401/http://www.time.com/time/interactive/0,31813,1681791,00.html |date=2013-08-26 }} {{ref-en}}

{{Жыл адамы (Тайм журналы бойынша)}}

[[Санат:Тайм журналы нұсқасы бойынша Жыл адамдары]]
[[Санат:Time журналы]]</text>
      <sha1>emxwo3ydi6vl4nwzvot3paqxo2jr250</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Генрих Мхитарян</title>
    <ns>0</ns>
    <id>523055</id>
    <revision>
      <id>3643342</id>
      <parentid>3608298</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T10:49:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3643342</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8563" sha1="sp0pc2h10jw4qjs8zu8odp4u2omfn3w" xml:space="preserve">{{Футболшы
|Есімі = Генрих Мхитарян Гамлетұлы
|туған күні = 21.01.1989 
|туған жері =Ереван, Армения
|азаматтығы = {{flagicon|Armenia}} [[Армения]]
|қазіргі клуб = {{flagicon|Италия}} [[Рома (футбол клубы)|Рома]]
|номері = 22
|бойы = 177 см
|салмағы = 75 кг
|позициясы = [[Жартылай қорғаушы]]
|сурет =Algérie - Arménie - 20140531 - Henrikh Mkhitaryan.jpg
| клубтары = {{футбол карьерасы
|2006—2009|{{flagicon|Армения|20px}} [[Пюник (футбол клубы)|Пюник]]|70 (30)
|2009—2010|{{flagicon|Украина|20px}} [[Металлург (футбол клубы, Донецк)|Металлург (Донецк)]]|37 (12)
|2010—2013|{{flagicon|Украина|20px}} [[Шахтер (футбол клубы, Донецк)|Шахтёр (Донецк)]]|72 (38)
|2013—2016|{{flagicon|Германия|20px}} [[Боруссия Дортмунд|Боруссия (Дортмунд)]]|90 (23)
|2016—2018|{{flagicon|Англия|20px}} [[Манчестер Юнайтед]]|39 (5)
|2018—|{{flagicon|Англия|20px}} [[Арсенал (футбол клубы, Лондон)|Арсенал]]|39 (8)
|2019—|{{аренда}}{{flagicon|Италия|20px}} [[Рома (футбол клубы)|Рома]]|4 (1)}}
| ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы
|2007—|{{футбол|Армения}}|86 (29)}}
}}
'''Генрих Мхитарян Гамлетұлы''' (арм. ''Հենրիխ Համլետի Մխիթարյան''; 21 қаңтар 1989, Ереван) — армян футболшысы, &quot;[[Интернационале|Интер Милан]]&quot; клубының жартылай қорғаушысы.

== Өмірбаяны ==
Футбол отбасысында 1989 жылдың 21 қаңтарының Ереванында туды. 1990 жылы Францияға көшті, қайда оның әкесі [[Гамлет Апетнакович Мхитарян|Гамлет Мхитарян]] ойнады, онда Генрих франция тілін үйренді. Әкесінің ажалынан кейін Генрих отбасымен Ереванға  қайтты, ол жерде футболмен Пюника академиясында шұғылдануды бастады.

2003 жылы Генрих Мхитарян  14 жасында, бразилиялық &quot;[[Сан-Паулу (футбол клубы)|Сан-Паулу]]&quot; клубына төрт айлық стажировкаға  жөнелді. Онда  ол мынадай футболшылармен таныс болады : Эрнанес , Лукас, [[Оскар Жуниор|Оскар]], Денилсон. Олардың кейбіреуімен португал тілінен сөйлесетін болған.

== Футбол мансабы ==

== Статистикасы ==

=== Клубтық ===

: ''25 тамыз 2019'' 

{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;3&quot; |
! colspan=&quot;2&quot; |Лига
! colspan=&quot;2&quot; |Кубок
! colspan=&quot;2&quot; |Еурокубоктер
! colspan=&quot;2&quot; |Басқа да
! colspan=&quot;2&quot; |Бары
|-
!Клуб
!Лига
!Маусым
!Ойын
!Гол
!Ойын
!Гол
!Ойын
!Гол
!Ойын
!Гол
!Ойын
!Гол
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | '''Пюник'''
| rowspan=&quot;4&quot; |[[Футболдан Армения чемпионаты|Премьер-лига]]
|2006
|12
|1
|0
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
| colspan=&quot;2&quot; |—
!12
!1
|-
|2007
|24
|12
|0
|0
|4
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
!28
!12
|-
|2008
|24
|6
|5
|3
|2
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
!31
!9
|-
|2009
|10
|11
|6
|2
| colspan=&quot;2&quot; |—
| colspan=&quot;2&quot; |—
!16
!13
|-
| colspan=&quot;2&quot; |'''Бары'''
!70
!30
!11
!5
!6
!0
! colspan=&quot;2&quot; |—
!87
!35
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | '''Металлург (Донецк)'''
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Футболдан Украина чемпионаты|Премьер-лига]]
|2009/10
|29
|9
|2
|0
|6
|4
| colspan=&quot;2&quot; |—
!37
!13
|-
|2010/11
|8
|3
|0
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
| colspan=&quot;2&quot; |—
!8
!3
|-
| colspan=&quot;2&quot; |Бары
!37
!12
!2
!0
!6
!4
! colspan=&quot;2&quot; |—
!45
!16
|-
| rowspan=&quot;4&quot; | '''Шахтёр (Донецк)'''
| rowspan=&quot;3&quot; |[[Футболдан Украина чемпионаты|Премьер-лига]]
|2010/11
|17
|3
|3
|1
|7
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
!27
!4
|-
|2011/12
|26
|10
|4
|1
|6
|0
|1
|0
!37
!11
|-
|2012/13
|29
|25
|4
|2
|8
|2
|1
|0
!42
!29
|-
| colspan=&quot;2&quot; |'''Бары'''
!72
!38
!11
!4
!21
!2
!2
!0
!106
!44
|-
| rowspan=&quot;4&quot; | '''Боруссия (Дортмунд)'''
| rowspan=&quot;3&quot; |Бундеслига
|2013/14
|31
|9
|5
|2
|10
|2
|0
|0
!46
!13
|-
|2014/15
|28
|3
|6
|1
|7
|0
|1
|1
!42
!5
|-
|2015/16
|31
|11
|6
|5
|15
|7
| colspan=&quot;2&quot; |—
!52
!23
|-
| colspan=&quot;2&quot; |'''Бары'''
!90
!23
!17
!8
!32
!9
!1
!1
!140
!41
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | '''Манчестер Юнайтед'''
| rowspan=&quot;2&quot; |Премьер-лига
|2016/17
|24
|4
|5
|1
|11
|6
|1
|0
!41
!11
|-
|2017/18
|15
|1
|2
|0
|4
|1
|1
|0
!22
!2
|-
| colspan=&quot;2&quot; |'''Бары'''
!39
!5
!7
!1
!15
!7
!2
!0
!63
!13
|-
| rowspan=&quot;4&quot; | '''Арсенал'''
| rowspan=&quot;3&quot; |Премьер-лига
|2017/18
|11
|2
| colspan=&quot;2&quot; |—
|6
|1
| colspan=&quot;2&quot; |—
!17
!3
|-
|2018/19
|25
|6
|3
|0
|11
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
!39
!6
|-
|2019/20
|2
|0
|0
|0
|0
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
!2
!0
|-
| colspan=&quot;2&quot; |'''Бары'''
!38
!8
!3
!0
!17
!1
! colspan=&quot;2&quot; |—
!58
!9
|-
! colspan=&quot;3&quot; |Барлығы
!346
!116
!51
!18
!97
!23
!5
!1
!499
!158
|}

=== Ұлттық құрамада ===

: ''8 қыркүйек 2019'' 

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! rowspan=&quot;2&quot; |Құрама
! rowspan=&quot;2&quot; |Жыл
! colspan=&quot;2&quot; |ӘЧ іріктеуі
! colspan=&quot;2&quot; |ЕЧ іріктеуі
! colspan=&quot;2&quot; |УЕФА Ұлттар Лигасы
! colspan=&quot;2&quot; |Жолдастық
! colspan=&quot;2&quot; |Бары
|-
!Ойын
!Гол
!Ойын
!Гол
!Ойын
!Гол
!Ойын
!Гол
!Ойын
!Гол
|-
| rowspan=&quot;13&quot; |'''{{футбол|Армения}}'''
|2007
| -
| -
| -
| -
| -
| -
|2
|0
!2
!0
|-
|2008
|1
|0
| -
| -
| -
| -
|4
|0
!5
!0
|-
|2009
|5
|1
| -
| -
| -
| -
|2
|0
!7
!1
|-
|2010
| -
| -
|4
|2
| -
| -
|1
|1
!5
!3
|-
|2011
| -
| -
|6
|4
| -
| -
|2
|0
!8
!4
|-
|2012
|3
|1
| -
| -
| -
| -
|5
|1
!8
!2
|-
|2013
|7
|2
| -
| -
| -
| -
|1
|0
!8
!2
|-
|2014
| -
| -
|2
|1
| -
| -
|5
|3
!7
!4
|-
|2015
| -
| -
|5
|0
| -
| -
|1
|0
!6
!0
|-
|2016
|1
|0
| -
| -
| -
| -
|4
|3
!5
!3
|-
|2017
|6
|2
| -
| -
| -
| -
|3
|4
!9
!6
|-
|2018
| -
| -
| -
| -
|6
|1
|4
|0
!10
!1
|-
|2019
| -
| -
|6
|3
| -
| -
| -
| -
!6
!3
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Барлығы
!23
!6
!23
!10
!6
!1
!34
!12
!86
!29&lt;br /&gt;
|}

== Жетістіктері ==

=== &lt;big&gt;Командалық&lt;/big&gt; ===
«'''Пюник'''»

* Армения чемпионы ('''4'''): 2006, 2007, 2008, 2009
* Армения кубогы ('''1'''): 2009
* Армения суперкубогы ('''2'''): 2007, 2008

«'''Шахтёр (Донецк)'''»

* Украина чемпионы ('''3'''): 2010/11, 2011/12, 2012/13
* Украина кубогы ('''3'''): 2010/11, 2011/12, 2012/13
* Украина суперкубогы ('''1'''): 2012

«'''Боруссия (Дортмунд)'''»

* Германия кубогы ('''2'''): 2013, 2014

'''Манчестер Юнайтед'''

* Лига кубогы: 2017
* Англия суперкубогы: 2016
* УЕФА Еуропа лигасы: 2017

=== &lt;big&gt;Жеке&lt;/big&gt; ===

* Армения құрамасының үздік мергені
* Арменияның жыл футбболшысы ('''8'''): 2009, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017
* Лучший игрок месяца в УПЛ: Октябрь 2009
* &quot;Шахтер&quot; (Донецк) клубының үздік ойыншысы: 2012
* Украина чемпиоатының үздік ойыншысы: 2012
* Украина чемпионатының үздік мергені: 2012/13

[[Санат:Армения футболшылары]]
[[Санат:Арсенал Лондон ФК ойыншылары]]
[[Санат:Боруссия Дортмунд ФК ойыншылары]]
[[Санат:Манчестер Юнайтед ФК ойыншылары]]
[[Санат:Армения Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]]
[[Санат:Пюник ФК ойыншылары]]
[[Санат:Шахтер Донецк ФК ойыншылары]]
[[Санат:Рома ФК ойыншылары]]
[[Санат:Интернационале ФК ойыншылары]]</text>
      <sha1>sp0pc2h10jw4qjs8zu8odp4u2omfn3w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Самюэль Юмтити</title>
    <ns>0</ns>
    <id>526481</id>
    <revision>
      <id>3643349</id>
      <parentid>3049436</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T10:51:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3643349</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3927" sha1="f1c6cc84rl3t1pi9sjeew6vucua3zno" xml:space="preserve">{{Футболшы
| есімі = Самюэль Умтити
| сурет = Samuel Umtiti.jpg
| туған күні = 17.02.1993
| туған жері = {{туғанжері|Яунде|Яундеде}}, [[Камерун]]
| азаматтығы = {{flagicon|Франция|20px}} [[Франция]]
| бойы = 182&lt;ref name=&quot;ls&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.fcbarcelona.com/football/first-team/staff/players/2017-2018/samuel-umtiti|title=Samuel Umtiti|publisher=FC Barcelona|lang=en|accessdate=2017-26-11}}&lt;/ref&gt;
| салмағы = 75&lt;ref name=&quot;ls&quot;/&gt;
| позиция = қорғаушы
| қазіргі клуб = {{flagicon|Испания|20px}} [[Барселона (футбол клубы)|Барселона]]
| номері = 23
| клубтары = {{футбол карьерасы
|2011—2016|{{flagicon|Франция|20px}} [[Олимпик Лион]]|131 (3)
|2016—|{{flagicon|Испания|20px}} [[Барселона (футбол клубы)|Барселона]]|90 (2)}}
| ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы
|2016—|{{Футбол|Франция}} |31 (4)}}
}}
'''Самюэль Юмтити''' ([[Француз тілі|фр]]. ''Samuel Umtiti;'' [[14 қараша]] [[1993 жыл]], Яунде) — [[Камерун]] елінде туған, [[Франция]] футболшысы, [[Барселона (футбол клубы)|«Барсеона»]] командасының және [[Франция Ұлттық футбол құрамасы]]ның қорғаушысы. Самюэль центрбек болып немесе сол қорғаушы ретінде ойнай алады.

== Мансабы ==
2012 жылдың 8 қаңтарда «Дюшер» командасына қарсы &quot;[[Олимпик Лион|Лион]]&quot; сапындағы тұңғыш ойынын өткізді. Матч 3-1 шотпен аяқталды.

2016 жылы &quot;[[Барселона (футбол клубы)|Барселонаға]]&quot; ауысты.

Францияның 17-21 жас аралығындағы құрамаларының бәрінде ойнады. Ұлттық құрамадағы тұңғыш ойынын 2016 жылы өткізіп, сол жылы [[Футболдан 2016 жылғы Еуропа біріншілігі|Еуропа чемпионатының]] күміс жүлдегері атанды.

2018 жылы әлем чемпионы атанды. Жартылай финалда [[Бельгия Ұлттық футбол құрамасы|Бельгия]] қақпасына матч тағдырын шешкен жалғыз голды соқты. 2018 кейін сүренсіз ойын көрсетіп, жарақат алып мансабын құртып алды және Барселона фк сапындағы негізгі құрам ойынышысынан да айырлып қалды. Соған қарамастан келісім шартын 2026 жылға дейін ұзартты.

==Жетістіктер==
* Франция кубогы
* Жастар арасында 2012-2013 жылдардың чемпионы
* Испания чемпионы: 2017/18,2018/19
* Әлем чемпионы: 2018
* Испания кубогі: 2017/18, 2018/19, 2020/21

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

==Сілтемелер==
* [http://www.lfp.fr/joueur/um-titi-samuel Лига 1 сайтында статистикасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121129221214/http://www.lfp.fr/joueur/um-titi-samuel |date=2012-11-29 }}

[[Санат:Франция футболшылары]]
[[Санат:Франция Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]]
[[Санат:Олимпик Лион ФК ойыншылары]]
[[Санат:Барселона ФК ойыншылары]]
[[Санат:Футболдан әлем чемпиондары]]</text>
      <sha1>f1c6cc84rl3t1pi9sjeew6vucua3zno</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Muse</title>
    <ns>0</ns>
    <id>529251</id>
    <revision>
      <id>3643240</id>
      <parentid>3520734</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T19:33:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Niegodzisie</username>
        <id>85876</id>
      </contributor>
      <comment>/* Студиялық альбомдары */</comment>
      <origin>3643240</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5384" sha1="ht5ay7fg0stdhza3ch257he1uqyyo80" xml:space="preserve">{{Музыкалық топ
 |Топ атауы           = Muse
 |Шынайы атауы        =
 |Логотипі            = Muse logo.svg
 |Логотип ені         = 
 |Суреті              = Muse melbourne28012010.jpg
 |Сурет тақырыбы      = Muse  Мельбурндегi Big Day Out  фестивалiнде (2010) (солдан оңға қарай): Доминик Ховард, Мэттью Беллами, Крис Уолстенхолм
 |Сурет ені           = 
 |Фон                 = 
 |Жанры               = [[Альтернативті рок]] {{-1|&lt;ref name=&quot;Genres&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.allmusic.com/artist/p142116/biography|title=Muse &gt; Biography|first=Heather|last=Phares|work=[[Allmusic]]|publisher=Rovi Corporation|accessdate=2011-10-11|lang=en|archiveurl=http://www.webcitation.org/65IuukUKr|archivedate=2012-02-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.blacksquirrelradio.com/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=433:album-review-muse-qthe-resistanceq&amp;catid=64:album-reviews&amp;Itemid=93|title=Album Review: Muse &quot;The Resistance&quot;|first=Lindsey|last=Wild|work=Black Squirrel Radio|publisher=Kent State University|accessdate=2011-10-11|lang=en|quote=The English alternative-rock band Muse has released their fifth studio album, The Resistance, in September, which is their first album since the highly successful Black Holes and Revelations in 2006.|archiveurl=http://www.webcitation.org/65IuvZr7P|archivedate=2012-02-08}}&lt;/ref&gt;}}&lt;br /&gt;[[Progressive rock]] {{-1|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.guardian.co.uk/culture/2001/sep/07/artsfeatures.popandrock|title=My journey into sound|first=Alexis|last=Petridis|date=2001-09-07|work=[[The Guardian]]|publisher=[[Guardian Media Group]]|accessdate=2011-10-11|lang=en|quote=However much Radiohead and Muse may revile their &quot;new prog&quot; tag, their music is as aloof, intellectual and didactic as anything Pink Floyd or King Crimson produced.|archiveurl=http://www.webcitation.org/65IuwUBHB|archivedate=2012-02-08}}&lt;/ref&gt;}}&lt;br /&gt;[[Симфоникалық рок]]&lt;ref name=&quot;QueenRadiohead&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.rollingstone.com/music/albumreviews/the-resistance-20090915|title=The Resistance|first=Jody|last=Rosen|date=2009-09-15|work=[[Rolling Stone]]|publisher=[[Уэннер, Янн|Jann Wenner]]|accessdate=2011-10-11|lang=en|archiveurl=http://www.webcitation.org/65IuyyPd8|archivedate=2012-02-08}}&lt;/ref&gt; 
 |Белсенділік жылдары     = [[1994]] — қазіргі кезі
 |Мемлекет            = {{GBR}}
 |Қайдан              = [[Тинмут]], [[Англия]]
 |Тілі                = [[Ағылшын тілі|Ағылшын]]
 |Басқаша атауы       = 
 |Лейблдері              = [[Mushroom Records]] &lt;br /&gt;[[A&amp;E Records]]&lt;br /&gt;[[Warner Bros. Records]]&lt;br /&gt;[[East West Records]]&lt;br /&gt;[[Taste Media]]&lt;br /&gt;[[Helium 3]]
 |Басқа да жобалары   =
 |Құрамы              = [[Мэттью Беллами]]&lt;br /&gt;[[Крис Уолстенхолм]]&lt;br /&gt;[[Доминик Ховард]]
 |Бұрынғы қатысушылары    =
 |Сайты               = [http://www.muse.mu www.muse.mu]
}}
'''Muse''' — [[Тинмут]] қаласында 1994 жылы құрылған британдық рок-тобы. Барлығы Muse алты студиялық  және екi концерттік альбом шығарды. Сатылған альбомдар саны 15 миллионнан асты.&lt;ref&gt;[http://www.telegraph.co.uk/sport/olympics/olympicsvideo/9361112/Muse-song-Survival-unveiled-as-the-official-London-2012-Olympic-theme-tune.html «Muse song Survival unveiled as the official London 2012 Olympic theme tune»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120828102822/http://www.telegraph.co.uk/sport/olympics/olympicsvideo/9361112/Muse-song-Survival-unveiled-as-the-official-London-2012-Olympic-theme-tune.html |date=2012-08-28 }}. The Telegraph. Retrieved 28 маусым 2012&lt;/ref&gt; «[[Грэмми]]» марапатынын иегерлерi.

== Топтың мүшелері ==
* [[Мэттью Беллами]]  — [[вокал]], [[гитара]], [[клавиштiк аспаптар]]
* [[Крис Уолстенхолм]]  — [[бас-гитара]]
* [[Доминик Ховард]]  —  [[Барабан аспабы|барабандар]], [[Соқпалы музыкалық аспаптар|перкуссия]]

== Дискографиясы ==
=== Студиялық альбомдары ===
* 1999 — ''[[Showbiz]]''
* 2001 — ''[[Origin of Symmetry]]''
* 2003 — ''[[Absolution]]''
* 2006 — ''[[Black Holes and Revelations]]''
* 2009 — ''[[The Resistance]]''
* 2012 — ''[[The 2nd Law]]''
* 2015 — ''Drones''
* 2018 — ''Simulation Theory''
* 2022 — ''Will of the People''
* 2026 — ''The Wow! Signal''

=== Концерттік альбомдары ===
* 2008 — ''[[HAARP]]''
* 2013 — ''[[Live at Rome Olympic Stadium]]''

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.muse.mu/ Ресми веб-сайт]
* {{Twitter|muse|Muse}}

[[Санат:Ұлыбритания музыкалық топтары]]
[[Санат:Ұлыбритания рок топтары]]
[[Санат:1994 жылы құрылған музыкалық ұжымдар]]</text>
      <sha1>ht5ay7fg0stdhza3ch257he1uqyyo80</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Маркграф</title>
    <ns>0</ns>
    <id>531210</id>
    <revision>
      <id>3643204</id>
      <parentid>2234799</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T17:09:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amherst99</username>
        <id>4439</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3643204</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="960" sha1="l7yyoj83yaxqql3krg87drjb7qux2tl" xml:space="preserve">'''Маркграф''' ({{lang-de|Markgraf}}; {{lang-fr|[[Маркиз|marquis]]}}, {{lang-it|marchese}}, {{lang-en|Margrave}}) — алғашында Каролингтер империясы мен Қасиетті Рим империясындағы қызмет адамы. [[Ұлы Карл]] Маркграф қызметін марканы басқару үшін тағайындады. Кейінгі кезде Маркграф феодализмнің дамуына байланысты жартылай немесе бүтіндей өз алдына округ билеушісіне, княздыққа айналды. [[Франция]]да, [[Испания]]да және [[Италия]]да Маркграф жоғарғы дворяндық лауазымдардың бірі.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Титулдар]]
[[Санат:Дворяндық]]
[[Санат:Маркграфтар]]</text>
      <sha1>l7yyoj83yaxqql3krg87drjb7qux2tl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643205</id>
      <parentid>3643204</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T17:09:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amherst99</username>
        <id>4439</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3643205</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="960" sha1="jx22odapd3nybtdj81x2gabj5w2nuwn" xml:space="preserve">'''Маркграф''' ({{lang-de|Markgraf}}; {{lang-fr|[[Маркиз|marquis]]}}, {{lang-it|marchese}}, {{lang-en|margrave}}) — алғашында Каролингтер империясы мен Қасиетті Рим империясындағы қызмет адамы. [[Ұлы Карл]] Маркграф қызметін марканы басқару үшін тағайындады. Кейінгі кезде Маркграф феодализмнің дамуына байланысты жартылай немесе бүтіндей өз алдына округ билеушісіне, княздыққа айналды. [[Франция]]да, [[Испания]]да және [[Италия]]да Маркграф жоғарғы дворяндық лауазымдардың бірі.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Титулдар]]
[[Санат:Дворяндық]]
[[Санат:Маркграфтар]]</text>
      <sha1>jx22odapd3nybtdj81x2gabj5w2nuwn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хейден Панеттьер</title>
    <ns>0</ns>
    <id>531241</id>
    <revision>
      <id>3643325</id>
      <parentid>2973453</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T09:19:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3643325</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3497" sha1="hrsw84hydbdrct5laipdvoffk0tjb7l" xml:space="preserve">{{Кинематограф
  |есімі                  = Хейден Панеттьер
  |шынайы есімі           = Hayden Panettiere
  |сурет                  = Hayden Panettiere 2009 (Straighten Crop).jpg
  |сурет ені              = 250px
  |сурет атауы           = Панеттьер, 2009 жыл
  |туған кездегі есімі  = Хейден Лесли Панеттьер
  |туған күні           = 21.8.1989
  |туған жері           = Палисейдс, [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]
  |қайтыс болған күні     = 16.8.2026
  |қайтыс болған жері     =
  |мамандығы             = {{актриса|АҚШ}}, әнші
  |азаматтығы             = {{USA}}
  |белсенді жылдары       = 1994–2026
  |бағыты                 =
  |киностудия             =
  |марапаттары            =
  |imdb_id                = 0659363
  |сайты                  =
}}
'''Хейден Лесли Панеттьер''' ({{lang-en|Hayden Lesley Panettiere}}; [[21 тамыз]] [[1989 жыл|1989]] – [[16 тамыз]] [[2026 жыл|2026]]) — америкалық актриса және әнші.

== Өмірбаяны ==
Хайден Панеттьер [[1989 жыл]]ы, тамыз айының 21 күні [[Нью-Йорк]] штатының Палисейдс қаласында дүниеге келген. Әкесі, Алан Панеттьер - өрт сөндіруші, ал анасы, Лесли Воджел - актриса. Хайленның  Джэнсен атты кішкентай бауыры бар. Ол да актер. 

Сегіз айында Хайденның фотосуреттері жарнама ретінде қолданылады. Ал он бір айында Хайден балаларға арналған ойыншық темір жолдарды теледидардан жарнамалай бастайды.  

Төрт жасында Хайден алғаш рет «One Life to Live» хикасына түседі, ал алты жасында жаңа «Guiding Light» атты телесериалда ойнайды. 

Сегізінші сыныптан кейін Хайден бес айға Африкаға «Racing Stripes» киносын түсіруге аттанады. 

Ал он төрт жасында Кейт Хадсонмен бірге  «Raising Helen» киносында Одридың рөлін сомдайды. 

Содан Хайденның қатысуымен көптеген сериалдар мен кинолар жарық көреді. Мысалы:  «Нэшвилл», «Heroes», «Bring It On: All or Nothing», «Fireflies in the Garden».

== Жеке өмірі ==
2009-шы жылдан бері боксер [[Владимир Кличко]]мен бірге. Жұптың Кайя Евдокия Кличко атты қызы бар&lt;ref&gt;[http://www.people.com/people/hayden_panettiere/biography/0,,,00.html ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090718044115/http://www.people.com/people/hayden_panettiere/biography/0,,,00.html |date=2009-07-18 }}Хайден Панеттьер&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.people.com/people/article/0,,20685684,00.html ]Хайден Панеттьер&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{бастама}}</text>
      <sha1>hrsw84hydbdrct5laipdvoffk0tjb7l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643326</id>
      <parentid>3643325</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T09:20:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nurken [[Хайден Панеттьер]] бетін [[Хейден Панеттьер]] бетіне жылжытты</comment>
      <origin>3643325</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3497" sha1="hrsw84hydbdrct5laipdvoffk0tjb7l" xml:space="preserve">{{Кинематограф
  |есімі                  = Хейден Панеттьер
  |шынайы есімі           = Hayden Panettiere
  |сурет                  = Hayden Panettiere 2009 (Straighten Crop).jpg
  |сурет ені              = 250px
  |сурет атауы           = Панеттьер, 2009 жыл
  |туған кездегі есімі  = Хейден Лесли Панеттьер
  |туған күні           = 21.8.1989
  |туған жері           = Палисейдс, [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]
  |қайтыс болған күні     = 16.8.2026
  |қайтыс болған жері     =
  |мамандығы             = {{актриса|АҚШ}}, әнші
  |азаматтығы             = {{USA}}
  |белсенді жылдары       = 1994–2026
  |бағыты                 =
  |киностудия             =
  |марапаттары            =
  |imdb_id                = 0659363
  |сайты                  =
}}
'''Хейден Лесли Панеттьер''' ({{lang-en|Hayden Lesley Panettiere}}; [[21 тамыз]] [[1989 жыл|1989]] – [[16 тамыз]] [[2026 жыл|2026]]) — америкалық актриса және әнші.

== Өмірбаяны ==
Хайден Панеттьер [[1989 жыл]]ы, тамыз айының 21 күні [[Нью-Йорк]] штатының Палисейдс қаласында дүниеге келген. Әкесі, Алан Панеттьер - өрт сөндіруші, ал анасы, Лесли Воджел - актриса. Хайленның  Джэнсен атты кішкентай бауыры бар. Ол да актер. 

Сегіз айында Хайденның фотосуреттері жарнама ретінде қолданылады. Ал он бір айында Хайден балаларға арналған ойыншық темір жолдарды теледидардан жарнамалай бастайды.  

Төрт жасында Хайден алғаш рет «One Life to Live» хикасына түседі, ал алты жасында жаңа «Guiding Light» атты телесериалда ойнайды. 

Сегізінші сыныптан кейін Хайден бес айға Африкаға «Racing Stripes» киносын түсіруге аттанады. 

Ал он төрт жасында Кейт Хадсонмен бірге  «Raising Helen» киносында Одридың рөлін сомдайды. 

Содан Хайденның қатысуымен көптеген сериалдар мен кинолар жарық көреді. Мысалы:  «Нэшвилл», «Heroes», «Bring It On: All or Nothing», «Fireflies in the Garden».

== Жеке өмірі ==
2009-шы жылдан бері боксер [[Владимир Кличко]]мен бірге. Жұптың Кайя Евдокия Кличко атты қызы бар&lt;ref&gt;[http://www.people.com/people/hayden_panettiere/biography/0,,,00.html ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090718044115/http://www.people.com/people/hayden_panettiere/biography/0,,,00.html |date=2009-07-18 }}Хайден Панеттьер&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.people.com/people/article/0,,20685684,00.html ]Хайден Панеттьер&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{бастама}}</text>
      <sha1>hrsw84hydbdrct5laipdvoffk0tjb7l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Уикидеңгей</title>
    <ns>4</ns>
    <id>537752</id>
    <revision>
      <id>3643307</id>
      <parentid>3643080</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T05:00:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3643307</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61053" sha1="pyjdx44n32i509jrny4r3jhi08nv93b" xml:space="preserve">'''Уикидеңгей''' — қатысушының немесе [[Уикипедия:Уикипедияшы|уикипедияшының]] өңдеме саны ({{lang-en|editcount}}) бойынша деңгейі. Өңдеме саны бойынша қазақша Уикипедияда қатысушыларының сегіз деңгейі бар. Уикидеңгейге кірген қатысушылардың қатысушы және талқылау бетінде уикидеңгейін көрсеткен жұлдызшалар автоматты түрде көрінеді. Деректер күн сайын бот арқылы жаңартылады (&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[{{fullurl:Уикипедия:Уикидеңгей/Рейтинг|diff=cur}} соңғы жаңартылуы]&lt;/span&gt;)

== Деңгей сипаттамасы ==
[[Сурет:Деңгейлер салыстырмасы.png|нобай|оңға|400px|Деңгейлер салыстырмасы]]
[[Сурет:1 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|-|-|*}} — Тастүлек (500 — 999 өңдеме)

[[Сурет:2 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|-|*|*}} — Мұзбалақ (1 000 — 2 499 өңдеме)

[[Сурет:3 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|*|*|*}} — Құмтүлек (2 500 — 4 999 өңдеме)

[[Сурет:4 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|*|*|*|*}} — Баршын (5 000 — 9 999 өңдеме)

[[Сурет:5 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|*|*|*|*|*}}  — Қоңыртүлек (10 000 — 24 999 өңдеме)

[[Сурет:6 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|*|*|*|*|*|*}} — Шөгел (25 000 — 49 999 өңдеме)

[[Сурет:7 (number).png|20px|link=]] {{stars|*|*|*|*|*|*|*}} — Қыран (50 000 — 99 999 өңдеме)

[[Сурет:8 (number).png|20px|link=]] {{stars|_full|_full|_full|_full|_full|_full|_full|}} — Сұңқар  (100 000+ өңдеме)

== Рейтинг ==
{{StatInfo}}


&lt;!-- BOT:START --&gt;
&lt;center&gt;
{|class=&quot;standard sortable ts-stickytableheader&quot;
!№
!Қатысушы аты
!Өңдеме саны
!Мақала тексеруі
!Тіркелген уақыты
![[Уикипедия:Уикидеңгей|Уикидеңгейі]]
|-
|1
|{{Қатысушы-түж6|Нұрлан Рахымжанов}}
| data-sort-value=&quot;120022&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Нұрлан Рахымжанов}} 120 022]
| data-sort-value=&quot;109&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Нұрлан Рахымжанов|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 109]
|2012-12-28
|{{stars|_full|_full|_full|_full|_full|_full|_full}}
|-
|2
|{{Қатысушы-түж6|Kasymov}}
| data-sort-value=&quot;96686&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kasymov}} 96 686]
| data-sort-value=&quot;1107&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Kasymov|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1107]
|2011-10-03
|{{stars|*|*|*|*|*|*|*}}
|-
|3
|{{Қатысушы-түж6|Салиха}}
| data-sort-value=&quot;86567&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Салиха}} 86 567]
| data-sort-value=&quot;170&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Салиха|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 170]
|2012-07-28
|{{stars|*|*|*|*|*|*|*}}
|-
|4
|{{Қатысушы-түж6|Мағыпар}}
| data-sort-value=&quot;86393&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Мағыпар}} 86 393]
| data-sort-value=&quot;7&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Мағыпар|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7]
|2020-06-29
|{{stars|*|*|*|*|*|*|*}}
|-
|5
|{{Қатысушы-түж6|Мықтыбек Оразтайұлы}}
| data-sort-value=&quot;84040&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Мықтыбек Оразтайұлы}} 84 040]
| data-sort-value=&quot;194&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Мықтыбек Оразтайұлы|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 194]
|2017-08-21
|{{stars|*|*|*|*|*|*|*}}
|-
|6
|{{Қатысушы-түж6|Arystanbek}}
| data-sort-value=&quot;55564&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Arystanbek}} 55 564]
| data-sort-value=&quot;64&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Arystanbek|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 64]
|2012-03-14
|{{stars|*|*|*|*|*|*|*}}
|-
|7
|{{Қатысушы-түж6|Casserium}}
| data-sort-value=&quot;49024&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Casserium}} 49 024]
| data-sort-value=&quot;11&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Casserium|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11]
|2017-06-26
|{{stars|-|*|*|*|*|*|*}}
|-
|8
|{{Қатысушы-түж6|Sibom}}
| data-sort-value=&quot;41112&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Sibom}} 41 112]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Sibom|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2010-01-17
|{{stars|-|*|*|*|*|*|*}}
|-
|9
|{{Қатысушы-түж6|1nter pares}}
| data-sort-value=&quot;34459&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|1nter pares}} 34 459]
| data-sort-value=&quot;57&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:1nter pares|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 57]
|2023-12-17
|{{stars|-|*|*|*|*|*|*}}
|-
|10
|{{Қатысушы-түж6|Ulan}}
| data-sort-value=&quot;30436&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ulan}} 30 436]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Ulan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2007-12-01
|{{stars|-|*|*|*|*|*|*}}
|-
|11
|{{Қатысушы-түж6|AlefZet}}
| data-sort-value=&quot;25095&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|AlefZet}} 25 095]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2006-05-18
|{{stars|-|*|*|*|*|*|*}}
|-
|12
|{{Қатысушы-түж6|GanS NIS}}
| data-sort-value=&quot;24505&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|GanS NIS}} 24 505]
| data-sort-value=&quot;979&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:GanS NIS|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 979]
|2013-10-20
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|13
|{{Қатысушы-түж6|Орел Карл}}
| data-sort-value=&quot;22918&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Орел Карл}} 22 918]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Орел Карл|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2018-10-22
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|14
|{{Қатысушы-түж6|Sagzhan}}
| data-sort-value=&quot;22801&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Sagzhan}} 22 801]
| data-sort-value=&quot;222&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Sagzhan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 222]
|2014-01-01
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|15
|{{Қатысушы-түж6|Bolatbek}}
| data-sort-value=&quot;21868&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bolatbek}} 21 868]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-14
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|16
|{{Қатысушы-түж6|Nurken}}
| data-sort-value=&quot;19793&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nurken}} 19 793]
| data-sort-value=&quot;35&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Nurken|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 35]
|2021-07-07
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|17
|{{Қатысушы-түж6|Kaiyr}}
| data-sort-value=&quot;17257&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kaiyr}} 17 257]
| data-sort-value=&quot;6&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Kaiyr|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6]
|2009-06-18
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|18
|{{Қатысушы-түж6|Batyrbek.kz}}
| data-sort-value=&quot;16072&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Batyrbek.kz}} 16 072]
| data-sort-value=&quot;173&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Batyrbek.kz|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 173]
|2010-05-14
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|19
|{{Қатысушы-түж6|Amangeldi Mukhamejan}}
| data-sort-value=&quot;14709&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Amangeldi Mukhamejan}} 14 709]
| data-sort-value=&quot;73&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Amangeldi Mukhamejan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 73]
|2013-06-16
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|20
|{{Қатысушы-түж6|Alphy Haydar}}
| data-sort-value=&quot;13765&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Alphy Haydar}} 13 765]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Alphy Haydar|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2014-09-25
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|21
|{{Қатысушы-түж6|Polat Alemdar}}
| data-sort-value=&quot;12577&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Polat Alemdar}} 12 577]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|22
|{{Қатысушы-түж6|Ismukhammed}}
| data-sort-value=&quot;11661&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ismukhammed}} 11 661]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2010-01-10
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|23
|{{Қатысушы-түж6|Ерден Карсыбеков}}
| data-sort-value=&quot;11464&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ерден Карсыбеков}} 11 464]
| data-sort-value=&quot;59&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Ерден Карсыбеков|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 59]
|2009-09-23
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|24
|{{Қатысушы-түж6|Nurkhan}}
| data-sort-value=&quot;10147&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nurkhan}} 10 147]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Nurkhan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2012-02-12
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|25
|{{Қатысушы-түж6|AlibekKS}}
| data-sort-value=&quot;8373&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|AlibekKS}} 8373]
| data-sort-value=&quot;8&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:AlibekKS|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8]
|2012-11-25
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|26
|{{Қатысушы-түж6|Тұран}}
| data-sort-value=&quot;8361&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Тұран}} 8361]
| data-sort-value=&quot;11&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Тұран|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11]
|2022-06-01
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|27
|{{Қатысушы-түж6|Kas77777}}
| data-sort-value=&quot;8251&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kas77777}} 8251]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-07-16
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|28
|{{Қатысушы-түж6|TheNomadEditor}}
| data-sort-value=&quot;8208&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|TheNomadEditor}} 8208]
| data-sort-value=&quot;42&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:TheNomadEditor|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 42]
|2022-05-13
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|29
|{{Қатысушы-түж6|Daniyar}}
| data-sort-value=&quot;8001&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Daniyar}} 8001]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-29
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|30
|{{Қатысушы-түж6|Nurtenge}}
| data-sort-value=&quot;7952&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nurtenge}} 7952]
| data-sort-value=&quot;5&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Nurtenge|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 5]
|2020-01-06
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|31
|{{Қатысушы-түж6|Dinkaz}}
| data-sort-value=&quot;7842&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dinkaz}} 7842]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|32
|{{Қатысушы-түж6|Gabit Karabay}}
| data-sort-value=&quot;7596&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Gabit Karabay}} 7596]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-04-16
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|33
|{{Қатысушы-түж6|Ashina}}
| data-sort-value=&quot;7488&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ashina}} 7488]
| data-sort-value=&quot;15&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Ashina|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 15]
|2011-03-07
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|34
|{{Қатысушы-түж6|TalgatSnow}}
| data-sort-value=&quot;7451&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|TalgatSnow}} 7451]
| data-sort-value=&quot;22&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:TalgatSnow|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 22]
|2023-11-13
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|35
|{{Қатысушы-түж6|Kmoksy}}
| data-sort-value=&quot;7012&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kmoksy}} 7012]
| data-sort-value=&quot;12&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Kmoksy|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 12]
|2010-04-22
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|36
|{{Қатысушы-түж6|SSE}}
| data-sort-value=&quot;6974&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|SSE}} 6974]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-29
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|37
|{{Қатысушы-түж6|GaiJin}}
| data-sort-value=&quot;6703&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|GaiJin}} 6703]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|—
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|38
|{{Қатысушы-түж6|Bekus}}
| data-sort-value=&quot;6528&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bekus}} 6528]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2009-03-09
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|39
|{{Қатысушы-түж6|Alamgir}}
| data-sort-value=&quot;6196&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Alamgir}} 6196]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2007-09-16
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|40
|{{Қатысушы-түж6|Аскаров}}
| data-sort-value=&quot;6193&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Аскаров}} 6193]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|41
|{{Қатысушы-түж6|Liquorkaru}}
| data-sort-value=&quot;6142&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Liquorkaru}} 6142]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-12-31
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|42
|{{Қатысушы-түж6|Zhaksilik}}
| data-sort-value=&quot;6101&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhaksilik}} 6101]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-02-09
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|43
|{{Қатысушы-түж6|Aghia7}}
| data-sort-value=&quot;6046&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aghia7}} 6046]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|44
|{{Қатысушы-түж6|Zhigitbek}}
| data-sort-value=&quot;5455&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhigitbek}} 5455]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-09
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|45
|{{Қатысушы-түж6|Qarakesek}}
| data-sort-value=&quot;5200&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Qarakesek}} 5200]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2010-12-18
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|46
|{{Қатысушы-түж6|Djduxhx}}
| data-sort-value=&quot;5000&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Djduxhx}} 5000]
| data-sort-value=&quot;4&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Djduxhx|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4]
|2021-05-11
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|47
|{{Қатысушы-түж6|Nick jan}}
| data-sort-value=&quot;4652&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nick jan}} 4652]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-16
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|48
|{{Қатысушы-түж6|Erboldilyara}}
| data-sort-value=&quot;4522&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Erboldilyara}} 4522]
| data-sort-value=&quot;9&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Erboldilyara|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9]
|2015-03-06
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|49
|{{Қатысушы-түж6|Madi Dos}}
| data-sort-value=&quot;4515&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Madi Dos}} 4515]
| data-sort-value=&quot;24&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Madi Dos|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 24]
|2012-09-21
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|50
|{{Қатысушы-түж6|Coffee86}}
| data-sort-value=&quot;4443&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Coffee86}} 4443]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-09-25
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|51
|{{Қатысушы-түж6|Makenzis}}
| data-sort-value=&quot;3760&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Makenzis}} 3760]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2017-11-08
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|52
|{{Қатысушы-түж6|Dimash Kenesbek}}
| data-sort-value=&quot;3759&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dimash Kenesbek}} 3759]
| data-sort-value=&quot;3&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Dimash Kenesbek|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3]
|2020-09-28
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|53
|{{Қатысушы-түж6|Syrymzhan}}
| data-sort-value=&quot;3683&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Syrymzhan}} 3683]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2024-09-07
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|54
|{{Қатысушы-түж6|Majilis}}
| data-sort-value=&quot;3630&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Majilis}} 3630]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-05-15
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|55
|{{Қатысушы-түж6|Esetok}}
| data-sort-value=&quot;3578&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Esetok}} 3578]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-11-01
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|56
|{{Қатысушы-түж6|Ерқанат Рыскулбеков}}
| data-sort-value=&quot;3545&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ерқанат Рыскулбеков}} 3545]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2017-10-22
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|57
|{{Қатысушы-түж6|Maira Yessenbekova}}
| data-sort-value=&quot;3516&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Maira Yessenbekova}} 3516]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-14
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|58
|{{Қатысушы-түж6|Нурасылл}}
| data-sort-value=&quot;3398&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Нурасылл}} 3398]
| data-sort-value=&quot;9&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Нурасылл|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9]
|2022-11-22
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|59
|{{Қатысушы-түж6|Nurbek Matzhani}}
| data-sort-value=&quot;3310&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nurbek Matzhani}} 3310]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-04-13
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|60
|{{Қатысушы-түж6|ShadZ01}}
| data-sort-value=&quot;3295&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|ShadZ01}} 3295]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:ShadZ01|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2016-03-26
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|61
|{{Қатысушы-түж6|Юсуф Худайберген}}
| data-sort-value=&quot;3273&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Юсуф Худайберген}} 3273]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-12-18
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|62
|{{Қатысушы-түж6|Hardworking}}
| data-sort-value=&quot;3272&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Hardworking}} 3272]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|63
|{{Қатысушы-түж6|BekaIITU}}
| data-sort-value=&quot;3227&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|BekaIITU}} 3227]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|64
|{{Қатысушы-түж6|Gulzat246}}
| data-sort-value=&quot;3168&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Gulzat246}} 3168]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|65
|{{Қатысушы-түж6|Qanattan}}
| data-sort-value=&quot;3147&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Qanattan}} 3147]
| data-sort-value=&quot;5&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Qanattan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 5]
|2024-02-23
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|66
|{{Қатысушы-түж6|Yerzhankyzy}}
| data-sort-value=&quot;3041&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Yerzhankyzy}} 3041]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-14
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|67
|{{Қатысушы-түж6|Meruyert}}
| data-sort-value=&quot;2952&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Meruyert}} 2952]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-30
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|68
|{{Қатысушы-түж6|Абылай}}
| data-sort-value=&quot;2950&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Абылай}} 2950]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-02-15
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|69
|{{Қатысушы-түж6|MuratbekErkebulan}}
| data-sort-value=&quot;2912&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|MuratbekErkebulan}} 2912]
| data-sort-value=&quot;11&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:MuratbekErkebulan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11]
|2024-10-23
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|70
|{{Қатысушы-түж6|Dauren}}
| data-sort-value=&quot;2871&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dauren}} 2871]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-29
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|71
|{{Қатысушы-түж6|Даурен Шарипов}}
| data-sort-value=&quot;2822&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Даурен Шарипов}} 2822]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Даурен Шарипов|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2015-12-13
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|72
|{{Қатысушы-түж6|Кырмызов}}
| data-sort-value=&quot;2700&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Кырмызов}} 2700]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-01-01
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|73
|{{Қатысушы-түж6|Merey}}
| data-sort-value=&quot;2684&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Merey}} 2684]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|74
|{{Қатысушы-түж6|Магпар}}
| data-sort-value=&quot;2680&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Магпар}} 2680]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-12-11
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|75
|{{Қатысушы-түж6|Kyrmyzy gul}}
| data-sort-value=&quot;2532&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kyrmyzy gul}} 2532]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-07
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|76
|{{Қатысушы-түж6|Abdi arman}}
| data-sort-value=&quot;2530&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Abdi arman}} 2530]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|77
|{{Қатысушы-түж6|Сәуір 1}}
| data-sort-value=&quot;2475&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Сәуір 1}} 2475]
| data-sort-value=&quot;3&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Сәуір 1|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3]
|2016-10-29
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|78
|{{Қатысушы-түж6|Toktakynbaev}}
| data-sort-value=&quot;2471&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Toktakynbaev}} 2471]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|79
|{{Қатысушы-түж6|Balaburgem}}
| data-sort-value=&quot;2470&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Balaburgem}} 2470]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-11-10
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|80
|{{Қатысушы-түж6|G55}}
| data-sort-value=&quot;2468&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|G55}} 2468]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|81
|{{Қатысушы-түж6|Zhuka iitu}}
| data-sort-value=&quot;2445&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhuka iitu}} 2445]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|82
|{{Қатысушы-түж6|Ordabekov Azamat}}
| data-sort-value=&quot;2424&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ordabekov Azamat}} 2424]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|83
|{{Қатысушы-түж6|Rasulbek Adil}}
| data-sort-value=&quot;2414&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Rasulbek Adil}} 2414]
| data-sort-value=&quot;10&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Rasulbek Adil|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10]
|2026-01-18
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|84
|{{Қатысушы-түж6|Рахман999}}
| data-sort-value=&quot;2304&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Рахман999}} 2304]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Рахман999|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2022-10-08
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|85
|{{Қатысушы-түж6|Бегулы Отагасы}}
| data-sort-value=&quot;2247&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Бегулы Отагасы}} 2247]
| data-sort-value=&quot;6&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Бегулы Отагасы|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6]
|2014-02-01
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|86
|{{Қатысушы-түж6|Drift}}
| data-sort-value=&quot;2233&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Drift}} 2233]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2010-01-07
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|87
|{{Қатысушы-түж6|Egorkz}}
| data-sort-value=&quot;2232&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Egorkz}} 2232]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|88
|{{Қатысушы-түж6|Mira01}}
| data-sort-value=&quot;2229&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mira01}} 2229]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-30
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|89
|{{Қатысушы-түж6|Aizhanka aaa}}
| data-sort-value=&quot;2215&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aizhanka aaa}} 2215]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|90
|{{Қатысушы-түж6|Bakdauren}}
| data-sort-value=&quot;2208&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bakdauren}} 2208]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-07
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|91
|{{Қатысушы-түж6|Әлинұр}}
| data-sort-value=&quot;2175&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Әлинұр}} 2175]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-07-10
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|92
|{{Қатысушы-түж6|RaiymbekZh}}
| data-sort-value=&quot;2147&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|RaiymbekZh}} 2147]
| data-sort-value=&quot;9&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:RaiymbekZh|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9]
|2025-08-11
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|93
|{{Қатысушы-түж6|Mustafaalmas}}
| data-sort-value=&quot;2036&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mustafaalmas}} 2036]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2010-04-18
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|94
|{{Қатысушы-түж6|Unknown Alash}}
| data-sort-value=&quot;2009&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Unknown Alash}} 2009]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-03-26
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|95
|{{Қатысушы-түж6|Kristianmusic}}
| data-sort-value=&quot;1938&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kristianmusic}} 1938]
| data-sort-value=&quot;4&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Kristianmusic|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4]
|2019-11-22
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|96
|{{Қатысушы-түж6|Bauka91 91}}
| data-sort-value=&quot;1857&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bauka91 91}} 1857]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-01
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|97
|{{Қатысушы-түж6|Daneker}}
| data-sort-value=&quot;1857&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Daneker}} 1857]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-08
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|98
|{{Қатысушы-түж6|Esen48}}
| data-sort-value=&quot;1808&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Esen48}} 1808]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2021-04-05
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|99
|{{Қатысушы-түж6|Almatoswiki}}
| data-sort-value=&quot;1800&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Almatoswiki}} 1800]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2021-12-25
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|100
|{{Қатысушы-түж6|Тазагүл Ермаханова}}
| data-sort-value=&quot;1795&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Тазагүл Ермаханова}} 1795]
| data-sort-value=&quot;101&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Тазагүл Ермаханова|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 101]
|2015-11-17
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|101
|{{Қатысушы-түж6|Malbakov Korkem Shamshievih}}
| data-sort-value=&quot;1710&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Malbakov Korkem Shamshievih}} 1710]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-01-24
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|102
|{{Қатысушы-түж6|Nelli}}
| data-sort-value=&quot;1666&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nelli}} 1666]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-29
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|103
|{{Қатысушы-түж6|Araichik}}
| data-sort-value=&quot;1622&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Araichik}} 1622]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-14
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|104
|{{Қатысушы-түж6|Nikolina Šepić}}
| data-sort-value=&quot;1613&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nikolina Šepić}} 1613]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2019-08-27
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|105
|{{Қатысушы-түж6|ДолбоЯщер}}
| data-sort-value=&quot;1611&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|ДолбоЯщер}} 1611]
| data-sort-value=&quot;6&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:ДолбоЯщер|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6]
|2018-05-19
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|106
|{{Қатысушы-түж6|2rk}}
| data-sort-value=&quot;1552&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|2rk}} 1552]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-10
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|107
|{{Қатысушы-түж6|Gliwi}}
| data-sort-value=&quot;1544&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Gliwi}} 1544]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2017-05-18
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|108
|{{Қатысушы-түж6|Daniyal.aidarov5}}
| data-sort-value=&quot;1540&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Daniyal.aidarov5}} 1540]
| data-sort-value=&quot;4&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Daniyal.aidarov5|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4]
|2022-04-24
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|109
|{{Қатысушы-түж6|Аслан Жукенов}}
| data-sort-value=&quot;1496&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Аслан Жукенов}} 1496]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-04-26
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|110
|{{Қатысушы-түж6|Almagul Ibragimova}}
| data-sort-value=&quot;1490&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Almagul Ibragimova}} 1490]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-04-11
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|111
|{{Қатысушы-түж6|Акбота Казыбекова}}
| data-sort-value=&quot;1480&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Акбота Казыбекова}} 1480]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-09-19
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|112
|{{Қатысушы-түж6|DinDK}}
| data-sort-value=&quot;1383&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|DinDK}} 1383]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|113
|{{Қатысушы-түж6|Rasulzhan}}
| data-sort-value=&quot;1371&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Rasulzhan}} 1371]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-04
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|114
|{{Қатысушы-түж6|Tulya}}
| data-sort-value=&quot;1344&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Tulya}} 1344]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|115
|{{Қатысушы-түж6|Ayauly}}
| data-sort-value=&quot;1337&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ayauly}} 1337]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-01
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|116
|{{Қатысушы-түж6|Nkiukr}}
| data-sort-value=&quot;1314&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nkiukr}} 1314]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-09-06
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|117
|{{Қатысушы-түж6|Tarih}}
| data-sort-value=&quot;1304&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Tarih}} 1304]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-14
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|118
|{{Қатысушы-түж6|Wikiped4ik}}
| data-sort-value=&quot;1283&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Wikiped4ik}} 1283]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-05-10
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|119
|{{Қатысушы-түж6|Jarnamaqaz}}
| data-sort-value=&quot;1278&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Jarnamaqaz}} 1278]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Jarnamaqaz|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2020-04-17
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|120
|{{Қатысушы-түж6|TemirlanSarsen}}
| data-sort-value=&quot;1277&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|TemirlanSarsen}} 1277]
| data-sort-value=&quot;65&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:TemirlanSarsen|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 65]
|2016-06-23
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|121
|{{Қатысушы-түж6|GulzhanOmarova}}
| data-sort-value=&quot;1248&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|GulzhanOmarova}} 1248]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-10-04
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|122
|{{Қатысушы-түж6|Шілде}}
| data-sort-value=&quot;1223&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Шілде}} 1223]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2018-01-02
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|123
|{{Қатысушы-түж6|IL68}}
| data-sort-value=&quot;1218&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|IL68}} 1218]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:IL68|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2017-05-05
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|124
|{{Қатысушы-түж6|Gulnar7}}
| data-sort-value=&quot;1178&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Gulnar7}} 1178]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-01
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|125
|{{Қатысушы-түж6|Ziv}}
| data-sort-value=&quot;1176&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ziv}} 1176]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2024-12-09
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|126
|{{Қатысушы-түж6|Suleimen Koishybai}}
| data-sort-value=&quot;1156&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Suleimen Koishybai}} 1156]
| data-sort-value=&quot;10&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Suleimen Koishybai|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10]
|2021-01-13
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|127
|{{Қатысушы-түж6|Aimanber}}
| data-sort-value=&quot;1150&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aimanber}} 1150]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-05
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|128
|{{Қатысушы-түж6|Bailarbekov}}
| data-sort-value=&quot;1136&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bailarbekov}} 1136]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|129
|{{Қатысушы-түж6|Айдос уики}}
| data-sort-value=&quot;1126&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Айдос уики}} 1126]
| data-sort-value=&quot;9&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Айдос уики|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9]
|2015-11-18
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|130
|{{Қатысушы-түж6|Sergazyyev}}
| data-sort-value=&quot;1119&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Sergazyyev}} 1119]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-02
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|131
|{{Қатысушы-түж6|KoishymanovaG}}
| data-sort-value=&quot;1102&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|KoishymanovaG}} 1102]
| data-sort-value=&quot;16&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:KoishymanovaG|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 16]
|2024-02-29
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|132
|{{Қатысушы-түж6|Истеный казах}}
| data-sort-value=&quot;1096&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Истеный казах}} 1096]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-11
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|133
|{{Қатысушы-түж6|Madina Kilybayeva}}
| data-sort-value=&quot;1083&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Madina Kilybayeva}} 1083]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|134
|{{Қатысушы-түж6|Wikuiser}}
| data-sort-value=&quot;1082&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Wikuiser}} 1082]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2025-10-29
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|135
|{{Қатысушы-түж6|Kafarik}}
| data-sort-value=&quot;1075&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kafarik}} 1075]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2009-12-24
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|136
|{{Қатысушы-түж6|Аян Жанайсов}}
| data-sort-value=&quot;1054&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Аян Жанайсов}} 1054]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-05-02
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|137
|{{Қатысушы-түж6|Finderhannes}}
| data-sort-value=&quot;1049&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Finderhannes}} 1049]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-01-18
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|138
|{{Қатысушы-түж6|Orkaarys}}
| data-sort-value=&quot;993&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Orkaarys}} 993]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|139
|{{Қатысушы-түж6|А.С.Кизиров}}
| data-sort-value=&quot;987&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|А.С.Кизиров}} 987]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-06-29
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|140
|{{Қатысушы-түж6|P.Nurgisa}}
| data-sort-value=&quot;976&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|P.Nurgisa}} 976]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-11-11
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|141
|{{Қатысушы-түж6|Rayurad mc}}
| data-sort-value=&quot;973&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Rayurad mc}} 973]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|142
|{{Қатысушы-түж6|Fuzze123}}
| data-sort-value=&quot;964&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Fuzze123}} 964]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-20
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|143
|{{Қатысушы-түж6|Aselhan}}
| data-sort-value=&quot;948&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aselhan}} 948]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Aselhan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2011-04-11
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|144
|{{Қатысушы-түж6|Vyacheslav Nasretdinov}}
| data-sort-value=&quot;932&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Vyacheslav Nasretdinov}} 932]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2008-08-11
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|145
|{{Қатысушы-түж6|Шайнүсіп}}
| data-sort-value=&quot;931&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Шайнүсіп}} 931]
| data-sort-value=&quot;9&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Шайнүсіп|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9]
|2024-09-07
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|146
|{{Қатысушы-түж6|Adiladil}}
| data-sort-value=&quot;906&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Adiladil}} 906]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-09
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|147
|{{Қатысушы-түж6|NErnur98}}
| data-sort-value=&quot;880&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|NErnur98}} 880]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-02-19
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|148
|{{Қатысушы-түж6|Касымхан}}
| data-sort-value=&quot;866&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Касымхан}} 866]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-02-24
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|149
|{{Қатысушы-түж6|Chris die Seele}}
| data-sort-value=&quot;865&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Chris die Seele}} 865]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-09-18
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|150
|{{Қатысушы-түж6|Mukhin}}
| data-sort-value=&quot;850&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mukhin}} 850]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|151
|{{Қатысушы-түж6|Stella~kkwiki}}
| data-sort-value=&quot;830&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Stella~kkwiki}} 830]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|152
|{{Қатысушы-түж6|Bakbergenov}}
| data-sort-value=&quot;820&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bakbergenov}} 820]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-23
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|153
|{{Қатысушы-түж6|Dambler}}
| data-sort-value=&quot;819&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dambler}} 819]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-29
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|154
|{{Қатысушы-түж6|Aibol dos}}
| data-sort-value=&quot;813&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aibol dos}} 813]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|155
|{{Қатысушы-түж6|KaldarovNurymzhan}}
| data-sort-value=&quot;801&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|KaldarovNurymzhan}} 801]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2018-11-20
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|156
|{{Қатысушы-түж6|Talghatuly}}
| data-sort-value=&quot;794&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Talghatuly}} 794]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-02-14
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|157
|{{Қатысушы-түж6|Akba.nis.13}}
| data-sort-value=&quot;790&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Akba.nis.13}} 790]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-09-18
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|158
|{{Қатысушы-түж6|Аязбаев Даурен}}
| data-sort-value=&quot;789&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Аязбаев Даурен}} 789]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|159
|{{Қатысушы-түж6|Masalbaeva}}
| data-sort-value=&quot;787&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Masalbaeva}} 787]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|160
|{{Қатысушы-түж6|Абдрахманов Димаш}}
| data-sort-value=&quot;785&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Абдрахманов Димаш}} 785]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-12-04
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|161
|{{Қатысушы-түж6|Tylerdurdenkz}}
| data-sort-value=&quot;780&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Tylerdurdenkz}} 780]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-01-12
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|162
|{{Қатысушы-түж6|DariaUrinbasarova21nis}}
| data-sort-value=&quot;777&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|DariaUrinbasarova21nis}} 777]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2022-02-10
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|163
|{{Қатысушы-түж6|Azim Nurbergen}}
| data-sort-value=&quot;763&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Azim Nurbergen}} 763]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-01-22
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|164
|{{Қатысушы-түж6|Ташметов шахрух}}
| data-sort-value=&quot;743&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ташметов шахрух}} 743]
| data-sort-value=&quot;3&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Ташметов шахрух|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3]
|2022-02-24
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|165
|{{Қатысушы-түж6|Panicgirl}}
| data-sort-value=&quot;739&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Panicgirl}} 739]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-01
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|166
|{{Қатысушы-түж6|Mariko}}
| data-sort-value=&quot;734&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mariko}} 734]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-06-26
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|167
|{{Қатысушы-түж6|Mheidegger}}
| data-sort-value=&quot;730&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mheidegger}} 730]
| data-sort-value=&quot;3&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Mheidegger|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3]
|2008-07-14
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|168
|{{Қатысушы-түж6|Rake}}
| data-sort-value=&quot;726&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Rake}} 726]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-02
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|169
|{{Қатысушы-түж6|Rasul kz91}}
| data-sort-value=&quot;723&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Rasul kz91}} 723]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|170
|{{Қатысушы-түж6|Muslim Qazaq}}
| data-sort-value=&quot;722&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Muslim Qazaq}} 722]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Muslim Qazaq|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2015-04-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|171
|{{Қатысушы-түж6|Zhumalina}}
| data-sort-value=&quot;720&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhumalina}} 720]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-05-10
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|172
|{{Қатысушы-түж6|Alfiya}}
| data-sort-value=&quot;719&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Alfiya}} 719]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-01
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|173
|{{Қатысушы-түж6|Дауткулова Ақмарал}}
| data-sort-value=&quot;701&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Дауткулова Ақмарал}} 701]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2024-05-04
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|174
|{{Қатысушы-түж6|Εὐθυμένης}}
| data-sort-value=&quot;697&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Εὐθυμένης}} 697]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-02-03
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|175
|{{Қатысушы-түж6|Sultan bek}}
| data-sort-value=&quot;695&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Sultan bek}} 695]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|176
|{{Қатысушы-түж6|Мира Белль}}
| data-sort-value=&quot;693&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Мира Белль}} 693]
| data-sort-value=&quot;7&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Мира Белль|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7]
|2023-01-05
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|177
|{{Қатысушы-түж6|Cekli829}}
| data-sort-value=&quot;690&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Cekli829}} 690]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2009-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|178
|{{Қатысушы-түж6|Nkipshak}}
| data-sort-value=&quot;684&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nkipshak}} 684]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|179
|{{Қатысушы-түж6|Sultan-balasi}}
| data-sort-value=&quot;676&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Sultan-balasi}} 676]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-12-12
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|180
|{{Қатысушы-түж6|Epoxa-HH}}
| data-sort-value=&quot;674&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Epoxa-HH}} 674]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-07-06
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|181
|{{Қатысушы-түж6|Saken kun}}
| data-sort-value=&quot;673&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Saken kun}} 673]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-01-31
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|182
|{{Қатысушы-түж6|KUckhocjothkei3}}
| data-sort-value=&quot;671&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|KUckhocjothkei3}} 671]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:KUckhocjothkei3|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2018-08-23
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|183
|{{Қатысушы-түж6|Syrlybek}}
| data-sort-value=&quot;658&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Syrlybek}} 658]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-03-04
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|184
|{{Қатысушы-түж6|Мұқтар Құндыз}}
| data-sort-value=&quot;656&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Мұқтар Құндыз}} 656]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-10-23
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|185
|{{Қатысушы-түж6|Баха}}
| data-sort-value=&quot;654&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Баха}} 654]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|186
|{{Қатысушы-түж6|Parmanova.ulbolsyn}}
| data-sort-value=&quot;651&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Parmanova.ulbolsyn}} 651]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-03-07
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|187
|{{Қатысушы-түж6|Амзе Магжан}}
| data-sort-value=&quot;645&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Амзе Магжан}} 645]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-02-10
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|188
|{{Қатысушы-түж6|Капысова Айдана}}
| data-sort-value=&quot;642&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Капысова Айдана}} 642]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|189
|{{Қатысушы-түж6|IArhunI}}
| data-sort-value=&quot;640&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|IArhunI}} 640]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-12-15
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|190
|{{Қатысушы-түж6|Belekov Syrym}}
| data-sort-value=&quot;639&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Belekov Syrym}} 639]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-03
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|191
|{{Қатысушы-түж6|Айвентадор}}
| data-sort-value=&quot;622&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Айвентадор}} 622]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2021-04-29
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|192
|{{Қатысушы-түж6|Zhandos02}}
| data-sort-value=&quot;620&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhandos02}} 620]
| data-sort-value=&quot;7&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Zhandos02|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7]
|2017-09-10
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|193
|{{Қатысушы-түж6|Bauyr03}}
| data-sort-value=&quot;619&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bauyr03}} 619]
| data-sort-value=&quot;19&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Bauyr03|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 19]
|2022-01-16
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|194
|{{Қатысушы-түж6|Aseke16}}
| data-sort-value=&quot;617&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aseke16}} 617]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Aseke16|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2014-01-20
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|195
|{{Қатысушы-түж6|Makhanov}}
| data-sort-value=&quot;613&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Makhanov}} 613]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|196
|{{Қатысушы-түж6|Zhumabayeva Aiym}}
| data-sort-value=&quot;601&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhumabayeva Aiym}} 601]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-01-27
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|197
|{{Қатысушы-түж6|Inkar}}
| data-sort-value=&quot;600&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Inkar}} 600]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-04-11
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|198
|{{Қатысушы-түж6|Mma}}
| data-sort-value=&quot;599&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mma}} 599]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|199
|{{Қатысушы-түж6|Юкке}}
| data-sort-value=&quot;599&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Юкке}} 599]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-11-29
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|200
|{{Қатысушы-түж6|Mary}}
| data-sort-value=&quot;597&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mary}} 597]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|201
|{{Қатысушы-түж6|Tuttiorchestra687}}
| data-sort-value=&quot;596&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Tuttiorchestra687}} 596]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Tuttiorchestra687|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2025-11-02
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|202
|{{Қатысушы-түж6|Әбдіхалық Нарғыз}}
| data-sort-value=&quot;587&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Әбдіхалық Нарғыз}} 587]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-03-31
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|203
|{{Қатысушы-түж6|Аскар}}
| data-sort-value=&quot;584&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Аскар}} 584]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2008-03-20
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|204
|{{Қатысушы-түж6|Eldar zh96}}
| data-sort-value=&quot;575&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Eldar zh96}} 575]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-08-17
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|205
|{{Қатысушы-түж6|AlibiKazken}}
| data-sort-value=&quot;569&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|AlibiKazken}} 569]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-04-20
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|206
|{{Қатысушы-түж6|Badyroff}}
| data-sort-value=&quot;569&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Badyroff}} 569]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|207
|{{Қатысушы-түж6|Нурия}}
| data-sort-value=&quot;569&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Нурия}} 569]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|208
|{{Қатысушы-түж6|Нақып Нұрғали}}
| data-sort-value=&quot;565&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Нақып Нұрғали}} 565]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-04-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|209
|{{Қатысушы-түж6|Zhaniya92}}
| data-sort-value=&quot;562&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhaniya92}} 562]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|210
|{{Қатысушы-түж6|Ұлан Тұрсынбек}}
| data-sort-value=&quot;558&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ұлан Тұрсынбек}} 558]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2025-10-24
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|211
|{{Қатысушы-түж6|Alikhantanirbergennurlanuly}}
| data-sort-value=&quot;555&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Alikhantanirbergennurlanuly}} 555]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2022-08-21
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|212
|{{Қатысушы-түж6|Yamanzho}}
| data-sort-value=&quot;555&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Yamanzho}} 555]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|213
|{{Қатысушы-түж6|Kuanysh Ismailov}}
| data-sort-value=&quot;547&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kuanysh Ismailov}} 547]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-10-17
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|214
|{{Қатысушы-түж6|Egor Shustoff}}
| data-sort-value=&quot;541&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Egor Shustoff}} 541]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-11-19
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|215
|{{Қатысушы-түж6|Niyazbek}}
| data-sort-value=&quot;534&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Niyazbek}} 534]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|216
|{{Қатысушы-түж6|Dauylbai Aidar}}
| data-sort-value=&quot;533&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dauylbai Aidar}} 533]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-06-11
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|217
|{{Қатысушы-түж6|Olkikz}}
| data-sort-value=&quot;529&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Olkikz}} 529]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-05
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|218
|{{Қатысушы-түж6|Fornax}}
| data-sort-value=&quot;528&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Fornax}} 528]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2024-03-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|219
|{{Қатысушы-түж6|Dzhos}}
| data-sort-value=&quot;527&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dzhos}} 527]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|220
|{{Қатысушы-түж6|Нурсауле Нурмагамбетова}}
| data-sort-value=&quot;527&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Нурсауле Нурмагамбетова}} 527]
| data-sort-value=&quot;10&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Нурсауле Нурмагамбетова|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10]
|2014-11-10
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|221
|{{Қатысушы-түж6|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}
| data-sort-value=&quot;527&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}} 527]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-09-21
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|222
|{{Қатысушы-түж6|Arachn0}}
| data-sort-value=&quot;523&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Arachn0}} 523]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2009-02-05
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|223
|{{Қатысушы-түж6|Tansholpan}}
| data-sort-value=&quot;522&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Tansholpan}} 522]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|224
|{{Қатысушы-түж6|Adilbekkazykhanov}}
| data-sort-value=&quot;520&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Adilbekkazykhanov}} 520]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-12-12
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|225
|{{Қатысушы-түж6|Murat Karibay}}
| data-sort-value=&quot;520&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Murat Karibay}} 520]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-04-01
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|226
|{{Қатысушы-түж6|Mustazhap}}
| data-sort-value=&quot;520&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mustazhap}} 520]
| data-sort-value=&quot;8&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Mustazhap|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8]
|2014-12-27
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|227
|{{Қатысушы-түж6|Karina Nurtazina}}
| data-sort-value=&quot;518&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Karina Nurtazina}} 518]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Karina Nurtazina|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2018-05-12
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|228
|{{Қатысушы-түж6|Chingiz Nazbiev}}
| data-sort-value=&quot;516&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Chingiz Nazbiev}} 516]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2018-01-07
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|229
|{{Қатысушы-түж6|HBSH NIS 7B KASIET}}
| data-sort-value=&quot;514&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|HBSH NIS 7B KASIET}} 514]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2017-10-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|230
|{{Қатысушы-түж6|Albergenius}}
| data-sort-value=&quot;510&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Albergenius}} 510]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2009-03-30
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|231
|{{Қатысушы-түж6|Friction27}}
| data-sort-value=&quot;506&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Friction27}} 506]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-08-16
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|}
&lt;/center&gt;
&lt;!-- BOT:END --&gt;

{{Wikistats}}


[[Санат:Уикипедия:Анықтама]]
[[Санат:Уикипедия:Қауым]]</text>
      <sha1>pyjdx44n32i509jrny4r3jhi08nv93b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мемлекеттік тулардың хронологиясы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>546548</id>
    <revision>
      <id>3643265</id>
      <parentid>3632939</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T02:32:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>165</id>
      </contributor>
      <comment>«[[:File:Flag_of_Tuvalu_(1996–1997).svg]]» деген «[[:File:Flag_of_Tuvalu_(1995–1997).svg]]» дегенмен алмастырылды.</comment>
      <origin>3643265</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="161504" sha1="2er5lpumi74lat89xsr1te5drtyrayp" xml:space="preserve">Мұнда XVIII ғасырдың басынан бастап [[Тәуелсіз мемлекеттердің тулары|тәуелсіз мемлекеттер туларына]] енгізілген өзгерістер және/немесе түрлі өзгертулер саны келтірілген. 
Соңғы сәтте әлемнің түрлі бөліктеріндегі қазіргі туын өзгерткен немесе оған кез келген өзгеріс жасаған мемлекеттер мыналар болып табылады:
* {{Ту|Малави}}  — 1964 жылғы туына 2012 жылы қайтып оралды.
* {{Байрақ|Беларусь}} —  2012 жылы туын түрлендірді (ою және ресми түстер өзгертті).&lt;ref name=&quot;СТБ&quot;&gt;[http://www.tnpa.by/ViewFileText.php?UrlRid=52178&amp;UrlOnd=%D1%D2%C1%20911-2008 СТБ 911-2008 Государственный флаг Республики Беларусь. Общие технические условия] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170507133705/http://www.tnpa.by/ViewFileText.php?UrlRid=52178&amp;UrlOnd=%D1%D2%C1%20911-2008 |date=2017-05-07 }}&lt;/ref&gt;
* {{Ту|Мьянма}} — 2010 жылы өзгертті.
* {{Ту|Сербия}} — 2010 жылы түрлендірді (елтаңбасын өзгертті).
* {{Ту|Тувалу}} — 1978 жылғы туына  1997 жылы қайтып оралды.
* {{Ту|Сент-Люсия}} — 2002 жылы түрлендірді (көк реңктерін көк түске өзгертті).
* {{Ту|Венесуэла}} — 2006 жылы түрлендірді (елтаңбасын өзгертті және жұлдыздар санын).

'''''Назар аударыңыз:''''' кестені солдан оңға жылжыту үшін, төменде жүгірткіні пайдаланыңыз.

== Азия ==
{{Main|Азия тулары}}
&lt;div class=&quot;overflowbugx&quot; style=&quot;overflow:auto; width: 100%;&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!rowspan=2|Мемлекеттер / Онжылдықтар
!rowspan=2|бұрыңғы
!colspan=5|1700
!colspan=5|1710
!colspan=5|1720
!colspan=5|1730
!colspan=5|1740
!colspan=5|1750
!colspan=5|1760
!colspan=5|1770
!colspan=5|1780
!colspan=5|1790
!colspan=5|1800
!colspan=5|1810
!colspan=5|1820
!colspan=5|1830
!colspan=5|1840
!colspan=5|1850
!colspan=5|1860
!colspan=5|1870
!colspan=5|1880
!colspan=5|1890
!colspan=5|1900
!colspan=5|1910
!colspan=5|1920
!colspan=5|1930
!colspan=5|1940
!colspan=5|1950
!colspan=5|1960
!colspan=5|1970
!colspan=5|1980
!colspan=5|1990
!colspan=5|2000
!rowspan=2|Қазіргі
!rowspan=2|Онжылдықтар / Мемлекеттер
|-
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|-
|[[Ауғанстан]]
|colspan=4|[[Сурет:Safavid Flag.svg|25px|border]]{{-}}1570-ші
|colspan=16|
|colspan=4|[[Сурет:Nadir Shah Flag.svg|25px|border]]{{-}}1738
|colspan=40|[[Сурет:Flag_of_the_Durrani_Empire.svg|25px|border]]{{-}}1747
|colspan=27|
|colspan=10|[[Сурет:Flag of Afghanistan pre-1901.svg|25px|border]]{{-}}1880
|colspan=9|[[Сурет:Flag of Afghanistan 1901.svg|25px|border]]{{-}}1901
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Afghanistan (1919-1928).svg|25px|border]]{{-}}1919
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Afghanistan (1921-1928).svg|25px|border]]{{-}}1921
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Afghanistan 1928.svg|25px|border]]{{-}}1928
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Afghanistan 1928-1929.svg|25px|border]]{{-}}1928
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Afghanistan 1929.svg|25px|border]]{{-}}1929
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Afghanistan 1929 to 1930.svg|25px|border]]{{-}}1929
|colspan=21|[[Сурет:Flag of Afghanistan 1930.svg|25px|border]]{{-}}1930
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Afghanistan 1973.svg|25px|border]]{{-}}1973
|colspan=1| {{-}}1974
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Afghanistan (1978).svg|25px|border]]{{-}}1978
|colspan=1| {{-}}1978
|colspan=3|[[Сурет:Flag of Afghanistan (1979-1987).svg|25px|border]]{{-}}1979
|colspan=2| {{-}}1987
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Afghanistan (1992).svg|25px|border]]{{-}}1992
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Afghanistan (1992-1996; 2001).svg|25px|border]]{{-}}1992
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Taliban (original).svg|25px|border]]{{-}}1996
|colspan=2|[[Сурет:Flag of Taliban.svg|25px|border]]{{-}}1997
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Afghanistan (1992-1996; 2001).svg|25px|border]]{{-}}2001
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Afghanistan (2002-2004).svg|25px|border]]{{-}}2002
|colspan=3|[[Сурет:Flag of Afghanistan.svg|25px|border]]{{-}}2004
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Afghanistan.svg|40px|border]]
|[[Ауғанстан|Ауғанстан Ислам Республикасы]]
|-
|[[Бангладеш]]
|colspan=29|
|colspan=27|[[Сурет:Flag of the British East India Company (1707).svg|25px|border]]{{-}}1757
|colspan=23|[[Сурет:Flag of the British East India Company (1801).svg|25px|border]]{{-}}1801
|colspan=45|[[Сурет:Flag of Imperial India.svg|25px|border]]{{-}}1858
|colspan=12|[[Сурет:Flag of Pakistan.svg|25px|border]]{{-}}1947
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Bangladesh (1971).svg|25px|border]]{{-}}1971
|colspan=19|[[Сурет:Flag of Bangladesh.svg|25оpx|border]]{{-}}1972
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Bangladesh.svg|40px|border]]
|[[Бангладеш|Халық Бангладеш Республикасы]]
|-
|[[Бахрейн]]
|colspan=61|
|colspan=56|[[Сурет:Flag of Bahrain (1820-1932).png|25px|border]]{{-}}1820
|colspan=20|[[Сурет:Flag of Bahrain (1932 to 1972).svg|25px|border]]{{-}}1932
|colspan=15|[[Сурет:Flag of Bahrain 1972.svg|25px|border]]{{-}}1972
|colspan=4|[[Сурет:Flag of Bahrain.svg|25px|border]]{{-}}2002
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Bahrain.svg|40px|border]]
|[[Бахрейн|Бахрейн Корольдігі]]
|-
|[[Бруней]]
|colspan=104|
|colspan=17|[[Сурет:Flag of Brunei from 1906 to 1959.svg|25px|border]]{{-}}1906
|colspan=2|[[Сурет:Merchant flag of Japan (1870).svg|25px|border]]{{-}}1941
|colspan=7|[[Сурет:Flag of Brunei from 1906 to 1959.svg|25px|border]]{{-}}1945
|colspan=26|[[Сурет:Flag of Brunei.svg|25px|border]]{{-}}1959
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Brunei.svg|40px|border]]
|[[Бруней|Государство Бруней-Даруссалам]]
|-
|[[Бутан]]
|colspan=125|
|colspan=4|[[Сурет:Flag of Bhutan (1949-1956).svg|25px|border]]{{-}}1949
|colspan=6|[[Сурет:Flag of Bhutan (1956-1969).svg|25px|border]]{{-}}1956
|colspan=21|[[Сурет:Flag of Bhutan.svg|25px|border]]{{-}}1969
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Bhutan.svg|40px|border]]
|[[Бутан|Бутан Корольдігі]]
|-
|[[Шығыс Тимор]]
|colspan=2|
|colspan=2|[[Сурет:Flag Portugal (1667).svg|25px|border]]{{-}}1702
|colspan=22|[[Сурет:Flag Portugal (1707).svg|25px|border]]{{-}}1707
|colspan=33|[[Сурет:Flag Portugal (1750).svg|25px|border]]{{-}}1750
|colspan=4|[[Сурет:Flag United Kingdom Portugal Brazil Algarves.svg|25px|border]]{{-}}1816
|colspan=3|[[Сурет:Flag Portugal (1707).svg|25px|border]]{{-}}1826
|colspan=41|[[Сурет:Flag Portugal (1830).svg|25px|border]]{{-}}1830
|colspan=31|[[Сурет:Flag of Portugal.svg|25px|border]]{{-}}1911
|colspan=12|[[Сурет:Flag of Indonesia.svg|25px|border]]{{-}}1975
|colspan=2|[[Сурет:Flag of the United Nations.svg|25px|border]]{{-}}1999
|colspan=4|[[Сурет:Flag of East Timor.svg|25px|border]]{{-}}2002
|colspan=1|[[Сурет:Flag of East Timor.svg|40px|border]]
|[[Шығыс Тимор|Шығыс Тимор Демократиялық Республикасы]]
|-
|rowspan=2|[[Вьетнам]]
|colspan=52 rowspan=2|
|colspan=41 rowspan=2|{{-}}1802
|colspan=1 rowspan=2|[[Сурет:Flag of Central Vietnam (1885-1890).svg|25px|border]]{{-}}1885
|colspan=2 rowspan=2|[[Сурет:Flag_of_Colonial_Annam.svg|25px|border]]{{-}}1887
|colspan=15 rowspan=2|[[Сурет:Flag of South Vietnam.svg|25px|border]]{{-}}1890
|colspan=12 rowspan=2|[[Сурет:Second flag of the Nguyen Dynasty.svg|25px|border]]{{-}}1920
|colspan=5 |[[Сурет:Flag_of_North_Vietnam_(1945-1955).svg|25px|border]]{{-}}1945
|colspan=10 |[[Сурет:Flag of Vietnam.svg|25px|border]]{{-}}1955
|colspan=18 rowspan=2|[[Сурет:Flag of Vietnam.svg|25px|border]]{{-}}1976
|colspan=1 rowspan=2|[[Сурет:Flag of Vietnam.svg|40px|border]]
|rowspan=2|[[Вьетнам|Вьетнам Социалистік Республикасы]]
|-
|colspan=1|[[Сурет:Old Flag Of Vietnam.svg|25px|border]]{{-}}1945
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Republic of Cochinchina.svg|25px|border]]{{-}}1946
|colspan=12|[[Сурет:Flag of South Vietnam.svg|25px|border]]{{-}}1948
|colspan=1|[[Сурет:Flag of the National Liberation Front of South Vietnam, Flag of South Vietnam (1975–1976).svg|25px|border]]{{-}}1975
|-
|[[Израиль]]
|colspan=73|[[Сурет:Flag of the Ottoman Empire (1453-1844).svg|25px|border]]{{-}}1453
|colspan=38|[[Сурет:Ottoman Flag.svg|25px|border]]{{-}}1844
|colspan=4|[[Сурет:Flag of the United Kingdom.svg|25px|border]]{{-}}1920
|colspan=10|[[Сурет:Palestine-Mandate-Ensign-1927-1948.svg|25px|border]]{{-}}1927
|colspan=31|[[Сурет:Flag of Israel.svg|25px|border]]{{-}}1948
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Israel.svg|40px|border]]
|[[Израиль|Государство Израиль]]
|-
|[[Үндістан]]
|colspan=65|[[Сурет:Flag of the Maratha Empire.svg|25px|border]]{{-}}1674
|colspan=14|[[Сурет:Flag of the British East India Company (1801).svg|25px|border]]{{-}}1820
|colspan=12|[[Сурет:Flag of Imperial India.svg|25px|border]]{{-}}1858
|colspan=33|[[Сурет:British Raj Red Ensign.svg|25px|border]]{{-}}1880
|colspan=32|[[Сурет:Flag of India.svg|25px|border]]{{-}}1947
|colspan=1|[[Сурет:Flag of India.svg|40px|border]]
|[[Үндістан|Үндістан Республикасы]]
|-
|[[Индонезия]]
|colspan=51|[[Сурет:Flag of the Dutch East India Company.svg|25px|border]]{{-}}1603
|colspan=71|[[Сурет:Flag of the Netherlands.svg|25px|border]]{{-}}1800
|colspan=1|[[Сурет:Merchant flag of Japan (1870).svg|25px|border]]{{-}}1942
|colspan=2|[[Сурет:Flag of the Netherlands.svg|25px|border]]{{-}}1945
|colspan=31|[[Сурет:Flag of Indonesia.svg|25px|border]]{{-}}1949
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Indonesia.svg|40px|border]]
|[[Индонезия|Индонезия Республикасы]]
|-
|[[Иордания]]
|colspan=73|[[Сурет:Flag of the Ottoman Empire (1453-1844).svg|25px|border]]{{-}}1453
|colspan=38|[[Сурет:Ottoman Flag.svg|25px|border]]{{-}}1844
|colspan=4|[[Сурет:Flag of the United Kingdom.svg|25px|border]]{{-}}1920
|colspan=41|[[Сурет:Flag of Jordan.svg|25px|border]]{{-}}1921
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Jordan.svg|40px|border]]
|[[Иордания|Иордан Хашимит Корольдігі]]
|-
|[[Ирак]]
|colspan=73|[[Сурет:Flag of the Ottoman Empire (1453-1844).svg|25px|border]]{{-}}1453
|colspan=38|[[Сурет:Ottoman Flag.svg|25px|border]]{{-}}1844
|colspan=18|[[Сурет:Flag of Iraq 1924.svg|25px|border]]{{-}}1921
|colspan=1|[[Сурет:Flag of the Arab Federation.svg|25px|border]]{{-}}1958
|colspan=2|[[Сурет:Flag of Iraq 1959-1963.svg|25px|border]]{{-}}1959
|colspan=14|[[Сурет:Flag of Iraq (1963–1991).svg|25px|border]]{{-}}1963
|colspan=7|[[Сурет:Flag of Iraq, 1991-2004.svg|25px|border]]{{-}}1991
|colspan=2|[[Сурет:Flag of Iraq 2004-2008.svg|25px|border]]{{-}}2004
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Iraq.svg|25px|border]]{{-}}2008
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Iraq.svg|40px|border]]
|[[Ирак|Ирак Республикасы]]
|-
|[[Иран]]
|colspan=19|[[Сурет:Safavid Flag.svg|25px|border]]{{-}}1576
|colspan=5|[[Сурет:Nadir Shah Flag.svg|25px|border]]{{-}}1736
|colspan=12|[[Сурет:Flag of Persia (1665).svg|25px|border]]{{-}}1747
|colspan=13|[[Сурет:Zand Dynasty flag.svg|25px|border]]{{-}}1760
|colspan=26|[[Сурет:Qajar Naval Ensign.svg|25px|border]]{{-}}1796
|colspan=34|[[Сурет:Amir Kabir Flag.svg|25px|border]]{{-}}1849
|colspan=4|[[Сурет:State Flag of Iran (1924).svg|25px|border]]{{-}}1907
|colspan=28|[[Сурет:State flag of Iran 1964-1980.svg|25px|border]]{{-}}1925
|colspan=15|[[Сурет:Flag of Iran.svg|25px|border]]{{-}}1980
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Iran.svg|40px|border]]
|[[Иран|Иран Ислам Республикасы]]
|-
|rowspan=2|[[Йемен]]
|colspan=87 rowspan=2|
|colspan=8 rowspan=2 style=&quot;border-right: none;&quot;|[[Сурет:Ottoman Flag.svg|25px|border]]{{-}}1872
|colspan=15 style=&quot;border-left: none;&quot;|
|colspan=2 |[[Сурет:Flag of Yemen 1918.svg|25px|border]]{{-}}1918
|colspan=2 |{{-}}1923
|colspan=18 |[[Сурет:Flag of the Mutawakkilite Kingdom of Yemen.svg|25px|border]]{{-}}1927
|colspan=14 |[[Сурет:Flag of the Yemen Arab Republic.svg|25px|border]]{{-}}1962
|colspan=10 rowspan=2|[[Сурет:Flag of Yemen.svg|25px|border]]{{-}}1990
|colspan=1 rowspan=2|[[Сурет:Flag of Yemen.svg|40px|border]]
|rowspan=2|[[Йемен|Йемен Республикасы]]
|-
|colspan=24|[[Сурет:British Raj Red Ensign.svg|25px|border]]{{-}}1886
|colspan=13|[[Сурет:Flag of Aden (1937–1963).svg|25px|border]]{{-}}1937
|colspan=2|[[Сурет:Flag of the Federation of South Arabia.svg|25px|border]]{{-}}1962
|colspan=12|[[Сурет:Flag of South Yemen.svg|25px|border]]{{-}}1967
|-
|[[Камбоджа]]
|colspan=83|
|colspan=12|[[Сурет:Flag of Cambodia under French protection.svg|25px|border]]{{-}}1863
|colspan=33|[[Сурет:Flag_of_Colonial_Annam.svg|25px|border]]{{-}}1887
|colspan=8|[[Сурет:Flag of Cambodia.svg|25px|border]]{{-}}1953
|colspan=2|[[Сурет:Flag of the Khmer Republic.svg|25px|border]]{{-}}1970
|colspan=2|[[Сурет:Flag of Democratic Kampuchea.svg|25px|border]]{{-}}1975
|colspan=5|[[Сурет:Flag of the People's Republic of Kampuchea.svg|25px|border]]{{-}}1979
|colspan=1|[[Сурет:Flag of the State of Cambodia.svg|25px|border]]{{-}}1989
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Cambodia under UNTAC.svg|25px|border]]{{-}}1992
|colspan=9|[[Сурет:Flag of Cambodia.svg|25px|border]]{{-}}1993
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Cambodia.svg|40px|border]]
|[[Камбоджа|Камбоджа Корольдігі]]
|-
|[[Катар]]
|colspan=60|
|colspan=6|[[Сурет:Flag of the Ottoman Empire (1453-1844).svg|25px|border]]{{-}}1818
|colspan=21|
|colspan=22|[[Сурет:Ottoman Flag.svg|25px|border]]{{-}}1872
|colspan=10|[[Сурет:Flag of Qatar (1916-1936).svg|25px|border]]{{-}}1916
|colspan=6|[[Сурет:Flag of Qatar (1936-1949).svg|25px|border]]{{-}}1936
|colspan=12|[[Сурет:Flag of Qatar (1949).svg|25px|border]]{{-}}1949
|colspan=19|[[Сурет:Flag of Qatar.svg|25px|border]]{{-}}1971
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Qatar.svg|40px|border]]
|[[Катар|Государство Катар]]
|-
|[[Қырғызстан]]
|colspan=89|
|colspan=3|[[Сурет:Romanov Flag.svg|25px|border]]{{-}}1858
|colspan=20|[[Сурет:Flag of Russia.svg|25px|border]]{{-}}1883
|colspan=2|[[Сурет:Flag RSFSR 1918.svg|25px|border]]{{-}}1920
|colspan=5|[[Сурет:Flag of the Russian SFSR 1925-1937.svg|25px|border]]{{-}}1925
|colspan=8|[[Сурет:Flag of the Soviet Union (1923-1955).svg|25px|border]]{{-}}1936
|colspan=20|[[Сурет:Flag of Kyrgyz SSR.svg|25px|border]]{{-}}1952
|colspan=9|[[Сурет:Flag of Kyrgyzstan.svg|25px|border]]{{-}}1992
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Kyrgyzstan.svg|40px|border]]
|[[Қырғызстан|Қырғыз Республикасы]]
|-
||[[Қытай Халық Республикасы|Қытай]]
|colspan=82|
|colspan=14|[[Сурет:Flag of the Qing Dynasty (1862-1889).svg|25px|border]]{{-}}1862
|colspan=11|[[Сурет:Flag_of_the_Qing_Dynasty_(1889-1912).svg|25px|border]]{{-}}1890
|colspan=8|[[Сурет:Flag_of_the_Republic_of_China_(1912-1928).svg|25px|border]]{{-}}1912
|colspan=10|[[Сурет:Flag of the Republic of China.svg|25px|border]]{{-}}1928
|colspan=31|[[Сурет:Flag of the People's Republic of China.svg|25px|border]]{{-}}1949
|colspan=1|[[Сурет:Flag of the People's Republic of China.svg|40px|border]]
|[[Қытай Халық Республикасы]]
|-
|[[Қытай Республикасы|Қытай Республикасы (Тайвань)]]
|colspan=82|
|colspan=14|[[Сурет:Flag of the Qing Dynasty (1862-1889).svg|25px|border]]{{-}}1862
|colspan=11|[[Сурет:Flag_of_the_Qing_Dynasty_(1889-1912).svg|25px|border]]{{-}}1890
|colspan=8|[[Сурет:Flag_of_the_Republic_of_China_(1912-1928).svg|25px|border]]{{-}}1912
|colspan=41|[[Сурет:Flag of the Republic of China.svg|25px|border]]{{-}}1928
|colspan=1|[[Сурет:Flag of the Republic of China.svg|40px|border]]
|[[Қытай Республикасы]]
|-
|[[Корей Халық Демократиялық Республикасы|Корея, Солтүстік]]
|colspan=92|
|colspan=13|[[Сурет:Flag of Korea 1882.svg|25px|border]]{{-}}1882
|colspan=18|[[Сурет:Merchant flag of Japan (1870).svg|25px|border]]{{-}}1910
|colspan=2|[[Сурет:Flag of the Soviet Union (1923-1955).svg|25px|border]]{{-}}1945
|colspan=31|[[Сурет:Flag of North Korea.svg|25px|border]]{{-}}1948
|colspan=1|[[Сурет:Flag of North Korea.svg|40px|border]]
|[[Солтүстік Корея|Korea Халық Демократиялық Республикасы]]
|-
|[[Корея Республикасы|Корея, Оңтүстік]]
|colspan=92|
|colspan=13|[[Сурет:Flag of Korea 1882.svg|25px|border]]{{-}}1882
|colspan=18|[[Сурет:Merchant flag of Japan (1870).svg|25px|border]]{{-}}1910
|colspan=33|[[Сурет:Flag of South Korea.svg|25px|border]]{{-}}1945
|colspan=1|[[Сурет:Flag of South Korea.svg|40px|border]]
|[[Корея Республикасы]]
|-
|[[Кувейт]]
|colspan=27|
|colspan=46|[[Сурет:Flag of the Ottoman Empire (1453-1844).svg|25px|border]]{{-}}1752
|colspan=27|[[Сурет:Ottoman Flag.svg|25px|border]]{{-}}1898
|colspan=31|[[Сурет:Flag of the United Kingdom.svg|25px|border]]{{-}}1899
|colspan=25|[[Сурет:Flag of Kuwait.svg|25px|border]]{{-}}1961
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Kuwait.svg|40px|border]]
|[[Кувейт|Государство Кувейт]]
|-
|[[Лаос]]
|colspan=98|
|colspan=30|[[Сурет:Flag of French Laos.svg|25px|border]]{{-}}1893
|colspan=10|[[Сурет:Flag of Laos (1952-1975).svg|25px|border]]{{-}}1952
|colspan=18|[[Сурет:Flag of Laos.svg|25px|border]]{{-}}1975
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Laos.svg|40px|border]]
|[[Лаос|Лаос Халық Демократиялық Республикасы]]
|-
|[[Ливан]]
|colspan=73|[[Сурет:Flag of the Ottoman Empire (1453-1844).svg|25px|border]]{{-}}1453
|colspan=38|[[Сурет:Ottoman Flag.svg|25px|border]]{{-}}1844
|colspan=12|[[Сурет:Lebanese French flag.svg|25px|border]]{{-}}1920
|colspan=33|[[Сурет:Flag of Lebanon.svg|25px|border]]{{-}}1943
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Lebanon.svg|40px|border]]
|[[Ливан|Ливан Республикасы]]
|-
|[[Малайзия]]
|colspan=47|[[Сурет:Flag of the Dutch East India Company.svg|25px|border]]{{-}}1641
|colspan=3|[[Сурет:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px|border]]{{-}}1795
|colspan=9|[[Сурет:Flag of the United Kingdom.svg|25px|border]]{{-}}1801
|colspan=3|[[Сурет:Flag of the Netherlands.svg|25px|border]]{{-}}1818
|colspan=37|[[Сурет:Flag of the United Kingdom.svg|25px|border]]{{-}}1824
|colspan=23|[[Сурет:Flag of Federated Malay States.png|25px|border]]{{-}}1896
|colspan=1|[[Сурет:Merchant flag of Japan (1870).svg|25px|border]]{{-}}1942
|colspan=2|[[Сурет:Flag of Federated Malay States.png|25px|border]]{{-}}1945
|colspan=7|[[Сурет:Flag of Malaya (1950–1963).svg|25px|border]]{{-}}1949
|colspan=24|[[Сурет:Flag of Malaysia.svg|25px|border]]{{-}}1963
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Malaysia.svg|40px|border]]
|[[Малайзия]]
|-
|[[Мальдив Республикасы|Мальдивтер]]
|colspan=94|
|colspan=20|[[Сурет:Flag of the United Kingdom.svg|25px|border]]{{-}}1886
|colspan=13|[[Сурет:Old National Flag of the Maldives.svg|25px|border]]{{-}}1926
|colspan=6|[[Сурет:Flag of the Maldives 1953.png|25px|border]]{{-}}1953
|colspan=23|[[Сурет:Flag of Maldives.svg|25px|border]]{{-}}1965
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Maldives.svg|40px|border]]
|[[Мальдив Республикасы]]
|-
|[[Моңғолия]]
|colspan=82|
|colspan=14|[[Сурет:Flag of the Qing Dynasty (1862-1889).svg|25px|border]]{{-}}1862
|colspan=10|[[Сурет:Flag_of_the_Qing_Dynasty_(1889-1912).svg|25px|border]]{{-}}1890
|colspan=5|[[Сурет:Flag of Mongolia (1911-1921).svg|25px|border]]{{-}}1911
|colspan=1|[[Сурет:Flag of the People's Republic of Mongolia (1921-1924).svg|25px|border]]{{-}}1921
|colspan=9|[[Сурет:Flag of the People's Republic of Mongolia (1924-1940).svg|25px|border]]{{-}}1924
|colspan=26|[[Сурет:Flag of the People's Republic of Mongolia (1940-1992).svg|25px|border]]{{-}}1940
|colspan=9|[[Сурет:Flag of Mongolia.svg|25px|border]]{{-}}1992
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Mongolia.svg|40px|border]]
|[[Моңғолия]]
|-
|[[Мьянма]]
|colspan=27|
|colspan=66|[[Сурет:Flag of the Alaungpaya Dynasty of Myanmar.svg|25px|border]]{{-}}1753
|colspan=26|[[Сурет:British Raj Red Ensign.svg|25px|border]]{{-}}1885
|colspan=3|[[Сурет:Flag of British Burma (1939–1941, 1945–1948).svg|25px|border]]{{-}}1937
|colspan=1|[[Сурет:Flag of the State of Burma (1943-45).svg|25px|border]]{{-}}1943
|colspan=1|[[Сурет:Flag of British Burma (1939–1941, 1945–1948).svg|25px|border]]{{-}}1945
|colspan=14|[[Сурет:Flag of Burma (1948-1974).svg|25px|border]]{{-}}1948
|colspan=17|[[Сурет:Flag of Myanmar (1974-2010).svg|25px|border]]{{-}}1974
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Myanmar.svg|25px|border]]{{-}}2010
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Myanmar.svg|40px|border]]
|[[Мьянма|Мьянма Одағының Республикасы]]
|-
|[[Непал]]
|colspan=115|
|colspan=17|[[Сурет:Flag_of_Nepal_(19th_century-1962).svg|25px|border]]{{-}}1928
|colspan=24|[[Сурет:Flag of Nepal.svg|25px|border]]{{-}}1962
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Nepal.svg|40px|border]]
|[[Непал|Непал Федеративтік Демократиялық Республикасы]]
|-
|[[Біріккен Араб Әмірліктері]]
|colspan=97|
|colspan=29|[[Сурет:Flag of the United Kingdom.svg|25px|border]]{{-}}1892
|colspan=10|[[Сурет:Flag of the Trucial States.svg|25px|border]]{{-}}1950
|colspan=20|[[Сурет:Flag of the United Arab Emirates.svg|25px|border]]{{-}}1971
|colspan=1|[[Сурет:Flag of the United Arab Emirates.svg|40px|border]]
|[[Біріккен Араб Әмірліктері]]
|-
|[[Оман]]
|colspan=79|
|colspan=57|[[Сурет:Oman flag2.gif|25px|border]]{{-}}1856
|colspan=12|[[Сурет:Flag_of_Oman_(1970-1995).svg|25px|border]]{{-}}1970
|colspan=8|[[Сурет:Flag of Oman.svg|25px|border]]{{-}}1995
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Oman.svg|40px|border]]
|[[Оман|Султанат Оман]]
|-
|[[Пәкістан]]
|colspan=24|[[Сурет:Flag of the Mughal Empire.svg|25px|border]]{{-}}1526
|colspan=7|[[Сурет:Flag_of_the_Durrani_Empire.svg|25px|border]]{{-}}1747
|colspan=44|[[Сурет:Punjab flag.svg|25px|border]]{{-}}1761
|colspan=5|[[Сурет:Flag of the British East India Company (1801).svg|25px|border]]{{-}}1849
|colspan=5|[[Сурет:Flag of Imperial India.svg|25px|border]]{{-}}1858
|colspan=39|[[Сурет:British Raj Red Ensign.svg|25px|border]]{{-}}1880
|colspan=32|[[Сурет:Flag of Pakistan.svg|25px|border]]{{-}}1947
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Pakistan.svg|40px|border]]
|[[Пәкістан|Пәкістан Ислам Республикасы]]
|-
|rowspan=2|[[Сауд Арабиясы]]
|colspan=22 rowspan=2 style=&quot;border-right: none;&quot;|[[Сурет:Flag of the Ottoman Empire (1453-1844).svg|25px|border]]{{-}}1517
|colspan=38|[[Сурет:Flag of the First Saudi State.svg|25px|border]]{{-}}1744
|colspan=2 style=&quot;border: none;&quot;|[[Сурет:Flag of the Ottoman Empire (1453-1844).svg|25px|border]]{{-}}1818
|colspan=33|[[Сурет:Flag of the First Saudi State.svg|25px|border]]{{-}}1824
|colspan=7|[[Сурет:Flag of the Emirate of Ha'il.svg|25px|border]]{{-}}1891
|colspan=9|[[Сурет:Flag of the Second Saudi State.svg|25px|border]]{{-}}1902
|colspan=3|
|colspan=3|[[Сурет:Flag of Nejd (1926).svg|25px|border]]{{-}}1926
|colspan=1 rowspan=2|[[Сурет:Saudi Arabia Flag Variant (1932).svg|25px|border]]{{-}}1932
|colspan=2 rowspan=2|[[Сурет:Saudi Arabia Flag Variant (1934).svg|25px|border]]{{-}}1934
|colspan=18 rowspan=2|[[Сурет:Saudi Arabia Flag Variant (1938).svg|25px|border]]{{-}}1938
|colspan=18 rowspan=2|[[Сурет:Flag of Saudi Arabia.svg|25px|border]]{{-}}1973
|colspan=1 rowspan=2|[[Сурет:Flag of Saudi Arabia.svg|40px|border]]
|rowspan=2|[[Сауд Арабиясы|Сауд Арабиясы Корольдігі]]
|-
|colspan=51 style=&quot;border: none;&quot;|
|colspan=38|[[Сурет:Ottoman Flag.svg|25px|border]]{{-}}1844
|colspan=3|[[Сурет:Flag of Hejaz 1920.svg|25px|border]]{{-}}1920
|colspan=3|[[Сурет:Flag of Hejaz 1926.svg|25px|border]]{{-}}1926
|-
|[[Сингапур]]
|colspan=59|
|colspan=29|[[Сурет:Flag of the United Kingdom.svg|25px|border]]{{-}}1819
|colspan=34|[[Сурет:Flag of the British Straits Settlements (1904–1925).svg|25px|border]]{{-}}1874
|colspan=1|[[Сурет:Merchant flag of Japan (1870).svg|25px|border]]{{-}}1942
|colspan=1|[[Сурет:Flag of the British Straits Settlements (1904–1925).svg|25px|border]]{{-}}1945
|colspan=6|[[Сурет:Flag of Singapore (1946-1959).svg|25px|border]]{{-}}1946
|colspan=2|[[Сурет:Flag of Singapore.svg|25px|border]]{{-}}1959
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Malaysia.svg|25px|border]]{{-}}1963
|colspan=23|[[Сурет:Flag of Singapore.svg|25px|border]]{{-}}1965
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Singapore.svg|40px|border]]
|[[Сингапур|Сингапур Республикасы]]
|-
|[[Сирия]]
|colspan=74|[[Сурет:Flag of the Ottoman Empire (1453-1844).svg|25px|border]]{{-}}1453
|colspan=38|[[Сурет:Ottoman Flag.svg|25px|border]]{{-}}1844
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Kingdom of Syria (1920-03-08 to 1920-07-24).svg|25px|border]] [[Сурет:Flag of the French Mandate of Syria (1920).svg|25px|border]]{{-}}1920 1920
|colspan=5|[[Сурет:Flag of Syria French mandate.svg|25px|border]]{{-}}1922
|colspan=13|[[Сурет:Syria-flag 1932-58 1961-63.svg|25px|border]]{{-}}1932
|colspan=2|[[Сурет:Flag of Syria.svg|25px|border]]{{-}}1958
|colspan=1|[[Сурет:Syria-flag 1932-58 1961-63.svg|25px|boder]]{{-}}1961
|colspan=5|[[Сурет:Flag of Iraq (1963–1991).svg|25px|border]]{{-}}1963
|colspan=4|[[Сурет:Flag_of_Egypt_(1972-1984).svg|25px|border]]{{-}}1972
|colspan=13|[[Сурет:Flag of Syria.svg|25px|border]]{{-}}1980
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Syria.svg|40px|border]]
|[[Сирия|Сирия Араб Республикасы]]
|-
|[[Тәжікстан]]
|colspan=85|[[Сурет:Flag of Emirate of Bukhara-Buxoro Amirligi Bayrog'i.svg|25px|border]]{{-}}1753
|colspan=3|[[Сурет:Turkestan Autonomous SSR Flag.svg|25px|border]]{{-}}1918
|colspan=14|[[Сурет:Flag of the Soviet Union.svg|25px|border]]{{-}}1924
|colspan=19|[[Сурет:Flag of Tajik SSR.svg|25px|border]]{{-}}1953
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Tajikistan 1991-1992.svg|25px|border]]{{-}}1991
|colspan=9|[[Сурет:Flag of Tajikistan.svg|25px|border]]{{-}}1992
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Tajikistan.svg|40px|border]]
|[[Тәжікстан|Тәжікстан Республикасы]]
|-
|[[Тайланд|Таиланд]]
|colspan=1|
|colspan=41|[[Сурет:Flag of Thailand (Ayutthaya period).svg|25px|border]]{{-}}1700
|colspan=18|[[Сурет:Flag of Thailand (1782).svg|25px|border]]{{-}}1782
|colspan=19|[[Сурет:Flag of Thailand (1817).svg|25px|border]]{{-}}1817
|colspan=31|[[Сурет:Flag of Thailand 1855.svg|25px|border]]{{-}}1855
|colspan=1|[[Сурет:State Flag of Thailand (1916).svg|25px|border]]{{-}}1916
|colspan=45|[[Сурет:Flag of Thailand.svg|25px|border]]{{-}}1917
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Thailand.svg|40px|border]]
|[[Таиланд|Тайланд Корольдігі]]
|-
|[[Түрікменстан]]
|colspan=109|[[Сурет:Bandera de Khiva abans 1917.svg|25px|border]]{{-}}1517
|colspan=4|[[Сурет:Flag of the Khanate of Khiva.svg|25px|border]]{{-}}1917
|colspan=14|[[Сурет:Flag of the Soviet Union.svg|25px|border]]{{-}}1922
|colspan=20|[[Сурет:Flag of the Turkmen Soviet Socialist Republic (1974–1991), Flag of Turkmenistan (1991–1992).svg|25px|border]]{{-}}1953
|colspan=2|[[Сурет:Flag of Turkmenistan (1992-1997).svg|25px|border]]{{-}}1992
|colspan=2|[[Сурет:Flag of Turkmenistan (1997-2001).svg|25px|border]]{{-}}1997
|colspan=5|[[Сурет:Flag of Turkmenistan.svg|25px|border]]{{-}}2001
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Turkmenistan.svg|40px|border]]
|[[Түрікменстан]]
|-
|[[Өзбекстан]]
|colspan=42|
|colspan=69|[[Сурет:Flag of Emirate of Bukhara-Buxoro Amirligi Bayrog'i.svg|25px|border]]{{-}}1785
|colspan=2|[[Сурет:Flag of the Bukharan People's Soviet Republic.svg|25px|border]]{{-}}1920
|colspan=15|[[Сурет:Flag of the Soviet Union.svg|25px|border]]{{-}}1924
|colspan=18|[[Сурет:Flag of Uzbek SSR.svg|25px|border]]{{-}}1953
|colspan=10|[[Сурет:Flag of Uzbekistan.svg|25px|border]]{{-}}1991
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Uzbekistan.svg|40px|border]]
|[[Өзбекстан|Өзбекстан Республикасы]]
|-
|[[Филиппиндер]]
|colspan=32|[[Сурет:Flag of New Spain.svg|25px|border]]{{-}}1535
|colspan=1|[[Сурет:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px|border]]{{-}}1762
|colspan=28|[[Сурет:Flag of New Spain.svg|25px|border]]{{-}}1764
|colspan=39|[[Сурет:Flag of Spain (1785-1873 and 1875-1931).svg|25px|border]]{{-}}1821
|colspan=1|[[Сурет:Philippines Flag Original.svg|25px|border]]{{-}}1898
|colspan=5|[[Сурет:US flag 45 stars.svg|25px|border]]{{-}}1901
|colspan=2|[[Сурет:US flag 46 stars.svg|25px|border]]{{-}}1908
|colspan=2|[[Сурет:US flag 48 stars.svg|25px|border]]{{-}}1912
|colspan=12|[[Сурет:Flag of the Philippines (navy blue).svg|25px|border]]{{-}}1919
|colspan=1|[[Сурет:Merchant flag of Japan (1870).svg|25px|border]]{{-}}1942
|colspan=1|[[Сурет:Philippines Flag Original.svg|25px|border]]{{-}}1943
|colspan=17|[[Сурет:Flag of the Philippines (navy blue).svg|25px|border]]{{-}}1945
|colspan=3|[[Сурет:Flag of the Philippines (light blue).svg|25px|border]]{{-}}1985
|colspan=6|[[Сурет:Flag of the Philippines (navy blue).svg|25px|border]]{{-}}1986
|colspan=6|[[Сурет:Flag of the Philippines.svg|25px|border]]{{-}}1998
|colspan=1|[[Сурет:Flag of the Philippines.svg|40px|border]]
|[[Филиппиндер|Филиппиндер Республикасы]]
|-
|rowspan=2|[[Шри-Ланка]]
|colspan=49|[[Сурет:Flag of the Dutch East India Company.svg|25px|border]]{{-}}1656
|colspan=4 rowspan=2 style=&quot;border-left: none;&quot;|
|colspan=72 rowspan=2|[[Сурет:Flag of Ceylon (1875–1948).svg|25px|border]]{{-}}1815
|colspan=2 rowspan=2|[[Сурет:Flag of Ceylon.svg|25px|border]]{{-}}1948
|colspan=10 rowspan=2|[[Сурет:Flag of Ceylon (1951–1972).svg|25px|border]]{{-}}1951
|colspan=19 rowspan=2|[[Сурет:Flag of Sri Lanka.svg|25px|border]]{{-}}1972
|colspan=1 rowspan=2|[[Сурет:Flag of Sri Lanka.svg|40px|border]]
|rowspan=2|[[Шри-Ланка|Шри-Ланка Демократиялық Социалистік Республикасы]]
|-
|colspan=49 style=&quot;border-right: none;&quot;|[[Сурет:King of Kandy.svg|25px|border]]{{-}}1593
|-
|[[Жапония]]
|colspan=85|[[Сурет:Tokugawa family crest.svg|25px|border]]{{-}}1603
|colspan=1|[[Сурет:Flag of the Japanese Emperor.svg|25px|border]]{{-}}1869
|colspan=64|[[Сурет:Merchant flag of Japan (1870).svg|25px|border]]{{-}}1870
|colspan=6|[[Сурет:Flag of Japan.svg|25px|border]]{{-}}1999
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Japan.svg|40px|border]]
|[[Жапония]]
|-
|- style=&quot;background:white&quot;
!rowspan=2|Мемлекеттер / Онжылдықтар
!rowspan=2|бұрыңғы
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
!rowspan=2|Қазіргі
!rowspan=2|Онжылдықтар / Мемлекеттер
|-
!colspan=5|1700
!colspan=5|1710
!colspan=5|1720
!colspan=5|1730
!colspan=5|1740
!colspan=5|1750
!colspan=5|1760
!colspan=5|1770
!colspan=5|1780
!colspan=5|1790
!colspan=5|1800
!colspan=5|1810
!colspan=5|1820
!colspan=5|1830
!colspan=5|1840
!colspan=5|1850
!colspan=5|1860
!colspan=5|1870
!colspan=5|1880
!colspan=5|1890
!colspan=5|1900
!colspan=5|1910
!colspan=5|1920
!colspan=5|1930
!colspan=5|1940
!colspan=5|1950
!colspan=5|1960
!colspan=5|1970
!colspan=5|1980
!colspan=5|1990
!colspan=5|2000
|}
&lt;/div&gt;

== Африка ==
{{Main|Африка тулары}}
&lt;div class=&quot;overflowbugx&quot; style=&quot;overflow:auto; width: 100%;&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!rowspan=2|Мемлекеттер / Онжылдықтар
!rowspan=2|бұрыңғы
!colspan=5|1700
!colspan=5|1710
!colspan=5|1720
!colspan=5|1730
!colspan=5|1740
!colspan=5|1750
!colspan=5|1760
!colspan=5|1770
!colspan=5|1780
!colspan=5|1790
!colspan=5|1800
!colspan=5|1810
!colspan=5|1820
!colspan=5|1830
!colspan=5|1840
!colspan=5|1850
!colspan=5|1860
!colspan=5|1870
!colspan=5|1880
!colspan=5|1890
!colspan=5|1900
!colspan=5|1910
!colspan=5|1920
!colspan=5|1930
!colspan=5|1940
!colspan=5|1950
!colspan=5|1960
!colspan=5|1970
!colspan=5|1980
!colspan=5|1990
!colspan=5|2000
!rowspan=2|Қазіргі
!rowspan=2|Онжылдықтар / Мемлекеттер
|-
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|-
|[[Алжир]]
|colspan=66|[[Сурет:Flag of the Ottoman Empire (1453-1844).svg|25px|border]]{{-}}1516
|colspan=66|[[Сурет:Flag of France.svg|25px|border]]{{-}}1830
|colspan=24|[[Сурет:Flag of Algeria.svg|25px|border]]{{-}}1962
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Algeria.svg|40px|border]]
|[[Алжир|Алжир Халық Демократиялық Республикасы]]
|-
|[[Ангола]]
|colspan=4|[[Сурет:Flag Portugal (1667).svg|25px|border]]{{-}}1667
|colspan=22|[[Сурет:Flag Portugal (1707).svg|25px|border]]{{-}}1707
|colspan=32|[[Сурет:Flag Portugal (1750).svg|25px|border]]{{-}}1750
|colspan=5|[[Сурет:Flag United Kingdom Portugal Brazil Algarves.svg|25px|border]]{{-}}1816
|colspan=3|[[Сурет:Flag Portugal (1707).svg|25px|border]]{{-}}1826
|colspan=41|[[Сурет:Flag Portugal (1830).svg|25px|border]]{{-}}1830
|colspan=31|[[Сурет:Flag of Portugal.svg|25px|border]]{{-}}1911
|colspan=18|[[Сурет:Flag of Angola.svg|25px|border]]{{-}}1975
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Angola.svg|40px|border]]
|[[Ангола|Ангола Республикасы]]
|-
|[[Бенин]]
|colspan=101|
|colspan=29|[[Сурет:Flag of France.svg|25px|border]]{{-}}1900
|colspan=8|[[Сурет:Flag of Benin.svg|25px|border]]{{-}}1958
|colspan=8|[[Сурет:Flag of Benin (1975-1990).svg|25px|border]]{{-}}1975
|colspan=10|[[Сурет:Flag of Benin.svg|25px|border]]{{-}}1990
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Benin.svg|40px|border]]
|[[Бенин|Бенин Республикасы]]
|-
|[[Ботсвана]]
|colspan=95|
|colspan=38|[[Сурет:Flag of the United Kingdom.svg|25px|border]]{{-}}1885
|colspan=23|[[Сурет:Flag of Botswana.svg|25px|border]]{{-}}1966
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Botswana.svg|40px|border]]
|[[Ботсвана|Ботсвана Республикасы]]
|-
|[[Буркина-Фасо]]
|colspan=99|
|colspan=31|[[Сурет:Flag of France.svg|25px|border]]{{-}}1896
|colspan=13|[[Сурет:Flag of Upper Volta.svg|25px|border]]{{-}}1959
|colspan=13|[[Сурет:Flag of Burkina Faso.svg|25px|border]]{{-}}1984
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Burkina Faso.svg|40px|border]]
|[[Буркина-Фасо]]
|-
|[[Бурунди]]
|colspan=93|
|colspan=17|[[Сурет:Flag of the German Empire.svg|25px|border]]{{-}}1885
|colspan=21|[[Сурет:Flag of Belgium.svg|25px|border]]{{-}}1919
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Burundi (1961).svg|25px|border]]{{-}}1961
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Burundi (1962–1966).svg|25px|border]]{{-}}1962
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Burundi (1966).svg|25px|border]] [[Сурет:Flag of Burundi (1966–1967).svg|25px|border]]{{-}}1966 1966
|colspan=8|[[Сурет:Flag of Burundi (1967–1982).svg|25px|border]]{{-}}1967
|colspan=14|[[Сурет:Flag of Burundi.svg|25px|border]]{{-}}1982
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Burundi.svg|40px|border]]
|[[Бурунди|Бурунди Республикасы]]
|-
|[[Габон]]
|colspan=102|
|colspan=28|[[Сурет:Flag of France.svg|25px|border]]{{-}}1903
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Gabon 1959-1960.svg|25px|border]]{{-}}1959
|colspan=25|[[Сурет:Flag of Gabon.svg|25px|border]]{{-}}1960
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Gabon.svg|40px|border]]
|[[Габон|Габон Республикасы]]
|-
|[[Гамбия]]
|colspan=42|
|colspan=10|[[Сурет:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px|border]]{{-}}1783
|colspan=82|[[Сурет:Flag of the United Kingdom.svg|25px|border]]{{-}}1801
|colspan=22|[[Сурет:Flag of The Gambia.svg|25px|border]]{{-}}1965
|colspan=1|[[Сурет:Flag of The Gambia.svg|40px|border]]
|[[Гамбия|Гамбия Республикасы]]
|-
|rowspan=2|[[Гана]]
|colspan=61|
|colspan=26 style=&quot;border-right: none;&quot;|[[Сурет:Flag of the United Kingdom.svg|25px|border]]{{-}}1821
|colspan=2 rowspan=2 style=&quot;border-left: none;&quot;|
|colspan=40 rowspan=2|[[Сурет:Flag of the Gold Coast (1877–1957).svg|25px|border]]{{-}}1877
|colspan=2 rowspan=2|[[Сурет:Flag of Ghana.svg|25px|border]]{{-}}1957
|colspan=2 rowspan=2|[[Сурет:Flag of the Union of African States (1961-1962).svg|25px|border]]{{-}}1961
|colspan=1 rowspan=2|{{-}}1964
|colspan=22 rowspan=2|[[Сурет:Flag of Ghana.svg|25px|border]]{{-}}1966
|colspan=1 rowspan=2|[[Сурет:Flag of Ghana.svg|40px|border]]
|rowspan=2|[[Гана|Гана Республикасы]]
|-
|colspan=49|[[Сурет:Prinsenvlag.svg|25px|border]]{{-}}1581
|colspan=5|[[Сурет:Flag_of_the_Batavian_Republic.gif|25px|border]]{{-}}1795
|colspan=2|[[Сурет:Flag of the Netherlands.svg|25px|border]]{{-}}1806
|colspan=2|[[Сурет:Flag of France.svg|25px|border]]{{-}}1810
|colspan=29|[[Сурет:Flag of the Netherlands.svg|25px|border]]{{-}}1814
|-
|[[Гвинея]]
|colspan=100|
|colspan=30|[[Сурет:Flag of France.svg|25px|border]]{{-}}1898
|colspan=26|[[Сурет:Flag of Guinea.svg|25px|border]]{{-}}1958
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Guinea.svg|40px|border]]
|[[Гвинея|Гвинея Республикасы]]
|-
|[[Гвинея-Бисау]]
|colspan=4|[[Сурет:Flag Portugal (1667).svg|25px|border]]{{-}}1667
|colspan=22|[[Сурет:Flag Portugal (1707).svg|25px|border]]{{-}}1707
|colspan=32|[[Сурет:Flag Portugal (1750).svg|25px|border]]{{-}}1750
|colspan=5|[[Сурет:Flag United Kingdom Portugal Brazil Algarves.svg|25px|border]]{{-}}1816
|colspan=3|[[Сурет:Flag Portugal (1707).svg|25px|border]]{{-}}1826
|colspan=41|[[Сурет:Flag Portugal (1830).svg|25px|border]]{{-}}1830
|colspan=30|[[Сурет:Flag of Portugal.svg|25px|border]]{{-}}1911
|colspan=19|[[Сурет:Flag of Guinea-Bissau.svg|25px|border]]{{-}}1974
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Guinea-Bissau.svg|40px|border]]
|[[Гвинея-Бисау]]
|-
|[[Джибути]]
|colspan=73|[[Сурет:Flag of the Ottoman Empire (1453-1844).svg|25px|border]]{{-}}1453
|colspan=20|[[Сурет:Ottoman Flag.svg|25px|border]]{{-}}1844
|colspan=6|
|colspan=40|[[Сурет:Flag of France.svg|25px|border]]{{-}}1896
|colspan=17|[[Сурет:Flag of Djibouti.svg|25px|border]]{{-}}1977
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Djibouti.svg|40px|border]]
|[[Джибути]]
|-
|[[Замбия]]
|colspan=113|
|colspan=14|[[Сурет:Flag of Northern Rhodesia (1939–1964).svg|25px|border]]{{-}}1924
|colspan=5|[[Сурет:Flag of the Federation of Rhodesia and Nyasaland (1953–1963).svg|25px|border]]{{-}}1953
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Northern Rhodesia (1939–1964).svg|25px|border]]{{-}}1963
|colspan=16|[[Сурет:Flag of Zambia (1964-1996).svg|25px|border]]{{-}}1964
|colspan=7|[[Сурет:Flag of Zambia.svg|25px|border]]{{-}}1996
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Zambia.svg|40px|border]]
|[[Замбия]]
|-
| [[Сахара Араб Демократиялық Республикасы|Батыс Сахара]]
|colspan=139|
|colspan=17|[[Сурет:Flag of the Sahrawi Arab Democratic Republic.svg|25px|border]]{{-}}1976
|colspan=1|[[Сурет:Flag of the Sahrawi Arab Democratic Republic.svg|40px|border]]
|[[Сахара Араб Демократиялық Республикасы]]
|-
|[[Зимбабве]]
|colspan=99|
|colspan=13|[[Сурет:Flag of BSAC edit.svg|25px|border]]{{-}}1896
|colspan=15|[[Сурет:Flag of Southern Rhodesia (1924–1964).svg|25px|border]]{{-}}1923
|colspan=6|[[Сурет:Flag of the Federation of Rhodesia and Nyasaland (1953–1963).svg|25px|border]]{{-}}1953
|colspan=2|[[Сурет:Flag of Rhodesia (1964–1968).svg|25px|border]]{{-}}1964
|colspan=4|[[Сурет:Flag of Rhodesia (1968–1979).svg|25px|border]]{{-}}1968
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Zimbabwe Rhodesia.svg|25px|border]]{{-}}1979
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Rhodesia (1964–1968).svg|25px|border]]{{-}}1979
|colspan=15|[[Сурет:Flag of Zimbabwe.svg|25px|border]]{{-}}1980
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Zimbabwe.svg|40px|border]]
|[[Зимбабве]]
|-
|[[Кабо-Верде]]
|colspan=4|[[Сурет:Flag Portugal (1667).svg|25px|border]]{{-}}1667
|colspan=22|[[Сурет:Flag Portugal (1707).svg|25px|border]]{{-}}1707
|colspan=32|[[Сурет:Flag Portugal (1750).svg|25px|border]]{{-}}1750
|colspan=5|[[Сурет:Flag United Kingdom Portugal Brazil Algarves.svg|25px|border]]{{-}}1816
|colspan=3|[[Сурет:Flag Portugal (1707).svg|25px|border]]{{-}}1826
|colspan=41|[[Сурет:Flag Portugal (1830).svg|25px|border]]{{-}}1830
|colspan=31|[[Сурет:Flag of Portugal.svg|25px|border]]{{-}}1911
|colspan=9|[[Сурет:Flag of Cape Verde (1975-1992).svg|25px|border]]{{-}}1975
|colspan=9|[[Сурет:Flag of Cape Verde (10-17).svg|25px|border]]{{-}}1992
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Cape Verde (10-17).svg|40px|border]]
|[[Кабо-Верде]]
|-
|rowspan=2|[[Камерун]]
|colspan=93 rowspan=2|
|colspan=16 rowspan=2|[[Сурет:Flag of the German Empire.svg|25px|border]]{{-}}1884
|colspan=20|[[Сурет:Flag of France.svg|25px|border]]{{-}}1916
|colspan=2|[[Сурет:Flag of Cameroon (1957).svg|25px|border]]{{-}}1957
|colspan=7 rowspan=2|{{-}}1961
|colspan=18 rowspan=2|[[Сурет:Flag of Cameroon.svg|25px|border]]{{-}}1975
|colspan=1 rowspan=2|[[Сурет:Flag of Cameroon.svg|40px|border]]
|rowspan=2|[[Камерун]]
|-
|colspan=3|[[Сурет:Flag of the United Kingdom.svg|25px|border]]{{-}}1916
|colspan=19|[[Сурет:British Cameroon Flag.svg|25px|border]]{{-}}1922
|-
|[[Кения]]
|colspan=93|
|colspan=18|[[Сурет:Flag of the United Kingdom.svg|25px|border]]{{-}}1885
|colspan=21|[[Сурет:Flag of Kenya (1921–1963).svg|25px|border]]{{-}}1921
|colspan=24|[[Сурет:Flag of Kenya.svg|25px|border]]{{-}}1963
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Kenya.svg|40px|border]]
|[[Кения]]
|-
|[[Комор аралдары|Коморлар]]
|colspan=94|
|colspan=38|[[Сурет:Flag of France.svg|25px|border]]{{-}}1887
|colspan=6|[[Сурет:Flag of the Comoros (1963 to 1975).svg|25px|border]]{{-}}1963
|colspan=2|[[Сурет:Flag of Comoros (1975-1978).svg|25px|border]]{{-}}1975
|colspan=7|[[Сурет:Flag of the Comoros (1978-1992).svg|25px|border]]{{-}}1978
|colspan=2|[[Сурет:Flag of the Comoros (1992-1996).svg|25px|border]]{{-}}1992
|colspan=2|[[Сурет:Flag of the Comoros (1996-2001).svg|25px|border]]{{-}}1996
|colspan=5|[[Сурет:Flag of the Comoros.svg|25px|border]]{{-}}2001
|colspan=1|[[Сурет:Flag of the Comoros.svg|40px|border]]
|[[Комор аралдары|Комор аралдары Одағы]]
|-
|[[Конго Демократиялық Республикасы|Конго, Демократиялық Республика]]
|colspan=89|
|colspan=42|[[Сурет:Flag of the Congo Free State.svg|25px|border]]{{-}}1877
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Congo-Léopoldville (1960-1963).svg|25px|border]]{{-}}1960
|colspan=1|[[Сурет:Flag_of_Congo-Léopoldville_(1963-1966).svg|25px|border]]{{-}}1963
|colspan=3|[[Сурет:Flag_of_Congo-Kinshasa_(1966-1971).svg|25px|border]]{{-}}1966
|colspan=13|[[Сурет:Flag of Zaire.svg|25px|border]]{{-}}1971
|colspan=3|[[Сурет:Flag_of_the_Democratic_Republic_of_the_Congo.svg_(1997-2003).svg|25px|border]]{{-}}1997
|colspan=2|[[Сурет:Flag_of_the_Democratic_Republic_of_the_Congo_(2003-2006).svg|25px|border]]{{-}}2003
|colspan=2|[[Сурет:Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg|25px|border]]{{-}}2006
|colspan=1|[[Сурет:Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg|40px|border]]
|[[Конго Демократиялық Республикасы]]
|-
|[[Конго Республикасы|Конго, Республикасы]]
|colspan=97|
|colspan=33|[[Сурет:Flag of France.svg|25px|border]]{{-}}1891
|colspan=6|[[Сурет:Flag of the Republic of the Congo.svg|25px|border]]{{-}}1958
|colspan=11|[[Сурет:Flag of the People's Republic of Congo.svg|25px|border]]{{-}}1970
|colspan=9|[[Сурет:Flag of the Republic of the Congo.svg|25px|border]]{{-}}1991
|colspan=1|[[Сурет:Flag of the Republic of the Congo.svg|40px|border]]
|[[Конго Республикасы|Конго]]
|-
|[[Кот-д’Ивуар]]
|colspan=98|
|colspan=33|[[Сурет:Flag of France.svg|25px|border]]{{-}}1893
|colspan=25|[[Сурет:Flag of Côte d'Ivoire.svg|25px|border]]{{-}}1959
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Côte d'Ivoire.svg|40px|border]]
|[[Кот-д’Ивуар]]
|-
|[[Лесото]]
|colspan=48|[[Сурет:Prinsenvlag.svg|25px|border]]{{-}}1652
|colspan=4|[[Сурет:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px|border]]{{-}}1795
|colspan=36|[[Сурет:Flag of the United Kingdom.svg|25px|border]]{{-}}1801
|colspan=5|[[Сурет:Flag of the Cape Colony 1876-1910.svg|25px|border]]{{-}}1875
|colspan=41|[[Сурет:Unofficial Basutoland Ensign.svg|25px|border]]{{-}}1884
|colspan=10|[[Сурет:Flag of Lesotho (1966).svg|25px|border]]{{-}}1966
|colspan=10|[[Сурет:Flag of Lesotho (1987-2006).svg|25px|border]]{{-}}1987
|colspan=2|[[Сурет:Flag of Lesotho.svg|25px|border]]{{-}}2006
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Lesotho.svg|40px|border]]
|[[Лесото|Лесото Корольдігі]]
|-
|[[Либерия]]
|colspan=61|
|colspan=10|[[Сурет:Flag of Liberia (1827–1847).svg|25px|border]]{{-}}1827
|colspan=85|[[Сурет:Flag of Liberia.svg|25px|border]]{{-}}1847
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Liberia.svg|40px|border]]
|[[Либерия]]
|-
|[[Ливия]]
|colspan=106|[[Сурет:Flag of the Ottoman Empire (1453-1844).svg|25px|border]]{{-}}XV ғасыр
|colspan=20|[[Сурет:Flag of Italy (1861-1946).svg|25px|border]]{{-}}1912
|colspan=9|[[Сурет:Flag of Libya (1951).svg|25px|border]]{{-}}1951
|colspan=2|[[Сурет:Flag of Libya (1969–1972).svg|25px|border]]{{-}}1969
|colspan=2|[[Сурет:Flag_of_Egypt_(1972-1984).svg|25px|border]]{{-}}1972
|colspan=16|[[Сурет:Flag_of_Libya_(1977-2011).svg|25px|border]]{{-}}1977
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Libya.svg|25px|border]]{{-}}2011
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Libya.svg|40px|border]]
|[[Ливия|Ливия Республикасы]]
|-
|[[Маврикий]]
|colspan=6|[[Сурет:Prinsenvlag.svg|25px|border]]{{-}}1666
|colspan=45|[[Сурет:Pavillon royal de France.svg|25px|border]]{{-}}1710
|colspan=6|[[Сурет:Flag of France.svg|25px|border]]{{-}}1789
|colspan=48|[[Сурет:Flag of the United Kingdom.svg|25px|border]]{{-}}1810
|colspan=8|[[Сурет:Flag of Mauritius (1906–1923).svg|25px|border]]{{-}}1906
|colspan=23|[[Сурет:Flag of Mauritius (1923–1968).svg|25px|border]]{{-}}1923
|colspan=20|[[Сурет:Flag of Mauritius.svg|25px|border]]{{-}}1968
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Mauritius.svg|40px|border]]
|[[Маврикий]]
|-
|[[Мавритания]]
|colspan=101|
|colspan=29|[[Сурет:Flag of France.svg|25px|border]]{{-}}1900
|colspan=26|[[Сурет:Flag of Mauritania.svg|25px|border]]{{-}}1959
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Mauritania.svg|40px|border]]
|[[Мавритания|Мавритания Ислам Республикасы]]
|-
|[[Мадагаскар]]
|colspan=99|
|colspan=31|[[Сурет:Flag of France.svg|25px|border]]{{-}}1896
|colspan=26|[[Сурет:Flag of Madagascar.svg|25px|border]]{{-}}1958
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Madagascar.svg|40px|border]]
|[[Мадагаскар]]
|-
|[[Малави]]
|colspan=104|
|colspan=23|[[Сурет:Flag of Nyasaland (1919–1925).svg|25px|border]]{{-}}1907
|colspan=5|[[Сурет:Flag of the Federation of Rhodesia and Nyasaland (1953–1963).svg|25px|border]]{{-}}1953
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Nyasaland (1919–1925).svg|25px|border]]{{-}}1963
|colspan=21|[[Сурет:Flag of Malawi 1964-2010.svg|25px|border]]{{-}}1964
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Malawi (2010-2012).svg|25px|border]]{{-}}2010
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Malawi.svg|25px|border]]{{-}}2012
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Malawi.svg|40px|border]]
|[[Малави]]
|-
|[[Мали]]
|colspan=98|
|colspan=32|[[Сурет:Flag of France.svg|25px|border]]{{-}}1892
|colspan=1|[[Сурет:Flag of French Sudan.svg|25px|border]]{{-}}1958
|colspan=2|[[Сурет:Flag of Mali (1959–1961).svg|25px|border]]{{-}}1959
|colspan=23|[[Сурет:Flag of Mali.svg|25px|border]]{{-}}1961
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Mali.svg|40px|border]]
|[[Мали]]
|-
|rowspan=2|[[Марокко]]
|colspan=107 rowspan=2|[[Сурет:Flag of Morocco 1666 1915.svg|25px|border]]{{-}}1666
|colspan=4 style=&quot;border-right: none;&quot;|[[Сурет:Merchant_flag_of_Spanish_Morocco.svg|25px|border]]{{-}}1913
|colspan=3 style=&quot;border: none;&quot;|
|colspan=14 rowspan=2 style=&quot;border-left: none;&quot;|
|colspan=28 rowspan=2|[[Сурет:Flag of Morocco.svg|25px|border]]{{-}}1956
|colspan=1 rowspan=2|[[Сурет:Flag of Morocco.svg|40px|border]]
|rowspan=2|[[Марокко|Марокко Корольдігі]]
|-
|colspan=4 style=&quot;border: none;&quot;|
|colspan=3|[[Сурет:Flag of the Republic of the Rif.svg|25px|border]]{{-}}1921
|-
|[[Мозамбик]]
|colspan=4|[[Сурет:Flag Portugal (1667).svg|25px|border]]{{-}}1667
|colspan=22|[[Сурет:Flag Portugal (1707).svg|25px|border]]{{-}}1707
|colspan=32|[[Сурет:Flag Portugal (1750).svg|25px|border]]{{-}}1750
|colspan=5|[[Сурет:Flag United Kingdom Portugal Brazil Algarves.svg|25px|border]]{{-}}1816
|colspan=3|[[Сурет:Flag Portugal (1707).svg|25px|border]]{{-}}1826
|colspan=41|[[Сурет:Flag Portugal (1830).svg|25px|border]]{{-}}1830
|colspan=31|[[Сурет:Flag of Portugal.svg|25px|border]]{{-}}1911
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Mozambique (1974-1975).svg|25px|border]]{{-}}1974
|colspan=4|[[Сурет:Flag of Mozambique (1975-1983).svg|25px|border]]{{-}}1975
|colspan=13|[[Сурет:Flag of Mozambique (1983).svg|25px|border]] [[Сурет:Flag of Mozambique.svg|25px|border]]{{-}}1983 1983
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Mozambique.svg|40px|border]]{{-}}
|[[Мозамбик]]
|-
|[[Намибия]]
|colspan=93|
|colspan=15|[[Сурет:Flag of the German Empire.svg|25px|border]]{{-}}1884
|colspan=7|[[Сурет:South Africa Flag 1912-1928.svg|25px|border]]{{-}}1915
|colspan=31|[[Сурет:Flag of South Africa 1928-1994.svg|25px|border]]{{-}}1928
|colspan=10|[[Сурет:Flag of Namibia.svg|25px|border]]{{-}}1990
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Namibia.svg|40px|border]]
|[[Намибия]]
|-
|[[Нигер]]
|colspan=112|
|colspan=18|[[Сурет:Flag of France.svg|25px|border]]{{-}}1922
|colspan=26|[[Сурет:Flag of Niger.svg|25px|border]]{{-}}1959
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Niger.svg|40px|border]]
|[[Нигер]]
|-
|[[Нигерия]]
|colspan=94|
|colspan=7|[[Сурет:Royal Niger Company flag.svg|25px|border]]{{-}}1886
|colspan=30|[[Сурет:Flag of Nigeria (1914–1952).svg|25px|border]]{{-}}1900
|colspan=25|[[Сурет:Flag of Nigeria.svg|25px|border]]{{-}}1960
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Nigeria.svg|40px|border]]
|[[Нигерия|Нигерия Федеративтік Республикасы]]
|-
|[[Руанда]]
|colspan=93|
|colspan=17|[[Сурет:Flag of the German Empire.svg|25px|border]]{{-}}1885
|colspan=20|[[Сурет:Flag of Belgium.svg|25px|border]]{{-}}1919
|colspan=1|[[Сурет:Flag Rwanda 1959.svg|25px|border]]{{-}}1959
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Rwanda (January – September 1961, reverse).svg|25px|border]]{{-}}1961
|colspan=19|[[Сурет:Flag of Rwanda (1962-2001).svg|25px|border]]{{-}}1962
|colspan=5|[[Сурет:Flag of Rwanda.svg|25px|border]]{{-}}2001
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Rwanda.svg|40px|border]]
|[[Руанда]]
|-
|[[Сан-Томе және Принсипи]]
|colspan=4|[[Сурет:Flag Portugal (1667).svg|25px|border]]{{-}}1667
|colspan=22|[[Сурет:Flag Portugal (1707).svg|25px|border]]{{-}}1707
|colspan=32|[[Сурет:Flag Portugal (1750).svg|25px|border]]{{-}}1750
|colspan=5|[[Сурет:Flag United Kingdom Portugal Brazil Algarves.svg|25px|border]]{{-}}1816
|colspan=3|[[Сурет:Flag Portugal (1707).svg|25px|border]]{{-}}1826
|colspan=41|[[Сурет:Flag Portugal (1830).svg|25px|border]]{{-}}1830
|colspan=31|[[Сурет:Flag of Portugal.svg|25px|border]]{{-}}1911
|colspan=18|[[Сурет:Flag of Sao Tome and Principe.svg|25px|border]]{{-}}1975
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Sao Tome and Principe.svg|40px|border]]
|[[Сан-Томе және Принсипи|Сан-Томе және Принсипи Демократиялық Республикасы]]
|-
|[[Эсватини]]
|colspan=98|
|colspan=2|[[Сурет:Flag of the Cape Colony 1876-1910.svg|25px|border]]{{-}}1894
|colspan=2|
|colspan=33|[[Сурет:Flag of the United Kingdom.svg|25px|border]]{{-}}1903
|colspan=21|[[Сурет:Flag of Swaziland.svg|25px|border]]{{-}}1968
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Swaziland.svg|40px|border]]
|[[Эсватини|Эсватини Корольдігі]]
|-
|[[Сейшель аралдары|Сейшелдер]]
|colspan=31|
|colspan=26|[[Сурет:Pavillon royal de France.svg|25px|border]]{{-}}1756
|colspan=82|[[Сурет:Flag of the United Kingdom.svg|25px|border]]{{-}}1811
|colspan=1|[[Сурет:Flag_of_the_Seychelles_(1976).svg|25px|border]]{{-}}1976
|colspan=9|[[Сурет:Flag_of_the_Seychelles_(1977-1996).svg|25px|border]]{{-}}1977
|colspan=7|[[Сурет:Flag of the Seychelles.svg|25px|border]]{{-}}1996
|colspan=1|[[Сурет:Flag of the Seychelles.svg|40px|border]]
|[[Сейшель аралдары|Сейшель араладары]]
|-
|[[Сенегал]]
|colspan=45|[[Сурет:Pavillon royal de France.svg|25px|border]]{{-}}XVI ғасыр
|colspan=13|[[Сурет:Flag of France.svg|25px|border]]{{-}}1789
|colspan=8|[[Сурет:Naval Ensign of the Kingdom of France.svg|25px|border]]{{-}}1814
|colspan=63|[[Сурет:Flag of France.svg|25px|border]]{{-}}1830
|colspan=1|[[Сурет:Flag-senegal-1958.svg|25px|border]]{{-}}1958
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Mali (1959–1961).svg|25px|border]]{{-}}1959
|colspan=25|[[Сурет:Flag of Senegal.svg|25px|border]]{{-}}1960
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Senegal.svg|40px|border]]
|[[Сенегал]]
|-
|[[Сомали]]
|colspan=95|
|colspan=26|[[Сурет:Flag of Italy (1861-1946).svg|25px|border]]{{-}}1888
|colspan=5|[[Сурет:Flag of the United Kingdom.svg|25px|border]]{{-}}1941
|colspan=5|[[Сурет:Flag of Italy.svg|25px|border]]{{-}}1950
|colspan=15 rowspan=2 style=&quot;border-right: none;&quot;|[[Сурет:Flag of Somalia.svg|25px|border]]{{-}}1960
|colspan=10 style=&quot;border-left: none;&quot;|
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Somalia.svg|40px|border]]
|[[Сомали|Сомали Федеративтік Республикасы]]
|-
|[[Сомалиленд]]
|colspan=93|
|colspan=9|[[Сурет:Flag of the United Kingdom.svg|25px|border]]{{-}}1884
|colspan=24|[[Сурет:Flag of British Somaliland (1903–1950).svg|25px|border]]{{-}}1903
|colspan=5|[[Сурет:Flag of British Somaliland (1950–1952).svg|25px|border]]{{-}}1950
|colspan=3|[[Сурет:Flag of Somaliland until 1996.svg|25px|border]]{{-}}1991
|colspan=7|[[Сурет:Flag of Somaliland.svg|25px|border]]{{-}}1996
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Somaliland.svg|40px|border]]
|[[Сомалиленд]]
|-
|[[Оңтүстік Судан]]
|colspan=73 rowspan=2|[[Сурет:Flag of the Ottoman Empire (1453-1844).svg|25px|border]]{{-}}1517
|colspan=19 rowspan=2|[[Сурет:Ottoman Flag.svg|25px|border]]{{-}}1844
|colspan=1 rowspan=2|[[Сурет:Egypt flag 1882.svg|25px|border]]{{-}}1882
|colspan=7 rowspan=2|
|colspan=12 rowspan=2|[[Сурет:Egypt flag 1882.svg|25px|border]]{{-}}1899
|colspan=15 rowspan=2|[[Сурет:Flag of Egypt 1922.svg|25px|border]]{{-}}1922
|colspan=2 rowspan=2|[[Сурет:Flag_of_Egypt_(1952-1958).svg|25px|border]]{{-}}1952
|colspan=7 rowspan=2|[[Сурет:Flag of Sudan (1956-1970).svg|25px|border]]{{-}}1956
|colspan=19 rowspan=2 style=&quot;border-right: none;&quot;|[[Сурет:Flag of Sudan.svg|25px|border]]{{-}}1970
|colspan=1|[[Сурет:Flag of South Sudan.svg|25px|border]]{{-}}2011
|colspan=1|[[Сурет:Flag of South Sudan.svg|40px|border]]
|[[Оңтүстік Судан]]
|-
|[[Судан]]
|colspan=1 style=&quot;border-left: none;&quot;|
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Sudan.svg|40px|border]]
|[[Судан]]
|-
|[[Сьерра-Леоне]]
|colspan=47|
|colspan=5|[[Сурет:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px|border]]{{-}}1792
|colspan=44|[[Сурет:Flag of the United Kingdom.svg|25px|border]]{{-}}1801
|colspan=35|[[Сурет:Flag of Sierra Leone (1889–1914).svg|25px|border]]{{-}}1889
|colspan=25|[[Сурет:Flag of Sierra Leone.svg|25px|border]]{{-}}1961
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Sierra Leone.svg|40px|border]]
|[[Сьерра-Леоне]]
|-
|[[Танзания]]
|colspan=93|
|colspan=17|[[Сурет:Flag of the German Empire.svg|25px|border]]{{-}}1885
|colspan=21|[[Сурет:Flag of Tanganyika (1923–1961).svg|25px|border]]{{-}}1919
|colspan=2|[[Сурет:Flag of Tanganyika (1961–1964).svg|25px|border]]{{-}}1961
|colspan=23|[[Сурет:Flag of Tanzania.svg|25px|border]]{{-}}1964
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Tanzania.svg|40px|border]]
|[[Танзания|Танзания Біріккен Республикасы]]
|-
|[[Того]]
|colspan=93|
|colspan=15|[[Сурет:Flag of the German Empire.svg|25px|border]]{{-}}1884
|colspan=21|[[Сурет:Flag of France.svg|25px|border]]{{-}}1914
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Togo (1957-1958).svg|25px|border]]{{-}}1957
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Togo (1958-1960).svg|25px|border]]{{-}}1958
|colspan=25|[[Сурет:Flag of Togo (3-2).svg|25px|border]]{{-}}1960
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Togo (3-2).svg|40px|border]]
|[[Того|Тоголез Республикасы]]
|-
|[[Тунис]]
|colspan=66|[[Сурет:Tunisian flag till 1831.svg|25px|border]]{{-}}1574
|colspan=84|[[Сурет:Pre-1999 Flag of Tunisia.svg|25px|border]]{{-}}1831
|colspan=6|[[Сурет:Flag of Tunisia.svg|25px|border]]{{-}}1999
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Tunisia.svg|40px|border]]
|[[Тунис|Тунис Республикасы]]
|-
|[[Уганда]]
|colspan=99|
|colspan=10|[[Сурет:Flag of the United Kingdom.svg|25px|border]]{{-}}1894
|colspan=29|[[Сурет:Flag of the Uganda Protectorate.svg|25px|border]]{{-}}1914
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Uganda 1962.svg|25px|border]]{{-}}1962
|colspan=17|[[Сурет:Flag of Uganda.svg|25px|border]]{{-}}1962
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Uganda.svg|40px|border]]
|[[Уганда]]
|-
|[[Орталық Африка Республикасы]]
|colspan=102|
|colspan=28|[[Сурет:Flag of France.svg|25px|border]]{{-}}1903
|colspan=26|[[Сурет:Flag of the Central African Republic.svg|25px|border]]{{-}}1958
|colspan=1|[[Сурет:Flag of the Central African Republic.svg|40px|border]]
|[[Орталық Африка Республикасы]]
|-
|[[Чад]]
|colspan=101|
|colspan=29|[[Сурет:Flag of France.svg|25px|border]]{{-}}1900
|colspan=26|[[Сурет:Flag of Chad.svg|25px|border]]{{-}}1959
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Chad.svg|40px|border]]
|[[Чад]]
|-
|[[Экваторлық Гвинея]]
|colspan=4|[[Сурет:Flag Portugal (1667).svg|25px|border]]{{-}}1667
|colspan=22|[[Сурет:Flag Portugal (1707).svg|25px|border]]{{-}}1707
|colspan=14|[[Сурет:Flag Portugal (1750).svg|25px|border]]{{-}}1750
|colspan=4|[[Сурет:Bandera de Costas.svg|25px|border]]{{-}}1778
|colspan=72|[[Сурет:Flag of Spain (1785-1873 and 1875-1931).svg|25px|border]]{{-}}1785
|colspan=3|[[Сурет:Flag of Spain 1931 1939.svg|25px|border]]{{-}}1931
|colspan=1|[[Сурет:Flag_of_Spain_(Civil)_alternate_colours.svg|25px|border]]{{-}}1936
|colspan=3|[[Сурет:Flag of Spain under Franco 1938 1945.svg|25px|border]]{{-}}1938
|colspan=12|[[Сурет:Flag of Spain 1945 1977.svg|25px|border]]{{-}}1945
|colspan=2|[[Сурет:Flag of Equatorial Guinea (without coat of arms).svg|25px|border]]{{-}}1968
|colspan=3|[[Сурет:Flag of Equatorial Guinea 1973-1979.svg|25px|border]]{{-}}1973
|colspan=16|[[Сурет:Flag of Equatorial Guinea.svg|25px|border]]{{-}}1979
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Equatorial Guinea.svg|40px|border]]
|[[Экваторлық Гвинея]]
|-
|[[Эритрея]]
|colspan=96|
|colspan=25|[[Сурет:Flag of Italy (1861-1946).svg|25px|border]]{{-}}1890
|colspan=1|[[Сурет:Flag of the United Kingdom.svg|25px|border]]{{-}}1941
|colspan=5|[[Сурет:Flag of Ethiopia (1897).svg|25px|border]]{{-}}1941
|colspan=10|[[Сурет:Flag_of_Eritrea_(1952-1961).svg|25px|border]]{{-}}1952
|colspan=7|[[Сурет:Flag of Ethiopia (1975-1987, 1991-1996).svg|25px|border]]{{-}}1974
|colspan=2|[[Сурет:Flag of Ethiopia (1987–1991).svg|25px|border]]{{-}}1987
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Ethiopia (1975-1987, 1991-1996).svg|25px|border]]{{-}}1991
|colspan=1|[[Сурет:Flag_of_Eritrea_(1993-1995).svg|25px|border]]{{-}}1993
|colspan=8|[[Сурет:Flag of Eritrea.svg|25px|border]]{{-}}1995
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Eritrea.svg|40px|border]]
|[[Эритрея|Эритрея Үкіметі]]
|-
|[[Эфиопия]]
|colspan=96|
|colspan=3|[[Сурет:Ethiopian Pennants.svg|25px|border]]{{-}}1890s
|colspan=20|[[Сурет:Flag of Ethiopia (1897).svg|25px|border]]{{-}}1897
|colspan=13|[[Сурет:Flag of Italy (1861-1946).svg|25px|border]]{{-}}1936
|colspan=5|[[Сурет:Flag of Ethiopia (1897).svg|25px|border]]{{-}}1962
|colspan=7|[[Сурет:Flag of Ethiopia (1975-1987, 1991-1996).svg|25px|border]]{{-}}1974
|colspan=2|[[Сурет:Flag of Ethiopia (1987–1991).svg|25px|border]]{{-}}1987
|colspan=3|[[Сурет:Flag of Ethiopia (1975-1987, 1991-1996).svg|25px|border]]{{-}}1991
|colspan=6|[[Сурет:Flag_of_Ethiopia_(1996).svg|25px|border]]{{-}}1996
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Ethiopia.svg|25px|border]]{{-}}2009
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Ethiopia.svg|40px|border]]
|[[Эфиопия|Эфиопия Федеративтік Демократиялық Республикасы]]
|-
|[[Оңтүстік Африка Республикасы]]
|colspan=48|[[Сурет:Prinsenvlag.svg|25px|border]]{{-}}1652
|colspan=4|[[Сурет:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px|border]]{{-}}1795
|colspan=36|[[Сурет:Flag of the United Kingdom.svg|25px|border]]{{-}}1801
|colspan=18|[[Сурет:Flag of the Cape Colony 1876-1910.svg|25px|border]]{{-}}1875
|colspan=1|[[Сурет:Flag_of_South_Africa_1910-1912.svg|25px|border]]{{-}}1910
|colspan=8|[[Сурет:South Africa Flag 1912-1928.svg|25px|border]]{{-}}1912
|colspan=33|[[Сурет:Flag of South Africa 1928-1994.svg|25px|border]]{{-}}1928
|colspan=8|[[Сурет:Flag of South Africa.svg|25px|border]]{{-}}1994
|colspan=1|[[Сурет:Flag of South Africa.svg|40px|border]]
|[[Оңтүстік Африка Республикасы]]
|-
|- style=&quot;background:white&quot;
!rowspan=2|Мемлекеттер / Онжылдықтар
!rowspan=2|бұрыңғы
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
!rowspan=2|Қазіргі
!rowspan=2|Онжылдықтар / Мемлекеттер
|-
!colspan=5|1700
!colspan=5|1710
!colspan=5|1720
!colspan=5|1730
!colspan=5|1740
!colspan=5|1750
!colspan=5|1760
!colspan=5|1770
!colspan=5|1780
!colspan=5|1790
!colspan=5|1800
!colspan=5|1810
!colspan=5|1820
!colspan=5|1830
!colspan=5|1840
!colspan=5|1850
!colspan=5|1860
!colspan=5|1870
!colspan=5|1880
!colspan=5|1890
!colspan=5|1900
!colspan=5|1910
!colspan=5|1920
!colspan=5|1930
!colspan=5|1940
!colspan=5|1950
!colspan=5|1960
!colspan=5|1970
!colspan=5|1980
!colspan=5|1990
!colspan=5|2000
|}
&lt;/div&gt;

== Еуропа ==
{{Main|Еуропа тулары}}
&lt;div class=&quot;overflowbugx&quot; style=&quot;overflow:auto; width: 100%;&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!rowspan=2|Мемлекеттер / Онжылдықтар
!rowspan=2|бұрыңғы
!colspan=5|1700
!colspan=5|1710
!colspan=5|1720
!colspan=5|1730
!colspan=5|1740
!colspan=5|1750
!colspan=5|1760
!colspan=5|1770
!colspan=5|1780
!colspan=5|1790
!colspan=5|1800
!colspan=5|1810
!colspan=5|1820
!colspan=5|1830
!colspan=5|1840
!colspan=5|1850
!colspan=5|1860
!colspan=5|1870
!colspan=5|1880
!colspan=5|1890
!colspan=5|1900
!colspan=5|1910
!colspan=5|1920
!colspan=5|1930
!colspan=5|1940
!colspan=5|1950
!colspan=5|1960
!colspan=5|1970
!colspan=5|1980
!colspan=5|1990
!colspan=5|2000
!rowspan=2|Қазіргі
!rowspan=2|Онжылдықтар / Мемлекеттер
|-
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|-
|[[Австрия]]
|colspan=54|[[Сурет:Flag of Austria.svg|25px|border]]{{-}}1230
|colspan=31|[[Сурет:Flag of the Habsburg Monarchy.svg|25px|border]]{{-}}1804
|colspan=25|[[Сурет:Flag_of_Austria-Hungary_(1869-1918).svg|25px|border]]{{-}}1869
|colspan=10|[[Сурет:Flag of Austria.svg|25px|border]]{{-}}1918
|colspan=3|[[Сурет:Flag of Nazi Germany (1933-1945).svg|25px|border]]{{-}}1938
|colspan=33|[[Сурет:Flag of Austria.svg|25px|border]]{{-}}1945
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Austria.svg|40px|border]]
|[[Австрия|Австрия Республикасы]]
|-
|[[Албания]]
|colspan=73|[[Сурет:Flag of the Ottoman Empire (1453-1844).svg|25px|border]]{{-}}1453
|colspan=34|[[Сурет:Ottoman Flag.svg|25px|border]]{{-}}1844
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Albanian Provisional Government 1912-1914.gif|25px|border]]{{-}}1912
|colspan=3|[[Сурет:Flag_of_Albania_(1914-1920).svg|25px|border]]{{-}}1914
|colspan=3|[[Сурет:Flag of Albania 1920.svg|25px|border]]{{-}}1920
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Albania 1926.svg|25px|border]]{{-}}1926
|colspan=3|[[Сурет:Flag of Albania 1928.svg|25px|border]]{{-}}1928
|colspan=2|[[Сурет:Flag_of_Albania_(1934-1939).svg|25px|border]]{{-}}1934
|colspan=2|[[Сурет:Flag_of_Albania_(1939-1943).svg|25px|border]]{{-}}1939
|colspan=1|[[Сурет:Flag of German occupied Albania.svg|25px|border]]{{-}}1943
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Albania 1944.svg|25px|border]]{{-}}1944
|colspan=23|[[Сурет:Flag of Albania 1946.svg|25px|border]]{{-}}1946
|colspan=9|[[Сурет:Flag of Albania.svg|25px|border]]{{-}}1992
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Albania.svg|40px|border]]
|[[Албания]]
|-
|[[Андорра]]
|colspan=54|
|colspan=3|[[Сурет:Flag of Andorra 1806.svg|25px|border]]{{-}}1806
|colspan=1|[[Сурет:Flag of France.svg|25px|border]]{{-}}1812
|colspan=25|[[Сурет:Flag of Andorra 1806.svg|25px|border]]{{-}}1813
|colspan=73|[[Сурет:Flag of Andorra.svg|25px|border]]{{-}}1866
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Andorra.svg|40px|border]]
|[[Андорра|Княжество Андорра]]
|-
|[[Беларусь|Белорусь]]
|colspan=6|[[Сурет:Flag_of_Lithuania_(state).svg|25px|border]]{{-}}XV ғасыр
|colspan=42|[[Сурет:Chorągiew_królewska_króla_Zygmunta_III_Wazy.svg|25px|border]]{{-}}1587
|colspan=33|[[Сурет:Flag of Russia.svg|25px|border]]{{-}}1793
|colspan=12|[[Сурет:Romanov Flag.svg|25px|border]]{{-}}1858
|colspan=17|[[Сурет:Flag of Russia.svg|25px|border]]{{-}}1883
|colspan=2|[[Сурет:Flag_of_Belarus_(1918,_1991-1995).svg|25px|border]]{{-}}1918
|colspan=9|[[Сурет:Flag of the Lithuanian-Byelorussian SSR.svg|25px|border]] [[Сурет:Flag of the Byelorussian SSR (1919).svg|25px|border]]{{-}}1919 1919
|colspan=2|[[Сурет:Flag of the Byelorussian SSR (1937).svg|25px|border]]{{-}}1937
|colspan=1|[[Сурет:Flag of the Byelorussian SSR (1940).svg|25px|border]] [[Сурет:Flag of Nazi Germany (1933-1945).svg|25px|border]]{{-}}1940 1941
|colspan=4|[[Сурет:Flag of the Byelorussian SSR (1940).svg|25px|border]]{{-}}1944
|colspan=20|[[Сурет:Flag of Byelorussian SSR.svg|25px|border]]{{-}}1951
|colspan=2|[[Сурет:Flag_of_Belarus_(1918,_1991-1995).svg|25px|border]]{{-}}1991
|colspan=6|[[Сурет:Flag of Belarus.svg|25px|border]]{{-}}1995
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Belarus.svg|40px|border]]
|[[Беларусь Республикасы|Беларусь]]
|-
|[[Бельгия]]
|colspan=7|[[Сурет:Flag of the Low Countries.svg|25px|border]]{{-}}1482
|colspan=38|{{-}}1713
|colspan=1|[[Сурет:Flag of the Brabantine Revolution.svg|25px|border]]{{-}}1790
|colspan=2|[[Сурет:Austrian Low Countries Flag.svg|25px|border]]{{-}}1792
|colspan=10|[[Сурет:Flag of France.svg|25px|border]]{{-}}1795
|colspan=7|[[Сурет:Flag of the Netherlands.svg|25px|border]]{{-}}1815
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Belgium (1830).svg|25px|border]]{{-}}1830
|colspan=55|[[Сурет:Flag of Belgium.svg|25px|border]]{{-}}1831
|colspan=2|[[Сурет:Flag of Nazi Germany (1933-1945).svg|25px|border]]{{-}}1940
|colspan=33|[[Сурет:Flag of Belgium.svg|25px|border]]{{-}}1944
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Belgium.svg|40px|border]]
|[[Бельгия|Бельгия Корольдігі]]
|-
|[[Болгария]]
|colspan=73|[[Сурет:Flag of the Ottoman Empire (1453-1844).svg|25px|border]]{{-}}1453
|colspan=17|[[Сурет:Ottoman Flag.svg|25px|border]]{{-}}1844
|colspan=34|[[Сурет:Flag of Bulgaria.svg|25px|border]]{{-}}1878
|colspan=10|[[Сурет:Flag of Bulgaria (1948-1967).svg|25px|border]]{{-}}1948
|colspan=2|[[Сурет:Flag of Bulgaria (1967-1971).svg|25px|border]]{{-}}1967
|colspan=10|[[Сурет:Flag of Bulgaria (1971-1990).svg|25px|border]]{{-}}1971
|colspan=10|[[Сурет:Flag of Bulgaria.svg|25px|border]]{{-}}1991
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Bulgaria.svg|40px|border]]
|[[Болгария]]
|-
|rowspan=2|[[Босния және Герцеговина]]
|colspan=73 rowspan=2|[[Сурет:Flag of the Ottoman Empire (1453-1844).svg|25px|border]]{{-}}1453
|colspan=17 rowspan=2|[[Сурет:Ottoman Flag.svg|25px|border]]{{-}}1844
|colspan=15 rowspan=2|[[Сурет:Flag of Independent Bosnia (1878).svg|25px|border]] [[Сурет:Flag of Bosnia (1878-1908).svg|25px|border]]{{-}}1878 1878
|colspan=5|[[Сурет:Flag of Bosnia (1908-1918).svg|25px|border]]{{-}}1908
|colspan=11 rowspan=2|[[Сурет:Flag of the Kingdom of Yugoslavia.svg|25px|border]]{{-}}1922
|colspan=2 rowspan=2|[[Сурет:Flag of Independent State of Croatia.svg|25px|border]]{{-}}1941
|colspan=24 rowspan=2|[[Сурет:Flag of SR Bosnia and Herzegovina.svg|25px|border]]{{-}}1945
|colspan=3 rowspan=2|[[Сурет:Flag of Bosnia and Herzegovina (1992-1998).svg|25px|border]]{{-}}1992
|colspan=6 rowspan=2|[[Сурет:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|25px|border]]{{-}}1998
|colspan=1 rowspan=2|[[Сурет:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|40px|border]]
|rowspan=2|[[Босния және Герцеговина]]
|-
|colspan=5|[[Сурет:Flag of Herzegovina (1878-1918).svg|25px|border]]{{-}}1908
|-
|[[Ватикан]]
|colspan=55|[[Сурет:Flag of the Papal States (pre 1808).svg|25px|border]]{{-}}
|colspan=31|[[Сурет:Flag of the Papal States (1808-1870).svg|25px|border]]{{-}}1808
|colspan=29|[[Сурет:Flag of Italy (1861-1946).svg|25px|border]]{{-}}1870
|colspan=41|[[Сурет:Flag of the Vatican City.svg|25px|border]]{{-}}1929
|colspan=1|[[Сурет:Flag of the Vatican City.svg|40px|border]]
|[[Ватикан]]
|-
|[[Ұлыбритания]]
|colspan=52|[[Сурет:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px|border]]{{-}}1606
|colspan=104|[[Сурет:Flag of the United Kingdom.svg|25px|border]]{{-}}1801
|colspan=1|[[Сурет:Flag of the United Kingdom.svg|40px|border]]
|[[Ұлыбритания|Ұлыбритания және Солтүстік Ирландияның Құрама Корольдігі]]
|-
|[[Венгрия]]
|colspan=6|[[Сурет:Flag of the Ottoman Empire (1453-1844).svg|27px]]{{-}}1541
|colspan=69|[[Сурет:Flag of the Habsburg Monarchy.svg|25px|border]]{{-}}1711
|colspan=9|[[Сурет:Flag of Hungary (1848-1849, 1867-1869).svg|25px|border]] [[Сурет:Flag of the Habsburg Monarchy.svg|25px|border]]{{-}}1848 1849
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Hungary (1848-1849, 1867-1869).svg|25px|border]]{{-}}1867
|colspan=3|[[Сурет:Flag of Hungary (1869-1874).svg|25px|border]]{{-}}1869
|colspan=11|[[Сурет:Flag of Hungary (1874-1896).svg|25px|border]]{{-}}1874
|colspan=9|[[Сурет:Flag of Hungary (1896-1915).svg|25px|border]]{{-}}1896
|colspan=2|[[Сурет:Flag of Hungary (1915-1918, 1919-1946).svg|25px|border]]{{-}}1915
|colspan=14|[[Сурет:Flag of Hungary (1918-1919).svg|25px|border]] [[Сурет:Flag of Hungary (1919).svg|25px|border]] [[Сурет:Flag of Hungary (1918-1919).svg|25px|border]] [[Сурет:Flag of Hungary (1915-1918, 1919-1946).svg|25px|border]]{{-}}1918 1919 1919 1919
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Hungary (1946-1949, 1956-1957).svg|25px|border]]{{-}}1946
|colspan=4|[[Сурет:Flag of Hungary (1949-1956).svg|25px|border]]{{-}}1949
|colspan=22|[[Сурет:Flag of the Hungarian Revolution (1956).svg|25px|border]] [[Сурет:Flag of Hungary (1946-1949, 1956-1957).svg|25px|border]] [[Сурет:Civil Ensign of Hungary.svg|25px|border]]{{-}}1956 1956 1957
|colspan=5|[[Сурет:Flag of Hungary.svg|25px|border]]{{-}}2000
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Hungary.svg|40px|border]]
|[[Венгрия]]
|-
|rowspan=2|[[Германия]]
|colspan=55 rowspan=2|[[Сурет:Banner of the Holy Roman Emperor (after 1400).svg|25px|border]]{{-}}XV ғасыр
|colspan=3 rowspan=2|{{-}}1806
|colspan=26 rowspan=2|[[Сурет:Flag of Germany (3-2 aspect ratio).svg|25px|border]]{{-}}1815
|colspan=26 rowspan=2|[[Сурет:Flag of the German Empire.svg|25px|border]]{{-}}1871
|colspan=7 rowspan=2|[[Сурет:Flag of Germany (3-2 aspect ratio).svg|25px|border]]{{-}}1919
|colspan=1 rowspan=2|[[Сурет:Flag of the German Empire.svg|25px|border]]{{-}}1933
|colspan=5 rowspan=2|[[Сурет:Flag of Germany 1933.svg|25px|border]]{{-}}1935
|colspan=2 rowspan=2|[[Сурет:Flag of Germany (1946-1949).svg|25px|border]]{{-}}1945
|colspan=5 style=&quot;border-right: none;&quot;|[[Сурет:Flag of Germany.svg|25px|border]]{{-}}1949
|colspan=16 style=&quot;border: none;&quot;|
|colspan=10 rowspan=2 style=&quot;border-left: none;&quot;|
|colspan=1 rowspan=2|[[Сурет:Flag of Germany.svg|40px|border]]
|rowspan=2|[[Германия|Германия Федеративтік Республикасы]]
|-
|colspan=5 style=&quot;border-right: none;&quot;|[[Сурет:Flag of Germany.svg|25px|border]]{{-}}1949
|colspan=16|[[Сурет:Flag of East Germany.svg|25px|border]]{{-}}1959
|-
|[[Грекия]]
|colspan=36|[[Сурет:Flag of the Ottoman Empire (1453-1844).svg|25px|border]]{{-}}1453
|colspan=23|[[Сурет:Flag of Greece (1821).svg|25px|border]]{{-}}1769
|colspan=9|[[Сурет:Flag of Greece (1822-1978).svg|25px|border]]{{-}}1822
|colspan=13|[[Сурет:State_Flag_of_Greece_(1833-1858).svg|25px|border]]{{-}}1833
|colspan=30|[[Сурет:State_Flag_of_Greece_(1863-1924_and_1935-1970).svg|25px|border]]{{-}}1862
|colspan=7|[[Сурет:Flag of Greece (1822-1978).svg|25px|border]]{{-}}1924
|colspan=3|[[Сурет:State_Flag_of_Greece_(1863-1924_and_1935-1970).svg|25px|border]]{{-}}1935
|colspan=2|[[Сурет:Flag of Nazi Germany (1933-1945).svg|25px|border]] [[Сурет:Flag of Bulgaria.svg|25px|border]] [[Сурет:Flag of Italy (1861-1946).svg|25px|border]]{{-}}1941
|colspan=11|[[Сурет:State_Flag_of_Greece_(1863-1924_and_1935-1970).svg|25px|border]]{{-}}1944
|colspan=2|[[Сурет:Flag of Greece (1828-1978).svg|25px|border]]{{-}}1967
|colspan=2|[[Сурет:Flag of Greece (1970–1975).svg|25px|border]]{{-}}1970
|colspan=2|[[Сурет:Flag of Greece (1828-1978).svg|25px|border]]{{-}}1975
|colspan=16|[[Сурет:Flag of Greece.svg|25px|border]]{{-}}1978
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Greece.svg|40px|border]]
|[[Грекия|Грек Республикасы]]
|-
|[[Дания]]
|colspan=122|[[Сурет:Flag of Denmark.svg|25px|border]]{{-}}XIII ғасыр
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Nazi Germany (1933-1945).svg|25px|border]]{{-}}1940
|colspan=33|[[Сурет:Flag of Denmark.svg|25px|border]]{{-}}1945
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Denmark.svg|40px|border]]
|[[Дания|Дания Королдігі]]
|-
|[[Ирландия]]
|colspan=52|
|colspan=58|[[Сурет:Flag of the United Kingdom.svg|25px|border]]{{-}}1801
|colspan=46|[[Сурет:Flag of Ireland.svg|25px|border]]{{-}}1919
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Ireland.svg|40px|border]]
|[[Ирландия]]
|-
|[[Исландия]]
|colspan=101|[[Сурет:Flag of Denmark.svg|25px|border]]{{-}}1536
|colspan=9|[[Сурет:Hvítbláinn.svg|25px|border]]{{-}}1900
|colspan=13|[[Сурет:Light Blue Flag of Iceland.svg|25px|border]]{{-}}1918
|colspan=33|[[Сурет:Flag of Iceland.svg|25px|border]]{{-}}1944
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Iceland.svg|40px|border]]
|[[Исландия]]
|-
|[[Испания]]
|colspan=2|[[Сурет:Flag of New Spain.svg|25px|border]]{{-}}1506
|colspan=23|[[Сурет:Bandera_de_España_1701-1760.svg|25px|border]]{{-}}1701
|colspan=18|[[Сурет:Bandera_de_España_1760-1785.svg|25px|border]]{{-}}1748
|colspan=44|[[Сурет:Flag of Spain (1785-1873 and 1875-1931).svg|25px|border]]{{-}}1785
|colspan=1|[[Сурет:Flag of the First Spanish Republic.svg|25px|border]]{{-}}1873
|colspan=28|[[Сурет:Flag of Spain (1785-1873 and 1875-1931).svg|25px|border]]{{-}}1875
|colspan=3|[[Сурет:Flag of Spain 1931 1939.svg|25px|border]]{{-}}1931
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Spain (Civil) alternate colours.svg|25px|border]]{{-}}1936
|colspan=3|[[Сурет:Flag of Spain under Franco 1938 1945.svg|25px|border]]{{-}}1938
|colspan=16|[[Сурет:Flag of Spain 1945 1977.svg|25px|border]]{{-}}1945
|colspan=2|[[Сурет:Flag of Spain 1977 1981.svg|25px|border]]{{-}}1977
|colspan=15|[[Сурет:Flag of Spain.svg|25px|border]]{{-}}1981
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Spain.svg|40px|border]]
|[[Испания|Испания Корольдігі]]
|-
|[[Италия]]
|colspan=75|
|colspan=47|[[Сурет:Flag of Italy (1861-1946).svg|25px|border]]{{-}}1848
|colspan=1|[[Сурет:War_flag_of_the_Italian_Social_Republic.svg|25px|border]]{{-}}1943
|colspan=29|[[Сурет:Flag of Italy.svg|25px|border]]{{-}}1945
|colspan=2|[[Сурет:Flag of Italy (2003-2006).svg|25px|border]]{{-}}2003
|colspan=2|[[Сурет:Flag of Italy.svg|25px|border]]{{-}}2006
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Italy.svg|40px|border]]
|[[Италия|Итальян Республикасы]]
|-
|[[Косово]]
|colspan=60|[[Сурет:Flag of the Ottoman Empire (1453-1844).svg|25px|border]]{{-}}1453
|colspan=8|
|colspan=24|[[Сурет:Civil Flag of Serbia.svg|25px|border]]{{-}}1835
|colspan=18|[[Сурет:State_Flag_of_Serbia_(1882-1918).svg|25px|border]]{{-}}1882
|colspan=11|[[Сурет:Flag of the Kingdom of Yugoslavia.svg|25px|border]]{{-}}1918
|colspan=1|[[Сурет:Civil Flag of Serbia.svg|25px|border]]{{-}}1941
|colspan=24|[[Сурет:Flag of SR Serbia.svg|25px|border]]{{-}}1943
|colspan=4|[[Сурет:Flag_of_Serbia_(1992-2004).svg|25px|border]]{{-}}1991
|colspan=5|[[Сурет:Flag of the United Nations.svg|25px|border]]{{-}}1999
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Kosovo.svg|25px|border]]{{-}}2008
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Kosovo.svg|40px|border]]
|[[Республики Косово|Косово]]
|-
|[[Латвия]]
|colspan=11|[[Сурет:Flag of Sweden (1562–1650).svg|25px|border]]{{-}}1692
|colspan=98|[[Сурет:Livonian colours.svg|25px|border]]{{-}}1721
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Latvia.svg|25px|border]]{{-}}1918
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Latvian SSR 1919.svg|25px|border]]{{-}}1919
|colspan=10|[[Сурет:Flag of Latvia.svg|25px|border]]{{-}}1920
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Latvian SSR (1940).svg|25px|border]]{{-}}1940
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Nazi Germany (1933-1945).svg|25px|border]]{{-}}1941
|colspan=4|[[Сурет:Flag of Latvian SSR (1940).svg|25px|border]]{{-}}1944
|colspan=19|[[Сурет:Flag of Latvian SSR.svg|25px|border]]{{-}}1953
|colspan=10|[[Сурет:Flag of Latvia.svg|25px|border]]{{-}}1990
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Latvia.svg|40px|border]]
|[[Латвия|Латвия Республикасы]]
|-
|[[Литва]]
|colspan=6|[[Сурет:Flag_of_Lithuania_(state).svg|25px|border]]{{-}}XV ғасыр
|colspan=42|[[Сурет:Chorągiew_królewska_króla_Zygmunta_III_Wazy.svg|25px|border]]{{-}}1587
|colspan=32|[[Сурет:Flag of Russia.svg|25px|border]]{{-}}1795
|colspan=12|[[Сурет:Romanov Flag.svg|25px|border]]{{-}}1858
|colspan=17|[[Сурет:Flag of Russia.svg|25px|border]]{{-}}1883
|colspan=12|[[Сурет:Flag of Lithuania 1918-1940.svg|25px|border]]{{-}}1918
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Lithuanian SSR (1940-1953).svg|25px|border]]{{-}}1940
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Nazi Germany (1933-1945).svg|25px|border]]{{-}}1941
|colspan=4|[[Сурет:Flag of Lithuanian SSR (1940-1953).svg|25px|border]]{{-}}1944
|colspan=18|[[Сурет:Flag of Lithuanian SSR.svg|25px|border]]{{-}}1953
|colspan=7|[[Сурет:Flag of Lithuania 1989-2004.svg|25px|border]]{{-}}1988
|colspan=4|[[Сурет:Flag of Lithuania.svg|25px|border]]{{-}}2004
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Lithuania.svg|40px|border]]
|[[Литва|Литван Республикасы]]
|-
|[[Лихтенштейн]]
|colspan=10|[[Сурет:Banner of the Holy Roman Emperor (after 1400).svg|25px|border]]{{-}}XV ғасыр
|colspan=69|[[Сурет:Flag of Liechtenstein (1719-1852).svg|25px|border]]{{-}}1719
|colspan=32|[[Сурет:Flag of Liechtenstein (1852-1921).svg|25px|border]]{{-}}1852
|colspan=9|[[Сурет:Flag of Liechtenstein (1921-1937).svg|25px|border]]{{-}}1921
|colspan=36|[[Сурет:Flag of Liechtenstein.svg|25px|border]]{{-}}1937
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Liechtenstein.svg|40px|border]]
|[[Лихтенштейн|Княжество Лихтенштейн]]
|-
|[[Люксембург]]
|colspan=8|[[Сурет:Flag of the Low Countries.svg|25px|border]]{{-}}1482
|colspan=40|{{-}}1715
|colspan=10|[[Сурет:Flag of France.svg|25px|border]]{{-}}1795
|colspan=16|[[Сурет:Flag of the Netherlands.svg|25px|border]]{{-}}1815
|colspan=47|[[Сурет:Flag of Luxembourg.svg|25px|border]]{{-}}1845
|colspan=2|[[Сурет:Flag of Nazi Germany (1933-1945).svg|25px|border]]{{-}}1940
|colspan=33|[[Сурет:Flag of Luxembourg.svg|25px|border]]{{-}}1944
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Luxembourg.svg|40px|border]]
|[[Люксембург|Великое Герцогство Люксембург]]
|-
|[[Македония|Македония Республикасы]]
|colspan=73|[[Сурет:Flag of the Ottoman Empire (1453-1844).svg|25px|border]]{{-}}XV ғасыр
|colspan=29|[[Сурет:Ottoman Flag.svg|25px|border]]{{-}}1844
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Kruševo Republic.svg|25px|border]]{{-}}1903
|colspan=4|[[Сурет:Ottoman Flag.svg|25px|border]]{{-}}1903
|colspan=3|[[Сурет:Civil Flag of Serbia.svg|25px|border]]{{-}}1912
|colspan=11|[[Сурет:Flag of the Kingdom of Yugoslavia.svg|25px|border]]{{-}}1918
|colspan=2|[[Сурет:Flag of Nazi Germany (1933-1945).svg|25px|border]]{{-}}1941
|colspan=1|[[Сурет:Flag of North Macedonia (1944–1946).svg|25px|border]]{{-}}1944
|colspan=22|[[Сурет:Flag of the SR Macedonia.svg|25px|border]]{{-}}1946
|colspan=2|[[Сурет:Flag of North Macedonia (1992–1995).svg|25px|border]]{{-}}1991
|colspan=8|[[Сурет:Flag of Macedonia.svg|25px|border]]{{-}}1995
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Macedonia.svg|40px|border]]
|[[Македония|Македония Республикасы]]
|-
|[[Мальта]]
|colspan=49|[[Сурет:Cross of the Knights Hospitaller.png|25px|border]]{{-}}1567
|colspan=1|[[Сурет:Flag of France.svg|25px|border]]{{-}}1798
|colspan=1|[[Сурет:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px|border]]{{-}}1800
|colspan=36|[[Сурет:Flag of the United Kingdom.svg|25px|border]]{{-}}1801
|colspan=13|[[Сурет:Flag of Malta (1875–1898).svg|25px|border]]{{-}}1875
|colspan=12|[[Сурет:Flag of Malta (1898-1923).svg|25px|border]]{{-}}1898
|colspan=10|[[Сурет:Flag of Malta (1923-1943).svg|25px|border]]{{-}}1923
|colspan=10|[[Сурет:Flag of Malta (1943-1964).svg|25px|border]]{{-}}1943
|colspan=24|[[Сурет:Flag of Malta.svg|25px|border]]{{-}}1964
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Malta.svg|40px|border]]
|[[Мальта]]
|-
|rowspan=2|[[Молдавия]]
|colspan=67 rowspan=2|[[Сурет:Flag of Moldavia.svg|25px|border]]{{-}}XV ғасыр
|colspan=13 rowspan=2 style=&quot;border-right: none;&quot;|[[Сурет:Civil ensign of the Principality of Moldavia (1834-1861).png|25px|border]]{{-}}1834
|colspan=1 style=&quot;border-left: none;&quot;|
|colspan=28|[[Сурет:Romanov Flag.svg|25px|border]]{{-}}1866
|colspan=1|[[Сурет:Flag of the Moldavian Democratic Republic.svg|25px|border]]{{-}}1917
|colspan=3|[[Сурет:Flag_of_the_Ukrainian_SSR_(1919-1929).svg|25px|border]]{{-}}1919
|colspan=4|[[Сурет:Flag_of_the_Ukrainian_SSR_(1919-1929).svg|25px|border]]{{-}}1925
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Moldavian Autonomous Soviet Socialist Republic (1937-1938).svg|25px|border]]{{-}}1937
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Moldavian Autonomous Soviet Socialist Republic.svg|25px|border]]{{-}}1938
|colspan=6 style=&quot;border-right: none;&quot;|[[Сурет:Flag of Moldavian SSR 02.svg|25px|border]]{{-}}1940
|colspan=1 rowspan=2 style=&quot;border-left: none;&quot;|
|colspan=20 rowspan=2|[[Сурет:Flag of Moldavian SSR.svg|25px|border]]{{-}}1952
|colspan=10 rowspan=2|[[Сурет:Flag of Moldova.svg|25px|border]]{{-}}1990
|colspan=1 rowspan=2|[[Сурет:Flag of Moldova.svg|40px|border]]
|rowspan=2|[[Молдавия|Молдова]]
|-
|colspan=2|[[Сурет:Flag of the United Principalities of Wallachia and Moldavia (1859 - 1862).svg|25px|border]]{{-}}1859
|colspan=2|[[Сурет:Flag of the United Principalities of Romania (1862 - 1866).svg|25px|border]]{{-}}1862
|colspan=41|[[Сурет:Flag of Romania.svg|25px|border]]{{-}}1867
|-
|[[Монако]]
|colspan=47|
|colspan=11|[[Сурет:Flag of France.svg|25px|border]]{{-}}1793
|colspan=33|
|colspan=31|[[Сурет:Flag of Monaco.svg|25px|border]]{{-}}1881
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Italy (1861-1946).svg|25px|border]]{{-}}1942
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Nazi Germany (1933-1945).svg|25px|border]]{{-}}1943
|colspan=32|[[Сурет:Flag of Monaco.svg|25px|border]]{{-}}1945
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Monaco.svg|40px|border]]
|[[Монако|Княжество Монако]]
|-
|[[Нидерланд]]
|colspan=49|[[Сурет:Prinsenvlag.svg|25px|border]]{{-}}1581
|colspan=5|[[Сурет:Flag_of_the_Batavian_Republic.gif|25px|border]]{{-}}1795
|colspan=2|[[Сурет:Flag of the Netherlands.svg|25px|border]]{{-}}1806
|colspan=2|[[Сурет:Flag of France.svg|25px|border]]{{-}}1810
|colspan=63|[[Сурет:Flag of the Netherlands.svg|25px|border]]{{-}}1814
|colspan=2|[[Сурет:Flag of Nazi Germany (1933-1945).svg|25px|border]]{{-}}1940
|colspan=33|[[Сурет:Flag of the Netherlands.svg|25px|border]]{{-}}1944
|colspan=1|[[Сурет:Flag of the Netherlands.svg|40px|border]]
|[[Нидерланд|Нидерланд Корольдігі]]
|-
|[[Норвегия]]
|colspan=58|[[Сурет:Flag of Denmark.svg|25px|border]]{{-}}1536
|colspan=16|[[Сурет:Flag of Norway (1814–1821).svg|25px|border]] [[Сурет:Swedish and Norwegian naval ensign (1815–1844).svg|25px|border]]{{-}}1814 1815
|colspan=27|[[Сурет:Norge-Unionsflagg-1844.svg|25px|border]]{{-}}1844
|colspan=20|[[Сурет:Flag of Norway.svg|25px|border]]{{-}}1899
|colspan=3|[[Сурет:Flag of Nazi Germany (1933-1945).svg|25px|border]]{{-}}1940
|colspan=32|[[Сурет:Flag of Norway.svg|25px|border]]{{-}}1945
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Norway.svg|40px|border]]
|[[Норвегия|Норвегия Корольдігі]]
|-
|[[Польша]]
|colspan=6|[[Сурет:Alex K Kingdom of Poland-flag.svg|25px|border]]{{-}}XII ғасыр
|colspan=42|[[Сурет:Chorągiew_królewska_króla_Zygmunta_III_Wazy.svg|25px|border]]{{-}}1587
|colspan=8|&lt;br /&gt;1795 [[Разделы Речи Посполитой|Разделы]]
|colspan=6|[[Сурет:Flag_of_the_Duchy_of_Warsaw.svg|25px|border]]{{-}}1807
|colspan=47|[[Сурет:Merchant_ensign_of_Vistula_ships_of_Congress_Poland.svg|25px|border]]{{-}}1815
|colspan=2|
|colspan=10|[[Сурет:Flag of Poland.svg|25px|border]]{{-}}1919
|colspan=3|[[Сурет:Flag of Nazi Germany (1933-1945).svg|25px|border]]{{-}}1939
|colspan=32|[[Сурет:Flag of Poland.svg|25px|border]]{{-}}1944
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Poland.svg|40px|border]]
|[[Польши|Польша]]
|-
|[[Португалия]]
|colspan=4|[[Сурет:Flag Portugal (1667).svg|25px|border]]{{-}}1667
|colspan=24|[[Сурет:Flag Portugal (1707).svg|25px|border]]{{-}}1707
|colspan=31|[[Сурет:Flag Portugal (1750).svg|25px|border]]{{-}}1750
|colspan=4|[[Сурет:Flag United Kingdom Portugal Brazil Algarves.svg|25px|border]]{{-}}1816
|colspan=3|[[Сурет:Flag Portugal (1707).svg|25px|border]]{{-}}1826
|colspan=41|[[Сурет:Flag Portugal (1830).svg|25px|border]]{{-}}1830
|colspan=49|[[Сурет:Flag of Portugal.svg|25px|border]]{{-}}1911
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Portugal.svg|40px|border]]
|[[Португалия|Португал Республикасы]]
|-
|[[Транснистрия]]
|colspan=67|[[Сурет:Flag of Moldavia.svg|25px|border]]{{-}}XV ғасыр
|colspan=14|[[Сурет:Civil ensign of the Principality of Moldavia (1834-1861).png|25px|border]]{{-}}1834
|colspan=28|[[Сурет:Romanov Flag.svg|25px|border]]{{-}}1866
|colspan=1|[[Сурет:Flag of the Moldavian Democratic Republic.svg|25px|border]]{{-}}1917
|colspan=3|[[Сурет:Flag_of_the_Ukrainian_SSR_(1919-1929).svg|25px|border]]{{-}}1919
|colspan=4|[[Сурет:Flag_of_the_Ukrainian_SSR_(1919-1929).svg|25px|border]]{{-}}1925
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Moldavian Autonomous Soviet Socialist Republic (1937-1938).svg|25px|border]]{{-}}1937
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Moldavian Autonomous Soviet Socialist Republic.svg|25px|border]]{{-}}1938
|colspan=7|[[Сурет:Flag of Moldavian SSR 02.svg|25px|border]]{{-}}1940
|colspan=20|[[Сурет:Flag of Moldavian SSR.svg|25px|border]]{{-}}1952
|colspan=5|[[Сурет:Flag of the Soviet Union.svg|25px|border]]{{-}}1990
|colspan=5|[[Сурет:Flag of Transnistria (state).svg|25px|border]]{{-}}2000
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Transnistria (state).svg|40px|border]]
||[[Транснистрия|Приднестровье Молдаван Республикасы]]
|-
|[[Румыния]]
|colspan=80|
|colspan=2|[[Сурет:Flag of the United Principalities of Wallachia and Moldavia (1859 - 1862).svg|25px|border]]{{-}}1859
|colspan=2|[[Сурет:Flag of the United Principalities of Romania (1862 - 1866).svg|25px|border]]{{-}}1862
|colspan=40|[[Сурет:Flag of Romania.svg|25px|border]]{{-}}1867
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Romania (January-March 1948).svg|25px|border]]{{-}}1948
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Romania (1948-1952).svg|25px|border]]{{-}}1948
|colspan=7|[[Сурет:Flag of Romania (1952-1965).svg|25px|border]]{{-}}1952
|colspan=12|[[Сурет:Flag of Romania (1965-1989).svg|25px|border]]{{-}}1965
|colspan=1|[[Сурет:Romania flag 1989 revolution.svg|25px|border]]{{-}}1989
|colspan=10|[[Сурет:Flag of Romania.svg|25px|border]]{{-}}1989
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Romania.svg|40px|border]]
|[[Румыния]]
|-
|[[Сан-Марино]]
|colspan=82|[[Сурет:Old Flag of San Marino.svg|25px|border]]{{-}}1465
|colspan=74|[[Сурет:Flag of San Marino.svg|25px|border]]{{-}}1862
|colspan=1|[[Сурет:Flag of San Marino.svg|40px|border]]
|[[Сан-Марино|Сан-Марино Аса Жарық Республикасы]]
|-
|[[Сербия]]
|colspan=60|[[Сурет:Flag of the Ottoman Empire (1453-1844).svg|25px|border]]{{-}}1453
|colspan=8|
|colspan=42|[[Сурет:Civil Flag of Serbia.svg|25px|border]]{{-}}1835
|colspan=12|[[Сурет:Flag of the Kingdom of Yugoslavia.svg|25px|border]]{{-}}1918
|colspan=25|[[Сурет:Flag of SR Serbia.svg|25px|border]]{{-}}1943
|colspan=6|[[Сурет:Flag_of_Serbia_(1992-2004).svg|25px|border]]{{-}}1992
|colspan=2|[[Сурет:Flag of Serbia (2004-2010).svg|25px|border]]{{-}}2004
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Serbia.svg|25px|border]]{{-}}2010
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Serbia.svg|40px|border]]
|[[Сербия]]
|-
|[[Словакия]]
|colspan=54|
|colspan=31|[[Сурет:Flag of the Habsburg Monarchy.svg|25px|border]]{{-}}1804
|colspan=25|[[Сурет:Flag_of_Austria-Hungary_(1869-1918).svg|25px|border]]{{-}}1869
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Bohemia.svg|25px|border]]{{-}}1918
|colspan=9|[[Сурет:Flag of Czechoslovakia.svg|25px|border]]{{-}}1920
|colspan=3|[[Сурет:Flag of First Slovak Republic 1939-1945.svg|25px|border]]{{-}}1938
|colspan=24|[[Сурет:Flag of Czechoslovakia.svg|25px|border]]{{-}}1945
|colspan=9|[[Сурет:Flag of Slovakia.svg|25px|border]]{{-}}1992
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Slovakia.svg|40px|border]]
|[[Словакия|Словак Республикасы]]
|-
|[[Словения]]
|colspan=75|
|colspan=35|[[File:Slovene Nation Flag.svg|25px|border]]&lt;br&gt;1848
|colspan=10|[[Сурет:Flag of the State of Slovenes, Croats and Serbs.svg|25px|border]] [[Сурет:Flag of the Kingdom of Yugoslavia.svg|25px|border]]{{-}}1918 1918
|colspan=1|[[Сурет:Flag of the Slovene Home Guard.svg|25px|border]]{{-}}1943
|colspan=25|[[Сурет:Flag of Slovenia (1945-1991).svg|25px|border]]{{-}}1945
|colspan=10|[[Сурет:Flag of Slovenia.svg|25px|border]]{{-}}1991
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Slovenia.svg|40px|border]]
|[[Словения]]
|-
|[[Украина]]
|colspan=47|
|colspan=33|[[Сурет:Flag of Russia.svg|25px|border]]{{-}}1793
|colspan=12|[[Сурет:Romanov Flag.svg|25px|border]]{{-}}1858
|colspan=17|[[Сурет:Flag of Russia.svg|25px|border]]{{-}}1883
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Ukrainian People's Republic 1917.svg|25px|border]]{{-}}1917
|colspan=5|[[Сурет:Flag of Ukraine.svg|25px|border]] [[Сурет:Flag_of_the_Ukrainian_SSR_(1919-1929).svg|25px|border]]{{-}}1918 1919
|colspan=4|[[Сурет:Flag of the Ukrainian SSR (1927-1937).svg|25px|border]]{{-}}1929
|colspan=2|[[Сурет:Flag of Ukrainian SSR (1937-1949).svg|25px|border]]{{-}}1937
|colspan=2|[[Сурет:Flag of Nazi Germany (1933-1945).svg|25px|border]]{{-}}1941
|colspan=2|[[Сурет:Flag of Ukrainian SSR (1937-1949).svg|25px|border]]{{-}}1944
|colspan=21|[[Сурет:Flag of Ukrainian SSR.svg|25px|border]]{{-}}1949
|colspan=10|[[Сурет:Flag of Ukraine.svg|25px|border]]{{-}}1991
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Ukraine.svg|40px|border]]
|[[Украина]]
|-
|[[Финляндия]]
|colspan=55|[[Сурет:Flag of Sweden (1562–1650).svg|25px|border]]{{-}}1562
|colspan=24|[[Сурет:Flag of Russia.svg|25px|border]]{{-}}1809
|colspan=12|[[Сурет:Romanov Flag.svg|25px|border]]{{-}}1858
|colspan=18|[[Сурет:Flag of Russia.svg|25px|border]]{{-}}1883
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Finland 1918 (state).svg|25px|border]]{{-}}1917
|colspan=46|[[Сурет:Flag of Finland.svg|25px|border]]{{-}}1918
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Finland.svg|40px|border]]
|[[Финляндия|Финлянд Республикасы]]
|-
|[[Франция]]
|colspan=46|[[Сурет:Pavillon royal de France.svg|25px|border]]{{-}}XVI ғасыр
|colspan=2|[[Сурет:Flag of France (1790-1794).svg|25px|border]]{{-}}1790
|colspan=10|[[Сурет:Flag of France.svg|25px|border]]{{-}}1794
|colspan=8|[[Сурет:Naval Ensign of the Kingdom of France.svg|25px|border]]{{-}}1814
|colspan=90|[[Сурет:Flag of France.svg|25px|border]]{{-}}1830
|colspan=1|[[Сурет:Flag of France.svg|40px|border]]
|[[Франция|Француз Республикасы]]
|-
|[[Хорватия]]
|colspan=55|[[Сурет:Banner of the Holy Roman Emperor (after 1400).svg|25px|border]]{{-}}XV ғасыр
|colspan=4|[[Сурет:Flag of France.svg|25px|border]]{{-}}1809
|colspan=18|[[Сурет:Flag of Croatia-Slavonia.png|25px|border]]{{-}}Начало XVIII ғасыра
|colspan=7|[[Сурет:Flag of Croatia Landesfarben.gif|25px|border]]{{-}}1852
|colspan=26|[[Сурет:Flag of Croatia-Slavonia.png|25px|border]]{{-}}1868
|colspan=10|[[Сурет:Flag of the State of Slovenes, Croats and Serbs.svg|25px|border]] [[Сурет:Flag of the Kingdom of Yugoslavia.svg|25px|border]]{{-}}1918 1918
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Banate of Croatia (1939-1941).svg|25px|border]]{{-}}1939
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Independent State of Croatia.svg|25px|border]]{{-}}1941
|colspan=1|[[Сурет:Flag of the Federal State of Croatia.svg|25px|border]]{{-}}1943
|colspan=23|[[Сурет:Flag of SR Croatia.svg|25px|border]]{{-}}1945
|colspan=10|[[Сурет:Flag of Croatia.svg|25px|border]]{{-}}1990
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Croatia.svg|40px|border]]
|[[Хорватия]]
|-
|[[Черногория]]
|colspan=88|[[Сурет:Flag of the Prince-Bishopric of Montenegro2.svg|25px|border]]{{-}}XVI ғасыр
|colspan=15|[[Сурет:Flag of the Principality of Montenegro.svg|25px|border]]{{-}}1876
|colspan=21|[[Сурет:Flag of Montenegro (1941-1944).svg|25px|border]]{{-}}1905
|colspan=24|[[Сурет:Flag of SR Montenegro.svg|25px|border]]{{-}}1946
|colspan=6|[[Сурет:Flag of Montenegro (1993-2004).svg|25px|border]]{{-}}1993
|colspan=2|[[Сурет:Flag of Montenegro.svg|25px|border]]{{-}}2004
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Montenegro.svg|40px|border]]
|[[Черногория]]
|-

|[[Чехия]]
|colspan=54|[[Сурет:Banner of the Holy Roman Emperor (after 1400).svg|25px|border]]{{-}}XV ғасыр
|colspan=31|[[Сурет:Flag of the Habsburg Monarchy.svg|25px|border]]{{-}}1804
|colspan=25|[[Сурет:Flag_of_Austria-Hungary_(1869-1918).svg|25px|border]]{{-}}1869
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Bohemia.svg|25px|border]]{{-}}1918
|colspan=9|[[Сурет:Flag of Czechoslovakia.svg|25px|border]]{{-}}1920
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Bohmen und Mahren.svg|25px|border]]{{-}}1939
|colspan=2|[[Сурет:Flag of Nazi Germany (1933-1945).svg|25px|border]]{{-}}1939
|colspan=24|[[Сурет:Flag of Czechoslovakia.svg|25px|border]]{{-}}1945
|colspan=2|[[Сурет:Flag of Bohemia.svg|25px|border]]{{-}}1990
|colspan=7|[[Сурет:Flag of the Czech Republic.svg|25px|border]]{{-}}1993
|colspan=1|[[Сурет:Flag of the Czech Republic.svg|40px|border]]
|[[Чехия|Чех Республикасы]]
|-
|[[Швеция]]
|colspan=58|[[Сурет:Flag of Sweden (1562–1650).svg|25px|border]]{{-}}1562
|colspan=16|[[Сурет:Swedish and Norwegian naval ensign (1815–1844).svg|25px|border]]{{-}}1815
|colspan=30|[[Сурет:Swedish civil ensign (1844–1905).png|25px|border]]{{-}}1844
|colspan=52|[[Сурет:Flag of Sweden.svg|25px|border]]{{-}}1906
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Sweden.svg|40px|border]]
|[[Швеция|Швеция Корольдігі]]
|-
|[[Швейцария]]
|colspan=50|
|colspan=3|[[Сурет:Flag_of_the_Helvetic_Republic_(French).svg|25px|border]]{{-}}1798
|colspan=43|
|colspan=60|[[Сурет:Flag of Switzerland.svg|25px|border]]{{-}}1889
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Switzerland.svg|40px|border]]
|[[Швейцария|Швейцар Конфедерациясы]]
|-
|[[Эстония]]
|colspan=11|[[Сурет:Flag of Sweden (1562–1650).svg|25px|border]]{{-}}1562
|colspan=98|[[Сурет:Eestimaa värvid.svg|25px|border]]{{-}}1721
|colspan=12|[[Сурет:Flag of Estonia.svg|25px|border]]{{-}}1918
|colspan=1|[[Сурет:Flag_of_Estonian_SSR_(1940-1953).svg|25px|border]]{{-}}1940
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Nazi Germany (1933-1945).svg|25px|border]]{{-}}1941
|colspan=4|[[Сурет:Flag_of_Estonian_SSR_(1940-1953).svg|25px|border]]{{-}}1944
|colspan=19|[[Сурет:Flag of Estonian SSR.svg|25px|border]]{{-}}1953
|colspan=10|[[Сурет:Flag of Estonia.svg|25px|border]]{{-}}1990
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Estonia.svg|40px|border]]
|[[Эстония|Эстон Республикасы]]
|-
|- style=&quot;background:white&quot;
!rowspan=2|Мемлекеттер / Онжылдықтар
!rowspan=2|бұрыңғы
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
!rowspan=2|Қазіргі
!rowspan=2|Онжылдықтар / Мемлекеттер
|-
!colspan=5|1700
!colspan=5|1710
!colspan=5|1720
!colspan=5|1730
!colspan=5|1740
!colspan=5|1750
!colspan=5|1760
!colspan=5|1770
!colspan=5|1780
!colspan=5|1790
!colspan=5|1800
!colspan=5|1810
!colspan=5|1820
!colspan=5|1830
!colspan=5|1840
!colspan=5|1850
!colspan=5|1860
!colspan=5|1870
!colspan=5|1880
!colspan=5|1890
!colspan=5|1900
!colspan=5|1910
!colspan=5|1920
!colspan=5|1930
!colspan=5|1940
!colspan=5|1950
!colspan=5|1960
!colspan=5|1970
!colspan=5|1980
!colspan=5|1990
!colspan=5|2000
|}
&lt;/div&gt;

== Океания ==
{{main|Океания тулары}}
&lt;div class=&quot;overflowbugx&quot; style=&quot;overflow:auto; width: 100%;&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!rowspan=2|Мемлекеттер / Онжылдықтар
!rowspan=2|бұрыңғы
!colspan=5|1700
!colspan=5|1710
!colspan=5|1720
!colspan=5|1730
!colspan=5|1740
!colspan=5|1750
!colspan=5|1760
!colspan=5|1770
!colspan=5|1780
!colspan=5|1790
!colspan=5|1800
!colspan=5|1810
!colspan=5|1820
!colspan=5|1830
!colspan=5|1840
!colspan=5|1850
!colspan=5|1860
!colspan=5|1870
!colspan=5|1880
!colspan=5|1890
!colspan=5|1900
!colspan=5|1910
!colspan=5|1920
!colspan=5|1930
!colspan=5|1940
!colspan=5|1950
!colspan=5|1960
!colspan=5|1970
!colspan=5|1980
!colspan=5|1990
!colspan=5|2000
!rowspan=2|Қазіргі
!rowspan=2|Онжылдықтар / Мемлекеттер
|-
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|-
|[[Австралия]]
|colspan=36|
|colspan=16|[[Сурет:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px|border]]{{-}}1770
|colspan=50|[[Сурет:Flag of the United Kingdom.svg|25px|border]]{{-}}1801
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Australia (1901–1903).svg|25px|border]]{{-}}1901
|colspan=2|[[Сурет:Flag of Australia (1903–1908).svg|25px|border]]{{-}}1903
|colspan=51|[[Сурет:Flag of Australia.svg|25px|border]]{{-}}1909
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Australia.svg|40px|border]]
|[[Австралия|Австралия Одақ]]
|-
|rowspan=2|[[Вануату]]
|colspan=94 rowspan=2|
|colspan=15 rowspan=2|[[Сурет:Flag_of_Franceville.svg|25px|border]]{{-}}1887
|colspan=32|[[Сурет:Flag of the United Kingdom.svg|25px|border]]{{-}}1906
|colspan=15 rowspan=2|[[Сурет:Flag of Vanuatu.svg|25px|border]]{{-}}1980
|colspan=1 rowspan=2|[[Сурет:Flag of Vanuatu.svg|40px|border]]
|rowspan=2|[[Вануату]]
|-
|colspan=32|[[Сурет:Flag of France.svg|25px|border]]{{-}}1906
|-
|[[Кирибати]]
|colspan=97|
|colspan=22|[[Сурет:Flag of the United Kingdom.svg|25px|border]]{{-}}1892
|colspan=3|[[Сурет:Flag of the Gilbert and Ellice Islands (1937–1976).svg|25px|border]]{{-}}1937
|colspan=1|[[Сурет:Merchant flag of Japan (1870).svg|25px|border]]{{-}}1942
|colspan=17|[[Сурет:Flag of the Gilbert and Ellice Islands (1937–1976).svg|25px|border]]{{-}}1943
|colspan=16|[[Сурет:Flag of Kiribati.svg|25px|border]]{{-}}1979
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Kiribati.svg|40px|border]]
|[[Кирибати]]
|-
|[[Маршалл аралдары]]
|colspan=93|
|colspan=2|[[Сурет:Flag of the German Empire.svg|25px|border]]{{-}}1885
|colspan=13|[[Сурет:German new guinea flag.svg|25px|border]]{{-}}1889
|colspan=15|[[Сурет:Merchant flag of Japan (1870).svg|25px|border]]{{-}}1914
|colspan=1|[[Сурет:Flag of the United States.svg|25px|border]]{{-}}1944
|colspan=9|[[Сурет:Flag of the United Nations.svg|25px|border]]{{-}}1947
|colspan=7|[[Сурет:Flag of the Trust Territory of the Pacific Islands.svg|25px|border]]{{-}}1965
|colspan=16|[[Сурет:Flag of the Marshall Islands.svg|25px|border]]{{-}}1979
|colspan=1|[[Сурет:Flag of the Marshall Islands.svg|40px|border]]
|[[Маршалл аралдары]]
|-
| [[Микронезия Федерациялық Штаттары|Микронезия Федеративтік Штаттары]]
|colspan=93|
|colspan=7|[[Сурет:Flag of Spain (1785-1873 and 1875-1931).svg|25px|border]]{{-}}1885
|colspan=8|[[Сурет:Flag of the German Empire.svg|25px|border]]{{-}}1899
|colspan=15|[[Сурет:Merchant flag of Japan (1870).svg|25px|border]]{{-}}1914
|colspan=1|[[Сурет:US flag 48 stars.svg|25px|border]]{{-}}1944
|colspan=9|[[Сурет:Flag of the United Nations.svg|25px|border]]{{-}}1947
|colspan=7|[[Сурет:Flag of the Trust Territory of the Pacific Islands.svg|25px|border]]{{-}}1965
|colspan=16|[[Сурет:Flag of Federated States of Micronesia.svg|25px|border]]{{-}}1979
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Federated States of Micronesia.svg|40px|border]]
|[[Микронезия Федерациялық Штаттары|Микронезия Федеративтік Штаттары]]
|-
|[[Науру]]
|colspan=94|
|colspan=1|[[Сурет:Flag of the German Empire.svg|25px|border]]{{-}}1888
|colspan=13|[[Сурет:German new guinea flag.svg|25px|border]]{{-}}1889
|colspan=14|[[Сурет:Flag of Australia.svg|25px|border]] [[Сурет:Flag of New Zealand.svg|25px|border]] [[Сурет:Flag of the United Kingdom.svg|25px|border]]{{-}}1914
|colspan=1|[[Сурет:Merchant flag of Japan (1870).svg|25px|border]]{{-}}1942
|colspan=12|[[Сурет:Flag of Australia.svg|25px|border]] [[Сурет:Flag of New Zealand.svg|25px|border]] [[Сурет:Flag of the United Kingdom.svg|25px|border]]{{-}}1945
|colspan=21|[[Сурет:Flag of Nauru.svg|25px|border]]{{-}}1968
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Nauru.svg|40px|border]]
|[[Науру]]
|-
|[[Жаңа Зеландия]]
|colspan=68|
|colspan=3|[[Сурет:Flag of the United Tribes of New Zealand.svg|25px|border]]{{-}}1834
|colspan=13|[[Сурет:Flag of the United Kingdom.svg|25px|border]]{{-}}1840
|colspan=18|[[Сурет:Flag of New Zealand Government Ships 1867.svg|25px|border]]{{-}}1867
|colspan=54|[[Сурет:Flag of New Zealand.svg|25px|border]]{{-}}1902
|colspan=1|[[Сурет:Flag of New Zealand.svg|40px|border]]
|[[Жаңа Зеландия|Новая Зеландия]]
|-
|[[Палау]]
|colspan=93|
|colspan=7|[[Сурет:Flag of Spain (1785-1873 and 1875-1931).svg|25px|border]]{{-}}1885
|colspan=8|[[Сурет:Flag of the German Empire.svg|25px|border]]{{-}}1899
|colspan=15|[[Сурет:Merchant flag of Japan (1870).svg|25px|border]]{{-}}1914
|colspan=1|[[Сурет:US flag 48 stars.svg|25px|border]]{{-}}1944
|colspan=9|[[Сурет:Flag of the United Nations.svg|25px|border]]{{-}}1947
|colspan=8|[[Сурет:Flag of the Trust Territory of the Pacific Islands.svg|25px|border]]{{-}}1965
|colspan=15|[[Сурет:Flag of Palau.svg|25px|border]]{{-}}1981
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Palau.svg|40px|border]]
|[[Палау]]
|-
|rowspan=2|[[Папуа — Жаңа Гвинея|Папуа — Жаңа Гвинея]]
|colspan=93 rowspan=2|
|colspan=11|[[Сурет:Flag of the United Kingdom.svg|25px|border]]{{-}}1884
|colspan=18|[[Сурет:Flag of the Territory of Papua.svg|25px|border]]{{-}}1906
|colspan=1 rowspan=2|[[Сурет:Merchant flag of Japan (1870).svg|25px|border]]{{-}}1942
|colspan=2|[[Сурет:Flag of the Territory of Papua.svg|25px|border]]{{-}}1945
|colspan=8 rowspan=2|[[Сурет:Flag of Australia.svg|25px|border]]{{-}}1949
|colspan=3 rowspan=2|[[Сурет:Flag of Papua New Guinea 1965.svg|25px|border]]{{-}}1965
|colspan=1 rowspan=2|[[Сурет:Flag of Papua New Guinea 1970.svg|25px|border]]{{-}}1970
|colspan=19 rowspan=2|[[Сурет:Flag of Papua New Guinea.svg|25px|border]]{{-}}1971
|colspan=1 rowspan=2|[[Сурет:Flag of Papua New Guinea.svg|40px|border]]
|rowspan=2|[[Папуа — Жаңа Гвинея|Папуа Тәуелсіз Мемлекеті— Жаңа Гвинея]]
|-
|colspan=2|[[Сурет:Flag of the German Empire.svg|25px|border]]{{-}}1884
|colspan=13|[[Сурет:German new guinea flag.svg|25px|border]]{{-}}1889
|colspan=14|[[Сурет:Flag of the Territory of New Guinea.svg|25px|border]]{{-}}1914
|colspan=2|[[Сурет:Flag of the Territory of New Guinea.svg|25px|border]]{{-}}1945
|-
|[[Самоа]]
|colspan=101|
|colspan=7|[[Сурет:Flag of the German Empire.svg|25px|border]]{{-}}1900
|colspan=4|[[Сурет:Flag of New Zealand.svg|25px|border]]{{-}}1914
|colspan=13|[[Сурет:Flag of the Samoa Trust Territory.svg|25px|border]]{{-}}1922
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Samoa (1948-1949).svg|25px|border]]{{-}}1948
|colspan=6|{{-}}1949
|colspan=24|[[Сурет:Flag of Samoa.svg|25px|border]]{{-}}1962
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Samoa.svg|40px|border]]
|[[Самоа|Независимое Государство Самоа]]
|-
|rowspan=2|[[Соломон аралдары]]
|colspan=93 rowspan=2 style=&quot;border-right: none;&quot;|
|colspan=6|[[Сурет:Flag of the German Empire.svg|25px|border]]{{-}}1886
|colspan=23 rowspan=2 style=&quot;border-left: none;&quot;|
|colspan=1 rowspan=2|[[Сурет:Merchant flag of Japan (1870).svg|25px|border]]{{-}}1942
|colspan=16 rowspan=2|[[Сурет:Flag of the United Kingdom.svg|25px|border]]{{-}}1945
|colspan=17 rowspan=2|[[Сурет:Flag of the Solomon Islands.svg|25px|border]]{{-}}1977
|colspan=1 rowspan=2|[[Сурет:Flag of the Solomon Islands.svg|40px|border]]
|rowspan=2|[[Соломон аралдары]]
|-
|colspan=3 style=&quot;border-left: none;&quot;|
|colspan=3 style=&quot;border-right: none;&quot;|[[Сурет:Flag of the United Kingdom.svg|25px|border]]{{-}}1893
|-
|[[Тонга]]
|colspan=88|
|colspan=68|[[Сурет:Flag of Tonga.svg|25px|border]]{{-}}1875
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Tonga.svg|40px|border]]
|[[Тонга|Тонга Корольдігі]]
|-
|[[Тувалу]]
|colspan=97|
|colspan=22|[[Сурет:Flag of the United Kingdom.svg|25px|border]]{{-}}1892
|colspan=20|[[Сурет:Flag of the Gilbert and Ellice Islands (1937–1976).svg|25px|border]]{{-}}1937
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Tuvalu (1976–1978).svg|25px|border]]{{-}}1976
|colspan=8|[[Сурет:Flag of Tuvalu (1978–1995).svg|25px|border]]{{-}}1978
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Tuvalu (1995).svg|25px|border]] [[Сурет:Flag of Tuvalu (1995–1997).svg|25px|border]]{{-}}1995 1996
|colspan=7|[[Сурет:Flag of Tuvalu.svg|25px|border]]{{-}}1997
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Tuvalu.svg|40px|border]]
|[[Тувалу]]
|-
|[[Фиджи]]
|colspan=90|
|colspan=23|[[Сурет:Flag of the United Kingdom.svg|25px|border]]{{-}}1878
|colspan=23|[[Сурет:Flag of Fiji (1924).PNG|25px|border]]{{-}}1924
|colspan=20|[[Сурет:Flag of Fiji.svg|25px|border]]{{-}}1970
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Fiji.svg|40px|border]]
|[[Фиджи|Островов Фиджи]]
|-
|- style=&quot;background:white&quot;
!rowspan=2|Мемлекеттер / Онжылдықтар
!rowspan=2|бұрыңғы
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
!rowspan=2|Қазіргі
!rowspan=2|Онжылдықтар / Мемлекеттер
|-
!colspan=5|1700
!colspan=5|1710
!colspan=5|1720
!colspan=5|1730
!colspan=5|1740
!colspan=5|1750
!colspan=5|1760
!colspan=5|1770
!colspan=5|1780
!colspan=5|1790
!colspan=5|1800
!colspan=5|1810
!colspan=5|1820
!colspan=5|1830
!colspan=5|1840
!colspan=5|1850
!colspan=5|1860
!colspan=5|1870
!colspan=5|1880
!colspan=5|1890
!colspan=5|1900
!colspan=5|1910
!colspan=5|1920
!colspan=5|1930
!colspan=5|1940
!colspan=5|1950
!colspan=5|1960
!colspan=5|1970
!colspan=5|1980
!colspan=5|1990
!colspan=5|2000
|}
&lt;/div&gt;

== Солтүстік Америка ==
{{main|Солтүстік Америка тулары}}
&lt;div class=&quot;overflowbugx&quot; style=&quot;overflow:auto; width: 100%;&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!rowspan=2|Мемлекеттер / Онжылдықтар
!rowspan=2|бұрыңғы
!colspan=5|1700
!colspan=5|1710
!colspan=5|1720
!colspan=5|1730
!colspan=5|1740
!colspan=5|1750
!colspan=5|1760
!colspan=5|1770
!colspan=5|1780
!colspan=5|1790
!colspan=5|1800
!colspan=5|1810
!colspan=5|1820
!colspan=5|1830
!colspan=5|1840
!colspan=5|1850
!colspan=5|1860
!colspan=5|1870
!colspan=5|1880
!colspan=5|1890
!colspan=5|1900
!colspan=5|1910
!colspan=5|1920
!colspan=5|1930
!colspan=5|1940
!colspan=5|1950
!colspan=5|1960
!colspan=5|1970
!colspan=5|1980
!colspan=5|1990
!colspan=5|2000
!rowspan=2|Қазіргі
!rowspan=2|Онжылдықтар / Мемлекеттер
|-
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|-
|[[Антигуа және Барбуда]]
|colspan=52|[[Сурет:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px|border]]{{-}}1632
|colspan=78|[[Сурет:Flag of the United Kingdom.svg|25px|border]]{{-}}1801
|colspan=2|[[Сурет:Flag of the West Indies Federation.svg|25px|border]]{{-}}1958
|colspan=2|[[Сурет:Flag of the United Kingdom.svg|25px|border]]{{-}}1962
|colspan=22|[[Сурет:Flag of Antigua and Barbuda.svg|25px|border]]{{-}}1967
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Antigua and Barbuda.svg|40px|border]]
|[[Антигуа және Барбуда]]
|-
|[[Багам аралдары|Багамдар]]
|colspan=52|[[Сурет:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px|border]]{{-}}1648
|colspan=32|[[Сурет:Flag of the United Kingdom.svg|25px|border]]{{-}}1801
|colspan=18|[[Сурет:Flag of the Bahamas (1869-1904).svg|25px|border]]{{-}}1869
|colspan=10|[[Сурет:Flag of the Bahamas (1904-1923).svg|25px|border]]{{-}}1904
|colspan=15|[[Сурет:Flag of the Bahamas (1923-1953).svg|25px|border]]{{-}}1923
|colspan=6|[[Сурет:Flag of the Bahamas (1953-1964).svg|25px|border]]{{-}}1953
|colspan=4|[[Сурет:Flag of the Bahamas (1964–1973).svg|25px|border]]{{-}}1964
|colspan=19|[[Сурет:Flag of the Bahamas.svg|25px|border]]{{-}}1973
|colspan=1|[[Сурет:Flag of the Bahamas.svg|40px|border]]
|[[Багам аралдары|Багам аралдары Достастығы]]
|-
|[[Барбадос]]
|colspan=52|[[Сурет:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px|border]]{{-}}1632
|colspan=41|[[Сурет:Flag of the United Kingdom.svg|25px|border]]{{-}}1801
|colspan=37|[[Сурет:Flag of Barbados (1870–1966).svg|25px|border]]{{-}}1885
|colspan=4|[[Сурет:Flag of Barbados (1870–1966).svg|25px|border]]{{-}}1958
|colspan=22|[[Сурет:Flag of Barbados.svg|25px|border]]{{-}}1966
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Barbados.svg|40px|border]]
|[[Барбадос]]
|-
|[[Белиз]]
|colspan=61|[[Сурет:Flag of New Spain.svg|25px|border]]{{-}}1519
|colspan=1|[[Сурет:First_flag_of_the_Mexican_Empire.svg|25px|border]]{{-}}1821
|colspan=1|[[Сурет:Flag of the United Provinces of Central America.svg|25px|border]]{{-}}1823
|colspan=7|[[Сурет:Flag of the Federal Republic of Central America.svg|25px|border]]{{-}}1825
|colspan=18|[[Сурет:Flag of the United Kingdom.svg|25px|border]]{{-}}1838
|colspan=5|[[Сурет:Flag of Jamaica (1875–1906).svg|25px|border]]{{-}}1875
|colspan=17|[[Сурет:Flag of the United Kingdom.svg|25px|border]]{{-}}1884
|colspan=31|[[Сурет:Flag of British Honduras (1919–1981).svg|25px|border]]{{-}}1919
|colspan=15|[[Сурет:Flag of Belize.svg|25px|border]]{{-}}1981
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Belize.svg|40px|border]]
|[[Белиз]]
|-
|[[Гаити]]
|colspan=9|[[Сурет:Royal Standard of King Louis XIV.svg|25px|border]]{{-}}1663
|colspan=36|[[Сурет:Pavillon royal de France.svg|25px|border]]{{-}}1715
|colspan=12|[[Сурет:Flag of France.svg|25px|border]]{{-}}1789
|colspan=2|[[Сурет:Flag of Haiti 1806.svg|25px|border]]{{-}}1804
|colspan=2|[[Сурет:Flag of Kingdom of Haiti.svg|25px|border]]{{-}}1811
|colspan=13|[[Сурет:Flag of Haiti 1806.svg|25px|border]]{{-}}1821
|colspan=4|[[Сурет:Flag of Haiti (1849-1859).png|25px|border]]{{-}}1849
|colspan=54|[[Сурет:Flag of Haiti.svg|25px|border]]{{-}}1859
|colspan=13|[[Сурет:Flag of Haiti (1964-1986).svg|25px|border]]{{-}}1964
|colspan=11|[[Сурет:Flag of Haiti.svg|25px|border]]{{-}}1986
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Haiti.svg|40px|border]]
|[[Гаити]]
|-
|[[Гватемала]]
|colspan=61|[[Сурет:Flag of New Spain.svg|25px|border]]{{-}}1519
|colspan=1|[[Сурет:First_flag_of_the_Mexican_Empire.svg|25px|border]]{{-}}1821
|colspan=1|[[Сурет:Flag of the United Provinces of Central America.svg|25px|border]]{{-}}1823
|colspan=7|[[Сурет:Flag of the Federal Republic of Central America.svg|25px|border]]{{-}}1825
|colspan=3|[[Сурет:Flag_of_Guatemala_(1838-1843).svg|25px|border]]{{-}}1838
|colspan=3|[[Сурет:Flag_of_Guatemala_(1843-1851).svg|25px|border]]{{-}}1843
|colspan=4|[[Сурет:Flag_of_Guatemala_(1851-1858).svg|25px|border]]{{-}}1851
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Guatemala (1858–1871).svg|25px|border]]{{-}}1858
|colspan=75|[[Сурет:Flag of Guatemala.svg|25px|border]]{{-}}1871
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Guatemala.svg|40px|border]]
|[[Гватемала]]
|-
|[[Гондурас]]
|colspan=61|[[Сурет:Flag of New Spain.svg|25px|border]]{{-}}1519
|colspan=1|[[Сурет:First_flag_of_the_Mexican_Empire.svg|25px|border]]{{-}}1821
|colspan=1|[[Сурет:Flag of the United Provinces of Central America.svg|25px|border]]{{-}}1823
|colspan=7|[[Сурет:Flag of the Federal Republic of Central America.svg|25px|border]]{{-}}1825
|colspan=14|[[Сурет:Flag of Honduras (1839-1866).svg|25px|border]]{{-}}1838
|colspan=15| {{-}}1866
|colspan=1|[[Сурет:Zentralamerikanische Großrepublik 1898.svg|25px|border]]{{-}}1898
|colspan=56| {{-}}1898
|colspan=1| 
|[[Гондурас]]
|-
|[[Гренада]]
|colspan=9|[[Сурет:Royal Standard of King Louis XIV.svg|25px|border]]{{-}}1663
|colspan=23|[[Сурет:Pavillon royal de France.svg|25px|border]]{{-}}1715
|colspan=13|[[Сурет:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px|border]]{{-}}1763
|colspan=2|[[Сурет:Pavillon royal de France.svg|25px|border]]{{-}}1779
|colspan=4|[[Сурет:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px|border]]{{-}}1783
|colspan=79|[[Сурет:Flag of the United Kingdom.svg|25px|border]]{{-}}1801
|colspan=2|[[Сурет:Flag of the West Indies Federation.svg|25px|border]]{{-}}1958
|colspan=1|[[Сурет:Flag of the United Kingdom.svg|25px|border]]{{-}}1962
|colspan=4|[[Сурет:Flag of Grenada (1967-1974).svg|25px|border]]{{-}}1967
|colspan=19|[[Сурет:Flag of Grenada.svg|25px|border]]{{-}}1974
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Grenada.svg|40px|border]]
|[[Гренада]]
|-
|[[Доминика]]
|colspan=9|[[Сурет:Royal Standard of King Louis XIV.svg|25px|border]]{{-}}1663
|colspan=23|[[Сурет:Pavillon royal de France.svg|25px|border]]{{-}}1715
|colspan=19|[[Сурет:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px|border]]{{-}}1763
|colspan=70|[[Сурет:Flag of the United Kingdom.svg|25px|border]]{{-}}1801
|colspan=9|[[Сурет:Flag of the British Windward Islands (1903–1953).svg|25px|border]]{{-}}1940
|colspan=2|[[Сурет:Flag of the West Indies Federation.svg|25px|border]]{{-}}1958
|colspan=8|[[Сурет:Flag of the United Kingdom.svg|25px|border]]{{-}}1962
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Dominica 1978.svg|25px|border]]{{-}}1978
|colspan=7|[[Сурет:Flag of Dominica 1981.svg|25px|border]]{{-}}1981
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Dominica 1988.svg|25px|border]]{{-}}1988
|colspan=7|[[Сурет:Flag of Dominica.svg|25px|border]]{{-}}1990
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Dominica.svg|40px|border]]
|[[Доминика|Доминика Достастығы]]
|-
|[[Доминикан Республикасы]]
|colspan=49|[[Сурет:Flag of New Spain.svg|25px|border]]{{-}}1506
|colspan=8|[[Сурет:Flag of France.svg|25px|border]]{{-}}1795
|colspan=4|[[Сурет:Flag of New Spain.svg|25px|border]]{{-}}1808
|colspan=12|[[Сурет:Flag of Haiti 1806.svg|25px|border]]{{-}}1821
|colspan=2|[[Сурет:Flag of the Dominican Republic (up to 1844).svg|25px|border]]{{-}}1844
|colspan=7|[[Сурет:Flag of the Dominican Republic.svg|25px|border]]{{-}}1849
|colspan=2|[[Сурет:Flag of Spain (1785-1873 and 1875-1931).svg|25px|border]]{{-}}1861
|colspan=72|[[Сурет:Flag of the Dominican Republic.svg|25px|border]]{{-}}1865
|colspan=1|[[Сурет:Flag of the Dominican Republic.svg|40px|border]]
|[[Доминикан Республикасы]]
|-
|rowspan=2|[[Канада]]
|colspan=4|[[Сурет:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px|border]]{{-}}1606
|colspan=28 style=&quot;border-right: none;&quot;|[[Сурет:Red Ensign of Great Britain (1707-1800).svg|25px|border]]{{-}}1707
|colspan=20 rowspan=2 style=&quot;border-left: none;&quot;|
|colspan=33 rowspan=2|[[Сурет:Civil Ensign of the United Kingdom.svg|25px|border]]{{-}}1801
|colspan=27 rowspan=2|[[Сурет:Canadian_Red_Ensign_1868-1921.svg|25px|border]]{{-}}1868
|colspan=16 rowspan=2|{{-}}1921
|colspan=5 rowspan=2|[[Сурет:Canadian_Red_Ensign_1957-1965.svg|25px|border]]{{-}}1957
|colspan=23 rowspan=2|[[Сурет:Flag of Canada.svg|25px|border]]{{-}}1965
|colspan=1 rowspan=2|[[Сурет:Flag of Canada.svg|40px|border]]
|rowspan=2|[[Канада]]
|-
|colspan=9|[[Сурет:Royal Standard of King Louis XIV.svg|25px|border]]{{-}}1663
|colspan=23|[[Сурет:Pavillon royal de France.svg|25px|border]]{{-}}1715
|-
|[[Коста-Рика]]
|colspan=60|[[Сурет:Flag of New Spain.svg|25px|border]]{{-}}1506
|colspan=1|[[Сурет:First_flag_of_the_Mexican_Empire.svg|25px|border]]{{-}}1821
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Costa Rica (1823-1824).svg|25px|border]]{{-}}1823
|colspan=10|[[Сурет:Flag of the United Provinces of Central America.svg|25px|border]] [[Сурет:Flag of Costa Rica (1824).svg|25px|border]] [[Сурет:Flag of Costa Rica (1824-1840).svg|25px|border]]{{-}}1824 1824 1824
|colspan=3|[[Сурет:Flag of Costa Rica (1842-1848).svg|25px|border]]{{-}}1842
|colspan=29|[[Сурет:Flag of Costa Rica (1848-1906).svg|25px|border]]{{-}}1848
|colspan=52|[[Сурет:Flag of Costa Rica.svg|25px|border]]{{-}}1906
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Costa Rica.svg|40px|border]]
|[[Коста-Рика]]
|-
|[[Куба]]
|colspan=100|[[Сурет:Flag of New Spain.svg|25px|border]]{{-}}1506
|colspan=2|[[Сурет:US flag 45 stars.svg|25px|border]]{{-}}1898
|colspan=54|[[Сурет:Flag of Cuba.svg|25px|border]]{{-}}1902
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Cuba.svg|40px|border]]
|[[Куба]]
|-
|[[Мексика]]
|colspan=61|[[Сурет:Flag of New Spain.svg|25px|border]]{{-}}1519
|colspan=1|[[Сурет:First_flag_of_the_Mexican_Empire.svg|25px|border]]{{-}}1821
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Mexico (1821-1823).svg|25px|border]]{{-}}1821
|colspan=20|[[Сурет:Flag of Mexico (1823-1864, 1867-1893).svg|25px|border]]{{-}}1823
|colspan=1|[[Сурет:Imperial Standard of Mexico (1864-1867).svg|25px|border]]{{-}}1864
|colspan=12|[[Сурет:Flag of Mexico (1823-1864, 1867-1893).svg|25px|border]]{{-}}1867
|colspan=13|[[Сурет:Flag of Mexico (1893-1916).svg|25px|border]]{{-}}1893
|colspan=9|[[Сурет:Flag of Mexico (1916-1934).svg|25px|border]]{{-}}1916
|colspan=17|[[Сурет:Flag of Mexico (1934-1968).svg|25px|border]]{{-}}1934
|colspan=21|[[Сурет:Flag of Mexico.svg|25px|border]]{{-}}1968
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Mexico.svg|40px|border]]
|[[Мексика|Мексика Құрама Штаттары]]
|-
|[[Никарагуа]]
|colspan=61|[[Сурет:Flag of New Spain.svg|25px|border]]{{-}}1524
|colspan=1|[[Сурет:First_flag_of_the_Mexican_Empire.svg|25px|border]]{{-}}1821
|colspan=1|[[Сурет:Flag of the United Provinces of Central America.svg|25px|border]]{{-}}1823
|colspan=8|[[Сурет:Flag of the Federal Republic of Central America.svg|25px|border]]{{-}}1825
|colspan=9|[[Сурет:Flag of Nicaragua (1839-1858).svg|25px|border]]{{-}}1839
|colspan=13|[[Сурет:Flag_of_Nicaragua_(1858-1889_and_1893-1896).svg|25px|border]]{{-}}1858
|colspan=3|[[Сурет:Flag_of_Nicaragua_(1889-1893).svg|25px|border]]{{-}}1889
|colspan=2|[[Сурет:Flag_of_Nicaragua_(1858-1889_and_1893-1896).svg|25px|border]]{{-}}1893
|colspan=7|[[Сурет:Flag_of_Nicaragua_(1896-1908).svg|25px|border]]{{-}}1896
|colspan=51|[[Сурет:Flag of Nicaragua.svg|25px|border]]{{-}}1908
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Nicaragua.svg|40px|border]]
|[[Никарагуа]]
|-
|[[Панама]]
|colspan=9|[[Сурет:Flag of New Spain.svg|25px|border]]{{-}}1510
|colspan=34|[[Сурет:Bandera de Costas.svg|25px|border]]{{-}}1717
|colspan=13|[[Сурет:Flag of Spain (1785-1873 and 1875-1931).svg|25px|border]]{{-}}1785
|colspan=3|[[Сурет:Flag of New Granada (1811-1814).svg|25px|border]]{{-}}1811
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Spain (1785-1873 and 1875-1931).svg|25px|border]]{{-}}1816
|colspan=1|[[Сурет:Flag of the Gran Colombia (1819-1820).svg|25px|border]]{{-}}1819
|colspan=1|[[Сурет:Flag of the Gran Colombia (1820-1821).svg|25px|border]]{{-}}1820
|colspan=6|[[Сурет:Flag_of_the_Gran_Colombia.svg|25px|border]]{{-}}1821
|colspan=13|[[Сурет:Flag of New Granada.svg|25px|border]]{{-}}1834
|colspan=21|[[Сурет:Flag of Colombia.svg|25px|border]]{{-}}1861
|colspan=11|[[Сурет:Flag of Panama (1903).svg|25px|border]]{{-}}1903
|colspan=43|[[Сурет:Flag of Panama.svg|25px|border]]{{-}}1925
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Panama.svg|40px|border]]
|[[Панама]]
|-
|[[Сальвадор]]
|colspan=61|[[Сурет:Flag of New Spain.svg|25px|border]]{{-}}1519
|colspan=1|[[Сурет:First_flag_of_the_Mexican_Empire.svg|25px|border]]{{-}}1821
|colspan=1|[[Сурет:Flag of the United Provinces of Central America.svg|25px|border]]{{-}}1823
|colspan=7|[[Сурет:Flag of the Federal Republic of Central America.svg|25px|border]]{{-}}1825
|colspan=14|[[Сурет:Flag of El Salvador (1839-1865).svg|25px|border]]{{-}}1839
|colspan=5|[[Сурет:El Salvador April 1865.svg|25px|border]]{{-}}1865
|colspan=10|[[Сурет:El Salvador 1875.svg|25px|border]]{{-}}1875
|colspan=1|[[Сурет:Zentralamerikanische Großrepublik 1898.svg|25px|border]]{{-}}1898
|colspan=7|[[Сурет:El Salvador 1875.svg|25px|border]]{{-}}1875
|colspan=49|[[Сурет:Flag of El Salvador.svg|25px|border]]{{-}}1912
|colspan=1|[[Сурет:Flag of El Salvador.svg|40px|border]]
|[[Сальвадор|Эль-Сальвадор Республикасы]]
|-
|[[Сент-Винсент және Гренадиндер]]
|colspan=9|[[Сурет:Royal Standard of King Louis XIV.svg|25px|border]]{{-}}1663
|colspan=23|[[Сурет:Pavillon royal de France.svg|25px|border]]{{-}}1715
|colspan=8|[[Сурет:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px|border]]{{-}}1763
|colspan=2|[[Сурет:Pavillon royal de France.svg|25px|border]]{{-}}1778
|colspan=9|[[Сурет:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px|border]]{{-}}1783
|colspan=51|[[Сурет:Flag of the United Kingdom.svg|25px|border]]{{-}}1801
|colspan=28|[[Сурет:Flag of the British Windward Islands (1903–1953).svg|25px|border]]{{-}}1903
|colspan=2|[[Сурет:Flag of the West Indies Federation.svg|25px|border]]{{-}}1958
|colspan=8|[[Сурет:Flag of Saint Vincent and the Grenadines (1907-1979).svg|25px|border]]{{-}}1962
|colspan=3|[[Сурет:Flag of Saint Vincent and the Grenadines (1979-1985).svg|25px|border]]{{-}}1979
|colspan=13|[[Сурет:Flag of Saint Vincent and the Grenadines (1985).svg|25px|border]] [[Сурет:Flag of Saint Vincent and the Grenadines.svg|25px|border]]{{-}}1985 1985
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Saint Vincent and the Grenadines.svg|40px|border]]
|[[Сент-Винсент және Гренадиндер]]
|-
|rowspan=2|[[Сент-Китс және Невис]]
|colspan=2|[[Сурет:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px|border]]{{-}}1626
|colspan=4 rowspan=2 style=&quot;border-left: none;&quot;|
|colspan=45 rowspan=2|[[Сурет:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px|border]]{{-}}1713
|colspan=79 rowspan=2|[[Сурет:Flag of the United Kingdom.svg|25px|border]]{{-}}1801
|colspan=13 rowspan=2|[[Сурет:Flag_of_Saint_Christopher-Nevis-Anguilla.svg|25px|border]]{{-}}1958
|colspan=13 rowspan=2|[[Сурет:Flag of Saint Kitts and Nevis.svg|25px|border]]{{-}}1983
|colspan=1 rowspan=2|[[Сурет:Flag of Saint Kitts and Nevis.svg|40px|border]]
|rowspan=2|[[Сент-Китс және Невис|Сент-Китс және Невис Федерациясы]]
|-
|colspan=2 style=&quot;border-right: none;&quot;|[[Сурет:Royal Standard of King Louis XIV.svg|25px|border]]{{-}}1663
|-
|[[Сент-Люсия]]
|colspan=9|[[Сурет:Royal Standard of King Louis XIV.svg|25px|border]]{{-}}1663
|colspan=3|[[Сурет:Pavillon royal de France.svg|25px|border]]{{-}}1715
|colspan=10|
|colspan=3|[[Сурет:Pavillon royal de France.svg|25px|border]]{{-}}1743
|colspan=4|
|colspan=3|[[Сурет:Pavillon royal de France.svg|25px|border]]{{-}}1756
|colspan=1|[[Сурет:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px|border]]{{-}}1762
|colspan=6|[[Сурет:Pavillon royal de France.svg|25px|border]]{{-}}1763
|colspan=2|[[Сурет:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px|border]]{{-}}1778
|colspan=4|[[Сурет:Pavillon royal de France.svg|25px|border]]{{-}}1783
|colspan=4|[[Сурет:Flag of France.svg|25px|border]]{{-}}1789
|colspan=2|[[Сурет:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px|border]]{{-}}1796
|colspan=1|[[Сурет:Flag of the United Kingdom.svg|25px|border]]{{-}}1801
|colspan=1|[[Сурет:Flag of France.svg|25px|border]]{{-}}1802
|colspan=49|[[Сурет:Flag of the United Kingdom.svg|25px|border]]{{-}}1803
|colspan=28|[[Сурет:Flag of the British Windward Islands (1903–1953).svg|25px|border]]{{-}}1903
|colspan=2|[[Сурет:Flag of the West Indies Federation.svg|25px|border]]{{-}}1958
|colspan=2|[[Сурет:Flag of the British Windward Islands (1903–1953).svg|25px|border]]{{-}}1962
|colspan=5|[[Сурет:Flag_of_Saint_Lucia_(1967-1979).svg|25px|border]]{{-}}1967
|colspan=13|[[Сурет:Flag of Saint Lucia (1979-2002).svg|25px|border]]{{-}}1979
|colspan=4|[[Сурет:Flag of Saint Lucia.svg|25px|border]]{{-}}2002
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Saint Lucia.svg|40px|border]]
|[[Сент-Люсия]]
|-
|rowspan=2 rowspan=2|[[Америка Құрама Штаттары]]
|colspan=4 rowspan=2|[[Сурет:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px|border]]{{-}}1606
|colspan=34 rowspan=2|[[Сурет:Red Ensign of Great Britain (1707-1800).svg|25px|border]]{{-}}1707
|colspan=1 rowspan=2|[[Сурет:Grand Union Flag.svg|25px|border]]{{-}}1775
|colspan=2 rowspan=2|[[Сурет:US flag 13 stars – Betsy Ross.svg|25px|border]]{{ - }}1776
|colspan=9 rowspan=2|[[Сурет:US flag 13 stars.svg|25px|border]]{{-}}1777
|colspan=12 rowspan=2|[[Сурет:US flag 15 stars.svg|25px|border]]{{-}}1795
|colspan=1 rowspan=2|[[Сурет:US flag 20 stars.svg|25px|border]] [[Сурет:US flag 21 stars.svg|25px|border]]{{-}}1818 1819
|colspan=1 rowspan=2|[[Сурет:US flag 23 stars.svg|25px|border]]{{-}}1820
|colspan=7 rowspan=2|[[Сурет:US flag 24 stars.svg|25px|border]]{{-}}1822
|colspan=4 rowspan=2|[[Сурет:US flag 25 stars.svg|25px|border]] [[Сурет:US flag 26 stars.svg|25px|border]]{{-}}1836 1837
|colspan=1 rowspan=2|[[Сурет:US flag 27 stars.svg|25px|border]]{{-}}1845
|colspan=1 rowspan=2|[[Сурет:US flag 28 stars.svg|25px|border]] [[Сурет:US flag 29 stars.svg|25px|border]]{{-}}1846 1847
|colspan=1 rowspan=2|[[Сурет:US flag 30 stars.svg|25px|border]]{{-}}1848
|colspan=4 rowspan=2|[[Сурет:US flag 31 stars.svg|25px|border]]{{-}}1851
|colspan=1 rowspan=2|[[Сурет:US flag 32 stars.svg|25px|border]] [[Сурет:US flag 33 stars.svg|25px|border]]{{-}}1858 1859
|colspan=1|[[Сурет:US flag 34 stars.svg|25px|border]]{{-}}1861
|colspan=1|[[Сурет:US flag 35 stars.svg|25px|border]]{{-}}1863
|colspan=1|[[Сурет:US flag 36 stars.svg|25px|border]]{{-}}1865
|colspan=5 rowspan=2|[[Сурет:US flag 37 stars.svg|25px|border]]{{-}}1867
|colspan=7 rowspan=2|[[Сурет:US flag 38 stars.svg|25px|border]]{{-}}1877
|colspan=3 rowspan=2|[[Сурет:US flag 43 stars.svg|25px|border]] [[Сурет:US flag 44 stars.svg|25px|border]]{{-}}1890 1891
|colspan=6 rowspan=2|[[Сурет:US flag 45 stars.svg|25px|border]]{{-}}1896
|colspan=2 rowspan=2|[[Сурет:US flag 46 stars.svg|25px|border]]{{-}}1908
|colspan=23 rowspan=2|[[Сурет:US flag 48 stars.svg|25px|border]]{{-}}1912
|colspan=1 rowspan=2|[[Сурет:US flag 49 stars.svg|25px|border]]{{-}}1959
|colspan=23 rowspan=2|[[Сурет:Flag of the United States.svg|25px|border]]{{-}}1960
|colspan=1 rowspan=2|[[Сурет:Flag of the United States.svg|40px|border]]
|rowspan=2|[[Америка Құрама Штаттары]]
|-
|colspan=1|[[Сурет:CSA FLAG 28.11.1861-1.5.1863.svg|25px|border]]{{-}}1861
|colspan=1|[[Сурет:Second national flag of the Confederate States of America.svg|25px|border]]{{-}}1863
|colspan=1|[[Сурет:Confederate National Flag since Mar 4 1865.svg|25px|border]]{{-}}1865
|-
|[[Тринидад және Тобаго]]
|colspan=49|[[Сурет:Flag of New Spain.svg|25px|border]]{{-}}1498
|colspan=2|[[Сурет:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px|border]]{{-}}1796
|colspan=79|[[Сурет:Flag of the United Kingdom.svg|25px|border]]{{-}}1801
|colspan=2|[[Сурет:Flag of the West Indies Federation.svg|25px|border]]{{-}}1958
|colspan=24|[[Сурет:Flag of Trinidad and Tobago.svg|25px|border]]{{-}}1962
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Trinidad and Tobago.svg|40px|border]]
|[[Тринидад және Тобаго|Тринидад және Тобаго Республикасы]]
|-
|[[Ямайка]]
|colspan=52|[[Сурет:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px|border]]{{-}}1655
|colspan=36.5|[[Сурет:Flag of the United Kingdom.svg|25px|border]]{{-}}1801
|colspan=16|[[Сурет:Flag of Jamaica (1875–1906).svg|25px|border]]{{-}}1875
|colspan=25|[[Сурет:Flag of Jamaica (1906–1957).svg|25px|border]]{{-}}1906
|colspan=3|[[Сурет:Flag of Jamaica (1957-1962).svg|25px|border]]{{-}}1957
|colspan=24|[[Сурет:Flag of Jamaica.svg|25px|border]]{{-}}1962
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Jamaica.svg|40px|border]]
|[[Ямайка]]
|-
|- style=&quot;background:white&quot;
!rowspan=2|Мемлекеттер / Онжылдықтар
!rowspan=2|бұрыңғы
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
!rowspan=2|Қазіргі
!rowspan=2|Онжылдықтар / Мемлекеттер
|-
!colspan=5|1700
!colspan=5|1710
!colspan=5|1720
!colspan=5|1730
!colspan=5|1740
!colspan=5|1750
!colspan=5|1760
!colspan=5|1770
!colspan=5|1780
!colspan=5|1790
!colspan=5|1800
!colspan=5|1810
!colspan=5|1820
!colspan=5|1830
!colspan=5|1840
!colspan=5|1850
!colspan=5|1860
!colspan=5|1870
!colspan=5|1880
!colspan=5|1890
!colspan=5|1900
!colspan=5|1910
!colspan=5|1920
!colspan=5|1930
!colspan=5|1940
!colspan=5|1950
!colspan=5|1960
!colspan=5|1970
!colspan=5|1980
!colspan=5|1990
!colspan=5|2000
|}
&lt;/div&gt;

== Оңтүстік Америка ==
{{main|Оңтүстік Америка тулары}}
&lt;div class=&quot;overflowbugx&quot; style=&quot;overflow:auto; width: 100%;&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!rowspan=2|Мемлекеттер / Онжылдықтар
!rowspan=2|бұрыңғы
!colspan=5|1700
!colspan=5|1710
!colspan=5|1720
!colspan=5|1730
!colspan=5|1740
!colspan=5|1750
!colspan=5|1760
!colspan=5|1770
!colspan=5|1780
!colspan=5|1790
!colspan=5|1800
!colspan=5|1810
!colspan=5|1820
!colspan=5|1830
!colspan=5|1840
!colspan=5|1850
!colspan=5|1860
!colspan=5|1870
!colspan=5|1880
!colspan=5|1890
!colspan=5|1900
!colspan=5|1910
!colspan=5|1920
!colspan=5|1930
!colspan=5|1940
!colspan=5|1950
!colspan=5|1960
!colspan=5|1970
!colspan=5|1980
!colspan=5|1990
!colspan=5|2000
!rowspan=2|Қазіргі
!rowspan=2|Онжылдықтар / Мемлекеттер
|-
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|-
|[[Аргентина]]
|colspan=9|[[Сурет:Flag of New Spain.svg|25px|border]]{{-}}1536
|colspan=34|[[Сурет:Bandera de Costas.svg|25px|border]]{{-}}1717
|colspan=14|[[Сурет:Flag of Spain (1785-1873 and 1875-1931).svg|25px|border]]{{-}}1785
|colspan=2|[[Сурет:Flag of Belgrano (1812).svg|25px|border]]{{-}}1812
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Argentina (alternative).svg|25px|border]]{{-}}1816
|colspan=6|[[Сурет:Flag of Argentina (1818).svg|25px|border]]{{-}}1818
|colspan=2|[[Сурет:Flag of Liga Federal.svg|25px|border]]{{-}}1830
|colspan=8|[[Сурет:Flag of Argentina (1840).svg|25px|border]]{{-}}1835
|colspan=5|[[Сурет:Flag of the Argentine Confederation.svg|25px|border]]{{-}}1850
|colspan=75|[[Сурет:Flag of Argentina.svg|25px|border]]{{-}}1861
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Argentina.svg|40px|border]]
|[[Аргентина|Аргентина Республикасы]]
|-
|[[Боливия]]
|colspan=9|[[Сурет:Flag of New Spain.svg|25px|border]]{{-}}1534
|colspan=34|[[Сурет:Bandera de Costas.svg|25px|border]]{{-}}1717
|colspan=20|[[Сурет:Flag of Spain (1785-1873 and 1875-1931).svg|25px|border]]{{-}}1785
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Bolivia (1825-1826).svg|25px|border]]{{-}}1825
|colspan=12|[[Сурет:Flag of Bolivia (1826-1851).svg|25px|border]]{{-}}1826
|colspan=80|[[Сурет:Flag of Bolivia.svg|25px|border]]{{-}}1851
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Bolivia.svg|40px|border]]
|[[Боливия|Многонациональное Государство Боливия]]
|-
|[[Бразилия]]
|colspan=59|[[Сурет:Flag Princes of Brazil.svg|25px|border]]{{-}}1697
|colspan=2|[[Сурет:Flag United Kingdom Portugal Brazil Algarves.svg|25px|border]]{{-}}1816
|colspan=25|[[Сурет:Flag Regent Prince of Brazil.svg|25px|border]] [[Сурет:Flag of Empire of Brazil (1822-1870).svg|25px|border]]{{-}}1822 1822
|colspan=14|[[Сурет:Flag_of_Empire_of_Brazil_(1870-1889).svg|25px|border]]{{-}}1870
|colspan=31|[[Сурет:Flag of Brazil 15-19 November.svg|25px|border]] [[Сурет:Flag of Brazil (1889-1960).svg|25px|border]]{{-}}1889 1889
|colspan=4|[[Сурет:Flag of Brazil (1960-1968).svg|25px|border]]{{-}}1960
|colspan=12|[[Сурет:Flag of Brazil (1968-1992).svg|25px|border]]{{-}}1968
|colspan=9|[[Сурет:Flag of Brazil.svg|25px|border]]{{-}}1992
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Brazil.svg|40px|border]]
|[[Бразилия|Бразилия Федеративтік Республикасы]]
|-
|[[Венесуэла]]
|colspan=9|[[Сурет:Flag of New Spain.svg|25px|border]]{{-}}1522
|colspan=34|[[Сурет:Bandera de Costas.svg|25px|border]]{{-}}1717
|colspan=13|[[Сурет:Flag of Spain (1785-1873 and 1875-1931).svg|25px|border]]{{-}}1785
|colspan=1|[[Сурет:Flag_of_Venezuela_(1811).svg|25px|border]]{{-}}1811
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Spain (1785-1873 and 1875-1931).svg|25px|border]] [[Сурет:Bandera de la Guerra a Muerte.svg|25px|border]]{{-}}1812 1813
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Spain (1785-1873 and 1875-1931).svg|25px|border]]{{-}}1814
|colspan=1|[[Сурет:Flag_of_Venezuela_(1817_and_1859).svg|25px|border]] [[Сурет:Bandera de Angostura (20 de noviembre de 1817).svg|25px|border]]{{-}}1817 1817
|colspan=1|[[Сурет:Flag of the Gran Colombia (1819-1820).svg|25px|border]]{{-}}1819
|colspan=1|[[Сурет:Flag of the Gran Colombia (1820-1821).svg|25px|border]]{{-}}1820
|colspan=7|[[Сурет:Flag_of_the_Gran_Colombia.svg|25px|border]]{{-}}1821
|colspan=11|[[Сурет:Flag of Venezuela (1836-1859).svg|25px|border]]{{-}}1836
|colspan=2|[[Сурет:Flag_of_Venezuela_(1817_and_1859).svg|25px|border]] [[Сурет:Flag of Venezuela (1859-1863).svg|25px|border]]{{-}}1859 1859
|colspan=21|[[Сурет:Flag of Venezuela (1863-1905).svg|25px|border]]{{-}}1863
|colspan=13|[[Сурет:Flag of Venezuela (1905-1930).svg|25px|border]]{{-}}1905
|colspan=38|[[Сурет:Flag of Venezuela 1930-2006.svg|25px|border]]{{-}}1930
|colspan=2|[[Сурет:Flag of Venezuela.svg|25px|border]]{{-}}2006
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Venezuela.svg|40px|border]]
|[[Венесуэла|Венесуэла Боливариан Республикасы]]
|-
|[[Гайана]]
|colspan=49|[[Сурет:Prinsenvlag.svg|25px|border]]{{-}}1581
|colspan=5|[[Сурет:Flag_of_the_Batavian_Republic.gif|25px|border]]{{-}}1795
|colspan=2|[[Сурет:Flag of the Netherlands.svg|25px|border]]{{-}}1806
|colspan=2|[[Сурет:Flag of France.svg|25px|border]]{{-}}1810
|colspan=76|[[Сурет:Flag of British Guiana (1919-1955).svg|25px|border]]{{-}}1814
|colspan=22|[[Сурет:Flag of Guyana.svg|25px|border]]{{-}}1966
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Guyana.svg|40px|border]]
|[[Гайана|Гайана Кооперативтік Республикасы]]
|-
|[[Колумбия]]
|colspan=9|[[Сурет:Flag of New Spain.svg|25px|border]]{{-}}1525
|colspan=34|[[Сурет:Bandera de Costas.svg|25px|border]]{{-}}1717
|colspan=13|[[Сурет:Flag of Spain (1785-1873 and 1875-1931).svg|25px|border]]{{-}}1785
|colspan=3|[[Сурет:Flag of New Granada (1811-1814).svg|25px|border]]{{-}}1811
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Spain (1785-1873 and 1875-1931).svg|25px|border]]{{-}}1816
|colspan=1|[[Сурет:Flag of the Gran Colombia (1819-1820).svg|25px|border]]{{-}}1819
|colspan=1|[[Сурет:Flag of the Gran Colombia (1820-1821).svg|25px|border]]{{-}}1820
|colspan=6|[[Сурет:Flag_of_the_Gran_Colombia.svg|25px|border]]{{-}}1821
|colspan=13|[[Сурет:Flag of New Granada.svg|25px|border]]{{-}}1834
|colspan=75|[[Сурет:Flag of United States of New Granada.svg|25px|border]] [[Сурет:Flag of Colombia.svg|25px|border]]{{-}}1861 1861
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Colombia.svg|40px|border]]
|[[Колумбия|Колумбия Республикасы]]
|-
|[[Парагвай]]
|colspan=9|[[Сурет:Flag of New Spain.svg|25px|border]]{{-}}1537
|colspan=34|[[Сурет:Bandera de Costas.svg|25px|border]]{{-}}1717
|colspan=13|[[Сурет:Flag of Spain (1785-1873 and 1875-1931).svg|25px|border]]{{-}}1785
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Paraguay 1811.svg|25px|border]] [[Сурет:Flag of Paraguay June 1811.svg|25px|border]] [[Сурет:Flag of Paraguay (1811-1812).svg|25px|border]]{{-}}1811 1811 1811
|colspan=7|[[Сурет:Flag of Paraguay 1812 to 1826.svg|25px|border]]{{-}}1812
|colspan=8|[[Сурет:Flag of Paraguay 1826.svg|25px|border]]{{-}}1826
|colspan=56|[[Сурет:Flag of Paraguay 1842.png|25px|border]]{{-}}1842
|colspan=17|[[Сурет:Flag of Paraguay 1954.png|25px|border]]{{-}}1954
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Paraguay 1988.svg|25px|border]]{{-}}1988
|colspan=10|[[Сурет:Flag of Paraguay.svg|25px|border]]{{-}}1991
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Paraguay.svg|40px|border]]
|[[Парагвай|Парагвай Республикасы]]
|-
|nowrap rowspan=2|[[Перу]]
|colspan=9 rowspan=2|[[Сурет:Flag of New Spain.svg|25px|border]]{{-}}1532
|colspan=34 rowspan=2|[[Сурет:Bandera de Costas.svg|25px|border]]{{-}}1717
|colspan=18 rowspan=2|[[Сурет:Flag of Spain (1785-1873 and 1875-1931).svg|25px|border]]{{-}}1785
|colspan=1 rowspan=2|[[Сурет:Flag of Peru (1821-1822).svg|25px|border]]{{-}}1820
|colspan=1 rowspan=2|[[Сурет:Flag of Peru (1822).svg|25px|border]] [[Сурет:Flag of Peru (1822–1825).svg|25px|border]]{{-}}1822 1822
|colspan=6 rowspan=2 style=&quot;border-right: none;&quot;|[[Сурет:Flag_of_Peru_(1825-1950).svg|25px|border]]{{-}}1825
|colspan=1 style=&quot;border: none;&quot;|
|colspan=56 rowspan=2 style=&quot;border-left: none;&quot;|
|colspan=30 rowspan=2|[[Сурет:Flag of Peru.svg|25px|border]]{{-}}1950
|colspan=1 rowspan=2|[[Сурет:Flag of Peru.svg|40px|border]]
|rowspan=2|[[Перу|Перу Республикасы]]
|-
|colspan=1|[[Сурет:Flag of South Peru.svg|25px|border]]{{-}}1836
|-
|[[Суринам]]
|colspan=49|[[Сурет:Prinsenvlag.svg|25px|border]]{{-}}1581
|colspan=5|[[Сурет:Flag_of_the_Batavian_Republic.gif|25px|border]]{{-}}1795
|colspan=2|[[Сурет:Flag of the Netherlands.svg|25px|border]]{{-}}1806
|colspan=2|[[Сурет:Flag of France.svg|25px|border]]{{-}}1810
|colspan=72|[[Сурет:Flag of the Netherlands.svg|25px|border]]{{-}}1814
|colspan=8|[[Сурет:Flag of Dutch Guyana.svg|25px|border]]{{-}}1959
|colspan=18|[[Сурет:Flag of Suriname.svg|25px|border]]{{-}}1975
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Suriname.svg|40px|border]]
|[[Суринам|Суринам Республикасы]]
|-
|[[Уругвай]]
|colspan=9|[[Сурет:Flag of New Spain.svg|25px|border]]{{-}}1624
|colspan=34|[[Сурет:Bandera de Costas.svg|25px|border]]{{-}}1717
|colspan=14|[[Сурет:Flag of Spain (1785-1873 and 1875-1931).svg|25px|border]]{{-}}1785
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Belgrano (1812).svg|25px|border]]{{-}}1812
|colspan=3|[[Сурет:Flag of Artigas.svg|25px|border]]{{-}}1815
|colspan=1|[[Сурет:Flag United Kingdom Portugal Brazil Algarves.svg|25px|border]]{{-}}1821
|colspan=3|{{-}}1822
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Uruguay (1828-1830).svg|25px|border]]{{-}}1828
|colspan=90|[[Сурет:Flag of Uruguay.svg|25px|border]]{{-}}1830
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Uruguay.svg|40px|border]]
|[[Уругвай|Шығыс Уругвай Республикасы]]
|-
|[[Чили]]
|colspan=9|[[Сурет:Flag of New Spain.svg|25px|border]]{{-}}1541
|colspan=34|[[Сурет:Bandera de Costas.svg|25px|border]]{{-}}1717
|colspan=14|[[Сурет:Flag of Spain (1785-1873 and 1875-1931).svg|25px|border]]{{-}}1785
|colspan=2|[[Сурет:Flag of Chile (1812-1814).svg|25px|border]]{{-}}1812
|colspan=97|[[Сурет:Flag of Chile (1817-1818).svg|25px|border]] [[Сурет:Flag of Chile.svg|25px|border]]{{-}}1817 1817
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Chile.svg|40px|border]]
|[[Чили|Чили Республикасы]]
|-
|[[Эквадор]]
|colspan=9|[[Сурет:Flag of New Spain.svg|25px|border]]{{-}}1534
|colspan=34|[[Сурет:Bandera de Costas.svg|25px|border]]{{-}}1717
|colspan=12|[[Сурет:Flag of Spain (1785-1873 and 1875-1931).svg|25px|border]]{{-}}1785
|colspan=2|[[Сурет:Flag of Patriotic Army of Ecuador 1809.svg|25px|border]]{{-}}1809
|colspan=4|[[Сурет:Flag of Spain (1785-1873 and 1875-1931).svg|25px|border]]{{-}}1812
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Ecuador (1820-1822).svg|25px|border]]{{-}}1820
|colspan=11|[[Сурет:Flag of Ecuador (1822).svg|25px|border]] [[Сурет:Flag of the Gran Colombia (1819-1820).svg|25px|border]]{{-}}1822 1822
|colspan=8|[[Сурет:Flag of Ecuador (1845).svg|25px|border]] [[Сурет:Flag of Ecuador (1845-1860).svg|25px|border]]{{-}}1845 1845
|colspan=75|[[Сурет:Flag of Ecuador.svg|25px|border]]{{-}}1860
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Ecuador.svg|40px|border]]
|[[Эквадор]]
|-
|- style=&quot;background:white&quot;
!rowspan=2|Мемлекеттер / Онжылдықтар
!rowspan=2|бұрыңғы
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
!rowspan=2|Қазіргі
!rowspan=2|Онжылдықтар / Мемлекеттер
|-
!colspan=5|1700
!colspan=5|1710
!colspan=5|1720
!colspan=5|1730
!colspan=5|1740
!colspan=5|1750
!colspan=5|1760
!colspan=5|1770
!colspan=5|1780
!colspan=5|1790
!colspan=5|1800
!colspan=5|1810
!colspan=5|1820
!colspan=5|1830
!colspan=5|1840
!colspan=5|1850
!colspan=5|1860
!colspan=5|1870
!colspan=5|1880
!colspan=5|1890
!colspan=5|1900
!colspan=5|1910
!colspan=5|1920
!colspan=5|1930
!colspan=5|1940
!colspan=5|1950
!colspan=5|1960
!colspan=5|1970
!colspan=5|1980
!colspan=5|1990
!colspan=5|2000
|}
&lt;/div&gt;

== Құрлықаралық ==
&lt;div class=&quot;overflowbugx&quot; style=&quot;overflow:auto; width: 100%;&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!rowspan=2|Мемлекеттер / Онжылдықтар
!rowspan=2|бұрыңғы
!colspan=5|1700
!colspan=5|1710
!colspan=5|1720
!colspan=5|1730
!colspan=5|1740
!colspan=5|1750
!colspan=5|1760
!colspan=5|1770
!colspan=5|1780
!colspan=5|1790
!colspan=5|1800
!colspan=5|1810
!colspan=5|1820
!colspan=5|1830
!colspan=5|1840
!colspan=5|1850
!colspan=5|1860
!colspan=5|1870
!colspan=5|1880
!colspan=5|1890
!colspan=5|1900
!colspan=5|1910
!colspan=5|1920
!colspan=5|1930
!colspan=5|1940
!colspan=5|1950
!colspan=5|1960
!colspan=5|1970
!colspan=5|1980
!colspan=5|1990
!colspan=5|2000
!rowspan=2|Қазіргі
!rowspan=2|Онжылдықтар / Мемлекеттер
|-
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|-
|[[Әзірбайжан|Әзірбайжан Республикасы]]
|colspan=19|[[Сурет:Safavid Flag.svg|25px|border]]{{-}}1576
|colspan=5|[[Сурет:Nadir Shah Flag.svg|25px|border]]{{-}}1736
|colspan=12|[[Сурет:Flag of Persia (1665).svg|25px|border]]{{-}}1747
|colspan=13|[[Сурет:Zand Dynasty flag.svg|25px|border]]{{-}}1760
|colspan=8|[[Сурет:Qajar Naval Ensign.svg|25px|border]]{{-}}1796
|colspan=22|[[Сурет:Flag of Russia.svg|25px|border]]{{-}}1813
|colspan=13|[[Сурет:Romanov Flag.svg|25px|border]]{{-}}1858
|colspan=17|[[Сурет:Flag of Russia.svg|25px|border]]{{-}}1883
|colspan=1|[[Сурет:Flag of the Transcaucasian Federation.svg|25px|border]]{{-}}1918
|colspan=1|[[Сурет:Flag of the Democratic Republic of Azerbaijan.png|25px|border]]{{-}}1918
|colspan=1|[[Сурет:Flag_of_Azerbaijan.svg|25px|border]]{{-}}1918
|colspan=2|[[Сурет:Flag of Azerbaijan SSR (1920-1921).svg|25px|border]]{{-}}1920
|colspan=7|[[Сурет:Flag of Transcaucasian SFSR.svg|25px|border]]{{-}}1922
|colspan=1|[[Сурет:Flag_of_Azerbaijan_SSR_(1937-1940).svg|25px|border]]{{-}}1937
|colspan=6|[[Сурет:Flag АзССР.svg|25px|border]]{{-}}1940
|colspan=18|[[Сурет:Flag of Azerbaijan SSR.svg|25px|border]]{{-}}1952
|colspan=10|[[Сурет:Flag of Azerbaijan.svg|25px|border]]{{-}}1990
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Azerbaijan.svg|40px|border]]
|[[Әзірбайжан|Әзірбайжан Республикасы]]
|-
|[[Армения]]
|colspan=65|[[Сурет:Safavid Flag.svg|25px|border]]{{-}}1510
|colspan=14|[[Сурет:Flag of Russia.svg|25px|border]]{{-}}1828
|colspan=13|[[Сурет:Romanov Flag.svg|25px|border]]{{-}}1858
|colspan=17|[[Сурет:Flag of Russia.svg|25px|border]]{{-}}1883
|colspan=1|[[Сурет:Flag of the Transcaucasian Federation.svg|25px|border]]{{-}}1918
|colspan=3|[[Сурет:Flag of the Democratic Republic of Armenia.svg|25px|border]]{{-}}1918
|colspan=7|[[Сурет:Flag of Transcaucasian SFSR.svg|25px|border]]{{-}}1922
|colspan=1|[[Сурет:Flag of the Armenian Soviet Socialist Republic (1936–1940).svg|25px|border]]{{-}}1936
|colspan=6|[[Сурет:Flag of Armenia SSR (1940–1952).svg|25px|border]]{{-}}1940
|colspan=19|[[Сурет:Flag of Armenian SSR.svg|25px|border]]{{-}}1952
|colspan=10|[[Сурет:Flag of Armenia.svg|25px|border]]{{-}}1990
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Armenia.svg|40px|border]]
|[[Армения|Армения Республикасы]]
|-
|[[Грузия]]
|colspan=1|[[File:Sakartvelo - drosha.svg|25px|border]]&lt;br&gt;1008-1490
|colspan=31|
|colspan=19|[[File:Flag of Kingdom of Kartli-Kakheti.svg|25px|border]]&lt;br&gt;1762
|colspan=29|[[File:Flag of Russia.svg|25px|border]]&lt;br&gt;1801
|colspan=12|[[Сурет:Romanov Flag.svg|25px|border]]{{-}}1858
|colspan=17|[[Сурет:Flag of Russia.svg|25px|border]]{{-}}1883
|colspan=1|[[Сурет:Flag of the Transcaucasian Federation.svg|25px|border]]{{-}}1918
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Georgia (1918-1921).svg|25px|border]]{{-}}1918
|colspan=7|[[Сурет:Flag of Georgian SSR (1921-1922).svg|25px|border]]{{-}}1921
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Transcaucasian SFSR.svg|25px|border]]{{-}}1922
|colspan=7|[[Сурет:Флаг Грузинской ССР (1940-1952).svg|25px|border]]{{-}}1937
|colspan=20|[[Сурет:Flag of Georgian SSR.svg|25px|border]]{{-}}1951
|colspan=7|[[Сурет:Flag of Georgia (1990-2004).svg|25px|border]]{{-}}1990
|colspan=3|[[Сурет:Flag of Georgia.svg|25px|border]]{{-}}2004
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Georgia.svg|40px|border]]
|[[Грузия]]
|-
|[[Мысыр|Египет]]
|colspan=73|[[Сурет:Flag of the Ottoman Empire (1453-1844).svg|25px|border]]{{-}}1517
|colspan=19|[[Сурет:Ottoman Flag.svg|25px|border]]{{-}}1844
|colspan=20|[[Сурет:Egypt flag 1882.svg|25px|border]]{{-}}1882
|colspan=15|[[Сурет:Flag of Egypt 1922.svg|25px|border]]{{-}}1922
|colspan=3|[[Сурет:Flag_of_Egypt_(1952-1958).svg|25px|border]]{{-}}1952
|colspan=7|[[Сурет:Flag of United Arab Republic.svg|25px|border]]{{-}}1958
|colspan=6|[[Сурет:Flag_of_Egypt_(1972-1984).svg|25px|border]]{{-}}1972
|colspan=13|[[Сурет:Flag of Egypt.svg|25px|border]]{{-}}1984
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Egypt.svg|40px|border]]
|[[Египет|Египет Араб Республикасы]]
|-
|[[Қазақстан|Қазақстан Республикасы]]
|colspan=66|
|colspan=14|[[Сурет:Flag of Russia.svg|25px|border]]{{-}}1831
|colspan=12|[[Сурет:Romanov Flag.svg|25px|border]]{{-}}1858
|colspan=17|[[Сурет:Flag of Russia.svg|25px|border]]{{-}}1883
|colspan=2|[[Сурет:Flag of the Alash Autonomy.svg|25px|border]]{{-}}1917
|colspan=2|[[Сурет:Flag RSFSR 1918.svg|25px|border]]{{-}}1920
|colspan=6|[[Сурет:Flag of the Russian SFSR 1925-1937.svg|25px|border]]{{-}}1925
|colspan=2|[[Сурет:Flag_of_Kazakh_SSR_(1937-1940).svg|25px|border]]{{-}}1937
|colspan=6|[[Сурет:Qazaq SSR 40-53.svg|25px|border]]{{-}}1940
|colspan=20|[[Сурет:Flag of Kazakh SSR.svg|25px|border]]{{-}}1953
|colspan=2|{{-}}1992
|colspan=7|[[Сурет:Flag of Kazakhstan.svg|25px|border]]{{-}}1996
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Kazakhstan.svg|40px|border]]
|[[Қазақстан|Қазақстан Республикасы]]
|-
|[[Кипр Республикасы|Кипр]]
|colspan=73|[[Сурет:Flag of the Ottoman Empire (1453-1844).svg|25px|border]]{{-}}1453
|colspan=17|[[Сурет:Ottoman Flag.svg|25px|border]]{{-}}1844
|colspan=22|[[Сурет:Flag of the United Kingdom.svg|25px|border]]{{-}}1878
|colspan=19|[[Сурет:Flag_of_Cyprus_(1922-1960).svg|25px|border]]{{-}}1922
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Cyprus (1960).svg|25px|border]]{{-}}1960
|colspan=24|[[Сурет:Flag of Cyprus.svg|25px|border]]{{-}}1960
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Cyprus.svg|40px|border]]
|[[Кипр Республикасы]]
|-
|[[Ресей]]
|colspan=80|[[Сурет:Flag of Russia.svg|25px|border]]{{-}}1699
|colspan=12|[[Сурет:Romanov Flag.svg|25px|border]]{{-}}1858
|colspan=18|[[Сурет:Flag of Russia.svg|25px|border]]{{-}}1883
|colspan=3|[[Сурет:Flag RSFSR 1918.svg|25px|border]]{{-}}1918
|colspan=6|[[Сурет:Flag of the Russian SFSR 1925-1937.svg|25px|border]]{{-}}1925
|colspan=9|[[Сурет:Flag of the Russian SFSR 1937-1954.svg|25px|border]]{{-}}1937
|colspan=18|[[Сурет:Flag of Russian SFSR.svg|25px|border]]{{-}}1954
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Russia 1991-1993.svg|25px|border]]{{-}}1991
|colspan=9|[[Сурет:Flag of Russia.svg|25px|border]]{{-}}1993
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Russia.svg|40px|border]]
|[[Ресей|Ресей Федерациясы]]
|-
|[[Түркия]]
|colspan=73|[[Сурет:Flag of the Ottoman Empire (1453-1844).svg|25px|border]]{{-}}1453
|colspan=46|[[Сурет:Ottoman Flag.svg|25px|border]]{{-}}1844
|colspan=37|[[Сурет:Flag of Turkey.svg|25px|border]]{{-}}1936
|colspan=1|[[Сурет:Flag of Turkey.svg|40px|border]]
|[[Түркия|Түрік республикасы]]
|-
|- style=&quot;background:white&quot;
!rowspan=2|Мемлекеттер / Онжылдықтар
!rowspan=2|бұрыңғы
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
!rowspan=2|Қазіргі
!rowspan=2|Онжылдықтар / Мемлекеттер
|-
!colspan=5|1700
!colspan=5|1710
!colspan=5|1720
!colspan=5|1730
!colspan=5|1740
!colspan=5|1750
!colspan=5|1760
!colspan=5|1770
!colspan=5|1780
!colspan=5|1790
!colspan=5|1800
!colspan=5|1810
!colspan=5|1820
!colspan=5|1830
!colspan=5|1840
!colspan=5|1850
!colspan=5|1860
!colspan=5|1870
!colspan=5|1880
!colspan=5|1890
!colspan=5|1900
!colspan=5|1910
!colspan=5|1920
!colspan=5|1930
!colspan=5|1940
!colspan=5|1950
!colspan=5|1960
!colspan=5|1970
!colspan=5|1980
!colspan=5|1990
!colspan=5|2000
|}
&lt;/div&gt;

== Қайнары ==
&lt;references&gt;&lt;/references&gt;

{{DEFAULTSORT:Ұлттық тулар хронологиясы}}
[[Санат:Тулар]]
[[Санат:Елдер тулары| ]]
[[Санат:Ұлттық символдар]]
[[Санат:Елдердің тарихи хронологиясы]]


{{symbols-stub}}</text>
      <sha1>2er5lpumi74lat89xsr1te5drtyrayp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Игорь Витальевич Миркурбанов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>575332</id>
    <revision>
      <id>3643366</id>
      <parentid>3633093</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T11:20:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Нұрғазықызы Айгерім</username>
        <id>184438</id>
      </contributor>
      <origin>3643366</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2335" sha1="6lsog0u46bejukgia7uszzlegjtji3k" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2017}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
'''Игорь Витальевич Миркурбанов''' ([[1964 жыл|1964]] ж.) – кеңестік, ресейлік және израильдік актер, режиссер, тележүргізуші. «Золотая маска», «Хрустальная Турандот», сыйлықтарының лауреаты. Олег Табаков және «Московский Комсомолец» сыйлықтарының екі дүркін лауреаты.

== Мансабы ==
[[1985 жыл|1985]] жылы Новособирск консерваториясын, дирижерлік факультетін, «симфоникалық оркестр дирижері мамандығы» бойынша кафедрасын тамамдаған.

[[1990 жыл|1990]] жылы РТӨИ-ының режиссерлік факультетін «актерлік өнер» мамандығы бойынша аяқтады.

[[1992 жыл|1992]] жылға дейін Маяков атындағы театрда, [[1992 жыл|1992]]-жылдан [[2002 жыл|2002]]-жылға дейін «Гешер» театрында актер мамандығында жұмыс атқарды.

Израиль телеарнасында «Двойной удар» және «Тормозов.net» бағдарламаларының режиссері және жүргізушісі болған.

Бейт-Цви театр мектебінде білім берген.

Түрлі халықаралық фестивальдардың қатысушысы және жеңімпазы (Вена, Авиньон, Эдинбург, Париж, Базель, Рим, Мельбурн, Токио, Нью-Йорк). 

Хаусманна (Бохум, Германия), Судзуки (Тога, Сидзуока, Жапония) театрларымен бірге қызмет еткен.

[[2013 жыл|2013]] жылдан бастап Чехов атындағы МКТ-ың актері. Сондай-ақ, Мәскеу театрының спектальдарына қатысып жүр.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>6lsog0u46bejukgia7uszzlegjtji3k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643367</id>
      <parentid>3643366</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T11:26:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Нұрғазықызы Айгерім|Нұрғазықызы Айгерім]] ([[User talk:Нұрғазықызы Айгерім|т]]) өңдемелерінен [[User:Kasymov|Kasymov]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3614024</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2335" sha1="riiow05y5j8rp0gfi4k3mf13mogcxmb" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2017}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
'''Игорь Витальевич Миркурбанов''' ([[1964 жыл|1964]] ж.) – кеңестік, ресейлік және израильдік актер, режиссер, тележүргізуші. «Золотая маска», «Хрустальная Турандот», сыйлықтарының лауреаты. Олег Табаков және «Московский Комсомолец» сыйлықтарының екі дүркін лауреаты.

== Мансабы ==
[[1985 жыл|1985]]-жылы Новособирск консерваториясын, дирижерлік факультетін, «симфоникалық оркестр дирижері мамандығы» бойынша кафедрасын тамамдаған.

[[1990 жыл|1990]]-жылы РТӨИ-ының режиссерлік факультетін «актерлік өнер» мамандығы бойынша аяқтады.

[[1992 жыл|1992]]-жылға дейін Маяков атындағы театрда, [[1992 жыл|1992]]-жылдан [[2002 жыл|2002]]-жылға дейін «Гешер» театрында актер мамандығында жұмыс атқарды.

Израиль телеарнасында «Двойной удар» және «Тормозов.net» бағдарламаларының режиссері және жүргізушісі болған.

Бейт-Цви театр мектебінде білім берген.

Түрлі халықаралық фестивальдардың қатысушысы және жеңімпазы (Вена, Авиньон, Эдинбург, Париж, Базель, Рим, Мельбурн, Токио, Нью-Йорк). 

Хаусманна (Бохум, Германия), Судзуки (Тога, Сидзуока, Жапония) театрларымен бірге қызмет еткен.

[[2013 жыл|2013]]-жылдан бастап Чехов атындағы МКТ-ың актері. Сондай-ақ, Мәскеу Театрының спектальдарына қатысып жүр.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>riiow05y5j8rp0gfi4k3mf13mogcxmb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Тасқала ауданы елді мекендері</title>
    <ns>10</ns>
    <id>583313</id>
    <revision>
      <id>3643373</id>
      <parentid>3233089</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T11:57:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Casserium</username>
        <id>68287</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3643373</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2361" sha1="ojwh6hhjx89jig0ou98sb2d61mnlwhj" xml:space="preserve">{{Навигациялық жол
 |state     = &lt;includeonly&gt;{{{state|collapsed}}}&lt;/includeonly&gt;
 |тақырыбы  = [[Батыс Қазақстан облысы]] [[Тасқала ауданы]] елді мекендері
 |мазмұны   = {{nobr| [[Айнабұлақ (Батыс Қазақстан облысы)|Айнабұлақ]] •}}
{{nobr| [[Ақкүтір]] •}}
{{nobr| [[Аққайнар (Батыс Қазақстан облысы)|Аққайнар]] •}}
{{nobr| [[Ақтау (Тасқала ауданы)|Ақтау]] •}}
{{nobr| [[Алмалы (Тасқала ауданы)|Алмалы]] •}}
{{nobr| [[Амангелді (Тасқала ауданы)|Амангелді]] •}}
{{nobr| [[Атамекен (Тасқала ауданы)|Атамекен]] •}}
{{nobr| [[Бастау (Батыс Қазақстан облысы)|Бастау]] •}}
{{nobr| [[Бірлік (Тасқала ауданы)|Бірлік]] •}}
{{nobr| [[Достық (Тасқала ауданы)|Достық]] •}}
{{nobr| [[Еменжар]] •}}
{{nobr| [[Жігер (Тасқала ауданы)|Жігер]] •}}
{{nobr| [[Кеңжайлау]] •}}
{{nobr| [[Қалмақ (ауыл)|Қалмақ]] •}}
{{nobr| [[Қалмақшабын]] •}}
{{nobr| [[Қараой (Батыс Қазақстан облысы)|Қараой]] •}}
{{nobr| [[Қисықсай]] •}}
{{nobr| [[Қызылбас]] •}}
{{nobr| [[Мерей (Батыс Қазақстан облысы)|Мерей]] •}}
{{nobr| [[Мереке (Тасқала ауданы)|Мереке]] •}}
{{nobr| [[Оян (Батыс Қазақстан облысы)|Оян]] •}}
{{nobr| [[Өркен (Тасқала ауданы)|Өркен]] •}}
{{nobr| [[Талдыбұлақ (Тасқала ауданы)|Талдыбұлақ]] •}}
{{nobr| [[Тасқала (Батыс Қазақстан облысы)|Тасқала]] •}}
{{nobr| [[Тоғайлы (Батыс Қазақстан облысы)|Тоғайлы]] •}}
{{nobr| [[Шежін-1]] •}}
{{nobr| [[Шежін-2]] •}}
{{nobr| [[Ынтымақ (Батыс Қазақстан облысы)|Ынтымақ]] }}
}}
&lt;noinclude&gt;
[[Санат:Навигациялық үлгілер:Аудан бойынша елді мекендер:Батыс Қазақстан облысы|Тасқала ауданы]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ojwh6hhjx89jig0ou98sb2d61mnlwhj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Джовани дос Сантос</title>
    <ns>0</ns>
    <id>603796</id>
    <revision>
      <id>3643357</id>
      <parentid>3408832</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T10:55:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3643357</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8311" sha1="2m9czjjt4dh0unbsernnh7weiq2u9zh" xml:space="preserve">{{Футболшы
 |есімі                         = Джовани дос Сантос
 |сурет                 = Giovanni Dos Santos 2017-05-21 (34779601946).jpg
 |сурет ені                     = 250px
 |толық аты                 = Джовани дос Сантос Рамирес
 |туған күні=11.05.1989
|азаматтығы={{ту|Мексика}}
|туған жері             = Монтеррей, [[Мексика]]
 |бойы                       = 178
 |салмағы                        = 71
 |позиция                     = жартылай қорғаушы
 |қазіргі клуб               = 
| клубтары = {{футбол карьерасы
|2006—2008|{{ту|Испания}} [[Барселона (футбол клубы)|Барселона]]|27 (3)
|2006—2007|{{ту|Испания}} [[Барселона Б]]|27 (6)
|2008—2012|{{ту|Англия}} [[Тоттенхэм Хотспур]]|16 (0)
|2009|{{аренда}}{{ту|Англия}} [[Ипсвич Таун]]|8 (4)
|2010|{{аренда}}{{ту|Түркия}} [[Галатасарай]]|14 (0)
|2011|{{аренда}}{{ту|Испания}} [[Расинг (футбол клубы, Сантандер)|Расинг (Сантандер)]]|16 (5)
|2012—2013|{{ту|Испания}} [[Мальорка (футбол клубы)|Мальорка]]|29 (6)
|2013—2015|{{ту|Испания}} [[Вильярреал (футбол клубы)|Вильярреал]]|57 (12)
|2015—2018|{{ту|АҚШ}} [[Лос-Анжелес Гэлакси]]|77 (26)
|2019—2021|{{ту|Мексика}} [[Америка (футбол клубы, Мехико)|Америка]]|39 (4)
}}
 |ұлттық құрамы        = {{футбол карьерасы
|2005|{{Flagicon|Мексика}} Мексика-17|8 (2)
|2007|{{Flagicon|Мексика}}  Мексика-18|6 (5)
|2007—2018|{{футбол|Мексика}} |104 (19)
|2012|{{Flagicon|Мексика}}  Мексика (олимп.)|9 (3)}}
}}

'''Джовани дос Сантос Рамирес''' ({{lang-es|Giovani dos Santos Ramírez}}; [[11 мамыр]] [[1989 жыл]], [[Монтеррей]]) — мексикалық футболшы, &quot;[[Лос-Анжелес Гэлакси]]&quot; клубы мен [[Мексика Ұлттық футбол құрамасы|Мексика құрамасының]] жартылай қорғаушысы.

== Мансабы ==
Бразилиялық танымал футболшы Зизиньоның ұлы. Испандық &quot;Барселона&quot; клубының футбол мектебінде тәлім алған. 2007 жылдан бастап осы клубта ойнады. 2007 жылы 2 қыркүйекте &quot;Атлетик Билбаоға&quot; қарсы матчта тұңғыш рет Тьерри Анридың орнына алаңға шықты.

Бір маусымнан соң &quot;Тоттенхемге&quot; ауысты. &quot;Тоттенхэмде&quot; көбіне қосалқы құрамда отырды, оның үстіне &quot;Испвич&quot;, &quot;Галатасарай&quot;, &quot;Расинг&quot; секілді клубтарға жалға беріліп, лондондық жанкүйерлердің жүрегін жаулай алмады. Кейін Испанияның &quot;Мальорка&quot;, &quot;Вильярреал&quot; клубтарына ауысып, соңында Американың &quot;Лос-Анжелес Гэлакси&quot; клубына келіп тұрақтап қалды.

Ұлттық құрамада 2007 жылдан бері ойнап келеді. 2014 жылы топтық турнирде Хорватияның қақпасына бір гол енгізді. Бұл кездесуде мексикалықтар 3:1 есебімен жеңіске жетті.

Туған бауыры Джонатан Дос Сантос та кәсіпқой футолшы.

== Жетістіктері ==

=== Командалық ===

;[[Мексика Ұлттық футбол құрамасы|Мексика]]

* Әлем чемпионы (17 жасқа дейін): 2005
* КОНКАКАФ Алтны кубогы '''(3)''': 2009, 2011, 2015
* Олимпиада чемпионы: 2012

; '''[[Барселона (футбол клубы)|«Барселона»]]'''

* Испания суперкубогы: 2006

=== Жеке ===

* КОНКАКАФ Алтын кубогының символикалық құрамына енген: 2009

== Статистикасы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;3&quot; |
! colspan=&quot;2&quot; |Чемпионат
! colspan=&quot;2&quot; |Кубок
! colspan=&quot;2&quot; |Еурокубок
! colspan=&quot;2&quot; |Тағы да басқа
! colspan=&quot;2&quot; |Барлығы
|-
!Клуб
!Лига
!Маусым
!Ойын
!Гол
!Ойын
!Гол
!Ойын
!Гол
!Ойын
!Гол
!Ойын
!Гол
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | {{Flagicon|ESP}} '''[[Барселона (футбол клубы)|Барселона]]'''
| rowspan=&quot;1&quot; |Примера
|2007/08
|27
|3
|5
|0
|5
|1
|0
|0
!37
!4
|-
| colspan=&quot;2&quot; |'''Барлығы'''
!27
!3
!5
!0
!5
!1
!0
!0
!37
!4
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | {{Flagicon|ENG}}  '''[[Тоттенхэм Хотспур|Тоттенхэм]]'''
| rowspan=&quot;4&quot; |Премьер-лига
|2008/09
|6
|0
|2
|0
|4
|1
|0
|0
!12
!1
|-
|2009/10
|1
|0
|2
|0
|0
|0
|0
|0
!3
!0
|-
|2010/11
|3
|0
|1
|0
|1
|0
|0
|0
!5
!0
|-
|2011/12
|7
|0
|2
|1
|4
|1
|0
|0
!13
!2
|-
| colspan=&quot;2&quot; |'''Барлығы'''
!17
!0
!7
!1
!9
!2
!0
!0
!33
!3
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | {{Flagicon|Англия}}  '''Ипсвич ''(аренда)'''''
| rowspan=&quot;1&quot; |Чемпионшип
|2008/09
|8
|4
|0
|0
|0
|0
|0
|0
!8
!4
|-
| colspan=&quot;2&quot; |'''Барлығы'''
!8
!4
!0
!0
!0
!0
!0
!0
!8
!4
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | {{Flagicon|Түркия}}  '''[[Галатасарай]] ''(аренда)'''''
| rowspan=&quot;1&quot; |Суперлига
|2009/10
|14
|0
|2
|0
|2
|0
|0
|0
!18
!0
|-
| colspan=&quot;2&quot; |'''Барлығы'''
!14
!0
!2
!0
!2
!0
!0
!0
!18
!0
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | {{Flagicon|ESP}}  '''Расинг ''(аренда)'''''
| rowspan=&quot;1&quot; |Примера
|2010/11
|16
|5
|0
|0
|0
|0
|0
|0
!16
!5
|-
| colspan=&quot;2&quot; |'''Барлығы'''
!16
!5
!0
!0
!0
!0
!0
!0
!16
!5
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | {{Flagicon|ESP}}  '''Мальорка'''
| rowspan=&quot;1&quot; |Примера
|2012/13
|29
|6
|3
|0
|0
|0
|0
|0
!32
!6
|-
| colspan=&quot;2&quot; |'''Барлығы'''
!29
!6
!3
!0
!0
!0
!0
!0
!32
!6
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | {{Flagicon|ESP}}  '''[[Вильярреал (футбол клубы)|Вильярреал]]'''
| rowspan=&quot;2&quot; |Примера
|2013/14
|30
|11
|3
|1
|0
|0
|0
|0
!33
!12
|-
|2014/15
|26
|1
|7
|1
|7
|4
|0
|0
!40
!6
|-
| colspan=&quot;2&quot; |'''Барлығы'''
!56
!12
!10
!2
!7
!4
!0
!0
!73
!18
|-
| rowspan=&quot;4&quot; | {{Flagicon|АҚШ}}  '''Лос-Анджелес Гэлакси'''
| rowspan=&quot;3&quot; |MLS
|2015
|11
|3
|0
|0
|0
|0
|0
|0
!11
!3
|-
|2016
|31
|15
|2
|1
|4
|1
|0
|0
!37
!17
|-
|2017
|14
|6
|1
|0
|0
|0
|0
|0
!15
!6
|-
| colspan=&quot;2&quot; |'''Барлығы'''
!56
!24
!3
!1
!4
!1
!0
!0
!63
!26
|-
! colspan=&quot;3&quot; |Бүкіл карьерасында
!223
!54
!30
!4
!27
!8
!0
!0
!280
!66
|}

==Сілтемелер==
*[http://www.national-football-teams.com/player/23457.html Футболшының профилі]

[[Санат:Барселона ФК ойыншылары]]
[[Санат:Мексика футболшылары]]
[[Санат:Тоттенхэм Хотспур ФК ойыншылары]]
[[Санат:Ипсвич Таун ФК ойыншылары]]
[[Санат:Галатасарай ФК ойыншылары]]
[[Санат:Расинг Сантандер ФК ойыншылары]]
[[Санат:Мальорка ФК ойыншылары]]
[[Санат:Вильярреал ФК ойыншылары]]
[[Санат:Футболдан Солтүстік Америка чемпиондары]]
[[Санат:Мексика Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]]
[[Санат:Футболдан Олимпиада чемпиондары]]
[[Санат:2012 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары]]
[[Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары]]
[[Санат:Лос-Анжелес Гэлакси ФК ойыншылары]]
[[Санат:Америка Мехико ФК ойыншылары]]</text>
      <sha1>2m9czjjt4dh0unbsernnh7weiq2u9zh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Альвред Финнбогасон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>603977</id>
    <revision>
      <id>3643138</id>
      <parentid>3527400</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T12:30:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Løken</username>
        <id>8417</id>
      </contributor>
      <origin>3643138</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5636" sha1="0a2375lxmsqn7sxdhalfcjm2ulj4p4z" xml:space="preserve">{{Футболшы
| есімі = Альвред Финнбогасон
| сурет = Alfred Finnbogason.jpg
| сурет ені = 210px
| туған күні=11. 02. 1989
| азаматтығы={{байрақ|Исландия}}
| туған жері = Рейкьявик, [[Исландия]]
| бойы = 184
| салмағы = 78
| позиция = шабуылшы
| қазіргі клуб = {{Flagicon|Германия|20px}} [[Аугсбург (футбол клубы)|Аугсбург]]
| номері = 27
| жастар клубы = {{футбол карьерасы
|1995—1999|{{Flagicon|Исландия|20px}} [[Фьолнир]]|
|1999—2001|{{Flagicon|Шотландия|20px}} Лотиан Сисл Хатчинсон Вейл|
|2001—2005|{{Flagicon|Исландия|20px}} [[Фьолнир]]|
|2005—2007|{{Flagicon|Исландия|20px}} [[Брейдаблик]]|}}
| клубтары = {{футбол карьерасы
|2007—2010|{{Flagicon|Исландия|20px}} [[Брейдаблик]]|43 (28)
|2007|{{аренда}}{{Flagicon|Исландия|20px}} Онаблик| 2 (2)
|2010—2012|{{Flagicon|Бельгия|20px}} [[Локерен (футбол клубы)|Локерен]]|22 (4)
|2012|{{аренда}}{{Flagicon|Швеция|20px}} [[Хельсингборг (футбол клубы)|Хельсингборг]]|17 (12)
|2012—2014|{{Flagicon|Нидерланд|20px}} [[Херенвен (футбол клубы)|Херенвен]]|62 (53)
|2014—2016|{{Flagicon|Испания|20px}} [[Реал Сосьедад]]|25 (2)
|2015|{{аренда}}{{Flagicon|Грекия|20px}} [[Олимпиакос (футбол клубы)|Олимпиакос (Пирей)]]|7 (2)
|2016—|{{Flagicon|Германия|20px}} [[Аугсбург (футбол клубы)|Аугсбург]]|44 (24)
}}
| ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы
|2009—2011|{{Flagicon|Исландия|20px}} Исландия-21|11 (5)
|2010—|{{Flagicon|Исландия|20px}} [[Исландия Ұлттық футбол құрамасы|Исландия]]|45 (11)}}
}}
'''Альвред Финнбогасон''' ({{lang-is|Alfreð Finnbogason}}; [[1 ақпан]] [[1989 жыл|1989]], [[Рейкьявик]], [[Исландия]]) — исландиялық футболшы, Германияның &quot;Аугсбург&quot; клубы мен Исландия Ұлттық футбол құрамасының шабуылшысы. 
==Карьерасы==
Исландияның әлем чемпионаттары финалдық турнирлеріндегі тұңғыш голының авторы (2018 жылғы әлем біріншілігінің топтық турнирінде Аргентинаның қақпасына соқты). 2010 жылдан бері ұлттық құрама сапында ойнап келеді.

Карьерасында Исландияның, Бельгияның&lt;ref&gt;{{cite web
 | url         = http://www.transfermarkt.at/de/kaa-gent-ksc-lokeren/index/spielbericht_1072015.html
 | title       = Transfermarkt.at
 | accessdate  = 
 | lang        = de
 | description = «Гент» — «Локерен» 2:1
 | archiveurl  = https://www.webcitation.org/6BoBYX3sa
 | archivedate = 2012-10-30
}}&lt;/ref&gt; (Жюпиле Лигасындағы бірінші голын 2011 жылы 12 ақпанда &quot;Шарлеруаның&quot; қақпасына соқты)&lt;ref&gt;{{cite web
 | url         = http://www.transfermarkt.at/de/ksc-lokeren-rsc-charleroi/index/spielbericht_1078998.html
 | title       = Transfermarkt.at
 | accessdate  = 
 | lang        = de
 | description = «Локерен» — «Шарлеруа» 1:1
 | archiveurl  = https://www.webcitation.org/6BoBcYCHE
 | archivedate = 2012-10-30
}}&lt;/ref&gt;), Испанияның&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sc-heerenveen.nl/nieuws/finnbogason-naar-real-sociedad/10|title=Finnbogason naar Real Sociedad.|publisher=''sc-heerenveen.nl''|lang=nl|accessdate=5.7.2014}}&lt;/ref&gt;, Швецияның, Нидерландтың, Германияның клубтарында ойнады.
{{толықтыру}}

== Жетістіктері ==

=== &lt;big&gt;'''Командалық'''&lt;/big&gt; ===
«'''Брейдаблик'''»

* Исландия чемпионы ('''1'''): 2010
* Исландия кубогы ('''1'''): 2009

«'''Локерен'''»

* Бельгия кубогы ('''1'''): 2011/12

«'''Хельсингборг'''»

* Швеция суперкубогы ('''1'''): 2012

=== '''Жеке''' ===

* Исландия чемпионатының үздік мергені ('''1'''): 2010
* Исландияның үздік жас футболшысы ('''1'''): 2009
* Нидерланд чемпионатының үздік мергені ('''1'''): 2013/14

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Сілтемелер ==
* [http://www.uefa.com/worldcup/season=2014/teams/player=250011522/index.html УЕФА сайтындағы профилі]{{ref-en}}
* [http://rus.worldfootball.net/spieler_profil/alfred-finnbogason/ Worldfootball.net сайтындағы профилі]{{Deadlink|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-en}}
{{Бастама}}
{{Сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:Исландия футболшылары]]
[[Санат:Олимпиакос Пирей ФК ойыншылары]]
[[Санат:Брейдаблик ФК ойыншылары]]
[[Санат:Реал Сосьедад ФК ойыншылары]]
[[Санат:Исландия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]]</text>
      <sha1>0a2375lxmsqn7sxdhalfcjm2ulj4p4z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Андрей Крамарич</title>
    <ns>0</ns>
    <id>604672</id>
    <revision>
      <id>3643348</id>
      <parentid>3261331</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T10:51:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3643348</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5983" sha1="tr0en79vbxe9sq8jgzbn5t9q9l0838w" xml:space="preserve">{{Футболшы
 |есімі                         = Андрей Крамарич
 |сурет                 = Andrej Kramarić 2018.jpg
 |сурет ені                      = 200px
 |туған күні = 19.06.1991
 |туған жері=Загреб, Югославия&lt;ref&gt;https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/46580&lt;/ref&gt;
 |азаматтығы={{байрақ|Хорватия}}
 |бойы                       = 177
 |салмағы                       = 70
 |позиция                     = шабуылшы
 |қазіргі клуб               = {{Flagicon|Германия|20px}} [[Хоффенхайм (футбол клубы)|Хоффенхайм]]
 |номері                       = 27
 |жастар клубы            = {{футбол карьерасы
|1997—2009|{{Flagicon|Хорватия|20px}} [[Динамо (футбол клубы, Загреб)|Динамо (Загреб)]]|}}
 |клубтары                       = {{футбол карьерасы
|2009—2013|{{Flagicon|Хорватия|20px}} [[Динамо (футбол клубы, Загреб)|Динамо (Загреб)]]|42 (10)
|2012—2013|{{аренда}}{{Flagicon|Хорватия|20px}} [[Локомотива]]|44 (20)
|2013—2015|{{Flagicon|Хорватия|20px}} [[Риека (футбол клубы)|Риека]]|42 (37)
|2015—2016|{{Flagicon|Англия|20px}} [[Лестер Сити]]|15 (2)
|2016|{{аренда}}{{Flagicon|Германия|20px}} [[Хоффенхайм (футбол клубы)|Хоффенхайм]]|15 (5)
|2016—|{{Flagicon|Германия|20px}} [[Хоффенхайм (футбол клубы)|Хоффенхайм]]|68 (28)}}
| ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы
|2005|{{Flagicon|Хорватия|20px}} Хорватия-14|2 (0)
|2007|{{Flagicon|Хорватия|20px}} Хорватия-16|7 (4)
|2007—2008|{{Flagicon|Хорватия|20px}} Хорватия-17|12 (6)
|2008—2009|{{Flagicon|Хорватия|20px}} Хорватия-18|9 (3)
|2008—2011|{{Flagicon|Хорватия|20px}} Хорватия-19|12 (3)
|2011|{{Flagicon|Хорватия|20px}} Хорватия-20|2 (1)
|2011—2013|{{Flagicon|Хорватия|20px}} Хорватия-21|9 (5)
|2014—|{{Flagicon|Хорватия|20px}} [[Хорватия Ұлттық футбол құрамасы|Хорватия]]|20 (4)}}
}}
'''Андрей Крамарич''' ({{lang-hr|Andrej Kramarić}}; 19 маусым 1991, [[Загреб]], [[Югославия халқының социалистік одағы|Югославия]])&amp;nbsp;— хорват футболшысы,  «[[Хоффенхайм (футбол клубы)|Хоффенхайм»]] клубы мен Хорватия құрамасының шабуылшысы. 
 
== Клубтық мансабы ==
Загребтің «Динамо» командасының тәрбиеленушісі. Балалар және жасөспірімдер клубында ойнап-ақ 450-ден аса гол соғыпты. Бұл да өзіндік бір рекорд.

Кәсіпқой карьерасын 2009 жылы бастады. 24 мамырда Хорватия біріншілігінде &quot;Загребке&quot; қарсы ойнады.

Келесі маусымда еуротурнирлердегі дебютін өткізді. 15 шілде күні Чемпиондар Лигасының іріктеуінде Арменияның &quot;Пюник&quot; клубымен ойында алаңға шықты. 2009/10 маусымда Хорватия чемпионатында 24 кездесуде алаңға шығып, 7 голдың авторы атанды.

2012 жылы ақпанда &quot;Локомотива&quot; клубына жалға берілді. Бір маусымнан соң туған клубына қайта оралды. Бірақ негізгі құрамда орын жетіспей, ойын практикасын жетілдіру үшін &quot;Риека&quot; клубына кетті.

2015 жылы &quot;Лестер Ситимен&quot; үш жылдық келісім шарт жасасты. Бірақ сол маусымның ортасында-ақ &quot;Хоффенхаймға&quot; жалға кетті. Крамаричтің ойынына көңілдері толған германиялық клуб басшылары 2016 жылы жазда футболышын толығымен сатып алды.

== Ұлттық құрамада ==
Хорватияның барлық жастар құрамасында ойнады. Ал Ұлттық құрамаға алғаш рет 2014 жылы шақырту алды. 4 қыркүйек күні Кипрге қарсы ойында алаңға шықты да, 18 минутта Манджукичке нәтижелі пас берді. Бес күннен соң Мальта құрамасының қақпасына тұңғыш голын соқты.

2018 жылғы әлем чемпионатына қатысты.

== Жетістіктері ==
* «Динамо» (Загреб)
* Хорватия чемпионы (2): 2009/10, 2010/11
* Хорватия кубогы (2): 2010/11, 2013/14
* Хорватия суперкубогы: 2014

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Сілтемелер ==
{{Сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:19 маусымда туғандар]]
[[Санат:Загребте туғандар]]
[[Санат:Динамо Загреб ФК ойыншылары]]
[[Санат:Лестер Сити ФК ойыншылары]]
[[Санат:Хоффенхайм ФК ойыншылары]]
[[Санат:Риека ФК ойыншылары]]
[[Санат:Локомотива ФК ойыншылары]]
[[Санат:Хорватия футболшылары]]
[[Санат:Хорватия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]]</text>
      <sha1>tr0en79vbxe9sq8jgzbn5t9q9l0838w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ваит Абдул-Хамидович Талғаев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>605262</id>
    <revision>
      <id>3643352</id>
      <parentid>2722023</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T10:53:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3643352</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6180" sha1="am0hdraz4vurpo8r4g2pah2rgwzqw22" xml:space="preserve">{{Футболшы
| есімі            = Ваит Талгаев
| толық аты     = Ваит Абдул-Хамидович Талгаев
| сурет = Talgaev.JPG
| сурет ені = 200px
| туған күні  = 11.5.1953
| туған жері= [[Тараз|Жамбыл]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
| азаматтығы   = {{Flagicon|КСРО}} [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]&lt;br&gt;{{байрақ|Қазақстан}} 
| бойы           =
| салмағы            =
| позиция        = қорғаушы
| қазіргі клуб  = 
| клубтары          = {{футбол карьерасы
 |1972—1973|{{Flagicon|КСРО|20px}} [[Тараз (футбол клубы)|Алатау]]|65 (0)
 |1976—1979|{{Flagicon|КСРО|20px}} [[Қайрат (футбол клубы)|Қайрат]]|125 (0)
 |1980|{{Flagicon|КСРО|20px}} [[Ахмат (футбол клубы)|Терек]]|? (?)
 |1981—1982|{{Flagicon|КСРО|20px}} [[Қайрат (футбол клубы)|Қайрат]]|29 (0)}}
| бапкер клубтары =  {{футбол карьерасы
 |1990—1991|{{Flagicon|КСРО|20px}} [[Тараз (футбол клубы)|Химик]]|
 |1992|{{Flagicon|Қазақстан|20px}} [[Тараз (футбол клубы)|Фосфор]]|
 |1993—1994|{{Flagicon|Ресей|20px}} [[Эрзу]]|
 |1995—1997|{{Flagicon|Қазақстан|20px}} [[Тараз (футбол клубы)|Тараз]]|
 |1998|{{Flagicon|Қазақстан|20px}} [[Ертіс (футбол клубы, Павлодар)|Ертіс]]|
 |1998—1999|{{Flagicon|Қазақстан|20px}} [[Қайсар (футбол клубы)|Қайсар-Харрикейн]]|
 |1999|{{Flagicon|Қазақстан|20px}} [[Ордабасы (футбол клубы)|Синтез]]|
 |2000|{{футбол|Қазақстан}}|
 |2001—2002|{{Flagicon|Қазақстан|20px}} [[Атырау (футбол клубы)|Атырау]]|
 |2003—2005|{{Flagicon|Ресей|20px}} [[Ахмат (футбол клубы)|Терек]]|
 |2006—2007|{{Flagicon|Ресей|20px}} [[Ахмат (футбол клубы)|Терек]]|
 |2009—2010|{{Flagicon|Қазақстан|20px}} [[Жетісу (футбол клубы)|Жетісу]]|
 |2010—2011|{{Flagicon|Қазақстан|20px}} [[Тараз (футбол клубы)|Тараз]]|
 |2012—2016|{{Flagicon|Ресей|20px}} [[Ахмат (футбол клубы)|Терек]]|бапкер
 |2013|{{Flagicon|Ресей|20px}} [[Ахмат (футбол клубы)|Терек]]|м.а
 |2017—2018|{{Flagicon|Қазақстан|20px}} [[Тараз (футбол клубы)|Тараз]]|}}
}}
'''Ваит Абдул-Хамидович Талғаев''' ([[11 мамыр]] [[1953 жыл|1953]], [[Тараз|Жамбыл]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — КСРО футболшысы, КСРО және Қазақстанның футбол бапкері. Қазақстандағы ең табысты бапкерлердің бірі&lt;ref&gt;[http://www.sports.kz/news/vait-talgaev-u-nas-silnaya-shkola Ваит Талгаев: «Біздегі мектеп мықты»]&lt;/ref&gt;.

== Мансабы ==
Жамбыл (қазіргі Тараз) футболының түлегі. Карьреасын жамбылдық &quot;Алатау&quot; клубында бастаған. Жетпісінші жылдардың соңында &quot;[[Қайрат (футбол клубы)|Қайратта]]&quot; ойнап, одаққа танымал болды. 

1982 жылы &quot;Қайратта&quot; ойнап жүріп футболшылық ғұмырын аяқтады да, тоқсаныншы жылдары бапкерлік қызметке кірісті. Көп басқарған ұжымдары — Қазақстанның &quot;[[Тараз (футбол клубы)|Тараз]]&quot; командасы мен Ресейдің &quot;Ахмат&quot; (ол кезде &quot;Терек&quot; деп аталатын) клубы.

2000 жылы [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы|Қазақстан Ұлттық құрамасын]] жаттықтырды. Ұлты шешен болғанымен өзін қазақ сезінетін футболшалардың бірі.

== Жетістіктері ==

=== Ойыншы ретінде ===

; «Кайрат»

* КСРО чемпионатындағы 1 лига жеңімпазы: 1976

=== Бапкер ретінде ===

; «Тараз»

* Қазақстан чемпионы: 1996
* Қазақстанның ұола жүлдегері: 1995, 1997

; «Атырау»

* Қазақстанның күміс жүлдегері: 2001, 2002

; «Терек»

* Ресей кубогы: 2003/04
* Ресейдегі 1 лига жеңімпазы: 2004

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Сыртқы сілтемелер ==
*[http://footballfacts.ru/players/73240 Профилі]
[[Санат:Тараз ФК ойыншылары]]
[[Санат:Қайрат ФК ойыншылары]]
[[Санат:КСРО футболшылары]]
[[Санат:Ахмат ФК ойыншылары]]
[[Санат:Қазақстан футбол жаттықтырушылары]]
[[Санат:Атырау ФК жаттықтырушылары]]
[[Санат:Ахмат ФК жаттықтырушылары]]
[[Санат:Жетісу ФК жаттықтырушылары]]
[[Санат:Тараз ФК жаттықтырушылары]]
[[Санат:Ертіс ФК жаттықтырушылары]]
[[Санат:Қайсар ФК жаттықтырушылары]]
[[Санат:Ордабасы ФК жаттықтырушылары]]
[[Санат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары]]</text>
      <sha1>am0hdraz4vurpo8r4g2pah2rgwzqw22</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Александр Генрихович Бородюк</title>
    <ns>0</ns>
    <id>607197</id>
    <revision>
      <id>3643351</id>
      <parentid>3259427</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T10:51:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3643351</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7668" sha1="dd0h8c35r6edvoqf6y7xk3bmu5y9kvl" xml:space="preserve">{{Футболшы
 |есімі                         = Александр Бородюк
 |толық аты                  = Александр Генрихович Бородюк
 |туған күні = 30.11.1962
|туған жері = Воронеж, КСРО
|сурет = Aleksandr Borodyuk.jpg
|азаматтығы = {{Flagicon|КСРО}} [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]&lt;br&gt;{{Flagicon|Ресей|20px}} [[Ресей]]
|бойы                        = 184
 |позиция = |салмағы                         = 77
 |қазіргі клуб               = ''карьерасын аяқтады''
 |жастар клубы            = {{футбол карьерасы
||{{Flagicon|КСРО}} СХИ Воронеж|
||{{Flagicon|КСРО}} СДЮСШОР Факел (Воронеж)|}}
 |клубтары                       = {{футбол карьерасы
|1979|{{Flagicon|КСРО}} [[Факел (футбол клубы, Воронеж)|Факел (Воронеж)]]|0 (0)
|1980—1981|{{Flagicon|КСРО}} [[Динамо (футбол клубы, Вологда)|Динамо (Вологда)]]|58 (12)
|1982—1989|{{Flagicon|КСРО}} [[Динамо (футбол клубы, Мәскеу)|Динамо М]]|187 (57)
|1989—1993|{{Flagicon|Германия|20px}} [[Шальке 04]]|124 (41)
|1994—1995|{{Flagicon|Германия|20px}} [[Фрайбург (футбол клубы)|Фрайбург]]|20 (2)
|1996|{{Flagicon|Германия|20px}} [[Ганновер 96]]|16 (3)
|1997—1999|{{Flagicon|Ресей|20px}} [[Локомотив (футбол клубы, Мәскеу)|Локомотив М]]|32 (13)
|1999|{{Flagicon|Ресей|20px}} [[Мәскеу (футбол клубы)|Торпедо-ЗИЛ]]|12 (1)
|2000|{{Flagicon|Ресей|20px}} [[Крылья Советов (футбол клубы, Самара)|Крылья Советов]]|20 (1)}}
 |ұлттық құрамы        = {{футбол карьерасы
|1987—1989|{{Flagicon|КСРО|20px}} КСРО (олимп.)|6 (1)
|1989—1991|{{футбол|КСРО}}|7 (1)
|1992—1994|{{Футбол|Ресей}}|8 (4)|}}
 |бапкер клубтары            = {{футбол карьерасы
|2001—2002|{{Flagicon|Ресей|20px}} [[Крылья Советов (футбол клубы, Самара)|Крылья Советов]]|екінші бапкер
|2002—2012|{{Flagicon|Ресей|20px}} Ресей|екінші бапкер
|2006|{{Flagicon|Ресей|20px}} Ресей-21|
|2006|{{Flagicon|Ресей|20px}} [[Ресей Ұлттық футбол құрамасы|Ресей]]|м. а.
|2013—2014|{{Flagicon|Ресей|20px}} [[Торпедо (футбол клубы, Мәскеу)|Торпедо М]]|
|2016|{{Flagicon|Қазақстан|20px}} [[Қайрат (футбол клубы)|Қайрат]]|
|2017|{{футбол|Қазақстан}}|
}}}}

'''Александр Генрихович Бородюк''' (30 қараша 1962&lt;ref&gt;[https://bigenc.ru/sport/text/4600805] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180915154919/https://bigenc.ru/sport/text/4600805 |date=2018-09-15 }}&lt;/ref&gt;, [[Воронеж]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — КСРО және Ресей футболшысы, бапкер. [[1988 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|1988 жылғы Жазғы Олимпиада]] чемпионы. 

== Мансабы ==
КСРО, Германия, Ресей клубтарында өнер көрсетті. 1989 жылы КСРО үкіметі футболшыларға шетелдік клубтармен контракті жасауға рұқсат берді де, Мәскеудің &quot;[[Динамо (футбол клубы, Мәскеу)|Динамосынан]]&quot; Германияның &quot;[[Шальке 04|Шалькесіне]]&quot; ауысты. 1996 жылға дейін Германияның &quot;Шалькеден&quot; бөлек &quot;Ганновер&quot;, &quot;Фрайбург&quot; клубтарында ойнап, Ресейге оралды.

КСРО-ның еңбек сіңірген спорт шебері, Ресейдің еңбек сіңірген жаттықтырушысы.

1990 жылы КСРО сапында, 1994 жылы Ресей сапында әлем чемпионаттарына қатысты. 

Футболшылық ғұмырын аяқтаған соң бапкерлікпен айналысты. 2016 жылға дейін [[Ресей Ұлттық футбол құрамасы|Ресей құрамасы]] және бірнеше Ресей клубтарын баптады. 2016 жылы Қазақстанға келіп, &quot;[[Қайрат (футбол клубы)|Қайрат]]&quot; командасын жаттықтырды. Бір жылдан соң [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы|Қазақстан құрамасына]] бас бапкер боп тағайындалды. Бірақ [[Футболдан 2018 жылғы әлем біріншілігі (іріктеу турнирі)|ӘЧ-2018 іріктеуіндегі]] сәтсіздіктен соң ол қызметтен босады.

== Жетістіктері ==

=== Командалық ===

==== Ойыншы ретінде ====
'''КСРО құрамасы'''

* Олимпиада чемпионы: 1988

'''Динамо (Мәскеу)'''

* КСРО кубогы: 1984
* КСРО-ның күміс жүлдегері: 1986

'''Шальке 04'''

* ІІ Бундеслига жеңімпазы: 1990/91

'''Фрайбург'''

* Бундеслиганың қола жүлдегері: 1994/95

'''Локомотив (Мәскеу)'''

* Ресей кубогы: 1996/97

==== Бапкер ретінде ====
'''Торпедо'''

* Ресейдің қола жүлдегері: 2014

Қ'''айрат'''

* Қазақстан суперкубогы: 2016

=== Жеке ===

* КСРО чемпионатының үздік мергені: '''(2)''' 1986, 1988
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [http://www.legioner.kulichki.com/index.php?id=11&amp;lang=ru&amp;player=66 Бородюк в бундеслиге: от Шальке до Ганновера (фото, карьера, статистика, голы) ]
{{Сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:КСРО футболшылары]]
[[Санат:Ресей футболшылары]]
[[Санат:Динамо Мәскеу ФК ойыншылары]]
[[Санат:Шальке 04 ФК ойыншылары]]
[[Санат:Ганновер ФК ойыншылары]]
[[Санат:Фрайбург ФК ойыншылары]]
[[Санат:Локомотив Мәскеу ФК ойыншылары]]
[[Санат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары]]
[[Санат:Ресей футбол жаттықтырушылары]]
[[Санат:Қайрат ФК жаттықтырушылары]]
[[Санат:Ресей Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]]
[[Санат:КСРО Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]]
[[Санат:Футболдан Олимпиада чемпиондары]]
[[Санат:1988 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары]]
[[Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары]]
[[Санат:КСРО-ның Олимпиада чемпиондары]]</text>
      <sha1>dd0h8c35r6edvoqf6y7xk3bmu5y9kvl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Денилсон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>607836</id>
    <revision>
      <id>3643341</id>
      <parentid>3056926</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T10:49:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3643341</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5303" sha1="recaz9hmhbhzl2vmjuxvtdighwgd6ox" xml:space="preserve">{{Футболшы
 |есімі                         = Денилсон
 |толық аты                 = Денилсон де Оливейра Араужо
 |сурет                 = Denílson de Oliveira Araújo 01.jpg
 |туған күні              = 24.8.1977
 |туған жері              = Сан-Паулу, [[Бразилия]]
 |азаматтығы                 = {{flagicon|Бразилия|20px}} [[Бразилия]]
 |бойы                       = 178
 |салмағы                         = 68
 |позиция                     = жартылай қорғаушы
 |қазіргі клуб               = карьерасын аяқтады
 |жастар клубы            = {{футбол карьерасы
|1994|{{flagicon|Бразилия|20px}} [[Сан-Паулу (футбол клубы)|Сан-Паулу]]|}}
 |клубтары                       = {{футбол карьерасы
|1994—1998|{{flagicon|Бразилия|20px}} [[Сан-Паулу (футбол клубы)|Сан-Паулу]]|110 (8)
|1998—2005|{{flagicon|Испания|20px}} [[Реал Бетис]]|186 (13)
|2000|{{аренда}}{{flagicon|Бразилия|20px}} [[Фламенго]]|11 (3)
|2005—2006|{{flagicon|Франция|20px}} [[Бордо (футбол клубы)|Бордо]]|31 (3)
|2006—2007|{{flagicon|Сауд Арабиясы|20px}} [[Әл-Наср (футбол клубы, Эр-Рияд)|Әл-Наср (Эр-Рияд)]]|15 (3)
|2007—2008|{{flagicon|АҚШ|20px}} [[Даллас (футбол клубы)|Даллас]]|8 (1)
|2008|{{flagicon|Бразилия|20px}} [[Палмейрас]]|27 (3)
|2009|{{flagicon|Бразилия|20px}} [[Итумбиара (футбол клубы)|Итумбиара]]|? (?)
|2009|{{flagicon|Вьетнам|20px}} [[Хайфон (футбол клубы)|Хайфон]]|1 (1)
|2010|{{flagicon|Грекия|20px}} [[Кавала (футбол клубы)|Кавала]]|0 (0)}}
 |ұлттық құрамы       = {{футбол карьерасы
|1996—2003|{{футбол|Бразилия}}|66 (10)}}
}}
'''Денилсон де Оливейра Араужо''' ({{lang-pt|Denílson de Oliveira Araújo}}; [[24 тамыз]] [[1977 жыл]], [[Сан-Паулу]]) — бразилиялық футболшы, шабуылшы. 
== Мансабы ==
=== Ұлттық құрамада ===
1996-2003 жылдары [[Бразилия Ұлттық футбол құрамасы|Бразилия ұлттық футбол құрамасында]] ойнаған. [[Футболдан 2002 жылғы әлем біріншілігі|2002 жылғы]] әлем чемпионы, [[Футболдан 1998 жылғы әлем біріншілігі|1998 жылғы әлем чемпионатының]] күміс жүлдегері. 

2003 жылы ақпан айында [[Қытай Ұлттық футбол құрамасы|Қытаймен]] жолдастық кездесуде ұлттық құрамадағы соңғы ойынын өткізді. [[Луиз Фелипе Сколари|Сколари]] құрама бапкерлігінен кеткен соң оны ешкім қайтадан құрамаға шақырған жоқ.

== Жетістіктері ==

=== Клубтық ===

* Сан-Паулу штатының чемпионы: 1998, 2008
* КОНМЕБОЛ кубогы: 1994
* Испания кубогы: 2004/05
* АҚШ кубогының финалисі: 2007

=== Ұлттық құрама ===

* Екі әлем чемпионатына қатысты: 1998, 2002
* '''Әлем чемпионы: 2002'''
* '''Әлемнің вице-чемпионы: 1998'''
* Америка чемпионы: 1997
* Конфедерациялар кубогының жеңімпазы 1997

=== Жеке ===

* Конфедерациялар кубогының үздік ойыншысы: 1997
== Қатысқан турнирлері ==
* Конфедерациялар кубогы: 1997
* Америка кубогы: 1997, 2001
* Әлем чемпионаттары: 1998, 2002
* КОНКАКАФ Алтын кубогы: 1998
== Сілтемелер ==
*[http://fc.dallas.mlsnet.com/players/es/bio.jsp?team=t104&amp;player=deoliveira_d&amp;playerId=deo386216&amp;statType=current Профилі]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080316102452/http://fc.dallas.mlsnet.com/players/es/bio.jsp?team=t104&amp;player=deoliveira_d&amp;playerId=deo386216&amp;statType=current |date=2008-03-16 }}
*[http://www.footballdatabase.com/index.php?page=player&amp;Id=1047&amp;pn=Den%C3%ADlson_de_Oliveira_Ara%C3%BAjo Статистикасы]
[[Санат:Бразилия футболшылары]]
[[Санат:Сан-Паулу ФК ойыншылары]]
[[Санат:Реал Бетис ФК ойыншылары]]
[[Санат:Фламенго ФК ойыншылары]]
[[Санат:Даллас ФК ойыншылары]]
[[Санат:Бордо ФК ойыншылары]]
[[Санат:Палмейрас ФК ойыншылары]]
[[Санат:Бразилия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]]
[[Санат:Футболдан әлем чемпиондары]]
[[Санат:Футболдан Оңтүстік Америка чемпиондары]]</text>
      <sha1>recaz9hmhbhzl2vmjuxvtdighwgd6ox</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Марк Вильмотс</title>
    <ns>0</ns>
    <id>608006</id>
    <revision>
      <id>3643362</id>
      <parentid>3638571</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T10:58:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3643362</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6163" sha1="jczbbubzx6ngd5pwr9sa27pdxh8nl2x" xml:space="preserve">{{Футболшы
 |есімі                        = Марк Вильмотс
 |туған күні                = 22.02.1969
 |азаматтығы={{ту|Бельгия}}
 |туған жері              = Донгельберг, [[Бельгия]]
 |бойы                        = 184
 |позиция                     = шабуылшы
 |қазіргі клуб               =карьерасын аяқтады
 |жастар клубы            = {{футбол карьерасы
|1980—1985|{{flagicon|Бельгия|20px}}  Жодуань|
|1985—1988|{{flagicon|Бельгия|20px}}  [[Сент-Трюйден (футбол клубы)|Сент-Трюйден]]|}}
 |клубтары                       = {{футбол карьерасы
|1987—1988|{{flagicon|Бельгия|20px}}  [[Сент-Трюйден (футбол клубы)|Сент-Трюйден]]|30 (9)
|1988—1991|{{flagicon|Бельгия|20px}} [[Мехелен (футбол клубы)|Мехелен]]|87 (22)
|1991—1996|{{flagicon|Бельгия|20px}} [[Стандард (футбол клубы, Льеж)|Стандард (Льеж)]]|136 (67)
|1996—2000|{{flagicon|Германия|20px}} [[Шальке 04]]|104 (21)
|2000—2001|{{flagicon|Франция|20px}} [[Бордо (футбол клубы)|Бордо]]|30 (8)
|2001—2003|{{flagicon|Германия|20px}} [[Шальке 04]]|34 (6)}}
 |ұлттық құрамы       = {{футбол карьерасы
|1990—2002|{{Футбол|Бельгия}} |70 (28)}}
 |бапкер клубтары            = {{футбол карьерасы
|2003|{{flagicon|Германия|20px}} [[Шальке 04]]|
|2004—2005|{{flagicon|Бельгия|20px}} [[Сент-Трюйден (футбол клубы)|Сент-Трюйден]]|
|2009—2012|{{Футбол|Бельгия}} |көмекші
|2012—2016|{{Футбол|Бельгия}} |
|2017|{{футбол|Кот-д’Ивуар}} |}}
|сурет=13980312001139636951013713150860 46238 PhotoT.jpg}}
'''Марк Вильмотс''' ({{lang-nl|Marc Wilmots}}; 22 ақпан 1969&lt;ref&gt;https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/286&lt;/ref&gt;, [[Жодуань|Донгельберг]], [[Бельгия]]) — бельгиялық футболшы, шабуылшы, жаттықтырушы. [[Бельгия Ұлттық футбол құрамасы|Бельгия]] және [[Кот-д’Ивуар Ұлттық футбол құрамасы|Кот-Д'Ивуар]] құрамаларын жаттықтырды.

== Мансабы ==
=== Ойыншы мансабы ===
1990-2002 жылдары Бельгия құрамасында ойнады. [[Футболдан 1998 жылғы әлем біріншілігі|1998 жылғы әлем чемпионатының]] екінші ойынында Мексиканың қақпасына екі доп соқты. 

[[Футболдан 2002 жылғы әлем біріншілігі|2002 жылғы әлем біріншілігінде]] топтық турнирдің үш ойыннында да гол соқты. 1/8 финалда Бразилияның қақпасына соққан таза голын төреші түсініксіз себептермен есептемей тастады.

Карьерасында төрт бірдей әлем чемпионатына қатысты. &quot;Мехелен&quot;, &quot;Стандард&quot;, &quot;[[Бордо (футбол клубы)|Бордо]]&quot;, &quot;[[Шальке 04|Шальке]]&quot; клубтарында доп тепті.

=== Бапкер мансабы ===
&quot;Шальке&quot; клубында ойнап жүріп, 2003 жылы футболшылық карьерасын аяқтады да, келесі жылы бапкерлікті де осы клубты жаттықтырудан бастады. 

2012-16 жылдары Бельгия құрамасын жаттықтырды. [[Футболдан 2014 жылғы әлем біріншілігі|2014 жылғы әлем чемпионаты]] мен [[Футболдан 2016 жылғы Еуропа біріншілігі|2016 жылғы Еуропа чемпионатында]] ширек финалға жетті. 2016 жылғы ЕУРО-дан соң ол қызметтен кетті.

2017 жылы [[Кот-д’Ивуар Ұлттық футбол құрамасы|Кот-Д'Ивуар құрамасының]] бас жаттықтырушысы боп тағайндалды. Бірақ [[Футболдан 2018 жылғы әлем біріншілігі (іріктеу турнирі)|2018 жылғы әлем біріншілігінің іріктеуінде]] құрама финалдық турнирге жолдама ала алмады да, ол қызметтен де босады.

== Жетістіктері ==

* Бельгия құрамасы сапында әлем чемпионаттарында ең көп гол соққан ойыншы: 5 гол
* Бельгиядағы жыл бапкері: 2014
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Сілтемелер ==
* [http://www.senaat.be/www/?MIval=/showSenator&amp;ID=4290&amp;LANG=fr Web page on the Belgian Senate web site] {{fr icon}}
[[Санат:Бельгия футболшылары]]
[[Санат:Стандард Льеж ФК ойыншылары]]
[[Санат:Мехелен ФК ойыншылары]]
[[Санат:Шальке 04 ФК ойыншылары]]
[[Санат:Шальке-04 ФК жаттықтырушылары]]
[[Санат:Бордо ФК ойыншылары]]
[[Санат:Сент-Трюйден ФК ойыншылары]]
[[Санат:Сент-Трюйден ФК жаттықтырушылары]]
[[Санат:Кот-д'Ивуар Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары]]
[[Санат:Бельгия Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары]]
[[Санат:Бельгия футбол жаттықтырушылары]]
[[Санат:Бельгия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]]</text>
      <sha1>jczbbubzx6ngd5pwr9sa27pdxh8nl2x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Әлібек Бақтиярұлы Бөлешев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>608021</id>
    <revision>
      <id>3643355</id>
      <parentid>2820510</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T10:54:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3643355</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5452" sha1="oqpoeidj7ck27noi4hjpl6lfv76g2mf" xml:space="preserve">{{Футболшы
| есімі            = Әлібек Бөлешев
| туған күні    =9.04.1981
| толық аты     = Әлібек Бақтиярұлы Бөлешев
| азаматтығы={{байрақ|Қазақстан}}
| туған жері = {{туғанжері|Талдықорған|Талдықорғанда}}
| бойы           = 171
| салмағы            = 70
| позиция        = шабуылшы
| қазіргі клуб  = [[Оқжетпес (футбол клубы)|Оқжетпес]] 
| қызметі      = команда басшысы
| номері         = 10
| клубтары          = {{футбол карьерасы
|1999|{{flagicon|KAZ|20px}} [[Жетісу (футбол клубы)|Жетісу]]|14 (2)
|2000—2006|{{flagicon|KAZ|20px}} [[Қайрат (футбол клубы)|Қайрат]]|156 (66)
|2007|{{flagicon|KAZ|20px}} [[Ақтөбе (футбол клубы)|Ақтөбе]]|16 (1)
|2007—2008|{{flagicon|KAZ|20px}} [[Қайрат (футбол клубы)|Қайрат]]|36 (11)
|2009|{{flagicon|KAZ|20px}} [[Ордабасы (футбол клубы)|Ордабасы]]|6 (2)
|2009|{{flagicon|KAZ|20px}} [[Атырау (футбол клубы)|Атырау]]|9 (1)
|2010|{{flagicon|KAZ|20px}} [[Тараз (футбол клубы)|Тараз]]|11 (1)
|2011|{{flagicon|KAZ|20px}} [[Сұңқар (футбол клубы)|Сұңқар]] (1 лига)|24 (21) 
|2012|{{flagicon|KAZ|20px}} [[Сұңқар (футбол клубы)|Сұңқар]]|14 (0)
|2013—2014|{{flagicon|KAZ|20px}} [[Оқжетпес (футбол клубы)|Оқжетпес]] (1 лига)|53 (36) 
|2015—2016|{{flagicon|KAZ|20px}} [[Оқжетпес (футбол клубы)|Оқжетпес]]|52 (14)
|2017|{{flagicon|KAZ|20px}} [[Ордабасы (футбол клубы)|Ордабасы]]|4 (0)
|2017|{{flagicon|KAZ|20px}} [[Оқжетпес (футбол клубы)|Оқжетпес]]|14 (2)
|2018|{{flagicon|KAZ|20px}} [[Оқжетпес (футбол клубы)|Оқжетпес]] (1 лига)|15 (5)}}
|ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы
|2002—2004|{{футбол|Қазақстан}}|9 (0)}}
}}
'''Әлібек Бақтиярұлы Бөлешев''' (9 сәуір 1981, [[Талдықорған]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — қазақ футболшысы, шабуылшы. [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы|Қазақстан Ұлттық футбол құрамасында]] ойнаған.
== Мансабы ==
=== Клубтық ===
&quot;Жетісу&quot; футбол клубының түлегі. 1999 жылы 18 жасында-ақ Қазақстанның жоғары лигасында ойнай бастады. Маусым соңында &quot;Жетісу&quot; төменгі лигаға түсіп кетті де, Әлібек &quot;Қайратқа&quot; ауысты. 

&quot;Қайрат&quot; сапында алты маусым ойнап, 60-тан аса голдың авторы атанды, 2001, 2003 жылдары Қазақстан кубогын, 2004 жылы Қазақстан чемпионы атағын иеленді. 2007 жылы &quot;Ақтөбеге&quot; ауысты да, жыл соңында &quot;Қайратқа&quot; оралды. &quot;Ақтөбе&quot; сапында бір гол ғана соға алды, бірақ &quot;Ақтөбе&quot; ол маусымды жақсы өткізіп, Әлібек екінші рет Қазақстан чемпионы атанды.

=== Ұлттық құрама ===
Қазақстан құрамасы сапында алғашқы ойынын 2002 жылы 7 шілдеде Эстонияға қарсы өткізді.

2004 жылы 13 қазан күні Албаниямен ойында соңғы рет құрама сапында ойнады. Бұл [[Футболдан 2006 жылғы әлем біріншілігі (іріктеу турнирі)|ӘЧ-2006 іріктеу]] ойыны болатын.

== Жетістіктері ==
=== Командалық ===
; Қайрат

* Қазақстан чемпионы: 2004
* Қазақстан кубогы (2): 2001, 2003
* қазақстан кбогының финалисі (2): 2004, 2005
=== Жеке ===
* Қазақстанның үздік сол қаптал шабуылшысы (3): 2001, 2003, 2004

; Ақтөбе

Қазақстан чемпионы (2): 2007

== Сілтемелер ==
* [http://footballdatabase.eu/football.joueurs.alibek.buleshev.8832.en.html Профилі]{{ref-en}}
* [http://www.weltfussball.de/spieler_profil/alibek-buleshev/ Профилі]{{ref-de}}

{{Бастама}}
{{сыртқы сілтемелер}}
[[Санат:Қазақстан футболшылары]][[Санат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]]
[[Санат:Жетісу ФК ойыншылары]]
[[Санат:Қайрат ФК ойыншылары]]
[[Санат:Ақтөбе ФК ойыншылары]]
[[Санат:Ордабасы ФК ойыншылары]]
[[Санат:Атырау ФК ойыншылары]]
[[Санат:Тараз ФК ойыншылары]]
[[Санат:Сұңқар ФК ойыншылары]]
[[Санат:Оқжетпес ФК ойыншылары]]</text>
      <sha1>oqpoeidj7ck27noi4hjpl6lfv76g2mf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Драган Джаич</title>
    <ns>0</ns>
    <id>613065</id>
    <revision>
      <id>3643343</id>
      <parentid>3536388</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T10:49:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3643343</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6053" sha1="2qqb2a2qudbapr3yvmi3qzt5tjkaz8l" xml:space="preserve">{{Футболшы
 |есімі                         = Драган Джаич
 |сурет                 = Dragan Džajić.jpg
 |сурет ені                      = 170px
 |туған күні               = 30.5.1946
 |туған жері              = {{туғанжері|Уб|Убта}}, Югославия
 |азаматтығы                 = {{flagicon|Югославия|20px}} [[Югославия халқының социалистік одағы|Югославия]]&lt;br&gt;{{flagicon|Югославия|20px}} [[Сербия және Черногория]]&lt;br&gt;{{flagicon|Сербия|20px}} [[Сербия]]
 |бойы                        = 174
 |позиция                     = шабуылшы
 |қазіргі клуб               = ''карьерасын аяқтады''
 |жастар клубы            = {{футбол карьерасы
||{{flagicon|Югославия|20px}} Единство (Уб)}}
 |клубтары                       = {{футбол карьерасы
|1962—1975|{{flagicon|Югославия|20px}} [[Црвена Звезда (футбол клубы)|Црвена Звезда]]|281 (108)
|1975—1977|{{flagicon|Франция|20px}} [[Бастия (футбол клубы)|Бастия]]|66 (31)
|1977—1978|{{flagicon|Югославия|20px}} [[Црвена Звезда (футбол клубы)|Црвена Звезда]]|25 (5)
|1962—1978|'''Барлығы'''|'''372 (144)'''}}
 |ұлттық құрамы        = {{футбол карьерасы
|1964—1979|{{футбол|Югославия}}|85 (23)}}
}}
'''Драган Джаич''' ({{lang-sr|[[вуковица]]: Драган Џајић; [[гаевица]]: Dragan Džajić}}; [[30 мамыр]] [[1946 жыл]], [[Уб]], [[Югославия халқының социалистік одағы|Югославия]]) — югославиялық футболшы, шабуылшы. Югославия футболы тарихындағы ең үздік футболшылардың бірі. 

== Мансабы ==
Ұзақ жылдар бойы &quot;[[Црвена Звезда (футбол клубы)|Црвена Звезда]]&quot; клубында доп тепкен. Тек 1975-77 жылдары ғана Францияның &quot;Бастия&quot; кмоандасында ойнады. 1977 жылы туған командасына оралып, бір жылдай доп тепті де, 1978 жылы 32 жасында карьерасына нүкте қойды.

1968 жылы [[Футболдан 1968 жылғы Еуропа біріншілігі|Еуропа чемпионатына]] қатысып, финалға дейін жетті. Финалда Югославия екі ойын қорытысында Италияға жол берді.

[[Футболдан 1974 жылғы әлем біріншілігі|1974 жылы әлем чемпионатына]] қатысқан. Екінші турда [[Конго Демократиялық Республикасы Ұлттық футбол құрамасы|Заирдің]] қақпасына бір гол соқты. Бұл ойында Югославия өзінің ӘЧ тарихындағы ең ірі жеңісіне қол жеткізді — 9:0.

1976 жылы да Өз елінде өткен [[Футболдан 1976 жылғы Еуропа біріншілігі|Еуропа чемпионатына]] қатысты. Бұл жолы құрама жартылай финалға дейін жетті.

Футбол ойнауды доғарған соң ұзақ жылдар бойы &quot;Црвена Звезда&quot; клубының техникалық директоры боп қызмет атқарды. 2004 жылы денсаулығына байланысты бұл жұмыстан босатылды.

== Жетістіктері ==

=== Командалық ===

; Югославия

* Еуропа чемпионатының күміс жүлдегері: 1968

; Црвена Звезда

* Югославия чемпионы ('''5'''): 1964, 1968, 1969, 1970, 1973
* Югославия чемпионатының күміс жүлдегері ('''2'''): 1972, 1978
* Югославия чемпионатының қола жүлдегері ('''3'''): 1965, 1974, 1975
* Югославия кубогы ('''4'''): 1964, 1968, 1970, 1971
* Югославия кубогының финалисі: 1973

; Бастия

* Франция чемпионатының қола жүлдегері: 1977

=== &lt;big&gt;Жеке&lt;/big&gt; ===

* 1954—2003 жж Югославия және Сербияның үздік ойыншысы
* Еуропа чемпионатының үздік мергені: 1968 (2 гол)
* Қола доп иегері: 1968
* Алтын допқа үміткер ('''6'''): 1969, 1970, 1971, 1972, 1973, 1975
* Югосалвия құрамасы тарихындағы мергендер қатарында 11-ші орын: 113 гол
* Югославиядағы жыл спортшысы: 1969

== Қатысқан турнирлері ==

* Жазғы Олимпиада ойындары: 1964
* Еуропа чемпионаты: 1968, 1976
* Әлем чемпионаты: 1978

== Сілтемелер ==
* [http://www.worldfootball.net/spieler_profil/dragan-dzajic/ Профилі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160314051758/http://www.worldfootball.net/player_summary/dragan-dzajic/ |date=2016-03-14 }}{{ref-de}}
* [http://www.reprezentacija.rs/dzajic-dragan/ Биографиясы мен статистикасы]  (серб.)
* [http://www.rsssf.com/miscellaneous/cubillas-intlg.html Статистикасы]

[[Санат:30 мамырда туғандар]]
[[Санат:Югославия футболшылары]]
[[Санат:Югославия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]]
[[Санат:Црвена Звезда ФК ойыншылары]]
[[Санат:Бастия ФК ойыншылары]]</text>
      <sha1>2qqb2a2qudbapr3yvmi3qzt5tjkaz8l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Джефф Безос</title>
    <ns>0</ns>
    <id>620746</id>
    <revision>
      <id>3643134</id>
      <parentid>3636307</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T12:29:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TalgatSnow</username>
        <id>143530</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>TalgatSnow [[Джеффри Безос]] бетін [[Джефф Безос]] бетіне жылжытты</comment>
      <origin>3636307</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7823" sha1="i90vrq3qysga4edugcr8sp4xyeatlb5" xml:space="preserve">{{Кәсіпкер
 |Есімі                = Джефф Безос
 |Шынайы есімі         = Jeffrey Preston Jorgensen
 |Сурет                = 260202-D-PM193-2205 SECWAR Arsenal of Freedom Tour - Florida (3x4 cropped on Bezos and rotated).jpg
 |Ені                  = 
 |Сурет тақырыбы       = Джефф Безос 2026 жылы
 |Туған кездегі есімі  = Джеффри Престон Йоргенсен
 |Туған күні           = 17.01.1964
 |Туған жері           = [[Альбукерке]], [[Нью-Мексико]], АҚШ
 |Қайтыс болған күні   = 
 |Қайтыс болған жері   = 
 |Азаматтығы           = 
 |Компания 1           = [[Amazon.com|Amazon]]
 |Лауазымы 1           = Негізін қалаушы және атқарушы төраға
 |Компания 2           = [[Blue Origin]]
 |Лауазымы 2           = Негізін қалаушы
 |Компания 3           = [[The Washington Post]]
 |Лауазымы 3           = Иесі
 |Компания 4           = [[Bezos Expeditions]]
 |Лауазымы 4           = Негізін қалаушы
 |Білімі               = [[Принстон университеті]] (BSE)
 |Марапаттары          = 
 |Commons              = Jeff Bezos
}}
'''Джеффри Престон «Джефф» Безос''' ({{lang-en|Jeffrey Preston «Jeff» Bezos}}; [[12 қаңтар]] [[1964 жыл|1964]], [[Альбукерке]], [[Нью-Мексико]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) — америкалық кәсіпкер, әлемдегі ең ірі электронды коммерция және бұлтты есептеулер компаниясы — [[Amazon.com|Amazon]]-ның негізін қалаушы, атқарушы төрағасы, сондай-ақ бұрынғы президенті мен бас директоры (CEO). [[Bloomberg Billionaires Index]] пен [[Forbes]] мәліметтері бойынша, ол 2017–2021 жылдар аралығында [[Миллиардерлер тізімі|әлемдегі ең дәулетті адам]] атанып,&lt;ref&gt;{{Cite magazine|title=Jeff Bezos|url=https://www.forbes.com/profile/jeff-bezos/?list=rtb |magazine=Forbes|access-date=January 10, 2022|archive-date=January 10, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220110184214/https://www.forbes.com/profile/jeff-bezos/?list=rtb |url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2026 жылғы жағдай бойынша оның таза капиталы шамамен 284 миллиард АҚШ долларын құрады.&lt;ref name=&quot;Forbes&quot;&gt;{{Cite magazine|title=Jeff Bezos|url=https://www.forbes.com/real-time-billionaires/ |magazine=Forbes|access-date=May 19, 2026}}&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны ==
Джефф туылған кезде оның анасы мен әкесі 17 жаста ғана болған. Жас әкесі баланың өміріне араласпауға шешім қабылдады, сондықтан Джефф оның есімін алған жоқ. Бала 4 жаста болған кезде, анасы болашақ миллиардерді қабылдаған және көтерген мексикалық Майк Безосқа үйленді.

Мектепте Джефф жақсы оқушы болған. Ол әрдайым инжинирингке және физикаға тартылып, кейін информатика және инжинирингке қызығушылық танытты.

Джефф Принстон университетін 1986 жылы электротехника және информатика мамандығы бойынша бітірді. 1994 жылдың басына дейін Уолл-стритте түрлі лауазымдарда жұмыс істеді. Кейін D. E. Shaw &amp; Co компаниясының вице-президенті қызметін атқарды. Бұл лауазымды 1994 жылдың жазында босатты. 1995 жылы шілде айында Джефф Безос 300 мың доллар көлемінде инвестицияларды алып, Amazon.com сайтын іске қосты. Бірнеше жылдан соң Джефф бизнес-мүдделерін кеңейтіп, Blue Origin аэроғарыштық компанияны құрды.

1992 жылы Безос Нью-Йорк қаласындағы Манхэттендегі D.E.Shaw  компаниясында ғылыми қызметкер болған Маккензи Таттлді кездестірді. Жұп бір жылдан кейін үйленді. Олар төрт баланың ата-анасы болған: үш ұл және бір қызы. 2019 жылдың 9 қаңтарында Джефф Безос әйелімен 25 жыл некеден кейін ажырасу туралы жариялады.

== Amazon ==
1993 жылдың соңында Безос онлайн-кітап дүкенін бастау туралы шешім қабылдады. Ол D. E. Shaw &amp; Co компаниядағы жұмысын тастап, 1994 жылғы 5 шілдеде бизнес-жоспарын жазған соң гаражында Амазонды құрды. Бастапқыда Безос өзінің жаңа компаниясын Cadabra деп атады, бірақ кейінірек Оңтүстік Американың Амазон өзеніне арнап, Amazon атауына өзгертті, себебі оның аты әліпбидің басында тұрған А әрпінен басталады. Ол ата-анасынан шамамен 300 000 АҚШ долларын қабылдап, Amazon-ға инвестициялады. Амазон бастапқыда онлайн-кітап дүкені болғанымен, Безос әрқашан басқа өнімдерді де қосып, дүкенін кеңейтуді жоспарлаған. Безос Amazon негізін қалағаннан үш жыл өткен соң, компанияның акцияларын IPO-ға шығарды.

== Джефф Безостың қағидалары ==
* Көбірек ұйықтаңыз.
* Таңертең шырынбаңыз және дәмді таңғы ас алыңыз.
* Іскерлік және жеке нәрселерді араластырмаңыз.
* Ең жақсы әйелге үйленіңдер.
* Көп тапсырмаларды бір уақытта жасаудан бас тартыңыз.
* Өз идеяларыңызды қорғаңыз.
* Ақшаны үнемдеңіз.
* Жаңа жобалар жасаңыз.
* Көп оқыңыз.
* Кейін өкінбеу үшін тәуекелге бел буыңыз.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* https://www.mk.ru/economics/2019/01/05/10-pravil-zhizni-samogo-bogatogo-cheloveka-mira-dzheffa-bezosa.html
* https://www.iphones.ru/iNotes/773076
* https://www.shopolog.ru/metodichka/other/20-vyskazyvaniy-dzheffa-bezosa-glavy-amazon-com/
* https://24smi.org/celebrity/28321-dzheff-bezos.html

{{Жыл адамы (Тайм журналы бойынша) 1976—2000}}

[[Санат:АҚШ кәсіпкерлері]]
[[Санат:Құрмет легионы орденінің иегерлері]]
[[Санат:Принстон университеті түлектері]]
[[Санат:Тайм журналы нұсқасы бойынша Жыл адамдары]]
[[Санат:Америка өнер және ғылым академиясы мүшелері]]
[[Санат:Интернет-кәсіпкерлер]]</text>
      <sha1>i90vrq3qysga4edugcr8sp4xyeatlb5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Коло Туре</title>
    <ns>0</ns>
    <id>621747</id>
    <revision>
      <id>3643350</id>
      <parentid>3608963</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T10:51:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3643350</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5529" sha1="dozpqz2ic7cjdwn681dnbz7lgxqz01a" xml:space="preserve">{{Футболшы
|есімі                         = Коло Туре
|сурет                 = 
|туған күні  = 19.03.1981
|туған жері       = {{туғанжері|Буаке|Буакеде}}, [[Кот-д’Ивуар]]
|азаматтығы                    = {{байрақ|Кот-д’Ивуар}}
|бойы                        = 183
|позиция                     = қорғаушы
|қазіргі клуб               = {{flagicon|Англия|20px}} [[Лестер Сити]]
|қызметі                   = техникалық көмекші
|жастар клубы            = {{футбол карьерасы
  |1994—2002|{{flagicon|Кот-д’Ивуар|20px}} [[АСЕК Мимозас]]| 
  }}
|клубтары                       = {{футбол карьерасы
  |2000—2002|{{flagicon|Кот-д’Ивуар|20px}} [[АСЕК Мимозас]]|23 (6)
  |2002—2009|{{flagicon|Англия|20px}} [[Арсенал (футбол клубы, Лондон)|Арсенал]]|225 (9)
  |2009—2013|{{flagicon|Англия|20px}} [[Манчестер Сити]]|82 (2)
  |2013—2016|{{flagicon|Англия|20px}} [[Ливерпуль (футбол клубы)|Ливерпуль]]|44 (1)
  |2016—2017|{{flagicon|Шотландия|20px}} [[Селтик]]|9 (0) 
  }}
|ұлттық құрамы        = {{футбол карьерасы
  |2000—2015|{{Футбол|Кот-д’Ивуар}} |121 (7) 
  }}
|бапкер клубтары            = {{футбол карьерасы
  |2017—2019|{{flagicon|Шотландия|20px}} [[Селтик]]|тех.
  |2017—2019|{{Футбол|Кот-д’Ивуар}} |асс
|2019—2026|{{flagicon|Англия|20px}} [[Лестер Сити]]|тех. 
  }}
}}
'''Коло Хабиб Туре''' ({{lang-fr|Kolo Habib Touré}};  [[19 наурыз]] [[1981 жыл]]&lt;ref&gt;https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/3202&lt;/ref&gt;, [[Буаке]], [[Кот-д’Ивуар]]) — [[Кот-д’Ивуар|ивуарлық]] футболшы, жартылай қорғаушы. 2015 жылғы Африка чемпионы. Інісі [[Яя Туре]] де футболшы.

== Мансабы ==
=== Клубтық ===
АСЕК Мимозас клубының түлегі. 2002 жылы &quot;[[Арсенал (футбол клубы, Лондон)|Арсеналға]]&quot; ауысып, жеті жыл ойнады. &quot;Арсенал&quot; сапындағы тұңғыш ойынын 2002 жылғы Англия суперкубогында &quot;Ливерпульге&quot; қарсы өткізді. Тұңғыш голын &quot;Стэмфорд Бриджде&quot; &quot;[[Челси (футбол клубы)|Челсидің]]&quot; қақпасына соқты. &quot;Арсенал&quot; сапында 2004 жылы Англия чемпионы атанды.

2009 жылы &quot;[[Манчестер Сити|Манчестер Ситиге]]&quot; ауысты. 

2017 жылы &quot;Селтикте&quot; ойнап жүріп, карьерасын аяқтаған соң бапкерлік қызметтермен айналыса бастады, қазір &quot;[[Лестер Сити|Лестер]]&quot; клубында техикалық көмекші боп қызмет атқарады.

=== Ұлттық құрама ===
[[Кот-д’Ивуар Ұлттық футбол құрамасы|Құрама сапында]] 2000 жылы тұңғыш рет алаңға шықты, көптеген ірі турнирлерге қатысты. 2010 жылы Ұлттық құраманың капитаны болды. 

2015 жылғы Африка Ұлттары кубогында Африка чемпионы атанды.

== Жетістіктері ==

; «Мимозас»

* Кот-д’Ивуар чемпионы: 2001, 2002

; «Арсенал»

* Англия чемпионы: 2003/2004
* Англия кубогы: 2002, 2003, 2005
* Англия суперкубогы: 2002, 2004

; «Манчестер Сити»

* Англия чемпионы: 2011/2012
* Англия кубогы: 2011
* Англия суперкубогы: 2012

; «Селтик»

* Шотландия Лига кубогы: 2016/2017
* Шотландия кубогы: 2016/2017
* Шотландия чемпионы: 2016/2017

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Сілтемелер ==
* [http://www.premierleague.com/en-gb/players/profile.overview.html/kolo-toure Профилі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111204145315/http://www2.premierleague.com/en-gb/players/profile.overview.html/kolo-toure |date=2011-12-04 }}{{ref-en}}
* [http://www.liverpoolfc.com/team/first-team/player/kolo-toure Профилі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150828061841/http://www.liverpoolfc.com/team/first-team/player/kolo-toure |date=2015-08-28 }} {{ref-en}}

[[Санат:Кот-д’Ивуар футболшылары]]
[[Санат:Кот-д’Ивуар Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]]
[[Санат:Кот-д’Ивуар футбол жаттықтырушылары]]
[[Санат:Арсенал Лондон ФК ойыншылары]]
[[Санат:Манчестер Сити ФК ойыншылары]]
[[Санат:Ливерпуль ФК ойыншылары]]
[[Санат:Селтик ФК ойыншылары]]
[[Санат:Футболдан Африка чемпиондары]]
[[Санат:АСЕК Мимозас ФК ойыншылары]]</text>
      <sha1>dozpqz2ic7cjdwn681dnbz7lgxqz01a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ханс Кранкль</title>
    <ns>0</ns>
    <id>626014</id>
    <revision>
      <id>3643361</id>
      <parentid>2829941</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T10:58:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3643361</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6728" sha1="ikdsba17hrb8dw4vyqk7obuxe7ce74j" xml:space="preserve">{{Футболшы
 |есімі                         = Ханс Кранкль
 |толық аты                  = Йоханн Кранкль
 |изображение                 = Hans Krankl - Trainer LASK Linz (quer).jpg
 |туған күні              = 14.2.1953
 |туған жері             = {{туғанжері|Вена|Венада}}, [[Аустрия]]
 |азаматтығы                = {{flagicon|Аустрия|20px}} [[Аустрия]]
 |бойы                       = 182
 |позиция                     = шабуылшы
 |қазіргі клуб               = ''карьерасын аяқтады''
 |клубтары                       = {{футбол карьерасы
|1970—1978|{{flagicon|Аустрия|20px}} [[Рапид (футбол клубы, Вена)|Рапид (Вена)]]|205 (159)
|1971—1972|{{аренда}}{{flagicon|Аустрия|20px}} [[Винер Атлетикшпорт-Клуб|ВАК]]|26 (27)
|1978—1981|{{flagicon|Испания|20px}} [[Барселона (футбол клубы)|Барселона]]|46 (34)
|1980|{{аренда}}{{flagicon|Аустрия|20px}} [[Фёрст (футбол клубы, Вена)|Фёрст (Вена)]]|17 (13)
|1981—1986|{{flagicon|Аустрия|20px}} [[Рапид (футбол клубы, Вена)|Рапид (Вена)]]|145 (107)
|1986—1988|{{flagicon|Аустрия|20px}} [[Винер Шпорт-Клуб (футбол клубы)|Винер ШК]]|73 (47)
|1988|{{flagicon|Аустрия|20px}} [[Кремс (футбол клубы)|Кремс]]|9 (3)
|1988—1989|{{flagicon|Аустрия|20px}} [[Ред Булл Зальцбург|Аустрия (Зальцбург)]]|14 (10)}}
 |ұлттық құрамы       = {{футбол карьерасы
|1973—1985|{{футбол|Аустрия}}|69 (34)}}
 |бапкер клубтары            = {{футбол карьерасы
|1987—1988|{{flagicon|Аустрия|20px}} [[Винер Шпорт-Клуб (футбол клубы)|Винер ШК]]|о.б&lt;ref&gt;ойыншы бапкер&lt;/ref&gt;
|1989—1992|{{flagicon|Аустрия|20px}}  [[Рапид (футбол клубы, Вена)|Рапид (Вена)]]|
|1992—1994|{{flagicon|Аустрия|20px}}  [[Адмира Ваккер (футбол клубы)|Мёдлинг]]|
|1994—1995|{{flagicon|Аустрия|20px}}  [[Тироль (футбол клубы)|Тироль]]|
|1996|{{flagicon|Аустрия|20px}}  [[Адмира Ваккер (футбол клубы)|Мёдлинг]]|
|1997|{{flagicon|Аустрия|20px}} [[Герасдорф (футбол клубы)|Герасдорф]]|
|1998—1999|{{flagicon|Аустрия|20px}}  [[Ред Булл Зальцбург|Аустрия (Зальцбург)]]|
|2000|{{flagicon|Германия|20px}} [[Фортуна (футбол клубы, Кёльн)|Фортуна Кёльн]]|
|2000—2001|{{flagicon|Аустрия|20px}}  [[Адмира Ваккер (футбол клубы)|Адмира Ваккер]]|
|2002—2005|{{футбол|Аустрия}}|
|2009|{{flagicon|Аустрия|20px}}  [[ЛАСК (футбол клубы)|ЛАСК]]|}}
}}
'''Йоханн Кранкль''' ({{lang-de|Johann Krankl}}; [[14 ақпан]] [[1953 жыл|1953]]&lt;ref&gt;http://www.national-football-teams.com/v2/player.php?id=20197&lt;/ref&gt;, [[Вена]], [[Аустрия]]), немесе қысқаша '''Ханс Кранкль''' ({{lang-de|Hans Krankl}}) — аустриялық футболшы, шабуылшы, футбол жаттықтырушысы.

== Мансабы ==
Карьерасын &quot;Рапид&quot; клубында бастады. Клуб сапында қатарынан алты маусым Аустрияның үздік футболшысы атанды.

[[Футболдан 1978 жылғы әлем біріншілігі|1978 жылғы әлем чемпионатында]] ерекше көзге түсті де (төрт голдың авторы атанды), &quot;[[Барселона (футбол клубы)|Барселонаға]]&quot; шақырылды. &quot;Барселона&quot; сапында 1981 жылға дейін ойнап, Аустрияға қайта оралды. 1989 жылы карьерасын аяқтағанша тек аустриялық клубтарда доп тепті.

Ханс [[Футболдан 1982 жылғы әлем біріншілігі|1982 жылы да әлем чемпионатына]] қатысып, топтық кезеңнің екінші турында [[Алжир Ұлттық футбол құрамасы|Алжирдің]] қақпасына бір гол (2:0) соқты.

1989 жылы бапкерлік карьерасын &quot;Рапид&quot; клубынан бастады (оған дейін де &quot;Винер&quot; клубында ойыншы бапкер қызметін атқарған-ды).

== Жетістіктері ==

=== Командалық ===

* Аустрия чемпионы ('''2'''): 1981/82, 1982/83
* Аустрия кубогы ('''4'''): 1976, 1983, 1984, 1985
* Испания кубогы: 1979
* УЕФА кубок иелері кубогы: 1979

=== Жеке ===

* Аустрияның үздік футболшысы ('''9'''): 1973, 1974, 1975, 1976, 1977, 1978, 1979, 1982, 1983
* «Күміс доп»: 1978
* «Алтын бутсы»: 1978
* «Күміс  бутсы»: 1974
* Аустрия чемпионатының үздік мергені ('''4'''): 1974, 1977, 1978, 1983
* Испания чемпионатының үздік мергені: 1979
* Аустрия чемпионаты тарихындағы үздік мерген: 270 гол

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Профильдері ==
* [http://www.national-football-teams.com/v2/player.php?id=20197 National Football Teams] {{ref-en}}
* [http://www.bdfutbol.com/en/j/j3935.html BDFutbol] {{ref-en}}

[[Санат:Аустрия футболшылары]]
[[Санат:Аустрия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]]
[[Санат:Рапид Вена ФК ойыншылары]]
[[Санат:Барселона ФК ойыншылары]]
[[Санат:Аустрия футбол жаттықтырушылары]]
[[Санат:Аустрия Вена ФК жаттықтырушылары]]
[[Санат:Рапид Вена ФК жаттықтырушылары]]
[[Санат:Аустрия Зальцбург ФК жаттықтырушылары]]
[[Санат:Ред Булл Зальцбург ФК ойыншылары]]
[[Санат:Аустрия Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары]]</text>
      <sha1>ikdsba17hrb8dw4vyqk7obuxe7ce74j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сергей Юрьевич Ларин</title>
    <ns>0</ns>
    <id>631972</id>
    <revision>
      <id>3643354</id>
      <parentid>2731039</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T10:54:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3643354</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3777" sha1="2qt803e6av1jqyo8fvohls3gx3le92g" xml:space="preserve">{{Футболшы
|есімі = Сергей Ларин
|толық аты = 
|лақап аты = 
|сурет = 
|сурет ені = 
|атауы = 
|туған күні = 22.07.1986
|туған жері = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}}
|азаматтығы = {{ту|Қазақстан}}
|бойы = 180
|салмағы = 
|позиция = жартылай қорғаушы
|қазіргі клуб = карьерасын аяқтады
|номері = 
|клубтары = {{футбол карьерасы
|2003—2008| {{Flagicon|Қазақстан}} [[Алматы (футбол клубы)|Алматы]]|159 (5)
|2009|{{Flagicon|Қазақстан}} [[Астана (футбол клубы)|Локомотив]]|1 (0)
|2009—2010|{{Flagicon|Қазақстан}}  [[Атырау (футбол клубы)|Атырау]]|22 (1)
|2011| {{Flagicon|Қазақстан}}  [[Восток (футбол клубы, Өскемен)|Восток]]|30 (0)
|2012| {{Flagicon|Қазақстан}}  [[Атырау (футбол клубы)|Атырау]]|0 (0)}}
|ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы
|2005—2008|{{футбол|Қазақстан}} |25 (0)
}} 
}}
'''Сергей Юрьевич Ларин''' (22 шілде 1986 жыл&lt;ref&gt;https://www.national-football-teams.com/player/9776.html&lt;/ref&gt;, [[Алматы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — қазақстандық футболшы, жартылай қорғаушы. 

== Мансабы ==
Алматы футболының түлегі. 2003 жылы карьерасын &quot;[[Алматы (футбол клубы)|Цесна]]&quot; (кейін &quot;Алматы&quot; деп атауы өзгертілді) клубында бастады. 2003 жылы 17 маусымда тұңғыш ойынын &quot;Қайраттың&quot; ізбасарлар клубына қарсы өткізіп, сегізінші минутта гол соқты.  
2008 жылғы маусымнан соң &quot;Алматы&quot; мен &quot;[[Мегаспорт (футбол клубы)|Мегаспорт]]&quot; бірікті де, &quot;[[Астана (футбол клубы)|Локомотив]]&quot; (қазіргі &quot;Астана&quot;) клубы құрылды. Жаңа клубта Ларин мүлде ойнамады, 2009 жылдың ортасында &quot;Атырауға&quot; ауысты.  

2011 жылғы маусымда &quot;[[Восток (футбол клубы, Өскемен)|Востокта]]&quot; өткізді.  

2012 жылы &quot;Атырауға&quot; қайта оралды, бірақ көп ұзамай карьерасын аяқтады. 

2005 жылы 29 қаңтарда [[Жапония Ұлттық футбол құрамасы|Жапонияға]] қарсы жолдастық кездесуде тұңғыш рет құрама сапында алаңға шықты.  

2008 жылы [[Арно Пайперс]] құрама бапкерлігінен кеткен соң құрамаға шақырылған жоқ.

== Жетістіктері ==

* Қазақстан кубогы: 2006

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Сілтемелер ==
*[http://footballfacts.ru/players/340611-larin Профилі (footballfacts)]

[[Санат:Қазақстан футболшылары]]
[[Санат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]]
[[Санат:Алматы ФК ойыншылары]]
[[Санат:Астана ФК ойыншылары]]
[[Санат:Атырау ФК ойыншылары]]
[[Санат:Восток ФК ойыншылары]]</text>
      <sha1>2qt803e6av1jqyo8fvohls3gx3le92g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Джанлука Пальюка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>632601</id>
    <revision>
      <id>3643339</id>
      <parentid>2800792</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T10:48:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3643339</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5694" sha1="e937tqutlkybf5e15sz5xicnm7987gc" xml:space="preserve">{{Футболшы
| есімі = Джанлука Пальюка
| сурет =  Gianluca Pagliuca.jpg 
| сурет ені = 200px
| туған күні = 18.12.1966
| азаматтығы = {{ITA}}
| бойы = 190
| қазіргі клуб = {{flagicon|Италия|20px}} [[Болонья (футбол клубы)|Болонья]]
| қызметі = жастар командасының бапкері
| жастар клубы = {{футбол карьерасы
|1984—1986|{{flagicon|Италия|20px}} [[Болонья (футбол клубы)|Болонья]]|
|1986—1987|{{flagicon|Италия|20px}} [[Сампдория]]|}}
| клубтары = {{футбол карьерасы
|1987—1994|{{flagicon|Италия|20px}} [[Сампдория]]|198 (−211)
|1994—1999|{{flagicon|Италия|20px}} [[Интернационале|Интер]]|165 (−166)
|1999—2006|{{flagicon|Италия|20px}} [[Болонья (футбол клубы)|Болонья]]|248 (−310)
|2006—2007|{{flagicon|Италия|20px}} [[Асколи (футбол клубы)|Асколи]]|23 (−38)
|'''1987—2007'''|'''Барлығы'''|'''592 (-654)'''}}
| ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы
|1996|{{flagicon|Италия|20px}} Италия (олимп.)|3 (−5)
|1990—1998|{{футбол|Италия}}|39 (−27)}}
| бапкер клубтары = {{футбол карьерасы
|2017—|{{flagicon|Италия|20px}} [[Болонья (футбол клубы)|Болонья]]|ж.ж&lt;ref&gt;жастар командасының бапкері&lt;/ref&gt;}}
}}

'''Джанлука Пальюка''' ({{lang-it|Gianluca Pagliuca}}; [[18 желтоқсан]] [[1966 жыл]]&lt;ref&gt;https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/5985&lt;/ref&gt;, [[Болонья]], [[Италия]]) — италиялық футболшы, қақпашы.

== Мансабы ==
=== Клубтық ===
&quot;[[Болонья (футбол клубы)|Болонья]]&quot; клубының түлегі. 1986 жылы &quot;[[Сампдория|Сапмдорияға]]&quot; ауысты. &quot;Сампдория&quot; сапында көптеген жүлделерге қол жеткізді, [[УЕФА Кубок иелері кубогы|УЕФА кубок иелері кубогы]], Италия чемпиондығы, Италия кубогы, [[Футболдан Италия суперкубогы|Италия суперкубогы]] секілді титулдар иесі  атанды.

1994-99 жылдары &quot;[[Интернационале]]&quot; қақпасын қорғап, 1999 жылы туған клубы &quot;Болоньяға&quot; қайта оралды.

2006/07 жылғы маусымды &quot;Асколи&quot; сапында  өткізді.

2008 жылы &quot;[[Ювентус]]&quot; жетекшілері жарақат алған [[Джанлуиджи Буффон]]ның орнына қосалқы қақпашы ретінде Палюканы шақыруды жоспарлады, бірақ ол трансфер іске аспады.

2017 жылдан бері &quot;Болоньяның&quot; жастар клубын жаттықтырады.

=== Ұлттық құрама ===
1990 жылғы әлем чемпионатына барғанымен, бір кездесуде де алаңға шықпады.

1991 жылы 16 маусымда [[КСРО Ұлттық футбол құрамасы|КСРО-ға]] қарсы [[Футболдан 1992 жылғы Еуропа біріншілігі|ЕУРО-1992]] іріктеу ойынында тұңғыш рет Италия құрамасы сапында алаңға шықты. [[Футболдан 1996 жылғы Еуропа біріншілігі|1994 жылғы әлем чемпионатына]] қатысып, күміс жүлдегер атанды. Осы турнирдің топтық кезеңіндегі [[Норвегия Ұлттық футбол құрамасы|Норвегияға]] қарсы ойында алаңнан қуылып, [[Футболдан әлем чемпионаты|ӘЧ]] тарихында алаңнан қуылған тұңғыш қақпашы ретінде жылнамаға тіркелді.

[[Футболдан 1998 жылғы әлем біріншілігі|1998 жылғы әлем чемпионатына]] қатысып, бес кездесуде алаңға шықты. Ширек финалда Италия пенальтилер сериясы арқылы [[Франция Ұлттық футбол құрамасы|Франциядан]] жеңілді де, жарыстан шығып қалды, осы ойын Пальюканың құрама сапында соңғы матчы еді.

== Жетістіктері ==

* Әлем чемпионатының күміс жүлдегері: 1994
* Кубок иелері кубогы: 1990 
* УЕФА кубогы: 1998 
* УЕФА Чемпиондар кубогының финалисі: 1992
* Италия чемпионы: 1991 
* Италия кубогы: 1988, 1989, 1994 
* Италия суперкубогы: 1991

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Сілтемелер ==
*[https://www.soccerbase.com/players/player.sd?player_id=6071 Профилі]

[[Санат:Италия футболшылары]]
[[Санат:Италия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]]
[[Санат:Сампдория ФК ойыншылары]]
[[Санат:Болонья ФК ойыншылары]]
[[Санат:Интернационале ФК ойыншылары]]
[[Санат:Асколи ФК ойыншылары]]</text>
      <sha1>e937tqutlkybf5e15sz5xicnm7987gc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дино Баджо</title>
    <ns>0</ns>
    <id>632606</id>
    <revision>
      <id>3643338</id>
      <parentid>2733710</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T10:47:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3643338</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5464" sha1="j0dh7f0eyvq2js8jom7itung5jorw13" xml:space="preserve">{{футболшы
|есімі = Дино Баджо
|туған күні =24.07.1971|сурет = KL-2018 (16) (cropped).jpg
|азаматтығы = {{flagicon|Италия||20px}}, [[Италия]]
|қазіргі клуб = ''карьерасын аяқтады''
|позиция = жартылай қорғаушы
|бойы = 188
|клубтары = {{футбол карьерасы
|1988—1991|{{flagicon|Италия||20px}} [[Торино]]|26 (2)
|1991—1992|{{аренда}}{{flagicon|Италия||20px}} [[Интернационале]]|27 (1)
|1992—1994|{{flagicon|Италия||20px}} [[Ювентус]]|49 (1)
|1994—2000|{{flagicon|Италия||20px}} [[Парма (футбол клубы)|Парма]]|172 (20)
|2000—2003|{{flagicon|Италия||20px}} [[Лацио (футбол клубы)|Лацио]]|44 (1)
|2003|{{аренда}}{{flagicon|Англия||20px}} [[Блэкберн Роверс]]|9 (1)
|2004|{{аренда}}{{flagicon|Италия||20px}} [[Анкона (футбол клубы)|Анкона]]|13 (0)
|2005|{{flagicon|Италия||20px}} [[Триестина]]|3 (0)
|2008|{{flagicon|Италия||20px}} Томболо|2 (1)}}
|ұлттық құрамы= {{футбол карьерасы
|1990—1992|{{flagicon|Италия||20px}} Италия-21|18 (1)
|1992|{{flagicon|Италия||20px}} Италия (олимп.)|5 (0)
|1991—1999|{{Футбол|Италия}} |60 (7)}}
| бапкер клубтары = {{футбол карьерасы
|2011—2012|{{flagicon|Италия||20px}} [[Падова]]|тренер}}}}
'''Дино Баджо''' ({{lang-it|Dino Baggio}}; [[24 шілде]] [[1971 жыл]]&lt;ref&gt;https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/5843&lt;/ref&gt;, [[Кампозампьеро]], [[Италия]]) — италиялық футболшы, жартылай қорғаушы. [[Футболдан 1994 жылғы әлем біріншілігі|1994]], [[Футболдан 1998 жылғы әлем біріншілігі|1998]] жылдары әлем чемпионатына, [[Футболдан 1996 жылғы Еуропа біріншілігі|1996 жылы Еуропа чемпионатына]], [[1992 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|1992 жылы жазғы Олимпиада ойындарына]] қатысқан. [[Футболдан 1994 жылғы әлем біріншілігі|1994 жылғы әлем чемпионатының]] күміс жүлдегері.  

== Мансабы ==
1994 жылғы әлем біріншігінде екінші турдда [[Норвегия Ұлттық футбол құрамасы|Норвегияның]] қақпасына ойын тағдырын шешкен жалғыз голды соқты. Сосын ширек финалда [[Испания Ұлттық футбол құрамасы|Испаниямен]] кездесуде есеп ашты, бұл ойында Италия 2:1 есебімен жеңіске жетті. Дино чемпионаттағы барлық кездесуде алаңға шықты. 

1998/99 жылғы [[УЕФА кубогы 1998/99|УЕФА кубогындағы]] &quot;[[Висла (футбол клубы, Краков)|Висла]]&quot; — &quot;Парма&quot; кездесуінде трибунадан лақтырылған пышақ Диноның басына тиіп, нәтижесінде польшалық клуб УЕФА тарапынан бір жылдық дисквалификацияға ұшырады. 

1992 жылы жастар арасындағы Еуропа чемпионатының жеңімпазы атанды. 

Италиялық тағы бір футболшы — [[Роберто Баджо|Роберто Баджоға]] ешқандай туыстық қатысы жоқ, тегі ғана бірдей.

== Жетістіктері ==

* Италия кубогы: 1998/99
* Италия суперкубогы: 1999
* УЕФА кубогы: 1992/93, 1994/95, 1998/99
*Әлем чемпионатының күміс жүлдегері: 1994
*Жастар арасындағы Еуропа чемпионы: 1992
*Италия чемпионатының күміс жүлдегері: 1993/94, 1996/97

== Жеке өмірі ==
Актриса Тереза Маттеиге үйленген. Екі ұлы бар — Алессандро және Леонардо. Қазір балалық шағы өткен Томболо қаласында тұрады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
==Сілтемелер==
* [https://www.figc.it/it/nazionali/nazionali-in-cifre/dettaglio-convocato/?calciatoreId=43221&amp;squadraId=12 National Stats. at FIGC] 
* [http://www.italia1910.com/giocatori-scheda.asp?idgiocatore=35 Profile at Italia1910.com] 

[[Санат:Италия футболшылары]]
[[Санат:Италия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]]
[[Санат:Торино ФК ойыншылары]]
[[Санат:Ювентус ФК ойыншылары]]
[[Санат:Интернационале ФК ойыншылары]]
[[Санат:Лацио ФК ойыншылары]]
[[Санат:Парма ФК ойыншылары]]
[[Санат:Блэкберн Роверс ФК ойыншылары]]
[[Санат:Анкона ФК ойыншылары]]
[[Санат:Триестина ФК ойыншылары]]</text>
      <sha1>j0dh7f0eyvq2js8jom7itung5jorw13</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Пьер Литтбарски</title>
    <ns>0</ns>
    <id>632715</id>
    <revision>
      <id>3643353</id>
      <parentid>3594478</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T10:53:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3643353</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5211" sha1="baokzou6sht4ugxmb6rkdzsefjncudy" xml:space="preserve">{{Футболшы
 |есімі                         = Пьер Литтбарски
 |лақап аты                    = ''Герр Литти'' ({{lang-de|Herr Litty}})
 |туған күні               = 16.4.1960
 |туған жері              = Батыс Берлин
 |азаматтығы                 = {{flagicon|Германия|20px}} [[Германия]]
 |бойы                        = 168
 |позиция                     = жартылай қорғаушы
 |қазіргі клуб               = {{flagicon|Германия}} [[Вольфсбург (футбол клубы)|Вольфсбург]]
 |қызметі                   = селекционерлік бөлім бастығы
 |клубтары                       = {{Футбол карьерасы
|1978—1986|{{flagicon|Германия|20px}} [[Кёльн (футбол клубы)|Кёльн]]|234 (89)
|1986—1987|{{flagicon|Франция|20px}} [[Расинг (футбол клубы, Париж)|Расинг (Париж)]]|34 (4)
|1987—1993|{{flagicon|Германия|20px}} [[Кёльн (футбол клубы)|Кёльн]]|172 (27)
|1993—1995|{{flagicon|Жапония|20px}} [[Джеф Юнайтед Итихара Тиба|Юнайтед Итихара]]|63 (10)
|1996—1997|{{flagicon|Жапония|20px}} [[Вегалта Сэндай]]|29 (5)}}
 |ұлтты құрамы        = {{футбол карьерасы
|1981—1990|{{flagicon|Германия|20px}} [[Германия Ұлттық футбол құрамасы|ГФР]]|73 (18)}}
 |бапкер клубтары            = {{Футбол карьерасы
|1999—2000|{{flagicon|Жапония|20px}} [[Иокогама (футбол клубы)|Иокогама]]|
|2001|{{flagicon|Германия|20px}} [[Байер 04]]|асс
|2001—2002|{{flagicon|Германия|20px}} [[Дуйсбург (футбол клубы)|Дуйсбург]]|
|2003—2004|{{flagicon|Жапония|20px}} [[Иокогама (футбол клубы)|Иокогама]]|
|2005—2006|{{flagicon|Аустралия|20px}} [[Сидней (футбол клубы)|Сидней]]|
|2006—2008|{{flagicon|Жапония|20px}} [[Ависпа Фукуока]]|
|2008|{{flagicon|Иран|20px}} [[Сайпа (футбол клубы)|Сайпа]]|
|2008—2010|{{flagicon|Швейцария|15px}} [[Вадуц (футбол клубы)|Вадуц]]|
|2010—2011|{{flagicon|Германия|20px}} [[Вольфсбург (футбол клубы)|Вольфсбург]]|асс
|2011|{{flagicon|Германия|20px}} [[Вольфсбург (футбол клубы)|Вольфсбург]]|м. а
|2011—2012| {{flagicon|Германия|20px}} [[Вольфсбург (футбол клубы)|Вольфсбург]]|асс}}
}}

'''Пьер Михаэль Литтбарски''' ({{lang-de|Pierre Michael Littbarski}}; [[16 сәуір]] [[1960 жыл]]&lt;ref&gt;https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/87902&lt;/ref&gt;, [[Батыс Берлин]]) — германиялық футболшы, футбол жаттықтырушысы, 1990 жылғы әлем чемпионы.

== Мансабы ==
Карьерасының басым бөлігін &quot;[[Кёльн (футбол клубы)|Кёльн]]&quot; клубында өткізді (15 маусымдай). 1978 жылы тұңғыш рет кәсіпқой футболшы ретінде алаңға шықты, 

1986 жылы Париждің &quot;[[Расинг (футбол клубы, Париж)|Расинг]]&quot; клубына ауысқанымен, бір маусымнан соң туған клубына қайта оралды. &quot;Кёльн&quot; сапында 400-ден аса кездесуде алаңға шығып, 1993 жылы карьерасын Жапония клубтарында жалғастырды.

1997 жылы футбол ойнауды доғарды. 1999 жылы бапкерлік жолын Жапония клубтарын жаттықтырудан бастады.

1982, 1986, 1990 жылдары [[Әлем чемпионаты|әлем чемпионатына]], 1984, 1988 жылдары [[Футболдан Еуропа чемпионаты|Еуропа чемпионатына]] қатысты.

== Жетістіктері ==

=== Кёльн ===

* Германия кубогы: 1983

=== Германия құрамасы ===

* Әлем чемпионы: 1990
* Әлем чемпионатының күмііс жүлдегері: 1982, 1986

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Сілтемелер ==
*[http://www.worldfootball.net/player_summary/pierre-littbarski/ Профилі]

[[Санат:Германия футболшылары]]
[[Санат:Германия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]]
[[Санат:Кельн ФК ойыншылары]]
[[Санат:Расинг Париж ФК ойыншылары]]
[[Санат:Германия футбол жаттықтырушылары]]
[[Санат:Дуйсбург ФК жаттықтырушылары]]
[[Санат:Футболдан әлем чемпиондары]]</text>
      <sha1>baokzou6sht4ugxmb6rkdzsefjncudy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Зу-Зу Күлпаш</title>
    <ns>0</ns>
    <id>633054</id>
    <revision>
      <id>3643201</id>
      <parentid>3643111</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T16:48:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мадикино</username>
        <id>160593</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3643201</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7687" sha1="mkgphaos0aj0wuydbjqucgr3ozbvrtn" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы        =  Зу-Зу Күлпәш
 | Шынайы атауы         = 
 | суреті               = 
 | тақырыбы             = 
 | сурет ені            = 
 | жанры                = комедия
 | формат               = 16:9
 | авторы               = 
 | желісі               = 
 | өндіріс              = 
 | рөлдерде             =Берік Тұрсынбеков 
 | баяндаушы            = 
 | бет басы             = 
 |режиссёрі             = Жандос Еспенбетов
 |продюсері             = Сырым Жәнібек
 |сценарист             = Алмас Ахметов
 |операторы             = Айболат Бірімтай,

Еркебұлан Тасын
 |композиторы           = Асылбек Тастан
 | мемлекет             = {{Байрақ|Қазақстан}}
 | тілі                 = [[Қазақ тілі|қазақша]]
 | маусымдар            = 2
 | сериялар саны        = 12/26
 | сериялардың тізімі   = 
 | атқарушы продюсері   = 
 | түсірілім орны       = [[Нысанбек|Нысамбек]], [[Төле би ауданы]], [[Түркістан облысы]], [[Қазақстан]]
 | ұзақтығы             = 40-50 мин
 | студия               = 
 | статусы              = 
 | телеарна             = [[Жетінші арна]]&lt;br&gt;[[Astana TV]]
 | бейне форматы        = 16:9
 | дыбыс форматы        = 
 | көрсете бастады      = 2018— қазірге дейін
 | соңғы рет көрсетілді = 
 | алдыңғы              = Күлпәштың хикаялары
 | келесі               = Зу-зу Күлпаш
 | байланысы бар шоу    = 
 | imdb_id              = 
 | tv_com_id            = 
 | сайт                 = 
}}
'''Зың-Зың Күлпәш''' — «[[Күлпаштың хикаялары|Күлпаштың хикаялары]]» атты комедиялық жанрдағы телехикаяның жалғасы, «[[Шымкент Шоу (театр)|Шымкент Шоу]]» театры актерларының басшылығымен түсірілген сериал. Идея авторы — Берік Тұрсынбеков. [[2018 жыл]]ы қыркүйек айында Жетінші арнада көрсетілді.

2023 жылға дейін Зың-Зың Күлпәш деп аталды.

== Фактілер ==
«Зың-Зың Күлпаш» жобасы алғаш рет «Шымкент Шоу» театрының сахналық қойылымы ретінде көрерменге жол тартты. Сахналық нұсқаның халық арасында үлкен танымалдылыққа ие болуына байланысты, театр актерлары бұл идеяны одан әрі дамытып, аттас комедиялық телесериал түсіруді қолға алды.

Оқиға алаңсыз, аңғал көңілмен тіршілік етіп жатқан [[ауыл]] тұрғындарының шым-шытырман өмірлерін баяндайды. Күлпәш — өзінің аңғалдығымен, әзілге бейім өткір тілімен, көмектесемін деп күлкілі оқиғаға тап болатын аңқаулығымен ауыл тұрғындарының аузында қалған кейіпкер.

Фильмде сондай-ақ, «[[Шаншар (театр)|Шаншар]]», «Алдараспан», «Ерекше шоу» театрларының әртістері ойнаған.

2019-20 жылдары осы атаумен сериалдың екінші-үшінші маусымы түсірілді.

Түсірілімдер [[Түркістан облысы]] [[Төле би ауданы|Төле би]] ауданы, [[Нысанбек|Нысамбек]] ауылында өтті. 2-маусымда [[Түркістан облысы]], [[Төле би ауданы]], [[Маятас (Түркістан облысы)|Маятас]] ауылында өтсе, 2020 жылғы түсрілім [[Қасқасу]] ауылында болды.

2023 жылдан бастап &quot;Зу-зу Күлпаш&quot; деген атаумен жаңа маусымдары басталды.

== Кейіпкерлер ==
* '''Күлпәш''' — үйдің үлкен келіні, Жексеннің әйелі, аузы да, қолы да жылдам, мейлінше адал, аңқау, ешкімге есесін жібермейді. Баяғы &quot;Шымкент шоу&quot; әдеп шыққан кездегі образдан айнымаған. 
* '''Нәкөнай''' — Күлпаштың қайнысы, үйдің ерке баласы, үйленбеген. Басқаларға ұқсамайтын, өз әлемі бар, ақыл-есі де анау айтқан орнықты емес, сонысымен күлкіге қалатын да жүретін кейіпкер.
* '''Кәтәлөк''' — Күлпаштың абысыны, аңқау, сұраншақ, ақкөңіл, Дүйсеннің әйелі.
* '''Апа''' — 5 баланың, соның ішінде 3 ұл (Дүйсен, Жексен және Бейсен), 2 қыздың (Қатираш пен Сағираш) анасы, Күлпаш пен Кәтәлөктің қайын енесі. Ақкөңіл, мейірімді, қамқор ана.
* '''Жексен''' — апаның тұңғыш ұлы,Күлпаштың күйеуі,Дүйсеннің ағасы.
* '''Дүйсен''' — апаның екінші ұлы, Нәкөнайдың ағасы,Жексеннің бауыры, Кәтәлөктің күйеуі.

== Рөлдерде ==

=== Негізгі кейіпкерлер ===

* Берік Тұрсынбеков - Күлпәш
* Дәурен Жұмәділов - Жексен
* Қарлығаш Ахметова - Каталек
* Нұрболат Есенбекұлы - Нәкөнай
* Ұлбосын Базарбаева - Апа
* Нұржан Төлендиев - Дүйсен ( 1 маусымда )
* Ерлан Даулетбеков - Самат
* Айнұр Жұбатқанқызы - Жәмилә (Зың-Зың Күлпаш хикаяларында)
* Гүлсән Серікбаева - Жәмилә (Зу-Зу Күлпаш хикаяларында)
* Мейрамхан Шалқыбеков - Дүйсен ( 2 маусымда )

=== Эпизодтарда: ===

* Жүсіп Ақшора - Жүке
* Нартай Сүлейменов - Тұрған
* Жұлдызай Дүйсенбиева - Сағираш
* Ғалымжан Қалыбаев - Әкім ( 1 маусымда)
* Дәнекер Оразбай - Әкім ( 2 маусымда )
* Ержан Тілеков - Қақонай
* Ержігіт Қамытбеков
* Абай Аязбаев - алаяқ
* Мәди Төреқұлов - Бейсен
* Жарас Ахметов - Қайрат
* Ақсүйрік Абайқызы - Мақпал
* Ұлан Мамырбеков - ұры
* Микош - Мейіржан Қалмаханұлы

{{Дереккөздер жетіспейді}}
[[Санат:Қазақстан фильмдері]]
[[Санат:2018 жылғы фильмдер]]
[[Санат:Қазақстан телесериалдары]]
[[Санат:Жетінші арна телехикаялары]]</text>
      <sha1>mkgphaos0aj0wuydbjqucgr3ozbvrtn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643202</id>
      <parentid>3643201</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T16:50:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мадикино</username>
        <id>160593</id>
      </contributor>
      <origin>3643202</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7721" sha1="nz819rjhgwlbrfywmxgz1n1m4v3r323" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы        =  Зу-Зу Күлпәш
 | Шынайы атауы         = 
 | суреті               = 
 | тақырыбы             = 
 | сурет ені            = 
 | жанры                = комедия
 | формат               = 16:9
 | авторы               = 
 | желісі               = 
 | өндіріс              = 
 | рөлдерде             =Берік Тұрсынбеков 
 | баяндаушы            = 
 | бет басы             = 
 |режиссёрі             = Жандос Еспенбетов
 |продюсері             = Сырым Жәнібек
 |сценарист             = Алмас Ахметов
 |операторы             = Айболат Бірімтай,

Еркебұлан Тасын
 |композиторы           = Руслан Шынықұлов,

Айсерік Нұржан
 | мемлекет             = {{Байрақ|Қазақстан}}
 | тілі                 = [[Қазақ тілі|қазақша]]
 | маусымдар            = 2
 | сериялар саны        = 12/26
 | сериялардың тізімі   = 
 | атқарушы продюсері   = 
 | түсірілім орны       = [[Нысанбек|Нысамбек]], [[Төле би ауданы]], [[Түркістан облысы]], [[Қазақстан]]
 | ұзақтығы             = 40-50 мин
 | студия               = 
 | статусы              = 
 | телеарна             = [[Жетінші арна]]&lt;br&gt;[[Astana TV]]
 | бейне форматы        = 16:9
 | дыбыс форматы        = 
 | көрсете бастады      = 2018— қазірге дейін
 | соңғы рет көрсетілді = 
 | алдыңғы              = Күлпәштың хикаялары
 | келесі               = Зу-зу Күлпаш
 | байланысы бар шоу    = 
 | imdb_id              = 
 | tv_com_id            = 
 | сайт                 = 
}}
'''Зың-Зың Күлпәш''' — «[[Күлпаштың хикаялары|Күлпаштың хикаялары]]» атты комедиялық жанрдағы телехикаяның жалғасы, «[[Шымкент Шоу (театр)|Шымкент Шоу]]» театры актерларының басшылығымен түсірілген сериал. Идея авторы — Берік Тұрсынбеков. [[2018 жыл]]ы қыркүйек айында Жетінші арнада көрсетілді.

2023 жылға дейін Зың-Зың Күлпәш деп аталды.

== Фактілер ==
«Зың-Зың Күлпаш» жобасы алғаш рет «Шымкент Шоу» театрының сахналық қойылымы ретінде көрерменге жол тартты. Сахналық нұсқаның халық арасында үлкен танымалдылыққа ие болуына байланысты, театр актерлары бұл идеяны одан әрі дамытып, аттас комедиялық телесериал түсіруді қолға алды.

Оқиға алаңсыз, аңғал көңілмен тіршілік етіп жатқан [[ауыл]] тұрғындарының шым-шытырман өмірлерін баяндайды. Күлпәш — өзінің аңғалдығымен, әзілге бейім өткір тілімен, көмектесемін деп күлкілі оқиғаға тап болатын аңқаулығымен ауыл тұрғындарының аузында қалған кейіпкер.

Фильмде сондай-ақ, «[[Шаншар (театр)|Шаншар]]», «Алдараспан», «Ерекше шоу» театрларының әртістері ойнаған.

2019-20 жылдары осы атаумен сериалдың екінші-үшінші маусымы түсірілді.

Түсірілімдер [[Түркістан облысы]] [[Төле би ауданы|Төле би]] ауданы, [[Нысанбек|Нысамбек]] ауылында өтті. 2-маусымда [[Түркістан облысы]], [[Төле би ауданы]], [[Маятас (Түркістан облысы)|Маятас]] ауылында өтсе, 2020 жылғы түсрілім [[Қасқасу]] ауылында болды.

2023 жылдан бастап &quot;Зу-зу Күлпаш&quot; деген атаумен жаңа маусымдары басталды.

== Кейіпкерлер ==
* '''Күлпәш''' — үйдің үлкен келіні, Жексеннің әйелі, аузы да, қолы да жылдам, мейлінше адал, аңқау, ешкімге есесін жібермейді. Баяғы &quot;Шымкент шоу&quot; әдеп шыққан кездегі образдан айнымаған. 
* '''Нәкөнай''' — Күлпаштың қайнысы, үйдің ерке баласы, үйленбеген. Басқаларға ұқсамайтын, өз әлемі бар, ақыл-есі де анау айтқан орнықты емес, сонысымен күлкіге қалатын да жүретін кейіпкер.
* '''Кәтәлөк''' — Күлпаштың абысыны, аңқау, сұраншақ, ақкөңіл, Дүйсеннің әйелі.
* '''Апа''' — 5 баланың, соның ішінде 3 ұл (Дүйсен, Жексен және Бейсен), 2 қыздың (Қатираш пен Сағираш) анасы, Күлпаш пен Кәтәлөктің қайын енесі. Ақкөңіл, мейірімді, қамқор ана.
* '''Жексен''' — апаның тұңғыш ұлы,Күлпаштың күйеуі,Дүйсеннің ағасы.
* '''Дүйсен''' — апаның екінші ұлы, Нәкөнайдың ағасы,Жексеннің бауыры, Кәтәлөктің күйеуі.

== Рөлдерде ==

=== Негізгі кейіпкерлер ===

* Берік Тұрсынбеков - Күлпәш
* Дәурен Жұмәділов - Жексен
* Қарлығаш Ахметова - Каталек
* Нұрболат Есенбекұлы - Нәкөнай
* Ұлбосын Базарбаева - Апа
* Нұржан Төлендиев - Дүйсен ( 1 маусымда )
* Ерлан Даулетбеков - Самат
* Айнұр Жұбатқанқызы - Жәмилә (Зың-Зың Күлпаш хикаяларында)
* Гүлсән Серікбаева - Жәмилә (Зу-Зу Күлпаш хикаяларында)
* Мейрамхан Шалқыбеков - Дүйсен ( 2 маусымда )

=== Эпизодтарда: ===

* Жүсіп Ақшора - Жүке
* Нартай Сүлейменов - Тұрған
* Жұлдызай Дүйсенбиева - Сағираш
* Ғалымжан Қалыбаев - Әкім ( 1 маусымда)
* Дәнекер Оразбай - Әкім ( 2 маусымда )
* Ержан Тілеков - Қақонай
* Ержігіт Қамытбеков
* Абай Аязбаев - алаяқ
* Мәди Төреқұлов - Бейсен
* Жарас Ахметов - Қайрат
* Ақсүйрік Абайқызы - Мақпал
* Ұлан Мамырбеков - ұры
* Микош - Мейіржан Қалмаханұлы

{{Дереккөздер жетіспейді}}
[[Санат:Қазақстан фильмдері]]
[[Санат:2018 жылғы фильмдер]]
[[Санат:Қазақстан телесериалдары]]
[[Санат:Жетінші арна телехикаялары]]</text>
      <sha1>nz819rjhgwlbrfywmxgz1n1m4v3r323</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гүлжахан Жарылқасынқызы Әспетова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>635752</id>
    <revision>
      <id>3643365</id>
      <parentid>3641598</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T11:14:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Нұрғазықызы Айгерім</username>
        <id>184438</id>
      </contributor>
      <origin>3643365</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3921" sha1="2w69a52nd8wy59aivv4n89ft2ms9023" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2020}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
'''Гүлжахан Әспетова''' - [[Қазақстан Республикасының халық әртісі |Қазақстан Республикасының халық әртісі]] (1993 ж.)

== Өмірбаяны ==
'''Гүлжахан Жарылқасынқызы Әспетова''' — 1946 жылы мамырдың 28-і күні Жамбыл облысының Мерке ауданының [[Мерке]] ауылында дүниеге келген. 1967 жылы Алматыдағы өнер интситутын бітіреді (Қазіргі таңда Алматы консерваториясы). 1967 – 1997 ж.ж. Қазақ өнер театрында жұмыс атқарды.
 
=== Мансабы ===
'''Гүлжахан Жарылқасынқызы Әспетова''' - рөлдерінде сомдайтын кейіпкерлерінің әлеуметтік мәнін оның ішкі лирикалық жандарын сезінуімен байланыстыра білген. '''Аспетованың''' Қарагөз, Құртқа (М. Әуэзов, «[[Қарагөз (трагедия)|Қарагөз]]» және «Қобыланды Қарақыпшақ»), Жәмилә (К. Мухамеджанов, [[«Бөріктің астындағы бөлтірік» |«Бөріктің астындағы бөлтірік»]]), Анар (О. Бөкей, «Құлыным менің»), Бәтима-ханым (Т.Ахтанов, «Серт»), Мақпал (К. Мұқашев, «Дала поэмасы»), Ардақ, Зейнеп (Д. Исабеков, «Кішкене ауыл», «Ескі үйдегі екі кездесу»), Сәния (М. Мақатаев, «Қош бол, махаббат»), Ана (Ж. Аймауытов, «Сұлу қыз»), Салтанат (Б. Римова, Абай - Әйгерім) ролдері терең мазмұнмен және күрделі сахналық шешімдермен ерекшеленеді. Әр жылдары Аспетова аудармалық драматургия бойынша спектакльдерге қатысты: Мухойя және Назым (С. Ахмад, «Қалыңдықтың бүлігі» және «Күйеу бала»), Найман-ана (Ш. Айтматов, «Ғасырдан да ұзақ күн»), Надя (А.Н. Афигенов, «Ананың жүрегі»), Ягда (А. Абдуллин, «Күнім менің, ұмытпа мені»), Мадлена Бежар (М.А. Булгаков, «Баскесерлер»), Анна («Дон Жуанның хикаялары», «Дон Жуан немесе геометрияға деген махаббат» атты пьесасы бойынша), Электра (Л. Дюрко «Электра – махаббатым менің»). '''Аспетова''' бұл рөлдерді үлкен жауапкершілікпен, шығармашылық табыстарды жалықпай іздеу арқылы орындады. Сонымен қатар [[Актриса|актриса]] «Тоғызыншы балаңнан қорық, дұшпан», «Бақытты адам» және т.б. фильмдерге түсті.
 
== Марапаттары ==
Қазақстан және Өзбекстанның Жоғары Кеңесінің Құрмет грамотасымен, сонымен қатар «Құрмет Белгісі» орденімен марапатталды.

== Әдебиеттер ==
* Әдеб.: Богатенкова Л.И. Услышать и понять человека. А.-А., 1987, с. 123 – 29; Сығай Ә. Сахна саңлақтары. А., 1998, 400 – 404 б.</text>
      <sha1>2w69a52nd8wy59aivv4n89ft2ms9023</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643368</id>
      <parentid>3643365</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T11:26:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Нұрғазықызы Айгерім|Нұрғазықызы Айгерім]] ([[User talk:Нұрғазықызы Айгерім|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3614884</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3915" sha1="qne7sm58pzxemwa6syi2v5cvw7dg3ti" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2020}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
'''Гүлжахан Әспетова''' - [[Қазақстан Республикасының халық әртісі |Қазақстан Республикасының халық әртісі]] (1993ж)

== Өмірбаяны ==
'''Гүлжахан Жарылқасынқызы Әспетова''' — 1946 жылы мамырдың 28-і күні Жамбыл облысының Мерке ауданының [[Мерке]] ауылында дүниеге келген. 1967 жылы Алматыдағы өнер интситутын бітіреді (Қазіргі таңда Алматы консерваториясы). 1967 –1997 жж. Қазақ өнер театрында жұмыс атқарды.
 
=== Мансабы ===
'''Гүлжахан Жарылқасынқызы Әспетова''' - рөлдерінде сомдайтын кейіпкерлерінің әлеуметтік мәнін оның ішкі лирикалық жандарын сезінуімен байланыстыра білген. '''Аспетованың''' Қарагөз, Құртқа (М. Әуэзов, «[[Қарагөз (трагедия)|Қарагөз]]» және «Қобыланды Қарақыпшақ»), Жәмилә (К. Мухамеджанов, [[«Бөріктің астындағы бөлтірік» |«Бөріктің астындағы бөлтірік»]]), Анар (О. Бөкей, «Құлыным менің»), Бәтима-ханым (Т.Ахтанов, «Серт»), Мақпал (К. Мұқашев, «Дала поэмасы»), Ардақ, Зейнеп (Д. Исабеков, «Кішкене ауыл», «Ескі үйдегі екі кездесу»), Сәния (М. Мақатаев, «Қош бол, махаббат»), Ана (Ж. Аймауытов, «Сұлу қыз»), Салтанат (Б. Римова, Абай - Әйгерім) ролдері терең мазмұнмен және күрделі сахналық шешімдермен ерекшеленеді. Әр жылдары Аспетова аудармалық драматургия бойынша спектакльдерге қатысты: Мухойя және Назым (С. Ахмад, «Қалыңдықтың бүлігі» және «Күйеу бала»), Найман-ана (Ш. Айтматов, «Ғасырдан да ұзақ күн»), Надя (А.Н. Афигенов, «Ананың жүрегі»), Ягда (А. Абдуллин, «Күнім менің, ұмытпа мені»), Мадлена Бежар (М.А. Булгаков, «Баскесерлер»), Анна («Дон Жуанның хикаялары», «Дон Жуан немесе геометрияға деген махаббат» атты пьесасы бойынша), Электра (Л. Дюрко «Электра – махаббатым менің»). '''Аспетова''' бұл рөлдерді үлкен жауапкершілікпен, шығармашылық табыстарды жалықпай іздеу арқылы орындады. Сонымен қатар [[Актриса|актриса]] «Тоғызыншы балаңнан қорқ, дұшпан», «Бақытты адам» және т.б. фильмдерге түсті.
 
== Марапаттары ==
Қазақстан және Өзбекстанның Жоғары Кеңесінің Құрмет грамотасымен, сонымен қатар «Құрмет Белгісі» орденімен марапатталды.

== Әдебиеттер ==
* Әдеб.: Богатенкова Л.И. Услышать и понять человека. А.-А., 1987, с. 123 – 29; Сығай Ә. Сахна саңлақтары. А., 1998, 400 – 404 б.</text>
      <sha1>qne7sm58pzxemwa6syi2v5cvw7dg3ti</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Айтан Рүстенұлы Байтеленов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>641356</id>
    <revision>
      <id>3643371</id>
      <parentid>3603287</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T11:41:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Нұрғазықызы Айгерім</username>
        <id>184438</id>
      </contributor>
      <origin>3643371</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8685" sha1="l0cfn8a8hg2lmk4rihdta8wadhgvy5t" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2020}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Әскери қайраткер
 |толық есімі     = Айтан Байтеленов
 |шынайы есімі    = 
 |суреті          = 
 |сурет тақырыбы        =
 |туған жылы    = [[1924]]
 |туған жері    = Шортай ауылы, Октябрьский ауданы, [[СҚО]]
 |қайтыс болған күні    = 
 |қайтыс болған жері    = 
 |лақап аты       = 
 |бүркеніш аты    = 
 |мемлекет        = 
 |қызмет еткен жылдары  = 
 |атағы           = Қатардағы жауынгер 
 |әскер түрі      = 
 |басқарды        = 
 |әскери бөлімі   = 
 |шайқасы         = [[Екінші дүниежүзілік соғыс|Ұлы Отан Соғысы]]
 |марапаттары     = 
 |байланысы       = 
 |отставкада      = 
 |қолтаңбасы      = 
 |Commons         = 
}}
'''Байтеленов Айтан Рүстенұлы''' ([[1924]] - [[1943]]) — [[Екінші Дүниежүзілік соғыс|Екінші дүниежүзілік соғыстың]] даңқты жауынгері, әскери қолбасшы.
[[1924]] жылы  [[Солтүстік Қазақстан облысы]], Октябрь ауданы, Шортай ауылында дүниеге келген. [[1942 жыл|1942 жылы]] [[25 қыркүйек|25 қыркүйекте]] Солтүстік Қазақстан облысы, Октябрь ауданы, Октябрь АӘК – мен  майданға шақырылды. Суворовтың 247 СП 84-гвардиялық Карачевская орденінің  атқыштар полкінің құрамында және 1-ші Балтық фронты 11-ші гвардиялық армиясының Қызыл туы дивизиясында соғысқан. Ол танкке қарсы ротаның командирі болған.

==Жауынгерлік жол==
Айтан Байтеленов ҰОС жылдары шақырылып, әскерге 25 қыркүйек 1942 жылы аттанды және әр түрлі бөлімшелерінің құрамына кіріп, Ұлы Отан соғысы барысында көптеген шешуші әскери операцияларға қатысқан:  1943 жылдың 22 ақпанынан 23 наурызына дейін Жиздра шабуылы, 1943 жылдың 12 шілдесінен 5 тамызына дейін Орлов шабуылы, 1943 жылдың 5 тамызынан 15 қыркүйегіне дейін Қарашево-Брянск шабуылы және 1943 жылдың 13-26 желтоқсаны аралығында болған Невельско-Городокск шабуылының соңғы күнінде қаза болды.

=== Невельско-городок шабуыл операциясы ===

Городок операциясы 1943 ж — -армия генералы И.Х. Баграмянның басқаруымен 1-ші Балтық майданының оң қанатының шабуыл операциясы Ұлы Отан соғысы кезінде Витебск облысы қалашық қаласы ауданында 1943 жылдың 13-31 желтоқсаны аралығында болды.

Бычиха станциясы бағытында 11-ші гвардиялық және 4-ші соққы армияларының қарсы соққылары жаудың қалалық тобын талқандау, 1943 жылғы Невель операциясының соңғы кезеңінде пайда болған городок шығыңқы деп аталатын плацдарм жою, қаланы меңгеру және Витебск бағытында шабуыл жалғастыру жоспарланды.

Күштерді орналастыру осындай болды. КСРО жағынан 11-ші гвардиялық әскер, 43-ші Армияның бөлімдері, 4-ші соққы армиясының бөлімдері, 3-ші әуе армиясының бөлімдері, 1-ші танк корпусы, 5-ші танк корпусы, 3-ші гвардиялық кавалериялық корпус болды. Германия тарапынан &quot;Орталық&quot; әскер тобының 3-ші танк әскері, &quot;Север&quot; әскер тобының 16-ші армиясының Оңтүстік қанатының әскерлері, Ленинградтың түбінен екі жаяу әскер дивизиясы, &quot;Центр&quot;әскер тобының Оңтүстік қанатынан 5 жаяу әскер және бір танк дивизиясы қосымша жойылды.

11-ші гвардиялық және 4-ші соққы армиясының 1943 жылдың 13 желтоқсаны танк және артиллерияның қолдауымен жаудың қорғаныс жолағын жарып жіберді. 11-ші гвардиялық шабуылда қарсылас күш көрсетті. 14 желтоқсанда 11-ші гвардиялық армияның оң қапталында 1-ші танк корпусы мен 83-ші гвардиялық атқыштар дивизиясы шайқасқа енгізілді. 16 желтоқсанда 1-ші танк корпусы Бычиха станциясының ауданына шығып, 5-ші танк корпусымен қосылды. 20 желтоқсанға дейін ауданның 500 - ден астам елді мекендері босатылды, ал 24 Желтоқсанда 11-ші гвардиялық әскердің әскерлері қаланы жаулап алды.

Операция нәтижесінде әскер 60 шақырымға жылжып, 6 жаяу әскер және жаудың бір танкілік дивизиясын талқандады,қалашық өнерін жойды. 1943 жылдың 24 желтоқсанында қала босатылды. 

== Соғыстан кейінгі жылдары ==

Айтан Байтеленов 2011 жылға дейін хабар - ошарсыз деп саналды. Батырдың туыстары ол туралы ақпаратты 70 жыл шамасында іздеген, тек 2011 ылдың шілдесінде ғана ақпараттар табыла бастады. 2014 жылдың 29 қантарында хат келді. Онда Айтан Байтеленов қаза тауып, [[Беларусь|Беларусия]], Витебский облысы, Городок ауданының Моисеенки ауылының территориясында жерленгендігі, кейін Кабище жеріндегі № 2418 жауынгерлік жерленгендігі жайлы жазылған.

Жерлесінің айтуынша Айтан шабуыл майданнан қайтып келгеннен кейін полктің командирінің келесі шайқас дайындалу қажеттілігі жайлы бұйрық алған соң, &quot;Отан үшін алға!&quot; деген белгіден кейін өзінің әскерлерін майданға алып шыққан. Ұрыс барысында жаудың оғы тиеді. Ал сол жерлесі бұйрық бойынша басқа жаралыны қарап болған соң қайтып келген уақытта Айтанды өлгендер мен жараланғандардың да арасынан таба алмапты. [1] &lt;ref&gt;[https://cdn.moypolk.ru/soldier/baytelenov-aytan-rustenovich]&lt;/ref&gt;  


== Марапаттары ==

* [http://За%20отвагу За отвагу]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} медальі

== Тағы қараңыз ==
* [[Сабыр Омарұлы Рахимов]]
* [[Рақымжан Қошқарбаев]] 
* [[Иван Васильевич Панфилов]]
* [[Панфиловшылар дивизиясы]]
* [[Александр Альфредович Бек]]

== Дереккөздер ==
&lt;references /&gt;	


{{Commonscat|Baurzhan Momyshuly}}

[[Санат:Қазақстан жазушылары]]
[[Санат:Қазақстан әскерилері]]</text>
      <sha1>l0cfn8a8hg2lmk4rihdta8wadhgvy5t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вагнер Лав</title>
    <ns>0</ns>
    <id>643187</id>
    <revision>
      <id>3643344</id>
      <parentid>3167010</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T10:49:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3643344</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12127" sha1="6rfdeeskjsa5zvc3f4mzk6ci1rvje6g" xml:space="preserve">{{Футболшы
| сурет = Vagner.JPG
| туған күні = 11.06.1984
| туған жері= {{туғанжері|Рио-де-Жанейро|Рио-де-Жанейрода}}
| есімі =  Вагнер Лав
| азаматтығы = {{flagicon|Бразилия}} [[Бразилия]]
| бойы = 171
| салмағы = 72
| позиция = шабуылшы
| қазіргі клуб = {{ту|Бразилия}} [[Спорт Ресифи]]
| номері = 
| клубтары = {{футбол карьерасы
|2002—2004|{{flagicon|Бразилия|20px}} [[Палмейрас]]|42 (27)
|2004—2012|{{flagicon|Ресей|20px}} [[ЦСКА (футбол клубы, Мәскеу)|ЦСКА]]|158 (79)
|2009—2010|{{аренда}}{{flagicon|Бразилия|20px}} [[Палмейрас]]|12 (5)
|2010|{{аренда}}{{flagicon|Бразилия|20px}} [[Фламенго]]|5 (4)
|2012—2013|{{flagicon|Бразилия|20px}} [[Фламенго]]|36 (13)
|2013|{{flagicon|Ресей}} [[ЦСКА (футбол клубы, Мәскеу)|ЦСКА ]]|11 (6)
|2013—2015|{{flagicon|Қытай|20px}} [[Шаньдун Лунэн]]|31 (19)
|2015—2016|{{flagicon|Бразилия|20px}} [[Коринтианс]]|31 (14)
|2016|{{flagicon|Франция|20px}} [[Монако (футбол клубы)|Монако]]|12 (4)
|2016—2018|{{flagicon|Түркия|20px}} [[Аланьяспор]]|42 (33)
|2018—2019|{{flagicon|Түркия|20px}} [[Бешикташ]]|18 (6)
|2019—2020|{{flagicon|Бразилия|20px}} [[Коринтианс]]|28 (5)
|2020—2021|{{ту|Қазақстан}} [[Қайрат (футбол клубы)|Қайрат]]|35 (14)
|2022|{{ту|Дания}} [[Мидтьюлланд]]| 9 (1)
|2022—|{{ту|Бразилия}} [[Спорт Ресифи]]|16 (7)
}}
| ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы
|2004—2007|{{футбол|Бразилия}} |20 (4)}}
}}
'''Вагнер Лав''' ({{lang-pt|Vágner Love}}, толық аты '''Вагнер Силва ди Соуза''', {{lang-pt|Vágner Silva de Souza}}; 11 маусым 1984 жыл&lt;ref&gt;https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/18829&lt;/ref&gt;, [[Рио-де-Жанейро]]) —  бразилиялық футболшы, шабуылшы. [[Футболдан Америка кубогы 2004|2004]], [[Футболдан Америка кубогы 2007|2007]] жылдары [[Футболдан Америка кубогы|Оңтүстік Америка чемпионы]] атанған. Бірақ 2007 жылдан кейін ұлттық құрамада ойнамады.

Карьерасының басым бөлігін [[ЦСКА (футбол клубы, Мәскеу)|ЦСКА-да]] өткізіп, үш рет Ресей чемпионы атанды. 

== Мансабы ==
2002 жылы &quot;[[Палмейрас]]&quot; сапында карьерасын бастады. 2003 жылғы маусымда Бразилия В сериясының үздік мергені атанды да, клубтың А сериясына оралуына үлкен үлес қосты. 2004 жылы 6,2 млн Еуроға Мәскеудің [[ЦСКА (футбол клубы, Мәскеу)|ЦСКА]] клубына ауысты. Бір жылдан соң [[УЕФА кубогы 2004/05|УЕФА кубогының]] жеңімпазы атанды.  

2009 жылы Ұлттық құрамаға шақырту алу үшін Бразилияға оралып, туған клубы &quot;Палмейрасқа&quot; жалға берілді. 

2010 жылы &quot;[[Фламенго|Фламенгоға]]&quot; жалға кетті. 2012 жылы &quot;Фламенгоға&quot; түпкілікті ауысқанымен, сол жылы жазда ЦСКА-ға қайта келді. Бірақ баяғыдай жарқырай алмаған 29 жастағы футболшы 2013 жылы жазда тағы да келісім шартты бұзды. 

2020 жылы жазда еркін агент ретінде &quot;[[Қайрат (футбол клубы)|Қайрат]]&quot; клубы футболшысы атанды. 18 тамызда карантиннен соң жалғасқан чемпионатта тұңғыш рет &quot;Қайрат&quot; сапында алаңға шықты. 27 тамызда Еуропа лигасында &quot;[[Ноа (футбол клубы)|Ноа]]&quot; қақпасына екі гол соқты. Келесі кезеңде &quot;[[Маккаби (футбол клубы, Хайфа)|Маккаби]]&quot; қақпасына да бір гол соқты, бірақ бұл ойында &quot;Қайрат&quot; 1:2 есебімен ұтылып қалды.  

2004-07 жылдары Бразилия құрамасы сапында ойнап, екі рет [[Футболдан Америка кубогы|Америка кубогының]] жеңімпазы атанды.

== Жетістіктері ==

=== Командалық ===

; «Палмейрас»

* В сериясы: 2003

; ЦСКА

* Ресей чемпионы (3): 2005, 2006, 2012/13
* Ресей кубогы (6): 2004/05, 2005/06, 2007/08, 2008/09, 2010/11, 2012/13
* Ресей суперкубогы (4): 2006, 2007, 2009, 2013
* УЕФА кубогы: 2004/05

; «Шаньдун Лунэн»

* Қытай кубогы: 2014

; «Коринтианс»

* Бразилия чемпионы: 2015
'''&quot;Қайрат&quot;'''

* Қазақстан чемпионы: 2020
*Қазақстан кубогы: 2021
; Бразилия

* Панамерика ойындарының финалисі: 2003
* Америка кубогы (2): 2004, 2007

=== Жеке ===

* Панамерика ойындарының үздік мергені: 2003 (4 гол).
* Сан-Паулу штатының үздік мергені: 2004 (12 гол).
* Ресей чемпионатының үздік мергені: 2008 (20 гол).
* УЕФА кубогының үздік мергені: 2008/09 (11 гол).
* Рио-де-Жанейро штатының үздік мергені: 2010 (15 гол).
* Түркия чемпионатының үздік мергені: 2016/17 (23 гол).

== Статистика ==
=== Клубтық ===
''27.09.2020''
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! rowspan=&quot;2&quot; |Клуб
! rowspan=&quot;2&quot; |Маусым
! colspan=&quot;3&quot; |Лига
! colspan=&quot;2&quot; |Штат лигасы
! colspan=&quot;2&quot; |Кубок
! colspan=&quot;2&quot; |Лига кубогы
! colspan=&quot;2&quot; |Құрлықтық
! colspan=&quot;2&quot; |Басқа да
! colspan=&quot;2&quot; |Бары
|-
!Дивизион
!Ойын
!Голдар
!Ойын
!Гол
!Ойын
!Гол
!Ойын
!Гол
!Ойын
!Гол
!Ойын
!Гол
!Ойын
!Гол
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |[[Палмейрас]]
|2002
|А сериясы
|2
|0
|0
|0
| colspan=&quot;2&quot; | -
| colspan=&quot;2&quot; | -
| colspan=&quot;2&quot; | -
| colspan=&quot;2&quot; | -
|2
|0
|-
|2003
|В сериясы
|29
|19
|0
|0
| colspan=&quot;2&quot; | -
| colspan=&quot;2&quot; | -
| colspan=&quot;2&quot; | -
| colspan=&quot;2&quot; | -
|29
|19
|-
|2004
|А сериясы
|11
|8
|0
|0
| colspan=&quot;2&quot; | -
| colspan=&quot;2&quot; | -
| colspan=&quot;2&quot; | -
| colspan=&quot;2&quot; | -
|11
|8
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Total
!42
!27
!0
!0
!-
!-
!-
!-
!-
!-
!-
!-
!42
!27
|-
| rowspan=&quot;9&quot; |[[ЦСКА (футбол клубы, Мәскеу)|ЦСКА]]
|2004
| rowspan=&quot;8&quot; |[[Футболдан Ресей чемпионаты|РПЛ]]
|12
|9
| colspan=&quot;2&quot; | -
|0
|0
| colspan=&quot;2&quot; | -
|9
|4
|0
|0
|21
|13
|-
|2005
|21
|7
| colspan=&quot;2&quot; | -
|7
|0
| colspan=&quot;2&quot; | -
|14
|7
|1
|0
|43
|14
|-
|2006
|23
|9
| colspan=&quot;2&quot; | -
|7
|4
| colspan=&quot;2&quot; | -
|7
|2
|1
|0
|38
|15
|-
|2007
|23
|13
| colspan=&quot;2&quot; | -
|1
|0
| colspan=&quot;2&quot; | -
|3
|3
|1
|1
|28
|17
|-
|2008
|26
|20
| colspan=&quot;2&quot; | -
|1
|1
| colspan=&quot;2&quot; | -
|6
|8
| colspan=&quot;2&quot; | -
|33
|29
|-
|2009
|13
|3
| colspan=&quot;2&quot; | -
|3
|1
| colspan=&quot;2&quot; | -
|4
|3
|1
|0
|21
|7
|-
|2010
|15
|9
| colspan=&quot;2&quot; | -
|0
|0
| colspan=&quot;2&quot; | -
|5
|2
|0
|0
|20
|11
|-
|2011–12
|25
|9
| colspan=&quot;2&quot; | -
|5
|1
| colspan=&quot;2&quot; | -
|9
|1
|1
|0
|40
|11
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Бары
!158
!79
!-
!-
!24
!7
!-
!-
!57
!30
!5
!1
!244
!117
|-
|[[Палмейрас]]
|2009
|А сериясы
|12
|5
|0
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
| colspan=&quot;2&quot; |—
|0
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
|12
|5
|-
|[[Фламенго]]
|2010
|А сериясы
|5
|4
|14
|15
| colspan=&quot;2&quot; |—
| colspan=&quot;2&quot; |—
|10
|4
| colspan=&quot;2&quot; |—
|29
|23
|-
|[[Фламенго]]
|2012
|А сериясы
|36
|12
|9
|7
| colspan=&quot;2&quot; |—
| colspan=&quot;2&quot; |—
|5
|2
| colspan=&quot;2&quot; |—
|50
|16
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |[[ЦСКА (футбол клубы, Мәскеу)|ЦСКА]]
|[[Футболдан Ресей чемпионаты 2012/13|2012–13]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Футболдан Ресей чемпионаты|РПЛ]]
|9
|5
| colspan=&quot;2&quot; | -
|3
|1
| colspan=&quot;2&quot; | -
|0
|0
| colspan=&quot;2&quot; | -
|12
|6
|-
|[[Футболдан Ресей чемпионаты 2013/14|2013–14]]
|2
|1
| colspan=&quot;2&quot; | -
|0
|0
| colspan=&quot;2&quot; | -
|0
|0
|1
|0
|3
|1
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Бары
!11
!6
!-
!-
!3
!1
!-
!-
!0
!0
!1
!0
!15
!7
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |Шанудн Лунэнг
|2013
| rowspan=&quot;2&quot; |Қытай чемпионаты
|10
|6
| colspan=&quot;2&quot; | -
|0
|0
| colspan=&quot;2&quot; | -
| colspan=&quot;2&quot; | -
| colspan=&quot;2&quot; | -
|10
|6
|-
|2014
|21
|13
| colspan=&quot;2&quot; | -
|7
|4
| colspan=&quot;2&quot; | -
|5
|5
| colspan=&quot;2&quot; | -
|33
|22
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Бары
!31
!19
!-
!-
!7
!4
!-
!-
!5
!5
!-
!-
!43
!28
|-
|[[Коринтианс]]
|2015
|А сериясы
|31
|14
|14
|2
|2
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
|3
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
|50
|16
|-
|[[Монако (футбол клубы)|Монако]]
|[[Футболдан Франция чемпионаты 2015/16|2015–16]]
|1 лига
|12
|4
| colspan=&quot;2&quot; |—
|1
|0
|0
|0
|0
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
|13
|4
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |Аланьяспор
|2016–17
| rowspan=&quot;2&quot; |Суперлига
|28
|23
| colspan=&quot;2&quot; | -
|0
|0
| colspan=&quot;2&quot; | -
| colspan=&quot;2&quot; | -
| colspan=&quot;2&quot; | -
|28
|23
|-
|2017–18
|14
|10
| colspan=&quot;2&quot; | -
|2
|1
| colspan=&quot;2&quot; | -
| colspan=&quot;2&quot; | -
| colspan=&quot;2&quot; | -
|16
|11
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Бары
!42
!33
!-
!-
!2
!1
!-
!-
!-
!-
!-
!-
!44
!34
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |[[Бешикташ]]
|2017–18
| rowspan=&quot;2&quot; |Суперлига
|10
|3
| colspan=&quot;2&quot; | -
|1
|0
| colspan=&quot;2&quot; | -
|2
|1
| colspan=&quot;2&quot; | -
|13
|4
|-
|2018–19
|8
|3
| colspan=&quot;2&quot; | -
|0
|0
| colspan=&quot;2&quot; | -
|8
|4
| colspan=&quot;2&quot; | -
|16
|7
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Бары
!18
!6
!-
!-
!1
!0
!-
!-
!10
!5
!-
!-
!29
!11
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |[[Коринтианс]]
|2019
| rowspan=&quot;2&quot; |А сериясы
|28
|5
|15
|1
|8
|1
| colspan=&quot;2&quot; | -
|10
|4
| colspan=&quot;2&quot; | -
|59
|11
|-
|2020
|0
|0
|6
|1
| colspan=&quot;2&quot; | -
| colspan=&quot;2&quot; | -
|1
|0
| colspan=&quot;2&quot; | -
|7
|1
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Бары
!28
!5
!21
!2
!8
!1
!-
!-
!11
!4
!-
!-
!62
!12
|-
|[[Қайрат (футбол клубы)|Қайрат]]
|[[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2020|2020]]
|[[Қазақстан Премьер Лигасы|КПЛ]]
|6
|3
| colspan=&quot;2&quot; |—
|0
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
|2
|3
| colspan=&quot;2&quot; |—
|8
|6
|-
! colspan=&quot;3&quot; |Барлығы
!431
!217
!58
!26
!48
!14
!-
!-
!103
!55
!6
!1
!641
!306
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Сілтемелер ==
*[https://www.national-football-teams.com/player/8186.html Футболшының профилі]
{{сыртқы сілтемелер}}
[[Санат:Бразилия футболшылары]]
[[Санат:Бразилия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]]
[[Санат:Палмейрас ФК ойыншылары]]
[[Санат:ЦСКА Мәскеу ФК ойыншылары]]
[[Санат:Шаньдун Лунэн ФК ойыншылары]]
[[Санат:Коринтианс ФК ойыншылары]]
[[Санат:Монако ФК ойыншылары]]
[[Санат:Бешикташ ФК ойыншылары]]
[[Санат:Қайрат ФК ойыншылары]]
[[Санат:Фламенго ФК ойыншылары]]
[[Санат:Футболдан Оңтүстік Америка чемпиондары]]
[[Санат:Мидтьюланд ФК ойыншылары]]
[[Санат:Спорт Ресифи ФК ойыншылары]]</text>
      <sha1>6rfdeeskjsa5zvc3f4mzk6ci1rvje6g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бенни Маккарти</title>
    <ns>0</ns>
    <id>645563</id>
    <revision>
      <id>3643347</id>
      <parentid>2820646</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T10:50:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3643347</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5824" sha1="bdlxicpyydyxe3ihxb5w768hmp3u3ti" xml:space="preserve">{{Футболшы|есімі=Бенни Маккарти|толық аты=Бенедикт Сол Маккарти|сурет=BenniMcCarthy.jpg|лақап аты=''Сиқырлы аяқ'' ({{lang-en|Magic feet}})&lt;ref&gt;[http://www.orlandopiratesfc.com/players.asp Профили игроков на сайте ФК «Орландо Пайретс»]{{ref-en}}&lt;/ref&gt;|туған күні=12.11.1977|туған жері={{туғанжері|Кейптаун|Кейптаунда}}, [[Оңтүстік Африка Республикасы|ОАР]]|азаматтығы={{байрақ|Оңтүстік Африка Республикасы}} [|бойы=183|салмағы=87|позиция=шабуылшы|қазіргі клуб=|клубтары={{футбол карьерасы
|1995—1997|{{ту|Оңтүстік Африка Республикасы}} [[Севен Старз (футбол клубы)|Севен Старз]]|56 (42)
|1997—1999|{{ту|Нидерланд}} [[Аякс (футбол клубы, Амстердам)|Аякс (Амстердам)]]|35 (20)
|1999—2003|{{ту|Испания}} [[Сельта]]|66 (10)
|2001—2002|{{Аренда}}{{ту|Португалия}} [[Порту (футбол клубы)|Порту]]|11 (12)
|2003—2006|{{ту|Португалия}} [[Порту (футбол клубы)|Порту]]|75 (34)
|2006—2010|{{ту|Англия}} [[Блэкберн Роверс]]|109 (37)
|2010—2011|{{ту|Англия}} [[Вест Хэм Юнайтед]]|13 (0)
|2011—2013|{{ту|Оңтүстік Африка Республикасы}} [[Орландо Пайретс]]|17 (12)}}|ұлттық құрамы={{футбол карьерасы
|1997—2010|{{Футбол|Оңтүстік Африка Республикасы}} |79 (31)}}|бапкер клубтары={{футбол карьерасы
|2017—2019|{{ту|Оңтүстік Африка Республикасы}} [[Кейптаун Сити (футбол клубы)|Кейптаун Сити]]|}}}}

'''Бенедикт Сол (Бенни) Маккарти''' ({{lang-en|Benedict Saul &quot;Benni&quot; McCarthy}}; 12 қараша 1977&lt;ref&gt;https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/3091&lt;/ref&gt;, [[Кейптаун]]) — [[Оңтүстік Африка Республикасы|оңтүстік африкалық]] футболшы, шабуылшы, футбол жаттықтырушысы.

== Мансабы ==
[[ОАР Ұлттық футбол құрамасы]] сапындағы ең үздік мерген (31 гол), 1998, 2002 жылдары [[Футболдан әлем чемпионаты|әлем чемпионатына]] қатысып, екеуінде де гол соқты, сондай-ақ 1998, 2002, 2006 жылдары [[Африка Ұлттары Кубогы|Африка Ұлттары кубогына]] қатысты. 1998 жылғы [[Африка Ұлттары Кубогы 1998|Африка Ұлттары кубогының]] үздік мергені.

Даниялық қақпашы [[Петер Шмейхель|Петер Шмейхельді]] өзінің бойтұмары санаған. Балалық шағындаШмейхель қорғаған қақпаға гол соғуды армандаған екен. [[Футболдан 1998 жылғы әлем біріншілігі (командалар құрамы)|1998 жылғы әлем чемпионатында]] бұл арманы орындалып, топтық кезеңнің екінші турында [[Дания Ұлттық футбол құрамасы|Дания]] қақпасына гол соқты да, есепті теңестірді&lt;ref&gt;http://www.sport-express.ru/newspaper/1998-06-20/3_3/&lt;/ref&gt;.

== Жетістіктері ==

=== Командалық ===
Аякс

* Нидерланд чемпионы (1): 1997/98
* Нидерланд кубогы (2): 1997/98, 1998/99

Порту

* Португалия чемпионы (2): 2003/04, 2005/06
* Португалия чемпионатының күміс жүлдегері (1): 2004/05
* Португалия чемпионатының қола жүлдегері (1): 2001/02
* Португалия кубогы (1): 2005/06
* Португалия суперкубогы (2): 2003, 2004
* Чемпиондар лигасы (1): 2003/04
* Құрлықаралық кубок (1): 2004

ОАР

* Африка Ұлттары кубогының финалисі (1): 1998

=== Жеке ===
* ОАР құрамасы тарихындағы үздік мерген: 31 гол
* Африка Ұлттары кбуогының үздік мергені: 1998
* Порту&quot;галия чемпионатының үздік мергені: 2003/04

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==

* [https://web.archive.org/web/20100819171243/http://www.whufc.com/articles/benni-mccarthy-west-ham_2228487_28125 Профиль на сайте ФК «Вест Хэм Юнайтед» сайтындағы профилі]{{ref-en}}
[[Санат:Оңтүстік Африка Республикасы футболшылары]]
[[Санат:Оңтүстік Африка Республикасы Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]]
[[Санат:Аякс Амстердам ФК ойыншылары]]
[[Санат:Сельта ФК ойыншылары]]
[[Санат:Порту ФК ойыншылары]]
[[Санат:Блэкберн Роверс ФК ойыншылары]]
[[Санат:Вест Хэм Юнайтед ФК ойыншылары]]
[[Санат:Орландо Пайретс ФК ойыншылары]]
[[Санат:Оңтүстік Африка Республикасы футбол жаттықтырушылары]]</text>
      <sha1>bdlxicpyydyxe3ihxb5w768hmp3u3ti</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Карстен Янкер</title>
    <ns>0</ns>
    <id>646837</id>
    <revision>
      <id>3643346</id>
      <parentid>3530887</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T10:50:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3643346</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5582" sha1="nn95jtiwtom8x2z7knxu9u6d2eqfutc" xml:space="preserve">{{Футболшы
 |есімі                         = Карстен Янкер
 |сурет                 = Carsten Jancker - SV Mattersburg (Bild2).jpg
 |туған күні        = 28.08.1974
 |лақап аты                    = ''Балға''&lt;ref&gt;[http://football.kulichki.net/world/2002/e/2.htm Германия — Сауд Арабиясы — 8:0 (4:0)]{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;
 |туған жері          = Гревесмюлен, [[Германия Демократиялық Республикасы|ГДР]]
 |азаматтығы = {{байрақ|Германия}}
 |бойы                        = 194
 |салмағы                         = 90
 |позиция                     = шабуылшы
 |қазіргі клуб               = {{ту|Аустрия}} [[Мархфельд (футбол клубы)|Мархфельд]]
 |қызметі                  = бас бапкер
 |клубтары                       = {{футбол карьерасы
|1993—1995|{{ту|Германия}} [[Кёльн (футбол клубы)|Кёльн]]|5 (1)
|1995—1996|{{ту|Аустрия}} [[Рапид (футбол клубы, Вена)|Рапид (Вена)]]|24 (7)
|1996—2002|{{ту|Германия}} [[Бавария (футбол клубы)|Бавария]]|143 (48)
|2002—2004|{{ту|Италия}} [[Удинезе]]|36 (2)
|2004—2006|{{ту|Германия}} [[Кайзерслаутерн (футбол клубы)|Кайзерслаутерн]]|30 (5)
|2006|{{ту|Қытай}} [[Шанхай Гринлэнд Шеньхуа|Шанхай Шеньхуа]]|7 (0)
|2006—2009|{{ту|Аустрия}} [[Маттерсбург (футбол клубы)|Маттерсбург]]|81 (24)}}
 |ұлттық құрамы        = {{футбол карьерасы
|1998—2002|{{Футбол|Германия}} |33 (10)}}
 |бапкер клубтары            = {{футбол карьерасы
|2013—2017|{{ту|Аустрия}} [[Рапид (футбол клубы, Вена)|Рапид (Вена)]]|асс
|2017—2018|{{ту|Аустрия}} [[Хорн (футбол клубы)|Хорн]]|
|2019—|{{ту|Аустрия}} [[Мархфельд (футбол клубы)|Мархфельд]]|
}}
}}

'''Карстен Янкер''' ({{lang-de|Carsten Jancker}}; [[28 тамыз]] [[1974 жыл|1974]]&lt;ref&gt;https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/202&lt;/ref&gt;, [[Гревесмюлен]], [[Германия Демократиялық Республикасы|ГДР]]) — германиялық футболшы, шабуылшы, футбол жаттықтырушысы.  

== Мансабы ==
[[Германия Ұлттық футбол құрамасы|Германия ұлттық футбол құрамасы]] сапында [[Футболдан 2000 жылғы Еуропа біріншілігі|2000 жылы Еуропа чемпионатына]], [[Футболдан 2002 жылғы әлем біріншілігі|2002 жылы әлем чемпионатына]] қатысты. 2002 жылғы әлем чемпионатының финалисі. 

Карьерасында Германия, Аустрия, Италия, Қытай чемпионаттарында доп тепті. &quot;[[Бавария (футбол клубы)|Бавария]]&quot; сапында алты маусым ойнап, клубтық деңгейдегі көптеген жүлделерге ([[Футболдан Германия чемпионаты|Германия чемпиондығы]], Германия кубогы, [[УЕФА Чемпиондар Лигасы|Чемпиондар лигасы]], [[Футболдан құрлықаралық кубок|Құрлықаралық кубок]]) ие болды.  

2009 жылы &quot;[[Маттерсбург (футбол клубы)|Маттерсбург]]&quot; сапында жүріп карьерасын аяқтады да, 2013 жылы бапкерлікке кірісті. Кейін бірнеше аустриялық клубтардың бас жаттықтырушысы болды.

== Жетістіктері ==

=== Ойыншы ретінде ===
; Рапид (Вена)

* Аустрия чемпионы: 1995/96
* Кубок иелері кубогы финалисі 1995/96

; Бавария

* Чемпиондар лигасы: 2000/01
* Құрлықаралық кубок: 2001
* Германия чемпионы: 1996/97, 1998/99, 1999/00, 2000/01
* Германия кубогы: 1998, 2000

; Германия

* Әлем чемпионатының вице-чемпионы: 2002

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Сілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20160305175505/http://web.svm-fan.net/kader.php?m=20&amp;k_id=1&amp;id=170&amp;PHPSESSID=e55844430838f0e945bf4f6d8d8fe7b5 Профилі]{{ref-de}}
{{Бастама}}
[[Санат:Германия футболшылары]]
[[Санат:Германия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]]
[[Санат:Кельн ФК ойыншылары]]
[[Санат:Рапид Вена ФК ойыншылары]]
[[Санат:Бавария ФК ойыншылары]]
[[Санат:Удинезе ФК ойыншылары]]
[[Санат:Кайзерслаутерн ФК ойыншылары]]
[[Санат:Шанхай Шенхуа ФК ойыншылары]]
[[Санат:Маттерсбург ФК ойыншылары]]
[[Санат:Германия футбол жаттықтырушылары]]</text>
      <sha1>nn95jtiwtom8x2z7knxu9u6d2eqfutc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Робби Кин</title>
    <ns>0</ns>
    <id>649921</id>
    <revision>
      <id>3643356</id>
      <parentid>3150550</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T10:55:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3643356</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8478" sha1="jjg2039xlyn6nxn8irdq9i4xijqpduc" xml:space="preserve">{{Футболшы
| туған күні = 8.07.1980
| азаматтығы = {{байрақ|Ирландия}}
| сурет = 2013 Robbie Keane (cropped).jpg
| бойы = 175
| салмағы = 74
| позиция = шабуылшы
| қазіргі клуб = {{Футбол|Ирландия}} &lt;br&gt;{{ту|Англия}} [[Мидлсбро (футбол клубы)|Мидлсбро]]
| қызметі = бапкер көмекшісі
| жастар клубы = {{футбол карьерасы
|1990—1995|{{ту|Ирландия}} Крумлин Юнайтед|
|1995—1997|{{ту|Англия}} [[Вулверхэмптон Уондерерс|Вулверхэмптон]]|}}
| клубтары = {{футбол карьерасы
|1997—1999|{{ту|Англия}} [[Вулверхэмптон Уондерерс|Вулверхэмптон]]|74 (24)
|1999—2000|{{ту|Англия}} [[Ковентри Сити]]|31 (12)
|2000—2001|{{ту|Италия}} [[Интернационале]]|6 (0)
|2001|{{аренда}}{{ту|Англия}} [[Лидс Юнайтед]]|18 (9)
|2001—2002|{{ту|Англия}} [[Лидс Юнайтед]]|28 (4)
|2002—2008|{{ту|Англия}} [[Тоттенхэм Хотспур]]|197 (80)
|2008—2009|{{ту|Англия}} [[Ливерпуль (футбол клубы)|Ливерпуль]]|19 (5)
|2009—2011|{{ту|Англия}} [[Тоттенхэм Хотспур]]|41 (11)
|2010|{{аренда}}{{ту|Шотландия}} [[Селтик]]|16 (12)
|2011|{{аренда}}{{ту|Англия}} [[Вест Хэм Юнайтед]]|9 (2)
|2011—2016|{{ту|АҚШ}} [[Лос-Анжелес Гэлакси|Лос-Анджелес Гэлакси]]|143 (92)
|2012|{{аренда}}{{ту|Англия}} [[Астон Вилла]]|6 (3)
|2017—2019|{{ту|Үндістан}} [[Атлетико (футбол клубы, Калькутта)|Атлетико (Калькутта)]]|9 (6)}}
| ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы
|1998—2016|{{Футбол|Ирландия}} |148 (68)}}
| бапкер клубтары = {{футбол карьерасы
|2018|{{ту|Үндістан}} [[Атлетико (футбол клубы, Калькутта)|Атлетико (Калькутта)]]|ойыншы-бапкер
|2018—|{{Футбол|Ирландия}} |асс
|2019—|{{ту|Англия}} [[Мидлсбро (футбол клубы)|Мидлсбро]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.mfc.co.uk/news/get-to-know-the-new-coaching-team|title=Get To Know... The New Coaching Team|publisher=Official Club Website of Middlesbrough FC|lang=|date=14.06.2019|accessdate=14 June 2019}}&lt;/ref&gt;|асс
}}
| 
}}

'''Роберт Дейвид «Робби» Кин'''&lt;ref&gt;http://bigenc.ru/text/4413041{{Deadlink|date=April 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ({{lang-ga|Roibéard Daithí Ó Catháin}}, {{lang-en|Robert David „Robbie“ Keane}}; [[8 шілде]] [[1980 жыл|1980]]&lt;ref&gt;https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/3144&lt;/ref&gt;, [[Дублин]], [[Ирландия]]) — ирландиялық футболшы, жартылай қорғаушы, футбол жаттықтырушысы.

[[Рой Кин|Рой Киннің]] туған інісі.

== Мансабы ==
=== Клубтық ===
Карьерасында Англия, Италия, Шотландия, АҚШ, Үндістан чемпионаттарында доп тепті. 

=== Ұлттық құрама ===
2002 жылы [[Ирландия Ұлттық футбол құрамасы|Ирландия құрамасы]] араға 12 жыл салып [[Футболдан 2002 жылғы әлем біріншілігі|Әлем чемпионатына]] жолдама алды да, Робби Кин негізгі құрам ойыншысы ретінде турнирге барды. Топтық кезеңнің екінші матчында [[Германия Ұлттық футбол құрамасы|Германия]] қақпасына соңғы минутта гол соғып, құраманы жеңістен құтқарып қалды. Соңғы турда [[Сауд Арабиясы Ұлттық футбол құрамасы|Сауд Арабиямен]] ойында есеп ашты, бұл ойында Ирландия 3:0 есебімен жеңіске жетті. 

1/8 финалда тағы да 90-минутта [[Испания Ұлттық футбол құрамасы|Испанияның]] қақпасына пенальтиден гол соғып, құраманы тағы да жеңілістен құтқарғанымен, пенальтилер сериясында Ирландия ұтылып қалды. 

Арада екі жыл өткен соң құрамадағы 21-ші голын соғып, [[Нил Куинн|Нил Куиннді]] басып озды да, рекорд жасады. Карьерасын аяқтағанша құрамадағы голдарын 67-ге жеткізіп, Ирландия тарихындағы ең мықты футболшыға айналды.

2012 және 2016 жылғы Еуропа чемпионатына қатысты.

=== Бапкерлік ===
2018 жылы &quot;Атлетико Калькутта&quot; сапында ойыншы-бапкер қызметін атқарды. Көп ұзамай Ирландия ұлттық құрамасында бапкер көмекшілігі қызметіне тағайындалды.

== Жетістіктері ==

=== Командалық ===
{{ту|Англия}} '''Ковентри Сити'''

* Англия жастар кубогының финалисі: 2000

{{ту|Италия}} '''[[Интернационале]]'''

* Италия суперкубогының финалисі: 2000

{{ту|Англия}} '''[[Ливерпуль (футбол клубы)|Ливерпуль]]'''

* Англия чемпионатының күміс жүлдегері: 2008/09

{{ту|Англия}} [[Тоттенхэм Хотспур|'''Тоттенхэм''']]

* Англия лига кубогы: 2008

{{ту|Шотландия}} '''[[Селтик]]'''

* Шотландия чемпионатының күміс жүлдегері: 2009/10

{{ту|АҚШ}} [[Лос-Анжелес Гэлакси|'''Лос-Анджелес Гэлакси''']]

* MLS кубогы (3): 2011, 2012, 2014

* MLS Supporters’ Shield жүлдесі: 2011

{{ту|Англия}} [[Ирландия Ұлттық футбол құрамасы|'''Ирландия құрамасы''']]

* Еуропа чемпионы (19 жас): 1998

=== Жеке ===

* Ирландия құрамасының үздік мергені (67 гол)
* Жанкүйерлер сауалнамасы бойынша &quot;Селтиктің&quot; үздік ойыншысы: 2009/10
* Англия премьер лигасының үздік ойыншысы: тамыз 1999, қаңтар 2001, ақпан 2007
* Шотландия Премьер-лигасының үздік ойыншысы: наурыз 2010
* Ирландия құрамасын сапында әлем чемпионатында ең көп гол соққан футболшы: 3 гол
* MLS лигасының ең қымбат ойыншысы: 2014
* MLS символикалық құрамасы: 2012, 2013, 2014, 2015

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Сілтемелер ==

[http://www.tottenhamhotspur.com/players/first_team/robbiekeane.html Профилі]
{{сыртқы сілтемелер}}
[[Санат:Ирландия футболшылары]]
[[Санат:Ирландия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]]
[[Санат:Вулверхэмптон Уондерерс ФК ойыншылары]]
[[Санат:Интернационале ФК ойыншылары]]
[[Санат:Ковентри Сити ФК ойыншылары]]
[[Санат:Лидс Юнайтед ФК ойыншылары]]
[[Санат:Тоттенхэм Хотспур ФК ойыншылары]]
[[Санат:Ливерпуль ФК ойыншылары]]
[[Санат:Селтик ФК ойыншылары]]
[[Санат:Вест Хэм Юнайтед ФК ойыншылары]]
[[Санат:Лос-Анжелес Гэлакси ФК ойыншылары]]
[[Санат:Астон Вилла ФК ойыншылары]]</text>
      <sha1>jjg2039xlyn6nxn8irdq9i4xijqpduc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дик Адвокат</title>
    <ns>0</ns>
    <id>652802</id>
    <revision>
      <id>3643359</id>
      <parentid>2833783</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T10:55:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3643359</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12185" sha1="3b6kkfng1jsf2zij897k6f9wcr1rfdp" xml:space="preserve">{{Футболшы
|бойы =170 
|позиция = жартылай қорғаушы
|сурет = Dick_Advocaat.jpg
|туған күні = 27.09.1947
|азаматтығы={{байрақ|Нидерланд}}
|қазіргі клуб ={{ту|Нидерланд}} [[Фейеноорд]]
|қызметі =         бас жаттықтырушы
|клубтары                = {{футбол карьерасы
  |1966—1973|{{ту|Нидерланд}} [[АДО Ден Хааг|Ден Хааг]]|143 (7)
  |1967|{{Аренда}}{{ту|АҚШ}} [[Сан-Франциско Голден Гейт Гейлз|Сан-Франциско Гейлз]]|7 (1)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://nasljerseys.com/Players/A/Advocaat.Dick.htm|title=Dick Advocaat|website=nasljerseys.com|accessdate=2018-07-12|lang=en}}&lt;/ref&gt;
  |1973—1977|{{ту|Нидерланд}} [[Рода (футбол клубы, Керкраде)|Рода]]|121 (2)
  |1977—1979|{{ту|Нидерланд}} [[ВВВ-Венло]]|74 (6)
  |1979|{{ту|АҚШ}} [[Чикаго Стинг]]|32 (3)
  |1979—1980|{{ту|Нидерланд}} [[АДО Ден Хааг|Ден Хааг]]|11 (1)
  |1980|{{ту|АҚШ}} [[Чикаго Стинг]]|31 (1)
  |1980—1982|{{ту|Нидерланд}} [[Спарта (футбол клубы, Роттердам)|Спарта (Роттердам)]]|61 (6)
  |1982—1983|{{ту|Бельгия}} [[Берхем Спорт]]|10 (0)
  |1983—1984|{{ту|Нидерланд}} [[Утрехт (футбол клубы)|Утрехт]]|39 (0) }}
|бапкер клубтары     = {{футбол карьерасы
  |1980—1984|{{ту|Нидерланд}} [[ДСВП]]|
  |1984—1987|{{футбол|Нидерланд}}|асс
  |1987—1989|{{ту|Нидерланд}} [[Харлем (футбол клубы)|Харлем]]|
  |1989—1991|{{ту|Нидерланд}} [[Дордрехт (футбол клубы)|СВВ/Дордрехт’90]]|
  |1991—1992|{{футбол|Нидерланд}}|асс
  |1992—1994|{{футбол|Нидерланд}}|
  |1995—1998|{{ту|Нидерланд}} [[ПСВ Эйндховен|ПСВ]]|
  |1998—2002|{{ту|Шотландия}} [[Рейнджерс (футбол клубы)|Рейнджерс]]|
  |2002—2004|{{футбол|Нидерланд}}|
  |2004—2005|{{ту|Германия}} [[Боруссия (футбол клубы, Менхенгладбах)|Боруссия (Мёнхенгладбах)]]|
  |2005|{{Футбол|БАӘ}} |
  |2005—2006|{{Футбол|Корея Республикасы}} |
  |2006—2009|{{ту|Ресей}} [[Зенит (футбол клубы, Санкт-Петербург)|Зенит (СПб)]]|
  |2009—2010|{{футбол|Бельгия}} |
  |2009—2010|{{ту|Нидерланд}} [[АЗ Алкмаар|АЗ]]|
  |2010—2012|{{Футбол|Ресей}} |
  |2012—2013|{{ту|Нидерланд}} [[ПСВ Эйндховен|ПСВ]]|
  |2013—2014|{{ту|Нидерланд}} [[АЗ Алкмаар|АЗ]]|
  |2014|{{Футбол|Сербия}} | 
  |2015|{{ту|Англия}} [[Сандерленд (футбол клубы)|Сандерленд]]| 
  |2016|{{футбол|Нидерланд}}|асс
  |2016—2017|{{ту|Түркия}} [[Фенербахче (футбол клубы)|Фенербахче]]|
  |2017|{{футбол|Нидерланд}} |
  |2017—2018|{{ту|Нидерланд}} [[Спарта (футбол клубы, Роттердам)|Спарта (Роттердам)]]|
  |2018—2019|{{ту|Нидерланд}} [[Утрехт (футбол клубы)|Утрехт]]|
  |2019—|{{ту|Нидерланд}} [[Фейеноорд]]|}}
}}

'''Дирк''' ('''Дик''') '''Николас Адвокат''' ({{lang-nl|{{Audio|Nl-Dick Advocaat.ogg|Dirk (Dick) Nicolaas Advocaat}}}},  {{IPA|[ˈdɪk ˌɑtfoˈkaːt]}}; 27 қыркүйек 1947 жыл&lt;ref&gt;https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/188963&lt;/ref&gt;, [[Гаага]]) — нидерландтық футболшы, жартылай қорғаушы, футбол жаттықтырушысы. Нидерланд, Ресей, Корея Республикасы, БАӘ, Сербия құрамаларын жаттықтырған. 

== Мансабы ==
[[Футболдан 1994 жылғы әлем біріншілігі|1994 жылғы әлем чемпионатына]] [[Нидерланд Ұлттық футбол құрамасы|Нидерланд]] құрамасының бапкері ретінде барды. Бірақ құрамы күнші нидерландықтар топтық турнирде жарқырай алмады, алғашқы турда [[Сауд Арабиясы Ұлттық футбол құрамасы|Сауд Арабиясынан]] бір тайм бойы 0:1 есебімен ұтылып тұрды, кейін [[Бельгия Ұлттық футбол құрамасы|Бельгиядан]] 0:1 есебімен ұтылып қалды. Бірақ соған қарамастан құрама 1/8 финалға жолдама алды.

Ширек финалда Нидерланд Бразилиядан 2:3 есебімен ұтылып қалды. Осы кездесуден соң қызметтен босаған Дик арада сегіз жыл өткен соң қайтадан құрама тізгінін ұстады. [[Футболдан 2004 жылғы Еуропа біріншілігі (іріктеу турнирі)|2004 жылғы Еуропа чемпионатының]] іріктеуінен құрама іркілмей өтті. Бірақ финалдық турнирде тағы кібіртіктеді, бірінші турда Германиямен тең ойнап, екінші турда Чехиямен ойнады. 19-минутта Нидерланд 2:0 есебімен алға шықты. Бірақ екінші таймда [[Паул Босвелт|Пауль Босвельт]] пен [[Арьен Роббен|Арьен Роббенді]] алмастырды да, Нидерланд 2:3 есебімен ұтылып қалды. Ойыншыларды сәтсіз алмастырғаны үшін ашынған көпшілік оны сынның астына алды, тіпті елден кетуін талап етті. Ақыр соңында Нидерландтың премьер-министрінің өзі дауға араласып, бапкерді қорғауға мәжбүр болды. Бұл турнирде Нидерланд жартылай финалға дейін жетті.

2005 жылы Корея құрамасының тізгінін ұстады. Бірақ 2006 жылғы әлем чемпионатында бұған дейінгі өз отандасы [[Гус Хиддинк|Гус Хиддинктің]] табысын қайталай алмады, құрама екі турдан соң төрт ұпай жинап, екінші тұрғанымен, үшінші турда Швейцариядан ұтылып, жарыстан шығып қалды.

Әлем чемпионатынан соң Санкт-Петербургтің &quot;[[Зенит (футбол клубы, Санкт-Петербург)|Зенитіне]]&quot; бас бапкер болды. Зенитті басқарған үш маусымда керемет табыстарға қол жеткізді, клуб 2008 жылы [[УЕФА кубогы 2007/08|УЕФА кубогын]] ұтты, сол жылы тамызда &quot;[[Манчестер Юнайтед|Манчестер Юнайтедтің]]&quot; өзін ұтып, [[УЕФА Суперкубогы 2008|УЕФА Суперкубогын]] иеленді. Бірақ 2009 жылы құрамынан [[Андрей Сергеевич Аршавин|Андрей Аршавин]], [[Анатолий Александрович Тимощук|Анатолий Тимощук]], Данни, Вячеслав Радимов секілді мықтылары кеткен &quot;Зениттің&quot; ойыны күт нашарлап кетті де, сол жылы тамызда Дик қызметтен босады.

2010 жылы Дик [[Ресей Ұлттық футбол құрамасы|Ресей құрамасына]] бапкер боп тағайындалды. Бірақ [[Футболдан 2012 жылғы Еуропа біріншілігі|2012 жылғы Еуропа чемпионатында]] құрама топтық турнирден аса алмады. 

2014 жылы [[Сербия Ұлттық футбол құрамасы|Сербия құрамасына]] бас жаттықтырушы боп тағайындалды, бірақ үш кездесуде бір ғана ұпай жинаған соң, ол қызметтен тез босады.

2017 жылы 9 мамырда  69 жасында үшінші рет Нидерланд құрамасына бас жаттықтырушы болды. Бірақ құрама [[Футболдан 2018 жылғы әлем біріншілігі|2018 жылғы әлем чемпионатына]] жолдама ала алмады.

== Жетістіктері ==

=== Ойыншы ретінде ===

; АДО Ден Хааг

* Нидерланд чемпионатының қола жүлдегері: 1970/71

=== Бапкер ретінде ===

; Нидерланд

* Еуропа чемпионатының жартылай финалисі: 2004
* Әлем чемпионатының ширек финалисі: 1994

; ПСВ

* Нидерланд чемпионы: 1996/97
* Нидерланд кубогы: 1995/96
* Нидерланд суперкубогы: 1996, 1997, 2012

; Рейнджерс

* Шотландия чемпионы: 1998/99, 1999/2000
* Шотландия кубогы: 1998/99, 1999/2000
* Лига кубогы: 1999

; Зенит

* Ресей чемпионы: 2007
* Ресей суперкубогы: 2008
* УЕФА кубогы: 2007/08
* УЕФА суперкубогы: 2008

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сілтемелер ==

* [http://zenit-history.ru/trenery/236-trenery/2114-advokat-dik Профилі]

{{Сыртқы сілтемелер}}
[[Санат:Нидерланд футболшылары]]
[[Санат:АДО Ден Хааг ФК ойыншылары]]
[[Санат:Спарта Роттердам ФК ойыншылары]]
[[Санат:Утрехт ФК ойыншылары]]
[[Санат:Рода ФК ойыншылары]]
[[Санат:Нидерланд футбол жаттықтырушылары]]
[[Санат:Харлем ФК жаттықтырушылары]]
[[Санат:Нидерланд Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары]]
[[Санат:ПСВ ФК жаттықтырушылары]]
[[Санат:Рейнджерс ФК жаттықтырушылары]]
[[Санат:Боруссия Менхенгладбах ФК жаттықтырушылары]]
[[Санат:БАӘ Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары]]
[[Санат:Корея Республикасы Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары]]
[[Санат:Зенит ФК жаттықтырушылары]]
[[Санат:Бельгия Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары]]
[[Санат:АЗ Алкмаар ФК жаттықтырушылары]]
[[Санат:Ресей Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары]]
[[Санат:Сербия Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары]]
[[Санат:Сандерленд ФК жаттықтырушылары]]
[[Санат:Фенербахче ФК жаттықтырушылары]]
[[Санат:Утрехт ФК жаттықтырушылары]]
[[Санат:Спарта Роттердам ФК жаттықтырушылары]]
[[Санат:Фейеноорд ФК жаттықтырушылары]]</text>
      <sha1>3b6kkfng1jsf2zij897k6f9wcr1rfdp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Маркос Алонсо Мендоса</title>
    <ns>0</ns>
    <id>666177</id>
    <revision>
      <id>3643358</id>
      <parentid>2905304</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T10:55:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3643358</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3235" sha1="0wz0nrgga0eoe1gvih64mgjvbar5djx" xml:space="preserve">{{Футболшы|есімі=Маркос Алонсо|сурет=Marcos Alonso Mendoza.jpg|туған күні=28.12.1990|бойы=188|салмағы=81|позиция=қорғаушы|қазіргі клуб={{ту|Англия}} [[Челси (футбол клубы)|Челси]]|номері=3|азаматтығы={{байрақ|Испания}}|клубтары={{футбол карьерасы
|2010|{{ту|Испания}} [[Реал Мадрид]]|1 (0)
|2010—2013|{{ту|Англия}} [[Болтон Уондерерс]]|35 (5)
|2013—2016|{{ту|Италия}} [[Фиорентина]]|58 (4)
|2013—2014|{{аренда}}{{ту|Англия}} [[Сандерленд (футбол клубы)|Сандерленд]]|16 (0)
|2016—|{{ту|Англия}} [[Челси (футбол клубы)|Челси]]|117 (20)}}|ұлттық құрамы={{футбол карьерасы
|2018—|{{Футбол|Испания}} |3 (0)}}}}

'''Маркос Алонсо Мендоса''' ({{lang-es|Marcos Alonso Mendoza}}; 28 желтоқсан 1990 жыл&lt;ref&gt;[https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/112515 Тransfermarkt.com]&lt;/ref&gt;) — испаниялық футболшы, [[Испания Ұлттық футбол құрамасы]] мен &quot;[[Челси (футбол клубы)|Челси]]&quot; клубының қорғаушысы.

== Мансабы ==
=== Клубтық ===
Атасы Маркос Алонсо Пенья да, әкесі Маркитос та футболшы болған, атасы да, әкесі де Испания ұлттық құрамасында доп тепкен. 

2010 жылы карьрерасын &quot;[[Реал Мадрид]]&quot; клубында бастады, бірақ бәсекелестің тым жоғарылығынан &quot;[[Болтон Уондерерс|Болтон Уондерерске]]&quot; ауысты. &quot;Реал Мадрид&quot; сапында 2010 жылы сәуір айында &quot;Расингке&quot; қарсы ойында бір рет қана Испания чемпионатында алаңға шықты.

2016 жылдан бері &quot;[[Челси (футбол клубы)|Челсиде]]&quot; ойнап келеді.

=== Халықаралық ===
2018 жылы тұңғыш рет Испания құрамасы сапында алаңға шықты.

== Жетістіктері ==

=== Клубтық ===
; «Челси»

* Англия чемпионы: 2016/17
* Англия кубогы: 2017/18
* Чемпиондар лигасы: 2020/21
* Еуропа лигасы: 2018/19
* УЕФА суперкубогы: 2021

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
{{Бастама}}
{{Сыртқы сілтемелер}}
[[Санат:Испания футболшылары]]
[[Санат:Испания Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]]
[[Санат:Реал Мадрид ФК ойыншылары]]
[[Санат:Болтон Уондерерс ФК ойыншылары]]
[[Санат:Фиорентина ФК ойыншылары]]
[[Санат:Сандерленд ФК ойыншылары]]
[[Санат:Челси ФК ойыншылары]]</text>
      <sha1>0wz0nrgga0eoe1gvih64mgjvbar5djx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Джачинто Факкетти</title>
    <ns>0</ns>
    <id>670730</id>
    <revision>
      <id>3643345</id>
      <parentid>2934820</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T10:50:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3643345</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2702" sha1="o3v5e1v8josev2ail5ycixaegsi4r1i" xml:space="preserve">{{Футболшы
| есімі = Джачинто Факкетти
| сурет = Giancinto Facchetti.jpg
| бойы = 191
| позиция = қорғаушы
| туған күні = 18.7.1942
| клубтары = {{футбол карьерасы
  |1960—1978|{{ту|Италия}} [[Интернационале]]|475 (59) }}
| ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы
  |1963—1977|{{футбол|Италия}}|94 (3) }}
| қайтыс болған күні = 4.9.2006
}}

'''Джачинто Факкетти''' ({{lang-it|Giacinto Facchetti}}; [[18 шілде]] [[1942 жыл]]&lt;ref&gt;[https://fbref.com/en/players/8873bedb/ Ғbref.com]&lt;/ref&gt;, [[Тревильо]] — [[4 қыркүйек]] [[2006 жыл]], [[Милан]]) — италиялық футболшы, қорғаушы. 1968 жылғы Еуропа чемпионы, 1970 жылғы әлем чемпионатының күміс жүлдегері.

== Мансабы ==
&quot;Тревильезе&quot; клубының түлегі. 1960 жылы &quot;[[Интернационале|Интерге]]&quot; ауысқан соң, карьерасын аяқтағанша ешқайда ауыспады. 1961 жылы 21 мамырда &quot;[[Рома (футбол клубы)|Ромаға]]&quot; қарсы ойында тұңғыш рет [[Футболдан Италия чемпионаты|Италия А сериясында]] алаңға шықты.

1978 жылы карьерасын аяқтады.

Ұлттық құрама сапында үш бірдей [[Әлем чемпионаты|әлем чемпионатына]] (1966, 1970, 1974), [[Футболдан 1968 жылғы Еуропа біріншілігі (іріктеу турнирі)|1968 жылы Еуропа чемпионатына]] қатысты.

== Жетістіктері ==

=== Командалық ===

* Еуропа чемпионы: 1968
* Әлем чемпионатының күміс жүлдегері: 1970
* Италия чемпионы: 1963, 1965, 1966, 1971
* Чемпиондар кубогы: 1964, 1965
* Құрлықаралық кубок: 1964, 1965

=== Жеке ===

* ФИФА 100

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==

* [https://www.worldfootball.net/player_summary/giacinto-facchetti/ Профилі (worldfootball)]
{{бастама}}
{{Сыртқы сілтемелер}}
[[Санат:италия футболшылары]]
[[Санат:Италия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]]
[[Санат:Футболдан Еуропа чемпиондары]]
[[Санат:Интернационале ФК ойыншылары]]</text>
      <sha1>o3v5e1v8josev2ail5ycixaegsi4r1i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Өңдеме саны бойынша қатысушылар</title>
    <ns>4</ns>
    <id>675070</id>
    <revision>
      <id>3643316</id>
      <parentid>3643088</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T07:01:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3643316</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16892" sha1="dlxlszbgbehama5vjo2ks2i4j2s35x4" xml:space="preserve">{{shortcut|УП:ӨСҚ}}&lt;center&gt;Әрбір бағанда көрсетілген кеңістіктегі және оның талқылауындағы өңдеулер саны берілген. Ең алдымен жалпы түзетулер бойынша сұрыпталған және нөмірленген. Тізімге 500 өңдемеден кем емес өңдеме жасаған қатысушылар кірістірілген.
{{StatInfo}}


&lt;!-- BOT:START --&gt;
{|class=&quot;standard sortable ts-stickytableheader&quot;
!#!!{{abbr|#м/о|мақалалардағы өңдеме саны бойынша орны|0}}!!Қатысушы!!Барлық өңдемесі!!Мақалалар!!Үлгілер!!Файлдар!!Санаттар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Қатысушы беттері!!Метапедиялық (Уикипедия)
|-
|1||1||{{u|Нұрлан Рахымжанов}}||120022||88011||2859||391||23673||189||54||4350||1453
|-
|2||4||{{u|Kasymov}}||96686||76981||11067||229||3388||234||110||5824||742
|-
|3||3||{{u|Салиха}}||86567||80964||1349||2242||909||49||0||957||136
|-
|4||2||{{u|Мағыпар}}||86393||81213||924||642||37||388||0||2886||49
|-
|5||5||{{u|Мықтыбек Оразтайұлы}}||84040||68776||1239||147||11309||15||0||1699||24
|-
|6||9||{{u|Arystanbek}}||55564||30516||3588||368||5769||944||2238||4786||5203
|-
|7||6||{{u|Casserium}}||49024||40276||1766||102||629||17||11||4503||40
|-
|8||7||{{u|Sibom}}||41112||38487||884||90||357||62||0||786||381
|-
|9||8||{{u|1nter pares}}||34460||31849||213||7||1079||72||0||1498||153
|-
|10||10||{{u|Ulan}}||30436||23959||391||78||4579||14||0||199||209
|-
|11||20||{{u|AlefZet}}||25095||8810||3471||134||398||8||2176||838||844
|-
|12||13||{{u|GanS NIS}}||24505||18590||437||61||1022||42||3||3184||980
|-
|13||11||{{u|Орел Карл}}||22918||21602||796||39||137||4||0||121||11
|-
|14||12||{{u|Sagzhan}}||22801||21396||436||44||276||11||0||333||87
|-
|15||15||{{u|Bolatbek}}||21868||13872||4118||203||768||812||373||1111||1007
|-
|16||18||{{u|Nurken}}||19793||10238||1392||41||7096||115||8||429||51
|-
|17||17||{{u|Kaiyr}}||17257||12281||224||7||135||162||8||2490||355
|-
|18||14||{{u|Batyrbek.kz}}||16072||14053||411||16||1017||73||1||539||302
|-
|19||40||{{u|Amangeldi Mukhamejan}}||14709||4598||4648||149||152||586||364||1907||630
|-
|20||16||{{u|Alphy Haydar}}||13765||12988||207||1||183||2||0||224||42
|-
|21||19||{{u|Polat Alemdar}}||12577||9853||1161||115||24||1||0||752||183
|-
|22||25||{{u|Ismukhammed}}||11661||6938||1620||225||189||1681||0||344||14
|-
|23||24||{{u|Ерден Карсыбеков}}||11464||6994||508||0||103||512||0||616||55
|-
|24||22||{{u|Nurkhan}}||10147||7976||1229||40||4||0||4||333||36
|-
|25||32||{{u|AlibekKS}}||8373||5793||73||3||1033||42||2||898||170
|-
|26||28||{{u|Тұран}}||8361||6512||414||53||255||120||0||296||32
|-
|27||21||{{u|Kas77777}}||8251||8157||0||9||0||1||0||35||1
|-
|28||33||{{u|TheNomadEditor}}||8208||5778||27||5||1868||204||0||172||52
|-
|29||49||{{u|Daniyar}}||8001||3610||482||327||177||626||0||1642||348
|-
|30||35||{{u|Nurtenge}}||7952||5419||980||137||628||59||24||532||198
|-
|31||23||{{u|Dinkaz}}||7842||7308||0||118||0||0||0||35||1
|-
|32||26||{{u|Gabit Karabay}}||7596||6911||0||0||0||0||0||2||0
|-
|33||30||{{u|Ashina}}||7488||5986||189||71||63||88||3||385||325
|-
|34||36||{{u|TalgatSnow}}||7451||5301||473||132||767||0||64||99||72
|-
|35||27||{{u|Kmoksy}}||7012||6773||0||0||279||0||0||178||1
|-
|36||29||{{u|SSE}}||6974||6251||254||108||0||1||0||126||23
|-
|37||46||{{u|GaiJin}}||6703||3839||510||19||361||9||94||369||444
|-
|38||47||{{u|Bekus}}||6528||3823||1419||1||826||78||12||172||311
|-
|39||45||{{u|Alamgir}}||6196||3874||95||15||681||2||0||47||24
|-
|40||38||{{u|Аскаров}}||6193||4756||113||83||0||0||0||191||24
|-
|41||31||{{u|Liquorkaru}}||6142||5849||13||186||9||1||0||10||7
|-
|42||37||{{u|Zhaksilik}}||6101||5043||20||26||9||26||0||362||59
|-
|43||34||{{u|Aghia7}}||6046||5583||6||1||0||0||0||147||10
|-
|44||39||{{u|Zhigitbek}}||5455||4746||0||0||27||27||0||11||10
|-
|45||43||{{u|Qarakesek}}||5200||4176||157||86||39||219||2||241||308
|-
|46||41||{{u|Djduxhx}}||5000||4508||77||38||85||3||0||152||18
|-
|47||42||{{u|Nick jan}}||4652||4356||0||68||0||82||0||62||40
|-
|48||66||{{u|Erboldilyara}}||4522||2769||2||0||215||0||0||1535||26
|-
|49||57||{{u|Madi Dos}}||4515||3077||214||63||55||50||0||637||122
|-
|50||44||{{u|Coffee86}}||4443||3899||4||0||11||7||0||419||5
|-
|51||48||{{u|Makenzis}}||3760||3703||5||0||0||0||0||46||5
|-
|52||52||{{u|Dimash Kenesbek}}||3759||3391||51||0||0||27||0||223||21
|-
|53||50||{{u|Syrymzhan}}||3683||3525||1||154||0||0||0||1||0
|-
|54||61||{{u|Majilis}}||3630||2996||100||0||97||0||0||16||0
|-
|55||58||{{u|Esetok}}||3578||3077||395||2||161||205||8||285||138
|-
|56||51||{{u|Ерқанат Рыскулбеков}}||3545||3392||3||0||4||0||0||32||0
|-
|57||55||{{u|Maira Yessenbekova}}||3516||3169||48||0||0||0||0||6||2
|-
|58||60||{{u|Нурасылл}}||3398||2999||193||0||18||0||0||50||8
|-
|59||62||{{u|Nurbek Matzhani}}||3310||2987||58||40||1||55||0||201||62
|-
|60||68||{{u|ShadZ01}}||3295||2611||363||116||106||0||0||4||0
|-
|61||54||{{u|Юсуф Худайберген}}||3273||3188||0||0||103||0||0||34||0
|-
|62||56||{{u|Hardworking}}||3272||3115||61||0||0||0||0||10||0
|-
|63||63||{{u|BekaIITU}}||3227||2963||0||0||0||0||0||3||1
|-
|64||53||{{u|Gulzat246}}||3168||3223||0||16||0||0||0||5||3
|-
|65||59||{{u|Qanattan}}||3147||3073||0||0||0||0||0||2||0
|-
|66||64||{{u|Yerzhankyzy}}||3041||2833||0||0||0||0||0||0||0
|-
|67||65||{{u|Meruyert}}||2952||2789||0||0||0||0||0||0||1
|-
|68||99||{{u|Абылай}}||2950||1478||328||33||139||126||0||488||144
|-
|69||85||{{u|MuratbekErkebulan}}||2912||1877||317||0||91||55||0||441||4
|-
|70||69||{{u|Dauren}}||2871||2462||0||14||0||0||0||68||6
|-
|71||72||{{u|Даурен Шарипов}}||2822||2430||43||24||0||0||0||50||0
|-
|72||111||{{u|KLBot2}}||2795||1291||0||0||1413||0||0||1||0
|-
|73||67||{{u|Кырмызов}}||2700||2625||6||12||0||6||0||12||11
|-
|74||78||{{u|Merey}}||2684||2202||0||239||0||0||0||0||2
|-
|75||77||{{u|Магпар}}||2680||2217||91||88||13||11||0||183||30
|-
|76||70||{{u|Kyrmyzy gul}}||2532||2462||9||0||0||0||0||30||4
|-
|77||74||{{u|Abdi arman}}||2530||2309||0||0||0||0||0||2||5
|-
|78||73||{{u|Сәуір 1}}||2475||2370||24||11||2||0||0||30||0
|-
|79||75||{{u|Toktakynbaev}}||2471||2304||4||77||0||0||0||3||4
|-
|80||90||{{u|Balaburgem}}||2470||1754||11||29||31||59||0||182||48
|-
|81||76||{{u|G55}}||2468||2294||0||50||0||0||0||0||2
|-
|82||71||{{u|Zhuka iitu}}||2445||2448||0||1||0||0||0||2||2
|-
|83||109||{{u|Ordabekov Azamat}}||2424||1324||0||78||0||0||0||13||2
|-
|84||82||{{u|Rasulbek Adil}}||2414||1985||126||0||13||1||0||195||44
|-
|85||84||{{u|Рахман999}}||2304||1897||103||22||34||4||0||97||35
|-
|86||134||{{u|Бегулы Отагасы}}||2247||883||48||1||228||7||0||728||75
|-
|87||98||{{u|Drift}}||2233||1501||22||2||710||1||0||4||2
|-
|88||80||{{u|Egorkz}}||2232||2041||0||64||0||0||0||0||2
|-
|89||86||{{u|Mira01}}||2229||1863||0||0||0||99||0||174||22
|-
|90||79||{{u|Aizhanka aaa}}||2215||2076||0||0||0||0||0||0||0
|-
|91||81||{{u|Bakdauren}}||2208||2015||0||103||0||0||0||14||4
|-
|92||118||{{u|Әлинұр}}||2175||1102||132||43||47||101||0||580||48
|-
|93||87||{{u|RaiymbekZh}}||2147||1831||8||0||20||0||0||82||86
|-
|94||91||{{u|Mustafaalmas}}||2036||1720||94||0||243||0||0||37||5
|-
|95||83||{{u|Unknown Alash}}||2009||1946||1||0||0||0||0||0||0
|-
|96||88||{{u|Kristianmusic}}||1938||1799||20||1||0||0||0||0||0
|-
|97||93||{{u|Bauka91 91}}||1857||1618||0||0||0||0||0||0||1
|-
|98||101||{{u|Daneker}}||1857||1414||0||256||0||0||0||1||2
|-
|99||131||{{u|Esen48}}||1808||890||0||33||0||0||0||744||1
|-
|100||89||{{u|Almatoswiki}}||1800||1781||0||0||0||0||0||11||0
|-
|101||96||{{u|Тазагүл Ермаханова}}||1795||1517||8||0||86||1||0||38||29
|-
|102||92||{{u|Malbakov Korkem Shamshievih}}||1710||1638||35||0||22||0||0||19||24
|-
|103||97||{{u|Nelli}}||1666||1507||0||0||0||0||0||0||0
|-
|104||100||{{u|Araichik}}||1622||1453||110||78||0||0||0||2||1
|-
|105||94||{{u|Nikolina Šepić}}||1613||1613||0||0||0||0||0||0||0
|-
|106||106||{{u|ДолбоЯщер}}||1611||1341||1||0||106||1||0||5||0
|-
|107||103||{{u|2rk}}||1552||1366||0||99||0||1||0||8||0
|-
|108||95||{{u|Gliwi}}||1546||1540||3||0||0||0||0||0||0
|-
|109||105||{{u|Daniyal.aidarov5}}||1540||1348||0||0||7||0||0||123||9
|-
|110||108||{{u|Аслан Жукенов}}||1496||1329||20||0||46||0||0||32||26
|-
|111||119||{{u|Almagul Ibragimova}}||1490||1097||0||17||0||1||0||174||22
|-
|112||133||{{u|Акбота Казыбекова}}||1480||884||0||91||0||0||0||39||0
|-
|113||104||{{u|DinDK}}||1383||1353||0||0||0||0||0||2||0
|-
|114||115||{{u|Rasulzhan}}||1371||1138||0||0||0||0||0||2||0
|-
|115||107||{{u|Tulya}}||1344||1331||1||0||0||0||0||3||0
|-
|116||112||{{u|Ayauly}}||1337||1252||0||28||0||0||0||0||1
|-
|117||102||{{u|Nkiukr}}||1314||1403||44||0||40||4||0||1||0
|-
|118||110||{{u|Tarih}}||1304||1304||0||0||0||0||0||0||0
|-
|119||113||{{u|Wikiped4ik}}||1283||1199||0||59||0||0||0||6||1
|-
|120||137||{{u|Jarnamaqaz}}||1278||829||380||20||0||0||0||15||0
|-
|121||145||{{u|TemirlanSarsen}}||1277||757||6||58||31||0||0||197||14
|-
|122||114||{{u|GulzhanOmarova}}||1248||1198||0||1||0||0||0||11||2
|-
|123||116||{{u|Шілде}}||1223||1132||11||25||11||0||0||33||0
|-
|124||126||{{u|IL68}}||1218||950||62||0||31||0||0||134||1
|-
|125||123||{{u|Gulnar7}}||1178||1044||0||2||0||0||0||13||1
|-
|126||117||{{u|Ziv}}||1176||1103||60||0||0||2||0||9||2
|-
|127||225||{{u|Suleimen Koishybai}}||1156||284||0||0||0||0||0||785||0
|-
|128||125||{{u|Aimanber}}||1150||1001||0||61||0||0||0||0||0
|-
|129||122||{{u|Bailarbekov}}||1136||1047||0||0||0||0||0||3||1
|-
|130||205||{{u|Айдос уики}}||1126||481||0||0||7||1||0||63||10
|-
|131||120||{{u|Sergazyyev}}||1119||1069||0||13||0||0||0||1||2
|-
|132||128||{{u|KoishymanovaG}}||1102||925||2||0||0||80||0||35||3
|-
|133||124||{{u|Истеный казах}}||1096||1018||32||13||4||0||0||4||0
|-
|134||127||{{u|Madina Kilybayeva}}||1083||934||0||0||0||0||0||2||2
|-
|135||140||{{u|Wikuiser}}||1082||785||142||0||63||0||43||18||4
|-
|136||195||{{u|Kafarik}}||1075||526||47||7||15||2||0||22||4
|-
|137||162||{{u|Akbota.b}}||1057||639||0||68||0||0||0||48||2
|-
|138||136||{{u|Аян Жанайсов}}||1054||840||0||0||0||0||0||37||0
|-
|139||121||{{u|Finderhannes}}||1049||1049||0||0||0||0||0||0||0
|-
|140||129||{{u|Orkaarys}}||993||916||0||0||0||0||0||0||0
|-
|141||132||{{u|А.С.Кизиров}}||987||890||17||1||8||23||0||109||11
|-
|142||144||{{u|P.Nurgisa}}||976||764||0||0||0||0||0||52||3
|-
|143||130||{{u|Rayurad mc}}||973||899||0||0||0||0||0||0||0
|-
|144||221||{{u|Fuzze123}}||964||338||59||0||46||0||0||26||504
|-
|145||166||{{u|Aselhan}}||948||626||12||0||9||23||0||82||11
|-
|146||139||{{u|Vyacheslav Nasretdinov}}||932||799||15||0||0||0||0||4||0
|-
|147||141||{{u|Шайнүсіп}}||931||782||0||0||1||0||0||32||3
|-
|148||143||{{u|Adiladil}}||906||767||0||0||0||0||0||0||1
|-
|149||148||{{u|NErnur98}}||880||738||0||0||61||0||0||59||5
|-
|150||161||{{u|Касымхан}}||866||641||0||2||0||0||0||19||5
|-
|151||135||{{u|Chris die Seele}}||865||848||16||0||0||0||0||0||0
|-
|152||138||{{u|Mukhin}}||850||807||0||0||0||0||0||0||0
|-
|153||142||{{u|Stella~kkwiki}}||830||770||0||0||0||0||0||0||0
|-
|154||190||{{u|Bakbergenov}}||820||539||0||170||0||0||0||15||1
|-
|155||214||{{u|Dambler}}||819||424||15||5||10||0||0||229||10
|-
|156||150||{{u|Aibol dos}}||813||704||0||0||0||0||0||0||0
|-
|157||230||{{u|KaldarovNurymzhan}}||801||179||12||1||12||0||0||490||2
|-
|158||177||{{u|Talghatuly}}||794||569||0||67||12||1||0||101||17
|-
|159||152||{{u|Akba.nis.13}}||790||702||0||16||0||4||0||33||1
|-
|160||151||{{u|Аязбаев Даурен}}||789||704||0||0||0||0||0||0||0
|-
|161||147||{{u|Masalbaeva}}||787||741||0||0||0||0||0||1||0
|-
|162||232||{{u|Абдрахманов Димаш}}||785||98||0||0||0||0||0||4||0
|-
|163||155||{{u|Tylerdurdenkz}}||780||682||2||30||24||0||0||41||6
|-
|164||170||{{u|DariaUrinbasarova21nis}}||777||596||0||1||0||0||0||12||0
|-
|165||160||{{u|Azim Nurbergen}}||763||644||0||15||0||0||0||4||0
|-
|166||149||{{u|Ташметов шахрух}}||743||720||0||0||0||0||0||4||0
|-
|167||165||{{u|Panicgirl}}||739||636||0||17||0||0||0||10||1
|-
|168||154||{{u|Mariko}}||734||688||0||0||0||0||0||0||0
|-
|169||146||{{u|Mheidegger}}||730||756||7||2||0||0||0||6||3
|-
|170||157||{{u|Rake}}||726||666||0||35||0||0||0||8||3
|-
|171||163||{{u|Rasul kz91}}||723||638||0||12||0||0||0||1||0
|-
|172||175||{{u|Muslim Qazaq}}||722||579||0||0||0||0||0||32||2
|-
|173||223||{{u|Zhumalina}}||720||314||0||49||6||2||0||241||1
|-
|174||158||{{u|Alfiya}}||719||662||0||17||0||0||0||3||2
|-
|175||153||{{u|Дауткулова Ақмарал}}||701||692||0||1||0||0||0||6||1
|-
|176||156||{{u|Εὐθυμένης}}||697||678||13||0||0||0||0||5||0
|-
|177||164||{{u|Sultan bek}}||695||638||0||0||0||0||0||0||0
|-
|178||210||{{u|Мира Белль}}||693||439||23||0||7||0||0||113||24
|-
|179||198||{{u|Cekli829}}||690||523||3||0||24||1||0||46||36
|-
|180||168||{{u|Nkipshak}}||684||612||0||0||0||0||0||0||0
|-
|181||229||{{u|Sultan-balasi}}||676||236||24||0||356||0||0||28||2
|-
|182||159||{{u|Epoxa-HH}}||674||662||0||0||5||0||0||10||1
|-
|183||203||{{u|Saken kun}}||673||486||4||0||0||0||0||6||0
|-
|184||167||{{u|KUckhocjothkei3}}||671||614||49||1||5||0||0||1||0
|-
|185||220||{{u|Syrlybek}}||658||389||5||53||4||9||0||68||17
|-
|186||193||{{u|Мұқтар Құндыз}}||656||529||0||0||0||0||0||2||0
|-
|187||191||{{u|Баха}}||654||536||0||0||0||0||0||0||0
|-
|188||174||{{u|Parmanova.ulbolsyn}}||651||584||1||25||0||2||0||4||21
|-
|189||176||{{u|Амзе Магжан}}||645||571||0||0||0||0||0||47||0
|-
|190||169||{{u|Капысова Айдана}}||642||603||0||0||0||0||0||0||0
|-
|191||178||{{u|IArhunI}}||640||569||7||9||0||0||0||26||11
|-
|192||217||{{u|Belekov Syrym}}||639||414||0||46||0||0||0||9||2
|-
|193||216||{{u|Айвентадор}}||622||420||15||0||0||0||0||152||13
|-
|194||227||{{u|Zhandos02}}||620||261||3||4||11||0||0||247||0
|-
|195||180||{{u|Bauyr03}}||619||558||0||1||0||0||0||37||0
|-
|196||196||{{u|Aseke16}}||617||525||25||0||7||1||0||17||12
|-
|197||187||{{u|Makhanov}}||613||541||0||0||0||0||0||0||1
|-
|198||173||{{u|Zhumabayeva Aiym}}||601||590||2||0||0||0||0||3||0
|-
|199||179||{{u|Inkar}}||600||559||0||0||0||0||0||1||3
|-
|200||183||{{u|Mma}}||599||545||0||0||0||0||0||0||0
|-
|201||172||{{u|Юкке}}||599||594||1||2||44||0||0||9||3
|-
|202||181||{{u|Mary}}||597||549||0||0||0||0||0||0||0
|-
|203||171||{{u|Tuttiorchestra687}}||596||595||0||0||0||0||0||3||2
|-
|204||231||{{u|Әбдіхалық Нарғыз}}||587||115||0||0||0||0||0||36||0
|-
|205||185||{{u|Аскар}}||584||544||4||19||2||0||0||1||0
|-
|206||228||{{u|Eldar zh96}}||575||245||132||6||2||80||0||23||6
|-
|207||189||{{u|AlibiKazken}}||569||540||0||0||0||0||0||23||0
|-
|208||200||{{u|Badyroff}}||569||518||0||0||0||0||0||0||0
|-
|209||194||{{u|Нурия}}||569||527||0||0||0||0||0||0||0
|-
|210||207||{{u|Нақып Нұрғали}}||565||467||0||0||1||0||0||24||0
|-
|211||204||{{u|Zhaniya92}}||562||485||0||0||0||0||0||13||1
|-
|212||182||{{u|Ұлан Тұрсынбек}}||558||546||0||0||0||0||0||0||0
|-
|213||206||{{u|Alikhantanirbergennurlanuly}}||555||468||0||0||5||0||0||33||2
|-
|214||199||{{u|Yamanzho}}||555||521||0||0||0||0||0||0||0
|-
|215||188||{{u|Kuanysh Ismailov}}||547||541||0||0||7||0||0||2||0
|-
|216||192||{{u|Egor Shustoff}}||541||532||0||0||0||0||0||0||0
|-
|217||201||{{u|Niyazbek}}||534||510||0||0||0||0||0||3||0
|-
|218||222||{{u|Dauylbai Aidar}}||533||325||204||0||0||0||0||1||0
|-
|219||209||{{u|Olkikz}}||529||446||0||14||0||0||0||0||0
|-
|220||197||{{u|Fornax}}||528||525||2||0||0||0||0||0||0
|-
|221||184||{{u|Dzhos}}||527||545||0||0||0||0||0||0||0
|-
|222||218||{{u|Нурсауле Нурмагамбетова}}||527||390||0||0||0||3||0||44||1
|-
|223||219||{{u|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}||527||390||0||36||0||0||0||1||1
|-
|224||186||{{u|Arachn0}}||523||543||0||0||0||0||0||1||0
|-
|225||208||{{u|Tansholpan}}||522||459||0||0||0||0||0||0||0
|-
|226||213||{{u|Adilbekkazykhanov}}||520||427||0||0||44||0||0||0||0
|-
|227||226||{{u|Murat Karibay}}||520||272||183||0||0||0||27||7||8
|-
|228||224||{{u|Mustazhap}}||520||308||11||0||0||2||0||122||12
|-
|229||202||{{u|Karina Nurtazina}}||518||508||0||0||0||0||0||0||0
|-
|230||215||{{u|Chingiz Nazbiev}}||516||422||29||0||54||12||0||0||0
|-
|231||212||{{u|HBSH NIS 7B KASIET}}||514||429||0||0||0||0||0||5||0
|-
|232||211||{{u|Albergenius}}||510||434||42||1||2||0||0||1||0
|-
|233||233||{{u|Friction27}}||506||17||0||0||0||0||0||1||0
|}
&lt;!-- BOT:END --&gt;


{{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Қатысушылар]]</text>
      <sha1>dlxlszbgbehama5vjo2ks2i4j2s35x4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Өңдеме саны бойынша боттар</title>
    <ns>4</ns>
    <id>675089</id>
    <revision>
      <id>3643363</id>
      <parentid>3643108</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T11:00:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3643363</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11173" sha1="0dtfqsz18p7j8jns62ng60l4zas1nsz" xml:space="preserve">{{shortcut|УП:ӨСБ}}&lt;center&gt;Әрбір бағанда көрсетілген кеңістіктегі және оның талқылауындағы өңдеулер саны берілген. Ең алдымен жалпы түзетулер бойынша сұрыпталған және нөмірленген. Жергілікті жалаусыз ғаламдық боттар көкпен ерекшеленген.
{{StatInfo}}


&lt;!-- BOT:START --&gt;
{|class=&quot;standard sortable ts-stickytableheader&quot;
!#!!{{abbr|#м/о|мақалалардағы өңдеме саны бойынша орны|0}}!!Қатысушы!!Барлық өңдемесі!!Мақалалар!!Үлгілер!!Файлдар!!Санаттар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Қатысушы беттері!!Метапедиялық (Уикипедия)
|-
|1||1||{{u|BolatbekBot}}||515619||380096||110090||1||5897||3||1||19437||23
|-
|2||2||{{u|EmausBot}}||145876||131252||957||0||13593||6||0||46||22
|-
|3||3||{{u|ArystanbekBot}}||132762||127395||799||15||62||17||10||2859||1580
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|4||4||{{u|Legobot}}||119562||112796||457||0||6067||15||0||85||142
|-
|5||120||{{u|New user message}}||113832||1||0||0||0||0||0||113831||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|6||6||{{u|MerlIwBot}}||105849||88193||6297||0||10800||24||0||36||497
|-
|7||5||{{u|InternetArchiveBot}}||89060||89060||0||0||0||0||0||0||0
|-
|8||7||{{u|GaiJinBot}}||79298||79283||7||0||0||0||0||3||5
|-
|9||8||{{u|BekusBot}}||50444||50151||232||3||53||0||0||4||1
|-
|10||9||{{u|YFdyh-bot}}||43053||41963||1||0||1089||0||0||0||0
|-
|11||10||{{u|Xqbot}}||26611||22830||42||0||3648||2||0||67||22
|-
|12||11||{{u|Luckas-bot}}||22675||17396||3||0||5264||1||0||8||3
|-
|13||18||{{u|TXiKiBoT}}||18278||8490||13||0||9719||0||0||56||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|14||12||{{u|ZéroBot}}||17395||14827||0||0||2561||0||0||7||0
|-
|15||13||{{u|CommonsDelinker}}||14720||13700||468||1||0||84||0||388||41
|-
|16||14||{{u|Kasymbot}}||13733||13236||240||4||8||22||0||169||42
|-
|17||15||{{u|SieBot}}||13061||12829||0||0||214||0||0||18||0
|-
|18||20||{{u|VolkovBot}}||11474||7766||1||0||3545||4||0||24||134
|-
|19||17||{{u|Makecat-bot}}||9816||8904||0||0||908||0||0||3||1
|-
|20||19||{{u|WikitanvirBot}}||9373||8086||0||0||1283||0||0||2||2
|-
|21||16||{{u|Kia content bot}}||9115||9115||0||0||0||0||0||0||0
|-
|22||21||{{u|JAnDbot}}||8787||7290||40||0||1309||6||0||16||126
|-
|23||24||{{u|Nurtenge}}||7977||5419||980||137||628||40||24||532||198
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|24||22||{{u|Addbot}}||7607||6152||1043||1||295||18||0||5||90
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|25||38||{{u|ArthurBot}}||7544||2786||26||0||4714||6||0||12||0
|-
|26||122||{{u|Acebot}}||7483||0||7482||0||0||0||0||1||0
|-
|27||26||{{u|Vagobot}}||7329||4672||63||0||2585||0||0||3||6
|-
|28||23||{{u|Escarbot}}||7057||5767||14||0||1188||2||0||82||4
|-
|29||25||{{u|BilgishShezhireshiBot}}||5303||5303||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|30||28||{{u|JackieBot}}||5114||4266||10||0||828||1||0||7||2
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|31||30||{{u|RedBot}}||4625||3703||3||0||916||1||0||2||0
|-
|32||27||{{u|Muhammad Abul-Futooh}}||4617||4616||0||0||0||0||0||1||0
|-
|33||29||{{u|MelancholieBot}}||4424||4207||2||0||210||0||0||5||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|34||34||{{u|TjBot}}||4252||3316||0||0||935||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|35||31||{{u|Dexbot}}||3737||3676||0||0||51||0||0||10||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|36||33||{{u|LaaknorBot}}||3689||3493||0||0||196||0||0||0||0
|-
|37||32||{{u|Robbot}}||3541||3540||0||0||0||1||0||0||0
|-
|38||39||{{u|FoxBot}}||3339||2620||5||0||680||0||0||34||0
|-
|39||35||{{u|NurbekBot}}||3245||3242||0||0||0||0||0||2||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|40||55||{{u|MastiBot}}||3201||1172||31||0||1990||0||0||2||6
|-
|41||36||{{u|AlleborgoBot}}||3142||3125||0||0||0||0||0||17||0
|-
|42||37||{{u|Thijs!bot}}||2934||2918||3||0||2||0||0||11||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|43||52||{{u|KLBot2}}||2705||1291||0||0||1413||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|44||40||{{u|HRoestBot}}||2464||2463||0||0||0||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|45||41||{{u|JYBot}}||2395||2262||0||0||133||0||0||0||0
|-
|46||44||{{u|Idioma-bot}}||2182||2026||16||0||109||6||0||23||2
|-
|47||46||{{u|AvocatoBot}}||2151||1912||0||0||231||0||0||6||2
|-
|48||42||{{u|Ptbotgourou}}||2059||2034||0||0||5||0||0||20||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|49||43||{{u|KamikazeBot}}||2050||2034||0||0||14||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|50||45||{{u|Ripchip Bot}}||1968||1944||0||0||22||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|51||47||{{u|Rubinbot}}||1930||1848||0||0||80||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|52||49||{{u|CarsracBot}}||1771||1666||12||0||32||0||0||61||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|53||48||{{u|Dinamik-bot}}||1704||1702||0||0||0||0||0||2||0
|-
|54||50||{{u|Aitan bot}}||1552||1533||0||0||0||0||0||19||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|55||51||{{u|DixonDBot}}||1520||1502||0||0||17||0||0||0||1
|-
|56||57||{{u|AvicBot}}||1474||1078||0||0||337||0||0||58||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|57||53||{{u|YiFeiBot}}||1362||1194||69||0||84||9||0||0||3
|-
|58||72||{{u|BotMultichill}}||1277||528||1||0||738||0||0||10||0
|-
|59||54||{{u|Justincheng12345-bot}}||1235||1192||2||0||40||0||0||0||1
|-
|60||82||{{u|CommonsTicker~kkwiki}}||1233||279||0||0||0||0||0||9||945
|-
|61||62||{{u|Purbo T}}||1179||884||0||0||275||0||0||20||0
|-
|62||64||{{u|Synthebot}}||1170||859||0||0||310||0||0||0||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|63||60||{{u|Movses-bot}}||1158||1018||0||0||136||0||0||1||3
|-
|64||65||{{u|JhsBot}}||1135||844||2||0||277||0||0||12||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|65||56||{{u|Gerakibot}}||1123||1080||10||0||16||2||0||4||11
|-
|66||58||{{u|TuranBot}}||1119||1045||28||2||4||6||0||28||6
|-
|67||59||{{u|PipepBot}}||1047||1032||0||0||1||0||0||13||1
|-
|68||61||{{u|Mjbmrbot}}||1030||903||0||0||125||0||0||1||1
|-
|69||67||{{u|HerculeBot}}||903||777||1||0||116||0||0||8||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|70||63||{{u|MystBot}}||879||863||2||0||0||0||0||14||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|71||68||{{u|Amirobot}}||806||739||0||0||66||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|72||66||{{u|Jotterbot}}||781||781||0||0||0||0||0||0||0
|-
|73||73||{{u|HiW-Bot}}||616||513||61||0||40||0||0||1||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|74||71||{{u|DarafshBot}}||585||534||11||0||40||0||0||0||0
|-
|75||69||{{u|AZatBot}}||576||576||0||0||0||0||0||0||0
|-
|76||128||{{u|H2Bot}}||553||0||0||0||0||0||0||553||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|77||70||{{u|PixelBot}}||548||541||0||0||0||0||0||7||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|78||77||{{u|DSisyphBot}}||505||356||15||0||128||6||0||0||0
|-
|79||74||{{u|Almabot}}||501||427||0||0||56||0||0||5||13
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|80||98||{{u|Obersachsebot}}||494||46||437||0||10||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|81||75||{{u|CocuBot}}||464||395||0||0||58||0||0||11||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|82||76||{{u|SilvonenBot}}||413||380||0||0||27||0||0||6||0
|-
|83||78||{{u|Minsbot}}||407||316||0||0||91||0||0||0||0
|-
|84||84||{{u|Darkicebot}}||346||204||1||0||130||0||0||11||0
|-
|85||80||{{u|MahdiBot}}||332||290||21||0||13||0||0||6||2
|-
|86||79||{{u|Kasymovbot}}||311||296||7||0||0||1||0||3||4
|-
|87||83||{{u|Memty Bot}}||305||206||0||0||87||0||0||3||9
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|88||88||{{u|SassoBot}}||305||153||0||0||143||0||0||9||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|89||81||{{u|D'ohBot}}||282||281||0||0||1||0||0||0||0
|-
|90||89||{{u|Chandlerriggs5}}||279||148||2||0||2||0||0||107||14
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|91||95||{{u|DragonBot}}||245||59||0||0||186||0||0||0||0
|-
|92||85||{{u|SpBot}}||219||199||3||0||15||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|93||86||{{u|Chobot}}||218||175||0||0||41||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|94||87||{{u|KiranBOT}}||169||167||0||0||0||0||0||2||0
|-
|95||127||{{u|MBHbot}}||152||0||0||0||0||0||0||0||152
|-
|96||129||{{u|MGA73bot}}||152||0||0||152||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|97||90||{{u|タチコマ robot}}||138||115||7||0||0||2||0||12||2
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|98||91||{{u|MSBOT}}||117||97||1||0||19||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|99||94||{{u|NjardarBot}}||113||62||0||0||49||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|100||93||{{u|Billinghurst}}||98||72||1||0||0||0||1||24||0
|-
|101||103||{{u|DBot}}||97||21||0||0||3||1||0||70||2
|-
|102||92||{{u|Zwobot}}||85||81||0||0||0||0||0||4||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|103||96||{{u|FiriBot}}||58||51||4||0||0||0||0||0||3
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|104||97||{{u|Muro Bot}}||54||47||0||0||1||0||0||4||2
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|105||99||{{u|Loveless}}||53||42||0||0||10||0||0||1||0
|-
|106||100||{{u|Alexbot}}||49||36||1||0||2||0||0||9||1
|-
|107||101||{{u|AshinaBot}}||35||33||0||0||0||0||0||2||0
|-
|108||102||{{u|Byrialbot}}||31||29||0||0||2||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|109||104||{{u|Aibot}}||26||21||0||0||5||0||0||0||0
|-
|110||125||{{u|AlinurBot}}||23||0||14||0||2||0||0||6||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|111||105||{{u|Soulbot}}||21||14||0||0||0||0||0||7||0
|-
|112||110||{{u|QarakesekBot}}||18||8||4||0||2||0||0||2||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|113||107||{{u|StigBot}}||14||11||0||0||2||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|114||106||{{u|Broadbot}}||12||12||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|115||130||{{u|MenoBot}}||11||0||0||0||0||0||0||11||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|116||108||{{u|Ver-bot}}||11||11||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|117||109||{{u|AHbot}}||9||9||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|118||112||{{u|Kwjbot}}||7||6||0||0||1||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|119||111||{{u|MagnusA.Bot}}||7||7||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|120||132||{{u|Cbrown1023}}||6||0||0||0||0||0||0||6||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|121||113||{{u|DirlBot}}||6||5||1||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|122||115||{{u|Ebrambot}}||6||4||0||0||2||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|123||114||{{u|GhalyBot}}||5||5||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|124||134||{{u|Abigor}}||5||0||0||0||0||0||0||5||0
|-
|125||117||{{u|NurlanBot}}||4||2||0||0||0||0||0||1||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|126||136||{{u|Taavi}}||4||0||0||0||0||0||0||4||0
|-
|127||124||{{u|YurikBot}}||3||0||0||0||0||0||1||2||0
|-
|128||116||{{u|ZhaksilikBot}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|129||135||{{u|ChuispastonBot}}||3||0||0||0||0||0||0||3||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|130||118||{{u|Rezabot}}||3||2||0||0||0||0||0||1||0
|-
|131||123||{{u|Polat Alemdarbot}}||2||0||0||0||0||0||0||2||0
|-
|132||126||{{u|AmanBot}}||2||0||1||0||0||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|133||131||{{u|Zorrobot}}||2||0||0||0||0||0||0||2||0
|-
|134||121||{{u|SoxBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0
|-
|135||119||{{u|Sagzhanbot}}||1||1||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|136||133||{{u|KhanBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0
|}
&lt;!-- BOT:END --&gt;


{{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Боттар]]</text>
      <sha1>0dtfqsz18p7j8jns62ng60l4zas1nsz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Бет бастауы бойынша қатысушылар</title>
    <ns>4</ns>
    <id>675116</id>
    <revision>
      <id>3643147</id>
      <parentid>3643014</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T13:07:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3643147</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="104574" sha1="1r05ija6640o2okx0wf0dq6owah31nh" xml:space="preserve">{{shortcut|УП:ББҚ}}&lt;center&gt;{{StatInfo}}


&lt;!-- BOT:START --&gt;
{|class=&quot;standard sortable ts-stickytableheader&quot;
!#!!Қатысушы!!Мақалалар!!Бағыттау беттері!!Айрық беттер!!Үлгілер!!Санаттар!!Файлдар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Метапедиялық (Уикипедия)
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|BolatbekBot}}||107915||25626||5||36754||4335||0||11||0||0
|-
|1||{{u|Мықтыбек Оразтайұлы}}||8216||1156||3||152||7079||144||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|Kia content bot}}||7808||946||164||0||0||0||0||0||0
|-
|2||{{u|Салиха}}||7384||84||695||187||814||2149||0||0||1
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|NurbekBot}}||3125||114||2||0||0||0||0||0||0
|-
|3||{{u|Мағыпар}}||2674||43||0||60||33||600||1||0||0
|-
|4||{{u|Ерден Карсыбеков}}||2458||102||14||200||87||0||57||0||4
|-
|5||{{u|SSE}}||2185||97||3||165||0||106||0||0||0
|-
|6||{{u|Meruyert}}||1940||63||1||0||0||0||0||0||0
|-
|7||{{u|Maira Yessenbekova}}||1751||45||2||31||0||0||0||0||0
|-
|8||{{u|Polat Alemdar}}||1709||483||50||139||16||111||0||0||10
|-
|9||{{u|Dinkaz}}||1592||142||4||0||0||115||0||0||0
|-
|10||{{u|Yerzhankyzy}}||1392||35||2||0||0||0||0||0||0
|-
|11||{{u|Hardworking}}||1359||63||0||42||0||0||0||0||0
|-
|12||{{u|Alamgir}}||1358||106||4||2||410||8||0||0||0
|-
|13||{{u|Орел Карл}}||1351||314||1||315||91||24||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|Aitan bot}}||1342||156||5||0||0||0||0||0||0
|-
|14||{{u|Abdi arman}}||1341||34||0||0||0||0||0||0||0
|-
|15||{{u|Bolatbek}}||1311||982||33||2132||529||148||160||18||78
|-
|16||{{u|Toktakynbaev}}||1281||43||2||4||0||73||0||0||0
|-
|17||{{u|Gulzat246}}||1274||97||5||0||0||16||0||0||0
|-
|18||{{u|Zhuka iitu}}||1192||90||2||0||0||1||0||0||0
|-
|19||{{u|Zhigitbek}}||1178||34||2||0||25||0||0||0||0
|-
|20||{{u|Bauka91 91}}||1165||50||3||0||0||0||0||0||0
|-
|21||{{u|GanS NIS}}||1083||221||61||197||437||52||14||0||52
|-
|22||{{u|Ulan}}||1073||628||59||108||3227||77||0||0||17
|-
|23||{{u|Aizhanka aaa}}||998||19||0||0||0||0||0||0||0
|-
|24||{{u|AlefZet}}||994||459||57||1269||261||100||1||49||25
|-
|25||{{u|BekaIITU}}||993||32||6||0||0||0||0||0||0
|-
|26||{{u|Nurkhan}}||981||101||14||345||4||26||0||1||0
|-
|27||{{u|Aghia7}}||957||115||0||0||0||1||0||0||0
|-
|28||{{u|2rk}}||923||43||1||0||0||98||0||0||0
|-
|29||{{u|G55}}||917||42||0||0||0||50||0||0||0
|-
|30||{{u|82.200.154.115}}||877||41||7||16||4||0||0||0||0
|-
|31||{{u|Bakdauren}}||877||32||0||0||0||102||0||0||0
|-
|32||{{u|Kaiyr}}||869||308||43||21||72||7||25||3||3
|-
|33||{{u|Egorkz}}||860||56||3||0||0||64||0||0||0
|-
|34||{{u|Rasulzhan}}||847||37||1||0||0||0||0||0||0
|-
|35||{{u|Ayauly}}||846||37||0||0||0||28||0||0||0
|-
|36||{{u|Ismukhammed}}||815||109||1||477||174||223||346||0||3
|-
|37||{{u|Ordabekov Azamat}}||766||19||2||0||0||72||0||0||0
|-
|38||{{u|Kyrmyzy gul}}||749||44||3||1||0||0||0||0||0
|-
|39||{{u|Merey}}||737||51||0||0||0||237||0||0||0
|-
|40||{{u|Araichik}}||629||53||0||100||0||75||0||0||0
|-
|41||{{u|DinDK}}||613||17||0||0||0||0||0||0||0
|-
|42||{{u|1nter pares}}||608||318||0||10||861||3||0||0||4
|-
|43||{{u|Nelli}}||580||21||2||0||0||0||0||0||0
|-
|44||{{u|Нурасылл}}||557||17||0||6||9||0||0||0||0
|-
|45||{{u|Нұрлан Рахымжанов}}||546||1630||168||18||7588||188||0||1||11
|-
|46||{{u|Azim Nurbergen}}||535||11||17||0||0||15||0||0||0
|-
|47||{{u|Casserium}}||534||187||72||75||331||48||0||7||0
|-
|48||{{u|Sagzhan}}||530||91||2||23||212||30||0||0||0
|-
|49||{{u|Dauren}}||528||34||1||0||0||14||0||0||0
|-
|50||{{u|Nurken}}||522||509||3||651||4859||32||15||3||4
|-
|51||{{u|Zhaksilik}}||519||30||0||3||5||25||9||0||0
|-
|52||{{u|Masalbaeva}}||515||16||2||0||0||0||0||0||0
|-
|53||{{u|GulzhanOmarova}}||508||10||8||0||0||1||0||0||0
|-
|54||{{u|Аян Жанайсов}}||489||26||0||0||0||0||0||0||0
|-
|55||{{u|P.Nurgisa}}||478||18||18||0||0||0||0||0||0
|-
|56||{{u|Daneker}}||468||23||0||0||0||250||0||0||0
|-
|57||{{u|Nick jan}}||456||155||1||0||0||67||0||0||0
|-
|58||{{u|Inkar}}||452||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|59||{{u|Аскаров}}||449||53||0||11||0||82||0||0||0
|-
|60||{{u|Malbakov Korkem Shamshievih}}||437||9||4||13||13||0||0||0||0
|-
|61||{{u|Sergazyyev}}||435||19||3||0||0||13||0||0||0
|-
|62||{{u|TheNomadEditor}}||425||37||0||0||1600||3||0||0||0
|-
|63||{{u|Bailarbekov}}||408||10||1||0||0||0||0||0||0
|-
|64||{{u|Акбота Казыбекова}}||408||33||3||0||0||90||0||0||0
|-
|65||{{u|Tulya}}||397||27||1||0||0||0||0||0||0
|-
|66||{{u|Ashina}}||387||181||3||56||22||38||31||0||21
|-
|67||{{u|Abdrazakhova a}}||383||12||0||0||0||14||0||0||0
|-
|68||{{u|Касымхан}}||377||13||0||0||0||2||0||0||0
|-
|69||{{u|Stella~kkwiki}}||375||20||8||0||0||0||0||0||0
|-
|70||{{u|Mariko}}||368||4||2||0||0||0||0||0||0
|-
|71||{{u|Амзе Магжан}}||361||12||0||0||0||0||0||0||0
|-
|72||{{u|Wikiped4ik}}||356||30||0||0||0||58||0||0||0
|-
|73||{{u|Аязбаев Даурен}}||356||9||36||0||0||0||0||0||0
|-
|74||{{u|Madina Kilybayeva}}||350||10||0||0||0||0||0||0||0
|-
|75||{{u|Akbota.b}}||345||13||0||0||0||63||0||0||0
|-
|76||{{u|TalgatSnow}}||343||161||4||109||381||70||0||15||0
|-
|77||{{u|Erboldilyara}}||337||150||1||0||179||0||0||0||0
|-
|78||{{u|Makhanov}}||336||31||0||0||0||0||0||0||0
|-
|79||{{u|Batyrbek.kz}}||317||304||207||23||499||7||1||0||0
|-
|80||{{u|Olkikz}}||306||19||1||0||0||14||0||0||0
|-
|81||{{u|Murager Seraly}}||305||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|82||{{u|Btalgat}}||304||0||108||0||0||0||0||0||0
|-
|83||{{u|Alphy Haydar}}||303||197||4||7||17||1||0||0||0
|-
|84||{{u|Alfiya}}||299||13||1||0||0||17||0||0||0
|-
|85||{{u|AnelK NIS}}||279||4||1||0||0||0||0||0||0
|-
|86||{{u|Rayurad mc}}||274||51||1||0||0||0||0||0||0
|-
|87||{{u|Нақып Нұрғали}}||273||11||1||0||0||0||0||0||0
|-
|88||{{u|Esetok}}||271||499||32||72||128||2||33||2||4
|-
|89||{{u|Panicgirl}}||265||10||0||0||0||17||0||0||0
|-
|90||{{u|Shynbolat}}||263||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|91||{{u|Kas77777}}||261||10||0||0||0||9||0||0||0
|-
|92||{{u|Капысова Айдана}}||252||1||17||0||0||0||0||0||0
|-
|93||{{u|Mary}}||247||30||2||0||0||0||0||0||0
|-
|94||{{u|Orkaarys}}||243||11||4||0||0||0||0||0||0
|-
|95||{{u|Rake}}||242||11||0||0||0||35||0||0||0
|-
|96||{{u|Liquorkaru}}||241||46||1||4||5||171||0||0||0
|-
|97||{{u|Amangeldi Mukhamejan}}||232||318||4||873||101||121||176||24||49
|-
|98||{{u|Sazhlo}}||226||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|99||{{u|Gulnar7}}||225||15||0||0||0||2||0||0||0
|-
|100||{{u|Eranz}}||224||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|101||{{u|Ergalym}}||223||1||0||0||2||0||0||0||0
|-
|102||{{u|Belekov Syrym}}||222||5||0||0||0||45||0||0||0
|-
|103||{{u|Магпар}}||221||15||1||4||13||63||0||0||0
|-
|104||{{u|Rasul kz91}}||220||18||2||0||0||12||0||0||0
|-
|105||{{u|Andrey 1002}}||218||2||1||0||0||0||0||0||0
|-
|106||{{u|KoishymanovaG}}||217||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|107||{{u|Ардак Нурмаханова}}||217||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|108||{{u|Shymnis 7b dayana}}||211||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|109||{{u|ShadZ01}}||210||23||0||34||82||64||0||0||0
|-
|110||{{u|AkaMasteR}}||207||8||1||0||0||0||0||0||0
|-
|111||{{u|Dauylbai Aidar}}||205||1||0||132||0||0||0||0||0
|-
|112||{{u|Isslam}}||204||8||3||0||0||0||0||0||0
|-
|113||{{u|Coffee86}}||203||65||2||0||5||0||0||0||0
|-
|114||{{u|Aimanber}}||202||6||0||0||0||57||0||0||0
|-
|115||{{u|Jess from GS}}||200||8||4||0||0||0||0||0||0
|-
|116||{{u|Баха}}||199||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|117||{{u|Adiladil}}||196||13||0||0||0||0||0||0||0
|-
|118||{{u|Yessenbay}}||195||3||3||0||0||0||0||0||0
|-
|119||{{u|Sabinabekkulnis}}||194||33||0||0||0||0||0||0||0
|-
|120||{{u|Qozha}}||192||65||0||0||6||0||1||0||0
|-
|121||{{u|GaiJin}}||191||100||10||95||153||15||3||1||49
|-
|122||{{u|Yerlik}}||187||2||18||0||0||0||0||0||0
|-
|123||{{u|Нурия}}||187||0||31||0||0||0||0||0||0
|-
|124||{{u|Абдухамитова Асем}}||183||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|125||{{u|Alukaaika}}||182||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|126||{{u|Sultan bek}}||179||13||0||0||0||0||0||0||0
|-
|127||{{u|Qarakesek}}||177||158||3||12||13||71||0||0||21
|-
|128||{{u|Syrymzhan}}||177||0||0||0||0||152||0||0||0
|-
|129||{{u|Балнұр Сүгірәлиева}}||173||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|130||{{u|Айдос уики}}||169||0||0||0||6||0||0||0||0
|-
|131||{{u|Bakbergenov}}||168||4||0||0||0||167||0||0||0
|-
|132||{{u|Badyroff}}||165||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|133||{{u|Mista m}}||165||6||3||0||0||0||0||0||0
|-
|134||{{u|Ekontai}}||162||13||3||0||0||0||0||0||0
|-
|135||{{u|Giovani90}}||158||5||1||0||0||0||0||0||0
|-
|136||{{u|Dinarakukenova}}||157||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|137||{{u|Оразгелді Гүлмира}}||157||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|138||{{u|Aibol dos}}||156||8||2||0||0||0||0||0||0
|-
|139||{{u|Daniyar}}||154||224||5||141||114||270||123||0||6
|-
|140||{{u|Аскар}}||154||7||0||0||1||18||0||0||0
|-
|141||{{u|Ali.otkelbayev}}||152||6||2||0||0||2||0||0||0
|-
|142||{{u|Мұқтар Құндыз}}||151||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|143||{{u|Almat IS106R}}||149||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|144||{{u|Дауткулова Ақмарал}}||148||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|145||{{u|Arystanbek}}||147||242||7||555||261||206||110||363||308
|-
|146||{{u|Zhumabayeva Aiym}}||147||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|147||{{u|Еркін Мадина}}||147||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|148||{{u|Anvar1101}}||146||18||4||0||0||15||0||0||0
|-
|149||{{u|Tursinay}}||146||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|150||{{u|Akba.nis.13}}||144||4||0||0||0||16||0||0||0
|-
|151||{{u|Asslan best}}||144||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|152||{{u|Тұран}}||143||56||1||4||77||20||0||0||0
|-
|153||{{u|Almer}}||142||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|154||{{u|Mukhin}}||140||5||1||0||0||0||0||0||0
|-
|155||{{u|Nurgul-Ayapova}}||139||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|156||{{u|ASLANTORRET}}||138||17||2||0||0||0||0||0||0
|-
|157||{{u|Majilis}}||138||39||0||4||68||0||0||0||0
|-
|158||{{u|Amangali}}||137||5||2||0||0||2||0||0||0
|-
|159||{{u|Lord kainon}}||137||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|160||{{u|Aidyn91}}||136||6||1||0||0||0||0||0||0
|-
|161||{{u|EraAhmer}}||134||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|162||{{u|Miras IITU}}||134||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|163||{{u|Nkipshak}}||134||9||2||0||0||0||0||0||0
|-
|164||{{u|Nurs}}||133||3||2||0||0||0||0||0||0
|-
|165||{{u|MegaKz}}||132||4||6||0||0||0||0||0||0
|-
|166||{{u|Aitolkyn}}||131||2||0||0||0||2||0||0||0
|-
|167||{{u|Shim99}}||129||1||0||0||0||1||0||0||0
|-
|168||{{u|Shynassylov}}||129||6||1||0||0||0||0||0||0
|-
|169||{{u|Алия Султанмуратова}}||129||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|170||{{u|Бергалиев}}||129||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|171||{{u|Gauhar}}||127||9||2||0||0||1||0||0||0
|-
|172||{{u|Kuandyk97}}||127||3||0||0||0||50||0||0||0
|-
|173||{{u|Nursultan nur}}||126||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|174||{{u|Fariiiza KABYL}}||123||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|175||{{u|Kuatov Kanat}}||122||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|176||{{u|Калыбай Салтанат}}||122||8||1||0||0||0||0||0||0
|-
|177||{{u|Nurtenge}}||121||32||3||128||191||59||1||5||2
|-
|178||{{u|Сәуір 1}}||121||15||0||3||1||5||0||0||0
|-
|179||{{u|137.132.3.10}}||118||58||0||0||0||0||0||0||0
|-
|180||{{u|Umka}}||117||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|181||{{u|Tylerdurdenkz}}||114||2||1||1||15||25||0||0||0
|-
|182||{{u|Азамат Болатұлы}}||114||2||0||0||0||57||0||0||0
|-
|183||{{u|6ri11iant}}||113||3||3||0||0||0||0||0||0
|-
|184||{{u|Nazik ktl}}||113||15||0||0||0||0||0||0||0
|-
|185||{{u|ShymNIS 9BSunkarJR11}}||112||11||1||0||0||0||0||0||0
|-
|186||{{u|Shyngys***}}||112||6||5||0||0||0||0||0||0
|-
|187||{{u|Zhaniya92}}||112||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|188||{{u|I.torebekkyzy01}}||111||27||0||0||0||0||0||0||0
|-
|189||{{u|Armanayk}}||110||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|190||{{u|Galjat1992}}||110||18||0||0||0||0||0||0||0
|-
|191||{{u|Mariyam}}||110||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|192||{{u|Sagitora}}||110||13||4||0||0||0||0||0||0
|-
|193||{{u|Itwnik}}||109||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|194||{{u|True useR}}||109||10||0||0||1||0||0||0||0
|-
|195||{{u|Mira01}}||108||11||0||0||0||0||19||0||1
|-
|196||{{u|Adik}}||107||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|197||{{u|Baizhanov nursultan}}||107||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|198||{{u|Yerkezhan Nis}}||107||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|199||{{u|Абылай}}||106||44||3||104||98||26||17||0||8
|-
|200||{{u|Baha99}}||105||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|201||{{u|Bgalimzh}}||105||6||1||0||0||0||0||0||0
|-
|202||{{u|Талгат Ибраев}}||105||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|203||{{u|Шайнүсіп}}||105||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|204||{{u|Madina Kali}}||103||2||0||0||0||9||0||0||0
|-
|205||{{u|IL68}}||102||11||0||48||29||0||0||0||0
|-
|206||{{u|Kafarik}}||102||150||0||26||4||7||1||0||2
|-
|207||{{u|Ulai}}||102||6||1||0||0||0||0||0||0
|-
|208||{{u|Қабиденов Сакен}}||101||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|209||{{u|Arkow}}||100||4||2||0||0||0||0||0||0
|-
|210||{{u|Aizhok}}||99||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|211||{{u|Bakhytbek}}||99||9||0||0||0||0||0||0||0
|-
|212||{{u|Mma}}||99||5||1||0||0||0||0||0||0
|-
|213||{{u|NIS Semey Moldir}}||99||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|214||{{u|Drift}}||98||62||6||17||422||1||0||0||0
|-
|215||{{u|Юсуф Худайберген}}||98||30||0||0||36||0||0||0||0
|-
|216||{{u|Euphoria~kkwiki}}||97||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|217||{{u|IArhunI}}||97||55||0||0||0||9||0||0||0
|-
|218||{{u|NIS Zhuldyz}}||97||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|219||{{u|Araika11nis}}||96||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|220||{{u|Dana kushen}}||96||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|221||{{u|NIS Kelsingazin Yerassyl}}||96||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|222||{{u|Байдуллаев Абылайхан}}||96||13||0||0||0||0||0||0||0
|-
|223||{{u|Ilyasseawave}}||94||2||1||0||0||0||0||0||0
|-
|224||{{u|Mariya}}||94||1||0||0||0||29||0||0||0
|-
|225||{{u|Niyarov Azamat}}||93||9||1||0||0||0||0||0||0
|-
|226||{{u|Niyazbek}}||93||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|227||{{u|Ali Rustamov}}||92||1||0||89||0||0||0||0||0
|-
|228||{{u|Amanek}}||92||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|229||{{u|Epoxa-HH}}||92||9||1||0||5||0||0||0||0
|-
|230||{{u|Zhanseit}}||92||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|231||{{u|Aiganym Moldagulova}}||91||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|232||{{u|Sanzhar s}}||91||2||2||0||0||0||0||0||0
|-
|233||{{u|Almas Kenebay}}||90||13||1||0||0||0||0||0||0
|-
|234||{{u|ShymNis 8cSAruzhan}}||90||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|235||{{u|Erka it}}||89||6||2||0||0||0||0||0||0
|-
|236||{{u|HBSH NIS 7B KASIET}}||89||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|237||{{u|Djduxhx}}||88||8||0||0||24||13||0||0||0
|-
|238||{{u|Dxz3817}}||88||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|239||{{u|Nurlybay}}||88||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|240||{{u|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}||88||10||0||0||0||36||0||0||0
|-
|241||{{u|Eldar.mir}}||87||5||1||0||0||0||0||0||0
|-
|242||{{u|Legendary777}}||87||7||1||0||0||0||0||0||0
|-
|243||{{u|MuratbekErkebulan}}||87||21||0||69||83||0||11||0||0
|-
|244||{{u|ShymNis 8aNurlybanu}}||87||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|245||{{u|Wiki PSP}}||87||12||0||0||0||0||0||0||0
|-
|246||{{u|Alima}}||86||2||0||0||0||0||0||0||7
|-
|247||{{u|Аягөз Загиева}}||86||14||0||0||0||0||0||0||0
|-
|248||{{u|Abulkhair}}||85||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|249||{{u|Eszhanov}}||85||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|250||{{u|TemirlanSarsen}}||85||1||0||2||26||52||0||0||0
|-
|251||{{u|Aiba-diamantik}}||84||1||0||0||0||4||0||0||0
|-
|252||{{u|Doors}}||84||8||1||0||0||0||0||0||0
|-
|253||{{u|Adaulet}}||83||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|254||{{u|Dina2013a}}||83||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|255||{{u|Madi Dos}}||83||22||0||55||30||40||6||0||3
|-
|256||{{u|Zamantay}}||83||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|257||{{u|Zhortabayev}}||83||3||1||0||0||9||0||0||0
|-
|258||{{u|Ақбота Архабаева}}||83||16||1||0||0||0||0||0||0
|-
|259||{{u|Aliba}}||82||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|260||{{u|Bauka}}||82||3||0||26||1||2||0||0||0
|-
|261||{{u|SemeyNIS AshimovaZhuldyz}}||82||5||0||0||0||2||0||0||0
|-
|262||{{u|Аружан Жамбулатова}}||82||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|263||{{u|Жуланова Жанель}}||82||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|264||{{u|Сейтхан Мұхамеджан}}||82||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|265||{{u|SEMANUR}}||81||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|266||{{u|Жүнісов Дархан}}||81||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|267||{{u|Сейтжагыпарова Тогжан}}||81||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|268||{{u|Әлинұр}}||81||73||0||28||22||38||17||0||2
|-
|269||{{u|Ainur}}||80||5||2||0||0||13||0||0||0
|-
|270||{{u|NErnur98}}||80||5||0||0||54||0||0||0||0
|-
|271||{{u|Aishmano}}||79||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|272||{{u|Dzhos}}||79||9||0||0||0||0||0||0||0
|-
|273||{{u|Kamilanisemey}}||79||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|274||{{u|Kiikbayeva Sholpan}}||79||18||0||0||0||0||0||0||0
|-
|275||{{u|ChinaRM}}||78||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|276||{{u|Olzhas707}}||78||4||1||0||0||0||0||0||0
|-
|277||{{u|RaiymbekZh}}||78||44||5||1||11||0||0||0||1
|-
|278||{{u|Aru Omarali}}||77||6||0||0||0||40||0||0||0
|-
|279||{{u|Bmyrzali}}||77||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|280||{{u|НИШ Гайсина Айсары}}||77||4||1||0||0||0||0||0||0
|-
|281||{{u|Кырмызов}}||76||12||1||0||0||12||0||0||0
|-
|282||{{u|Amiyeva}}||75||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|283||{{u|Kulzhabay.nm}}||75||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|284||{{u|84.240.194.0}}||74||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|285||{{u|Kasymov}}||74||666||7||2977||521||93||0||38||4
|-
|286||{{u|Ақбота}}||74||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|287||{{u|Палуан}}||74||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|288||{{u|Khan}}||73||2||1||0||0||0||0||0||0
|-
|289||{{u|Sibom}}||73||496||89||79||176||3||1||0||3
|-
|290||{{u|Toganbay Nurtau}}||73||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|291||{{u|Xialuahan}}||73||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|292||{{u|Шапырашты}}||73||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|293||{{u|Superkukuruza}}||72||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|294||{{u|Zhaukhazyn01}}||72||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|295||{{u|Birzhan Bauyrzhan}}||70||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|296||{{u|Жунисова Балжан}}||70||9||1||0||0||0||0||0||0
|-
|297||{{u|Ықласова Аружан}}||70||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|298||{{u|А.С.Кизиров}}||68||27||0||0||1||1||9||0||0
|-
|299||{{u|Дәулеткерей}}||68||2||0||0||0||39||0||0||0
|-
|300||{{u|Kmoksy}}||67||152||3||0||187||0||0||0||0
|-
|301||{{u|Zhanna}}||67||11||1||0||0||0||0||0||0
|-
|302||{{u|AlibekKS}}||66||210||12||7||350||3||4||0||3
|-
|303||{{u|Yustinka}}||66||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|304||{{u|Абат Диана}}||66||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|305||{{u|Абдрахманов Димаш}}||66||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|306||{{u|A1k0wa}}||65||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|307||{{u|Aset Bukerov}}||65||9||2||0||0||0||0||0||0
|-
|308||{{u|Nurbek Matzhani}}||65||287||0||11||0||35||6||0||2
|-
|309||{{u|Adik Sagatov}}||64||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|310||{{u|Madinabai}}||64||9||0||0||0||16||0||0||0
|-
|311||{{u|Ташметов шахрух}}||64||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|312||{{u|Bakytgul}}||63||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|313||{{u|BaskaIlyas}}||63||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|314||{{u|Beisen}}||63||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|315||{{u|Kz Nomad}}||63||2||0||0||0||3||0||0||0
|-
|316||{{u|Nura tk.nis}}||63||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|317||{{u|Kuralay Akhmetova}}||61||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|318||{{u|195.189.70.90}}||59||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|319||{{u|Ayake}}||59||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|320||{{u|Tansholpan}}||59||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|321||{{u|Бекжан Аронов}}||59||18||0||0||0||7||0||0||0
|-
|322||{{u|ДаниярБөріханұлы}}||59||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|323||{{u|Мира Белль}}||59||2||0||1||4||0||0||0||2
|-
|324||{{u|Aigerimamirgali}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|325||{{u|Dastan omirbek}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|326||{{u|Magzhan}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|327||{{u|Yamanzho}}||58||3||2||0||0||0||0||0||0
|-
|328||{{u|Жани}}||58||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|329||{{u|Қабыле Қазбек}}||58||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|330||{{u|DariaUrinbasarova21nis}}||57||1||2||0||0||1||0||0||0
|-
|331||{{u|Indira}}||57||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|332||{{u|Soccerman}}||57||16||0||8||4||10||0||0||0
|-
|333||{{u|Zhansaya maubekova}}||57||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|334||{{u|Arruah}}||56||1||0||16||1||8||0||0||0
|-
|335||{{u|Iceooloo}}||56||3||2||0||0||0||0||0||0
|-
|336||{{u|Amir~kkwiki}}||55||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|337||{{u|Zhannur.nis}}||55||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|338||{{u|Раушана}}||55||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|339||{{u|VirusMaster}}||54||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|340||{{u|Zhumash.alibek}}||54||3||0||2||13||0||0||0||0
|-
|341||{{u|Мереке Ақбердықызы}}||54||0||0||0||0||56||0||0||0
|-
|342||{{u|Nabi.kuanysh}}||53||4||2||0||0||0||0||0||0
|-
|343||{{u|Айдынгали}}||53||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|344||{{u|Danissimo92}}||52||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|345||{{u|Даурен Шарипов}}||52||0||0||17||0||24||0||0||0
|-
|346||{{u|Досжан}}||52||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|347||{{u|Дорт-Гольц}}||51||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|348||{{u|Берик НИШ}}||50||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|349||{{u|Сағындық Нұрсұлтан}}||50||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|350||{{u|Alinur}}||49||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|351||{{u|Bekus}}||49||886||3||601||394||0||9||1||72
|-
|352||{{u|Алтай9898}}||49||12||0||0||0||0||0||0||0
|-
|353||{{u|Лейла Серикбаева}}||49||34||0||0||0||0||0||0||0
|-
|354||{{u|178.88.209.37}}||48||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|355||{{u|213.171.34.240}}||48||0||0||1||1||0||0||0||0
|-
|356||{{u|Kamila}}||48||6||1||0||0||0||0||0||0
|-
|357||{{u|Zhandos02}}||48||2||0||0||3||2||0||0||0
|-
|358||{{u|Zhanik ast}}||48||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|359||{{u|Рахман999}}||48||55||2||27||13||14||0||0||1
|-
|360||{{u|Alimas}}||47||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|361||{{u|No.Mad}}||47||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|362||{{u|Olzhas.Erevanov}}||47||1||0||0||1||0||0||0||0
|-
|363||{{u|Vyacheslav Nasretdinov}}||47||0||1||1||0||0||0||0||0
|-
|364||{{u|84.240.207.80}}||46||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|365||{{u|92.47.219.50}}||46||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|366||{{u|Abay Izbassarov}}||46||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|367||{{u|Aigerima}}||46||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|368||{{u|Asset}}||46||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|369||{{u|Serik09}}||46||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|370||{{u|Stonesuite}}||46||21||0||17||0||5||0||0||0
|-
|371||{{u|AsmirNIS}}||45||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|372||{{u|Balaburgem}}||45||7||0||3||14||26||0||0||1
|-
|373||{{u|K sayan}}||45||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|374||{{u|Гулназлит}}||45||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|375||{{u|Ablayev92}}||44||7||5||0||0||0||0||0||0
|-
|376||{{u|Kairatulyzharas}}||44||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|377||{{u|Mila 020702}}||44||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|378||{{u|AlibiKazken}}||43||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|379||{{u|Aren b}}||42||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|380||{{u|Meryuert.tk.nis}}||42||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|381||{{u|Елнур.001}}||42||2||0||0||0||1||0||0||0
|-
|382||{{u|Anarzhaksylykova}}||41||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|383||{{u|Dinara1711}}||41||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|384||{{u|Noyan}}||41||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|385||{{u|Tarikh Dias}}||41||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|386||{{u|АйнурНИШ}}||41||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|387||{{u|Минура}}||41||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|388||{{u|Талапова Айша}}||41||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|389||{{u|137.132.3.9}}||40||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|390||{{u|Diamond~kkwiki}}||40||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|391||{{u|Mheidegger}}||40||19||0||1||0||2||0||0||0
|-
|392||{{u|Mkanatbekkyzy}}||40||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|393||{{u|Mustafaalmas}}||40||65||2||41||212||0||0||0||0
|-
|394||{{u|ShymNIS 9BZhansaya}}||40||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|395||{{u|Zhumalina}}||40||13||0||0||3||48||0||0||0
|-
|396||{{u|Asan00}}||39||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|397||{{u|Dilo0003}}||39||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|398||{{u|Yessentaikyzy}}||39||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|399||{{u|Zaza007zaza}}||39||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|400||{{u|89.218.52.234}}||38||4||0||0||1||0||0||0||0
|-
|401||{{u|Bakytgul Salykhova}}||38||2||0||0||0||0||4||0||0
|-
|402||{{u|Dostoevskykz}}||38||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|403||{{u|Highklass}}||38||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|404||{{u|Kairzhan79}}||38||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|405||{{u|Mr.beket99}}||38||2||0||0||0||2||0||0||0
|-
|406||{{u|Syrlybek}}||38||2||0||1||1||29||1||0||2
|-
|407||{{u|Арай нуруллаева}}||38||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|408||{{u|46.36.134.170}}||37||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|409||{{u|92.47.203.104}}||37||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|410||{{u|Aimanov kaisar}}||37||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|411||{{u|Aitan}}||37||2||1||0||1||1||0||0||0
|-
|412||{{u|Almagul Ibragimova}}||37||1||0||0||0||7||0||0||0
|-
|413||{{u|Daniyal.aidarov5}}||37||16||2||0||4||0||0||0||0
|-
|414||{{u|Егор Шевченко}}||37||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|415||{{u|Нуржанкызы}}||37||2||1||0||0||0||0||0||0
|-
|416||{{u|AbMariya1991}}||36||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|417||{{u|Лёха Вырвиглаз}}||36||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|418||{{u|178.88.215.3}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|419||{{u|Ibraeva Moldir}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|420||{{u|Sandyraq}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|421||{{u|Маржан АК}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|422||{{u|Нұрбай Темірлан Садықұлы}}||35||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|423||{{u|Әбдіхалық Нарғыз}}||35||4||1||0||0||0||0||0||0
|-
|424||{{u|AblayIITU}}||34||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|425||{{u|AnelBakayeva NIS}}||34||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|426||{{u|Beibaris123}}||34||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|427||{{u|Mustafinaskar}}||34||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|428||{{u|Nuriyashkin}}||34||0||11||0||0||0||0||0||0
|-
|429||{{u|Ақыл}}||34||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|430||{{u|92.46.211.202}}||33||6||1||3||0||0||0||0||0
|-
|431||{{u|Alima01NIS}}||33||1||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|AshinaBot}}||33||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|432||{{u|Rash91}}||33||48||0||0||0||0||0||0||0
|-
|433||{{u|Лаура Аманкулова}}||33||2||0||0||0||3||0||0||0
|-
|434||{{u|Aidanka}}||32||0||0||0||0||7||0||0||0
|-
|435||{{u|Karina Nurtazina}}||32||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|436||{{u|Аэлита Ануарқызы}}||32||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|437||{{u|Andir}}||31||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|438||{{u|Kraibekovc}}||31||11||0||1||1||18||0||0||0
|-
|439||{{u|Olzhas.Karazhanov}}||31||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|440||{{u|Ғауғауррр}}||31||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|441||{{u|Aimbetova Diana}}||30||1||0||0||0||1||0||0||0
|-
|442||{{u|Talghatuly}}||30||10||1||0||9||62||0||0||0
|-
|443||{{u|Zhanarb}}||30||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|444||{{u|Zhanna Mukash}}||30||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|445||{{u|Багдат Б}}||30||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|446||{{u|Нурсауле Нурмагамбетова}}||30||2||1||0||0||0||0||0||0
|-
|447||{{u|Nurmuhan}}||29||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|448||{{u|Olzhas7}}||29||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|449||{{u|T.karlyga}}||29||1||3||0||0||0||0||0||0
|-
|450||{{u|Аслан Жукенов}}||29||5||1||0||12||0||0||0||0
|-
|451||{{u|88.204.196.37}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|452||{{u|95.58.148.237}}||28||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|453||{{u|Abylaikhan NIS}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|454||{{u|Aigerim ayanovna}}||28||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|455||{{u|Bumin Kagan}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|456||{{u|Dimash Kenesbek}}||28||21||0||0||0||0||0||0||0
|-
|457||{{u|Jannur66}}||28||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|458||{{u|Света052}}||28||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|459||{{u|217.196.25.26}}||27||4||2||0||0||0||0||0||0
|-
|460||{{u|AdiyevaSaltanat}}||27||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|461||{{u|Keutaeva Aigerim}}||27||0||0||0||0||4||0||0||0
|-
|462||{{u|Lyazzat Kulmukanova}}||27||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|463||{{u|Бекзат Маратұлы}}||27||1||0||0||0||2||0||0||0
|-
|464||{{u|Болат Алтынай}}||27||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|465||{{u|Тойшыбек}}||27||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|466||{{u|Шокай}}||27||2||1||0||0||1||0||0||0
|-
|467||{{u|Mirasamirkhanov}}||26||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|468||{{u|Rasulbek Adil}}||26||4||0||121||5||0||1||0||0
|-
|469||{{u|Shaikhislamova z}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|470||{{u|TINKO}}||26||2||0||12||0||0||0||0||0
|-
|471||{{u|Tursynbek Balausa}}||26||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|472||{{u|Unc0}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|473||{{u|Utebayeva}}||26||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|474||{{u|Мекен ЖанеркеХБШ}}||26||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|475||{{u|Оразәлі Диас}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|476||{{u|2.133.110.195}}||25||9||0||2||1||0||0||0||0
|-
|477||{{u|Asalimba}}||25||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|478||{{u|D.dilnaz02}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|479||{{u|Erg nis}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|480||{{u|Qanattan}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|481||{{u|Saken kun}}||25||25||0||0||0||0||0||0||0
|-
|482||{{u|Talgin}}||25||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|483||{{u|Talipzhan}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|484||{{u|Айвентадор}}||25||17||0||3||0||0||0||0||1
|-
|485||{{u|Мирамқызы Зарина}}||25||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|486||{{u|Әбілмажинов Ерасыл}}||25||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|487||{{u|Arystan~kkwiki}}||24||0||3||5||0||0||2||0||0
|-
|488||{{u|Loleeonepie.nis}}||24||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|489||{{u|Shymnis7bzhanar}}||24||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|490||{{u|Истеный казах}}||24||5||1||10||1||5||0||0||0
|-
|491||{{u|Нұртаева Қымбат Серікқызы}}||24||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|492||{{u|95.56.75.233}}||23||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|493||{{u|Aiymka}}||23||0||0||23||1||0||0||0||0
|-
|494||{{u|Eldar zh96}}||23||12||3||39||1||6||29||0||1
|-
|495||{{u|Erasylkz}}||23||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|496||{{u|MarzhanMay}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|497||{{u|Ni nelli}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|498||{{u|Serik11024}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|499||{{u|Zhanbo}}||23||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|500||{{u|137.132.250.13}}||22||12||0||0||1||0||0||0||0
|-
|501||{{u|84.240.196.128}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|502||{{u|As-Saghdi}}||22||5||0||2||0||0||0||0||0
|-
|503||{{u|Bakyt.tass}}||22||7||1||0||0||0||0||0||0
|-
|504||{{u|Elena Muratbayeva}}||22||0||0||20||0||0||0||0||0
|-
|505||{{u|LArhunl}}||22||12||0||0||0||1||0||0||0
|-
|506||{{u|Murat12049}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|507||{{u|NIS AdletAskerov}}||22||0||0||0||0||10||0||0||0
|-
|508||{{u|Ongalgan}}||22||5||0||0||1||1||0||0||0
|-
|509||{{u|Turdibayeva Kazyna}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|510||{{u|Unknown Alash}}||22||27||0||0||0||0||0||0||0
|-
|511||{{u|С.Жания}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|512||{{u|Тілеш Шолпан}}||22||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|513||{{u|707ztn}}||21||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|514||{{u|Aleka BM}}||21||0||0||21||0||0||0||0||0
|-
|515||{{u|Nazhmedenova Lunara}}||21||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|516||{{u|Ниялова Гүлфайруз}}||21||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|517||{{u|AlibekovaD}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|518||{{u|Almas Sadyquly}}||20||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|519||{{u|Dana1992}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|520||{{u|Didar.Bayan21NS}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|521||{{u|Galym kosman}}||20||0||0||21||0||0||0||0||0
|-
|522||{{u|Mustazhap}}||20||2||0||3||0||0||0||0||0
|-
|523||{{u|Ramaduke}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|524||{{u|ShymNIS 7AAisha06}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|525||{{u|Zhansaya Bekpeissova}}||20||0||0||19||0||0||0||0||0
|-
|526||{{u|Zhansulu}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|527||{{u|Бейсекова Ботагөз}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|528||{{u|95.56.28.53}}||19||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|529||{{u|Attila~kkwiki}}||19||1||0||0||9||10||0||0||0
|-
|530||{{u|Carlos186}}||19||2||0||0||3||0||0||0||0
|-
|531||{{u|Darhan2012}}||19||13||0||4||0||0||0||0||0
|-
|532||{{u|J dias}}||19||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|533||{{u|Айғаным Аманжолқызы}}||19||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|534||{{u|Бекханби Асанұлы}}||19||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|535||{{u|Әлнұр Қарабаев}}||19||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|536||{{u|84.240.202.214}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|537||{{u|AliyaTulepova}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|538||{{u|Bolat Temirov}}||18||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|539||{{u|Dinash}}||18||0||0||19||0||0||0||0||0
|-
|540||{{u|Dosmedetova Sharizat}}||18||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|541||{{u|ErnatPointmakker}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|542||{{u|KaldarovNurymzhan}}||18||0||0||2||7||1||0||0||0
|-
|543||{{u|Khamalitoo}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|544||{{u|MaksutZhansaya1}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|545||{{u|Martorellpedro}}||18||0||0||10||5||6||0||14||0
|-
|546||{{u|Parmanova.ulbolsyn}}||18||8||0||0||0||25||0||0||0
|-
|547||{{u|Qulqai}}||18||1||1||5||2||0||0||0||0
|-
|548||{{u|Salta.zakir}}||18||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|549||{{u|Suleimen Koishybai}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|550||{{u|Tuttiorchestra687}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|551||{{u|ГульназК}}||18||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|552||{{u|Жанна Ж}}||18||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|553||{{u|Маконяаа}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|554||{{u|Назым Хасенова}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|555||{{u|Шахадад}}||18||1||0||18||0||0||0||0||0
|-
|556||{{u|Әбдіжәміл Алтынай}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|557||{{u|Әшім Қазына}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|558||{{u|178.88.221.240}}||17||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|559||{{u|Adaykz}}||17||0||0||1||16||3||0||0||0
|-
|560||{{u|Nazerke Turym}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|561||{{u|Shymnis 7bmalika}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|562||{{u|Tulegenova1127}}||17||0||0||0||0||0||2||0||0
|-
|563||{{u|Бекемгүл}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|564||{{u|Диас Тлекбай}}||17||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|565||{{u|134.32.43.98}}||16||9||0||0||2||0||0||0||0
|-
|566||{{u|46.4.124.141}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|567||{{u|A shyryn}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|568||{{u|Abukhan}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|569||{{u|Akylbekov alen}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|570||{{u|Aruzhank NIS}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|571||{{u|Aubakirova Aisana}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|572||{{u|Hbsh nis Nurzhakyp 7a}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|573||{{u|Jarnamaqaz}}||16||10||0||29||0||11||0||0||0
|-
|574||{{u|Mandarinka^^}}||16||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|575||{{u|Medet}}||16||1||0||0||0||1||0||0||0
|-
|576||{{u|ShymNIS 7cErkebulan}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|577||{{u|Ziadinkyzy G}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|578||{{u|Аружан200}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|579||{{u|Енсебаева Мадина}}||16||1||0||0||0||1||0||0||0
|-
|580||{{u|Ербол Сармурзин}}||16||5||0||0||1||0||0||0||0
|-
|581||{{u|2.132.35.66}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|582||{{u|92.46.208.105}}||15||0||0||3||0||0||0||0||0
|-
|583||{{u|95.56.126.211}}||15||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|584||{{u|Aktoty25}}||15||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|585||{{u|Daniyar1}}||15||1||0||16||0||0||0||0||0
|-
|586||{{u|Darigabolatbayeva}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|587||{{u|Esen48}}||15||1||5||0||0||24||0||0||0
|-
|588||{{u|Kalimova}}||15||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|589||{{u|Rauank}}||15||4||0||11||3||2||3||0||1
|-
|590||{{u|Smailhan Altinbek}}||15||0||0||16||0||0||0||0||0
|-
|591||{{u|Бейсенова}}||15||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|592||{{u|Жаннұр Қанат}}||15||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|593||{{u|Лаура НИШ}}||15||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|594||{{u|Сейтхалиев Акжол}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|595||{{u|2.135.222.162}}||14||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|596||{{u|Galymmurat}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|597||{{u|Ice201~kkwiki}}||14||0||0||24||1||3||0||0||0
|-
|598||{{u|Kenesbai Ainur}}||14||0||0||13||0||0||0||0||0
|-
|599||{{u|Kittenfreezer}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|600||{{u|Nazerke fcr}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|601||{{u|Nnk2000}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|602||{{u|Vladimir tutykin}}||14||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|603||{{u|Zatillan}}||14||7||0||1||0||3||0||0||0
|-
|604||{{u|Аяжан Сарсенбаева}}||14||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|605||{{u|Дамира Амиржановна}}||14||0||0||0||0||44||0||0||0
|-
|606||{{u|Жанна 555}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|607||{{u|Қалдар Салта}}||14||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|608||{{u|2.132.1.181}}||13||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|609||{{u|Aselhan}}||13||1||0||7||9||0||0||0||0
|-
|610||{{u|Asset Qazaq}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|611||{{u|Khamitova nj NIS}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|612||{{u|Kwatt}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|613||{{u|NIS Semey Kabdygalieva Aizhan}}||13||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|614||{{u|Sarahswan}}||13||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|615||{{u|Shaubaeva Akmaral}}||13||0||0||13||0||0||0||0||0
|-
|616||{{u|Yulia}}||13||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|617||{{u|Абдижамил Алтынай}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|618||{{u|Гүлбақ Мұсақызы}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|619||{{u|Касымов Н.}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|620||{{u|Кинаятова Мадина}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|621||{{u|Көбегенов Ғабит}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|622||{{u|Маржан торехановна}}||13||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|623||{{u|Әділханова Альбина}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|624||{{u|88.204.169.42}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|625||{{u|89.218.169.202}}||12||3||0||9||0||0||0||0||0
|-
|626||{{u|95.56.129.132}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|627||{{u|Aiym 02}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|628||{{u|Alan Sem}}||12||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|629||{{u|Bk-KLaS}}||12||2||0||2||4||5||2||0||0
|-
|630||{{u|Erbol4ik}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|631||{{u|GALAXYFUN.NIS}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|632||{{u|ShymNIS 9BLaura}}||12||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|633||{{u|Tamerlansagitov}}||12||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|634||{{u|TrueNomadEditor}}||12||0||0||0||3||0||0||0||0
|-
|635||{{u|Нургиса Пшенбаев}}||12||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|636||{{u|Рахматулла Нұрқанат}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|637||{{u|Рысбаева Гульнара}}||12||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|638||{{u|СанияНИШ}}||12||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|639||{{u|Толғанай Жағыпар}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|640||{{u|178.88.218.41}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|641||{{u|Abatova saltanat}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|642||{{u|Aydos Zhengissov}}||11||2||0||26||1||3||0||0||0
|-
|643||{{u|Bauyr03}}||11||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|644||{{u|FrederickEvans}}||11||2||0||0||30||0||0||0||0
|-
|645||{{u|Mr. Karsybekov}}||11||3||0||14||1||0||12||0||1
|-
|646||{{u|Балықшы}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|647||{{u|Бекасыл Бейбітұлы}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|648||{{u|Нұрбек Қасқырбаев}}||11||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|649||{{u|Саламат Алшын}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|650||{{u|Тазагүл Ермаханова}}||11||13||5||0||37||0||0||0||0
|-
|651||{{u|Өстемірова Ұлдана}}||11||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|652||{{u|178.88.217.199}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|653||{{u|2.132.100.62}}||10||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|654||{{u|22timur99}}||10||0||0||0||0||3||0||0||0
|-
|655||{{u|92.46.75.247}}||10||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|656||{{u|93.185.69.179}}||10||1||0||1||0||0||0||0||0
|-
|657||{{u|95.56.36.133}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|658||{{u|Ainur.winner}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|659||{{u|Akbota NIS}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|660||{{u|Ali.kz}}||10||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|661||{{u|Daur s}}||10||5||0||0||0||1||0||0||0
|-
|662||{{u|Hevadee}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|663||{{u|Mahonty13}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|664||{{u|NIS Moldir Beken}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|665||{{u|Sultanuly}}||10||1||0||0||0||1||0||0||0
|-
|666||{{u|Zhumabek}}||10||0||0||1||3||0||0||0||0
|-
|667||{{u|Айжан Мықтыбаева}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|668||{{u|Аршалы}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|669||{{u|Бауыржанұлы А.А}}||10||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|670||{{u|Ерасыл Жаныбеков}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|671||{{u|178.90.118.233}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|672||{{u|92.46.212.254}}||9||1||0||6||0||0||0||0||0
|-
|673||{{u|95.56.31.239}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|674||{{u|95.56.40.164}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|675||{{u|Aidana Aibulatova}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|676||{{u|Aisana Aubakirova}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|677||{{u|Aishabibi2000}}||9||0||0||0||0||8||0||0||0
|-
|678||{{u|Akmaral.Erkul}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|679||{{u|Aldogarov}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|680||{{u|Almas Sadıqūlı Arın}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|681||{{u|Almust}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|682||{{u|Amanamanainur}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|683||{{u|Arman Tursynbek}}||9||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|684||{{u|Erlan Ashirbayev}}||9||3||0||0||0||4||0||0||0
|-
|685||{{u|Esagasy}}||9||4||1||0||1||0||0||0||0
|-
|686||{{u|Happy little pill}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|687||{{u|Jhendin}}||9||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|688||{{u|Kazprose}}||9||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|689||{{u|Khamzin Nurzhan}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|690||{{u|Mrx.nis}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|691||{{u|NISAida}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|692||{{u|ShymNIS 7AMoldir}}||9||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|693||{{u|Zhatybaeyva}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|694||{{u|ZhHamit nis.tk}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|695||{{u|Айгерима Уалибек}}||9||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|696||{{u|Бедел}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|697||{{u|Мақпал гидролог}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|698||{{u|Сламқұл Данияр}}||9||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|699||{{u|Хайролла Нарқыз}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|700||{{u|03ainura}}||8||16||0||0||0||0||0||0||0
|-
|701||{{u|178.88.24.182}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|702||{{u|178.88.60.249}}||8||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|703||{{u|212.154.231.78}}||8||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|704||{{u|84.240.203.30}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|705||{{u|92.46.8.97}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|706||{{u|92.46.81.119}}||8||2||0||2||9||0||0||0||0
|-
|707||{{u|95.56.186.238}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|708||{{u|Aizhan Mussina}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|709||{{u|Aleka1901}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|710||{{u|Alpamys1997}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|711||{{u|Aruzhan Bazhirova}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|712||{{u|AssanovaDana}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|713||{{u|Ayazhan10}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|714||{{u|BotaRaiym}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|715||{{u|Dambler}}||8||50||0||1||10||3||0||0||1
|-
|716||{{u|Dianka Kamil}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|717||{{u|Don Raul}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|718||{{u|Incli}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|719||{{u|Kuralai Duisenova}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|720||{{u|Mattennut}}||8||5||0||0||0||3||0||0||0
|-
|721||{{u|Muslim Qazaq}}||8||29||0||0||0||0||0||0||0
|-
|722||{{u|S.abenova.00}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|723||{{u|Sekebai}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|724||{{u|Shymnis7bzhanaris}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|725||{{u|Tomiris2001}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|726||{{u|Zhumabay.Kerey}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|727||{{u|Айдын Ерекин}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|728||{{u|Алия Тілеуберді}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|729||{{u|Ерзатова Мөлдір}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|730||{{u|Еркежан Сейтқазы}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|731||{{u|Ермон}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|732||{{u|Канат Алимбаев}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|733||{{u|Куралай нурланова}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|734||{{u|Нұрымжан Аяпберген}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|735||{{u|Нұрғиса Ажиров}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|736||{{u|Раматуллаев Олжас}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|737||{{u|Серикбай Аружан}}||8||5||1||0||0||0||0||0||0
|-
|738||{{u|Толеубекова Адэль}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|739||{{u|178.88.9.198}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|740||{{u|178.89.28.164}}||7||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|741||{{u|178.91.229.243}}||7||0||0||1||1||0||0||0||0
|-
|742||{{u|2.133.100.69}}||7||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|743||{{u|202.65.245.7}}||7||8||0||0||2||0||0||0||0
|-
|744||{{u|212.19.159.34}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|745||{{u|61.248.143.2}}||7||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|746||{{u|62.84.60.8}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|747||{{u|92.47.239.3}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|748||{{u|95.59.114.141}}||7||1||0||4||2||0||0||0||0
|-
|749||{{u|Aidana Bimyqova}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|750||{{u|Aidos Adetbekov 777}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|751||{{u|Aizatonga}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|752||{{u|Akademix~kkwiki}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|753||{{u|Albergenius}}||7||14||1||6||2||1||0||0||0
|-
|754||{{u|Arailym.Turganbayevna}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|755||{{u|Aseke16}}||7||1||0||0||2||0||0||0||0
|-
|756||{{u|Askar Alash}}||7||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|757||{{u|Auyelbekov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|758||{{u|AzharbaevaAida}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|759||{{u|Bakytnur}}||7||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|760||{{u|Barcatore92}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|761||{{u|Bauyrzhan123}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|762||{{u|Bekeshov Dias}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|763||{{u|BlizxQ}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|764||{{u|Ibrahim Kabdeshov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|765||{{u|JaSik}}||7||1||0||1||0||0||0||0||0
|-
|766||{{u|Jimmy&amp;Friends 2}}||7||2||0||0||3||4||0||2||0
|-
|767||{{u|Kazman322}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|768||{{u|KUckhocjothkei3}}||7||7||0||2||0||0||0||0||0
|-
|769||{{u|Mladshiy}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|770||{{u|Nazerke1540}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|771||{{u|NurayPerneshbai21nis}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|772||{{u|RaihanZakarina}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|773||{{u|Samatuly Serikbolsyn}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|774||{{u|Siqyrcy}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|775||{{u|Wixty}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|776||{{u|Yelubay Aidana}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|777||{{u|Yesnazarova}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|778||{{u|Айжана Куанышова}}||7||0||0||0||0||3||0||0||0
|-
|779||{{u|Айнұр Ракишева}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|780||{{u|Алима Сакенқызы}}||7||6||1||0||1||0||0||0||0
|-
|781||{{u|Бекнар Пармен}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|782||{{u|Диана НИШ}}||7||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|783||{{u|Еркінов Сүлеймен}}||7||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|784||{{u|Ермек Нәзерке Еркінқызы}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|785||{{u|Каипов Бекжан}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|786||{{u|Кенжехан}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|787||{{u|Михайлов Игорь}}||7||1||0||0||0||11||0||0||0
|-
|788||{{u|Садықова Ақгүл}}||7||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|789||{{u|Шаимова Жазира}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|790||{{u|Қарағанды обл. тіл басқармасы}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|791||{{u|Әсем Құдайбергенова}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|792||{{u|Әсем0000}}||7||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|793||{{u|178.88.17.168}}||6||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|794||{{u|178.88.223.244}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|795||{{u|178.88.239.27}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|796||{{u|178.90.66.104}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|797||{{u|178.90.85.177}}||6||9||0||0||0||0||0||0||0
|-
|798||{{u|2.133.0.217}}||6||2||0||1||2||0||0||0||0
|-
|799||{{u|2.133.74.107}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|800||{{u|212.154.155.115}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|801||{{u|84.240.199.144}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|802||{{u|89.218.160.121}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|803||{{u|92.46.182.141}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|804||{{u|92.47.202.216}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|805||{{u|92.47.205.125}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|806||{{u|92.47.239.30}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|807||{{u|92.47.251.38}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|808||{{u|92.47.84.44}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|809||{{u|95.56.109.37}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|810||{{u|95.56.145.1}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|811||{{u|95.59.110.140}}||6||3||0||1||4||0||0||0||0
|-
|812||{{u|ABYLAI NIS}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|813||{{u|AigerimNIS02}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|814||{{u|Aitzhan Yerkenaz}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|815||{{u|Aizhan Sagu}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|816||{{u|AmanbekAyauly}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|817||{{u|Amina Toganbaeva}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|818||{{u|Arystanbek jr.}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|819||{{u|Asarseng}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|820||{{u|Ayakzm}}||6||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|821||{{u|Ayandaribayev}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|822||{{u|Bahtiar-erseit}}||6||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|823||{{u|Baknur\amangeldi}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|824||{{u|Balhanum}}||6||1||0||0||0||8||0||0||0
|-
|825||{{u|Balkar Uzeyir}}||6||0||0||0||7||0||0||0||0
|-
|826||{{u|Barcelona 777}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|827||{{u|Bekarys-02}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|828||{{u|Bula 055}}||6||32||1||0||0||0||0||0||0
|-
|829||{{u|Cekli829}}||6||6||0||3||12||0||0||0||0
|-
|830||{{u|Chameleon shym}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|831||{{u|Choli}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|832||{{u|DastanNIS}}||6||0||0||0||0||6||0||0||0
|-
|833||{{u|Daulet Xo}}||6||7||0||0||1||2||0||0||0
|-
|834||{{u|Gaukhar1980}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|835||{{u|Gugigug}}||6||6||0||0||0||1||0||0||0
|-
|836||{{u|Gulzada}}||6||1||0||0||0||4||0||0||0
|-
|837||{{u|Hbsh Aiazhan 7b}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|838||{{u|Indira Alibekovna}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|839||{{u|KAigerim}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|840||{{u|Kamsster}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|841||{{u|Karigul B}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|842||{{u|Kristianmusic}}||6||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|843||{{u|Kulyash1998}}||6||12||0||0||0||0||0||0||0
|-
|844||{{u|Magnifon}}||6||0||0||0||0||0||0||0||1
|-
|845||{{u|NIS Assanova}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|846||{{u|NIS Semey Nuray}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|847||{{u|NurpeiisYelnury}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|848||{{u|Oinar assem}}||6||0||0||0||0||7||0||0||0
|-
|849||{{u|Rustembekkyzy.kuralay}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|850||{{u|Saen}}||6||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|851||{{u|Salimbayeva Nailya}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|852||{{u|Shen Vyacheslav}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|853||{{u|Tangense}}||6||5||0||4||15||13||0||0||0
|-
|854||{{u|Toktart}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|855||{{u|Torekhan Rysgul}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|856||{{u|U.maratkyzy}}||6||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|857||{{u|Usenov Aibar}}||6||2||0||0||0||13||0||0||0
|-
|858||{{u|Zhanaiym1998}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|859||{{u|Zhandos M}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|860||{{u|Zhany}}||6||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|861||{{u|Аблайхан (ХБН)}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|862||{{u|Аида Куралбай}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|863||{{u|Алима Кудайберген}}||6||0||0||0||0||2||0||0||0
|-
|864||{{u|Алтай2014}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|865||{{u|Алуа Бейімбет}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|866||{{u|Амина Жанаковна}}||6||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|867||{{u|Булегенова Балнур}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|868||{{u|Дастан Қабай}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|869||{{u|Есіркеп Диана}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|870||{{u|Жасмина Миркаримова}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|871||{{u|Жәнібек хан}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|872||{{u|Мади Мусабеков}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|873||{{u|МұхтарҚаз}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|874||{{u|Нұрбақыт}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|875||{{u|Ордабековна}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|876||{{u|Рахметоллаева Мейрамгүл}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|877||{{u|Санжар Толепберген}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|878||{{u|Саурбаева Салтанат}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|879||{{u|Тұрғанов}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|880||{{u|Қызылқайың}}||6||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|881||{{u|178.91.161.109}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|882||{{u|2.132.12.65}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|883||{{u|2.132.21.2}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|884||{{u|2.72.108.24}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|885||{{u|213.157.58.38}}||5||0||0||0||2||0||0||0||0
|-
|886||{{u|82.211.136.20}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|887||{{u|91.203.196.168}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|888||{{u|92.46.30.96}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|889||{{u|92.46.72.252}}||5||2||0||0||4||0||0||0||0
|-
|890||{{u|95.56.117.210}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|891||{{u|95.56.170.90}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|892||{{u|95.56.182.122}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|893||{{u|95.56.183.215}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|894||{{u|95.56.49.30}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|895||{{u|95.59.214.45}}||5||1||0||2||3||0||0||0||0
|-
|896||{{u|95.59.224.232}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|897||{{u|Adelya2808}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|898||{{u|Agent Bakdeki}}||5||0||0||6||0||0||0||0||0
|-
|899||{{u|Aglamkhanm29}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|900||{{u|AidanaK27}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|901||{{u|Aidarzver}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|902||{{u|Amantay aruzhan}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|903||{{u|Amir.Temur}}||5||4||0||1||6||1||0||0||0
|-
|904||{{u|Aruzhan Sarsenbek}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|905||{{u|Asan Bekkaliev}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|906||{{u|AyaulymNISD}}||5||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|907||{{u|Azamat1705}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|908||{{u|AzamatEsenov}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|909||{{u|Azaonelife}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|910||{{u|Batyrkhan.x}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|911||{{u|Baurdotnet}}||5||0||1||0||0||6||0||0||0
|-
|912||{{u|Bekarys wk}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|913||{{u|Dakes123}}||5||1||0||0||0||1||0||0||0
|-
|914||{{u|Dakusyan}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|915||{{u|Dana NIS tk}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|916||{{u|Deisingoi}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|917||{{u|Heyleyla}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|918||{{u|Kasiet.temirzakhkyzy}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|919||{{u|KillGane}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|920||{{u|Luigi Salvatore Vadacchino}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|921||{{u|Makenzis}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|922||{{u|Maksatanarkulov}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|923||{{u|Marjan Kalkabaeva}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|924||{{u|Mekenbayeva Madina}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|925||{{u|Murat Karibay}}||5||4||0||22||0||0||0||9||0
|-
|926||{{u|Muzeologist}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|927||{{u|Neformal66}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|928||{{u|Nurliaim}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|929||{{u|Omysheva.M}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|930||{{u|Oscuro}}||5||4||0||0||0||0||1||0||0
|-
|931||{{u|Py4ka}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|932||{{u|Qazaquly}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|933||{{u|Rustem987}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|934||{{u|Semsk-Karaga}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|935||{{u|Shugilaakhmetova}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|936||{{u|ShymNIS 7AGulnaz}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|937||{{u|Silent hill Hunter}}||5||5||0||0||3||2||0||0||0
|-
|938||{{u|Solaris91}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|939||{{u|Talgat.tursynbekov}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|940||{{u|Wikinurs}}||5||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|941||{{u|Wikuiser}}||5||11||2||47||30||0||0||23||0
|-
|942||{{u|Yeldos Aben}}||5||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|943||{{u|Zhannur16.NIS}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|944||{{u|Адиль Дуйсенбек}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|945||{{u|Айдосым}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|946||{{u|Айжан Нурмагамбетова}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|947||{{u|Акмарал Т}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|948||{{u|АлинА Сабитовна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|949||{{u|Арай Алимкул}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|950||{{u|Билолбек}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|951||{{u|Джантасова Малика}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|952||{{u|Жолдыбаев кайсар}}||5||0||0||0||0||18||0||0||0
|-
|953||{{u|Калкабаева Маржан Маратовна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|954||{{u|Кеңесбек Гүлмарал}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|955||{{u|Момын Мерей}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|956||{{u|Назгүл Қуантқан}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|957||{{u|Нартай Сымбат}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|958||{{u|Роман Дмитриевич}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|959||{{u|Садыкова Улболсын}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|960||{{u|Салават Нұрлан}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|961||{{u|Тогжанааааа}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|962||{{u|Тілдер әлемі}}||5||0||0||1||14||0||0||0||0
|-
|963||{{u|Улдана НИШ}}||5||2||0||0||0||1||0||0||0
|-
|964||{{u|Қоңырат}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|965||{{u|178.88.1.111}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|966||{{u|178.88.28.12}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|967||{{u|178.88.94.115}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|968||{{u|178.90.69.153}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|969||{{u|2.132.15.195}}||4||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|970||{{u|31.169.6.194}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|971||{{u|46.227.191.174}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|972||{{u|84.240.202.188}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|973||{{u|88.204.208.130}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|974||{{u|89.106.233.215}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|975||{{u|8B HBALM}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|976||{{u|92.46.10.75}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|977||{{u|92.46.16.133}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|978||{{u|92.46.212.239}}||4||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|979||{{u|92.47.2.66}}||4||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|980||{{u|92.47.225.240}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|981||{{u|92.47.242.196}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|982||{{u|92.47.94.4}}||4||16||0||0||0||0||0||0||0
|-
|983||{{u|95.56.55.52}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|984||{{u|95.56.68.181}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|985||{{u|95.57.236.152}}||4||0||0||0||3||0||0||0||0
|-
|986||{{u|95.57.244.128}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|987||{{u|95.58.123.99}}||4||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|988||{{u|95.58.145.243}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|989||{{u|95.58.228.248}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|990||{{u|95.59.133.253}}||4||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|991||{{u|95.59.138.218}}||4||1||0||2||3||0||0||0||0
|-
|992||{{u|95.59.144.138}}||4||5||0||1||0||0||0||0||0
|-
|993||{{u|95.59.212.190}}||4||7||0||2||2||0||0||0||0
|-
|994||{{u|Ahan Zere}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|995||{{u|Akerke NIS}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|996||{{u|Akzere}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|997||{{u|Ali Tuiebay}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|998||{{u|Almas~kkwiki}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|999||{{u|Altynay Muftalova}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1000||{{u|AmangeldiA}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1001||{{u|Amir NIS}}||4||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1002||{{u|Ansagan Arman}}||4||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|1003||{{u|Aorynbekova}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1004||{{u|Aray yermekkyzy}}||4||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|1005||{{u|Arman91}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1006||{{u|Asaubota}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1007||{{u|Ayazhana NIS}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1008||{{u|Baimaganbetova Aidana}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1009||{{u|Bakhytzhan Daniyarbek}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1010||{{u|Bauyrzhanova Aigerim}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1011||{{u|Begalykyzy Dilyara}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1012||{{u|Buntarion}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1013||{{u|Darios}}||4||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1014||{{u|Dilnaz NIS TK}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1015||{{u|Eclipse077}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1016||{{u|GainiErb}}||4||0||0||0||0||5||0||0||0
|-
|1017||{{u|Galym}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1018||{{u|HBSH NIS 7C ALIYA}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1019||{{u|Ilamxan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1020||{{u|Janel99}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1021||{{u|K.Zhuldyz}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1022||{{u|KengessovaB}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1023||{{u|Kenzhegaly g0108}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1024||{{u|Kotyatzhan}}||4||6||0||0||1||0||1||0||0
|-
|1025||{{u|Kvazimodo}}||4||1||0||0||8||0||0||0||0
|-
|1026||{{u|Madizhol}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1027||{{u|Makoss11}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1028||{{u|Manas Bimagambetov}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1029||{{u|Matvey02}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1030||{{u|MonaLiz}}||4||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|1031||{{u|Mukashmk}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1032||{{u|Narsha}}||4||1||0||0||1||2||0||0||0
|-
|1033||{{u|NISA IB}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1034||{{u|Nurali}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1035||{{u|Nurlyaid}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1036||{{u|Nursulu 777}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1037||{{u|Omarova. ayagul}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1038||{{u|QarapayimQazaq}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1039||{{u|Ramazan Magzum}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1040||{{u|Refkaz}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1041||{{u|Sair kun}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1042||{{u|Saken KA}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1043||{{u|Sanzhar Kenzhekhan}}||4||2||0||23||0||0||0||0||0
|-
|1044||{{u|ShymNIS 7AArailym}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1045||{{u|ShymNIS 9bBekzhan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1046||{{u|Shymnis7bmeruert}}||4||1||0||0||0||2||0||0||0
|-
|1047||{{u|Spaceman2823}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1048||{{u|SSE wmc}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1049||{{u|Taketolymbek}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1050||{{u|Talimbek}}||4||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1051||{{u|Timur-B}}||4||8||1||0||0||0||0||0||0
|-
|1052||{{u|Yelubai Aidana}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1053||{{u|Yermeke}}||4||2||0||0||0||1||0||0||0
|-
|1054||{{u|Zhibekk2096}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1055||{{u|Адия Қуаныш қызы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1056||{{u|Айжан Жарылқасынқызы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1057||{{u|Али-Асан}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1058||{{u|Амангелді Нұрбол}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1059||{{u|Амирова Нұрлы}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1060||{{u|Арапбаева Дарига}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1061||{{u|Аркен Махмут}}||4||0||2||0||0||1||0||0||0
|-
|1062||{{u|Аружан Абуталипова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1063||{{u|Асель19}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1064||{{u|Аябек-123}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1065||{{u|Даулет1278}}||4||1||0||0||0||0||3||0||0
|-
|1066||{{u|Диас Шымбай}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1067||{{u|Дилдорбек}}||4||1||0||0||12||0||0||0||0
|-
|1068||{{u|Дильруба Муратова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1069||{{u|Досжан Серикбек}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1070||{{u|Досжан301}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1071||{{u|Зейнеп Молдаш}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1072||{{u|Зәкір Балнұр}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1073||{{u|Ибраим Салтанат}}||4||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1074||{{u|Каражан Нурдана}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1075||{{u|Көперхан Анаргүл}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1076||{{u|Мауленова Айнур}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1077||{{u|Мұханов}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1078||{{u|Нургиса Райымбеков}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1079||{{u|Нұржан Хамзин}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1080||{{u|Перизат Шерахмет}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1081||{{u|Серікбай Мынбай}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1082||{{u|Таласбай Кымбат}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1083||{{u|Тілеуберді Ғани}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1084||{{u|Төребек Абдуррахман}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1085||{{u|Хулкар Абдимоминова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1086||{{u|Шамшутдин Лаура}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1087||{{u|Қазман Ратбек}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1088||{{u|Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1089||{{u|Қуандыққызы Аружан1405}}||4||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|1090||{{u|134.32.43.78}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1091||{{u|178.90.29.87}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1092||{{u|178.90.66.61}}||3||1||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1093||{{u|178.90.73.13}}||3||3||0||1||4||0||0||0||0
|-
|1094||{{u|178.91.227.49}}||3||0||0||4||0||0||0||0||0
|-
|1095||{{u|178.91.229.119}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1096||{{u|178.91.244.203}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1097||{{u|178.91.250.153}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1098||{{u|19642206g}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1099||{{u|2.132.32.194}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1100||{{u|2.132.4.78}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1101||{{u|2.133.121.51}}||3||0||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1102||{{u|2.72.143.133}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1103||{{u|213.171.34.250}}||3||0||0||5||1||0||0||0||0
|-
|1104||{{u|213.171.34.252}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1105||{{u|217.76.69.70}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1106||{{u|37.150.229.252}}||3||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1107||{{u|37.150.229.75}}||3||2||0||1||3||0||0||0||0
|-
|1108||{{u|7enis24}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1109||{{u|82.200.153.114}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1110||{{u|82.200.168.35}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1111||{{u|82.200.179.132}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1112||{{u|89.218.196.114}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1113||{{u|91.185.19.114}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1114||{{u|92.46.0.178}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1115||{{u|92.46.17.58}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1116||{{u|92.46.3.65}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1117||{{u|92.46.5.245}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1118||{{u|92.47.229.55}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1119||{{u|92.47.233.210}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1120||{{u|92.47.254.158}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1121||{{u|95.56.10.142}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1122||{{u|95.56.111.69}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1123||{{u|95.56.26.151}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1124||{{u|95.56.26.59}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1125||{{u|95.56.56.83}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1126||{{u|95.57.238.177}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1127||{{u|95.57.242.95}}||3||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1128||{{u|95.58.136.161}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1129||{{u|95.58.87.104}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1130||{{u|95.59.106.174}}||3||0||0||3||3||0||0||0||0
|-
|1131||{{u|95.59.108.55}}||3||1||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1132||{{u|95.59.111.105}}||3||3||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1133||{{u|95.59.112.107}}||3||3||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1134||{{u|95.59.121.12}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1135||{{u|Adil.muratov}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1136||{{u|Aidyn93}}||3||0||0||0||0||4||0||0||0
|-
|1137||{{u|Aizere}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1138||{{u|Aizhan Isk}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1139||{{u|Aizheke Nurmagambetova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1140||{{u|Akbarskiy}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1141||{{u|Akhmetov Timur}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1142||{{u|Akmaral Adilzhanova}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|1143||{{u|Aknar01132005}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1144||{{u|Aktau7292}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1145||{{u|Alanbaltabay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1146||{{u|ALIHAN0709}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1147||{{u|Alila Miramova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1148||{{u|Alina2111}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1149||{{u|Altair~kkwiki}}||3||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|1150||{{u|Alua Zholgazy}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1151||{{u|Andy11314}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1152||{{u|Aq.Sholpan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1153||{{u|Araika01}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1154||{{u|ArailymAkylbekovna}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1155||{{u|Ardak anvar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1156||{{u|Ardak Tokzhan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1157||{{u|Argynov Dinmukhammed}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1158||{{u|ArhunKZ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1159||{{u|Arkhat.ast}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1160||{{u|Armakyzy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1161||{{u|Aruzhan M}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1162||{{u|Aruzhanml}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1163||{{u|Aselya777}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1164||{{u|Aset.kb}}||3||0||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1165||{{u|Assylaseka}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1166||{{u|AZia7b}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1167||{{u|Azizaibragim}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1168||{{u|Azizhan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1169||{{u|Baketova Karina Nurlanovna}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1170||{{u|Bakirov.ilyas}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1171||{{u|Batyrzhan.alikhanov}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1172||{{u|BegayimBolat}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1173||{{u|Beket Berikuly}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1174||{{u|Botagalymova}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|1175||{{u|Botash Ormanali}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1176||{{u|Difod}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1177||{{u|Digital Jetisu}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|1178||{{u|Dilnazavr}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1179||{{u|Dmertesh}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1180||{{u|Edige Amir}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1181||{{u|Erkalar86}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1182||{{u|Erkosh7}}||3||12||0||5||26||1||0||0||0
|-
|1183||{{u|Eset.2001}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1184||{{u|Eskeldi}}||3||3||0||1||1||10||0||0||0
|-
|1185||{{u|Gray eyes}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1186||{{u|Guisezim Duisenbay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1187||{{u|Gulimaa}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1188||{{u|Hazar}}||3||0||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1189||{{u|Hearthstoner}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1190||{{u|Ibrometeor}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1191||{{u|J.J.Portman}}||3||4||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1192||{{u|Juldiz-2001}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1193||{{u|Kaiyrzhan Primtay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1194||{{u|Kausar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1195||{{u|Kazhikarim Aizat}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1196||{{u|Kopzhassar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1197||{{u|Lala~kkwiki}}||3||0||0||1||0||2||0||0||0
|-
|1198||{{u|MadinaOtegali}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1199||{{u|Maral Dairova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1200||{{u|Matheus-psj~kkwiki}}||3||0||0||3||4||0||0||0||0
|-
|1201||{{u|Medeu Shanyrak}}||3||0||0||0||0||0||3||0||0
|-
|1202||{{u|Menikure}}||3||2||0||1||34||0||0||0||0
|-
|1203||{{u|Mytnoo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1204||{{u|Nickispeaki}}||3||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|1205||{{u|NIS Nurbanu}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1206||{{u|NISSemey Yerassyl}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1207||{{u|Nurbo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1208||{{u|Nyshan}}||3||0||0||0||0||3||0||0||0
|-
|1209||{{u|Paizurakhman}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1210||{{u|RAIMBEKkz}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1211||{{u|ReMuse}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1212||{{u|Ruslannnn}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1213||{{u|Russ~kkwiki}}||3||5||0||2||17||0||0||0||0
|-
|1214||{{u|Rustem~kkwiki}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1215||{{u|S(uz)ak}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1216||{{u|Sabina NIS}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1217||{{u|SaduakhasovaBayan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1218||{{u|Saken Sukhanov}}||3||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|1219||{{u|SchoolBoy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1220||{{u|Seiitkarimdanelya}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1221||{{u|Shertershi}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1222||{{u|ShymNIS 8aSaltanat Nurjanova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1223||{{u|ShymNis 8c damira shertay}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1224||{{u|ShymNis 8c shertay damira}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1225||{{u|Stella-nutella}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1226||{{u|Sudralum}}||3||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1227||{{u|Talasbekova Aiman}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1228||{{u|Talgatbek Akgul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1229||{{u|Tauken Aidyn}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1230||{{u|Tigerofkz}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1231||{{u|Timpul}}||3||0||0||4||4||0||0||0||0
|-
|1232||{{u|Tolegen.meiramgul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1233||{{u|Ulan.ysmaiyl}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1234||{{u|Umarxon III}}||3||1||0||1||1||0||0||0||0
|-
|1235||{{u|Urimtal}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1236||{{u|Uzbekistan PFL}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1237||{{u|VitalIra}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1238||{{u|Yana1484}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1239||{{u|Yelaman Sain}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1240||{{u|Yerkin Abdildin~kkwiki}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1241||{{u|Yestay79}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1242||{{u|Zhalel Kuat}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1243||{{u|Zhansaya0}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1244||{{u|Zhibek2003}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1245||{{u|Айдос Байтелиев}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1246||{{u|Айнур Кенес}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1247||{{u|Алина Ғалымжанқызы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1248||{{u|Алмас Искендиров}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1249||{{u|Алпамыс Әбу}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1250||{{u|Альвина123456789}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1251||{{u|Аман Амина}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1252||{{u|Амангелді Әмина}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1253||{{u|Анаржан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1254||{{u|Ақмаржан Ержан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1255||{{u|Ақсәуле}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1256||{{u|Байгенжина Сымбат}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1257||{{u|Балым Жасыбек}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1258||{{u|Батаева}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1259||{{u|Бауыржан Жақсылық}}||3||4||0||0||0||1||0||0||0
|-
|1260||{{u|Бексеитова Томирис}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1261||{{u|Бексұлтан Алмас}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1262||{{u|Гулжайна Усен}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1263||{{u|Дильназ Тулегенова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1264||{{u|Думан}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1265||{{u|Жангарина Аружан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1266||{{u|Жансая Назарова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1267||{{u|Жолаева Аружан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1268||{{u|Зайткалиева Асем}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1269||{{u|ИОГЦ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1270||{{u|Кадиша Сагиндыкова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1271||{{u|Кайыр}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1272||{{u|Карипбек Кербез}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1273||{{u|Кеда Диана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1274||{{u|Кенесары хан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1275||{{u|Керимкулов Батыр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1276||{{u|Менеджер по сроку годности}}||3||0||0||0||6||0||0||0||0
|-
|1277||{{u|Мурзаханов Муратхан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1278||{{u|Мухаммедали Ару}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1279||{{u|Ниетқалиев Ернұр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1280||{{u|Нурпеисов Асет~kkwiki}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1281||{{u|Нұрлы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1282||{{u|Оразалиева Айдана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1283||{{u|Саида Мусаходжаева}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1284||{{u|Саулебекова Дана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1285||{{u|Серик Щеглов}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1286||{{u|Совет Шапағат}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1287||{{u|Тастан Бекханби}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1288||{{u|Токтасынова Аида}}||3||0||0||0||0||2||0||0||0
|-
|1289||{{u|Турлыбекова Айнур}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1290||{{u|ШЫМ НЗМ 7А АСЕМ}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1291||{{u|Шәріп Айгүл}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1292||{{u|Шәріп Айнұр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1293||{{u|Экспедиция НИШ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1294||{{u|Эри Чон}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1295||{{u|Қуанышова Айжан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1296||{{u|Құралай Мұратқызы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1297||{{u|112.207.130.222}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1298||{{u|113.169.146.234}}||2||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1299||{{u|113.169.148.254}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1300||{{u|146.23.212.21}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1301||{{u|173.245.84.98}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1302||{{u|178.63.68.137}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1303||{{u|178.82.176.221}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1304||{{u|178.88.26.191}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1305||{{u|178.88.3.226}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1306||{{u|178.89.25.173}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1307||{{u|178.89.80.206}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1308||{{u|178.90.123.254}}||2||1||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1309||{{u|178.90.78.6}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1310||{{u|178.90.82.72}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1311||{{u|178.90.94.229}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1312||{{u|178.91.229.87}}||2||0||0||2||1||0||0||0||0
|-
|1313||{{u|178.91.230.27}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1314||{{u|178.91.253.11}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1315||{{u|178.91.254.2}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1316||{{u|195.47.255.3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1317||{{u|2.133.123.175}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1318||{{u|2.72.143.254}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1319||{{u|2.72.159.213}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1320||{{u|2.74.116.194}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1321||{{u|2.74.40.129}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1322||{{u|212.154.214.144}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1323||{{u|212.19.143.167}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1324||{{u|212.76.23.39}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1325||{{u|217.76.71.114}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1326||{{u|220.69.180.182}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1327||{{u|24.168.39.49}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1328||{{u|46.227.184.110}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1329||{{u|46.227.184.141}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1330||{{u|46.227.191.172}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1331||{{u|5.34.53.205}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1332||{{u|62.84.61.9}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1333||{{u|62.84.63.57}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1334||{{u|7сан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1335||{{u|81.88.159.56}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1336||{{u|82.200.203.182}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1337||{{u|82.211.152.12}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1338||{{u|84.240.197.10}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1339||{{u|84.240.200.127}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1340||{{u|84.240.206.50}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1341||{{u|88.204.194.60}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1342||{{u|88.204.225.137}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1343||{{u|89.106.237.97}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1344||{{u|89.218.160.180}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1345||{{u|89.218.165.111}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1346||{{u|89.218.166.179}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1347||{{u|89.218.166.68}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1348||{{u|89.218.167.159}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1349||{{u|89.218.167.51}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1350||{{u|89.218.248.158}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1351||{{u|92.46.106.200}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1352||{{u|92.46.12.176}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1353||{{u|92.46.134.204}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1354||{{u|92.46.158.126}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1355||{{u|92.46.51.194}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1356||{{u|92.46.79.27}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1357||{{u|92.46.80.37}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1358||{{u|92.46.86.43}}||2||0||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1359||{{u|92.46.89.255}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1360||{{u|92.46.9.184}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1361||{{u|92.46.90.143}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1362||{{u|92.47.253.239}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1363||{{u|92.47.93.87}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1364||{{u|92.47.96.140}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1365||{{u|95.56.102.239}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1366||{{u|95.56.122.32}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1367||{{u|95.56.19.62}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1368||{{u|95.56.224.192}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1369||{{u|95.56.4.61}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1370||{{u|95.56.47.246}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1371||{{u|95.56.49.111}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1372||{{u|95.56.5.177}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1373||{{u|95.56.51.253}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1374||{{u|95.56.78.47}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1375||{{u|95.56.87.237}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1376||{{u|95.57.230.128}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1377||{{u|95.57.233.65}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1378||{{u|95.57.246.44}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1379||{{u|95.58.101.79}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1380||{{u|95.58.119.178}}||2||44||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1381||{{u|95.58.250.3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1382||{{u|95.58.89.241}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1383||{{u|95.59.101.229}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1384||{{u|95.59.108.48}}||2||2||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1385||{{u|95.59.116.242}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1386||{{u|95.59.133.146}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1387||{{u|95.59.176.47}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1388||{{u|95.59.207.130}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1389||{{u|95.59.217.21}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1390||{{u|A Ilyassov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1391||{{u|Abay11}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1392||{{u|Abayconvict}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1393||{{u|AbdanbaevaAkkogershin}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1394||{{u|Abdullin ilyas}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1395||{{u|Abeka}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1396||{{u|Abylai23.NIS}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1397||{{u|Abylkasim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1398||{{u|Aida200101}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1399||{{u|Aidanasaduakas}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1400||{{u|Aikerim.b}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1401||{{u|Aisana.q.k}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1402||{{u|Aisford}}||2||0||0||0||3||0||0||0||0
|-
|1403||{{u|Akerke Madikhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1404||{{u|Alex281196}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1405||{{u|AlexKoval}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1406||{{u|Aliakhmet.kamilla}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1407||{{u|Aligulova Amina}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1408||{{u|Alik20000403}}||2||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1409||{{u|Alikhantanirbergennurlanuly}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1410||{{u|Alikhan~kkwiki}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1411||{{u|Alimkulov abdulla}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1412||{{u|Alisher.suleimen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1413||{{u|Alisher420}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1414||{{u|AliyaZhagiparova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1415||{{u|Aliyazhan}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1416||{{u|Alkhanov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1417||{{u|Almasadam}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1418||{{u|Alpasli}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1419||{{u|Also.99}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1420||{{u|Altynaiakashayeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1421||{{u|Altynsoft}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1422||{{u|Alua.aliyeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1423||{{u|Amangeldy.assem}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1424||{{u|Anel Kapasheva}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1425||{{u|Anelya Topoleva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1426||{{u|Anna Alexey}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1427||{{u|Aralim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1428||{{u|Arman Almenbet}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1429||{{u|Arunia92}}||2||1||0||0||0||2||0||0||0
|-
|1430||{{u|Aruzhan abenova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1431||{{u|Aruzhan.Muratkazhy}}||2||0||0||0||0||0||2||0||0
|-
|1432||{{u|Aseltengebaeva21nis}}||2||0||0||0||0||11||0||0||0
|-
|1433||{{u|Asem Amangeldi}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1434||{{u|AshimbekovaA}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1435||{{u|Askar Ibrayev}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1436||{{u|Astraxandyq}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1437||{{u|Avery Jensen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1438||{{u|Ayaulym B}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1439||{{u|Bakayev d}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1440||{{u|Bakbaeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1441||{{u|Bakhtiyarkyzy Zhanerke}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1442||{{u|Balausssssa}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1443||{{u|Barlykbayeva Alima}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1444||{{u|Bauka.95}}||2||0||0||0||0||7||0||0||0
|-
|1445||{{u|Beisen1}}||2||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|1446||{{u|Bekzhan1}}||2||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1447||{{u|Berenbayevdidar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1448||{{u|Beybaris Utel}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1449||{{u|BissenM}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1450||{{u|Bolatbekb}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1451||{{u|BotagozBeisekova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1452||{{u|Chingo0899}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1453||{{u|Danabek Abildayev}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1454||{{u|Demezhan Serik}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1455||{{u|Diana Kaiyrbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1456||{{u|Dianakaldybek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1457||{{u|Dias Durysbek}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1458||{{u|Dina Nyrlankyzy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1459||{{u|DinaraYer}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1460||{{u|Dormouse d}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1461||{{u|Dosik00}}||2||0||0||0||0||20||0||0||0
|-
|1462||{{u|Dota kst}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1463||{{u|DulatAigerim}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1464||{{u|Duman1}}||2||0||0||0||0||2||0||0||0
|-
|1465||{{u|E.Azamat}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1466||{{u|Eccyac}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1467||{{u|Eersultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1468||{{u|Eldoskaz}}||2||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|1469||{{u|Erma1501}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1470||{{u|Eskendirovaa Raushan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1471||{{u|Faalp}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1472||{{u|Fazylzhan Aslanbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1473||{{u|Felipe08}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1474||{{u|Gnagibova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1475||{{u|Guldariya04}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1476||{{u|Gulnara7777}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1477||{{u|Gulsezimd}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1478||{{u|Hare Umai}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1479||{{u|Hbsh dana 9d}}||2||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1480||{{u|Hbsh Kambarbek Aidana}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1481||{{u|Himmleq88}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1482||{{u|Hu67et}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1483||{{u|Ibrayevan}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1484||{{u|Inleco}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1485||{{u|JakoOGLANBEKOV}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1486||{{u|Janugyl}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1487||{{u|Japan Football}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1488||{{u|Jaukazyn}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1489||{{u|Jussupova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1490||{{u|K zhalgasova}}||2||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|1491||{{u|Kakimova060501}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1492||{{u|Karlygash27}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1493||{{u|Kimam609}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1494||{{u|KostOUNB L.N. Tolstoy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1495||{{u|Kshetunsky}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1496||{{u|Kubeenov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1497||{{u|Kuralay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1498||{{u|Kuralayrustembekkyzy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1499||{{u|Kurmangazy.Turumbet}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1500||{{u|LeanBorgie}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1501||{{u|Liahim Nishpal}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1502||{{u|LiluOscura}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1503||{{u|Loderuner}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1504||{{u|Lordegraf}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1505||{{u|Madina Arystanova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1506||{{u|Marzhanjangildinova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1507||{{u|Maxen2}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1508||{{u|Medina Rakhmedulla}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1509||{{u|Meiram81}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1510||{{u|Meirzhan Yerzhanov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1511||{{u|MereyToken}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1512||{{u|MeruertRyskulbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1513||{{u|Meruyert Aitzhanova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1514||{{u|Moldabek.b}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1515||{{u|MoldirBb}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1516||{{u|Msherimbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1517||{{u|Muhamet}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1518||{{u|Musab84}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1519||{{u|Narka050113}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1520||{{u|Nazgul kaz}}||2||0||0||0||0||4||0||0||0
|-
|1521||{{u|Nazym Musa shymnis}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1522||{{u|NIS Semey Enlik}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1523||{{u|Nisbala}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1524||{{u|NurayAmze}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1525||{{u|Nurbanu}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1526||{{u|Nurbolat91}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1527||{{u|NurzhanSeilkhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1528||{{u|Olzhas.Aktobe}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1529||{{u|Omirbek Beksultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1530||{{u|Omirzak a}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1531||{{u|OnalbekovNurbolNIS}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1532||{{u|Onarakusai}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1533||{{u|Orbwiki107}}||2||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1534||{{u|Perizvt}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1535||{{u|Platon Greece}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1536||{{u|QazaqUly}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1537||{{u|Qisybay Alibek}}||2||2||0||3||0||0||12||0||0
|-
|1538||{{u|Qudaibergen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1539||{{u|Riggititor}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1540||{{u|RobloxFan2022}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1541||{{u|Sabina.baken}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1542||{{u|Sabyrzhan.makhambetzhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1543||{{u|Salibrr}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1544||{{u|Samalberikbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1545||{{u|Sapargazin}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1546||{{u|Sashacurety cameras}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1547||{{u|Sayatshy}}||2||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1548||{{u|Selina.nis.tk}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1549||{{u|Shakhnadir Makhmutov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1550||{{u|Shokan KU}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1551||{{u|Shukenai Gulim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1552||{{u|Shymnis7Baiaulim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1553||{{u|Shymnis7bsymbat}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1554||{{u|Shymnis9cAidanaUzbekbai}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1555||{{u|ShyngysWiki}}||2||0||0||0||0||2||0||0||0
|-
|1556||{{u|Sky Walker}}||2||0||0||0||1||1||0||0||0
|-
|1557||{{u|Sphaeral}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1558||{{u|SQroma}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1559||{{u|Sukhrob king}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1560||{{u|Sursh}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1561||{{u|T.Aisulu}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1562||{{u|Takibaysultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1563||{{u|Tazhibaev Nurbek}}||2||0||0||0||0||0||4||0||0
|-
|1564||{{u|Tomomoo}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1565||{{u|Tynyshtikbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1566||{{u|Ulsapar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1567||{{u|Umpalumpa.t}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1568||{{u|Uzsport}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1569||{{u|Viplux}}||2||3||0||1||0||0||0||0||0
|-
|1570||{{u|Wname1}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1571||{{u|WrighterLafa}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1572||{{u|Xxxalibekacion}}||2||18||0||5||0||0||0||0||0
|-
|1573||{{u|Yelkhanys}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1574||{{u|Yernur K.}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1575||{{u|YerzhanZhauymbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1576||{{u|Zhanakhmetova Akbota}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1577||{{u|Zhanatbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1578||{{u|Zhando 2000}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1579||{{u|Zhanerke Nyssanbaeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1580||{{u|ZhansayaSagadieva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1581||{{u|Zhanshar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1582||{{u|Zhasulan Balgozha}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1583||{{u|Zheksekeeva.k.s}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1584||{{u|Zhumabek Asulzada}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1585||{{u|ZZarkymova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1586||{{u|Абдихан Дархан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1587||{{u|Абзал Алия}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1588||{{u|Абуов Алау}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1589||{{u|Адель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1590||{{u|Адилкадыр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1591||{{u|Азамат 92}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1592||{{u|Азан Есбол Ерғалиұлы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1593||{{u|Аида Сыздыкова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1594||{{u|Айдана Б}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1595||{{u|АЙДАР}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1596||{{u|Айкун Куспанова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1597||{{u|Айнур Кенес НИШ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1598||{{u|Айнур Сапарбекова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1599||{{u|Айша бибі шаңырағы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1600||{{u|Акжан Шералиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1601||{{u|Акмарал Абдрашидовна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1602||{{u|Алдияр Какимжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1603||{{u|Алибабаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1604||{{u|Алия Сапарбай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1605||{{u|Алтынай Алтынбекқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1606||{{u|Амангельди Асель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1607||{{u|Амантаева Малика}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1608||{{u|Амина Успанова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1609||{{u|Арипханова Луиза}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1610||{{u|Аружан Сатыбалдиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1611||{{u|Асемай2001}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1612||{{u|Ашуров Альтаир}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1613||{{u|Аяжан.С.Р}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1614||{{u|Аян Қалмұрат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1615||{{u|Байтула Ержан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1616||{{u|Батырхан Балнур}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1617||{{u|Бауыржан Момышұлы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1618||{{u|Бақтиярқызы Аяулым}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1619||{{u|Бекешов Диас}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1620||{{u|Берикбаева Аружан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1621||{{u|Берикболсын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1622||{{u|Борамбаева Гульназ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1623||{{u|Бұрхан Мирас 9С}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1624||{{u|Бәйдібек Ерғали}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1625||{{u|Вилюс М}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1626||{{u|Губин Михаил}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1627||{{u|Дальми}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1628||{{u|Данияр Жак}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1629||{{u|Дарига Арапбаева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1630||{{u|Дарина Еркенова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1631||{{u|Дидар93}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1632||{{u|Егембердиев Раймбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1633||{{u|Егемберді Назерке}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1634||{{u|Ербол Ермахан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1635||{{u|Ерболқызы Аяна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1636||{{u|Ердимурат Анель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1637||{{u|Ержан Байтула}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1638||{{u|Жакенов Олжасбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1639||{{u|Жанерке Жаксибекқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1640||{{u|Жанна Қайрлина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1641||{{u|Жанузак Асыл}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1642||{{u|Жанұзақова Әдемі}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1643||{{u|Жаслан Нурахметов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1644||{{u|Жасулан Амангельды}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1645||{{u|Жаңадан Б}}||2||1||0||4||1||0||0||0||0
|-
|1646||{{u|Жексенбек Нұрайым}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1647||{{u|Жигитова Сауле Маликовна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1648||{{u|Жомарт Ж}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1649||{{u|Жұмаділдаева Самал}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1650||{{u|Жұмәділ Диана}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1651||{{u|Жәудір ағаділ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1652||{{u|Зарина Нуртай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1653||{{u|Зиедбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1654||{{u|Идрисова Виктория}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1655||{{u|Илья Драконов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1656||{{u|Иманмурат Нурсая}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1657||{{u|Иса Інжу НЗМ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1658||{{u|Кабдуалиев Алишер}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1659||{{u|Калу Аяжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1660||{{u|Лаура Адамбекова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1661||{{u|Мадина Кульдеева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1662||{{u|Мадина Тоқтарова}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1663||{{u|Мадина Өмірсерік}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1664||{{u|Мейрамгүл Қонысбайқызы Жұманбетова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1665||{{u|Меруерт Едигеева}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1666||{{u|Меруерт Рысқұлбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1667||{{u|Молдабекова Мадина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1668||{{u|Назар Уахитов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1669||{{u|Назерке Толеубековна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1670||{{u|Назерке Қайратқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1671||{{u|НЗМ.Сүлеймен}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1672||{{u|Нигымадилова Перизат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1673||{{u|Нургуль Тулепова2}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1674||{{u|Нурланова Жантолқын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1675||{{u|Нұржанат Нұрымқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1676||{{u|Нұрлан Саят}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1677||{{u|Нұрхан Мұхтаров}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1678||{{u|Рахман3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1679||{{u|Рахымжан Оразгали}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1680||{{u|Рустем Темірлан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1681||{{u|Сабыр Салтанат}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1682||{{u|Сагадат окимбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1683||{{u|Сагыныш Байтурсинов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1684||{{u|Самадулла Анель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1685||{{u|Сатым Мерей}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1686||{{u|Сейтқазиева Ақжібек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1687||{{u|Серік Мейірбеков}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1688||{{u|СКК Мұражайы}}||2||0||0||0||0||11||0||0||0
|-
|1689||{{u|Сладкая Роза}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1690||{{u|Солтангазина Айнұр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1691||{{u|Сүгірәлиева Балнұр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1692||{{u|Тайжанова Асия}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1693||{{u|Тамара}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1694||{{u|Тоганбаева Амина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1695||{{u|Толенбекова Жанат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1696||{{u|Тохтарқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1697||{{u|Тоқсанбай Әбілқайыр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1698||{{u|Тулепбергенова Динара}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1699||{{u|Ужасный пират Робертс}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1700||{{u|Усенгазин Мухаммед}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1701||{{u|Хайруллина Айгерим}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1702||{{u|Ханзада Бабахан}}||2||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|1703||{{u|Шалбай Фариза}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1704||{{u|Шамшат Бекжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1705||{{u|Шерзод Раманкулов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1706||{{u|Шешен Исмаил}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1707||{{u|ШХБ Нурлан Есентаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1708||{{u|Шілде}}||2||13||0||5||1||9||0||0||0
|-
|1709||{{u|Шәкәрім Солтанаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1710||{{u|Ынтықбай Айбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1711||{{u|Юлдашев Ринат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1712||{{u|Қамбар}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1713||{{u|Қанат Хасан}}||2||6||0||0||0||6||0||0||0
|-
|1714||{{u|Қарақат Фархатқызы}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1715||{{u|Қуанышев Асылбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1716||{{u|Қуанышқызы Назерке}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1717||{{u|Құсшы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1718||{{u|Ұлмахан Айжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1719||{{u|Ұлмекен кайбалдиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1720||{{u|Ұлпатай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1721||{{u|Әбуғали Дарын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1722||{{u|Әбіләшімова Диана}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1723||{{u|Әлібек Зарубек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1724||{{u|Әмірәлі Нұргүл}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1725||{{u|Өтеген Қалданов}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|AlinurBot}}||0||0||0||5||1||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|AmanBot}}||0||0||0||1||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|ArystanbekBot}}||0||1||0||308||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|BekusBot}}||0||0||0||47||16||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|DBot}}||0||2||0||0||1||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|Flow talk page manager}}||0||0||0||8||0||0||0||0||2
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|Kasymbot}}||0||0||0||19||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|Maintenance script}}||0||0||0||0||0||0||0||6||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|MediaWiki default}}||0||0||0||0||0||0||0||38||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|MediaWiki message delivery}}||0||0||0||0||0||0||0||0||1
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|QarakesekBot}}||0||0||0||0||1||0||0||0||0
|}
&lt;!-- BOT:END --&gt;


{{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Қатысушылар]]</text>
      <sha1>1r05ija6640o2okx0wf0dq6owah31nh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Жыл адамы (Тайм журналы бойынша)</title>
    <ns>10</ns>
    <id>721502</id>
    <revision>
      <id>3643145</id>
      <parentid>3563127</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T12:36:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TalgatSnow</username>
        <id>143530</id>
      </contributor>
      <origin>3643145</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8321" sha1="29f7ubcfuzqwhunrp75t6g7cbkd1rq0" xml:space="preserve">{{Навигациялық кесте
|аты = Жыл адамы (Тайм журналы бойынша)
|state = &lt;includeonly&gt;{{{state|expanded}}}&lt;/includeonly&gt;
|сурет = [[Сурет:Charles Lindbergh Time cover 1928.jpg|90px]]
|тақырып = [[Жыл адамы (Time)|Жыл адамы («Тайм» журналы бойынша)]]
|listclass = hlist

|бөлім1 = 1927-1950
|тізім1 =
* [[Чарльз Линдберг]] (1927)  
* [[Уолтер Перси Крайслер|Уолтер Крайслер]] (1928)  
* [[Оуэн Юнг]] (1929)  
* [[Махатма Ганди]] (1930)  
* [[Пьер Лаваль]] (1931)  
* [[Франклин Делано Рузвельт|Франклин Рузвельт]] (1932)  
* [[Хью Джонсон]] (1933)  
* [[Франклин Делано Рузвельт|Франклин Рузвельт]] (1934)  
* [[Хайле Селассие]] (1935)  
* [[Уоллис Симпсон]] (1936)  
* [[Чан Кайши]] / [[Сун Мэйлин]] (1937)  
* [[Адольф Гитлер]] (1938)  
* [[Иосиф Виссарионович Сталин|Иосиф Сталин]] (1939)  
* [[Уинстон Черчилль]] (1940)  
* [[Франклин Делано Рузвельт|Франклин Рузвельт]] (1941)  
* [[Иосиф Виссарионович Сталин|Иосиф Сталин]] (1942)  
* [[Джордж Маршалл]] (1943)  
* [[Дуайт Дэвид Эйзенхауэр|Дуайт Эйзенхауэр]] (1944)  
* [[Гарри Трумэн]] (1945)  
* [[Джеймс Фрэнсис Бирнс|Джеймс Бирнс]] (1946)  
* [[Джордж Маршалл]] (1947)  
* [[Гарри Трумэн]] (1948)  
* [[Уинстон Черчилль]] (1949)  
* ''[[Корей соғысы|Америкалық жауынгер]]'' (1950)

|бөлім2 = 1951–1975
|тізім2 =
* [[Мохаммед Мосаддык]] (1951)  
* [[II Елизабет]] (1952)  
* [[Конрад Аденауэр]] (1953)  
* [[Джон Фостер Даллес|Джон Даллес]] (1954)  
* [[Харлоу Кертис|Харлоу Кертис]]  (1955)  
* [[Мажар көтерілісі (1956)|Венгр бостандығы күрескері]] (1956)  
* [[Никита Сергеевич Хрущёв|Никита Хрущёв]] (1957)  
* [[Шарль де Голль]] (1958)  
* [[Дуайт Дэвид Эйзенхауэр|Дуайт Эйзенхауэр]] (1959)  
* ''АҚШ ғалымдары:'' [[Лайнус Карл Полинг|Лайнус Полинг]] / [[Исидор Айзек Раби|Исидор Айзек]] / [[Эдвард Теллер]] / [[Джошуа Ледерберг]] / [[Дональд Артур Глазер]] / [[Уиллард Франк Либби|Уиллард Либби]] / [[Роберт Бёрнс Вудворд|Роберт Вудвард]] / [[Чарльз Старк Дрейпер]] / [[Уильям Брэдфорд Шокли|Уильям Шокли]] / [[Эмилио Джино Сегре|Эмилио Сегре]] / [[Джон Франклин Эндерс|Джон Эндерс]] / [[Чарлз Хард Таунс|Чарлз Таунз]] / [[Джордж Уэлс Бидл|Джордж Бидл]] / [[Джеймс Ван Аллен]] / [[Эдуард Миллс Парселл|Эдвард Парселл]] (1960)  
* [[Джон Фицджеральд Кеннеди|Джон Кеннеди]] (1961)  
* Папа [[XXIII Иоанн]] (1962)  
* [[Мартин Лютер Кинг]] (1963)  
* [[Линдон Бэйнс Джонсон|Линдон Джонсон]] (1964)  
* [[Уильям Чайлдз Уэстморленд|Уильям Уэстморленд]] (1965)  
* [[Бэйби-бумерлер]] (1966)  
* [[Линдон Бэйнс Джонсон|Линдон Джонсон]] (1967)  
* ''Экипаж [[Аполлон 8]]:'' [[Фрэнк Борман]] / [[Джеймс Артур Ловелл|Джеймс Ловелл]] / [[Уильям Андерс]] (1968)  
* [[Орталық Америка (АҚШ)|Орталық Америка]] тұрғындары (1969)  
* [[Вилли Брандт]] (1970)  
* [[Ричард Никсон]] (1971)  
* [[Генри Киссинджер]]  
* [[Ричард Никсон]] (1972)  
* [[Джон Сирика]] (1973)  
* [[Фейсал ибн Әбд әл-Ғазиз әл-Сауд|Фейсал Патша]] (1974)  
* ''Америкалық әйел:'' [[Бетти Форд]] / [[Карла Хиллз]] / [[Элла Грассо]] / [[Барбара Джордан]] / [[Сьюзи Шарп]] / [[Джилл Конуэй]] / [[Билли Джин Кинг]] / [[Сюзан Браунмиллер]] / [[Эдди Ваятт]] / [[Кэтлин Байерли]] / [[Кэролл Саттон]] / [[Элисон Чик]] (1975)

|бөлім3 = 1976–2000
|тізім3 =
* [[Джимми Картер]] (1976)  
* [[Әнуар Садат]] (1977)  
* [[Дэн Сяопин]] (1978)  
* [[Рухолла Хомейни|Рухолла Мусави Хомейни]] (1979)  
* [[Рональд Рейган]] (1980)  
* [[Лех Валенса]] (1981)  
* ''[[Дербес компьютер|Компьютер]]'' (1982)  
* [[Рональд Рейган]] / [[Юрий Владимирович Андропов|Юрий Андропов]] (1983)  
* [[Питер Юберрот]] (1984)  
* [[Дэн Сяопин]] (1985)  
* [[Корасон Акино]] (1986)  
* [[Михаил Сергеевич Горбачёв|Михаил Горбачёв]] (1987)  
* ''[[Қоршаған ортаны қорғау қозғалысы|Жерді қауіп-қатерге ұшырату]]'' (1988)  
* [[Михаил Сергеевич Горбачёв|Михаил Горбачёв]] (1989)  
* [[Джордж Герберт Уокер Буш|Джордж Буш]] (1990)  
* [[Тед Тернер]] (1991)  
* [[Билл Клинтон]] (1992)  
* ''«Бітімгершілер»:'' [[Ясир Арафат]] / [[Фредерик Виллем де Клерк|Фредерик де Клерк]] / [[Нельсон Мандела]] / [[Ицхак Рабин]] (1993)  
* [[II Иоанн Павел]] (1994)  
* [[Ньют Гингрич]] (1995)  
* [[Дэвид Хо]] (1996)  
* [[Эндрю Гроув]] (1997)  
* [[Билл Клинтон]]  
* [[Кеннет Стар]] (1998)  
* [[Джефф Безос]] (1999)  
* [[Джордж Уокер Буш]] (2000)

|бөлім4 = 2001–
|тізім4 =
* [[Рудольф Джулиани]] (2001)  
* [[Синтия Купер (WorldCom)|Синтия Купер]] / [[Колин Роули]] / [[Шэрон Уоткинс]] (2002)  
* ''[[Шығанақ соғысы|Америкалық жауынгер]]'' (2003)  
* [[Джордж Уокер Буш|Джордж Уокер Буш]] (2004)  
* Ақкөңіл самариялықтар: [[Боно]]  / [[Билл Гейтс]] / [[Мелинда Гейтс]] (2005)  
* ''[[Сен (Time журналы бойынша Жыл адамы)|Сен]]'' (2006)  
* [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]] (2007)  
* [[Барак Обама]] (2008)  
* [[Бен Бернанке]] (2009)  
* [[Марк Цукерберг]] (2010)  
* ''[[Наразылық|Наразылық танытушы]]'' (2011)  
* [[Барак Обама]] (2012)  
* [[Франциск (рим папасы)|Рим папасы Франциск]] (2013)  
* [[Эбола ауруы|Эбола вирусымен күресушілер]] (2014)  
* [[Ангела Меркель]] (2015)  
* [[#MeToo|Тыныштықты бұзушылар]] (2016)  
* Сақтаушылар: Жамал Хашогги (2017)  
* [[Грета Тунберг]] (2018)  
* [[Джо Байден]] (2019)  
* [[Камала Харрис]] (2020)  
* [[Илон Маск]] (2021)  
* [[Владимир Александрович Зеленский|Владимир Зеленский]] (2022)  
* [[Тейлор Свифт]] (2023)
* [[Дональд Трамп]] (2024)
* [[Жасанды интеллект бумы|ЖИ жасаушылары]] (2025)

}}&lt;noinclude&gt;
[[Санат:Үлгілер:Жыл адамы]]
[[Санат:Навигациялық үлгілер:Тұлғалар]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>29f7ubcfuzqwhunrp75t6g7cbkd1rq0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы:1nter pares/зертхана</title>
    <ns>2</ns>
    <id>725520</id>
    <revision>
      <id>3643156</id>
      <parentid>3641327</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T13:54:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тізім */</comment>
      <origin>3643156</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6912" sha1="f7ieakxx57re43cc5kyyicmhdxklcrv" xml:space="preserve">== Тізім ==
* [[Джеймс Даймон]], [[Стивен Сквери]], [[Генри Уэллс]], [[Уильям Фарго]]
* [[Төлем картасы]], [[Бөлшек банк]], [[Too big to fail]]
* [[Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес]], [[АҚШ Қаржы министрлігі]]
* [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]], [[Lehman Brothers банкроттығы]], [[1914 жылғы қаржы дағдарысы]]
* [[American Express]], [[Citigroup]], [[Wells Fargo]], [[Қытай Сауда-өнеркәсіп Банкі]], [[Agricultural Bank of China]], [[China Construction Bank]], [[Bank of China]], [[BNP Paribas]], [[Crédit Agricole]], [[Postal Savings Bank of China]], [[Mitsubishi UFJ Financial Group]], [[Banco Santander]], [[Bank of Communications]], [[Barclays]], [[Sumitomo Mitsui Financial Group]], [[Société Générale]], [[Mizuho Financial Group]], [[China Merchants Bank]], [[Groupe BPCE]], [[Royal Bank of Canada]], [[Deutsche Bank]], [[Industrial Bank]], [[Toronto-Dominion Bank]], [[Japan Post Bank]], [[China CITIC Bank]], [[Crédit Mutuel]], [[Shanghai Pudong Development Bank]], [[Lloyds Banking Group]], [[ING Group]], [[Intesa Sanpaolo]], [[China Minsheng Bank]], [[Scotiabank]], [[Bank of Montreal]], [[China Everbright Bank]], [[UniCredit]], [[Banco Bilbao Vizcaya Argentaria]], [[NatWest Group]], [[Commonwealth Bank of Australia]], [[Standard Chartered]], [[State Bank of India]], [[Сбербанк]], [[Australia and New Zealand Banking Group]], [[La Banque postale]], [[Ping An Bank]]

== Жоспар ==
* Хиуа хандары:
** Өзбек-Арабшах хандары — Дайын
*** Өзбек-Қоңырат хандары — Дайын

* Бұхара хандары:
** Өзбек-Шайбани хандары — ?
*** Өзбек-Аштархан хандары — Дайын

* Қоқан хандары:
** Өзбек-Мың хандары — Дайын

== Үлгі ==
{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = 
 | Қазақша есімі        = 
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = 
 | Ту                   = 
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = 
 | Басқаруын аяқтады    = 
 | Президент            = 
 | Ізашары              = 
 | Ізбасары             = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған кездегі есімі  = 
 | Туған күні           = 
 | Туған жері           = 
 | Қайтыс болған күні   = 
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = 
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            =  
 | Қызмет еткен жылдары = 
 | Құрамында болды      = 
 | Әскер түрі           = 
 | Атағы                = 
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = 
}}

{{Мемлекеттік қызмет
 |қызметі          = 
 |шынайы атауы     = 
 |ел               = 
 |эмблема          = 
 |эмблема ені      = 
 |эмблеманың аты   = 
 |қазіргі          = 
 |тағайындалған    = 
 |портреті         = 
 |портреттің ені   = 
 |портреттің тақырыбы  = 
 |басшылық етеді       = 
 |басқару түрі     = 
 |резиденция       = 
 |бағынады         = 
 |ұсынылады        = 
 |мүше             = 
 |тағайындалды     = 
 |өкілеттігінің мерзімі = 
 |айлығы           = 
 |орынбасары       = 
 |ізашары          = 
 |пайда болды      = 
 |таратылды        = 
 |ізбасары         = 
 |біріншісі        = 
 |соңғысы          = 
 |сайты            = 
}}

== Талқылау // Толықтыру ==
* [[Мэри Робинсон]], [[Мэри Макэлис]], [[Жарық дизайны]], [[Илияна Йотова]], [[Лаура Фернандес Дельгадо]], [[Лаура Чинчилья]].

== WG ==
* [[World of Tanks Blitz]]
* bb
* wrsh bl
* ?

== Белсенді ==
=== Қақтығыстар ===
# [[ДР Конго мен Руанда арасындағы қақтығыс (2022–2025)]]
# [[Израильдің Сирияға басып кіруі (2024 жылдан)]]
# [[Израильдің Батыс жағалаудағы әскери операциясы (2025)]]
# [[Сербиядағы жалпы ереуіл (2025)]]
# [[АҚШ-тың Канада және Мексикамен сауда соғысы (2025 жылдан)]]
# [[Белгород облысындағы шайқастар (2025)]]
# [[Түркиядағы жаппай наразылықтар (2025)]]

== Толықтыру ==
* [[Йоханнесбургтегі G-20 саммиті (2025)]]
* [[Ауғанстандағы жер сілкінісі (2025)]]
* [[Оңтүстік Йемендегі қақтығыстар (2025–2026)]]
* [[Ирандағы наразылықтар (2025–2026)]]
* [[Қатысушы:1nter pares/Мақалалар]]

== Орыс-түрік соғыстары // Жоспар ==
# [[Орыс-түрік соғысы (1568–1570)]]
# [[Орыс-түрік соғысы (1672–1681)]]
# Орыс-түрік соғысы 3
# Орыс-түрік соғысы 4
# Орыс-түрік соғысы 5
# Орыс-түрік соғысы 6
# Орыс-түрік соғысы 7
# Орыс-түрік соғысы 8
# Орыс-түрік соғысы 9
# Орыс-түрік соғысы 10
# Орыс-түрік соғысы 11
# Орыс-түрік соғысы 12</text>
      <sha1>f7ieakxx57re43cc5kyyicmhdxklcrv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643184</id>
      <parentid>3643156</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T16:11:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тізім */</comment>
      <origin>3643184</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6952" sha1="rnuulbufqwngg1ei6erfqg9rsg66ire" xml:space="preserve">== Тізім ==
* [[Джеймс Даймон]], [[Стивен Сквери]], [[Генри Уэллс]], [[Уильям Фарго]]
* [[Төлем картасы]], [[Бөлшек банк]], [[Too big to fail]]
* [[Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес]], [[АҚШ Қаржы министрлігі]]
* [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]], [[Lehman Brothers банкроттығы]], [[1914 жылғы қаржы дағдарысы]]
* [[American Express]], [[Citigroup]], [[Wells Fargo]], [[Қытай Сауда-өнеркәсіп Банкі]], [[Agricultural Bank of China]], [[China Construction Bank]], [[Bank of China]], [[BNP Paribas]], [[Crédit Agricole]], [[Postal Savings Bank of China]], [[Mitsubishi UFJ Financial Group]], [[Banco Santander]], [[Bank of Communications]], [[Barclays]], [[Sumitomo Mitsui Financial Group]], [[Société Générale]], [[Mizuho Financial Group]], [[China Merchants Bank]], [[Groupe BPCE]], [[Royal Bank of Canada]], [[Deutsche Bank]], [[Industrial Bank]], [[Toronto-Dominion Bank]], [[Japan Post Bank]], [[China CITIC Bank]], [[Crédit Mutuel]], [[Shanghai Pudong Development Bank]], [[Lloyds Banking Group]], [[ING Group]], [[Intesa Sanpaolo]], [[China Minsheng Bank]], [[Scotiabank]], [[Bank of Montreal]], [[China Everbright Bank]], [[UniCredit]], [[Banco Bilbao Vizcaya Argentaria]], [[NatWest Group]], [[Commonwealth Bank of Australia]], [[Standard Chartered]], [[State Bank of India]], [[Сбербанк]], [[Australia and New Zealand Banking Group]], [[La Banque postale]], [[Ping An Bank]], [[Canadian Imperial Bank of Commerce]]

== Жоспар ==
* Хиуа хандары:
** Өзбек-Арабшах хандары — Дайын
*** Өзбек-Қоңырат хандары — Дайын

* Бұхара хандары:
** Өзбек-Шайбани хандары — ?
*** Өзбек-Аштархан хандары — Дайын

* Қоқан хандары:
** Өзбек-Мың хандары — Дайын

== Үлгі ==
{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = 
 | Қазақша есімі        = 
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = 
 | Ту                   = 
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = 
 | Басқаруын аяқтады    = 
 | Президент            = 
 | Ізашары              = 
 | Ізбасары             = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған кездегі есімі  = 
 | Туған күні           = 
 | Туған жері           = 
 | Қайтыс болған күні   = 
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = 
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            =  
 | Қызмет еткен жылдары = 
 | Құрамында болды      = 
 | Әскер түрі           = 
 | Атағы                = 
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = 
}}

{{Мемлекеттік қызмет
 |қызметі          = 
 |шынайы атауы     = 
 |ел               = 
 |эмблема          = 
 |эмблема ені      = 
 |эмблеманың аты   = 
 |қазіргі          = 
 |тағайындалған    = 
 |портреті         = 
 |портреттің ені   = 
 |портреттің тақырыбы  = 
 |басшылық етеді       = 
 |басқару түрі     = 
 |резиденция       = 
 |бағынады         = 
 |ұсынылады        = 
 |мүше             = 
 |тағайындалды     = 
 |өкілеттігінің мерзімі = 
 |айлығы           = 
 |орынбасары       = 
 |ізашары          = 
 |пайда болды      = 
 |таратылды        = 
 |ізбасары         = 
 |біріншісі        = 
 |соңғысы          = 
 |сайты            = 
}}

== Талқылау // Толықтыру ==
* [[Мэри Робинсон]], [[Мэри Макэлис]], [[Жарық дизайны]], [[Илияна Йотова]], [[Лаура Фернандес Дельгадо]], [[Лаура Чинчилья]].

== WG ==
* [[World of Tanks Blitz]]
* bb
* wrsh bl
* ?

== Белсенді ==
=== Қақтығыстар ===
# [[ДР Конго мен Руанда арасындағы қақтығыс (2022–2025)]]
# [[Израильдің Сирияға басып кіруі (2024 жылдан)]]
# [[Израильдің Батыс жағалаудағы әскери операциясы (2025)]]
# [[Сербиядағы жалпы ереуіл (2025)]]
# [[АҚШ-тың Канада және Мексикамен сауда соғысы (2025 жылдан)]]
# [[Белгород облысындағы шайқастар (2025)]]
# [[Түркиядағы жаппай наразылықтар (2025)]]

== Толықтыру ==
* [[Йоханнесбургтегі G-20 саммиті (2025)]]
* [[Ауғанстандағы жер сілкінісі (2025)]]
* [[Оңтүстік Йемендегі қақтығыстар (2025–2026)]]
* [[Ирандағы наразылықтар (2025–2026)]]
* [[Қатысушы:1nter pares/Мақалалар]]

== Орыс-түрік соғыстары // Жоспар ==
# [[Орыс-түрік соғысы (1568–1570)]]
# [[Орыс-түрік соғысы (1672–1681)]]
# Орыс-түрік соғысы 3
# Орыс-түрік соғысы 4
# Орыс-түрік соғысы 5
# Орыс-түрік соғысы 6
# Орыс-түрік соғысы 7
# Орыс-түрік соғысы 8
# Орыс-түрік соғысы 9
# Орыс-түрік соғысы 10
# Орыс-түрік соғысы 11
# Орыс-түрік соғысы 12</text>
      <sha1>rnuulbufqwngg1ei6erfqg9rsg66ire</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643276</id>
      <parentid>3643184</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T04:26:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тізім */</comment>
      <origin>3643276</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6967" sha1="ie38tru6pggwdyhighqh517ma755mha" xml:space="preserve">== Тізім ==
* [[Джеймс Даймон]], [[Стивен Сквери]], [[Генри Уэллс]], [[Уильям Фарго]]
* [[Төлем картасы]], [[Бөлшек банк]], [[Too big to fail]]
* [[Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес]], [[АҚШ Қаржы министрлігі]]
* [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]], [[Lehman Brothers банкроттығы]], [[1914 жылғы қаржы дағдарысы]]
* [[American Express]], [[Citigroup]], [[Wells Fargo]], [[Қытай Сауда-өнеркәсіп Банкі]], [[Agricultural Bank of China]], [[China Construction Bank]], [[Bank of China]], [[BNP Paribas]], [[Crédit Agricole]], [[Postal Savings Bank of China]], [[Mitsubishi UFJ Financial Group]], [[Banco Santander]], [[Bank of Communications]], [[Barclays]], [[Sumitomo Mitsui Financial Group]], [[Société Générale]], [[Mizuho Financial Group]], [[China Merchants Bank]], [[Groupe BPCE]], [[Royal Bank of Canada]], [[Deutsche Bank]], [[Industrial Bank]], [[Toronto-Dominion Bank]], [[Japan Post Bank]], [[China CITIC Bank]], [[Crédit Mutuel]], [[Shanghai Pudong Development Bank]], [[Lloyds Banking Group]], [[ING Group]], [[Intesa Sanpaolo]], [[China Minsheng Bank]], [[Scotiabank]], [[Bank of Montreal]], [[China Everbright Bank]], [[UniCredit]], [[Banco Bilbao Vizcaya Argentaria]], [[NatWest Group]], [[Commonwealth Bank of Australia]], [[Standard Chartered]], [[State Bank of India]], [[Сбербанк]], [[Australia and New Zealand Banking Group]], [[La Banque postale]], [[Ping An Bank]], [[Canadian Imperial Bank of Commerce]], [[CaixaBank]]

== Жоспар ==
* Хиуа хандары:
** Өзбек-Арабшах хандары — Дайын
*** Өзбек-Қоңырат хандары — Дайын

* Бұхара хандары:
** Өзбек-Шайбани хандары — ?
*** Өзбек-Аштархан хандары — Дайын

* Қоқан хандары:
** Өзбек-Мың хандары — Дайын

== Үлгі ==
{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = 
 | Қазақша есімі        = 
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = 
 | Ту                   = 
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = 
 | Басқаруын аяқтады    = 
 | Президент            = 
 | Ізашары              = 
 | Ізбасары             = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған кездегі есімі  = 
 | Туған күні           = 
 | Туған жері           = 
 | Қайтыс болған күні   = 
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = 
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            =  
 | Қызмет еткен жылдары = 
 | Құрамында болды      = 
 | Әскер түрі           = 
 | Атағы                = 
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = 
}}

{{Мемлекеттік қызмет
 |қызметі          = 
 |шынайы атауы     = 
 |ел               = 
 |эмблема          = 
 |эмблема ені      = 
 |эмблеманың аты   = 
 |қазіргі          = 
 |тағайындалған    = 
 |портреті         = 
 |портреттің ені   = 
 |портреттің тақырыбы  = 
 |басшылық етеді       = 
 |басқару түрі     = 
 |резиденция       = 
 |бағынады         = 
 |ұсынылады        = 
 |мүше             = 
 |тағайындалды     = 
 |өкілеттігінің мерзімі = 
 |айлығы           = 
 |орынбасары       = 
 |ізашары          = 
 |пайда болды      = 
 |таратылды        = 
 |ізбасары         = 
 |біріншісі        = 
 |соңғысы          = 
 |сайты            = 
}}

== Талқылау // Толықтыру ==
* [[Мэри Робинсон]], [[Мэри Макэлис]], [[Жарық дизайны]], [[Илияна Йотова]], [[Лаура Фернандес Дельгадо]], [[Лаура Чинчилья]].

== WG ==
* [[World of Tanks Blitz]]
* bb
* wrsh bl
* ?

== Белсенді ==
=== Қақтығыстар ===
# [[ДР Конго мен Руанда арасындағы қақтығыс (2022–2025)]]
# [[Израильдің Сирияға басып кіруі (2024 жылдан)]]
# [[Израильдің Батыс жағалаудағы әскери операциясы (2025)]]
# [[Сербиядағы жалпы ереуіл (2025)]]
# [[АҚШ-тың Канада және Мексикамен сауда соғысы (2025 жылдан)]]
# [[Белгород облысындағы шайқастар (2025)]]
# [[Түркиядағы жаппай наразылықтар (2025)]]

== Толықтыру ==
* [[Йоханнесбургтегі G-20 саммиті (2025)]]
* [[Ауғанстандағы жер сілкінісі (2025)]]
* [[Оңтүстік Йемендегі қақтығыстар (2025–2026)]]
* [[Ирандағы наразылықтар (2025–2026)]]
* [[Қатысушы:1nter pares/Мақалалар]]

== Орыс-түрік соғыстары // Жоспар ==
# [[Орыс-түрік соғысы (1568–1570)]]
# [[Орыс-түрік соғысы (1672–1681)]]
# Орыс-түрік соғысы 3
# Орыс-түрік соғысы 4
# Орыс-түрік соғысы 5
# Орыс-түрік соғысы 6
# Орыс-түрік соғысы 7
# Орыс-түрік соғысы 8
# Орыс-түрік соғысы 9
# Орыс-түрік соғысы 10
# Орыс-түрік соғысы 11
# Орыс-түрік соғысы 12</text>
      <sha1>ie38tru6pggwdyhighqh517ma755mha</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жүзуден әлем рекордтарының тізімі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>730445</id>
    <revision>
      <id>3643262</id>
      <parentid>3628068</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T00:10:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Артем Загребельный</username>
        <id>159332</id>
      </contributor>
      <comment>/* Әйелдер */</comment>
      <origin>3643262</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="69763" sha1="7wdn6dg5otlhhtsvuvbwl8gflcev3yy" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2024}}

[[Сурет:Michael Phelps Ryan Lochte Laszlo Cseh medals 2008 Olympics.jpg|350px|thumb|right|[[Майкл Фелпс]] (ортада) карерасында 39 рекорд жаңартты]]

'''Жүзудегі әлемдік рекордтар''' - бұл жүзушілердің ережелермен келісілген салыстырмалы және қайталанатын жағдайларда жүзуде көрсеткен ең жоғары нәтижелер.

== Ережесі ==
Рекордтар Халықаралық жүзу Федерациясы (ФИНА) ратификациялайды. Рекордтарды &quot;ұзын суға&quot; (50 метрлік бассейн) немесе &quot;қысқа суға&quot; (25 метрлік бассейн) қоюға болады. ФИНА ерлер мен әйелдер үшін бекітілген пәндер тізіміне сәйкес әлемдік рекордтарды мойындайды:

* [[Кроль|Еркін]]: 50 м, 100 м, 200 м, 400 м, 800 м, 1500 м
* Арқамен: 50 м 20, 100 м,0 м
* [[Брасс]]: 50 м, 100 м, 200 м
* [[Баттерфляй]]: 50 м, 100 м, 200 м
* Комбинация: 100 м (қысқа су), 200 м, 400 м
* Эстафета: 4×50 м [[плавание вольным стилем|еркін]] (қысқа су), 4×100 м [[плавание вольным стилем|еркін]], 4×200 м [[плавание вольным стилем|еркін]], 4×50 м [[комплексное плавание|комбинация]] (қысқа су), 4×100 м [[комплексное плавание|комбинация]];
* Микст: 4×50 м [[плавание вольным стилем|еркін]] (қысқа су), 4×50 м [[комплексное плавание|комбинация]] (қысқа су), 4×100 м [[плавание вольным стилем|еркін]] (ұзын су), 4×100 м [[комплексное плавание|комбинация]] (ұзын су)&lt;ref name=&quot;fina1&quot;&gt;[http://www.fina.org/project/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=45&amp;Itemid=119 FINA rules] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130726002347/http://www.fina.org/project/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=45&amp;Itemid=119 |date=2013-07-26 }} {{v|3|8|2012}}&lt;/ref&gt;.

== 50-метролік бассейн ==

=== Ерлер ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%; width: 98%;&quot;
|-
! Ұзындық !! Уақыт !! !! Жүзуші !! Ел !! width=&quot;110px&quot; | Күні !! Жарыс !! Өткізілген жері !! {{small|Видео}}
|-
| ‎50 м еркін || 20.88  
| 
| [[Кэмерон Макэвой]] || {{Байрақ|Австралия}}
| 20 наурыз 2026 || [[Қытай|Қытай Ашық Чемпионаты]] || {{Ту|Қытай}} [[Шэньчжэнь]] 
|[https://www.youtube.com/watch?v=81i-TH1Tyz4&amp;t=3s &amp;#8203;]  
|-
| 100 м еркін || 46,40
|
| [[Пан Чжанле]] || {{Байрақ|Қытай}}
|31 шілде 2024 || [[2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|Олимпиада ойындары]] || {{Ту|Франция}} [[Париж]] 
| [https://vk.com/video/playlist/142497057_-4?z=video142497057_456239296%2Fpl_142497057_-4 &amp;#8203;]
|-
| ‎200 м еркін || 1.42,00
| кос
| [[Бидерман, Пауль|Пауль Бидерман]] || {{Байрақ|Германия}}
| 28 шілде 2009 || [[Плавание на чемпионате мира по водным видам спорта 2009 — 200 метров вольным стилем (мужчины)|Әлем чемпионаты]] || {{Ту|Италия}} [[Рим]] 
| [https://www.youtube.com/watch?v=MeOw35fsltE ​]
|-
| 400 м еркін
| 3.40,07
| кос
|[[Бидерман, Пауль|Пауль Бидерман]]
|{{Байрақ|Германия}}
|26 шілде 2009
|[[Плавание на чемпионате мира по водным видам спорта 2009 — 400 метров вольным стилем (мужчины)|Әлем чемпионаты]]
|{{Ту|Италия}} [[Рим]] 
|[https://www.youtube.com/watch?v=D9IJpZgKCd0 ​]
|-
|800 м еркін
|7.32,12
| кос
|[[Чжан Линь (пловец)|Чжан Линь]]
|{{Байрақ|Қытай}}
|29 шілде 2009
|[[Плавание на чемпионате мира по водным видам спорта 2009 — 800 метров вольным стилем (мужчины)|Әлем чемпионаты]]
|{{Ту|Италия}} [[Рим]] 
|&lt;ref&gt;{{cite news|first=Craig|last=Lord|title=WR: Zhang Zips Up For 7:32.12 800 Free|url=http://www.swimnews.com/news/view/7134|work=swimnews.com|date=2009-07-29|accessdate=2011-11-16|archivedate=2009-07-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090731013653/http://www.swimnews.com/News/view/7134}}&lt;/ref&gt;
|- 
|1500 м еркін
|14:30.67
|
|[[Бобби Финке]]
|{{Байрақ|АҚШ}}
|4 тамыз 2024
|[[2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|Олимпиада ойындары]] 
|{{Ту|Франция}} [[Париж]] 
|[https://vk.com/artemzagrebelny?z=video142497057_456239302%2F18267956fca05817bc%2Fpl_wall_142497057 &amp;#8203;]
|-
| 50 м арқамен || 23,55
| жф
| [[Колесников, Климент Андреевич|Климент Колесников]]|| {{Байрақ|Ресей}}
| 27 шілде 2023
| Ресей кубогы
| {{Ту|Ресей}} [[Казань]] 
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Men's 50m Backstroke Semifinals Results|url=https://new.russwimming.ru/upload/live/ruscup2023_kazan/ResultList_217S.pdf|publisher=russwimming.ru|date=27 July 2023|accessdate=9 January 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
| 100 м арқамен
| 51,60
|
| Томас Чеккон|| {{Байрақ|Италия}}
| 20 маусым 2022
| [[Плавание на чемпионате мира по водным видам спорта 2022|Әлем чемпионаты]]
| {{Ту|Венгрия}} [[Будапешт]] 
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=ЧМ-2022 Мужчины, 100 м н/с, финал|url=https://www.omegatiming.com/File/00011700000102EC0104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=[[Omega SA|Omega Timing]]|date=2022-06-20|access-date=2022-06-21|archive-date=2022-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20220620171449/https://www.omegatiming.com/File/00011700000102EC0104FFFFFFFFFF01.pdf|deadlink=no}}&lt;/ref&gt; [https://aquatics.eurovisionsports.tv/player/vod/62b0a9f48f088790ed04b458?lastWatchedIndex=0&amp;isFromTabLayout=false ​]{{Deadlink|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|-
|200 м арқамен
|1.51,92
| кос
|[[Пирсол, Аарон|Аарон Пирсол]]
|{{Байрақ|АҚШ}}
|31 шілде 2009
|[[Плавание на чемпионате мира по водным видам спорта 2009 — Мужчины, 200 м, на спине|Әлем чемпионаты]]
|{{Ту|Италия}} [[Рим]] 
|[https://www.youtube.com/watch?v=DRjmB4LOCWo ​]
|-
|50 м [[брасс]]
|25.95
| жф
| [[Пити, Адам|Адам Пити]]
| {{Байрақ|Ұлыбритания}}
|31 қаңтар 2024
|[[Плавание на чемпионате мира по водным видам спорта 2009 — Мужчины, 200 м, на спине|Әлем чемпионаты]]
|
|
|-
| 100 м [[брасс]] || 56,88
| жф
| [[Пити, Адам|Адам Пити]] || {{Байрақ|Ұлыбритания}}
|21 шілде 2019
|[[Плавание на чемпионате мира по водным видам спорта 2019|Әлем чемпионаты]]
|{{Ту|Корея Республикасы}} [[Кванджу]] 
|[https://www.youtube.com/watch?v=r5lVUne7yRI ​]
|-
| 200 м [[брасс]] || 2.05,48
|
| [[Цинь Хайян]] || {{Байрақ|Қытай}}
| 28 шілде 2023
|[[Плавание на чемпионате мира по водным видам спорта 2023|Әлем чемпионаты]]
|{{Ту|Жапония}} [[Фукуока]] 
| [https://www.youtube.com/watch?v=-3mYrnBZFKg&amp;t=13s ​]
|-
|50 м [[баттерфляй]]
|22.27
|
|[[Говоров, Андрей Андреевич|Андрей Говоров]]
|{{Байрақ|Украина}}
|1 шілде 2018
|Sette Colli Trophy
|{{Ту|Италия}} [[Рим]] 
|[https://www.youtube.com/watch?v=GW4fAh8pTCE ​]
|-
| 100 м [[баттерфляй]] || 49,45
|
| [[Дрессел, Калеб|Калеб Дрессел]] || {{Байрақ|АҚШ}}
| 31 шілде 2021 || [[Плавание на летних Олимпийских играх 2020 — 100 метров баттерфляем (мужчины)|Олимпиада ойындары]] || {{Ту|Жапония}} [[Токио]] 
|[https://www.youtube.com/watch?v=GF2bfzaCVfQ ​]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.fina.org/competition-detailed-results/154896/27250 |title=Results {{!}} fina.org — Official FINA website&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |access-date=2019-07-26 |archive-date=2019-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190822140441/https://www.fina.org/competition-detailed-results/154896/27250 |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;
|-
| 200 м [[баттерфляй]] || 1.50,34
|
| [[Милак, Криштоф|Криштоф Милак]] || {{Байрақ|Венгрия}}
| 21 маусым 2022 || [[Плавание на чемпионате мира по водным видам спорта 2022|Әлем чемпионаты]] || {{Ту|Венгрия}} [[Будапешт]] 
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=ЧМ-2022 Мужчины, 200м баттерфляй, финал, результаты.|url=https://www.omegatiming.com/File/00011700000104EE0104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=[[Omega SA|Omega Timing]]|date=2022-06-21|access-date=2022-06-22|archive-date=2022-06-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20220621170927/https://www.omegatiming.com/File/00011700000104EE0104FFFFFFFFFF01.pdf|deadlink=no}}&lt;/ref&gt; [https://aquatics.eurovisionsports.tv/player/vod/62b1fb5de4b02f46e1eb748c?lastWatchedIndex=0&amp;isFromTabLayout=false ​] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220622010724/https://aquatics.eurovisionsports.tv/player/vod/62b1fb5de4b02f46e1eb748c?lastWatchedIndex=0&amp;isFromTabLayout=false |date=2022-06-22 }}
|-
|200 м комплекс
|1.52,69
|пф
|Леон Маршан
|{{Байрақ|Франция}}
|30 шілде 2025
|[[Су спорты түрлерінен әлем чемпионаты|Әлем чемпионаты]]
|{{Ту|Сингапур}} [[Сингапур]] 
| &lt;ref&gt;{{cite web|title=Ерлер арасындағы 200 метрлік комплексті жүзу жартылай финалының нәтижелері|url=https://www.omegatiming.com/File/00011900010105EE0102FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=30 July 2025|access-date=31 July 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
|400 м комплекс
|4:02.50
|
|Леон Маршан
|{{Байрақ|Франция}}
|23 шілде 2023
|[[Су спорты түрлерінен әлем чемпионаты 2023|Әлем чемпионаты]]
|{{Ту|Жапония}} [[Фукуока]] 
|​[https://www.facebook.com/zagrebelny.artem/videos/1147680679734909 ​]
|-
|Эстафета 4×100 м&lt;br&gt;еркін
|3.08,24
| кос
|[[Фелпс, Майкл|Майкл Фелпс]] (47,51)&lt;br&gt;[[Уэбер-Гейл, Гарретт|Гарретт Уэбер-Гейл]] (47,02)&lt;br&gt;[[Джонс, Каллен|Каллен Джонс]] (47,65)&lt;br&gt;[[Лезак, Джейсон|Джейсон Лезак]] (46,06)
|{{Байрақ|АҚШ}}
|11 тамыз 2008
|[[Плавание на летних Олимпийских играх 2008 — эстафета 4×100 метров вольным стилем (мужчины)|Олимпиада ойындары]]
|{{Ту|Қытай}} [[Пекин]] 
|[https://www.youtube.com/watch?v=IIm32eEVW98 ​]
|-
|Эстафета 4×200 м&lt;br&gt;еркін
|6.58,55
| кос
|[[Фелпс, Майкл|Майкл Фелпс]] (1.44,49)&lt;br&gt;[[Рики Беренс]] (1.44,13)&lt;br&gt;[[Дэвид Уолтерс]] (1.45,47)&lt;br&gt;[[Лохте, Райан|Райан Лохте]] (1.44,46)
|{{Байрақ|АҚШ}}
|31 шілде 2009
|[[Плавание на чемпионате мира по водным видам спорта 2009|Әлем чемпионаты]]
|{{Ту|Италия}} [[Рим]] 
|&lt;ref&gt;{{cite news|first=Craig |last=Lord |title=WR: USA Takes 4×200m In 6:58.55 |url=http://www.swimnews.com/news/view/7164 |work=swimnews.com |date=2009-07-31 |accessdate=2011-11-17 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090803092140/http://www.swimnews.com/News/view/7164 |archivedate=2009-08-03 |df= }}&lt;/ref&gt;
|-
|Эстафета 4×100 м&lt;br&gt;комбинация
|3.26,78
|
|[[Мёрфи, Райан (пловец)|Райан Мерфи]] (52,31)&lt;br&gt;[[Эндрю, Майкл|Майкл Эндрю]] (58,49)&lt;br&gt;[[Дрессел, Калеб|Калеб Дрессел]] (49,03)&lt;br&gt; [[Эппл, Зак|Зак Эппл]] (46,96)
|{{Байрақ|АҚШ}}
|1 тамыз 2021
|[[Плавание на летних Олимпийских играх 2020|Олимпиада ойындары]]
|{{Ту|Жапония}} [[Токио]] 
|&lt;ref&gt;{{cite news |first=Craig |last=Lord |title=Плавание на летних Олимпийских играх 2020, Мужчины, эстафета 4 * 100 комбинированная, финал, результаты |url=https://olympics.com/tokyo-2020/olympic-games/en/results/swimming/results-men-s-4-x-100m-medley-relay-fnl-000100-.htm |publisher=olimpics.com |date=2021-08-01 |accessdate=2021-08-01 |archivedate=2021-08-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210802212218/https://olympics.com/tokyo-2020/olympic-games/en/results/swimming/results-men-s-4-x-100m-medley-relay-fnl-000100-.htm }}&lt;/ref&gt;
|}
Шартты белгілер: # - рекорд ФИНА-дан ратификациялауды күтеді; Кезеңдердегі рекордтар: к-квалификация; жф — жартылай финал; э — эстафетаның 1-кезеңі; эк −эстафета квалификациясының 1-кезеңі; б — Б финалы; † — ұзағырақ жүзу кезінде; у-уақыт бойынша жүзу; кос — жүзу костюмінде рекорды орнатылды.

=== Әйелдер ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%; width: 98%;&quot;
|-
! Ұзындық !! Уақыт !! !!Жүзуші !! Ел !! Күні !! Жарыс !! Өткізілген жері !! {{small|Видео}}
|-
| 50 м еркін || 23.19   
|  
| |[[Кейт Дугласс]] || {{Байрақ|АҚШ}}
| 15 тамыз 2026 || Пан Тынық мұхиты чемпионаты || {{Ту|АҚШ}} [[Ирвин]] 
| [https://vk.ru/artemzagrebelny?z=clip142497057_456239398 &amp;#8203;]
|-
| 100 м еркін || 51.68  
|  
| [[Маррит Стинберген]] || {{Байрақ|Нидерланд}}
| 27 маусым 2026 || Sette Colli Trophy || {{Ту|Италия}} [[Рим]] 
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Маррит Стинберген 100 м еркін стильмен жүзуден әлем рекордын жаңартты|url=https://www.nbcsports.com/olympics/news/marrit-steenbergen-world-record-100-meter-freestyle |publisher=nbcsports.com|date=27 Juny 2026|access-date=28 Juny 2026}}&lt;/ref&gt; 
|-
| 200 м еркін || 1.52,23
| 
| [[Титмус, Ариарне|Ариарне Титмус]] || {{Байрақ|Аустралия}}
| 12 маусым 2024 ||Aвстралиялық олимпиадалық сынақтар  || {{Ту|Австралия}} [[Брисбен]] 
| &lt;ref&gt;{{cite web|title=Women's 200m Freestyle Final Results|url=https://liveresults.swimming.org.au/sal/2024Trials/240610F010.htm|publisher=swimming.org.au|date=10 June 2024|accessdate=13 January 2025}}&lt;/ref&gt;[https://vkvideo.ru/video-27087137_456244189?ref_domain=yastatic.net &amp;#x200B;]
|-
| 400 м еркін || 3.54,18
|
| [[Макинтош, Саммер|Саммер Макинтош]] || {{Байрақ|Канада}}
| 7 маусым 2025
| Ұлттық іріктеу туры
| {{Ту|Канада}} [[Виктория (Британдық Колумбия)|Виктория]] 
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Women's 400m Freestyle Final Results|url=https://results.swimming.ca/2025_Canadian_Swimming_Trials/ResultList_5F.pdf|publisher=swimming.ca|date=8 May 2025|accessdate=16 May 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=
Video - Summer McIntosh demolishes world record in 400m freestyle at Canadian swimming trials|url=https://www.youtube.com/watch?v=dptNMofhiNs|publisher=
CBC Sports|date=8 May 2025|accessdate=16 May 2025}}&lt;/ref&gt;
|-   
|800 м еркін
|8.04,12
|
|[[Ледеки, Кэти|Кэти Ледеки]]
|{{Байрақ|АҚШ}}
|3 мамыр 2025
| TYR Pro Swim Series  
|{{Ту|АҚШ}} [[Форт-Лодердейл]] 
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Әйелдер арасындағы 800 метрге еркін стильмен жүзу нәтижелері|url=https://www.omegatiming.com/File/00011900030201F10104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=omegatiming.com|date=3 May 2025|accessdate=10 May 2025}}&lt;/ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=UHRbHxeEexM&amp;t=515s &amp;#8203;]
|-
|1500 м еркін
|15.20,48
|
| [[Ледеки, Кэти|Кэти Ледеки]] || {{Байрақ|АҚШ}}
| 16 мамыр 2018 || TYR Pro Swim Series || {{Ту|АҚШ}} [[Индианаполис]] 
|[https://www.youtube.com/watch?v=v0_uvorHBA4 ​]
|-
|50 м арқамен
|26,86
|
|[[Маккиоун, Кейли|Кейли Маккиоун]]   
|{{Байрақ|Аустралия}}
|20 қазан 2023
|[[Кубок мира по плаванию|Әлем кубогы]]
|{{Ту|Венгрия}} [[Будапешт]] 
|[https://www.youtube.com/watch?v=uCUDOekEEiM ​]
|- 
|100 м арқамен
|57,13
|
| [[Реган Смит]] || {{Байрақ|АҚШ}}
|18 маусым 2024 ||АҚШ Олимпиадалық сынақтары  || {{Ту|АҚШ}} [[Индианаполис]] 
|[https://www.youtube.com/watch?v=38Lk9nM3B_g &amp;#8203;]
|-
|200 м арқамен
|2.03,14
| 
|[[Маккиоун, Кейли|Кейли Маккиоун]]   
|{{Байрақ|Аустралия}}
|10 наурыз 2023
|NSW State Championships
|{{Ту|Аустралия}} [[Сидней]] 
| &lt;ref&gt;{{cite magazine|title=KAYLEE MCKEOWN CRUSHES 2:03.14 200 BACKSTROKE WORLD RECORD|url=https://swimswam.com/kaylee-mckeown-crushes-203-14-200backstroke-world-record/|magazine=SwimSwam|author=Retta Race|date=10 March 2023|access-date=15 January 2025}}&lt;/ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=LPcVzdZ-_Fg &amp;#8203;]
|-
|50 м [[брасс]]
|29,16
|
|[[Мейлутите, Рута|Рута Мейлутите]]
|{{Байрақ|Литва}}
|30 шілде 2023
|[[Чемпионат мира по водным видам спорта 2023|Әлем чемпионаты]]
|{{Ту|Жапония}} [[Фукуока]] 
|&lt;ref&gt;{{cite web|title= Результаты.|url=http://budapest2020.microplustiming.com/indexBudapest2021_web.php?s=Q2hlY2tKc29uVG9Mb2FkKCdBU0YnLCAnMDE2JywgJzAwMycsICcwMDEnLCAnJywgJycsICdXb21lbsKgLcKgNTAgbSBSYW5hIC0gU2VtaS1GaW5hbCcsICdXb21lbsKgLcKgNTBtIEJyZWFzdHN0cm9rZSAtIFNlbWktRmluYWwnLCAnV29tZW7CoC3CoDUwIG0gQnJhc3NlIC0gU2VtaS1GaW5hbCcpOw==&amp;cat=&amp;page=&amp;spec=&amp;bat=&amp;td=CAL_CIS_DAY&amp;hg=&amp;descIT=&amp;descEN=&amp;descFR=&amp;curCatSel_M_F=18:57&amp;sport=Swimming|date=2021-05-22|accessdate=2021-05-23|publisher=budapest2020.microplustiming.com|archive-date=2021-05-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20210522174658/http://budapest2020.microplustiming.com/indexBudapest2021_web.php?s=Q2hlY2tKc29uVG9Mb2FkKCdBU0YnLCAnMDE2JywgJzAwMycsICcwMDEnLCAnJywgJycsICdXb21lbsKgLcKgNTAgbSBSYW5hIC0gU2VtaS1GaW5hbCcsICdXb21lbsKgLcKgNTBtIEJyZWFzdHN0cm9rZSAtIFNlbWktRmluYWwnLCAnV29tZW7CoC3CoDUwIG0gQnJhc3NlIC0gU2VtaS1GaW5hbCcpOw==&amp;cat=&amp;page=&amp;spec=&amp;bat=&amp;td=CAL_CIS_DAY&amp;hg=&amp;descIT=&amp;descEN=&amp;descFR=&amp;curCatSel_M_F=18:57&amp;sport=Swimming|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=Yl0eN1UsW7Q ​]
|-
|100 м [[брасс]]
|1.04,13
|
|[[Кинг, Лилли|Лилли Кинг]]
|{{Байрақ|АҚШ}}
|25 шілде 2017
|[[Плавание на чемпионате мира по водным видам спорта 2017|Әлем чемпионаты]]
|{{Ту|Венгрия}} [[Будапешт]] 
|[https://www.youtube.com/watch?v=bWDfTYfgUBc ​]
|-
|200 м [[брасс]]
|2.17,55
|
|[[Чикунова, Евгения Игоревна|Евгения Чикунова]]
|{{Байрақ|Ресей}}
|21 апреля 2023
|Россия чемпионаты
|{{Ту|Ресей}} [[Казань]] 
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Женщины 200 м брасс Финал Итоговый протокол.|url=https://new.russwimming.ru/upload/live/4R_LC_2023/ResultList_137F.pdf|publisher=russwimming.ru|date=2023-04-21|access-date=2023-04-21|archive-date=2023-04-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20230421165846/https://new.russwimming.ru/upload/live/4R_LC_2023/ResultList_137F.pdf|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=hw5VVmptlDg ​]
|-
|50 м [[баттерфляй]]
|24,43
|
|[[Шёстрём, Сара|Сара Шёстрём]]
|{{Байрақ|Швеция}}
|5 шілде 2014
|Швеция чемпионаты
|{{Ту|Швеция}} [[Бурос]] 
|[https://www.youtube.com/watch?v=AXbWtW5al2o ​]
|-55,18 сф Гретчен Уолш Америка Құрама Штаттары  ж. АҚШ Олимпиадалық сынақтары Индианаполис, Біріккен
|100 м [[баттерфляй]]
|54,33
|
|[[Гретчен Уолш]]
|{{Байрақ|АҚШ}}
|3 мамыр 2026
| TYR Pro Swim Series  
|{{Ту|АҚШ}} [[Форт-Лодердейл]] 
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Women's 100m Butterfly Final Results|url=https://www.theguardian.com/sport/2026/may/03/gretchen-walsh-sets-100m-butterfly-world-record-for-third-time-in-12-months|publisher=theguardian.com|date=3 May 2026|accessdate=4 May 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Video -Gretchen Walsh BROKE the world record in the 100-meter butterfly! |url=https://www.youtube.com/watch?v=koUeGqq7mro&amp;t=1s|publisher=Social Kick • Swim Culture &amp; Stories|date=3 May 2026|accessdate=4 May 2026}}&lt;/ref&gt;
|-
|200 м [[баттерфляй]]
|2.01,65
|  
| [[Макинтош, Саммер|Саммер Макинтош]] || {{Байрақ|Канада}}
| 5 шілде 2026
| Ұлттық іріктеу туры
| {{Ту|Канада}} [[Монреаль]] 
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Women's 200m Butterfly Final Results|url=https://results.swimming.ca/2026_Canadian_Swimming_Trials/ResultList_5F.pdf|publisher=swimming.ca|date=5 July 2026|accessdate=9 July 2026}}&lt;/ref&gt;
|-
|200 м комплекс
|2.05,70
|
| [[Макинтош, Саммер|Саммер Макинтош]] || {{Байрақ|Канада}}
| 9 маусым 2025
| Ұлттық іріктеу туры
| {{Ту|Канада}} [[Виктория (Британдық Колумбия)|Виктория]] 
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Women's 200m IM Final Results|url=https://results.swimming.ca/2025_Canadian_Swimming_Trials/ResultList_17F.pdf|publisher=swimming.ca|date=9 June 2025|accessdate=10 June 2025}}&lt;/ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=zOWS_GBJue0 &amp;#8203;]
|-
|400 м комплекс
|4.23,65
|
| [[Макинтош, Саммер|Саммер Макинтош]] || {{Байрақ|Канада}}
| 11 маусым 2025
| Ұлттық іріктеу туры
| {{Ту|Канада}} [[Виктория (Британдық Колумбия)|Виктория]]  
| &lt;ref&gt;{{cite web|title=Women's 400m IM Final Results|url=https://results.swimming.ca/2025_Canadian_Swimming_Trials/ResultList_25F.pdf|publisher=swimming.ca|date=11 June 2025|accessdate=17 June 2025}}&lt;/ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=IMpq_B4d24M &amp;#8203;]
|-
|Эстафета 4×100 м&lt;br&gt;еркін
|3:27.96
|
|[[О’Каллаган, Молли|Молли О’Каллаган]] (52.04) &lt;br&gt; [[Джек, Шейна|Шейна Джек]] (51,69)&lt;br&gt;[[Харрис, Мег|Мег Харрис]] (52,29)&lt;br&gt;[[Маккеон, Эмма|Эмма Маккеон]] (51,90)
|{{Байрақ|Аустралия}}
|23 шілде 2023
|[[Плавание на чемпионате мира по водным видам спорта 2023|Әлем чемпионаты]]
|{{Ту|Жапония}} [[Фукуока]] 
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Женщины 4*100 м в/с Финал Итоговый протокол|url=https://www.omegatiming.com/File/00011600010201F70104FFFFFFFFFF01.pdf|date=2023-07-23|accessdate=2023-07-26|archive-date=2023-07-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20230723114504/https://www.omegatiming.com/File/00011600010201EF0104FFFFFFFFFF01.pdf|deadlink=no}}&lt;/ref&gt; [https://www.facebook.com/zagrebelny.artem/videos/1147680679734909 ​]
|-
|Эстафета 4×200 м&lt;br&gt;еркін
|7:37,50
|
| [[О’Каллаган, Молли|Молли О’Каллаган]] (1:53.66) &lt;br&gt; [[Джек, Шейна|Шейна Джек]] (1:55.63) &lt;br&gt; [[Тросселл, Брайанна|Брайанна Тросселл]] (1:55.80) &lt;br&gt; [[Титмус, Ариарне|Ариарне Титмус]] (1:52.41)
|{{Байрақ|Аустралия}}
|27 шілде 2023
|[[Плавание на чемпионате мира по водным видам спорта 2023|Әлем чемпионаты]]
|{{Ту|Жапония}} [[Фукуока]] 
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Женщины 4*200 м в/с Финал Итоговый протокол|url=https://www.omegatiming.com/File/00011600010201F80104FFFFFFFFFF01.pdf|date=2023-07-27|accessdate=2023-07-29|archive-date=2023-07-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20230723114504/https://www.omegatiming.com/File/00011600010201F80104FFFFFFFFFF01.pdf|deadlink=no}}&lt;/ref&gt; [https://www.youtube.com/watch?v=QI8_90Rv5Ac ​]
|-
|Эстафета 4×100 м&lt;br&gt;комбинация
|3:49,34
|
|(57,57) [[Смит, Реган|Реган Смит]] &lt;br&gt; (1:04.27) [[Дугласс, Кейт|Кейт Дугласс]] &lt;br&gt; (54.98) [[Уолш, Гретчен|Гретхен Уолш]] &lt;br&gt; (52,52) [[Хаск, Торри|Торри Хаск]]
|{{Байрақ|АҚШ}}
| [[3 тамыз]] [[2025]] || [[Су спорты түрлерінен әлем чемпионаты|Әлем чемпионаты]] || {{Ту|Сингапур}} [[Сингапур]]
| &lt;ref&gt;{{cite web |title=Women's 4x100m Medley Relay |url=https://www.omegatiming.com/File/00011900010205F70104FFFFFFFFFF01.pdf |website=Omega Timing |access-date=7 August 2025 }}&lt;/ref&gt;[https://vkvideo.ru/video142497057_456239364 &amp;#8203;]
|}
Шартты белгілер: # - рекорд ФИНА-дан ратификациялауды күтеді; Кезеңдердегі рекордтар: к-квалификация; жф — жартылай финал; э — эстафетаның 1-кезеңі; эк −эстафета квалификациясының 1-кезеңі; б — Б финалы; † — ұзағырақ жүзу кезінде; у-уақыт бойынша жүзу; кос — жүзу костюмінде рекорды орнатылды.

=== Микст ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%; width: 98%;&quot;
|-
! Ұзындық !! Уақыт !! !! Жүзуші !! Ел !! Күні !! Жарыс !! Өткізілген жері !! Видео
|-
|4×100 м&lt;br&gt;еркін
| 3:18,48
|
| (46.91) [[Алекси, Джек|Джек Алекси]] &lt;br&gt; (46.70) [[Сэммон, Патрик|Патрик Сэммон]] &lt;br&gt; (52.43) [[Дугласс, Кейт|Кейт Дугласс]] &lt;br&gt; (52.44) [[Хаск, Торри|Торри Хаск]]
| {{Байрақ|АҚШ}}
| [[2 тамыз]] [[ 2025]] || [[Су спорты түрлерінен әлем чемпионаты|Әлем чемпионаты]] || {{Ту|Сингапур}} [[Сингапур]]
| &lt;ref&gt;{{cite web|title=Mixed 4x100m Freestyle Relay Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011900010301F70104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=2 August 2025|access-date=6 August 2025}}&lt;/ref&gt;[https://vk.com/artemzagrebelny?z=video142497057_456239363%2F67478b06282824ff4b &amp;#8203;]
|- 
|4×100 м&lt;br&gt; комбинация
|3:37.43
|
|(52.08) [[Мерфи, Райан|Райан Мерфи]]&lt;br&gt; (58,29) [[Финк, Ник|Ник Финк]]&lt;br&gt; (55,18) [[Уолш, Гретчен|Гретчен Уолш]] &lt;br&gt;(51,88)[[Хаске, Торри|Торри Хаске]]
| {{Байрақ|АҚШ}}
| 3 тамыз 2024 || [[Плавание на летних Олимпийских играх 2024|Олимпиада ойындары]] || {{Ту|Франция}} [[Париж]] 
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Mixed 4x100m Medley Relay Final Results|url=https://olympics.com/OG2024/pdf/OG2024/SWM/OG2024_SWM_C73B1_SWMX4X100MMD----------FNL-000100 -.pdf|publisher=olympics.com|date=3 August 2024|accessdate=20 January 2025}}&lt;/ref&gt;[https://vkvideo.ru/video142497057_456239297?ref_domain=yastatic.net &amp;#8203;] 
|}
Шартты белгілер: # - рекорд ФИНА-дан ратификациялауды күтеді; Кезеңдердегі рекордтар: к-квалификация; жф — жартылай финал; э — эстафетаның 1-кезеңі; эк −эстафета квалификациясының 1-кезеңі; б — Б финалы; † — ұзағырақ жүзу кезінде; у-уақыт бойынша жүзу.

== 25-метролік бассейн ==

=== Ерлер ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%; width: 98%;&quot;
|-
! Ұзындық !! Уақыт !! !! Жүзуші !! Ел !! Күні !! Жарыс !! Өткізілген жері !! {{small|Видео}}
|-   
| [[Мировые рекорды на дистанции 50 метров вольным стилем у мужчин в 25-метровом бассейне|50 м еркін]] ||19.90
|пф 
| [[Джордан Крукс]] || {{Байрақ|Кайман аралдары}} 
| 14 желтоқсан 2024 ||[[Чемпионат мира по плаванию на короткой воде|Әлем чемпионаты]]|| {{Ту|Венгрия}} [[Будапешт]] 
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Men's 50m Freestyle Semifinals Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080101EB0102FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=14 December 2024|accessdate=20 December 2024}}&lt;/ref&gt;[https://vk.com/artemzagrebelny?z=video142497057_456239337%2F835e28de64f6558bb1 &amp;#8203;]
|-
|[[Прогресс мировых рекордов на дистанции 100 метров вольным стилем у мужчин в 25-метровом бассейне|100 м еркін]]
|44,84
|
|[[Чалмерс, Кайл|Кайл Чалмерс]]
|{{Байрақ|Аустралия}}
|29 қазан 2021
|[[Кубок мира по плаванию|Әлем кубогы]]
|{{Ту|Ресей}} [[Казань]] 
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Видео. Кубок Мира 100 м в/с, мужчины|url=https://www.facebook.com/100007661022977/videos/pcb.2941252422806763/247053300805707|publisher=Royal swimming club|date=2021-10-29|accessdate=2021-10-29|archive-date=2021-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20211029173033/https://www.facebook.com/100007661022977/videos/pcb.2941252422806763/247053300805707|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Прогресс мировых рекордов на дистанции 200 метров вольным стилем у мужчин в 25-метровом бассейне|200 м еркін]]
| 1.38,61
|
| [[Люк Хобсон]] || {{Байрақ|АҚШ}}
| 15 желтоқсан 2024 ||[[Чемпионат мира по плаванию на короткой воде|Әлем чемпионаты]]|| {{Ту|Венгрия}} [[Будапешт]] 
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Men's 200m Freestyle Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080101EE0104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=15 December 2024|accessdate=23 December 2024}}&lt;/ref&gt;[https://vk.com/im/convo/839726003?entrypoint=list_all&amp;tab=all&amp;z=video142497057_456239341%2F42ba318c8c52791d9b &amp;#8203;]
|-
| [[Прогресс мировых рекордов на дистанции 400 метров вольным стилем у мужчин в 25-метровом бассейне|400 м еркін]]
| 3.32,25
|
| [[Аньель, Янник|Янник Аньель]]
| {{Байрақ|Франция}}
| 15 қараша 2012
| Франция чемпионаты
| {{Ту|Франция}} [[Анже]] 
| [https://www.youtube.com/watch?v=q_WOH0X9JKU ​]
|-
|[[Прогресс мировых рекордов на дистанции 800 метров вольным стилем у мужчин в 25-метровом бассейне|800 м еркін]]
| 7.20,46
|
| Даниэль Виффен
| {{Байрақ|Ирландия}} 
| 10 желтоқсан 2023
| [[Европа чемпионаты по плаванию|Европа чемпионаты]]
| {{Ту|Румыния}} [[Отопени]]
| [https://www.youtube.com/watch?v=582caZZSaHs ​]
|-
| [[Прогресс мировых рекордов на дистанции 1500 метров вольным стилем у мужчин в 25-метровом бассейне|1500 еркін]]
| 14.06,88
|
| [[Велльброк, Флориан|Флориан Велльброк]]
| {{Байрақ|Германия}}
| 21 желтоқсан 2021
| [[Чемпионат мира по плаванию на короткой воде|Әлем чемпионаты]]
| {{Ту|БАӘ}} [[Абу-Даби]]
|&lt;ref&gt;{{cite news|title=Мужчины, 1500 м в/с, финал, результаты|url=https://www.fina.org/competitions/2/15th-fina-world-swimming-championships-25m-2021/results?discipline=&amp;event=f4e7f9ec-2330-45ea-be14-3ad507bd0911&amp;unit=finals|date=2021-12-21|accessdate=2021-12-21|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211221145739/https://www.fina.org/competitions/2/15th-fina-world-swimming-championships-25m-2021/results?discipline=&amp;event=f4e7f9ec-2330-45ea-be14-3ad507bd0911&amp;unit=finals|archivedate=2021-12-21|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Прогресс мировых рекордов на дистанции 50 метров в плавании на спине у мужчин в 25-метровом бассейне|50 м арқамен]]
| 22,11
|
| [[Колесников, Климент Андреевич|Климент Колесников]]
| {{Байрақ|Ресей}}
| 23 қараша 2022
| Россия чемпионаты
| {{Ту|Ресей}} [[Казань]] 
|&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.worldaquatics.com/athletes/1045759/kliment-kolesnikov |title=Kliment KOLESNIKOV Results AQUA Official |archive-date=2023-07-28 |archive-url=http://web.archive.org/web/20230728114604/https://www.worldaquatics.com/athletes/1045759/kliment-kolesnikov |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Прогресс мировых рекордов на дистанции 100 метров в плавании на спине у мужчин в 25-метровом бассейне|100 м арқамен]]
| 48.16
|
| Хуберт Кос|| {{Байрақ|Венгрия}}
| 25 қазан 2025 ||Әлем чемпионаты  || {{Ту|Канада}} [[Торонто]] 
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Men's 100m Backstroke Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011900080102EC0104FFFFFFFFFF01.pdf|work=Omega Timing|date=25 October 2025|access-date=28 October 2025}}&lt;/ref&gt;[https://vk.com/artemzagrebelny?z=video142497057_456239375%2Fc373d19b61295d17d1%2Fpl_wall_142497057 &amp;#8203;]
|-
| [[Прогресс мировых рекордов на дистанции 200 метров в плавании на спине у мужчин в 25-метровом бассейне|200 м арқамен]]
| 1.45,12
|
| Хуберт Кос|| {{Байрақ|Венгрия}}
| 23 қазан 2025 ||Әлем чемпионаты  || {{Ту|Канада}} [[Торонто]] 
| &lt;ref&gt;{{cite web|title=Men's 200m Backstroke Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011900080102EE0104FFFFFFFFFF01.pdf|work=Omega Timing|date=23 October 2025|access-date=30 October 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Прогресс мировых рекордов на дистанции 50 метров в плавании брассом у мужчин в 25-метровом бассейне|50 м брасс]] || 24,95
|
| [[Сакчи, Хусейн Эмре|Эмре Сакчи]] || {{Байрақ|Түркия}}
| 27 желтоқсан 2021 || Түркия чемпионаты || {{Ту|Түркия}} [[Газиантеп]]
|
|-
| [[Прогресс мировых рекордов на дистанции 100 метров в плавании брассом у мужчин в 25-метровом бассейне|100 м брасс]]
| 55,28
|
| [[Шиманович, Илья Сергеевич|Илья Шиманович]]
| {{Байрақ|Беларусь}}
| 26 қараша 2021 || [[Международная плавательная лига|ISL]] || {{Ту|Нидерланд}} [[Эйндховен]] 
|
|-
| [[Прогресс мировых рекордов на дистанции 200 метров в плавании брассом у мужчин в 25-метровом бассейне|200 м брасс]] || 1:59.52

|
| [[Каспар Корбо ]] || {{Байрақ|Нидерланд}}
| 25 қазан 2025 ||Әлем чемпионаты  || {{Ту|Канада}} [[Торонто]] 
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Men's 200m Breaststroke Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011900080103EE0104FFFFFFFFFF01.pdf|work=Omega Timing|date= 2025-10-25|access-date=2025-10-29|}}&lt;/ref&gt;  
|- 
| [[Мировые рекорды на дистанции 50 метров в плавании баттерфляем у мужчин в 25-метровом бассейне|50 м баттерфляй]]
| 21,32
| 
| [[Ноэ Понти ]] || {{Байрақ|Швейцария }}
| 11 желтоқсан 2024  || Әлем чемпионаттары  || {{Ту|Венгрия }} [[Будапешт ]] 
|&lt;ref&gt;{{cite web|title= Men's 50m Butterfly Final. Results |url=https://www.worldaquatics.com/competitions/3433/world-aquatics-swimming-championships-25m-2024/results?event=3d9d1963-af7e-4e9e-9c96-eb6c15e6f643 |publisher=worldaquatics.com |date=11 December 2024|accessdate=16 December 2024}}&lt;/ref&gt;[https://vkvideo.ru/video-228643357_456239024 &amp;#8203;]
|-
| [[Прогресс мировых рекордов на дистанции 100 метров в плавании баттерфляем у мужчин в 25-метровом бассейне|100 м баттерфляй]]
| 47,68
|
| [[Джошуа Лиендо]] || {{Байрақ|Канада}}
| 23 қазан 2025 ||Әлем чемпионаты  || {{Ту|Канада}} [[Торонто]] 
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Men's 100m Butterfly Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011900080104EC0104FFFFFFFFFF01.pdf|work=Omega Timing|date=2025-10-23 |access-date= 2025-10-31}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Прогресс мировых рекордов на дистанции 200 метров в плавании баттерфляем у мужчин в 25-метровом бассейне|200 м баттерфляй]]
| 1.48,24
|
| [[Сэто, Дайя|Дайа Сэто]]
| {{Байрақ|Жапония}}
| 11 желтоқсан 2018
| [[Чемпионат мира по плаванию на короткой воде 2018|Әлем чемпионаты]]
| {{Ту|Қытай}} [[Ханчжоу]] 
|[https://www.youtube.com/watch?v=pr6gEIOaf40&amp;t ​]
|-
| [[Прогресс мировых рекордов на дистанции 200 метров в плавании баттерфляем у мужчин в 25-метровом бассейне|200 м баттерфляй]]
| 1.46,85
|#
| [[Хонда, Томору|Томору Хонда]]
| {{Байрақ|Жапония}}
| 22 қазан 2022
| Жапония чемпионаты
| {{Ту|Жапония}} [[Токио]] 
|[https://www.facebook.com/100007561117363/videos/1151467825795134 ​​]
|-
|[[Прогресс мировых рекордов на дистанции 100 м комплексным плаванием у мужчин в 25-метровом бассейне|100 м комплекс]]
|49,28
|
| [[Дрессел, Калеб|Калеб Дрессел]]
| {{Байрақ|АҚШ}}
| 22 қараша 2020
| [[Международная плавательная лига|ISL]]
| {{Ту|Венгрия}} [[Будапешт]] 
|​[https://www.youtube.com/watch?v=w2rObyVD16E ​]
|-
| [[Прогресс мировых рекордов на дистанции 200 метров комплексным плаванием у мужчин в 25-метровом бассейне|200 м комплекс]]
| 1:48,88 
|
| [[Леон Маршан ]]
| {{Байрақ|Франция}}
| 1 қараша 2024
| Әлем кубогы 
| {{Ту|Сингапур }} [[Сингапур]]
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Men's 200m IM Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800070105EE0104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=omegatiming.com|date=1 November 2024|accessdate=11 November 2024}}&lt;/ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=Fc-i1YbvAHU &amp;#8203;]
|-
| [[Прогресс мировых рекордов на дистанции 400 метров комплексным плаванием у мужчин в 25-метровом бассейне|400 м комплекс]]
| 3.54,81
|
| [[Сэто, Дайя|Дайа Сэто]]
| {{Байрақ|Жапония}}
| 20 желтоқсан 2019
| [[Международная плавательная лига|ISL]]
| {{Ту|АҚШ}} [[Лас-Вегас]] 
|[https://www.youtube.com/watch?v=vBSbkvbkyTs ​]
|-
|Эстафета 4 × 50 м&lt;br&gt;еркін
|1:21.80
|
| [[Дрессел, Калеб|Келеб Дрессел]] (20.43)&lt;br&gt; [[Хелд, Райан|Райан Хелд]] (20.25)&lt;br&gt;[[Конгер, Джек|Джек Конгер]] (20.59)&lt;br&gt; [[Чедвик, Майкл|Майкл Чедвик]] (20.53)
|{{Байрақ|АҚШ}}
|14 желтоқсан 2018
||[[Чемпионат мира по плаванию на короткой воде 2018|Әлем чемпионаты]]
|{{Ту|Қытай}} [[Ханчжоу]] 
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Официальный протокол.|url=https://www.omegatiming.com/File/Download?id=000112010C0101F604FFFFFFFFFFFF01|publisher=omegatiming.com|date=2018-12-14|access-date=2021-05-09|archive-date=2019-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20191214040237/https://www.omegatiming.com/File/Download?id=000112010C0101F604FFFFFFFFFFFF01|deadlink=no}}{{lang-en|английский текст}}&lt;/ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=IP_1BCdENHA ​]
|-
| Эстафета 4 × 50 м&lt;br&gt;еркін
|1:20.77
| #
|[[Бернар, Ален|Ален Бернар]] (20.64)&lt;br&gt;[[Жило, Фабьен|Фабьен Жило]] (20.33)&lt;br&gt; [[Лево, Амори|Амори Лево]](19.93)&lt;br&gt;[[Буске, Фредерик|Фредерик Буске]] (19.87)
|{{Байрақ|Франция}}
|14 желтоқсан 2008
| [[Европа чемпионаты по плаванию на короткой воде 2008|Европа чемпионаты]]
|{{Ту|Хорватия}} [[Риека]]
| [https://www.youtube.com/watch?v=1tPqAQHfYJg ​]
|-
| Эстафета 4 × 100 м&lt;br&gt;еркін
| 3:01.66
|
| [[Джек Алекси]](45,05)&lt;br&gt; [[Хобсон, Люк|Люк Хобсон]](45,18)&lt;br&gt;  [[Смит, Киран|Киран Смит ]](46,01) &lt;br&gt;[[Крис Гильяно]] (45,42)
|  {{Байрақ|АҚШ}}
| 10 желтоқсан 2024 ||[[Чемпионат мира по плаванию на короткой воде|Әлем чемпионаты]]|| {{Ту|Венгрия}} [[Будапешт]] 
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Men's 4x100m Freestyle Relay Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080101F70104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=10 December 2024|accessdate=10 December 2024}}&lt;/ref&gt;[https://vkvideo.ru/video-228643357_456239037 &amp;#8203;]
|-
| Эстафета 4х200 м&lt;br&gt;еркін
| 6:40.51
|
| [[Хобсон, Люк|Люк Хобсон]] (1:38.91)&lt;br&gt;[[Карсон Фостер]] (1:40.77)&lt;br&gt;[[Шейн Касас]] (1:40.34)&lt;br&gt;[[Смит, Киран|Киран Смит ]] (1:40.49)
|  {{Байрақ|АҚШ}}
| 13 желтоқсан 2024 ||[[Чемпионат мира по плаванию на короткой воде|Әлем чемпионаты]]|| {{Ту|Венгрия}} [[Будапешт]] 
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Men's 4x200m Freestyle Relay Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080101F80104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=13 December 2024|accessdate=2 January 2025}}&lt;/ref&gt;[https://vk.com/artemzagrebelny?z=video142497057_456239345%2F53a5485a3b1e5a4c21%2Fpl_post_142497057_1511 &amp;#8203;]
|-
|Эстафета 4х50 м&lt;br&gt;комбинация
|1:29.72
|
| [[Лоренцо Мора]] (22.65) &lt;br&gt;[[Мартиненги, Николо|Николо Мартиненги]] (24.95) &lt;br&gt;[[Маттео Риволта]] (21.60) &lt;br&gt;[[Леонардо Деплано]] (20.52)
| {{Байрақ|Италия}}
|  17 желтоқсан 2022 || [[Чемпионат мира по плаванию на короткой воде|Әлем чемпионаты]] || {{Ту|Аустралия }} [[Мельбурн]]  
|&lt;ref&gt;{{cite web|title= Комбинированная  эстафета 4х50 м. Результаты.|url= https://www.omegatiming.com/File/00011700030105F60104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher= copenhagen2017.microplustiming.com|date= 2022-12-17|access-date= 2022-12-31|archive-date= 2022-12-21|archive-url= https://web.archive.org/web/20221221095731/https://www.omegatiming.com/File/00011700030105F60104FFFFFFFFFF01.pdf|deadlink= no}}&lt;/ref&gt; [https://vk.com/video/@artemzagrebelny?z=video142497057_456239191%2Fpl_142497057_-2 ​]
|-
| Эстафета 4×100 м&lt;br&gt;комбинация
|  3:18.68
|
|[[Лифинцев, Мирон Александрович|Мирон Лифинцев]] (49.31)&lt;br&gt;[[Пригода, Кирилл Геннадьевич|Кирилл Пригода]] (55.15)&lt;br&gt;[[Минаков, Андрей Дмитриевич|Андрей Минаков]] (48.80)&lt;br&gt;[[Егор Корнев]] (45.42)
| {{Байрақ|Ресей}}
| 15 желтоқсан 2024 ||[[Чемпионат мира по плаванию на короткой воде|Әлем чемпионаты]]|| {{Ту|Венгрия}} [[Будапешт]] 
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Men's 4x100m Medley Relay Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080105F70104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=15 December 2024|accessdate=29 December 2024}}&lt;/ref&gt;[https://vk.com/artemzagrebelny?z=video142497057_456239344%2F8f5d17d54d3cf9e655 &amp;#8203;]
|}
  
Шартты белгілер: # - рекорд ФИНА-дан ратификациялауды күтеді; Кезеңдердегі рекордтар: к-квалификация; жф — жартылай финал; э — эстафетаның 1-кезеңі; эк −эстафета квалификациясының 1-кезеңі; б — Б финалы; † — ұзағырақ жүзу кезінде; у-уақыт бойынша жүзу.

=== Әйелдер ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%; width: 98%;&quot;
|-
! Ұзындық !! Уақыт !! !! Жүзуші !! Ел !! Күні !! Жарыс !! Өткізілген жері !! {{small|Видео}}
|-
| 50 м еркін
| 22,83
|
| [[Гретчен Уолш ]]
| {{Байрақ|АҚШ}}
| 15 желтоқсан 2024
| [[Чемпионат мира по плаванию на короткой воде|Әлем чемпионаты]]
| {{Ту|Венгрия}} [[Будапешт]]  
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Women's 50m Freestyle Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080201EB0104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=15 December 2024|accessdate=25 December 2024}}&lt;/ref&gt;[https://vkvideo.ru/video-228643357_456239033 &amp;#8203;]
|- 
| 100 м еркін
| 49.93  
|
| [[Дуглас, Кейт|Кейт Дуглас]]
| {{Байрақ|АҚШ}}
| 25 қазан 2025
| Әлем чемпионаты
| {{Ту|Канада}} [[Торонто]]
| &lt;ref&gt;{{cite web|title=Women's 100m Freestyle Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011900080103EE0104FFFFFFFFFF01.pdf|work=Omega Timing|date=25 October 2025|access-date=27 October 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
| 200 м еркін
| 1:49.36
|
| [[Молли О'Каллаган]]
| {{Байрақ|Австралия}}
| 24 қазан 2025
| Әлем чемпионаты
| {{Ту|Канада}} [[Торонто]]
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Women's 200m Freestyle Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011900080201EE0104FFFFFFFFFF01.pdf|work=Omega Timing|date=24 October 2025|access-date=26 October 2025}}&lt;/ref&gt;
|- 
| 400 м еркін
| 3:50.25 
|
| [[Summer McIntosh]]
| {{Байрақ|Канада}}
| 10 желтоқсан 2024
| [[Чемпионат мира по плаванию на короткой воде|Әлем чемпионаты]]
| {{Ту|Венгрия}} [[Будапешт]] 
| &lt;ref&gt;{{cite web|title=Women's 400m Freestyle Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080201EF0104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=10 December 2024|accessdate=10 December 2024}}&lt;/ref&gt;[https://vkvideo.ru/video-228643357_456239021 &amp;#8203;]
|-
| 800 м еркін
| 7.54,00
|
|[[Лани Паллистер ]]
| {{Байрақ|Австралия}}
| 25 қазан 2025
| Әлем чемпионаты
| {{Ту|Канада}} [[Торонто]] 
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Women's 800m Freestyle Results|url= https://www.omegatiming.com/File/00011900080201F10104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=2025-10-25 |access-date=2025-10-31}}&lt;/ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=5BDTgaQiMv4&amp;t=4s &amp;#8203;] 
|-
|1500 м еркін
|15:08.24
|
|[[Кэти Ледеки]]
|{{Байрақ|АҚШ}}
|29 қазан 2022
|[[Кубок мира по плаванию|Әлем кубогы]]
|{{Ту|Канада}} [[Торонто]] 
|[https://www.youtube.com/watch?v=p20kZqUAd0k ​]&lt;ref&gt;{{cite web|title=Кэти Ледеки улучшила прежний мировой рекорд на 1500 в,с более, чем на 10 сек.|url=https://swimswam.com/katie-ledecky-breaks-1500-free-world-record-by-10-seconds-gets-800-ar-en-route/|publisher=swimswam.com|date=2022-10-29|access-date=2022-10-30|archive-date=2022-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20221030002650/https://swimswam.com/katie-ledecky-breaks-1500-free-world-record-by-10-seconds-gets-800-ar-en-route/|deadlink=no}}{{lang-en|}}&lt;/ref&gt;

|-
| 50 м арқамен
| 25.23
|
|[[Реган Смит ]] 
|{{Байрақ|АҚШ }}
| 13 желтоқсан 2024
| [[Чемпионат мира по плаванию на короткой воде|Әлем чемпионаты]]
| {{Ту|Венгрия}} [[Будапешт]] 
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Women's 50m Backstroke Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080202EB0104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=13 December 2024|accessdate=18 December 2024}}&lt;/ref&gt;[https://vkvideo.ru/video-228643357_456239026 &amp;#8203;]
|- 
|100 м арқамен
| 54,02
| э
|[[Реган Смит ]] 
|{{Байрақ|АҚШ }}
| 15 желтоқсан 2024
| [[Чемпионат мира по плаванию на короткой воде|Әлем чемпионаты]]
| {{Ту|Венгрия}} [[Будапешт]] 
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Women's 4x100m Medley Relay Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080205F70104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=15 December 2024|accessdate=26 December 2024}}&lt;/ref&gt;[https://vkvideo.ru/video-228643357_456239034 &amp;#8203;]
|- 
|100 м арқамен
| 54,02
| =
|[[Реган Смит ]] 
|{{Байрақ|АҚШ }}
| 18 қазан 2025
| Әлем чемпионаты
| {{Ту|АҚШ}} Вестмонт
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Women's 200m Backstroke Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011900070202EC0104FFFFFFFFFF01.pdf|work=Omega Timing|date=19 October 2025|access-date=24 October 2025}}&lt;/ref&gt;[https://vk.com/artemzagrebelny?z=video142497057_456239372%2F95216bcdf9baad493b%2Fpl_post_142497057_1589 &amp;#8203;]
|-
| 200 м арқамен
| 1:57.33
|
|[[Кейли Маккеун ]] 
| {{Байрақ|Австралия}}
| 24 қазан 2025
| Әлем чемпионаты
| {{Ту|Канада}} [[Торонто]]  
| &lt;ref&gt;{{cite web|title=Women's 200m Backstroke Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011900080202EE0104FFFFFFFFFF01.pdf|work=Omega Timing|date=2025-10-25|access-date= 2025-11-07}}&lt;/ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=irLveoaAuNA&amp;t=3s &amp;#8203;]
|-
| 50 м [[брасс]]
| 28,37
|жф
| [[Мейлутите, Рута|Рута Мейлутите]]
| {{Байрақ|Литва}}
| 17 желтоқсан 2022
| [[Чемпионат мира по плаванию|Әлем кубогы]]
| {{Ту|Аустралия}} [[Мельбурн]]  
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Women's 50m Breaststroke Semifinals Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011700030203EB0102FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=2022-12-17|accessdate=2022-12-17|archive-date=2022-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20221219235209/https://www.omegatiming.com/File/00011700030203EB0102FFFFFFFFFF01.pdf|deadlink=no}}&lt;/ref&gt; [https://www.facebook.com/zagrebelny.artem/videos/529222178935246/?notif_id=1671320917357622&amp;notif_t=video_processed&amp;ref=notif ​]
|-
| 100 м [[брасс]]
| 1.02,36
| =
| [[Мейлутите, Рута|Рута Мейлутите]]
| {{Байрақ|Литва}}
| 12 қазан 2013
| [[Кубок мира по плаванию|Әлем кубогы]]
| {{Ту|Ресей}} [[Москва]] 
|[https://www.youtube.com/watch?v=BXIf7VLV0-w ​]&lt;ref&gt;{{cite web|title=Women's 100m Breaststroke Result|url=http://www.omegatiming.com/File/Download?id=00010D020701021E02FFFFFFFFFFFF02|publisher=Omega Timing|date=2013-10-12|accessdate=2013-10-12|archive-date=2015-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924134859/http://www.omegatiming.com/File/Download?id=00010D020701021E02FFFFFFFFFFFF02|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;
|-
| 100 м [[брасс]]
| 1.02,36
| =
| [[Алия Аткинсон]]
| {{Байрақ|Ямайка}}
| 6 желтоқсан 2014
| [[Чемпионат мира по плаванию на короткой воде 2014|Әлем чемпионаты]]
| {{Ту|Катар}} [[Доха]] 
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Чемпионат мира по плаванию на короткой воде 2014. Официальный протокол.|url=https://www.omegatiming.com/File/00010E010D01021E02FFFFFFFFFFFF02.pdf|publisher=omegatiming.com|date=2014-12-06|accessdate=2021-05-14|archive-date=2021-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20210514050019/https://www.omegatiming.com/File/00010E010D01021E02FFFFFFFFFFFF02.pdf|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;
|-
| 100 м [[брасс]]
| 1.02,36
| =
| [[Алия Аткинсон]]
| {{Байрақ|Ямайка}}
| 26 тамыз 2016
| [[Кубок мира по плаванию|Әлем кубогы]]
| {{Ту|Франция}} [[Шартр]]
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Alia Atkinson Ties World Record in 100 Breaststroke in Chartres|url=https://swimswam.com/alia-atkinson-ties-world-record-100-breaststroke-chartres/|publisher=Swimswam|date=2016-08-26|accessdate=2016-08-26|archive-date=2019-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20190514122156/https://swimswam.com/alia-atkinson-ties-world-record-100-breaststroke-chartres/|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;
|-
| 200 м [[брасс]]
| 2.12,50
|
| [[Кейт Дуглас ]]
| {{Байрақ|АҚШ}}
| 13 желтоқсан 2024
| [[Чемпионат мира по плаванию на короткой воде|Әлем чемпионаты]]
| {{Ту|Венгрия}} [[Будапешт]] 
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Women's 200m Breaststroke Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080203EE0104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=13 December 2024|accessdate=19 December 2024}}&lt;/ref&gt; [https://vkvideo.ru/video-228643357_456239027 &amp;#8203;] 
|-
| 50 м [[баттерфляй]]
| 23,72
|
| [[Гретчен Уолш ]]
| {{Байрақ|АҚШ}}
| 11 қазан 2025  
|Әлем чемпионаты
| {{Ту|АҚШ}} Кармель
| &lt;ref&gt;{{cite web|title=Women's 50m Butterfly Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011900060204EB0104FFFFFFFFFF01.pdf|work=Omega Timing|date=11 October 2025|access-date=15 October 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
| 100 м [[баттерфляй]]
|52.71
|
| [[Гретчен Уолш ]]
|{{Байрақ|АҚШ}}
| 14 желтоқсан 2024
| [[Чемпионат мира по плаванию на короткой воде|Әлем чемпионаты]]
| {{Ту|Венгрия}} [[Будапешт]] 
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Women's 100m Butterfly Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080204EC0104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=14 December 2024|accessdate=22 December 2024}}&lt;/ref&gt;[https://vk.com/club228643357?z=video-228643357_456239030%2Fvideos-228643357%2Fpl_-228643357_-2 &amp;#8203;]
|-   
| 200 м [[баттерфляй]]
| 1.59,32
|
| [[Макинтош, Саммер|Саммер Макинтош]]
| {{Байрақ|Канада }}
| 12 желтоқсан 2024
| [[Чемпионат мира по плаванию на короткой воде 2024|Әлем чемпионаты]]
| {{Ту|Венгрия}} [[Будапешт]] 
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Women's 200m Butterfly Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080204EE0104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=12 December 2024|accessdate=12 December 2024}}&lt;/ref&gt;[https://vkvideo.ru/video-228643357_456239025 &amp;#8203;]
|- 
| 100 м комплексное плавание
| 55,98 
| 
| [[Гретчен Уолш ]]
| {{Байрақ|АҚШ}}
| 18 қазан 2024 
| Virginia vs Florida Dual Meet 
| {{Ту|Германия}} [[Берлин]] 
| &lt;ref&gt;{{cite web|title=Women's 100m IM TT WR|url= https://storage.googleapis.com/virginiasports-com/2024/10/UVA-vs-Florida-Full-Results.pdf|publisher= virginiasports-com|date=18 October 2024|access-date=12 Nobember 2024}}&lt;/ref&gt;[https://vkvideo.ru/video-228643357_456239022 &amp;#8203;] 
|-
| 200 м комплексное плавание
| 2.01,63
|
| [[Кейт Даглас]]
| {{Байрақ|АҚШ}}
| 10 желтоқсан 2024
| [[Чемпионат мира по плаванию на короткой воде 2024|Әлем чемпионаты]]
| {{Ту|Венгрия}} [[Будапешт]]
| &lt;ref&gt;{{cite web|title=Women's 200m IM Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080205EE0104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=10 December 2024|accessdate=28-01-2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Video - Women's 200m IM Final |url= https://vkvideo.ru/video-228643357_456239023|publisher= |date=10 December 2024|accessdate=28-01-2025}}&lt;/ref&gt;
|-
| 400 м комплексное плавание
| 4:15,48
|
| [[Summer McIntosh]]
| {{Байрақ|Канада}}
| 14 желтоқсан 2024
| [[Чемпионат мира по плаванию на короткой воде|Әлем чемпионаты]]
| {{Ту|Венгрия}} [[Будапешт]] 
|[https://vkvideo.ru/video-228643357_456239031 &amp;#8203;]
|-
| Эстафета 4×50 м&lt;br&gt;еркін
|1:32.50
| у
|[[Кромовидьойо, Раноми|Раноми Кромовидьойо]] (23.05)&lt;br&gt; Майке де Вард (23.16)&lt;br&gt;Ким Буш (23.47)&lt;br&gt;[[Хемскерк, Фемке|Фемке Хемскерк]] (22.82)
| {{Байрақ|Нидерланд}}
| 12 желтоқсан 2020
|Wouda Cup
| {{Ту|Нидерланд}} [[Эйндховен]] 
|[https://www.youtube.com/watch?v=rMdKoDyBAZE&amp;feature=emb_logo ​]&lt;ref&gt;{{cite web|title=Женщины, Эстафета 4×50 в/с, результаты |url=http://www.fina.org/fina-rankings/results?top=1&amp;gender=Women&amp;year=All&amp;poolConfiguration=SCM&amp;distance=All&amp;style=All&amp;timesMode=AllTimes&amp;continentId=All&amp;countryId=All&amp;type=overall-rankings&amp;selectedGroup=All&amp;selectedGender=Women&amp;selectedDistance=All|publisher=fina.org|date=2020-12-12 |accessdate=2021-12-17}}&lt;/ref&gt;
|-
| Эстафета 4×100 м&lt;br&gt;еркін
| 3:25.01
|
| [[Дугласс, Кейт|Кейт Дугласс]] (50.95)&lt;br&gt;[[Беркофф, Кэтрин|Кэтрин Беркофф]](51.38)&lt;br&gt;[[Алекс Шакелл]] (52.01)&lt;br&gt;[[Уолш, Гретчен|Гретхен Уолш]] (50.67)
| {{Байрақ|АҚШ}}
| 10 желтоқсан 2024
| [[Чемпионат мира по плаванию на короткой воде|Әлем чемпионаты]]
| {{Ту|Венгрия}} [[Будапешт]]  
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Women's 4x100m Freestyle Relay Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080201F70104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=10 December 2024|accessdate=1 January 2025}}&lt;/ref&gt;[https://vkvideo.ru/video-228643357_456239039 &amp;#8203;]
|-
| 4×200 м эстафета&lt;br&gt;еркін
| 7.30.13
|
|[[Уолш, Александра|Алекс Уолш ]] (1:53.25)&lt;br&gt;[[Пейдж Мэдден ]] (1:53.18)&lt;br&gt;[[Граймс, Кэти|Кэти Граймс  ]] (1:53.39)&lt;br&gt;[[Вайнштейн, Клэр|Клэр Вайнштейн]] (1:50.31)
| {{Байрақ|АҚШ}}
| 15 желтоқсан 2024
| [[Чемпионат мира по плаванию на короткой воде|Әлем чемпионаты]]
| {{Ту|Венгрия}} [[Будапешт]]  
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Women's 4x200m Freestyle Relay Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080201F80104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=12 December 2024|accessdate=1 January 2025}}&lt;/ref&gt;[https://vkvideo.ru/video-228643357_456239038 &amp;#8203;]
|-
| Эстафета 4×50 м&lt;br&gt;комбинация
| 1:42.35
|
| [[О'Каллахан, Молли|Молли О'Каллахан]] (25.49)&lt;br&gt;[[Ходжес, Челси|Челси Ходжес]] (29.11)&lt;br&gt;[[Маккион, Эмма|Эмма Маккион]] (24.43)&lt;br&gt;[[Вильсон, Мэдисон|Мэдисон Вильсон]] (23.32)
| {{Байрақ|Аустралия}}
| 17 желтоқсан 2022
| [[Чемпионат мира по плаванию на короткой воде 2022|Әлем чемпионаты]]
| {{Ту|Аустралия}} [[Мельбурн]]
| &lt;ref&gt;{{cite web|title=Women's 4 × 50 m Medley Relay Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011700030205F60104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=17 December 2022|accessdate=30-01-2025}}&lt;/ref&gt;
|-
| Эстафета 4×100 м&lt;br&gt;комбинация
| 3:40.41
|
| [[Смит, Реган|Реган Смит]] (54.02)&lt;br&gt;[[Кинг, Лили|Лили Кинг]] (1:03.02)&lt;br&gt;[[Уолш, Гретчен|Гретхен Уолш]] (52.84) &lt;br&gt;[[Дугласс,Кейт |Кейт Дугласс]] (50.53)
| {{Байрақ|АҚШ}}
| 15 желтоқсан 2024
| [[Чемпионат мира по плаванию на короткой воде|Әлем чемпионаты]]
| {{Ту|Венгрия}} [[Будапешт]] 
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Women's 4x100m Medley Relay Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080205F70104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=15 December 2024|accessdate=4 January 2025}}&lt;/ref&gt; [https://vkvideo.ru/video-228643357_456239040 &amp;#8203;]
|}
Шартты белгілер: # - рекорд ФИНА-дан ратификациялауды күтеді; Кезеңдердегі рекордтар: к-квалификация; жф — жартылай финал; э — эстафетаның 1-кезеңі; эк −эстафета квалификациясының 1-кезеңі; б — Б финалы; † — ұзағырақ жүзу кезінде; у-уақыт бойынша жүзу.

=== Микст ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%; width: 98%;&quot;
|-
! Ұзындық !! Уақыт !! !!Жүзуші !! Ел !! Күні !! Жарыс !! Өткізілген жері !! {{small|Видео}}
|-
|Эстафета 4×50 м&lt;br&gt; еркін
|1.27.26
|
|[[Леонардо Деплано ]] (20.97) &lt;br /&gt;[[Лоренцо Зацзери ]] (20.51)&lt;br /&gt;[[Сильвия Ди Пьетро ]] (23.07) &lt;br /&gt;[[Сара Кертис ]](22.71)
|{{Байрақ|Италия}}
|4 желтоқсан 2022
|[[Чемпионат Европы по плаванию на короткой воде|Еуропа чемпионаттары]]
|{{Ту|Польша}} [[Люблин]] 
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Mixed 4×50m Freestyle Relay Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/000119000A0301F60104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=4 December 2025|access-date=6 December 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
|Эстафета 4×50 м&lt;br&gt; комбинация
|1:35.15
|
| [[Мерфи, Райан (пловец)|Райан Мерфи]] (22.37) &lt;br&gt; [[Финк, Ник|Ник Финк]] (24.96)&lt;br&gt;[[Дуглас, Кейт|Кейт Дугласс]] (24.09)&lt;br&gt; [[Хаски, Торри|Торри Хаске]] (23.73)
|{{Байрақ|АҚШ}}
|14 желтоқсан 2022
|Әлем чемпионаты қысқа суда
|{{Ту|Аустралия}} [[Мельбурн]]  
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Mixed 4x50m Medley Relay Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011700030305F60104FFFFFFFFFF01.pdf|date=2022-12-14|accessdate=2022-12-14|archive-date=2022-12-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20221221014415/https://www.omegatiming.com/File/00011700030305F60104FFFFFFFFFF01.pdf|deadlink=no}}&lt;/ref&gt; [https://www.youtube.com/watch?v=ul7oas7Zcy4 ​]
|-
|Эстафета 4×100 м&lt;br&gt; комбинация
|3:30,47
|
|[[Мирон Лифинцев]] (48,90)&lt;br&gt;
[[Кирилл Пригода]] (54,86)&lt;br&gt;
[[Арина Суркова]] (55,63)&lt;br&gt;
[[Дарья Клепикова]] (51.08)
|{{Байрақ|Ресей}}
|14 желтоқсан 2024
|Әлем чемпионаты қысқа суда
|{{Ту|Венгрия}} [[Будапешт]]  
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Mixed 4 × 100 m Medley Relay Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080305F70104FFFFFFFFFF01.pdf|date=14 December 2024|accessdate=28 December 2024}}&lt;/ref&gt;[https://vkvideo.ru/video-228643357_456239036 &amp;#8203;]
|}
Шартты белгілер: # - рекорд ФИНА-дан ратификациялауды күтеді; Кезеңдердегі рекордтар: к-квалификация; жф — жартылай финал; э — эстафетаның 1-кезеңі; эк −эстафета квалификациясының 1-кезеңі; б — Б финалы; † — ұзағырақ жүзу кезінде; у-уақыт бойынша жүзу.

== Рекордшылар рейтингі ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot; width:100%;&quot;
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|Елдер
!rowspan=&quot;2&quot;|Рекорд&lt;br&gt;саны
!style=&quot;width:3em&quot;|ҰС
!style=&quot;width:3em&quot;|ҚС
!style=&quot;width:4em&quot;|Барлығы
!style=&quot;width:3em&quot;|ҰС
!style=&quot;width:3em&quot;|ҚС
!style=&quot;width:4em&quot;|Барлығы
!style=&quot;width:3em&quot;|ҰС
!style=&quot;width:3em&quot;|ҚС
!style=&quot;width:4em&quot;|Барлығы
|- class=&quot;unsortable&quot;
!colspan=&quot;3&quot;|Ерлер
!colspan=&quot;3&quot;|Әйелдер
!colspan=&quot;3&quot;|Микст
|-
|align=left|{{Байрақ|АҚШ}} || 22 || 6 || 7 || 13 || 4 || 4 || 8 || || 1 || 1
|-
|align=left|{{Байрақ|Аустралия}} || 17 || || 3 || 3 || 7 || 6 || 13 || 1 || || 1 
|-
|align=left|{{Байрақ|Қытай}} || 6 || 4 || || 4 || 1 || 1 || 2 || || ||
|-
|align=left|{{Байрақ|Венгрия}} || 5 || 1 || 1 || 2 || 1 || 2 || 3 || || ||
|-
|align=left|{{Байрақ|Швеция}} || 5 || || || || 4 || 1 || 5 || || ||
|-
|align=left|{{Байрақ|Франция}} || 4 || 1 || 2 || 3 || || || || || 1 || 1
|-
|align=left|{{Байрақ|Германия}} || 4 || 2 || 2 || 4 || || || || || ||
|-
|align=left|{{Байрақ|Ресей}} || 4 || 1 || 2 || 3 || 1 || || 1 || || ||
|-
|align=left|{{Байрақ|Канада}} || 3 || || || || 1 || 2 || 3 || || ||
|-
|align=left|{{Байрақ|Ұлыбритания}} || 3 || 2 || || 2 || || || || 1 || || 1
|-
|align=left|{{Байрақ|Италия}} || 3 || 1 || 2 || 3 || || || || || ||
|-
|align=left|{{Байрақ|Литва }} || 3 || || || || 1 || 2 || 3 || || ||
|-
|align=left|{{Байрақ|Бразилия }} || 2 || 1 || 1 || 2 || || || || || ||
|-
|align=left|{{Байрақ|Жапония}} || 2 ||  || 2 || 2 || || || || || ||
|-
|align=left|{{Байрақ|Нидерланд }} || 2 || || || || || 2 || 2 || || ||
|-
|align=left|{{Байрақ|Испания}} || 2 || || || || || 2 || 2 || || ||
|-
|align=left|{{Байрақ|Беларусь}} || 1 || || 1 || 1 || || || || || ||
|-
|align=left|{{Байрақ|Гонконг}} || 1 || || || || || 1 || 1 || || ||
|-
|align=left|{{Байрақ|Ирландия}} || 1 || || 1 || 1 || || || || || ||
|-
|align=left|{{Байрақ|Ямайка}} || 1 || || || || || 1 || 1 || || ||
|-
|align=left|{{Байрақ|Түркия}} || 1 || || 1 || 1 || || || || || ||
|-
|align=left|{{Байрақ|Украина}} || 1 || 1 || || 1 || || || || || ||
|- class=sortbottom
| '''Барлығы''' || '''93''' || '''20''' || '''25''' || '''45''' || '''21''' || '''24''' || '''44''' || '''2''' || '''2''' || '''4'''
|}
{{col-begin}}
{{col-break|width=50%}}


== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер|2}}</text>
      <sha1>7wdn6dg5otlhhtsvuvbwl8gflcev3yy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дональд Трамптың екінші кабинеті</title>
    <ns>0</ns>
    <id>748705</id>
    <revision>
      <id>3643321</id>
      <parentid>3561631</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T08:05:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rakoon</username>
        <id>137797</id>
      </contributor>
      <origin>3643321</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70183" sha1="742s95i7vkqjlf60r4p2qj4h1hplta5" xml:space="preserve">{{Үкімет
 | Атауы               = Екінші Трамп кабинеті&lt;br&gt;{{Nobold|Second Trump Cabinet}}
 | Байрағы             = Flag of the United States.svg
 | Құзыреті            = Америка Құрама Штаттарының&lt;!-- Мемлекетін ілік септікте жазыңыз --&gt;
 | Үкімет нөмірі       = 47&lt;!-- Бұл — ел тарихындағы нешінші үкімет? --&gt;
 | Үкімет түрі         = [[АҚШ кабинеті|кабинеті]]
 | Сурет               = Second cabinet of Donald Trump in August 2025.jpg
 | Ені                 = 
 | Сурет атауы         = Екінші Трамп кабинеті, 2025 жылғы тамыз
 | Құрылуы             = 
 | Таратылуы           = 
 | Статусы             = қазіргісі

 | Мемлекет басшысы             = 
 | Үкімет басшысы               = [[АҚШ президенті|президент]] '''[[Дональд Трамп]]'''
 | Үкімет басшысының орынбасары = [[АҚШ вице-президенті|вице-президент]] '''[[Джей Ди Вэнс]]'''
 | Өзге басшы лауазымы          = 
 | Өзге басшы                   = 
 | Министрлер саны     = 
 | Биліктегі партия    = {{Colorbox|#E81B23}} [[Республикалық партия (АҚШ)|Республикалық]]
 | Түрі                = Көпшілік үкіметі
 | Парламенті          = [[АҚШ Конгрессі]]
 | Шақырылымы          = 119-Конгресс&lt;br&gt;120-Конгресс&lt;br&gt;121-Конгресс (17 күн бойы)
 | Оппозиция партиялары   = {{Colorbox|#3333FF}} [[Демократиялық партия (АҚШ)|Демократиялық]]
 | Оппозиция басшылары    = 

 | Сайлауы   = [[2024 АҚШ президент сайлауы]]
 | Ізашары  = [[Джо Байденнің кабинеті|Байден кабинеті]]
 | Ізбасары = 
 | Ортаққор     = 
}}
АҚШ президенті [[Дональд Трамп]] өз өкілеттігін 2025 жылғы 20 қаңтарда бастады. Президент өзінің Кабинет мүшелерін [[АҚШ Сенаты]]на ұсынды және болашақ кабинет мүшелерінің біразы әлі лауазымдарына қабылданбады.

== Кабинет ==
Атқарушы департаменттердің басшылары ретінде [[АҚШ кабинеті]]нің барлық тұрақты мүшелері қызметіне кіріспес бұрын президент тағайындағаннан кейін [[АҚШ Сенаты]] кеңесі мен келісімін талап етеді. [[АҚШ вице-президенті|Вице-президент]] лауазымы [[АҚШ Конституциясы]]на сәйкес лауазымға сайлауды талап етеді және осылайша басқа кабинет мүшелерінен ерекшеленеді. Президент сондай-ақ басқа агенттіктердің басшыларын және [[АҚШ президентінің атқару кеңсесі|Президенттің Атқарушы кеңсесі]]нің Сенатпен расталмаған мүшелерін Кабинет деңгейіндегі Кабинетінің мүшелерін де тағайындай алады.

Республикалық партия келесі Сенатта көпшілікке ие болады және сол себептен Трамптың барлық тағайындаулары аз бәсекелестікпен бекітіледі деп күтілуде.&lt;ref&gt;{{Cite web |author=Lange, Jason; Shepardson, David |date=2024-11-11 |title=Republicans on brink of clinching US House control after taking Senate |url=https://www.reuters.com/world/us/republicans-brink-clinching-us-house-control-2024-11-09/ |publisher=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt; Дегенмен, кейбір кандидаттар сенаттағы бірнеше республикашылдар тарапынан сынға ұшырады.&lt;ref name=&quot;dhm-nyt-24&quot;&gt;{{cite news |author=Demirjian, Karoun; Hulse, Carl; Miller, Maya C. |title=Trump's Cabinet Picks Test Senate G.O.P.'s Deference |url=https://www.nytimes.com/2024/11/14/us/trumps-nominees-test-republicans.html |work=[[The New York Times]] |date=November 14, 2024}}&lt;/ref&gt;

2024 жылғы 12 қарашада жаңадан сайланған президент [[Дональд Трамптың екінші президенттігі|Трамп екінші президенттігін]]де [[Илон Маск]] пен [[Вивек Рамасвами]]дың [[Үкімет тиімділігінің департаменті (АҚШ)|Үкімет тиімділігі департаменті]]н басқару үшін бірге жұмыс істейтінін хабарлады.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Donald J. Trump (@realDonaldTrump) |url=https://truthsocial.com/@realDonaldTrump/113472884874740859 |accessdate=2024-11-13 |publisher=Truth Social |lang=en}}&lt;/ref&gt; Атауына қарамастан, оның федералды атқарушы департамент болуы екіталай, өйткені ресми департаменттер Конгресстің мақұлдауын талап етеді және департаменттің [[АҚШ президентінің атқару кеңсесі|Президенттің Атқарушы Кеңсесі]]нің, не [[Әкімшілік-бюджет басқарма]]сымен тығыз жұмыс істейтін президенттік комиссияның құрамдас бөлігі болуы ықтимал.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Wen |first=Philip |date=2024-11-13 |title=Trump selects Elon Musk to lead government efficiency department |url=https://www.theguardian.com/us-news/2024/nov/12/trump-appoints-elon-musk-government-efficiency-department |access-date=2024-11-13 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://spacenews.com/nasa-faces-disruptive-presidential-transition/ NASA faces disruptive presidential transition], Jeff Foust, [[SpaceNews]], 13 November 2024.&lt;/ref&gt;

{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
!colspan=4 style=&quot;text-align:center; font-size:100%; color:white; background:#AE1C23;&quot; |Президент Дональд Трамптың екінші кабинеті
|-
|colspan=4 style=&quot;text-align:left&quot; |
{{legend|#90EE90&lt;!--old lace--&gt;|Лауазымына сайланып қойған}}
{{legend|lightblue|Тағайындалуын Сенат әлі растамады}}
{{legend|lightyellow|Міндетін атқарушысы}}
{{legend|#C0C0C0&lt;!--light gray--&gt;|Тағайындалуы Сенат растауын қажет етпейді}}
|-
!scope=&quot;col&quot; style=&quot;width: 30%;&quot; |Лауазымы&lt;br&gt;{{small|Жарияланған/расталған күні}}
!scope=&quot;col&quot; style=&quot;width: 20%;&quot; |Иесі
!scope=&quot;col&quot; style=&quot;width: 30%;&quot; |Лауазымы&lt;br&gt;{{small|Жарияланған/расталған күні}}
!scope=&quot;col&quot; style=&quot;width: 20%;&quot; |Иесі
|-
|style=&quot;background: #90EE90;&quot; |[[Сурет:Seal of the Vice President of the United States.svg|75x75px]]
[[АҚШ вице-президенті|Вице-Президент]]&lt;br&gt;{{small|2024 жылғы 15 шілдеде жариялады&lt;br&gt;2024 жылғы 5 қарашада сайланды&lt;br&gt;2025 жылғы 20 қаңтарда өкілеттігін [[Дональд Трамптың екінші ұлықталуы|бастады]]}}
|style=&quot;background: #90EE90;&quot; |[[Сурет:January 2025 Official Vice Presidential Portrait of JD Vance (3x4 cropped).jpg|frameless|132x132px]]&lt;br&gt;{{small|Бұрынғы [[АҚШ Сенаты|АҚШ Сенаторы]]}}&lt;br&gt;'''[[Джей Ди Вэнс]]'''&lt;br&gt;{{small|[[Огайо]]лық}}
|[[Сурет:Seal of the United States Secretary of State.svg|75x75px]]
[[АҚШ Мемлекеттік хатшысы|Мемлекеттік хатшы]]&lt;br&gt;{{small|2024 жылғы 13 қарашада жариялады}}&lt;br&gt;{{small|2025 жылғы 20 қаңтарда өкілеттігін бастады}}
|[[Сурет:Official portrait of the United States Secretary of State Marco Rubio, January 2025 (cropped).jpg|132x132px]]&lt;br&gt;{{small|Бұрынғы [[АҚШ Сенаты|АҚШ Сенаторы]]}}&lt;br&gt;'''[[Марко Рубио]]'''&lt;br&gt;{{small|[[Флорида]]лық}}
|-
|[[Сурет:US-DeptOfTheTreasury-Seal.svg|75x75px]]
[[АҚШ Қаржы министрі|Қаржы министрі]]&lt;br&gt;{{small|2024 жылғы 22 қарашада жариялады}}&lt;br&gt;{{small|2025 жылғы 28 қаңтарда өкілеттігін бастады}}
|[[Сурет:Scott Bessent, official portrait (2025) (cropped).jpg|125x125px]]&lt;br&gt;{{small|Key Square Group директоры}}&lt;br&gt;'''[[Скотт Бессант]]'''&lt;br&gt;{{small|[[Оңтүстік Каролина]]лық}}
|[[Сурет:US Department of Defense seal.svg|75x75px]]
[[АҚШ Қорғаныс министрі|Қорғаныс министрі]]&lt;br&gt;{{small|2024 жылғы 12 қарашада жариялаған}}&lt;br&gt;{{small|2025 жылғы 25 қаңтарда өкілеттігін бастады}}
|[[Сурет:Secretary of Defense Pete Hegseth official portrait (cropped).jpg|125x125px]]&lt;br&gt;{{small|Ұлттық ұлан мүшесі және жүргізуші}}&lt;br&gt;'''[[Пит Хегсет]]'''&lt;br&gt;{{small|[[Теннеси]]лік}}
|-
|[[Сурет:US-DeptOfJustice-Seal.svg|75x75px]]
[[АҚШ Бас прокуроры|Бас прокурор]]&lt;br&gt;{{small|2024 жылғы 21 қарашада жариялаған}}&lt;br&gt;{{small|2025 жылғы 5 ақпанда өкілеттігін бастады}}
|[[Сурет:Pam Bondi official portrait (cropped).jpg|frameless|125x125px]]&lt;br&gt;{{small|Бұрынғы Флорида бас прокуроры}}&lt;br&gt;'''[[Пэм Бонди]]'''&lt;br&gt;{{small|[[Флорида]]лық}}
|[[Сурет:US-DeptOfTheInterior-Seal.svg|75x75px]]
[[АҚШ Ішкі істер министрі|Ішкі істер министрі]]&lt;br&gt;{{small|2024 жылғы 14 қарашада жариялаған}}&lt;br&gt;{{small|2025 жылғы 1 ақпанда өкілеттігін бастады}}
|[[Сурет:Doug Burgum 2025 DOI cropped portrait.jpg|135x135px]]&lt;br&gt;{{small|Губернатор}}&lt;br&gt;'''[[Даг Бёргам]]'''&lt;br&gt;{{small|[[Солтүстік Дакота]]лық}}
|-
|[[Сурет:Seal of the U.S. Department of Agriculture.svg|75x75px]]
[[АҚШ Ауыл шаруашылығы министрі|Ауыл шаруашылығы министрі]]&lt;br&gt;{{small|2024 жылғы 23 қарашада жариялады}}&lt;br&gt;{{small|2025 жылғы 13 ақпанда өкілеттігін бастады}}
|[[Сурет:Second Portrait of Secretary Rollins (cropped).jpg|125x125px]]&lt;br&gt;{{small|Бұрынғы Жергілікті заңнама кеңесінің уақытша басшысы}}&lt;br&gt;'''[[Брук Роллинз]]'''&lt;br&gt;{{small|[[Техас]]тық}}
|[[Сурет:US-DeptOfCommerce-Seal.svg|75x75px]]
[[АҚШ Сауда министрі|Сауда министрі]]&lt;br&gt;{{small|2024 жылғы 19 қарашада жариялаған}}&lt;br&gt;{{small|2025 жылғы 21 ақпанда өкілеттігін бастады}}
|[[Сурет:Howard Lutnick 2025 (cropped1).jpg|136x136px]]&lt;br&gt;{{small|Кәсіпкер}}&lt;br&gt;'''[[Говард Лютник]]'''&lt;br&gt;{{small|[[Нью-Йорк]]тік}}
|-
|[[Сурет:US-DeptOfLabor-Seal.svg|75x75px]]
[[АҚШ Еңбек министрі|Еңбек министрі]]&lt;br&gt;{{small|2024 жылғы 22 қарашада жариялады}}&lt;br&gt;{{small|2025 жылғы 15 наурызда өкілеттігін бастады}}
|[[Сурет:Secretary Lori Chavez-DeRemer official portrait 2025 (cropped).jpg|130x130px]]&lt;br&gt;{{small|[[АҚШ Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]ның депутаты}}&lt;br&gt;'''[[Лори Чавес-Деремер]]'''&lt;br&gt;{{small|[[Орегон]]дық}}
|[[Сурет:Seal of the United States Department of Health and Human Services.svg|75x75px]]
[[АҚШ Денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер министрі|Денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер министрі]]&lt;br&gt;{{small|2024 жылғы 14 қарашада жариялаған}}&lt;br&gt;{{small|2025 жылғы 13 ақпанда өкілеттігін бастады}}
|[[Сурет:Robert F. Kennedy Jr., official portrait (2025) (cropped 3-4).jpg|136x136px]]&lt;br&gt;{{small|Заңгер және активист}}&lt;br&gt;'''[[Роберт Ф. Кеннеди (кіші)|кіші Роберт Ф. Кеннеди]]'''&lt;br&gt;{{small|[[Калифорния]]лық}}
|- 
|[[Сурет:US-DeptOfHUD-Seal.svg|70x70px]]
[[АҚШ Тұрғын үй салу және қала дамыту министрі|Тұрғын үй салу және қала дамыту министрі]]&lt;br&gt;{{small|2024 жылғы 22 қарашада жариялады}}&lt;br&gt;{{small|2025 жылғы 5 ақпанда өкілеттігін бастады}}
|[[Сурет:Scott Turner, official portrait (2025).jpg|128x128px]]&lt;br&gt;{{small|[[Техас Өкілдер палатасы|Штат Өкілдер палатасы]]ның бұрынғы депутаты}}&lt;br&gt;'''[[Скотт Тёрнер]]'''&lt;br&gt;{{small|[[Техас]]тық}}
|[[Сурет:Seal of the United States Department of Transportation - Alternate Version.svg|70x70px]]
[[АҚШ Көлік министрі|Көлік министрі]]&lt;br&gt;{{small|2024 жылғы 18 қарашада жариялаған}}&lt;br&gt;{{small|2025 жылғы 28 қаңтарда өкілеттігін бастады}}
|[[Сурет:Secretary of Transportation Sean Duffy Official Portrait (cropped).jpg|135x135px]]&lt;br&gt;{{small|Бұрынғы [[АҚШ Өкілдер палатасы|Палата]] депутаты}}&lt;br&gt;'''[[Шон Даффи]]'''&lt;br&gt;{{small|[[Висконсин]]дік}}
|-
|[[Сурет:Seal of the United States Department of Energy.svg|73x73px]]
[[АҚШ Энергетика министрі|Энергетика министрі]]&lt;br&gt;{{small|2024 жылғы 16 қарашада жариялаған}}&lt;br&gt;{{small|2025 жылғы 4 ақпанда өкілеттігін бастады}}
|[[Сурет:Secretary Chris Wright Official Portrait (cropped).jpg|122x122px]]&lt;br&gt;{{small|Кәсіпкер}}&lt;br&gt;'''[[Крис Райт]]'''&lt;br&gt;{{small|[[Колорадо]]лық}}
|[[Сурет:US-DeptOfEducation-Seal.svg|75x75px]]
[[АҚШ Білім беру министрі|Білім беру министрі]]&lt;br&gt;{{small|2024 жылғы 19 қарашада жариялады}}&lt;br&gt;{{small|2025 жылғы 3 наурызда өкілеттігін бастады}}
|[[Сурет:ED Sec Linda McMahon (cropped).jpg|125x125px]]&lt;br&gt;{{small|Бұрынғы [[Шағын бизнес істері басқармасының әкімшісі|Шағын бизнес істерінің әкімшісі]]}}&lt;br&gt;'''[[Линда Макмэн]]'''&lt;br&gt;{{small|[[Коннектикут]]тық}}
|-
|[[Сурет:Seal of the U.S. Department of Veterans Affairs.svg|75x75px]]
[[АҚШ Ардагерлер істері министрі|Ардагерлер істері министрі]]&lt;br&gt;{{small|2024 жылғы 14 қарашада жариялаған}}&lt;br&gt;{{small|2025 жылғы 5 ақпанда өкілеттігін бастады}}
|[[Сурет:Official portrait of Douglas Collins, U.S. Secretary of Veterans Affairs (cropped) (cropped).jpeg|125x125px]]&lt;br&gt;{{small|Бұрынғы [[АҚШ Өкілдер палатасы|Палата]] депутаты}}&lt;br&gt;'''[[Даг Коллинз (саясаткер)|Даг Коллинз]]'''&lt;br&gt;{{small|[[Джорджия]]лық}}
|[[Сурет:Seal of the United States Department of Homeland Security.svg|75x75px]]
[[АҚШ Ішкі қауіпсіздік министрі|Ішкі қауіпсіздік министрі]]&lt;br&gt;{{small|2024 жылғы 12 қарашада жариялаған}}&lt;br&gt;{{small|2025 жылғы 25 қаңтарда өкілеттігін бастады}}
|[[Сурет:Official Portrait of Secretary Kristi Noem (cropped).jpg|frameless|125x125px]]&lt;br&gt;{{small|Губернатор}}&lt;br&gt;'''[[Кристи Ноэм]]'''&lt;br&gt;{{small|[[Оңтүстік Дакота]]лық}}
|-
|colspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:left&quot; |

=== Кабинет деңгейлі қызметкерлер ===
|-
!Лауазымы&lt;br/&gt;{{small|Жарияланған/расталған күні}}
!Иесі
!Лауазымы&lt;br/&gt;{{small|Жарияланған/расталған күні}}
!Иесі
|-
|style=&quot;background:#C0C0C0;&quot; |[[Сурет:The White House logo under Trump 2.0.jpg|75x75px]]
[[Ақ Үй аппаратының басшысы]]&lt;br&gt;{{small|2024 жылғы 7 қарашада жариялады&lt;br&gt;2025 жылғы 20 қаңтарда өкілеттігін бастады}}
|style=&quot;background:#C0C0C0;&quot; |[[Сурет:Susie Wiles 2025 (edited crop).jpg|125x125px]]&lt;br&gt;{{small|Саяси кеңесші}}&lt;br&gt;'''[[Сьюзи Уайлс]]'''&lt;br&gt;{{small|[[Флорида]]лық}}
|[[Сурет:Environmental Protection Agency logo.svg|75x75px]]
[[Қоршаған ортаны қорғау агенттігінің әкімшісі]]&lt;br&gt;{{small|2024 жылғы 11 қарашада жариялаған}}&lt;br&gt;{{small|2025 жылғы 29 қаңтарда өкілеттігін бастады}}
|[[Сурет:Lee Zeldin EPA Official Portrait (cropped).jpg|134x134px]]&lt;br&gt;{{small|Бұрынғы [[АҚШ Өкілдер палатасы|Палата]] депутаты}}&lt;br&gt;'''[[Ли Зелдин]]'''&lt;br&gt;{{small|[[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]]тік}}
|-
|[[Сурет:US-OfficeOfManagementAndBudget-Seal.svg|75x75px]]
[[Әкімшілік-бюджеттік басқарма|Әкімшілік-бюджеттік басқарма директоры]]&lt;br&gt;{{small|2024 жылғы 22 қарашада жариялады}}&lt;br&gt;{{small|2025 жылғы 7 ақпанда өкілеттігін бастады}}
|[[Сурет:Russell Vought.jpg|100px]]&lt;br&gt;{{small|Бұрынғы [[Әкімшілік-бюджеттік басқарма|ӘББ директоры]]}}&lt;br&gt;'''[[Рассел Воут]]'''&lt;br&gt;{{small|[[Вирджиния]]лық}}
|[[Сурет:The Office of the Director of National Intelligence.svg|75x75px]]
[[Ұлттық барлау директоры]]&lt;br&gt;{{small|2024 жылғы 13 қарашада жариялаған}}&lt;br&gt;{{small|2025 жылғы 12 ақпанда өкілеттігін бастады}}
|[[Сурет:Director Tulsi Gabbard Official Portrait (cropped).jpg|134x134px]]&lt;br&gt;{{small|Бұрынғы [[АҚШ Өкілдер палатасы|Палата]] депутаты}}&lt;br&gt;'''[[Талси Габбард]]'''&lt;br&gt;{{small|[[Гавайи]]лік}}
|-
|[[Сурет:Seal of the U.S. Central Intelligence Agency.svg|75x75px]]
[[Орталық барлау агенттігінің директоры]]&lt;br&gt;{{Small|2024 жылғы 12 қарашада жариялаған}}&lt;br&gt;{{small|2025 жылғы 25 қаңтарда өкілеттігін бастады}}
|[[Сурет:John Ratcliffe official photo (cropped).jpg|122x122px]]&lt;br&gt;{{small|Бұрынғы [[Ұлттық барлау директоры|Ұлттық барлау қызметкері]]}}&lt;br&gt;'''[[Джон Ли Рэтклифф]]'''&lt;br&gt;{{small|[[Техас]]тық}} 
|[[Сурет:US-TradeRepresentative-Seal.svg|75x75px]]
[[АҚШ Сауда өкілдігі|Сауда өкілі]]&lt;br&gt;{{small|2024 жылғы 26 қарашада жарияланған}}&lt;br&gt;{{small|2025 жылғы 27 ақпанда өкілеттігін бастады}}
|[[Сурет:Official portrait of U.S. Trade Representative Jamieson Greer (cropped 1).jpg|130x130px]]&lt;br&gt;{{small|[[АҚШ Сауда өкілдігі|Сауда өкілдігі]] аппаратының бұрынғы басшысы}}&lt;br&gt;'''[[Джеймисон Грир]]'''&lt;br&gt;{{small|[[Вашингтон]]дық}}
|-
|style=&quot;background: lightblue;&quot; |[[Сурет:U.S. Department of State official seal.svg|72x72px]]
[[АҚШ-тың Біріккен Ұлттар Ұйымындағы елшілер тізімі|Біріккен Ұлттар Ұйымына елші]]&lt;br&gt;{{small|2025 жылғы 1 мамырда жариялаған}}
|style=&quot;background: lightblue;&quot; |[[Сурет:Official portrait of National Security Advisor Mike Waltz (cropped 1).jpg|122x122px]]&lt;br&gt;{{small|Бұрынғы [[Ұлттық қауіпсіздік бойынша АҚШ президентінің кеңесшісі|Ұлттық қауіпсіздік кеңесшісі]]}}&lt;br&gt;'''[[Майкл Уолтц]]'''&lt;br&gt;{{small|[[Флорида]]лық}}
|[[Сурет:US-SmallBusinessAdmin-Seal.svg|75x75px]]
[[Шағын бизнес істері басқармасының әкімшісі]]&lt;br&gt;{{small|2024 жылғы 4 желтоқсанда жариялаған}}&lt;br&gt;{{small|2025 жылғы 20 ақпанда өкілеттігін бастады}}
|[[Сурет:Kelly Loeffler.jpg|100px]]&lt;br&gt;{{small|Бұрынғы [[АҚШ Сенаты|Сенатор]]}}&lt;br&gt;'''[[Келли Леффлер]]'''&lt;br&gt;{{small|[[Джорджия]]лық}}
|}

== Сайланған қызметкерлері ==
=== Президент ===
[[2024 АҚШ президент сайлауы]]нда Дональд Трамп Сайлаушылар алқасының 312 даусына ие болып, [[Камала Харрис]]ке қарсы жеңіп шықты. Нәтиженің ресмиленуі 2025 жылғы 6 қаңтарда өтті. Трамп өкілеттігін [[Дональд Трамптың екінші ұлықталуы|2025 жылғы 20 қаңтарда бастады]].

{|class=&quot;wikitable collapsible&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
!colspan=&quot;6&quot; |Америка Құрама Штаттарының президенті
|-
!Портреті
!Есімі
!Туған күні
!Штаты
!Өмірбаяны
!Дереккөз
|-
|[[Сурет:TrumpPortrait (cropped).jpg|frameless|158x158px]]
|'''[[Дональд Трамп]]'''
|{{dts|1946|6|14}}&lt;br&gt;(жасы {{age|1946|6|14}})
|{{байрақ|Флорида}}
|
* [[АҚШ президенттерінің тізімі|45]]-[[АҚШ президенті]] (2017–2021)
* [[The Trump Organization]] төрағасы (1971–2017)
|&lt;ref name=bbcwin&gt;{{Cite news |title=Trump pulls off historic White House comeback |url=https://www.bbc.com/news/articles/c62l5zdv7zko |access-date=November 6, 2024 |publisher=BBC News}}&lt;/ref&gt;
|}

=== Вице-президент ===
[[АҚШ вице-президенті|Вице-президент]] — Сенаттың мақұлдауын талап етпейтін, өз лауазымына сайланатын жалғыз кабинет мүшесі, вице-президент, оған қоса, президенттің қалауы бойынша жұмыс істемейді. Бұқаралық ақпарат құралдарының болжамына ие болған Трамптың сайлаудағы ондаған ықтимал серіктестері болды. Трамптың сенатор [[Джей Ди Вэнс]]ты ([[Республикалық партия (АҚШ)|R]]-[[Огайо|OH]]) таңдауы 2024 жылғы 15 шілдеде ресми түрде жарияланды және 2024 жылғы 15 шілдеде [[Республикалық партияның ұлттық съезі (2024)|2024 жылғы Республикалық ұлттық съез]] делегаттары арасында парламенттік процедура арқылы қолдау көрсету арқылы расталды.

[[2024 АҚШ президент сайлауы|Сайлау]] нәтижелері 2025 жылғы 6 қаңтарда ресмиленді. Вэнс өкілеттігін 2025 жылғы 20 қаңтарда бастады.

{|class=&quot;wikitable collapsible&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
!colspan=&quot;6&quot; |Америка Құрама Штаттарының вице-президенті
|-
!Портреті
!Есімі
!Туған күні
!Штаты
!Өмірбаяны
!Дереккөз
|-
|[[Сурет:January 2025 Official Vice Presidential Portrait of JD Vance (3x4 cropped).jpg|frameless|153x153px]]
|'''[[Джей Ди Вэнс]]'''
|{{dts|1984|8|2}}&lt;br&gt;(жасы {{age|1984|8|2}})
|{{байрақ|Огайо}}
|
* [[Огайо]]дан сайланған [[АҚШ Сенаты|АҚШ Сенаторы]] (2023–) &lt;!--(2023–2025)--&gt;
* [[АҚШ теңіз жаяу әскерінің корпусы|Теңіз жаяу әскері]]ндегі [[капрал]] (2003–2007)
|&lt;ref name=bbcwin/&gt;
|}

== Кабинетке таңдалған үміткерлер ==
Төменде Кабинеттің лауазымдары көрсетілген, құрылу реті бойынша.

=== Мемлекеттік хатшы ===
Мемлекеттік хатшыға үміткер [[Халықаралық қатынастар бойынша АҚШ Сенатының комитеті]] мүшелерінің тыңдауында талқыланып, оған кейін бүкіл Сенат дауыс берді.

{|class=&quot;wikitable collapsible&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
!colspan=&quot;6&quot; |[[АҚШ Мемлекеттік хатшысы|Мемлекеттік хатшы]]
|-
!Портреті
!Есімі
!Туған күні
!Штаты
!Өмірбаяны
!Дереккөз
|-
|[[Сурет:Senator Rubio official portrait.jpg|125x125px]]
|'''[[Марко Рубио]]'''
|{{dts|1971|5|28}}&lt;br&gt;(жасы {{age|1971|5|28}})
|{{байрақ|Флорида}}
|
* [[АҚШ Республикалық партиясының праймеризі (2016)|2016 жылғы Республикалық праймериз]]дегі [[АҚШ президенті|АҚШ президенттігі]]не үміткер
* [[Флорида]]дан сайланған [[АҚШ Сенаты|АҚШ Сенаторы]] (2011–)
* [[Флорида Өкілдер палатасы]]ның 94-спикері (2006–2008)
* 111-ауданнан сайланған [[Флорида Өкілдер палатасы]]ның депутаты (2000–2008)
* [[Уэст-Майами]] қалалық комиссиясының мүшесі (1998–2000)
|&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Beggin |first=Riley |title=Trump taps Marco Rubio for Secretary of State |url=https://www.usatoday.com/story/news/politics/2024/11/13/trump-marco-rubio-secretary-state/76198371007/ |access-date=2024-11-13 |website=USA TODAY |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|}

=== Қаржы министрі ===
Қаржы министріне үміткер Қаржы бойынша АҚШ Сенатының комитеті мүшелерінің тыңдауында талқыланып, оған кейін бүкіл Сенат дауыс берді.

{| class=&quot;wikitable collapsible&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! colspan=&quot;6&quot; |[[АҚШ Қаржы министрі|Қаржы министрі]]
|-
!Портреті
!Есімі
!Туған күні
!Штаты
!Өмірбаяны
!Дереккөз
|-
|[[Сурет:Tim Scott and Scott Bessent (cropped).jpg|frameless|125x125px]]
|'''[[Скотт Бессант]]'''
|{{dts|1962||}}&lt;br /&gt;(жасы {{age|1962|1|1}})
|{{байрақ|Оңтүстік Каролина}}
|
* Key Square Group негіздеушісі (2015–)
* [[2024 АҚШ президент сайлауы|2024 жылғы Дональд Трамп сайлауалды кампаниясы]]ның экономикалық кеңесшісі
* [[Джордж Сорос|Soros]] Fund Management инвестиция бойынша аға қызметкері (2011–2015)
* [[Халықаралық қатынастар жөнiндегi кеңес]]тің мүшесі (2016–)
*
|&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |date=2024-11-22 |title=Trump picks Scott Bessent to serve as treasury secretary |url=https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/trump-picks-scott-bessent-serve-treasury-secretary-rcna180171 |access-date=2024-11-23 |publisher=NBC News |language=en}}&lt;/ref&gt;
|}

=== Қорғаныс министрі ===
Қорғаныс министріне үміткер [[Қарулы күштер бойынша АҚШ Сенатының комитеті]] мүшелерінің тыңдауында талқыланып, оған кейін бүкіл Сенат дауыс берді.

{|class=&quot;wikitable collapsible&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
!colspan=&quot;6&quot; |[[АҚШ Қорғаныс министрі|Қорғаныс министрі]]
|-
!Портреті
!Есімі
!Туған күні
!Штаты
!Өмірбаяны
!Дереккөз
|-
|[[Сурет:Pete Hegseth Official Portrait.jpg|frameless|125x125px]]
|'''[[Пит Хегсет]]'''
|{{dts|1980|06|06}}&lt;br/&gt;(жасы {{age|1980|06|06}})
|{{байрақ|Теннесси}}
|
* [[Fox News]] жүргізушісі (2014–2024)
* [[АҚШ Ұлттық ұланының әскері|Ұлттық ұлан әскері]]ндегі [[майор]] (2003–)
* {{iw|Ардагерлер Бостандық үшін|Vets For Freedom|en|Vets For Freedom}} атқарушы директоры (2007–2012)
* [[Миннесота]]дан сайланбақ болған [[АҚШ Сенаты|АҚШ Сенаторы]]на үміткер
|&lt;ref name=HegsethTN&gt;{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2024/11/13/media/pete-hegseth-fox-news-trump-defense-secretary/index.html|title=How Pete Hegseth went from Fox News host to Trump's Defense Secretary pick|first=Brian|last=Stelter|date=2024-11-13|publisher=[[CNN]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hegseth&quot;&gt;{{Cite news |author=Cooper, Helene; Haberman, Maggie |date=2024-11-12 |title=Trump Picks Pete Hegseth, a Veteran and Fox News Host, for Defense Secretary |url=https://www.nytimes.com/2024/11/12/us/politics/pete-hegseth-defense-secretary-trump.html |accessdate=2024-11-13 |publisher=[[The New York Times]]}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20241113004056/https://www.nytimes.com/2024/11/12/us/politics/pete-hegseth-defense-secretary-trump.html |date=2024-11-13}}&lt;/ref&gt;
|}

=== Бас прокурор ===
Қорғаныс министріне үміткер Сот билігі бойынша АҚШ Сенатының комитеті мүшелерінің тыңдауында талқыланып, оған кейін бүкіл Сенат дауыс берді.

Бастапқыда Трамп бұл лауазымға [[Мэтт Гец]] үміткерлігін таңдаған еді.&lt;ref&gt;{{Cite web |author=Thrush, Glenn; Barrett, Devlin |date=2024-11-13 |title=Matt Gaetz Is Trump's Pick for Attorney General |url=https://www.nytimes.com/2024/11/13/us/politics/matt-gaetz-trump-attorney-general.html |publisher=[[The New York Times]]}}&lt;/ref&gt; Алайда 21 қарашада заңи мәселелері себебінен Гец кейін бұдан бас тартуға мәжбүр болды.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-11-21 |title=Trump loyalist Matt Gaetz withdraws from US attorney general consideration |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/11/21/trump-loyalist-matt-gaetz-withdraws-from-us-attorney-general-consideration |publisher=[[Әл-Жазира телеарнасы]]}}&lt;/ref&gt; Сол күні кешке Трамп Гецтің орнына Флориданың бұрынғы бас прокуроры [[Пэм Бонди]]ді таңдады. Тыңдаудан өткен Бонди 2025 жылғы 5 ақпанда өкілеттігін бастады.

{|class=&quot;wikitable collapsible&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
!colspan=&quot;6&quot; |[[АҚШ Бас прокуроры|Бас прокурор]]
|-
!Портреті
!Есімі
!Туған күні
!Штаты
!Өмірбаяны
!Дереккөз
|-
|[[Сурет:Pam Bondi official portrait (cropped).jpg|frameless|125x125px]]
|'''[[Пэм Бонди]]'''
|{{dts|1965|11|19}}&lt;br/&gt;(жасы {{age|1965|11|19}})
|{{байрақ|Флорида}}
|
* America First Policy Institute басты заңи қызметкері (2024–) 
* Флорида бас прокуроры (2011–2019)
* [[Хилсборо (округ, Флорида)|Хилсборо округі, Флорида]] штаттық прокурорының көмекшісі (1994–2009)
|&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Rebecca Beitsch |first=Alex Gangitano |date=2024-11-21 |title=Donald Trump picks Pam Bondi for next attorney general after Gaetz withdrawal |url=https://thehill.com/homenews/5003675-trump-pam-bondi-attorney-general/ |accessdate=2024-11-21 |publisher=The Hill |lang=en}}&lt;/ref&gt;
|}

=== Ішкі істер министрі ===
Қорғаныс министріне үміткер Энергетика және табиғи ресурстар бойынша АҚШ Сенатының комитеті мүшелерінің тыңдауында талқыланып, оған кейін бүкіл Сенат дауыс берді.

{|class=&quot;wikitable collapsible&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
!colspan=&quot;6&quot; |[[АҚШ Ішкі істер министрі|Ішкі істер министрі]]
|-
!Портреті
!Есімі
!Туған күні
!Штаты
!Өмірбаяны
!Дереккөз
|-
|[[Сурет:Doug Burgum 2025 DOI cropped portrait.jpg|frameless|125x125px]]
|'''[[Даг Бёргам]]'''
|{{dts|1956|08|01}}&lt;br/&gt;(жасы {{age|1956|08|01}})
|{{байрақ|Солтүстік Дакота}}
|
* Бұрынғы [[Солтүстік Дакота]] губернаторы (2016–2025)
* [[АҚШ Республикалық партиясының праймеризі (2024)|2024 жылғы Республикалық праймериз]]дегі [[АҚШ президенті|АҚШ президенттігі]]не үміткер
* [[Microsoft Business Solutions]] аға вице-президенті (2001–2007)
|&lt;ref name=&quot;Burgum&quot;&gt;{{Cite news |author=Friedman, Lisa; Gold, Michael |date=2024-11-13 |title=Trump Picks Burgum for Interior Secretary |url=https://www.nytimes.com/2024/11/14/climate/trump-burgum-for-interior-secretary.html |accessdate=2024-11-13 |publisher=[[The New York Times]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Lebowitz |first=Megan |date=2024-11-15 |title=Trump announces North Dakota Gov. Doug Burgum as his pick for interior secretary |url=https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/trump-announces-north-dakota-gov-doug-burgum-pick-interior-secretary-rcna180277 |accessdate=2024-11-15 |publisher=[[NBC News]] |lang=en}}&lt;/ref&gt;
|}

=== Ауыл шаруашылығы министрі ===
Ауыл шаруашылығы министріне үміткер Ауыл шаруашылығы, қоректену және орман бойынша АҚШ Сенатының комитеті мүшелерінің тыңдауында талқыланып, оған кейін бүкіл Сенат дауыс берді.

{|class=&quot;wikitable collapsible&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
!colspan=&quot;6&quot; |[[АҚШ Ауыл шаруашылығы министрі|Ауыл шаруашылығы министрі]]
|-
!Портреті
!Есімі
!Туған күні
!Штаты
!Өмірбаяны
!Дереккөз
|-
|[[Сурет:Brooke Rollins (51248667684) (cropped).jpg|125x125px]]
|'''[[Брук Роллинз]]'''
|{{dts|1972|04|10}}&lt;br/&gt;(жасы {{age|1972|04|10}})
|{{байрақ|Техас}}
|
* АҚШ Ішкі заңнама кеңесінің басшысы (2020–2021) &lt;small&gt;({{comment|м.а.|міндетін атқарушысы}})&lt;/small&gt;
* Үкіметаралық және технологиялық бастамалар жайлы АҚШ президентінің көмекшісі (2018–2020) 
|&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-11-23 |title=Trump picks Brooke Rollins to be agriculture secretary |url=https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/trump-picks-brooke-rollins-agriculture-secretary-rcna181506 |accessdate=2024-11-23 |publisher=NBC News |lang=en}}&lt;/ref&gt;
|}

=== Сауда министрі ===
Сауда министріне үміткер Сауда, ғылым және көлік бойынша АҚШ Сенатының комитеті мүшелерінің тыңдауында талқыланып, оған кейін бүкіл Сенат дауыс берді.

{| class=&quot;wikitable collapsible&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! colspan=&quot;6&quot; |[[АҚШ Сауда министрі|Сауда министрі]]
|-
!Портреті
!Есімі
!Туған күні
!Штаты
!Өмірбаяны
!Дереккөз
|-
|[[Сурет:Howard Lutnick interviewed in Nothing Left Unsaid Podcast (2024) 02.png|frameless|117x117px]]
|'''[[Говард Лютник]]'''
|{{dts|1961|6|14}}&lt;br /&gt;(жасы {{age|1961|06|14}})
|{{байрақ|Нью-Йорк}}
|
* [[Cantor Fitzgerald]] президенті (1991–)
* [[Cantor Fitzgerald]] төрағасы (1996–)
|&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-11-19 |title=What to know about Howard Lutnick, Trump's pick for commerce secretary |url=https://apnews.com/article/howard-lutnick-trump-crypto-economy-elon-musk-a03d95e323f7d2d4b722184d83e7b388 |accessdate=2024-11-19 |publisher=AP News |language=en}}&lt;/ref&gt;
|}

=== Еңбек министрі ===
Еңбек министріне үміткер Денсаулық сақтау, білім беру, еңбек және зейнеттер бойынша АҚШ Сенатының комитеті мүшелерінің тыңдауында талқыланып, оған кейін бүкіл Сенат дауыс берді.

{|class=&quot;wikitable collapsible&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
!colspan=&quot;6&quot; |[[АҚШ Еңбек министрі|Еңбек министрі]]
|-
!Портреті
!Есімі
!Туған күні
!Штаты
!Өмірбаяны
!Дереккөз
|-
|[[Сурет:Rep. Lori Chavez-DeRemer official photo.jpg|125x125px]]
|'''[[Лори Чавес-Деремер]]'''
|{{dts|1968|4|7}}&lt;br/&gt;(жасы 56)
|{{байрақ|Орегон}}
|
* [[Орегон]]ның 5-ауданынан сайланған [[АҚШ Өкілдер палатасы]]ның депутаты (2023–)
* [[Хаппи Валлэй (Орегон)|Хаппи Валлэй, Орегон]] мэрі (2011–2019)
* [[Хаппи Валлэй (Орегон)|Хаппи Валлэй]] қалалық кеңесінің мүшесі (2005–2011)
|&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Gangitano |first=Alex |date=2024-11-23 |title=Trump taps Chavez-DeRemer as Labor secretary |url=https://thehill.com/homenews/5002321-trump-names-chavez-deremer-for-labor-secretary/ |accessdate=2024-11-23 |publisher=[[The Hill]] |lang=en}}&lt;/ref&gt;
|}

=== Денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер министрі ===
Бұрын Сауда, ғылым және көлік бойынша АҚШ Сенатының комитеті мүшелерінің тыңдауында талқыланғанына қарамастан, Денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер министріне үміткер Қаржы бойынша АҚШ Сенатының комитеті мүшелерінің тыңдауында талқыланады да, оған кейін бүкіл Сенат дауыс берді.

{| class=&quot;wikitable collapsible&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! colspan=&quot;6&quot; |[[АҚШ Денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер министрі|Денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер министрі]]
|-
!Портреті
!Есімі
!Туған күні
!Штаты
!Өмірбаяны
!Дереккөз
|-
|[[Сурет:Robert F. Kennedy, Jr. by Gage Skidmore.jpg|frameless|125x125px]]
|'''[[Роберт Ф. Кеннеди (кіші)|кіші Роберт Ф. Кеннеди]]'''
|{{dts|1954|01|17}}&lt;br /&gt;(жасы {{age|1954|01|17}})
|{{байрақ|Калифорния}}
|
* [[2024 АҚШ президент сайлауы|2024 жылғы сайлау]]дағы [[АҚШ президенті|АҚШ президенттігі]]не үміткер
* {{iw|Children's Health Defense|Children's Health Defense|en|Children's Health Defense}} негіздеушісі және президенті (2007–2023)
|&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=McGraw |first1=Meridith |last2=Cirruzzo |first2=Chelsea |date=November 14, 2024 |title=Trump expected to select Robert F. Kennedy Jr. to lead HHS |url=https://www.politico.com/news/2024/11/14/robert-f-kennedy-jr-trump-hhs-secretary-pick-00188617 |website=Politico}}&lt;/ref&gt;
|}

=== Тұрғын үй салу және қала дамыту министрі ===
Тұрғын үй салу және қала дамыту министріне үміткер Банк ісі, үй құрылысы және қала істері бойынша АҚШ Сенатының комитеті мүшелерінің тыңдауында талқыланып, оған кейін бүкіл Сенат дауыс берді.

{| class=&quot;wikitable collapsible&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! colspan=&quot;6&quot; |[[АҚШ Тұрғын үй салу және қала дамыту министрі|Тұрғын үй салу және қала дамыту министрі]]
|-
!Портреті
!Есімі
!Туған күні
!Штаты
!Өмірбаяны
!Дереккөз
|-
|[[Сурет:President Trump Delivers Remarks from Scott Turner to the HBCU Conference (48714388661) (cropped).jpg|frameless|125x125px]]
|'''[[Скотт Тёрнер]]'''
|{{dts|1972|02|26}}&lt;br /&gt;(жасы {{age|1972|02|26}})
|{{байрақ|Техас}}
|
* [[АҚШ президентінің атқарушы кеңсесі|Ақ Үй]] Мүмкіндік және жандандыру кеңесінің атқарушы директоры (2019–2021)
* 33-ауданнан сайланған [[Техас Өкілдер палатасы]]ның депутаты (2013–2017)
* [[Ұлттық футбол лигасы|Америкалық кәсіби футболшы]] (1995–2001, 2003)
|&lt;ref&gt;{{Cite news |last=O'Donnell |first=Katy |date=2024-11-22 |title= Trump selects motivational speaker Scott Turner to lead housing agency  |url=https://www.politico.com/news/2024/11/22/scott-turner-hud-secretary-trump-00191344 |accessdate=2024-11-22 |publisher=Politico}}&lt;/ref&gt;
|}

=== Көлік министрі ===
Көлік министріне үміткер Сауда, ғылым және көлік бойынша АҚШ Сенатының комитеті мүшелерінің тыңдауында талқыланып, оған кейін бүкіл Сенат дауыс берді.

Илон Маск пен өзге де [[Силикон алқабы]] атқарушылары Трамптың {{iw|Эмиль Майкл|Эмиль Майклды|en|Emil Michael}} таңдағанын ұсынды.&lt;ref name=&quot;nyt-si-sv-24&quot;&gt;{{cite news |author=Schleifer, Theodore; Isaac, Mike |title=Tech Elite Push Tech Elite to Elon Musk for Cabinet Positions |url=https://www.nytimes.com/2024/11/14/technology/trump-elon-musk-silicon-valley.html |publisher=[[The New York Times]] |date=2024-11-14}}&lt;/ref&gt; Алайда шешім соңында [[Шон Даффи]]ге түсті де, ол тыңдаудан өтіп, өкілеттігін 2025 жылғы 28 қаңтарда бастады.

{|class=&quot;wikitable collapsible&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
!colspan=&quot;6&quot; |[[АҚШ Көлік министрі|Көлік министрі]]
|-
!Портреті
!Есімі
!Туған күні
!Штаты
!Өмірбаяны
!Дереккөз
|-
|[[Сурет:Sean Duffy Official Portrait 115th Congress.jpg|frameless|132x132px]]
|'''[[Шон Даффи]]'''
|{{dts|1971|10|3}}&lt;br&gt;(жасы {{age|1971|10|3}})
|{{байрақ|Висконсин}}
|
* [[Висконсин]]нің 7-ауданынан сайланған [[АҚШ Өкілдер палатасы]]ның депутаты (2011–2019)
* [[Ашленд (округ, Висконсин)|Ашленд округі, Висконсин]] округтік прокуроры (2002–2010)
|&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Trump nominates former Wisconsin Rep. Sean Duffy for Secretary of Transportation {{!}} Fox News |url=https://www.foxnews.com/politics/trump-nominates-former-wisconsin-rep-sean-duffy-secretary-transportation.amp |accessdate=2024-11-19 |publisher= [[Fox News]]}}&lt;/ref&gt;
|}

=== Энергетика министрі ===
Энергетика министріне үміткер Энергетика және табиғи ресурстар бойынша АҚШ Сенатының комитеті мүшелерінің тыңдауында талқыланып, оған кейін бүкіл Сенат дауыс берді.

{|class=&quot;wikitable collapsible&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
!colspan=&quot;6&quot; |[[АҚШ Энергетика министрі|Энергетика министрі]]
|-
!Портреті
!Есімі
!Туған күні
!Штаты
!Өмірбаяны
!Дереккөз
|-
|[[Сурет:Chris Wright by Gage Skidmore.jpg|frameless|125x125px]]
|'''[[Крис Райт]]'''
|
|{{байрақ|Колорадо}}
|
* Liberty Energy негіздеушісі, басқарушы директоры және төрағасы (2011–)
* Stroud Energy төрағасы (1994–2006)
* Pinnacle Technologies негіздеушісі және басқарушы директоры (1992–2006)
|&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trump taps oil executive Chris Wright as Energy secretary|url=https://www.politico.com/news/2024/11/16/chris-wright-energy-secretary-trump-00189456|website=Politico |access-date=16 November 2024}}&lt;/ref&gt;
|}

=== Білім беру министрі ===
Білім беру министріне үміткер Денсаулық сақтау, білім беру, еңбек және зейнеттер бойынша АҚШ Сенатының комитеті мүшелерінің тыңдауында талқыланып, оған кейін бүкіл Сенат дауыс берді.

{|class=&quot;wikitable collapsible&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
!colspan=&quot;6&quot; |[[АҚШ Білім беру министрі|Білім беру министрі]]
|-
!Портреті
!Есімі
!Туған күні
!Штаты
!Өмірбаяны
!Дереккөз
|-
|[[Сурет:Linda McMahon official photo (cropped).jpg|frameless|128x128px]]
|'''[[Линда Макмэн]]'''
|{{dts|1948|10|4}}&lt;br&gt;(жасы {{age|1948|10|4}})
|{{байрақ|Коннектикут}}
|
* [[Шағын бизнес істері басқармасы]]ның 25-[[Шағын бизнес істері басқармасының әкімшісі|әкімшісі]]
* [[Titan Sports, Inc.|Titan Sports, Inc]] негіздеушісі
|&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-11-20 |title=Trump names former wrestling executive Linda McMahon as his pick for education secretary |url=https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/trump-names-linda-mcmahon-pick-education-secretary-rcna180917 |accessdate=2024-11-20 |publisher=NBC News |lang=en}}&lt;/ref&gt;
|}

=== Ардагерлер істері министрі ===
Ардагерлер істері министріне үміткер Ардагерлер істері бойынша АҚШ Сенатының комитеті мүшелерінің тыңдауында талқыланып, оған кейін бүкіл Сенат дауыс берді.

{|class=&quot;wikitable collapsible&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
!colspan=&quot;6&quot; |[[АҚШ Ардагерлер істері министрі|Ардагерлер істері министрі]]
|-
!Портреті
!Есімі
!Туған күні
!Штаты
!Өмірбаяны
!Дереккөз
|-
|[[Сурет:Doug Collins, official portrait 115th Congress (cropped).jpg|frameless|125x125px]]
|'''[[Даг Коллинз (саясаткер)|Даг Коллинз]]'''
|{{dts|1966|8|16}}&lt;br&gt;(age {{age|1966|8|16}})
|{{байрақ|Джорджия}}
|
* [[АҚШ Өкілдер палатасы]] Заң комитетінің мүшесі (2019–2020)
* [[Джорджия]]ның 9-ауданынан сайланған [[АҚШ Өкілдер палатасы]]ның депутаты (2013–2021)
* 2020 жылғы сайлаудағы [[Джорджия]]дан [[АҚШ Сенаты|АҚШ Сенаторлығы]]на үміткер
* 27-ауданнан сайланған [[Джорджия Өкілдер палатасы]]ның депутаты (2007–2013)
*  [[Әскери-әуе күштер запасының қолбасшылығы]]ндағы [[полковник]] (2002–)
|&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trump picks ex-congressman Doug Collins for veterans affairs secretary |url=https://www.reuters.com/world/us/trump-picks-ex-congressman-doug-collins-veterans-affairs-secretary-2024-11-14/ |publisher=[[Reuters]] |accessdate=2024-11-14}}&lt;/ref&gt;
|}

=== Ішкі қауіпсіздік министрі ===
Ішкі қауіпсіздік министріне үміткер Ішкі қауіпсіздік және үкімет істері бойынша АҚШ Сенатының комитеті мүшелерінің тыңдауында талқыланды да, оған кейін бүкіл Сенат дауыс берді.

{|class=&quot;wikitable collapsible&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
!colspan=&quot;6&quot; |[[АҚШ Ішкі қауіпсіздік министрі|Ішкі қауіпсіздік министрі]]
|-
!Портреті
!Есімі
!Туған күні
!Штаты
!Өмірбаяны
!Дереккөз
|-
|[[Сурет:Kristi Noem Portrait 2 (cropped).jpg|frameless|125x125px]]
|'''[[Кристи Ноэм]]'''
|{{dts|1971|11|30}}&lt;br&gt;(жасы {{age|1971|11|30}})
|{{байрақ|Оңтүстік Дакота}}
|
* &lt;!--Бұрынғы--&gt;[[Оңтүстік Дакота]]ның 33-губернаторы (2019–&lt;!--2025--&gt;)
* [[Оңтүстік Дакота]]ның жалпы ауданынан сайланған [[АҚШ Өкілдер палатасы]]ның депутаты (2011–2019)
* 6-ауданнан сайланған [[Оңтүстік Дакота Өкілдер палатасы]]ның депутаты (2007–2011)
|&lt;ref name=Noem&gt;{{cite news |title=Trump picks Kristi Noem to serve as his Homeland Security secretary |first=Kaitlan |last=Collins |publisher=[[CNN]] |date=2024-11-12 |accessdate=2024-11-12 |url=https://www.cnn.com/2024/11/12/politics/kristi-noem-homeland-security-secretary/index.html}}&lt;/ref&gt;
|}

== Кабинет деңгейлі қызметкерлер ==
Кабинетпен тең деңгейлі қызметкерлер деп атқарушы департаментке басшылық етпейтін, бірақ сонда да Кабинеттің мүшелері саналатын қызметкерлерін атайды.

=== Қоршаған ортаны қорғау агенттігінің әкімшісі ===
2024 жылғы қарашада жаңадан сайланған президент Трамп [[Нью-Йорк]]тегі [[АҚШ Өкілдер палатасы]]ның бұрынғы өкілі [[Ли Зелдин]]ді ҚОҚА әкімшісі етіп таңдады.

{|class=&quot;wikitable collapsible&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
!colspan=&quot;6&quot; |[[Қоршаған ортаны қорғау агенттігінің әкімшісі]]
|-
!Портреті
!Есімі
!Туған күні
!Штаты
!Өмірбаяны
!Дереккөз
|-
|[[Сурет:Lee_Zeldin_new_official_portrait.jpg|frameless|125x125px]]
|'''[[Ли Зелдин]]'''
|{{dts|1980|1|30}}&lt;br&gt;(жасы {{age|1980|1|30}})
|{{байрақ|Нью-Йорк}}
|
* [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк штаты]]ның 1-ауданынан сайланған [[АҚШ Өкілдер палатасы]]ның депутаты (2015–2023)
* 3-ауданнан сайланған [[Нью-Йорк штаты Сенаты|Нью-Йорк штаттық сенаторы]] (2011–2014)
* 2022 жылғы Нью-Йорк губернаторлығына үміткер
* [[АҚШ әскері]]ндегі [[бөлім командирі]] (2003–)
|&lt;ref name=&quot;Zeldin&quot;&gt;{{cite web |last=Treene |first=Alayna |title=Trump picks GOP former congressman Lee Zeldin to lead the EPA |url=https://www.cnn.com/2024/11/11/politics/lee-zeldin-epa-administrator/index.html |publisher=[[CNN]] |accessdate=2024-11-11 |date=2024-11-11}}&lt;/ref&gt;
|}

=== Әкімшілік-бюджеттік басқарма директоры ===
2024 жылғы қарашада жаңадан сайланған президент Трамп бұрынғы ӘББ әкімшісі, [[вирджиния]]лық [[Рассел Воут]]ты ӘББ әкімшісі етіп таңдады.

Америка Құрама Штаттарының Әкімшілік-бюджеттік басқарма директоры Бюджет бойынша АҚШ Сенатының комитеті мүшелерінің тыңдауында талқыланды.

Ішкі қауіпсіздік министріне үміткер Ішкі қауіпсіздік және үкімет істері бойынша АҚШ Сенатының комитеті мүшелерінің тыңдауында талқыланды.

{|class=&quot;wikitable collapsible&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
!colspan=&quot;6&quot; |[[Әкімшілік-бюджеттік басқарма]]ның директоры
|-
!Портреті
!Есімі
!Туған күні
!Штаты
!Өмірбаяны
!Дереккөз
|-
|[[Сурет:Russell_Vought.jpg|frameless|125x125px]]
|'''[[Рассел Воут]]'''
|{{dts|1976|3|26}}&lt;br&gt;(жасы {{age|1976|3|26}})
|{{байрақ|Вирджиния}}
|
* [[Республикалық партияның ұлттық комитеті|Республикашыл ұлттық комитет]]тің заңнама бойынша директоры (2024–)
* Американы қайта жаңғырту үшін орталықтың негіздеушісі және президент (2021–)
* [[Әкімшілік-бюджеттік басқарма]]ның 42-директоры (2019–2021) &lt;small&gt;({{comment|м.а.|Міндетін атқарушысы}}: 2019–2020)&lt;/small&gt;
* [[Әкімшілік-бюджеттік басқарма]] директорының орынбасары (2018–2020)
|&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Collins |first=Kaitlan |date=2024-11-22 |title=Trump picks Project 2025 co-author to lead White House's budget office {{!}} |url=https://www.cnn.com/2024/11/22/politics/russell-vought-office-management-budget-director/index.html |accessdate=2024-11-22 |publisher=CNN |language=en}}&lt;/ref&gt;
|}

=== Біріккен Ұлттар Ұйымына елшісі ===
БҰҰ елшісі бұған дейін 1953–1989, 1993–2001 және 2009–2018 жылдар аралығында Кабинетте болатын. 2024 жылғы қарашада жаңадан сайланған президент Трамп Нью-Йорктегі АҚШ Өкілдер палатасының депутаты [[Элиз Стефаник]]ті елші етпек болды.

Америка Құрама Штаттарының Біріккен Ұлттар Ұйымына елшісіне үміткер Халықаралық қатынастар бойынша АҚШ Сенатының комитеті мүшелерінің тыңдауында талқыланбақ.

{|class=&quot;wikitable collapsible&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
!colspan=&quot;6&quot; |[[АҚШ-тың Біріккен Ұлттар Ұйымындағы елшілер тізімі|Біріккен Ұлттар Ұйымындағы елшісі]]
|-
!Портреті
!Есімі
!Туған күні
!Штаты
!Өмірбаяны
!Дереккөз
|-
|[[Сурет:Elise Stefanik, 115th official photo.jpg|frameless|125x125px]]
|'''[[Элиз Стефаник]]'''
|{{dts|1984|7|2}}&lt;br&gt;(жасы {{age|1984|7|2}})
|{{байрақ|Нью-Йорк}}
|
* АҚШ Өкілдер палатасындағы [[Республикалық партия (АҚШ)|Республикашылдар]] конференциясының төрайымы (2021–)
* Нью-Йорк штатының 21-ауданынан сайланған [[АҚШ Өкілдер палатасы]]ның депутаты (2015–&lt;!--2025--&gt;)
|&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Collins |first=Kaitlan |date=2024-11-11 |title=Trump offers Rep. Elise Stefanik role of UN ambassador, sources say {{!}} CNN Politics |url=https://www.cnn.com/2024/11/10/politics/elise-stefanik-trump-us-ambassador-to-un/index.html |accessdate=2024-11-11 |publisher=CNN |language=en}}&lt;/ref&gt;
|}

=== Орталық барлау агенттігінің директоры ===
[[Орталық барлау агенттігі]] директорының лауазымы Кабинет деңгейлі қызметкерлер тобына 2017 жылғы ақпанда, Трамптың [[Дональд Трамптың бірінші президенттігі|бірінші президенттігі]] тұсында жылжытылды.

Орталық барлау агенттігінің директорына үміткер Барлау бойынша АҚШ Сенатының таңдаулы комитеті мүшелерінің тыңдауында талқыланды.

{|class=&quot;wikitable collapsible&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
!colspan=&quot;6&quot; |[[Орталық барлау агенттігінің директоры]]
|-
!Портреті
!Есімі
!Туған күні
!Штаты
!Өмірбаяны
!Дереккөз
|-
|[[Сурет:John Ratcliffe official photo (cropped).jpg|frameless|125x125px]]
|'''[[Джон Ли Рэтклифф]]'''
|{{dts|1965|10|20}}&lt;br&gt;(жасы {{age|1965|10|20}})
|{{байрақ|Техас}}
|
* [[Ұлттық барлау директоры]] (2020–2021)
* [[Техас]]тың 4-ауданынан сайланған [[АҚШ Өкілдер палатасы]]ның депутаты (2015–2020)
* [[Хит (Техас)|Хит, Техас]] мэрі (2004–2012)
* Шығыс Техастағы [[АҚШ федералдық прокуроры]] (2007–2008)
| &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-11-12 |title=Trump picks former Texas Rep. John Ratcliffe to lead CIA |url=https://www.nbcnewyork.com/news/national-international/trump-picks-former-texas-rep-john-ratfcliffe-to-lead-cia/5978850/ |accessdate=2024-11-12 |publisher= [[Associated Press]] |work=NBC New York |lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Blackburn |first=Hannah Rabinowitz, Evan Perez, Piper Hudspeth |date=2024-11-12 |title=Trump chooses John Ratcliffe to serve as his CIA director {{!}} CNN Politics |url=https://edition.cnn.com/2024/11/12/politics/john-ratcliffe-cia-director/index.html |accessdate=2024-11-12 |publisher=[[CNN]] |lang=en}}&lt;/ref&gt;
|}

=== Ұлттық барлау директоры ===
[[Ұлттық барлау директоры]]ның лауазымы Кабинет деңгейлі қызметкерлер тобына 2017 жылғы ақпанда, Трамптың [[Дональд Трамптың бірінші президенттігі|бірінші президенттігі]] тұсында жылжытылды.

Орталық барлау басқармасының директорына үміткер Барлау бойынша АҚШ Сенатының таңдаулы комитеті мүшелерінің тыңдауында талқыланбақ.

{|class=&quot;wikitable collapsible&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
!colspan=&quot;6&quot; |[[Ұлттық барлау директоры]]
|-
!Портреті
!Есімі
!Туған күні
!Штаты
!Өмірбаяны
!Дереккөз
|-
|[[Сурет:Tulsi Gabbard (53807900722) (cropped).jpg|frameless|125x125px]]
|'''[[Талси Габбард]]'''
|{{dts|1981|4|12}}&lt;br&gt;(жасы {{age|1981|4|12}})
|{{байрақ|Гавайи}}
|
* [[Гавайи]]дің 2-ауданынан сайланған [[АҚШ Өкілдер палатасы]]ның депутаты (2013–2021)
* [[АҚШ Республикалық партиясының праймеризі (2020)|2020 жылғы Демократиялық праймериз]]дегі [[АҚШ президенті|АҚШ президенттігі]]не үміткер
* [[Демократиялық ұлттық комитет]]тің вице-төрайымы (2013–2016)
* 6-ауданнан сайланған [[Гонолулу]] қалалық кеңесінің мүшесі (2011–2012)
* 42-ауданнан сайланған [[Гавайи Өкілдер палатасы]]ның депутаты (2002–2004)
* [[АҚШ әскері]]ндегі [[бөлім командирі]] (2003–)
| &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Barnes |first=Julian E. |date=2024-11-13 |title=Trump Chooses Tulsi Gabbard for Director of National Intelligence |url=https://www.nytimes.com/2024/11/13/us/politics/trump-tulsi-gabbard-director-national-intelligence.html |accessdate=2024-11-13 |publisher=[[The New York Times]] |lang=en}}&lt;/ref&gt;
|}

=== Сауда өкілі ===
[[АҚШ Сауда өкілдігі|АҚШ Сауда өкілі]]нің лауазымы 1974 жылдан бері Кабинет деңгейлі қызметкерлер тобында.

{| class=&quot;wikitable collapsible&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! colspan=&quot;6&quot; |'''[[АҚШ Сауда өкілдігі|АҚШ Сауда өкілі]]'''
|-
!Портреті
!Есімі
!Туған күні
!Штаты
!Өмірбаяны
!Дереккөз
|-
|[[Сурет:Jamieson Greer 2018.jpg|frameless|125x125px]]
|'''[[Джеймисон Грир]]'''
|1979/1980
|{{flagicon image|Flag of Washington, D.C.svg|border}} [[Вашингтон]]
|
* [[АҚШ Сауда өкілдігі]] аппаратының басшысы (2017–2020)
* [[АҚШ Әскери-әуе күштері]]ндегі [[капитан (воинское звание)|капитан]] (2008–2012)
| &lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.cnn.com/2024/11/26/politics/jamieson-greer-us-trade-representative-trump/index.html |title= Trump names Jamieson Greer as his pick for US trade representative |lang= en |publisher= [[CNN]] |author= Maruf, Ramishah; Lobosco, Katie |date= 2024-11-26 |accessdate= 2024-12-01}}&lt;/ref&gt;
|}

=== Шағын бизнес істері басқармасының әкімшісі ===
2024 жылғы желтоқсанда жаңадан сайланған президент Трамп [[Джорджия]]дан сайланған бұрынғы [[АҚШ Сенаты|АҚШ Сенаторы]] [[Келли Леффлер]]ді [[Шағын бизнес істері басқармасының әкімшісі]] етіп таңдады.

{| class=&quot;wikitable collapsible&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! colspan=&quot;6&quot; |[[Шағын бизнес істері басқармасының әкімшісі]]
|-
!Портреті
!Есімі
!Туған күні
!Штаты
!Өмірбаяны
!Дереккөз
|-
|[[Сурет:Kelly Loeffler (cropped).jpg|frameless|133x133px]]
|'''[[Келли Леффлер]]'''
|{{dts|1970|11|27}}&lt;br&gt;(жасы {{age|1970|1|27}})
|{{байрақ|Джорджия}}
|
* [[Джорджия]]дан сайланған [[АҚШ Сенаты|АҚШ Сенаторы]] (2020–2021)
* Bakkt компаниясының бас атқарушы қызметкері (2018–2020)
|&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sullivan |first=Kate |date=2024-12-04 |title=Trump picks Kelly Loeffler to lead Small Business Administration {{!}} CNN Politics |lang=en |url=https://www.cnn.com/2024/12/04/politics/kelly-loeffler-trump-small-business-administration/index.html |accessdate=2024-12-05 |publisher=[[CNN]]}}&lt;/ref&gt;
|}

=== Ғылыми-техникалық саясат басқармасының төрағасы ===
2024 жылғы желтоқсанда жаңадан сайланған президент Трамп АҚШ-тың бұрынғы Технология бойынша бас директоры [[Майкл Крациос]]ты [[Ғылыми-техникалық саясат басқармасы]]ның төрағасы етіп таңдады.

{| class=&quot;wikitable collapsible&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! colspan=&quot;6&quot; |[[Ғылыми-техникалық саясат басқармасы]]ның төрағасы
|-
!Портреті
!Есімі
!Туған күні
!Штаты
!Өмірбаяны
!Дереккөз
|-
|[[Сурет:Michael Kratsios official photo.jpg|frameless|133x133px]]
|'''[[Майкл Крациос]]'''
|{{dts|1986|11|07}}&lt;br&gt;(жасы {{age|1986|11|07}})
|{{байрақ|Оңтүстік Каролина}}
|
* 4-АҚШ Технология бойынша бас директор (2017–2021)
* [[АҚШ Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс үшін Зерттеу мен Инженерия хатшысының орынбасары]] &lt;small&gt;(Міндетін атқарушысы)&lt;/small&gt; (2020–2021)
|&lt;ref&gt;{{cite news |newspaper=[[Politico]] |date=2024-12-22 |access-date=2024-12-23 |url=https://www.politico.com/news/2024/12/22/trump-names-kratsios-parker-to-tech-roles-00195859 |first=Mohar |last=Chatterjee |title=Trump names Kratsios, Parker to tech roles |lang=en}}&lt;/ref&gt;
|}

=== Ақ Үй аппаратының басшысы ===
[[Ақ Үй аппаратының басшысы]] бұрыннан [[Ақ Үй]]дің ең жоғары лауазымды қызметкері болатын. Аппарат басшысының міндеттеріне президенттің ресми істері бойынша басқарушы және кеңесші болу кіреді. Аппарат басшысын президенттің өзі тағайындайды, оның үміткерлігі Сенаттың мақұлдауын қажет етпейді. 2024 жылғы 7 қарашада Трамп 2024 жылғы сайлауалды науқанының тең төрағасы қызметін атқарған [[Сьюзи Уайлс]]ты аппарат басшысы ретінде таңдағанын жариялады. Уайлс бұл лауазымға ие болған алғашқы әйел болмақ.&lt;ref name=wiles&gt;{{Cite web |last=Sheth |first=Sonam |date=2024-11-07 |title=Trump names Susie Wiles, known as 'ice maiden,' his chief of staff |url=https://www.newsweek.com/donald-trump-announces-his-first-white-house-staff-appointment-1982495 |accessdate=2024-11-08 |publisher=[[Newsweek]] |lang=en}}&lt;/ref&gt;

{|class=&quot;wikitable collapsible&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! colspan=&quot;8&quot; |[[Ақ Үй аппаратының басшысы]]
|-
!Портреті
!Есімі
!Туған күні
!Штаты
!Қызметі
!Өмірбаяны
!Дереккөз
|-
|[[Сурет:Susie Wiles 2020.png|131x131px]]
|'''[[Сьюзи Уайлс]]'''
|{{dts|1957|5|14}}&lt;br&gt;(жасы {{age|1957|5|14}})
|{{байрақ|Флорида}}
| nowrap=&quot;&quot; | ''Қызметке кірісетіні:''&lt;br&gt;20 қаңтар 2025
|
* Трамп 2024 жылғы сайлауалды кампаниясының тең төрайымы
* Трамп 2016 жылғы сайлауалды кампаниясының қызметкері
* [[Джон Хантсман (кіші)|кіші Джон Хантсман]]ның 2012 жылғы президенттік сайлауалды кампаниясының төрайымы
|&lt;ref name=wiles/&gt;
|}

=== Ұлттық қауіпсіздік бойынша президент кеңесшісі ===
[[АҚШ президентінің ұлттық қауіпсіздік бойынша кеңесшісі|Ұлттық қауіпсіздік бойынша кеңесші]] АҚШ үкіметінің қызметкері ретінде жұмыс істейді. Бұл кеңесші АҚШ президентіне ұлттық қауіпсіздік жөніндегі ресми кеңес береді, бірнеше комитетте жұмыс істейді. Лауазымның Кабинетке кірмегендігінен оның Сенат арқылы мақұлдануы қажет емес.

{| class=&quot;wikitable collapsible&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! colspan=&quot;8&quot; |[[АҚШ президентінің ұлттық қауіпсіздік бойынша кеңесшісі|Ұлттық қауіпсіздік бойынша кеңесші]]
|-
!Портреті
!Есімі
!Туған күні
!Штаты
!Қызметі
!Өмірбаяны
!Дереккөз
|-
|[[Сурет:Michael Waltz, official portrait, 116th Congress (cropped).jpg|129x129px]]
|'''[[Майкл Уолтц]]'''
|{{dts|1974|1|31}}&lt;br&gt;(жасы {{age|1974|1|31}})
|{{байрақ|Флорида}}
| nowrap=&quot;&quot; | ''Қызметке кірісетіні:''&lt;br&gt;20 қаңтар 2025
|
* [[Флорида]]ның 6-ауданынан сайланған [[АҚШ Өкілдер палатасы]]ның депутаты (2019–present)
* [[АҚШ әскері арнайы міндет күштері]]ндегі [[полковник]]
|&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2024-11-13 |title=A running list of all the people Trump has picked to serve in his administration |url=https://www.msnbc.com/top-stories/latest/trump-appointees-list-administration-cabinet-white-house-rcna179749 |accessdate=2024-11-13 |work=MSNBC.com |lang=en}}&lt;/ref&gt;
|}

== Тағы қараңыз ==
* [[Дональд Трамптың екінші ұлықталуы]]
* [[Дональд Трамптың екінші президенттігі]]

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

{{DEFAULTSORT:Трамп2}}
[[Санат:Дональд Трамптың екінші кабинеті| ]]
[[Санат:Дональд Трамптың екінші президенттігі]]</text>
      <sha1>742s95i7vkqjlf60r4p2qj4h1hplta5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>АҚШ Бас прокуроры</title>
    <ns>0</ns>
    <id>754279</id>
    <revision>
      <id>3643322</id>
      <parentid>3575847</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T08:24:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rakoon</username>
        <id>137797</id>
      </contributor>
      <origin>3643322</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50166" sha1="dv48vjn7mys4tycv9gpou72oxmgm78o" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қызмет
 |қызметі          = АҚШ Бас прокуроры
 |шынайы атауы     = U.S. Attorney General
 |ел               = АҚШ
 |эмблема          = Flag of the United States Attorney General.svg
 |эмблема ені      = 
 |эмблеманың аты   = Бас прокурор байрағы
 |қазіргі          = [[Тодд Блэнч]] ({{м.а.}})
 |тағайындалған    = 2 сәуір 2026 жылдан бастап
 |портреті         = AG Todd Blanche Official Portrait.jpg
 |портреттің ені   = 
 |портреттің тақырыбы  = 
 |басшылық етеді       = [[АҚШ Әділет министрлігі]]не
 |басқару түрі     = 
 |резиденция       = 
 |бағынады         = 
 |ұсынылады        = [[АҚШ президенті]]
 |мүше             = 
 |тағайындалды     = [[АҚШ Сенаты]]ның даусы
 |өкілеттігінің мерзімі = 
 |айлығы           = $250 600
 |орынбасары       = 
 |ізашары          = 
 |пайда болды      = 26 қыркүйек 1789
 |таратылды        = 
 |ізбасары         = 
 |біріншісі        = [[Эдмунд Рэндольф]]
 |соңғысы          = 
 |сайты            = {{URL|https://www.justice.gov/ag}}
}}
'''Америка Құрама Штаттарының Бас прокуроры''' ({{lang-en|United States Attorney General}}) — [[АҚШ Әділет министрлігі]]нің басшысы, [[АҚШ Федералды үкіметі|Федералды үкімет]]тің басты құқық қорғаушысы. [[АҚШ Кабинеті]] мен [[АҚШ Ұлттық қауіпсіздік кеңесі]]нің мүшесі болатын Бас прокурор, оған қоса, [[АҚШ президенті]]нің заңи мәселелерге қатысты басты кеңесшісі қызметін атқарады.

[[АҚШ Конституциясы]] бойынша АҚШ Бас прокурорын [[АҚШ президенті]] ұсынады да, ол [[АҚШ Сенаты]]ның дауыс беруі арқылы бұл лауазымға тағайындалады. Бас прокурорды АҚШ Бас прокуроры атқарушы кеңсесі тарабынан қолдау көреді, оның құрамына Бас прокурордың орынбасарлары кіреді.

== Тарихы ==
[[Сурет:Seal of the United States Department of Justice.svg|нобай|солға|upright=0.7|[[АҚШ Әділет министрлігі]]нің таңбасы]]

[[АҚШ Конгрессі]] 1789 жылғы заңды актін қабылдады да, осылайша Бас прокурор кеңсесін құрды. Оның бастапқы міндеті осы болды: «АҚШ мүддесін білдіретін [[АҚШ Жоғарғы Соты]]ндағы барлық талап-арыздарды қабылдау және жүргізу, [[АҚШ президенті]] талап еткен немесе кез келген департамент басшылары сұраған заң мәселелері бойынша өз кеңестері мен пікірін беру».&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.govinfo.gov/content/pkg/STATUTE-1/pdf/STATUTE-1-Pg73.pdf#page=1 |title=Judiciary Act of 1789 |language=en |work=govinfo.gov |accessdate=2025-02-22}}&lt;/ref&gt; Бұл өкілеттіктердің кейбірі кейін [[АҚШ Бас солиситоры]] мен [[Ақ Үйдің заңи кеңесшісі]] сияқты лауазым иелеріне көшті.

Бас прокурорды міндетін орындауда қолдау мақсатымен 1870 жылы [[АҚШ Әділет министрлігі]] құрылды.

[[АҚШ Мемлекеттік хатшысы|Мемлекеттік хатшы]], [[АҚШ Қаржы министрі|Қаржы министрі]], [[АҚШ Қорғаныс министрі|Қорғаныс министрі]] мен Бас прокурор [[АҚШ Кабинеті]] құрамындағы төрт ең басты лауазымдар делінеді. Бұл тізім министрлердің және олар жауапты министрліктердің маңызы мен көлеміне сүйеніп жасалған.&lt;ref&gt;{{кітап|тақырыбы=Cabinets and Counselors: The President and the Executive Branch |жыл=1997 |баспасы=Congressional Quarterly |беттері=87}}&lt;/ref&gt;

== Өкілеттіктері және міндеті ==
АҚШ Бас прокурорының міндеттері қатарына [[АҚШ Әділет министрлігі]]не басшылық ету, федералды заңдардың орындалуын қадағалау, АҚШ президентіне, кабинетке, атқарушы департаменттер мен агенттіктер басшыларына ресми және бейресми заңи кеңес беру кіреді. Бас прокурор [[АҚШ Федералды үкіметі]]нің заңи өкілі қызметін атқарады, Әділет министрлігі міндеттері мен әкімшілігінің орындалуын қадағалайды. Бұл жерде Әділет министрлігінің әкімшілігіне [[Федералдық тергеу бюросы]], [[Есірткімен күрес басқармасы]], [[Алкоголь, табак, атыс қаруы және жарылғыш зат бюросы]], [[Сот әділдігі бағдарламалары басқармасы]], [[АҚШ Федералды прокуроры|Федералды прокурорлар]], [[АҚШ Маршалдары қызметі]] кіреді.

Сонымен қатар, бас прокурор [[АҚШ президенті]]не федералды сот лауазымдарына, соның ішінде АҚШ прокурорлары мен АҚШ маршалдарына тағайындау жайлы кеңес береді. Бас прокурор [[АҚШ Жоғарғы Соты]]нда және басқа соттарда өкілдік етуі мүмкін болса да, бұнымен әдетте [[АҚШ Бас солиситоры|бас солиситор]] айналысады.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=28 U.S. Code § 518 - Conduct and argument of cases |url=https://www.law.cornell.edu/uscode/text/28/518 |access-date=2025-02-07 |publisher=LII / Legal Information Institute |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=28 U.S. Code § 519 - Supervision of litigation |url=https://www.law.cornell.edu/uscode/text/28/519 |accessdate=2025-02-07 |publisher=LII / Legal Information Institute |language=en}}&lt;/ref&gt;

Бас прокурор қоғамдық қауіпсіздікті, азаматтық құқықтарды және ұлттық қауіпсіздікті қамтитын құқықтық мәселелерді басқарады. Бас прокурор сондай-ақ Конгреске заңды мәселелер туралы хабарлайды және штаттардағы федералды заңдардың сақталуын қамтамасыз етеді.

== Бас прокурорлар тізімі ==
{|class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible&quot; style=&quot;clear:right; text-align:center&quot;
!№
!class=unsortable |Суреті
!Аты-жөні
!Штаты
!class=unsortable |Өкілеттігін бастады
!class=unsortable |Өкілеттігін аяқтады
!colspan=2 |[[АҚШ президенті|Президент]]
|-
!style=&quot;background:#EA9978;&quot; |{{color|white|1}}
|[[Сурет:EdRand.jpg|75px]]
|{{sortname|Эдмунд|Рэндольф}}
|[[Вирджиния]]
|26 қыркүйек 1789
|26 қаңтар 1794
!rowspan=2 style=&quot;background:#CDCDC;&quot; |
|rowspan=2 |{{sortname|Джордж|Уошингтон}}&lt;br&gt;(1789–1797)
|-
!style=&quot;background:#EA9978;&quot; |{{color|white|2}}
|[[Сурет:William Bradford, AG.jpg|75px]]
|{{sortname|Уильям|Брэдфорд|dab=бас прокурор}}
|[[Пенсильвания]]
|27 қаңтар 1794
|23 тамыз 1795
|-
!style=&quot;background:#EA9978;&quot; |{{color|white|3}}
|[[Сурет:Charles Lee, AG.png|75px]]
|{{sortname|Чарльз|Ли|dab=бас прокурор}}
|[[Вирджиния]]
|10 желтоқсан 1795
|19 ақпан 1801
!style=&quot;background:#EA9978;&quot; |
|{{sortname|Джон|Адамс}}&lt;br&gt;(1797–1801)
|-
!style=&quot;background:#008000;&quot; |{{color|white|4}}
|[[Сурет:Levi Lincoln, Sr.jpg|75px]]
|{{sortname|Леви|Линкольн}}
|[[Массачусетс]]
|5 наурыз 1801
|2 наурыз 1805
|rowspan=3 style=&quot;background:#008000;&quot; |
|rowspan=3 |{{sortname|Томас|Джефферсон}}&lt;br&gt;(1801–1809)
|-
!style=&quot;background:#008000;&quot; |{{color|white|5}}
|[[Сурет:John Breckinridge.jpg|75px]]
|{{sortname|Джон|Брекинридж|dab=саясаткер}}
|[[Кентукки]]
|7 тамыз 1805
|14 желтоқсан 1806
|-
!rowspan=2 style=&quot;background:#008000;&quot; |{{color|white|6}}
|rowspan=2 |[[Сурет:Rodneycaesara3.jpg|75px]]
|rowspan=2 |{{sortname|Сизар Август|Родни}}
|rowspan=2 |[[Делавэр]]
|rowspan=2 |20 қаңтар 1807
|rowspan=2 |10 желтоқсан 1811
|-
|rowspan=3 style=&quot;background:#008000;&quot; |
|rowspan=3 |{{sortname|Джеймс|Мэдисон}}&lt;br&gt;(1809–1817)
|-
!style=&quot;background:#008000;&quot; |{{color|white|7}}
|[[Сурет:Williampinkney (1).jpg|75px]]
|{{sortname|Уильям|Пинкни}}
|[[Мэриленд]]
|11 желтоқсан 1811
|9 ақпан 1814
|-
!style=&quot;background:#EA9978;&quot; |{{color|white|8}}
|[[Сурет:Richard Rush engraving.png|75px]]
|{{sortname|Ричард|Раш}}
|[[Пенсильвания]]
|10 ақпан 1814
|12 қараша 1817
|-
!rowspan=2 style=&quot;background:#008000;&quot; |{{color|white|9}}
|rowspan=2 |[[Сурет:William Wirt by Henry Inman (frameless).jpg|96x96px]]
|rowspan=2 |{{sortname|Уильям|Вирт|dab=бас прокурор}}
|rowspan=2 |[[Вирджиния]]
|rowspan=2 |13 қараша 1817
|rowspan=2 |4 наурыз 1829
|style=&quot;background:#008000;&quot; |
|{{sortname|Джеймс|Монро}}&lt;br&gt;(1817–1825)
|-
|style=&quot;background:#008000;&quot; |
|{{sortname|Джон Куинси|Адамс}}&lt;br&gt;(1825–1829)
|-
!style=&quot;background:#3333FF;&quot; |{{color|white|10}}
|[[Сурет:John Macpherson Berrien, portrait by John Maier.png|75px]]
|{{sortname|Джон|Берриен}}
|[[Джорджия]]
|9 наурыз 1829
|19 шілде 1831
|rowspan=3 style=&quot;background:#3333FF;&quot; |
|rowspan=3 |{{sortname|Эндрю|Джексон}}&lt;br&gt;(1829–1837)
|-
!style=&quot;background:#3333FF;&quot; |{{color|white|11}}
|[[Сурет:Roger Taney.jpg|75px]]
|{{sortname|Роджер Брук|Тони}}
|[[Мэриленд]]
|20 шілде 1831
|14 қараша 1833
|-
!rowspan=2 style=&quot;background:#3333FF;&quot; |{{color|white|12}}
|rowspan=2 |[[Сурет:Chester Harding - Benjamin Franklin Butler - 1963.172 - Dallas Museum of Art.jpg|75px]]
|rowspan=2 |{{sortname|Бенджамин|Батлер}}
|rowspan=2 |[[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]]
|rowspan=2 |15 қараша 1833
|rowspan=2 |4 шілде 1838
|-
|rowspan=3 style=&quot;background:#3333FF;&quot; |
|rowspan=3 |{{sortname|Мартин|Ван Бюрен}}&lt;br&gt;(1837–1841)
|-
!style=&quot;background:#3333FF;&quot; |{{color|white|13}}
|[[Сурет:Felix Grundy.jpg|75px]]
|{{sortname|Феликс|Гранди}}
|[[Теннесси]]
|5 шілде 1838
|10 қаңтар 1840
|-
!style=&quot;background:#3333FF;&quot; |{{color|white|14}}
|[[Сурет:Henry D. Gilpin, Attorney General of the United States (trimmed).jpg|75px]]
|{{sortname|Генри|Гилпин}}
|[[Пенсильвания]]
|11 қаңтар 1840
|4 наурыз 1841
|-
!rowspan=2 style=&quot;background:#F0C862;&quot; |15
|rowspan=2 |[[Сурет:John Jordan Crittenden - Brady 1855.jpg|75px]]
|rowspan=2 |{{sortname|Джон Джордан|Криттенден}}&lt;br&gt;{{small|''1-мерзімі''}}
|rowspan=2 |[[Кентукки]]
|rowspan=2 |5 наурыз 1841
|rowspan=2 |12 қыркүйек 1841
|style=&quot;background:#F0C862;&quot; |
|{{sortname|Уильям Генри|Гаррисон}}&lt;br&gt;(1841)
|-
|rowspan=3 style=&quot;background:#F0C862;&quot; |
|rowspan=3 |{{sortname|Джон|Тайлер}}&lt;br&gt;(1841–1845)
|-
!style=&quot;background:#3333FF;&quot; |{{color|white|16}}
|[[Сурет:Hugh S. Legaré.jpg|75px]]
|{{sortname|Хью|Легар}}
|[[Оңтүстік Каролина]]
|13 қыркүйек 1841
|20 маусым 1843
|-
!style=&quot;background:#F0C862;&quot; |17
|[[Сурет:John Nelson, bw photo portrait, Brady-Handy collection, circa 1855-1865.jpg|75px]]
|{{sortname|Джон|Нельсон|dab=заңгер}}
|[[Мэриленд]]
|1 шілде 1843
|4 наурыз 1845
|-
!style=&quot;background:#3333FF;&quot; |{{color|white|18}}
|[[Сурет:JYMason.jpg|75px]]
|{{sortname|Джон|Мейсон}}
|[[Вирджиния]]
|5 наурыз 1845
|16 қазан 1846
|rowspan=3 style=&quot;background:#3333FF;&quot; |
|rowspan=3 |{{sortname|Джеймс Нокс|Полк}}&lt;br&gt;(1845–1849)
|-
!style=&quot;background:#3333FF;&quot; |{{color|white|19}}
|[[Сурет:NClifford.jpg|75px]]
|{{sortname|Натан|Клиффорд}}
|[[Мэн (штат)|Мэн]]
|17 қазан 1846
|17 наурыз 1848
|-
!style=&quot;background:#3333FF;&quot; |{{color|white|20}}
|[[Сурет:Isaac Toucey - Brady-Handy.jpg|75px]]
|{{sortname|Исаак|Туси}}
|[[Коннектикут]]
|21 маусым 1848
|4 наурыз 1849
|-
!style=&quot;background:#F0C862;&quot; |21
|[[Сурет:Reverdy Johnson.jpg|75px]]
|{{sortname|Реверди|Джонсон}}
|[[Мэриленд]]
|8 наурыз 1849
|21 шілде 1850
|style=&quot;background:#F0C862;&quot; |
|{{sortname|Закари|Тейлор}}&lt;br&gt;(1849–1850)
|-
!style=&quot;background:#F0C862;&quot; |22
|[[Сурет:John Jordan Crittenden - Brady 1855.jpg|75px]]
|{{sortname|Джон Джордан|Криттенден}}&lt;br&gt;{{small|''2-мерзімі''}}
|[[Кентукки]]
|22 шілде 1850
|4 наурыз 1853
|style=&quot;background:#F0C862;&quot; |
|{{sortname|Миллард|Филлмор}}&lt;br&gt;(1850–1853)
|-
!style=&quot;background:#3333FF;&quot; |{{color|white|23}}
|[[Сурет:Caleb Cushing.jpg|75px]]
|{{sortname|Калеб|Кушинг}}
|[[Массачусетс]]
|7 наурыз 1853
|4 наурыз 1857
|style=&quot;background:#3333FF;&quot; |
|{{sortname|Франклин|Пирс}}&lt;br&gt;(1853–1857)
|-
!style=&quot;background:#3333FF;&quot; |{{color|white|24}}
|[[File:JSBlack-AG.jpg|75px]]
|{{sortname|Джеремайя Салливен|Блэк}}
|[[Пенсильвания]]
|6 наурыз 1857
|16 желтоқсан 1860
|rowspan=2 style=&quot;background:#3333FF;&quot; |
|rowspan=2 |{{sortname|Джеймс|Бьюкенен}}&lt;br&gt;(1857–1861)
|-
!style=&quot;background:#3333FF;&quot; |{{color|white|25}}
|[[Сурет:Edwin McMasters Stanton Secretary of War.jpg|75px]]
|{{sortname|Эдвин|Стэнтон}}
|[[Пенсильвания]]
|20 желтоқсан 1860
|4 наурыз 1861
|-
!style=&quot;background:#E81B23;&quot; |{{color|white|26}}
|[[Сурет:Edward Bates - Brady-Handy.jpg|75px]]
|{{sortname|Эдвард|Бейтс}}
|[[Миссури]]
|5 наурыз 1861
|24 қараша 1864
|rowspan=2 style=&quot;background:#E81B23;&quot; |
|rowspan=2 |{{sortname|Авраам|Линкольн}}&lt;br&gt;(1861–1865)
|-
!rowspan=2 style=&quot;background:#E81B23;&quot; |{{color|white|27}}
|rowspan=2 |[[Сурет:James Speed.jpg|75px]]
|rowspan=2 |{{sortname|Джеймс|Спид}}
|rowspan=2 |[[Кентукки]]
|rowspan=2 |2 желтоқсан 1864
|rowspan=2 |22 шілде 1866
|-
|rowspan=3 style=&quot;background:#3333FF;&quot; |
|rowspan=3 |{{sortname|Эндрю|Джонсон}}&lt;br&gt;(1865–1869)
|-
!style=&quot;background:#E81B23;&quot; |{{color|white|28}}
|[[Сурет:Stanberry-AttorGen.jpg|75px]]
|{{sortname|Генри|Стэнбери}}
|[[Огайо]]
|23 шілде 1866
|16 шілде 1868
|-
!style=&quot;background:#E81B23;&quot; |{{color|white|29}}
|[[Сурет:William M. Evarts - Brady-Handy.jpg|75px]]
|{{sortname|Уильям Максвелл|Эварс}}
|[[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]]
|17 шілде 1868
|4 наурыз 1869
|-
!style=&quot;background:#E81B23;&quot; |{{color|white|30}}
|[[Сурет:EbenezerRHoar.jpg|75px]]
|{{sortname|Эбинизер|Хор}}
|[[Массачусетс]]
|5 наурыз 1869
|22 қараша 1870
|rowspan=5 style=&quot;background:#E81B23;&quot; |
|rowspan=5 |{{sortname|Улисс|Грант}}&lt;br&gt;(1869–1877)
|-
!style=&quot;background:#E81B23;&quot; |{{color|white|31}}
|[[Сурет:Amos T Akerman - crop and minor retouch.jpg|75px]]
|{{sortname|Амос Таппан|Акерман}}
|[[Джорджия]]
|23 қараша 1870
|13 желтоқсан 1871
|-
!style=&quot;background:#E81B23;&quot; |{{color|white|32}}
|[[Сурет:George Henry Williams - Brady-Handy - Restored &amp; Cropped.jpg|75px]]
|{{sortname|Джордж Генри|Вильямс}}
|[[Орегон]]
|14 желтоқсан 1871
|25 сәуір 1875
|-
!style=&quot;background:#E81B23;&quot; |{{color|white|33}}
|[[Сурет:Edwards Pierrepont, Brady-Handy bw photo portrait, ca1865-1880.jpg|75px]]
|{{sortname|Эдвардс|Пьерпонт}}
|[[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]]
|26 сәуір 1875
|21 мамыр 1876
|-
!style=&quot;background:#E81B23;&quot; |{{color|white|34}}
|[[Сурет:Alphonso Taft seated.jpg|75px]]
|{{sortname|Альфонсо|Тафт}}
|[[Огайо]]
|22 мамыр 1876
|4 наурыз 1877
|-
!style=&quot;background:#E81B23;&quot; |{{color|white|35}}
|[[Сурет:Hon. Charles Devens of Mass. Atty Gen. Hayes Cabinet.png|75px]]
|{{sortname|Чарльз|Дивенс}}
|[[Массачусетс]]
|12 наурыз 1877
|4 наурыз 1881
|style=&quot;background:#E81B23;&quot; |
|{{sortname|Резерфорд|Хейз}}&lt;br&gt;(1877–1881)
|-
!rowspan=2 style=&quot;background:#E81B23;&quot; |{{color|white|36}}
|rowspan=2 |[[Сурет:Wayne MacVeagh - Brady-Handy.jpg|75px]]
|rowspan=2 |{{sortname|Вейн|Маквей}}
|rowspan=2 |[[Пенсильвания]]
|rowspan=2 |5 наурыз 1881
|rowspan=2 |15 желтоқсан 1881
|style=&quot;background:#E81B23;&quot; |
|{{sortname|Джеймс|Гарфилд}}&lt;br&gt;(1881)
|-
|rowspan=2 style=&quot;background:#E81B23;&quot; |
|rowspan=2 |{{sortname|Честер|Артур}}&lt;br&gt;(1881–1885)
|-
!style=&quot;background:#E81B23;&quot; |{{color|white|37}}
|[[File:BenjaminHBrewster.jpg|75px]]
|{{sortname|Бенджамин|Брюстер}}
|[[Пенсильвания]]
|16 желтоқсан 1881
|4 наурыз 1885
|-
!style=&quot;background:#3333FF;&quot; |{{color|white|38}}
|[[Сурет:Augustus Hill Garland - Brady-Handy.jpg|75px]]
|{{sortname|Август|Гарланд}}
|[[Арканзас]]
|6 наурыз 1885
|4 наурыз 1889
|style=&quot;background:#3333FF;&quot; |
|{{sortname|Гровер|Кливленд}}&lt;br&gt;(1885–1889)
|-
!style=&quot;background:#E81B23;&quot; |{{color|white|39}}
|[[Сурет:WHHMiller.jpg|75px]]
|{{sortname|Уильям Генри Гаррисон|Миллер}}
|[[Индиана]]
|7 наурыз 1889
|4 наурыз 1893
|style=&quot;background:#E81B23;&quot; |
|{{sortname|Бенджамин|Гаррисон}}&lt;br&gt;(1889–1893)
|-
!style=&quot;background:#3333FF;&quot; |{{color|white|40}}
|[[Сурет:Richard Olney, Bain bw photo portrait, 1913.jpg|75px]]
|{{sortname|Ричард|Олни}}
|[[Массачусетс]]
|6 наурыз 1893
|7 сәуір 1895
|rowspan=2 style=&quot;background:#3333FF;&quot; |
|rowspan=2 |{{sortname|Гровер|Кливленд}}&lt;br&gt;(1893–1897)
|-
!style=&quot;background:#3333FF;&quot; |{{color|white|41}}
|[[Сурет:Jud Harmon.jpg|75px]]
|{{sortname|Джадсон|Хармон}}
|[[Огайо]]
|8 сәуір 1895
|4 наурыз 1897
|-
!style=&quot;background:#E81B23;&quot; |{{color|white|42}}
|[[Сурет:AssoJstcJMcK.jpg|75px]]
|{{sortname|Джозеф|МакКенна}}
|[[Калифорния]]
|5 наурыз 1897
|25 қаңтар 1898
|rowspan=3 style=&quot;background:#E81B23;&quot; |
|rowspan=3 |{{sortname|Уильям|Мак-Кинли}}&lt;br&gt;(1897–1901)
|-
!style=&quot;background:#E81B23;&quot; |{{color|white|43}}
|[[Сурет:Griggs2.jpg|75px]]
|{{sortname|Джон Уильям|Григгс}}
|[[Нью-Джерси]]
|25 қаңтар 1898
|29 наурыз 1901
|-
!rowspan=2 style=&quot;background:#E81B23;&quot; |{{color|white|44}}
|rowspan=2 |[[Сурет:Philander Knox, bw photo portrait, 1904.jpg|75px]]
|rowspan=2 |{{sortname|Филандер Чейз|Нокс}}
|rowspan=2 |[[Пенсильвания]]
|rowspan=2 |5 сәуір 1901
|rowspan=2 |30 маусым 1904
|-
|rowspan=3 style=&quot;background:#E81B23;&quot; |
|rowspan=3 |{{sortname|Теодор|Рузвельт}}&lt;br&gt;(1901–1909)
|-
!style=&quot;background:#E81B23;&quot; |{{color|white|45}}
|[[Сурет:WHMoody.jpg|75px]]
|{{sortname|Уильям Генри|Муди}}
|[[Массачусетс]]
|1 шілде 1904
|17 желтоқсан 1906
|-
!style=&quot;background:#E81B23;&quot; |{{color|white|46}}
|[[Сурет:CJBonaparte.jpg|75px]]
|{{sortname|Чарлз Джозеф|Бонапарт}}
|[[Мэриленд]]
|17 желтоқсан 1906
|4 наурыз 1909
|-
!style=&quot;background:#E81B23;&quot; |{{color|white|47}}
|[[Сурет:GWWickersham.jpg|75px]]
|{{sortname|Джордж Вудвард|Викершам}}
|[[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]]
|4 наурыз 1909
|4 наурыз 1913
|style=&quot;background:#E81B23;&quot; |
|{{sortname|Уильям|Тафт}}&lt;br&gt;(1909–1913)
|-
!style=&quot;background:#3333FF;&quot; |{{color|white|48}}
|[[Сурет:James C. McReynolds - c1913.jpg|75px]]
|{{sortname|Джеймс Кларк|Мак-Рейнольдс}}
|[[Теннесси]]
|5 наурыз 1913
|29 тамыз 1914
|rowspan=3 style=&quot;background:#3333FF;&quot; |
|rowspan=3 |{{sortname|Вудро|Вильсон}}&lt;br&gt;(1913–1921)
|-
!style=&quot;background:#3333FF;&quot; |{{color|white|49}}
|[[Сурет:WP Thomas Watt Gregory.jpg|75px]]
|{{sortname|Томас Уатт|Грегори}}
|[[Техас]]
|29 тамыз 1914
|4 наурыз 1919
|-
!style=&quot;background:#3333FF;&quot; |{{color|white|50}}
|[[Сурет:Alexander Mitchell Palmer.jpg|75px]]
|{{sortname|Александр Митчелл|Палмер}}
|[[Пенсильвания]]
|5 наурыз 1919
|4 наурыз 1921
|-
!rowspan=2 style=&quot;background:#E81B23;&quot; |{{color|white|51}}
|rowspan=2 |[[Сурет:Harry Daugherty, bw photo portrait 1920.jpg|75px]]
|rowspan=2 |{{sortname|Гарри|Догерти}}
|rowspan=2 |[[Огайо]]
|rowspan=2 |4 наурыз 1921
|rowspan=2 |6 сәуір 1924
|style=&quot;background:#E81B23;&quot; |
|{{sortname|Уоррен|Гардинг}}&lt;br&gt;(1921–1923)
|-
|rowspan=3 style=&quot;background:#E81B23;&quot; |
|rowspan=3 |{{sortname|Калвин|Кулидж}}&lt;br&gt;(1923–1929)
|-
!style=&quot;background:#E81B23;&quot; |{{color|white|52}}
|[[Сурет:Chief Justice Harlan Fiske Stone photograph circa 1927-1932.jpg|75px]]
|{{sortname|Харлан Фиск|Стоун}}
|[[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]]
|7 сәуір 1924
|1 наурыз 1925
|-
!style=&quot;background:#E81B23;&quot; |{{color|white|53}}
|[[Сурет:John Sargent, Bain bw photo portrait.jpg|75px]]
|{{sortname|Джон Гарибальди|Сарджент}}
|[[Вермонт]]
|7 наурыз 1925
|4 наурыз 1929
|-
!style=&quot;background:#E81B23;&quot; |{{color|white|54}}
|[[Сурет:William D. Mitchell cph.3b30394.jpg|75px]]
|{{sortname|Уильям|Митчелл|Уильям Митчелл (прокурор)}}
|[[Миннесота]]
|4 наурыз 1929
|4 наурыз 1933
|style=&quot;background:#E81B23;&quot; |
|{{sortname|Герберт|Гувер}}&lt;br&gt;(1929–1933)
|-
!style=&quot;background:#3333FF;&quot; |{{color|white|55}}
|[[Сурет:Homer Cummings, Harris &amp; Ewing photo portrait, 1920.jpg|75px]]
|{{sortname|Гомер Стилль|Камингс}}
|[[Коннектикут]]
|4 наурыз 1933
|1 қаңтар 1939
|rowspan=3 style=&quot;background:#3333FF;&quot; |
|rowspan=3 |{{sortname|Франклин|Рузвельт}}&lt;br&gt;(1933–1945)
|-
!style=&quot;background:#3333FF;&quot; |{{color|white|56}}
|[[Сурет:Justice Frank Murphy.jpg|75px]]
|{{sortname|Фрэнк|Мёрфи}}
|[[Мичиган]]
|2 қаңтар 1939
|18 қаңтар 1940
|-
!style=&quot;background:#3333FF;&quot; |{{color|white|57}}
|[[Сурет:Roberthjackson.jpg|75px]]
|{{sortname|Роберт|Джексон}}
|[[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]]
|18 қаңтар 1940
|25 тамыз 1941
|-
!style=&quot;background:#3333FF;&quot; |{{color|white|58}}
|[[Сурет:Francis Biddle cph.3b27524.jpg|75px]]
|{{sortname|Фрэнсис|Биддл}}
|[[Пенсильвания]]
|26 тамыз 1941
|26 маусым 1945
|rowspan=4 style=&quot;background:#3333FF;&quot; |
|rowspan=4 |{{sortname|Гарри|Трумэн}}&lt;br&gt;(1945–1953)
|-
!style=&quot;background:#3333FF;&quot; |{{color|white|59}}
|[[Сурет:Official portrait of Associate Justice Tom C. Clark, Supreme Court of the United States (cropped).jpg|75px]]
|{{sortname|Томас|Кларк}}
|[[Техас]]
|27 маусым 1945
|26 шілде 1949
|-
!style=&quot;background:#3333FF;&quot; |{{color|white|60}}
|[[Сурет:J. Howard McGrath.jpg|75px]]
|{{sortname|Джеймс|Мак-Грат}}
|[[Род-Айленд]]
|27 шілде 1949
|3 сәуір 1952
|-
!style=&quot;background:#3333FF;&quot; |{{color|white|61}}
|[[Сурет:James P McGranery cropped.jpg|75px]]
|{{sortname|Джеймс Патрик|Мак-Грэнери}}
|[[Пенсильвания]]
|4 сәуір 1952
|20 қаңтар 1953
|-
!style=&quot;background:#E81B23;&quot; |{{color|white|62}}
|[[Сурет:Herbert Brownell.jpg|75px]]
|{{sortname|кіші Герберт|Браунелл|Герберт Браунелл (кіші)}}
|[[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]]
|21 қаңтар 1953
|23 қазан 1957
|rowspan=2 style=&quot;background:#E81B23;&quot; |
|rowspan=2 |{{sortname|Дуайт|Эйзенхауэр}}&lt;br&gt;(1953–1961)
|-
!style=&quot;background:#E81B23;&quot; |{{color|white|63}}
|[[Сурет:William P. Rogers, U.S. Secretary of State.jpg|75px]]
|{{sortname|Уильям|Роджерс}}
|[[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]]
|23 қазан 1957
|20 қаңтар 1961
|-
! style=&quot;background:#3333FF;&quot; rowspan=2 |{{color|white|64}}
|rowspan=2 |[[Сурет:Bobby Kennedy - restored.jpg|75px]]
|rowspan=2 |{{sortname|Роберт Ф.|Кеннеди}}
|rowspan=2 |[[Массачусетс]]
|rowspan=2 |20 қаңтар 1961
|rowspan=2 |3 қыркүйек 1964
!style=&quot;background:#3333FF;&quot; |
|{{sortname|Джон|Кеннеди}}&lt;br&gt;(1961–1963)
|-
!rowspan=5 style=&quot;background:#3333FF;&quot; |
|rowspan=5 |{{sortname|Линдон|Джонсон}}&lt;br&gt;(1963–1969)
|-
!rowspan=2 style=&quot;background:#3333FF;&quot; |{{color|white|65}}
|rowspan=2 |[[Сурет:Nicholas Katzenbach at White House, 6 May 1968.jpg|75px]]
|rowspan=2 |{{sortname|Николас|Катценбах}}
|rowspan=2 |[[Иллинойс]]
|bgcolor=&quot;#e6e6aa&quot; |4 қыркүйек 1964{{efn |name=dag-self|Бас прокурор орынбасары ретінде Бас прокурор міндетін атқарды. Кейін лауазымға толыққанды қабылданды.}}
|bgcolor=&quot;#e6e6aa&quot; |28 қаңтар 1965
|-
|28 қаңтар 1965
|28 қараша 1966
|-
!rowspan=2 style=&quot;background:#3333FF;&quot; |{{color|white|66}}
|rowspan=2 |[[Сурет:Ramsey Clark at the White House, 28 Feb 1968.jpg|75px]]
|rowspan=2 |{{sortname|Рэмси|Кларк}}
|rowspan=2 |[[Техас]]
|bgcolor=&quot;#e6e6aa&quot; |28 қараша 1966{{efn |name=dag-self}}
|bgcolor=&quot;#e6e6aa&quot; |10 наурыз 1967
|-
|10 наурыз 1967
|20 қаңтар 1969
|-
!style=&quot;background:#E81B23;&quot; |{{color|white|67}}
|[[Сурет:John Mitchell.jpg|75px]]
|{{sortname|Джон Ньютон|Митчелл}}
|[[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]]
|20 қаңтар 1969
|15 ақпан 1972
|rowspan=5 style=&quot;background:#E81B23;&quot; |
|rowspan=5 |{{sortname|Ричард|Никсон}}&lt;br&gt;(1969–1974)
|-
!style=&quot;background:#E81B23;&quot; |{{color|white|68}}
|[[Сурет:Attorney General Richard Kleindienst.jpg|75px]]
|{{sortname|Ричард|Клейнденст}}
|[[Аризона]]
|15 ақпан 1972
|30 сәуір 1973&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.washingtonpost.com/politics/3-top-nixon-aides-kleindienst-out-president-accepts-full-responsibility-richardson-will-conduct-new-probe/2012/06/04/gJQAx7oFJV_story.html |title=3 Top Nixon Aides, Kleindienst Out; President Accepts Full Responsibility; Richardson Will Conduct New Probe |author=Stern, Laurence; Johnson, Haynes |date=1973-05-01 |publisher=[[The Washington Post]] |accessdate=2019-02-28}} {{Wayback|date=2019-03-01 |url=https://web.archive.org/web/20190301074640/https://www.washingtonpost.com/politics/3-top-nixon-aides-kleindienst-out-president-accepts-full-responsibility-richardson-will-conduct-new-probe/2012/06/04/gJQAx7oFJV_story.html}}&lt;/ref&gt;
|-
!style=&quot;background:#E81B23;&quot; |{{color|white|69}}
|[[Сурет:ElliotLeeRichardson.jpg|75px]]
|{{sortname|Элиот|Ричардсон}}
|[[Массачусетс]]
|25 мамыр 1973&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;
|20 қазан 1973
|- bgcolor=&quot;#E6E6AA&quot;
!style=&quot;background:#E81B23;&quot; |{{color|white|–}}
|[[Сурет:Robert Bork.jpg|75px]]
|{{sortname|Роберт|Борк}}{{efn |1973 жылғы 20 қазанда [[АҚШ Бас солиситоры]] [[Роберт Борк]] [[Уотергейт жанжалы]]нан кейін Бас прокурор міндетін атқарушысы болды. Бұл оқиға кезінде Бас прокурор [[Элиот Ричардсон]] мен оның орынбасары [[Уильям Ракелшаус]] отставкасын жариялаған еді.}}&lt;br&gt;{{small|{{м.а.}}}}
|[[Пенсильвания]]
|20 қазан 1973
|4 қаңтар 1974
|-
!rowspan=2 style=&quot;background:#E81B23;&quot; |{{color|white|70}}
|rowspan=2 |[[Сурет:WilliamBartSaxbe2.jpg|75px]]
|rowspan=2 |{{sortname|Уильям|Саксби}}
|rowspan=2 |[[Огайо]]
|rowspan=2 |4 қаңтар 1974
|rowspan=2 |2 ақпан 1975
|-
|rowspan=2 style=&quot;background:#E81B23;&quot; |
|rowspan=2 |{{sortname|Джеральд|Форд}}&lt;br&gt;(1974–1977)
|-
!style=&quot;background:#E81B23;&quot; |{{color|white|71}}
|[[Сурет:Edward Levi Attorney General.jpg|75px]]
|{{sortname|Эдвард|Леви}}
|[[Иллинойс]]
|2 ақпан 1975
|20 қаңтар 1977
|-
!style=&quot;background:#E81B23;&quot; |{{color|white|–}}
|bgcolor=&quot;#E6E6AA&quot; |[[Сурет:Dick Thornburgh.jpg|75px]]
|bgcolor=&quot;#E6E6AA&quot; |{{sortname|Дик|Торнберг}}{{efn |Бас прокурор орынбасары ретінде Бас прокурор міндетін атқарған, жаңа бас прокурордың тағайындалуына дейін. Торнберг кейін 1988–1991 жылдары толыққанды Бас прокурор болған.}}&lt;br&gt;{{small|{{м.а.}}}}
|bgcolor=&quot;#E6E6AA&quot; |[[Пенсильвания]]
|bgcolor=&quot;#E6E6AA&quot; |20 қаңтар 1977
|bgcolor=&quot;#E6E6AA&quot; |26 қаңтар 1977
|rowspan=3 style=&quot;background:#3333FF;&quot; |
|rowspan=3 |{{sortname|Джимми|Картер}}&lt;br&gt;(1977–1981)
|-
!style=&quot;background:#3333FF;&quot; |{{color|white|72}}
|[[Сурет:Griffin Bell -uglaw AG72 (cropped).tif|75px]]
|{{sortname|Гриффин|Белл}}
|[[Джорджия]]
|26 қаңтар 1977
|16 тамыз 1979
|-
!style=&quot;background:#3333FF;&quot; |{{color|white|73}}
|[[Сурет:Benjamin Civiletti (1979).jpg|75px]]
|{{sortname|Бенджамин|Сивилетти}}
|[[Мэриленд]]
|16 тамыз 1979
|19 қаңтар 1981
|-
!style=&quot;background:#E81B23;&quot; |{{color|white|74}}
|[[Сурет:Portrait officiel de William French Smith.jpg|75px]]
|{{sortname|Уильям Френч|Смит}}
|[[Калифорния]]
|23 қаңтар 1981
|25 ақпан 1985
|rowspan=3 style=&quot;background:#E81B23;&quot; |
|rowspan=3 |{{sortname|Рональд|Рейган}}&lt;br&gt;(1981–1989)
|-
!style=&quot;background:#E81B23;&quot; |{{color|white|75}}
|[[Сурет:Edwin Meese III Attorney General portrait (cropped1).jpg|75px]]
|{{sortname|Эдвин|Миз}}
|[[Калифорния]]
|25 ақпан 1985
|12 тамыз 1988
|-
!rowspan=2 style=&quot;background:#E81B23;&quot; |{{color|white|76}}
|rowspan=2 |[[Сурет:Dick Thornburgh.jpg|75px]]
|rowspan=2 |{{sortname|Дик|Торнберг}}
|rowspan=2 |[[Пенсильвания]]
|rowspan=2 |12 тамыз 1988
|rowspan=2 |15 тамыз 1991
|-
|rowspan=3 style=&quot;background:#E81B23;&quot; |
|rowspan=3 |{{sortname|Джордж Герберт Уокер|Буш}}&lt;br&gt;(1989–1993)
|-
!rowspan=2 style=&quot;background:#E81B23;&quot; |{{color|white|77}}
|rowspan=2 |[[Сурет:William Barr, official photo as Attorney General.jpg|75px]]
|rowspan=2 |{{sortname|Уильям|Барр}}&lt;br&gt;{{small|''1-мерзімі''}}
|rowspan=2 |[[Вирджиния]]
|bgcolor=&quot;#E6E6AA&quot; |16 тамыз 1991{{efn |name=dag-self}}
|bgcolor=&quot;#E6E6AA&quot; |26 қараша 1991
|-
|26 қараша 1991
|20 қаңтар 1993
|-
!style=&quot;background:#E81B23;&quot; |{{color|white|–}}
|bgcolor=&quot;#E6E6AA&quot; |[[Сурет:No image.svg|75px]]
|bgcolor=&quot;#E6E6AA&quot; |{{sortname|Стюарт|Джерсон}}{{efn |АҚШ Әділет азаматтық бөлініс департаментінің көмекші бас прокуроры ретінде Бас прокурор міндетін атқарушысы еді.&lt;ref name=shot&gt;{{cite web |title=Stuart Gerson's Parting Shot |publisher=[[The New York Times]] |date=1993-02-21 |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9F0CE1DE1331F932A15751C0A965958260 |accessdate=2008-12-12 |quote=As supporters of the Brady gun-control bill prepare to introduce it in Congress yet again this week, they find a welcome, if unlikely, ally in Stuart Gerson, the Acting Attorney General. Because President Clinton has had so many problems finding a new Attorney General, Mr. Gerson remains in office{{spaces}}...}}&lt;/ref&gt; Джерсон мұрагерлік қатарында төртінші болған, алайда одан бұрын тұрған үш шенеунік отставкаға кеткен еді.&lt;ref name=nyt&gt;{{cite web |author=Labaton, Stephen |title=Notes on Justice; Who's in Charge? Bush Holdover Says He Is, but Two Clinton Men Differ |publisher=The New York Times |date=1993-01-25 |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9F0CE3DF1F38F936A15752C0A965958260&amp;sec=&amp;spon=&amp;pagewanted=all |accessdate=2008-12-12}}&lt;/ref&gt;}}&lt;br&gt;{{small|{{м.а.}}}}
|bgcolor=&quot;#E6E6AA&quot; |[[Вашингтон]]
|bgcolor=&quot;#E6E6AA&quot; |20 қаңтар 1993
|bgcolor=&quot;#E6E6AA&quot; |12 наурыз 1993
|rowspan=2 style=&quot;background:#3333FF;&quot; |
|rowspan=2 |{{sortname|Билл|Клинтон}}&lt;br&gt;(1993–2001)
|-
!style=&quot;background:#3333FF;&quot; |{{color|white|78}}
|[[Сурет:Janet Reno-us-Portrait.jpg|75px]]
|{{sortname|Джэнет|Рино}}
|[[Флорида]]
|12 наурыз 1993
|20 қаңтар 2001
|-
!style=&quot;background:#3333FF;&quot; |{{color|white|–}}
|bgcolor=&quot;#E6E6AA&quot; |[[Сурет:HolderEric.jpg|75px]]
|bgcolor=&quot;#E6E6AA&quot; |{{sortname|Эрик|Холдер}}{{efn |Бас прокурор орынбасары ретінде Бас прокурор міндетін атқарған, жаңа бас прокурордың тағайындалуына дейін. Холдер кейін 2009–2015 жылдары толыққанды Бас прокурор болған.}}&lt;br&gt;{{small|{{м.а.}}}}
|bgcolor=&quot;#E6E6AA&quot; |[[Вашингтон]]
|bgcolor=&quot;#E6E6AA&quot; |20 қаңтар 2001
|bgcolor=&quot;#E6E6AA&quot; |2 ақпан 2001
|rowspan=6 style=&quot;background:#E81B23;&quot; |
|rowspan=6 |{{sortname|Джордж Уокер|Буш}}&lt;br&gt;(2001–2009)
|-
!style=&quot;background:#E81B23;&quot; |{{color|white|79}}
|[[Сурет:John Ashcroft.jpg|75px]]
|{{sortname|Джон|Эшкрофт}}
|[[Миссури]]
|2 ақпан 2001
|3 ақпан 2005
|-
!style=&quot;background:#E81B23;&quot; |{{color|white|80}}
|[[Сурет:Alberto Gonzales - official DoJ photograph.jpg|75px]]
|{{sortname|Альберто|Гонсалес}}
|[[Техас]]
|3 ақпан 2005
|17 қыркүйек 2007
|-
!style=&quot;background:#E81B23;&quot; |{{color|white|–}}
|bgcolor=&quot;#E6E6AA&quot; |[[Сурет:Paul D. Clement.jpg|75px]]
|bgcolor=&quot;#E6E6AA&quot; |{{sortname|Пол|Клемент}}{{efn |name=clement-keisler|2007 жылғы 27 тамызда Президент Буш АҚШ Бас солиситоры [[Пол Клемент]]ті Бас прокурор міндетін болашақ атқарушысы қылғысы келген еді, [[Альберто Гонсалес]] отставкасынан кейін, 2007 жылғы 17 қыркүйекте.&lt;ref&gt;{{cite web |first=Steven Lee |last=Meyers |publisher=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2007/08/27/washington/27cnd-gonzales.html?_r=1&amp;hp=&amp;adxnnl=1&amp;oref=slogin&amp;adxnnlx=1188217220-bs39MOr+UJpRTDAYWymL9g |title=Embattled Attorney General Resigns |accessdate=2007-08-27 |date=2007-08-27}} {{Wayback|date=2013-05-10 |url=https://web.archive.org/web/20130510021210/http://www.nytimes.com/2007/08/27/washington/27cnd-gonzales.html?_r=1&amp;hp=&amp;adxnnl=1&amp;oref=slogin&amp;adxnnlx=1188217220-bs39MOr%20UJpRTDAYWymL9g}}&lt;/ref&gt; 17 қыркүйекте Президент Буш АҚШ Әділет азаматтық бөлініс департаменті Бас прокурорының көмекшісі [[Питер Кайслер]]ді Бас прокурор міндетін атқарушысы қылды да, осылайша президент таңдаған үміткерлік қатып қалды.&lt;ref&gt;[https://georgewbush-whitehouse.archives.gov/news/releases/2007/09/20070917-4.html &quot;President Bush Announces Judge Michael Mukasey as Nominee for Attorney General&quot;] {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20171111041805/https://georgewbush-whitehouse.archives.gov/news/releases/2007/09/20070917-4.html |date=2017-11-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name='NYTimes-Associated Press-Bush Text-2007-09-17'&gt;{{cite news |agency=[[The Associated Press]] |title=Bush Text on Attorney General Nomination |date=2007-09-17 |work=NewsOK.com |publisher=The Oklahoman |url=http://newsok.com/bush-text-on-attorney-general-nomination/article/3128043 |access-date=2007-09-18}} {{Wayback|date=2014-02-03 |url=https://web.archive.org/web/20140203012225/http://newsok.com/bush-text-on-attorney-general-nomination/article/3128043}}&lt;/ref&gt; Әкімшілік шенеуніктерінің хабарлауынша, Клемент Бас прокурор міндетін атқарушысы 2007 жылғы 17 қыркүйекте, сағат 12:01-да болды да, 24 сағаттан кейін бұл қызметтен кетті.&lt;ref name='WPost-Eggen-2007-09-19'&gt;{{cite web |first=Dan |last=Eggen |author2=Elizabeth Williamson |title=Democrats May Tie Confirmation to Gonzales Papers |date=2007-09-19 |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/18/AR2007091801379.html?nav=rss_politics |newspaper=[[The Washington Post]] |pages=A10 |accessdate=2007-09-19}} {{Wayback|date=2012-04-04 |url= https://web.archive.org/web/20120404130102/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/18/AR2007091801379.html?nav=rss_politics}}&lt;/ref&gt; Кайслер Бас прокурор міндетін атқарушысы [[Майкл Мьюкейзи]]дің 9 қарашадағы лауазымға қабылдануына дейін болды.}}&lt;br&gt;{{small|{{м.а.}}}}
|bgcolor=&quot;#E6E6AA&quot; |Вашингтон
|bgcolor=&quot;#E6E6AA&quot; |17 қыркүйек 2007
|bgcolor=&quot;#E6E6AA&quot; |18 қыркүйек 2007
|-
!style=&quot;background:#E81B23;&quot; |{{color|white|–}}
|bgcolor=&quot;#E6E6AA&quot; |[[Сурет:peterkeisler.jpg|75px]]
|bgcolor=&quot;#E6E6AA&quot; |{{sortname|Питер|Кайслер}}{{efn |name=clement-keisler}}&lt;br&gt;{{small|{{м.а.}}}}
|bgcolor=&quot;#E6E6AA&quot; |Вашингтон
|bgcolor=&quot;#E6E6AA&quot; |18 қыркүйек 2007
|bgcolor=&quot;#E6E6AA&quot; |9 қараша 2007
|-
!style=&quot;background:#E81B23;&quot; |{{color|white|81}}
|[[Сурет:Michael Mukasey, official AG photo portrait, 2007.jpg|75px]]
|{{sortname|Майкл|Мьюкейзи}}
|[[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]]
|9 қараша 2007
|20 қаңтар 2009
|-
!style=&quot;background:#E81B23;&quot; |{{color|white|–}}
|bgcolor=&quot;#E6E6AA&quot; |[[Сурет:Mark Filip.jpg|75px]]
|bgcolor=&quot;#E6E6AA&quot; |{{sortname|Марк|Филип}}&lt;br&gt;{{small|{{м.а.}}}}
|bgcolor=&quot;#E6E6AA&quot; |[[Иллинойс]]
|bgcolor=&quot;#E6E6AA&quot; |20 қаңтар 2009
|bgcolor=&quot;#E6E6AA&quot; |3 ақпан 2009
|rowspan=3 style=&quot;background:#3333FF;&quot; |
|rowspan=3 |{{sortname|Барак|Обама}}&lt;br&gt;(2009–2017)
|-
!style=&quot;background:#3333FF;&quot; |{{color|white|82}}
|[[Сурет:Eric Holder official portrait (cropped).jpg|75px]]
|{{sortname|Эрик|Холдер}}
|[[Вашингтон]]
|3 ақпан 2009
|27 сәуір 2015
|-
!style=&quot;background:#3333FF;&quot; |{{color|white|83}}
|[[Сурет:Loretta Lynch, official portrait (cropped).jpg|75px]]
|{{sortname|Лоретта|Линч}}
|[[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]]
|27 сәуір 2015
|20 қаңтар 2017
|-
!style=&quot;background:#3333FF;&quot; |{{color|white|–}}
|bgcolor=&quot;#E6E6AA&quot; |[[Сурет:Sally Q. Yates (cropped).jpg|75px]]
|bgcolor=&quot;#E6E6AA&quot; |{{sortname|Салли|Йейтс}}{{efn |Бас прокурор орынбасары ретінде АҚШ Бас прокуроры міндетін атқарушысы болған, алайда Әділет департаменті сотта Президент бұйрығын қорғамайды дегені үшін жұмыстан шығарылды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cnn.com/2017/01/30/politics/donald-trump-immigration-order-department-of-justice/index.html |title=Trump fires acting AG after she declines to defend travel ban |author=Evan Perez; Jeremy Diamond |publisher=CNN |date=2017-01-30 |accessdate=2018-03-12}} {{Wayback|date=2019-05-02 |url=https://web.archive.org/web/20190502120103/https://www.cnn.com/2017/01/30/politics/donald-trump-immigration-order-department-of-justice/index.html}}&lt;/ref&gt;}}&lt;br&gt;{{small|{{м.а.}}}}
|bgcolor=&quot;#E6E6AA&quot; |[[Джорджия]]
|bgcolor=&quot;#E6E6AA&quot; |20 қаңтар 2017
|bgcolor=&quot;#E6E6AA&quot; |30 қаңтар 2017
|rowspan=7 style=&quot;background:#E81B23;&quot; |
|rowspan=7 |{{sortname|Дональд|Трамп}}&lt;br&gt;(2017–2021)
|-
!style=&quot;background:#E81B23;&quot; |{{color|white|–}}
|bgcolor=&quot;#E6E6AA&quot; |[[Сурет:Dana Boente (cropped).jpg|75px]]
|bgcolor=&quot;#E6E6AA&quot; |{{sortname|Дана Джеймс|Бенте}}&lt;br&gt;{{small|{{м.а.}}}}
|bgcolor=&quot;#E6E6AA&quot; |[[Вирджиния]]
|bgcolor=&quot;#E6E6AA&quot; |30 қаңтар 2017
|bgcolor=&quot;#E6E6AA&quot; |9 ақпан 2017
|-
!style=&quot;background:#E81B23;&quot; |{{color|white|84}}
|[[Сурет:Jeff Sessions, official portrait (cropped).jpg|75px]]
|{{sortname|Джефф|Сешнс}}
|[[Алабама]]
|9 ақпан 2017
|7 қараша 2018
|-
!style=&quot;background:#E81B23;&quot; |{{color|white|–}}
|bgcolor=&quot;#E6E6AA&quot; |[[Сурет:Rod Rosenstein official portrait 2 (cropped).jpg|75px]]
|bgcolor=&quot;#E6E6AA&quot; |{{sortname|Род|Розенштейн}}&lt;br&gt;{{small|{{м.а.}}}}{{efn |[[Джефф Сешнс]] отставкасынан кейін Президент [[Дональд Трамп]]тың сұранысы бойныша орынбасар Розенштейн 7 қарашадағы бірнеше сағатқа АҚШ Бас прокуроры міндетін атқарушысы еді. Кейін ол бұл лауазымға [[Мэтью Уитакер]]ді тағайындады.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Blitzer |first=Ronn |date=2018-11-07 |title=Attorney General Jeff Sessions is Out. Here's What Could Happen Next. |url=https://lawandcrime.com/high-profile/attorney-general-jeff-sessions-is-out-heres-what-could-happen-next |accessdate=2024-09-18 |publisher=Law &amp; Crime |language=en}}&lt;/ref&gt;}}
|bgcolor=&quot;#E6E6AA&quot; |[[Мэриленд]]
|bgcolor=&quot;#E6E6AA&quot; |7 қараша 2018
|bgcolor=&quot;#E6E6AA&quot; |7 қараша 2018
|-
!style=&quot;background:#E81B23;&quot; |{{color|white|–}}
|bgcolor=&quot;#E6E6AA&quot; |[[Сурет:Matthew G. Whitaker official photo (cropped).jpg|75px]]
|bgcolor=&quot;#E6E6AA&quot; |{{sortname|Мэтью|Уитакер}}&lt;br&gt;{{small|Acting}}{{efn |name=MW-constitution|Түрлі конституциялық мамандар Уитакердің Бас прокурор міндетін атқарушысы ретінде тағайындалуы заңдылығына күмән келтірген.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.nytimes.com/2018/11/08/opinion/trump-attorney-general-sessions-unconstitutional.html |title=Opinion {{!}} Trump's Appointment of the Acting Attorney General Is Unconstitutional |publisher=[[The New York Times]] |date=2018-11-08 |access-date=2018-11-15 |language=en |last=Katyal |first=Neal K.}} {{Wayback|date=2023-06-04 |url=https://web.archive.org/web/20230604134431/https://www.nytimes.com/2018/11/08/opinion/trump-attorney-general-sessions-unconstitutional.html}}&lt;/ref&gt; Мэриленд штаты бұл жанжалға қатысты Уитакердің тағайындалуына тыйым салмақ болды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.npr.org/2018/11/12/667180873/maryland-says-matthew-whitaker-appointment-as-acting-attorney-general-is-unlawfu?t=1542261595420 |title=Maryland Says Matthew Whitaker Appointment As Acting Attorney General Is Unlawful |work=NPR.org |accessdate=2018-11-15 |language=en}} {{Wayback|date=2018-11-16 |url=https://web.archive.org/web/20181116000748/https://www.npr.org/2018/11/12/667180873/maryland-says-matthew-whitaker-appointment-as-acting-attorney-general-is-unlawfu?t=1542261595420}}&lt;/ref&gt; Әділет департаменті тағайындауды заңды деді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://edition.cnn.com/2018/11/14/politics/whitaker-justice-mueller/index.html|title=DOJ says Whitaker's appointment as acting attorney general is constitutional |first=Laura |last=Jarrett |publisher=CNN |access-date=2018-11-15}} {{Wayback|date=2018-11-14 |url= https://web.archive.org/web/20181114210624/https://edition.cnn.com/2018/11/14/politics/whitaker-justice-mueller/index.html}}&lt;/ref&gt;}}
|bgcolor=&quot;#E6E6AA&quot; |[[Айова]]
|bgcolor=&quot;#E6E6AA&quot; |7 қараша 2018
|bgcolor=&quot;#E6E6AA&quot; |14 ақпан 2019
|-
!style=&quot;background:#E81B23;&quot; |{{color|white|85}}
|[[Сурет:William Barr (cropped).jpg|75px]]
|{{sortname|Уильям|Барр}}&lt;br&gt;{{small|''2-мерзімі''}}
|[[Вирджиния]]
|14 ақпан 2019
|23 желтоқсан 2020
|-
!style=&quot;background:#E81B23;&quot; |{{color|white|–}}
|bgcolor=&quot;#E6E6AA&quot; |[[Сурет:Jeff Rosen official DOJ portrait (cropped).jpg|75px]]
|bgcolor=&quot;#E6E6AA&quot; |{{sortname|Джеффри Адам|Розен}}&lt;br&gt;{{small|{{м.а.}}}}
|bgcolor=&quot;#E6E6AA&quot; |[[Массачусетс]]
|bgcolor=&quot;#E6E6AA&quot; |24 желтоқсан 2020
|bgcolor=&quot;#E6E6AA&quot; |20 қаңтар 2021
|-
!style=&quot;background:#E81B23;&quot; |{{color|white|–}}
|bgcolor=&quot;#E6E6AA&quot; |[[Сурет:John Demers official photo (cropped).png|75px]]
|bgcolor=&quot;#E6E6AA&quot; |{{sortname|Джон|Демерс}}&lt;br&gt;{{small|{{м.а.}}}}{{efn |2021 жылғы 20 қаңтардағы [[Джеффри Адам Розен]]нің отставкасынан кейін Демерс Әділет департаменті Ұлттық қауіпсіздік бөлімі Бас прокурорының көмекшісі ретінде бірнеше сағатқа Бас прокурордың міндетін атқарушысы еді. Президент [[Джо Байден]] кейін сол күні бұл лауазымға Кадрлық қызмет және Әкімшілік Бас прокуроры көмекшісінің орынбасары [[Монти Уилкинсон]]ды тағайындады.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cnn.com/2021/01/20/politics/justice-department-special-counsel-rosen-wilkinson/index.html |title=Trump's acting attorney general leaves without creating controversial special counsels |publisher=[[CNN]]}}&lt;/ref&gt;}}
|bgcolor=&quot;#E6E6AA&quot; |[[Массачусетс]]
|align=center bgcolor=&quot;#E6E6AA&quot; |20 қаңтар 2021
|align=center bgcolor=&quot;#E6E6AA&quot; |20 қаңтар 2021
|rowspan=3 style=&quot;background:#3333FF;&quot; |
|rowspan=3 |{{sortname|Джо|Байден}}&lt;br&gt;(2021–2025)
|-
! style=&quot;background:#3333FF;&quot; |{{color|white|–}}
|bgcolor=&quot;#E6E6AA&quot; |[[Сурет:Monty Wilkinson DOJ official photo.jpg|75px]]
|bgcolor=&quot;#E6E6AA&quot; |{{sortname|Монти|Уилкинсон|dab=заңгер}}&lt;br&gt;{{small|{{м.а.}}}}
|bgcolor=&quot;#E6E6AA&quot; |[[Вашингтон]]
|bgcolor=&quot;#E6E6AA&quot; |20 қаңтар 2021
|bgcolor=&quot;#E6E6AA&quot; |11 наурыз 2021
|-
!style=&quot;background:#3333FF;&quot; |{{color|white|86}}
|[[Сурет:Attorney General Merrick Garland (cropped).jpg|75px]]
|{{sortname|Меррик|Гарланд}}
|[[Мэриленд]]
|11 наурыз 2021
|20 қаңтра 2025
|-
!style=&quot;background:#E81B23;&quot; |{{color|white|–}}
|bgcolor=&quot;#E6E6AA&quot; |[[Сурет:No image.svg|75px]]
|bgcolor=&quot;#E6E6AA&quot; |{{sortname|Джеймс|МакГенри|dab=lawyer}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.politico.com/live-updates/2025/01/20/donald-trump-inauguration-day-news-updates-analysis/donald-trump-acting-attorney-general-00199415 |title=Trump taps longtime immigration official as acting attorney general |publisher=Politico |last=Gerstein |first=Josh |date=2025-01-20 |accessdate=2025-01-22}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;{{small|{{м.а.}}}}
|bgcolor=&quot;#E6E6AA&quot; |
|bgcolor=&quot;#E6E6AA&quot; |20 қаңтар 2025
|bgcolor=&quot;#E6E6AA&quot; |5 ақпан 2025
|rowspan=4 style=&quot;background:#E81B23;&quot; |
|rowspan=4|{{sortname|Дональд|Трамп}}&lt;br&gt;(2025–)
|- 
!style=&quot;background:#E81B23;&quot; |{{color|white|87}}
|[[Сурет:Pam Bondi official portrait (cropped).jpg|75px]]
|{{sortname|Пэм|Бонди}}
|[[Флорида]]
|5 ақпан 2025
|2 сәуір 2026
|- 
! style=&quot;background:#3333FF;&quot; |{{color|white|–}}
|bgcolor=&quot;#E6E6AA&quot; |[[Сурет:AG Todd Blanche Official Portrait.jpg|75px]]
|bgcolor=&quot;#E6E6AA&quot; |{{sortname|Тодд|Блэнч}}&lt;br&gt;{{small|{{м.а.}}}}
|bgcolor=&quot;#E6E6AA&quot; |[[Колорадо]]
|bgcolor=&quot;#E6E6AA&quot; |2 сәуір 2026
|bgcolor=&quot;#E6E6AA&quot; |''Қазіргісі''
|-
|}

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:АҚШ бас прокурорлары| ]]
[[Санат:АҚШ кабинеті|Бас прокурор]]
[[Санат:Бас прокурорлар]]</text>
      <sha1>dv48vjn7mys4tycv9gpou72oxmgm78o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Қазақша Уикипедия статистикасы/Кеше.json</title>
    <ns>10</ns>
    <id>764845</id>
    <revision>
      <id>3643212</id>
      <parentid>3643072</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T19:01:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Кешегі деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3643212</origin>
      <model>json</model>
      <format>application/json</format>
      <text bytes="130" sha1="l3yj4pvjzzsjsbc7bsr03ca7rkg0941" xml:space="preserve">{
	&quot;articles&quot;: 244693,
	&quot;pages&quot;: 669989,
	&quot;edits&quot;: 3639483,
	&quot;users&quot;: 180871,
	&quot;activeusers&quot;: 387,
	&quot;admins&quot;: 15,
	&quot;files&quot;: 8772
}</text>
      <sha1>l3yj4pvjzzsjsbc7bsr03ca7rkg0941</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>X</title>
    <ns>0</ns>
    <id>767184</id>
    <redirect title="X (әлеуметтік желі)" />
    <revision>
      <id>3643260</id>
      <parentid>3515141</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T23:27:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>3358</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Бот: Шынжырлы айдатуды түзетті → [[X (әлеуметтік желі)]]</comment>
      <origin>3643260</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49" sha1="orydtz0kltfttnhh539ltny4ixuj4zs" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[X (әлеуметтік желі)]]</text>
      <sha1>orydtz0kltfttnhh539ltny4ixuj4zs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Киев және бүкіл Украина митрополиті (Украина православие шіркеуі)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>770066</id>
    <revision>
      <id>3643225</id>
      <parentid>3527291</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T19:15:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <origin>3643225</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6564" sha1="4l1e86b1t2t3aq9tnctrzaku302obrv" xml:space="preserve">{{Епархия
| юрисдикциясы          = Киев және бүкіл Украина
| атауы                 = митрополиті
| шынайы атауы          = Митрополит Київський і всієї України
| эмблемасы             = Emblem of Epiphanius I of Kyiv and All Ukraine.svg
| эмблема ені           = 
| эмблеманың аты        = 
| портреті              = Epiphany I of the Ukraine in 2019.png
| портреттің ені        = 200px
| портреттің тақырыбы   = 
| қазіргі               = [[Епифаний (Киев митрополиті)|I Епифаний]]
| тағайындалған         = 5 желтоқсан 2018
| елі                   = Украина
| аймағы                = Киев
| шіркеуі               = [[Украина православие шіркеуі]]
| митрополиясы          = 
| шіркеу провинциясы    = 
| епархиялары-суффрагандары = 
| архидиаконаттары      = 
| салты                 = &lt;!-- Орысшадан обряд --&gt;
| құрылғаны             = [[2018 жыл]]
| ыдырағаны             = &lt;!-- Ыдыраған күні --&gt;

| бас қаласы            = 
| кафедралы соборы      = [[Михаил алтын басты монастырьі]]
| иерархы               = 
| викарий епископтары   = 

| благочинный           = 
| махаллалары           = 
| храмдары              = 
| монастырьлары         = 
| қызметкерлері         = 
| епархия ауданы        = 
| епархия халқы         = 
| махалла саны          = &lt;!-- Махаллаға қатысатын адам саны --&gt;
| махалла үлесі         = 

| қосымша белгі1        = 
| қосымша мәтін1        = 
| қосымша белгі2        = 
| қосымша мәтін2        = 

| карта                 = 
| сайты                 = https://www.pomisna.info/uk/
}}
'''Киев және бүкіл Украина митрополиті''' ({{lang-uk|Митрополит Київський і всієї України}}) — [[Украина православие шіркеуі]]нің басшысы және [[митрополит]]. Шіркеулік титулды Біріктіруші собор 2018 жылы [[Киев]], [[Украина]]да құрған және канондаған. Қазіргі иесі — [[Епифаний (Киев митрополиті)|I Епифаний]].

== Киев және бүкіл Украина митрополиті ==
=== Басшылығы ===
Украина православие шіркеуінің басшысы&lt;ref&gt;[https://risu.org.ua/ua/index/all_news/state/national_religious_question/73930/ ОПРИЛЮДНЕНО НАЗВУ НОВОЇ ЦЕРКВИ І ТИТУЛ ЇЇ ПРЕДСТОЯТЕЛЯ ЗГІДНО ЗІ СТАТУТОМ], 2018-12-15 // РІСУ&lt;/ref&gt; өмірбақи сайланады.&lt;ref&gt;[https://www.depo.ua/ukr/life/oprilyudneno-statut-pravoslavnoyi-cerkvi-ukrayini-povniy-tekst-20181215886768 Оприлюднено статут Православної церкви України (ПОВНИЙ ТЕКСТ)], 2018-12-15 // Depo.&lt;/ref&gt; Оның титулы — «Оның Зейнеті Киев және бүкіл Украина митрополиті». Статутша Киев митрополитін Жергілікті Кеңес үш үміткер арасынан сайлайды. Дауыс беру құпия түрде жүреді және оған викарий төрағалық етеді.

Киев және бүкіл Украина митрополиті Жергілікті Шіркеудің жиналыстарына, епископтар мен Киелі Синодқа төрағалық етеді. Примас Жергілікті Шіркеу мен Епископ Кеңестері алдында жауапты. Примас Православие шіркеуінің өміріне жауап береді және оған Киелі Синодпен қатар басшылық етеді.

Митрополит литургия кезіндегі диптихте [[Бүкіләлемдік патриарх]] пен басқа да бауырлас патриархтар мен автокефалия басшылары есімдерін тізіп отырады. Украина православие шіркеуінің бүкіл иерархтары литургия кезінде Митрополит есімін құрметтеп отырады. Митрополит жаңадан сайланғаны жайлы жаңалықты «бейбітшілік хаттары» арқылы Бүкіләлемдік патриархқа, Ежелгі тақтар примастарына мен өзге автокефалиялық православие шіркеуі бастарына хабарлайды.

Примас өзінің статусын сыртқы келбеті арқылы белгілейді: ақ капюшон, екі панагия, күлгін мантия мен кресті. Примастың жеке таңбасы және жеке діни символдары бар.

== Митрополиттер тізімі ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! class=unsortable rowspan=&quot;2&quot;| {{Abbr|№|Нөмірі}}
! class=unsortable rowspan=&quot;2&quot;| Суреті
! rowspan=&quot;2&quot;| Аты-жөні
! class=unsortable colspan=&quot;3&quot;| Қызметі
! class=unsortable rowspan=&quot;2&quot; | Ескертпелер
|-
! class=unsortable| Бастады
! class=unsortable| Аяқтады
! class=unsortable| Мерзімі
|-
| 1
| [[Сурет:His Beatitude Metropolitan Epiphany I of the Ukraine.jpg|110px]]
| [[Епифаний (Киев митрополиті)|I Епифаний]]&lt;br&gt;{{small|(1979 туған)}}
| 15 желтоқсан 2018
| {{қ.у.}}
| {{age in years and days nts|2018|12|15}}
| Лауазымның тұңғыш және қазіргі иегері
|-
|}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Украина православие шіркеуі митрополиттері| ]]
[[Санат:Діни титулдар]]
[[Санат:Православие шіркеулерінің басшылары]]</text>
      <sha1>4l1e86b1t2t3aq9tnctrzaku302obrv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643231</id>
      <parentid>3643225</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T19:21:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <origin>3643231</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6569" sha1="mhamatajzzauxa3mbqnwp7sr999u7p7" xml:space="preserve">{{Епархия
| юрисдикциясы          = Киев және бүкіл Украина
| атауы                 = митрополиті
| шынайы атауы          = Митрополит Київський і всієї України
| эмблемасы             = Emblem of Epiphanius I of Kyiv and All Ukraine.svg
| эмблема ені           = 
| эмблеманың аты        = 
| портреті              = Epiphany I of the Ukraine in 2019.png
| портреттің ені        = 200px
| портреттің тақырыбы   = 
| қазіргі               = [[Епифаний (Киев митрополиті)|I Епифаний]]
| тағайындалған         = 5 желтоқсан 2018
| елі                   = Украина
| аймағы                = Киев
| шіркеуі               = [[Украина православие шіркеуі]]
| митрополиясы          = 
| шіркеу провинциясы    = 
| епархиялары-суффрагандары = 
| архидиаконаттары      = 
| салты                 = &lt;!-- Орысшадан обряд --&gt;
| құрылғаны             = [[2018 жыл]]
| ыдырағаны             = &lt;!-- Ыдыраған күні --&gt;

| бас қаласы            = 
| кафедралы соборы      = [[Михаил алтын басты монастырьі]]
| иерархы               = 
| викарий епископтары   = 

| благочинный           = 
| махаллалары           = 
| храмдары              = 
| монастырьлары         = 
| қызметкерлері         = 
| епархия ауданы        = 
| епархия халқы         = 
| махалла саны          = &lt;!-- Махаллаға қатысатын адам саны --&gt;
| махалла үлесі         = 

| қосымша белгі1        = 
| қосымша мәтін1        = 
| қосымша белгі2        = 
| қосымша мәтін2        = 

| карта                 = 
| сайты                 = https://www.pomisna.info/uk/
}}
'''Киев және бүкіл Украина митрополиті''' ({{lang-uk|Митрополит Київський і всієї України}}) — [[Украина православие шіркеуі]]нің басшысы және [[митрополит]]. Шіркеулік титулды Біріктіруші собор 2018 жылы [[Киев]], [[Украина]]да құрған және канондаған. Қазіргі иесі — [[Епифаний (Киев митрополиті)|I Епифаний]].

== Киев және бүкіл Украина митрополиті ==
=== Басшылығы ===
Украина православие шіркеуінің басшысы&lt;ref&gt;[https://risu.org.ua/ua/index/all_news/state/national_religious_question/73930/ ОПРИЛЮДНЕНО НАЗВУ НОВОЇ ЦЕРКВИ І ТИТУЛ ЇЇ ПРЕДСТОЯТЕЛЯ ЗГІДНО ЗІ СТАТУТОМ], 2018-12-15 // РІСУ&lt;/ref&gt; өмірбақи сайланады.&lt;ref&gt;[https://www.depo.ua/ukr/life/oprilyudneno-statut-pravoslavnoyi-cerkvi-ukrayini-povniy-tekst-20181215886768 Оприлюднено статут Православної церкви України (ПОВНИЙ ТЕКСТ)], 2018-12-15 // Depo.&lt;/ref&gt; Оның титулы — «Оның Зейнеті Киев және бүкіл Украина митрополиті». Статутша Киев митрополитін Жергілікті Кеңес үш үміткер арасынан сайлайды. Дауыс беру құпия түрде жүреді және оған викарий төрағалық етеді.

Киев және бүкіл Украина митрополиті Жергілікті Шіркеудің жиналыстарына, епископтар мен Киелі Синодқа төрағалық етеді. Примас Жергілікті Шіркеу мен Епископ Кеңестері алдында жауапты. Примас Православие шіркеуінің өміріне жауап береді және оған Киелі Синодпен қатар басшылық етеді.

Митрополит литургия кезіндегі диптихте [[Бүкіләлемдік патриарх]] пен басқа да бауырлас патриархтар мен автокефалия басшылары есімдерін тізіп отырады. Украина православие шіркеуінің бүкіл иерархтары литургия кезінде Митрополит есімін құрметтеп отырады. Митрополит жаңадан сайланғаны жайлы жаңалықты «бейбітшілік хаттары» арқылы Бүкіләлемдік патриархқа, Ежелгі тақтар примастарына мен өзге автокефалиялық православие шіркеуі бастарына хабарлайды.

Примас өзінің статусын сыртқы келбеті арқылы белгілейді: ақ капюшон, екі панагия, күлгін мантия мен кресті. Примастың жеке таңбасы және жеке діни символдары бар.

== Митрополиттер тізімі ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! class=unsortable rowspan=&quot;2&quot;| {{Abbr|№|Нөмірі}}
! class=unsortable rowspan=&quot;2&quot;| Суреті
! rowspan=&quot;2&quot;| Аты-жөні
! class=unsortable colspan=&quot;3&quot;| Қызметі
! class=unsortable rowspan=&quot;2&quot; | Ескертпелер
|-
! class=unsortable| Бастады
! class=unsortable| Аяқтады
! class=unsortable| Мерзімі
|-
| 1
| [[Сурет:His Beatitude Metropolitan Epiphany I of the Ukraine.jpg|110px]]
| [[Епифаний (Киев митрополиті)|I Епифаний]]&lt;br&gt;{{small|(1979 туған)}}
| 15 желтоқсан 2018
| {{қ.у.}}
| {{duration in years and days nts|2018|12|15}}
| Лауазымның тұңғыш және қазіргі иегері
|-
|}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Украина православие шіркеуі митрополиттері| ]]
[[Санат:Діни титулдар]]
[[Санат:Православие шіркеулерінің басшылары]]</text>
      <sha1>mhamatajzzauxa3mbqnwp7sr999u7p7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Ең көп қаралған 1000 бет</title>
    <ns>4</ns>
    <id>775564</id>
    <revision>
      <id>3643266</id>
      <parentid>3643078</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T03:06:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту.</comment>
      <origin>3643266</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="725243" sha1="4ffe0m6yxqtlcdib2kswec964xt4u4y" xml:space="preserve">{{StatInfo}}


&lt;!-- BOT:START --&gt;
{|class=&quot;standard sortable ts-stickytableheader&quot;
!N
!Бет
!Қаралу саны (соңғы 30 күнде)
!Қаралу саны (соңғы 90 күнде)
!Қаралу саны (бір жылда)
|-
|1
|[[Басты бет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 33691]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 103844]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 395423]
|-
|2
|[[Арнайы:Іздеу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 63751]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 182295]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 338494]
|-
|3
|[[Арнайы:Жуықтағы өзгерістер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 11529]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 35163]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 102175]
|-
|4
|[[Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1936]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9484]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 30716]
|-
|5
|[[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1482]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6997]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 29728]
|-
|6
|[[Sadraddin]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=Sadraddin 3033]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Sadraddin 4485]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=Sadraddin 8626]
|-
|7
|[[Абай Құнанбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6377]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16730]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 255244]
|-
|8
|[[Қазақ хандығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 1957]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 11697]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 82847]
|-
|9
|[[Нан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BD 2978]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BD 3400]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BD 5032]
|-
|10
|[[Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2664]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 9586]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 83195]
|-
|11
|[[Шешендік сөз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%81%D3%A9%D0%B7 3135]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%81%D3%A9%D0%B7 3372]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%81%D3%A9%D0%B7 8059]
|-
|12
|[[Айбек Арқабайұлы Дәдебай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 2853]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 5774]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 8916]
|-
|13
|[[Кенесары хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2335]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5251]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 35444]
|-
|14
|[[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұланы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 2679]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 4030]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 9693]
|-
|15
|[[Әділет (партия)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 2483]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 9383]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 9736]
|-
|16
|[[Пазырық мәдениеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 2365]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 3100]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 5208]
|-
|17
|[[Қазақстан Құрылтайы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 1605]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 5785]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 6723]
|-
|18
|[[Қазақ-ноғай қатынастары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%BD%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2526]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%BD%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2802]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%BD%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 3549]
|-
|19
|[[Қазақтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1772]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 4016]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 17822]
|-
|20
|[[Қытай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 2199]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 4144]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 23356]
|-
|21
|[[Болат Оралұлы Ақшолақов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 2456]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 2934]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 3192]
|-
|22
|[[Әділ Өтеғұлұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2209]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2560]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2654]
|-
|23
|[[:Сурет:Oxford City FC crest.svg]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AOxford_City_FC_crest.svg 2366]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AOxford_City_FC_crest.svg 2523]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AOxford_City_FC_crest.svg 2528]
|-
|24
|[[Қазақ есімдері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1150]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3480]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 8514]
|-
|25
|[[Ресей]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 2380]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 3878]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 18910]
|-
|26
|[[Жақ (анатомия)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%29 1994]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%29 2538]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%29 3480]
|-
|27
|[[Ағаш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%88 1994]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%88 2991]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%88 8041]
|-
|28
|[[Зират]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%97%D0%B8%D1%80%D0%B0%D1%82 2477]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B8%D1%80%D0%B0%D1%82 2824]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%97%D0%B8%D1%80%D0%B0%D1%82 3199]
|-
|29
|[[Джон Фицджеральд Кеннеди]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B6%D0%BE%D0%BD_%D0%A4%D0%B8%D1%86%D0%B4%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B5%D0%B4%D0%B8 1709]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B6%D0%BE%D0%BD_%D0%A4%D0%B8%D1%86%D0%B4%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B5%D0%B4%D0%B8 2504]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B6%D0%BE%D0%BD_%D0%A4%D0%B8%D1%86%D0%B4%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B5%D0%B4%D0%B8 3042]
|-
|30
|[[Нұрсұлтан (ханбике)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B8%D0%BA%D0%B5%29 2376]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B8%D0%BA%D0%B5%29 2439]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B8%D0%BA%D0%B5%29 2541]
|-
|31
|[[Шорья]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D1%80%D1%8C%D1%8F 2422]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D1%80%D1%8C%D1%8F 2428]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D1%80%D1%8C%D1%8F 2455]
|-
|32
|[[Мүшел жас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 1775]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 4846]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 21538]
|-
|33
|[[Михаил Станиславович Шайдоров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2 1611]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2 2485]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2 4977]
|-
|34
|[[Стоматит]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%82 2068]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%82 2709]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%82 5751]
|-
|35
|[[Ламин Ямаль]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BD_%D0%AF%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8C 1814]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BD_%D0%AF%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8C 2523]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BD_%D0%AF%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8C 3523]
|-
|36
|[[Дина Төлепберген]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 1755]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 2436]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 3361]
|-
|37
|[[Заһар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 2157]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 2310]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 2477]
|-
|38
|[[Рүстем Оразбайұлы Есдәулетов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 2168]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 2283]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 2548]
|-
|39
|[[Қазақ рулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1271]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5462]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 35797]
|-
|40
|[[Жын]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD 1563]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD 2431]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD 3870]
|-
|41
|[[Уикипедия:Уикипедия туралы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 2192]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 7333]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 23168]
|-
|42
|[[Қ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A 2027]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A 3755]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A 9872]
|-
|43
|[[Бүйрек тастары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1716]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2216]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2358]
|-
|44
|[[Құшайри]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B8 2181]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B8 2189]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B8 2232]
|-
|45
|[[Әлем халықтарының ертегілері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2164]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2184]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2368]
|-
|46
|[[Бөгенбай батыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 2094]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 2689]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 11422]
|-
|47
|[[Қазақ батырлар тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2033]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4427]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 30311]
|-
|48
|[[Саида Шавкатқызы Мирзиёева]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%A8%D0%B0%D0%B2%D0%BA%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%B8%D1%80%D0%B7%D0%B8%D1%91%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1631]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%A8%D0%B0%D0%B2%D0%BA%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%B8%D1%80%D0%B7%D0%B8%D1%91%D0%B5%D0%B2%D0%B0 2227]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%A8%D0%B0%D0%B2%D0%BA%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%B8%D1%80%D0%B7%D0%B8%D1%91%D0%B5%D0%B2%D0%B0 2373]
|-
|49
|[[Футбол]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 1635]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 2846]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 13514]
|-
|50
|[[Айша]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0 1580]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0 2310]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0 4520]
|-
|51
|[[Қатысушы талқылауы:Kasthack]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3AKasthack 1771]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3AKasthack 2127]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3AKasthack 2129]
|-
|52
|[[Ұйғырлар мен дүнгендердің Қытайдан Жетісуға қоныс аударуы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%8B 1662]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%8B 2153]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%8B 4325]
|-
|53
|[[Sәlem Entertainment]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=S%D3%99lem_Entertainment 2055]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=S%D3%99lem_Entertainment 2355]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=S%D3%99lem_Entertainment 3548]
|-
|54
|[[Есет Көтібарұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1583]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3099]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14707]
|-
|55
|[[Тораңғы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B 1923]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B 2367]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B 3822]
|-
|56
|[[ЖІӨ (номинал) бойынша елдер тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%86%D3%A8_%28%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1566]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%86%D3%A8_%28%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2315]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%86%D3%A8_%28%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6221]
|-
|57
|[[Мәскеу мемлекеттік университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%83_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1536]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%83_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2128]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%83_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2783]
|-
|58
|[[Ибн әл-Қаийм әл-Джәузия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D0%B1%D0%BD_%D3%99%D0%BB-%D2%9A%D0%B0%D0%B8%D0%B9%D0%BC_%D3%99%D0%BB-%D0%94%D0%B6%D3%99%D1%83%D0%B7%D0%B8%D1%8F 1793]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%B1%D0%BD_%D3%99%D0%BB-%D2%9A%D0%B0%D0%B8%D0%B9%D0%BC_%D3%99%D0%BB-%D0%94%D0%B6%D3%99%D1%83%D0%B7%D0%B8%D1%8F 2069]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D0%B1%D0%BD_%D3%99%D0%BB-%D2%9A%D0%B0%D0%B8%D0%B9%D0%BC_%D3%99%D0%BB-%D0%94%D0%B6%D3%99%D1%83%D0%B7%D0%B8%D1%8F 2304]
|-
|59
|[[Қазақ әліпбиі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 1812]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 4993]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 28405]
|-
|60
|[[1860 жылдарындағы әкімшілік реформалар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=1860_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1281]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1860_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 3616]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=1860_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 13042]
|-
|61
|[[Қазақ хандарының шежіресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1902]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 2299]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 5930]
|-
|62
|[[Бала ауруы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B 1769]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B 2026]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B 2360]
|-
|63
|[[Уикипедия:Форум]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 1628]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 6709]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 24220]
|-
|64
|[[Қазақша жыл санау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 1708]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 6428]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 75044]
|-
|65
|[[Қазақтың дәстүрлі үй кәсіпшілігі мен қолөнері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D1%96_%D2%AF%D0%B9_%D0%BA%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BF%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D0%BB%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 1771]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D1%96_%D2%AF%D0%B9_%D0%BA%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BF%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D0%BB%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 2007]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D1%96_%D2%AF%D0%B9_%D0%BA%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BF%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D0%BB%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 2702]
|-
|66
|[[Шұрат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82 1972]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82 1996]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82 2330]
|-
|67
|[[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1713]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4977]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 45954]
|-
|68
|[[Бақыт]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82 1509]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82 2012]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82 3443]
|-
|69
|[[Канибадам]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B1%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC 1619]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B1%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC 2052]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B1%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC 2131]
|-
|70
|[[Қазақстан демографиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1257]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3660]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 17041]
|-
|71
|[[Ай (қазақ дәстүрінде)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9_%28%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%29 1673]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9_%28%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%29 2179]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9_%28%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%29 5088]
|-
|72
|[[Тарық ибн Зияд]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D0%B8%D0%B1%D0%BD_%D0%97%D0%B8%D1%8F%D0%B4 1802]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D0%B8%D0%B1%D0%BD_%D0%97%D0%B8%D1%8F%D0%B4 1957]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D0%B8%D0%B1%D0%BD_%D0%97%D0%B8%D1%8F%D0%B4 2057]
|-
|73
|[[Уоррен Гардинг]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D0%93%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B3 1491]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D0%93%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B3 1976]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D0%93%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B3 2242]
|-
|74
|[[Щучинск]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A9%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA 2049]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A9%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA 2191]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A9%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA 2867]
|-
|75
|[[Әйнек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BA 1390]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BA 2011]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BA 2769]
|-
|76
|[[Қытай халықтары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1279]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1977]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2542]
|-
|77
|[[Асқар Сүлейменов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1477]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2379]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7517]
|-
|78
|[[BTS]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=BTS 1649]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=BTS 2256]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=BTS 3209]
|-
|79
|[[Қазақстан жол белгілері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1223]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3855]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 17915]
|-
|80
|[[Абылай хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1085]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4651]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 58378]
|-
|81
|[[Абайдың Жидебайдағы мұражай-үйі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%96%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9-%D2%AF%D0%B9%D1%96 1655]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%96%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9-%D2%AF%D0%B9%D1%96 1947]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%96%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9-%D2%AF%D0%B9%D1%96 2813]
|-
|82
|[[Қазақстан Республикасының Конституциясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 985]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 5052]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 48947]
|-
|83
|[[Виктория (Британдық Колумбия)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F_%28%D0%91%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%BC%D0%B1%D0%B8%D1%8F%29 1793]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F_%28%D0%91%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%BC%D0%B1%D0%B8%D1%8F%29 1883]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F_%28%D0%91%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%BC%D0%B1%D0%B8%D1%8F%29 1949]
|-
|84
|[[Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 1615]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 3974]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 40911]
|-
|85
|[[Ислам негіздері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1458]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1891]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2681]
|-
|86
|[[Шұғыла (журнал)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D2%B1%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0_%28%D0%B6%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29 1457]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D2%B1%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0_%28%D0%B6%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29 1837]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D2%B1%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0_%28%D0%B6%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29 1937]
|-
|87
|[[Жаңасемей ауданы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1282]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1987]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3078]
|-
|88
|[[Қазақ хандығының құрылуы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 1252]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 4160]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 25331]
|-
|89
|[[Есінеу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B5%D1%83 1661]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B5%D1%83 1844]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B5%D1%83 2131]
|-
|90
|[[Комако Кимура]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%BE_%D0%9A%D0%B8%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0 1452]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%BE_%D0%9A%D0%B8%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0 1801]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%BE_%D0%9A%D0%B8%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0 1835]
|-
|91
|[[Құс өсіру]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81_%D3%A9%D1%81%D1%96%D1%80%D1%83 1792]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81_%D3%A9%D1%81%D1%96%D1%80%D1%83 1837]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81_%D3%A9%D1%81%D1%96%D1%80%D1%83 1985]
|-
|92
|[[Нақыл сөздер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 1712]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 2342]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 5622]
|-
|93
|[[Араб мемлекеттері Лигасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%9B%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D1%81%D1%8B 1788]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%9B%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D1%81%D1%8B 1972]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%9B%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D1%81%D1%8B 2931]
|-
|94
|[[Маржан Тасова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1635]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1794]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1872]
|-
|95
|[[Бауыржан Момышұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1331]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5799]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 115922]
|-
|96
|[[Филипп Исаевич Голощёкин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D0%BF_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%89%D1%91%D0%BA%D0%B8%D0%BD 1678]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D0%BF_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%89%D1%91%D0%BA%D0%B8%D0%BD 2195]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D0%BF_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%89%D1%91%D0%BA%D0%B8%D0%BD 7774]
|-
|97
|[[Ажырасу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%83 1537]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%83 1995]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%83 2866]
|-
|98
|[[Бірлік (Мойынқұм ауданы)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%28%D0%9C%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BC_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 1757]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%28%D0%9C%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BC_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 1788]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%28%D0%9C%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BC_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 2005]
|-
|99
|[[Пиноккио]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D0%B8%D0%BE 1498]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D0%B8%D0%BE 1773]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D0%B8%D0%BE 1805]
|-
|100
|[[КешYOU]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 1358]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 12898]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 22400]
|-
|101
|[[Ребус]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D0%B1%D1%83%D1%81 1595]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D0%B1%D1%83%D1%81 1834]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D0%B1%D1%83%D1%81 2189]
|-
|102
|[[Даниал Кенжетайұлы Ахметов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B0%D0%BB_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 1567]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B0%D0%BB_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 1892]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B0%D0%BB_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 2678]
|-
|103
|[[Азаматтық тәрбие]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D3%99%D1%80%D0%B1%D0%B8%D0%B5 1481]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D3%99%D1%80%D0%B1%D0%B8%D0%B5 1747]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D3%99%D1%80%D0%B1%D0%B8%D0%B5 1876]
|-
|104
|[[Наймандар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1098]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 4466]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 25953]
|-
|105
|[[Шахмұрат Мүтәліп]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 1409]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 2691]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 4828]
|-
|106
|[[Коростышев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 1636]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 1707]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 1734]
|-
|107
|[[Ботай мәдениеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1193]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 2951]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 27882]
|-
|108
|[[Қарадың]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D2%A3 1566]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D2%A3 1697]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D2%A3 1720]
|-
|109
|[[Райнгау-Таунус (аудан)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B3%D0%B0%D1%83-%D0%A2%D0%B0%D1%83%D0%BD%D1%83%D1%81_%28%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%29 1593]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B3%D0%B0%D1%83-%D0%A2%D0%B0%D1%83%D0%BD%D1%83%D1%81_%28%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%29 1668]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B3%D0%B0%D1%83-%D0%A2%D0%B0%D1%83%D0%BD%D1%83%D1%81_%28%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%29 1709]
|-
|110
|[[Икер Касильяс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D0%BA%D0%B5%D1%80_%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D1%8F%D1%81 1278]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%BA%D0%B5%D1%80_%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D1%8F%D1%81 1708]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D0%BA%D0%B5%D1%80_%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D1%8F%D1%81 1987]
|-
|111
|[[Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 566]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 7001]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 10182]
|-
|112
|[[Наманған облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1254]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1683]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1779]
|-
|113
|[[Түзуші ұлпа]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%96_%D2%B1%D0%BB%D0%BF%D0%B0 1660]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%96_%D2%B1%D0%BB%D0%BF%D0%B0 1692]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%96_%D2%B1%D0%BB%D0%BF%D0%B0 3185]
|-
|114
|[[Энтеровирусты инфекция]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%84%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F 1526]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%84%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F 1820]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%84%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F 2532]
|-
|115
|[[Қарақалпақ мемлекеттік университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1550]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1697]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1965]
|-
|116
|[[Атырау облысы мектептерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1628]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2095]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4243]
|-
|117
|[[Иммунды жүйе]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 1142]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 1684]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 3436]
|-
|118
|[[Халифа]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%84%D0%B0 1598]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%84%D0%B0 1675]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%84%D0%B0 2423]
|-
|119
|[[Кванхе гун ван]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B5_%D0%B3%D1%83%D0%BD_%D0%B2%D0%B0%D0%BD 1544]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B5_%D0%B3%D1%83%D0%BD_%D0%B2%D0%B0%D0%BD 1639]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B5_%D0%B3%D1%83%D0%BD_%D0%B2%D0%B0%D0%BD 1803]
|-
|120
|[[Ыбырай Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1624]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3073]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 4350]
|-
|121
|[[Астана]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 1170]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 3718]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 36193]
|-
|122
|[[Дирлеванг]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D1%80%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B3 1587]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D1%80%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B3 1591]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D1%80%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B3 1614]
|-
|123
|[[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 1101]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 3528]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 23684]
|-
|124
|[[Қасым-Жомарт Тоқаев отбасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 1447]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 2379]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 7393]
|-
|125
|[[Қазақстан қалалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1277]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3427]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 23630]
|-
|126
|[[Футболдан әлем чемпионаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 610]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 2913]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 5467]
|-
|127
|[[Павел Яковлевич Зальцман]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%BB_%D0%AF%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%97%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D1%86%D0%BC%D0%B0%D0%BD 1553]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%BB_%D0%AF%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%97%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D1%86%D0%BC%D0%B0%D0%BD 1560]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%BB_%D0%AF%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%97%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D1%86%D0%BC%D0%B0%D0%BD 1617]
|-
|128
|[[Dream League Soccer 2021]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=Dream_League_Soccer_2021 1557]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Dream_League_Soccer_2021 1573]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=Dream_League_Soccer_2021 1663]
|-
|129
|[[Қоңырат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 1185]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 4308]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 22967]
|-
|130
|[[Ұлы тоқырау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 1107]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 1626]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 3002]
|-
|131
|[[Алтын Орда хандарының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1077]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2106]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9445]
|-
|132
|[[Данил Голубенко]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BB_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%BE 1561]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BB_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%BE 1811]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BB_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%BE 1954]
|-
|133
|[[Мұхаммед Мохбер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D0%BE%D1%85%D0%B1%D0%B5%D1%80 1358]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D0%BE%D1%85%D0%B1%D0%B5%D1%80 1547]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D0%BE%D1%85%D0%B1%D0%B5%D1%80 1643]
|-
|134
|[[Бұзаубас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 917]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 4769]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 7801]
|-
|135
|[[Кропивницкий]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9 1157]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9 1550]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9 1614]
|-
|136
|[[Хулиан Альварес]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B5%D1%81 1518]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B5%D1%81 1564]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B5%D1%81 1670]
|-
|137
|[[Қатысушы:Tvoilubimyibakhthar]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3ATvoilubimyibakhthar 1524]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3ATvoilubimyibakhthar 1548]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3ATvoilubimyibakhthar 1658]
|-
|138
|[[Жалғас Жұмағұлов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%81_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 991]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%81_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1691]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%81_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 2164]
|-
|139
|[[Сайфуддин Азизи]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%B4%D0%B4%D0%B8%D0%BD_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D0%B7%D0%B8 1450]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%B4%D0%B4%D0%B8%D0%BD_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D0%B7%D0%B8 1519]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%B4%D0%B4%D0%B8%D0%BD_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D0%B7%D0%B8 1567]
|-
|140
|[[Көлемі бойынша ең ірі көлдер тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1497]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1648]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4955]
|-
|141
|[[:Санат:Алматы облысында туғандар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1037]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1531]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1738]
|-
|142
|[[Ноғай Ордасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 1450]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 1638]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 1708]
|-
|143
|[[Капонир]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%80 1498]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%80 1505]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%80 1542]
|-
|144
|[[Супер келіншек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D0%BF%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%88%D0%B5%D0%BA 1497]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D0%BF%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%88%D0%B5%D0%BA 1647]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D0%BF%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%88%D0%B5%D0%BA 1854]
|-
|145
|[[Күрен]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BD 1498]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BD 1507]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BD 1552]
|-
|146
|[[Mellstroy]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=Mellstroy 810]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Mellstroy 1619]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=Mellstroy 1952]
|-
|147
|[[Мемлекет астаналары тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1218]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5120]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 58444]
|-
|148
|[[Үйде жалғыз қалғанда]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%B9%D0%B4%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0 1481]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%B9%D0%B4%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0 1676]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%B9%D0%B4%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0 3704]
|-
|149
|[[Аустрия жолы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 1458]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 1507]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 1625]
|-
|150
|[[Волчанск (Украина)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%92%D0%BE%D0%BB%D1%87%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA_%28%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0%29 1105]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%92%D0%BE%D0%BB%D1%87%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA_%28%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0%29 1474]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%92%D0%BE%D0%BB%D1%87%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA_%28%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0%29 1511]
|-
|151
|[[Жанна Исақызы Керімтаева-Сатыбалдиева]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B0_%D0%98%D1%81%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0-%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1261]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B0_%D0%98%D1%81%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0-%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1475]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B0_%D0%98%D1%81%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0-%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1579]
|-
|152
|[[Үлкен Арлан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 1373]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 1473]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 1641]
|-
|153
|[[Түрік әліпбиі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 1245]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 1591]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 2811]
|-
|154
|[[Үндістер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 993]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 1534]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 2508]
|-
|155
|[[Адуын]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D1%83%D1%8B%D0%BD 1363]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D1%83%D1%8B%D0%BD 1472]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D1%83%D1%8B%D0%BD 1621]
|-
|156
|[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1097]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4309]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 26039]
|-
|157
|[[Кеңірдек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BA 983]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BA 1545]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BA 3620]
|-
|158
|[[Алатау (қала)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 923]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 2004]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 4636]
|-
|159
|[[Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%82_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1156]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%82_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1715]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%82_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 4001]
|-
|160
|[[Арғын]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 1086]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 4465]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 23038]
|-
|161
|[[Алматы энергетика және байланыс университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%8D%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 620]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%8D%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1755]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%8D%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2812]
|-
|162
|[[Сауран ауданы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1422]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1783]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3923]
|-
|163
|[[Шәмші Қалдаяқов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 1318]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 4579]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 27846]
|-
|164
|[[Уикипедия:Жауапкершіліктен бас тарту]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 1137]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 4403]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 11173]
|-
|165
|[[Абайдың этнографиялық лексикасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1415]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1422]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1492]
|-
|166
|[[Қазақша тәулік мезгілдерінің атаулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%B7%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1407]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%B7%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1744]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%B7%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5945]
|-
|167
|[[Мақал-мәтелдер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 1124]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 2153]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 10608]
|-
|168
|[[Шеркеш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 700]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 2392]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 10204]
|-
|169
|[[Неолит]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 1189]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 2137]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 11911]
|-
|170
|[[Терек шайқасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1205]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1390]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1586]
|-
|171
|[[Ларри Финк]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9B%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B8_%D0%A4%D0%B8%D0%BD%D0%BA 1249]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B8_%D0%A4%D0%B8%D0%BD%D0%BA 1426]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9B%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B8_%D0%A4%D0%B8%D0%BD%D0%BA 1521]
|-
|172
|[[Бронх демікпесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%80%D0%BE%D0%BD%D1%85_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D1%96%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D1%81%D1%96 821]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%80%D0%BE%D0%BD%D1%85_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D1%96%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D1%81%D1%96 2594]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%80%D0%BE%D0%BD%D1%85_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D1%96%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D1%81%D1%96 5071]
|-
|173
|[[Қазақстанның автомобиль нөмірлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1015]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2756]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 11463]
|-
|174
|[[Құран ғылымдары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1233]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1351]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1387]
|-
|175
|[[Балқаш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 920]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 2587]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 17833]
|-
|176
|[[Арсланбек Сұлтанбеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1329]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1360]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1553]
|-
|177
|[[Мырза Ғұләм Ахмед]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D2%92%D2%B1%D0%BB%D3%99%D0%BC_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D0%B4 1330]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D2%92%D2%B1%D0%BB%D3%99%D0%BC_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D0%B4 1359]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D2%92%D2%B1%D0%BB%D3%99%D0%BC_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D0%B4 1518]
|-
|178
|[[Тұрсын Құдакелдіұлы Жұртбай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1487]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 2085]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 4582]
|-
|179
|[[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 525]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2767]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9857]
|-
|180
|[[Қазақстан кенттері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 890]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1355]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 2006]
|-
|181
|[[Ер Төстік және Айдаһар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 1207]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 1365]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 2045]
|-
|182
|[[Еділ қаған]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 1280]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 1689]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 6989]
|-
|183
|[[Қазақ тіліндегі жыл айларының атауларының мағынасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1024]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 3880]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 22416]
|-
|184
|[[Алакөл (көл)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 880]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 2776]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 12151]
|-
|185
|[[Қазақ ұлттық университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 937]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3657]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 15454]
|-
|186
|[[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1015]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 6412]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 126518]
|-
|187
|[[Шыңғыс хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1031]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4448]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 62784]
|-
|188
|[[:Санат:Жылқы тұқымдары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1064]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1286]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1351]
|-
|189
|[[Мұхаммед]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 1026]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 3854]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 28116]
|-
|190
|[[Алматы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 974]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 4414]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 28698]
|-
|191
|[[Ванесса Кирби]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%92%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B0_%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%B1%D0%B8 1261]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%92%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B0_%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%B1%D0%B8 1262]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%92%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B0_%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%B1%D0%B8 1351]
|-
|192
|[[Ақтамберді Сарыұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 992]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2009]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 18769]
|-
|193
|[[Түркістан легионы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D1%8B 1191]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D1%8B 1355]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D1%8B 2428]
|-
|194
|[[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 1270]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 2638]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 8621]
|-
|195
|[[Баланы қырқынан шығару]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 984]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 3753]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 27633]
|-
|196
|[[Сақтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 676]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 4566]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 61988]
|-
|197
|[[Профессор Мориарти]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%BE%D1%80_%D0%9C%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8 1134]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%BE%D1%80_%D0%9C%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8 1247]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%BE%D1%80_%D0%9C%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8 1295]
|-
|198
|[[Домалақ ана]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 921]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 2083]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 8702]
|-
|199
|[[Туыстық атаулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 760]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3358]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 25464]
|-
|200
|[[Кристалдық тор]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D1%80 884]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D1%80 1297]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D1%80 4419]
|-
|201
|[[Лиам Макдональд]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9B%D0%B8%D0%B0%D0%BC_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4 844]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B8%D0%B0%D0%BC_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4 1232]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9B%D0%B8%D0%B0%D0%BC_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4 1268]
|-
|202
|[[Захабийа]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B9%D0%B0 935]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B9%D0%B0 1232]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B9%D0%B0 1248]
|-
|203
|[[Қабір]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D1%96%D1%80 1218]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D1%96%D1%80 1419]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D1%96%D1%80 2165]
|-
|204
|[[Марат Елеусізұлы Сұлтанғазиев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%95%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%81%D1%96%D0%B7%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 1159]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%95%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%81%D1%96%D0%B7%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 1481]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%95%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%81%D1%96%D0%B7%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 2572]
|-
|205
|[[Ұйғырлардың Жетісуға қоныс аударуы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%8B 668]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%8B 1236]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%8B 1492]
|-
|206
|[[Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1202]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1374]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1990]
|-
|207
|[[Жіктік жалғау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 1178]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 1640]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 10261]
|-
|208
|[[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 628]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4209]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 15800]
|-
|209
|[[Шашыратқы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B 836]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B 2061]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B 2821]
|-
|210
|[[Ахмет Байтұрсынұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 864]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4789]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 120434]
|-
|211
|[[Кеген (ауыл)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%28%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%29 1168]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%28%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%29 1270]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%28%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%29 1737]
|-
|212
|[[Турбина]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B1%D0%B8%D0%BD%D0%B0 1200]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B1%D0%B8%D0%BD%D0%B0 1223]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B1%D0%B8%D0%BD%D0%B0 1395]
|-
|213
|[[Пісте]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5 1197]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5 1233]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5 1507]
|-
|214
|[[Ирина Ерофеева]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%95%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1195]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%95%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1201]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%95%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1261]
|-
|215
|[[Жылқы малының атаулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 899]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3589]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 34789]
|-
|216
|[[Қазақтың антропологиялық типі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%96 841]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%96 1323]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%96 1353]
|-
|217
|[[Сәтті Жұлдыз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 1344]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 1960]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 3012]
|-
|218
|[[:Санат:Қазақстан әншілері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 649]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2762]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12412]
|-
|219
|[[Қаракесек (Арғын)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 776]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 2862]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 12341]
|-
|220
|[[:Санат:Чадтағы футбол]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A7%D0%B0%D0%B4%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 1161]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A7%D0%B0%D0%B4%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 1163]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A7%D0%B0%D0%B4%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 1175]
|-
|221
|[[Қыз ұзату кәделері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D0%BA%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 744]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D0%BA%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1489]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D0%BA%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3136]
|-
|222
|[[Қазақтың боғауыз сөздері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 752]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2839]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 12732]
|-
|223
|[[АҚШ штаттарының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 902]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3329]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17612]
|-
|224
|[[Индиго]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B3%D0%BE 149]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B3%D0%BE 1454]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B3%D0%BE 2473]
|-
|225
|[[Ұлытау облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1037]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2617]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12290]
|-
|226
|[[Галлон]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D0%BE%D0%BD 1064]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D0%BE%D0%BD 1130]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D0%BE%D0%BD 1197]
|-
|227
|[[Алланың есімдері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 746]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3259]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 19247]
|-
|228
|[[Қазақстан тарихы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 768]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 3662]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 30749]
|-
|229
|[[Аляска штатының қалалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%8F%D1%81%D0%BA%D0%B0_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 865]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%8F%D1%81%D0%BA%D0%B0_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1314]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%8F%D1%81%D0%BA%D0%B0_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1457]
|-
|230
|[[Сырдария облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1113]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1151]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1391]
|-
|231
|[[Аманат (партия)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 854]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 2878]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 8037]
|-
|232
|[[Қазақтың ұлттық ойындарының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1109]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1626]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11962]
|-
|233
|[[Элен Каррер д’Анкосс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B5%D1%80_%D0%B4%E2%80%99%D0%90%D0%BD%D0%BA%D0%BE%D1%81%D1%81 1081]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B5%D1%80_%D0%B4%E2%80%99%D0%90%D0%BD%D0%BA%D0%BE%D1%81%D1%81 1112]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B5%D1%80_%D0%B4%E2%80%99%D0%90%D0%BD%D0%BA%D0%BE%D1%81%D1%81 1137]
|-
|234
|[[Алтын Орда]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 825]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 3974]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 35681]
|-
|235
|[[Болашақ (стипендия)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 481]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 2801]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 5976]
|-
|236
|[[Тив (халық)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B8%D0%B2_%28%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%29 1091]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B8%D0%B2_%28%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%29 1098]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B8%D0%B2_%28%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%29 1160]
|-
|237
|[[Дезире Дуэ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B5_%D0%94%D1%83%D1%8D 985]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B5_%D0%94%D1%83%D1%8D 1133]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B5_%D0%94%D1%83%D1%8D 1234]
|-
|238
|[[Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 845]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3914]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 27542]
|-
|239
|[[Қоңыр әулие үңгірі (Павлодар облысы)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 873]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 2356]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 4817]
|-
|240
|[[Шымыр батыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1071]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1147]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1395]
|-
|241
|[[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 977]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2604]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 9268]
|-
|242
|[[Абай жолы (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 936]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 4261]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 37574]
|-
|243
|[[Қожа Ахмет Ясауи]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 653]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 3021]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 45481]
|-
|244
|[[Ермұхамед Мәулен]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD 309]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD 2260]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD 3750]
|-
|245
|[[Жәнібек Әлімханұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 559]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1606]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4873]
|-
|246
|[[Берік Мәжитұлы Имашев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D1%88%D0%B5%D0%B2 1043]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D1%88%D0%B5%D0%B2 1076]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D1%88%D0%B5%D0%B2 1475]
|-
|247
|[[Ыбырай Алтынсарин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 856]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 5789]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 108879]
|-
|248
|[[Катар әмірі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80_%D3%99%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%96 594]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80_%D3%99%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%96 1058]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80_%D3%99%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%96 1124]
|-
|249
|[[Әл-Фатиха сүресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 654]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 3830]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 22853]
|-
|250
|[[Қайрат Нұртас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 606]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 2266]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 12015]
|-
|251
|[[Қазақстандағы референдум (2026)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 356]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 1566]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 7843]
|-
|252
|[[Ху Цзиньтао]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D1%83_%D0%A6%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D1%8C%D1%82%D0%B0%D0%BE 1020]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D1%83_%D0%A6%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D1%8C%D1%82%D0%B0%D0%BE 1058]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D1%83_%D0%A6%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D1%8C%D1%82%D0%B0%D0%BE 1236]
|-
|253
|[[Елена Александровна Пак]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D0%BA 855]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D0%BA 1033]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D0%BA 1047]
|-
|254
|[[Тәубә сүресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B1%D3%99_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 995]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B1%D3%99_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1207]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B1%D3%99_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 2098]
|-
|255
|[[Көкбас (балық)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D1%81_%28%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%29 1006]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D1%81_%28%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%29 1036]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D1%81_%28%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%29 1176]
|-
|256
|[[Көңіл айту]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 679]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 2041]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 10371]
|-
|257
|[[Қазақ тілі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 700]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 2790]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 15539]
|-
|258
|[[Тасбақалар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 999]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1260]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 7092]
|-
|259
|[[Давид Мамиевич Дегтярев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D0%B4_%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%94%D0%B5%D0%B3%D1%82%D1%8F%D1%80%D0%B5%D0%B2 926]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D0%B4_%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%94%D0%B5%D0%B3%D1%82%D1%8F%D1%80%D0%B5%D0%B2 1014]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D0%B4_%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%94%D0%B5%D0%B3%D1%82%D1%8F%D1%80%D0%B5%D0%B2 1081]
|-
|260
|[[Әзімхан Ахметұлы Кенесарин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 542]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 2311]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 2621]
|-
|261
|[[Нұх пайғамбар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%85_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 990]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%85_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 1390]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%85_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 5063]
|-
|262
|[[Желдірме (ән жанры)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5_%28%D3%99%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%80%D1%8B%29 998]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5_%28%D3%99%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%80%D1%8B%29 1001]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5_%28%D3%99%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%80%D1%8B%29 1056]
|-
|263
|[[Алтынсарин ескерткіші]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 6]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 1011]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 1280]
|-
|264
|[[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 833]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1780]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4526]
|-
|265
|[[Мизан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%BD 984]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%BD 1015]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%BD 2010]
|-
|266
|[[Криштиану Роналду]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 389]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 2156]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 8845]
|-
|267
|[[Александр Станиславович Сырский]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9 327]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9 1010]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9 1107]
|-
|268
|[[Матай (ру бірлестігі)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 439]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 1829]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 7698]
|-
|269
|[[Уикипедия:Форум/Басқалар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 618]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 2406]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 6015]
|-
|270
|[[Қазақ хандары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 936]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 3920]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 38264]
|-
|271
|[[Ракапоши]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D1%88%D0%B8 974]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D1%88%D0%B8 986]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D1%88%D0%B8 1020]
|-
|272
|[[Дәуіт ұста]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D1%96%D1%82_%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0 1055]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D1%96%D1%82_%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0 1080]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D1%96%D1%82_%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0 1316]
|-
|273
|[[Шәкәрім Құдайбердіұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 864]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3655]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 49459]
|-
|274
|[[Қарақұрт]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82 474]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82 2587]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82 4423]
|-
|275
|[[Жігіттің сөзі. Қанды жол]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D1%96%D2%A3_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D1%96._%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D0%BE%D0%BB 754]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D1%96%D2%A3_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D1%96._%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D0%BE%D0%BB 1032]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D1%96%D2%A3_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D1%96._%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D0%BE%D0%BB 1032]
|-
|276
|[[Жеті қазына]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 596]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 2438]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 20580]
|-
|277
|[[Ежелгі грек философиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B3%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 950]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B3%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1117]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B3%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3238]
|-
|278
|[[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 909]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 4401]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 65036]
|-
|279
|[[Мал атаулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BB_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 949]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BB_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1218]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BB_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 4136]
|-
|280
|[[Салауат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 705]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 3254]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 20522]
|-
|281
|[[Химия оқу пәні және ғылыми сала]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BF%D3%99%D0%BD%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B0 809]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BF%D3%99%D0%BD%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B0 959]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BF%D3%99%D0%BD%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B0 1188]
|-
|282
|[[Голямо-Асеново (Хасково облысы)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D0%BE%D0%BB%D1%8F%D0%BC%D0%BE-%D0%90%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%28%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 945]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%BE%D0%BB%D1%8F%D0%BC%D0%BE-%D0%90%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%28%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 952]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D0%BE%D0%BB%D1%8F%D0%BC%D0%BE-%D0%90%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%28%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 966]
|-
|283
|[[Мағжан Бекенұлы Жұмабаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 466]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2842]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 53474]
|-
|284
|[[Мақсат Мәлікұлы Толықбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 794]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1070]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2155]
|-
|285
|[[Ақ бата, тілек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%2C_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA 942]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%2C_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA 999]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%2C_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA 1943]
|-
|286
|[[Жер аумағы бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 739]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3069]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 33708]
|-
|287
|[[Махаббат, қызық мол жылдар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 883]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 3490]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 22857]
|-
|288
|[[Бейметалдар атомы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D1%8B 939]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D1%8B 945]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D1%8B 984]
|-
|289
|[[Намаз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7 212]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7 1138]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7 2530]
|-
|290
|[[М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан зерттеу университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C._%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 461]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C._%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1320]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C._%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1631]
|-
|291
|[[Жанар Мерғалиқызы Айжанова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 506]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2080]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8778]
|-
|292
|[[Албан руы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 740]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 2527]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 13571]
|-
|293
|[[Қаракерей]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 662]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 1902]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 7656]
|-
|294
|[[Накхер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BA%D1%85%D0%B5%D1%80 926]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BA%D1%85%D0%B5%D1%80 927]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BA%D1%85%D0%B5%D1%80 933]
|-
|295
|[[Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 657]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 3155]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 10131]
|-
|296
|[[Руслан Тай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 656]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 2039]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 4417]
|-
|297
|[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 680]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3389]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 27286]
|-
|298
|[[Шөмекей]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 753]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 2203]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 9735]
|-
|299
|[[Мата атаулары мен түрлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1026]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2013]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 9417]
|-
|300
|[[Худжанд (футбол клубы)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D1%83%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%B4_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 10]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D1%83%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%B4_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 913]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D1%83%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%B4_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 962]
|-
|301
|[[Темір алмасуы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%8B 906]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%8B 910]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%8B 1132]
|-
|302
|[[Қырғыз руы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 666]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 1777]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 6761]
|-
|303
|[[Төлепберген Тұрсынұлы Байсақалов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2 311]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2 952]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1187]
|-
|304
|[[Кіші жүз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 601]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 2244]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 15783]
|-
|305
|[[Хакан Чалханоглу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BD_%D0%A7%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BB%D1%83 899]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BD_%D0%A7%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BB%D1%83 918]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BD_%D0%A7%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BB%D1%83 970]
|-
|306
|[[Ақтөбе]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 408]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 1979]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 12149]
|-
|307
|[[Цирк]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A6%D0%B8%D1%80%D0%BA 897]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A6%D0%B8%D1%80%D0%BA 959]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A6%D0%B8%D1%80%D0%BA 2573]
|-
|308
|[[Міржақып Дулатұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 646]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4350]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 83846]
|-
|309
|[[Күміс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BC%D1%96%D1%81 898]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BC%D1%96%D1%81 1020]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BC%D1%96%D1%81 3520]
|-
|310
|[[Адай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 670]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 2542]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 15412]
|-
|311
|[[Шариф]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%84 879]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%84 899]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%84 1054]
|-
|312
|[[:Сурет:Maradona 1986 Arg-Eng.jpg]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AMaradona_1986_Arg-Eng.jpg 356]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AMaradona_1986_Arg-Eng.jpg 888]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AMaradona_1986_Arg-Eng.jpg 888]
|-
|313
|[[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 666]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3369]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 76674]
|-
|314
|[[Қаңлылар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 316]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 2759]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 29795]
|-
|315
|[[Исламдағы жыныстық өмір әдебі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 538]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 2104]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 13586]
|-
|316
|[[Бас сүйек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 261]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 1033]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 5555]
|-
|317
|[[Оралхан Бөкей]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 728]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 1956]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 25722]
|-
|318
|[[Түсті металлургия өнеркәсібі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%BA%D3%99%D1%81%D1%96%D0%B1%D1%96 886]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%BA%D3%99%D1%81%D1%96%D0%B1%D1%96 1056]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%BA%D3%99%D1%81%D1%96%D0%B1%D1%96 1825]
|-
|319
|[[Кухня (телехикая)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D1%83%D1%85%D0%BD%D1%8F_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 369]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%83%D1%85%D0%BD%D1%8F_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 994]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D1%83%D1%85%D0%BD%D1%8F_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 1072]
|-
|320
|[[Мұхтар Мұқанұлы Мағауин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 483]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 2277]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 24491]
|-
|321
|[[Зу-Зу Күлпаш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 591]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 1619]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 5816]
|-
|322
|[[Омония (футбол клубы, Никосия)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%2C_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%8F%29 787]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%2C_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%8F%29 880]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%2C_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%8F%29 913]
|-
|323
|[[Дулат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 638]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 2383]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 15799]
|-
|324
|[[Жыныстық қатынас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 670]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 2460]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 8759]
|-
|325
|[[Қызықты биология. Жануарлар әлемі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F._%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D1%96 870]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F._%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D1%96 875]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F._%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D1%96 904]
|-
|326
|[[2GIS]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=2GIS 66]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=2GIS 968]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=2GIS 1614]
|-
|327
|[[Қазақ халқының өлім-жітім жөнелту салты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 343]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 1553]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 12516]
|-
|328
|[[Қазақстан Президентінің Резиденциясы (Алматы)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A0%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B_%28%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%29 884]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A0%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B_%28%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%29 903]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A0%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B_%28%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%29 1025]
|-
|329
|[[Бохтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80 858]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80 882]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80 974]
|-
|330
|[[Сұңғыла]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 704]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 2760]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 9036]
|-
|331
|[[Жұмбақтас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 373]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 1576]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 10097]
|-
|332
|[[Табын]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 754]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 3162]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 12997]
|-
|333
|[[Аққыстау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83 101]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83 932]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83 1438]
|-
|334
|[[Әлімұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 667]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2602]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14414]
|-
|335
|[[Малдың инвазиялық аурулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%BD%D0%B2%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 840]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%BD%D0%B2%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 936]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%BD%D0%B2%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2071]
|-
|336
|[[Балағат сөз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82_%D1%81%D3%A9%D0%B7 333]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82_%D1%81%D3%A9%D0%B7 1412]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82_%D1%81%D3%A9%D0%B7 4477]
|-
|337
|[[Қазақстан аудандары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 649]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2995]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 28489]
|-
|338
|[[Халықаралық қазақ-түрік университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 500]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1833]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 7574]
|-
|339
|[[Ябалак]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AF%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BA 846]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AF%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BA 849]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AF%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BA 868]
|-
|340
|[[ALEM (Ninety One)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=ALEM_%28Ninety_One%29 643]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=ALEM_%28Ninety_One%29 2014]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=ALEM_%28Ninety_One%29 13102]
|-
|341
|[[Ботбай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 628]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1732]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 7981]
|-
|342
|[[Қазақ ұлттық киімдері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 327]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1634]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 20772]
|-
|343
|[[Арал ауданы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 406]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1197]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3514]
|-
|344
|[[Ерлан Тынымбайұлы Қарин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 324]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 1821]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 5946]
|-
|345
|[[Өзбекәлі Жәнібеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 918]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 3177]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 33359]
|-
|346
|[[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 698]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 5423]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 49802]
|-
|347
|[[Староконстантинов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 835]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 842]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 875]
|-
|348
|[[Түркістан облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 583]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2432]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 18616]
|-
|349
|[[Ысты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 740]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 2419]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 11325]
|-
|350
|[[Құқық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 833]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 1182]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 8662]
|-
|351
|[[Қазақша Уикипедия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 854]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 2422]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 8963]
|-
|352
|[[Қазақ ұлттық медицина университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 247]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1419]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 5000]
|-
|353
|[[Ақ болып кетті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96 706]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96 986]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96 1000]
|-
|354
|[[Құран]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 493]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 2279]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 10806]
|-
|355
|[[Қазақстандағы саяси партиялар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 775]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 2017]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 10379]
|-
|356
|[[Қазақстан әкімшілік бірліктері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 611]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 2328]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 22998]
|-
|357
|[[Орта ғасыр кезеңінің антропологиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 824]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 826]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 894]
|-
|358
|[[Бәйтерек (монумент)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 272]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 1867]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 27166]
|-
|359
|[[Дастан Талғатұлы Сәтбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 821]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1493]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5706]
|-
|360
|[[Қыпшақтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 520]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2209]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 25818]
|-
|361
|[[Жаныс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 632]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 2397]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 11450]
|-
|362
|[[Қабанбай батыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 652]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 2523]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 22410]
|-
|363
|[[Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 256]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1308]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4340]
|-
|364
|[[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 569]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2396]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 12710]
|-
|365
|[[Қазақ агротехникалық зерттеу университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 651]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1899]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4967]
|-
|366
|[[Ортохантавирус]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%BE%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81 805]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%BE%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81 822]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%BE%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81 946]
|-
|367
|[[Бесін намазы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 659]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 2129]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 17478]
|-
|368
|[[Қазақ ұлттық киімдер тігуге пайдаланған маталар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%83%D0%B3%D0%B5_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 806]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%83%D0%B3%D0%B5_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 813]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%83%D0%B3%D0%B5_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 932]
|-
|369
|[[Әлемнің жеті кереметі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 653]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 5087]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 63746]
|-
|370
|[[Ағайын-туыс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD-%D1%82%D1%83%D1%8B%D1%81 460]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD-%D1%82%D1%83%D1%8B%D1%81 850]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD-%D1%82%D1%83%D1%8B%D1%81 1285]
|-
|371
|[[Ақтабан шұбырынды жырлары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 541]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 801]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1039]
|-
|372
|[[Қазақ шежірелерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 715]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2938]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16425]
|-
|373
|[[Сарыарқа (метро бекеті)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE_%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96%29 81]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE_%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96%29 809]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE_%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96%29 900]
|-
|374
|[[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 702]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3625]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 99211]
|-
|375
|[[Zheka Fatbelly]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=Zheka_Fatbelly 823]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Zheka_Fatbelly 1348]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=Zheka_Fatbelly 5464]
|-
|376
|[[Қазақстан қазақтарының туған жылдар бойынша есімдер тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 492]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1198]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1695]
|-
|377
|[[Лионель Месси]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9B%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%9C%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B8 399]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%9C%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B8 1414]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9B%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%9C%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B8 4194]
|-
|378
|[[Испан тілі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 285]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 914]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 1715]
|-
|379
|[[Алматы облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 593]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2379]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 16733]
|-
|380
|[[Абайдың қара сөздері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 333]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1568]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 15128]
|-
|381
|[[Асхат Сергеевич Ниязов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 722]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 1399]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 5146]
|-
|382
|[[Қажымұқан Мұңайтпасұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 593]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3823]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 39812]
|-
|383
|[[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 553]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3274]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 36605]
|-
|384
|[[1916 жылғы Қазақстандағы ұлт-азаттық көтеріліс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 385]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 2474]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 31890]
|-
|385
|[[Көрімдік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 321]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 907]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 2397]
|-
|386
|[[Дүйсен Шопанұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%A8%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 747]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%A8%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 748]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%A8%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 756]
|-
|387
|[[Сабын]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 554]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 840]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 2091]
|-
|388
|[[Сіргелі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 570]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 2311]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 12000]
|-
|389
|[[Мұхтар Шаханов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 499]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3383]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 71751]
|-
|390
|[[Ұлы жүз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 508]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 1940]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 14912]
|-
|391
|[[Без]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B7 234]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B7 1033]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B7 4553]
|-
|392
|[[Жайдарман]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 506]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 1591]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 6995]
|-
|393
|[[Қасым хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 537]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3691]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 34697]
|-
|394
|[[Жүктілік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 227]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 1045]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 4233]
|-
|395
|[[Астана күні (Қазақстан)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 30]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 1000]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 1806]
|-
|396
|[[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 527]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 1201]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 4231]
|-
|397
|[[Уикипедия:Анықтама]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 695]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 2863]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 9560]
|-
|398
|[[Виктор Орбан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80_%D0%9E%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD 723]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80_%D0%9E%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD 864]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80_%D0%9E%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD 1209]
|-
|399
|[[Гүлбахрам Байбосынова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%85%D1%80%D0%B0%D0%BC_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 876]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%85%D1%80%D0%B0%D0%BC_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1254]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%85%D1%80%D0%B0%D0%BC_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2944]
|-
|400
|[[Хасар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%80 721]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%80 756]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%80 968]
|-
|401
|[[Темірбек Қараұлы Жүргенов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 374]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1689]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7580]
|-
|402
|[[Рахат Мұхтарұлы Әлиев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 251]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 887]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 1922]
|-
|403
|[[Діл]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BB 237]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BB 1053]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BB 1942]
|-
|404
|[[Чарли Кирк]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A7%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B8_%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%BA 709]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A7%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B8_%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%BA 738]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A7%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B8_%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%BA 1086]
|-
|405
|[[Қарағанды]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 616]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 1570]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 8967]
|-
|406
|[[Әмір Темір]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 599]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 2711]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 29316]
|-
|407
|[[Ақпан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD 111]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD 809]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD 2536]
|-
|408
|[[Асқазан аурулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 590]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1933]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 18283]
|-
|409
|[[Арыс қалалық әкімдігі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96 700]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96 763]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96 1202]
|-
|410
|[[Төре]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 327]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 1605]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 7428]
|-
|411
|[[Домбыра]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 204]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 3115]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 21517]
|-
|412
|[[Міржақып. Оян, Қазақ (фильм, 2023)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 559]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 1602]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 9632]
|-
|413
|[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 589]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1854]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11950]
|-
|414
|[[Тұрсынбек Аманғалиұлы Қабатов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 568]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 1583]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 15718]
|-
|415
|[[Еуразия ұлттық университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 297]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1733]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 5791]
|-
|416
|[[Шу аңғары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%83_%D0%B0%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B 708]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%83_%D0%B0%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B 728]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%83_%D0%B0%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B 813]
|-
|417
|[[Әйтеке би]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 282]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 1547]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 19447]
|-
|418
|[[Ел тізімі (жалпы қабылданған атаулар)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 417]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 1797]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 10403]
|-
|419
|[[Таз руы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 473]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 1633]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 7335]
|-
|420
|[[Қатысушы:Дана Нұрболқызы/зертхана]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%2F%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 686]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%2F%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 694]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%2F%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 725]
|-
|421
|[[Ақтау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 322]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 1555]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 9011]
|-
|422
|[[Орталық Қазақстан археологиялық экспедициясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 301]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 875]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2356]
|-
|423
|[[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 545]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3875]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 58335]
|-
|424
|[[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 732]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1671]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2794]
|-
|425
|[[Нағашы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 467]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 1212]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 6122]
|-
|426
|[[Әкімшілік жауапкершілік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 669]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 788]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 2057]
|-
|427
|[[Азамат Сатыбалды]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 617]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 865]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 2412]
|-
|428
|[[Ташкент]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 190]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 982]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 4326]
|-
|429
|[[Халық саны бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 410]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1848]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 28260]
|-
|430
|[[Бәйдібек Қарашаұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 392]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1579]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8138]
|-
|431
|[[Гүлназ Жоланова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D0%B0%D0%B7_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 657]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D0%B0%D0%B7_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 749]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D0%B0%D0%B7_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1275]
|-
|432
|[[Түрік қағанаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 589]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 2795]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 54354]
|-
|433
|[[Білім]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC 239]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC 915]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC 4123]
|-
|434
|[[Ғылыми еңбек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA 656]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA 675]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA 834]
|-
|435
|[[Кеңірдек тыныстылар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BA_%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 179]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BA_%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 658]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BA_%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 793]
|-
|436
|[[Шығыс Қазақстан облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 597]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2077]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 18581]
|-
|437
|[[ALT Университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=ALT_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 455]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=ALT_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1504]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=ALT_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3722]
|-
|438
|[[Құрылтай сайлауы (2026)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 274]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 663]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 663]
|-
|439
|[[Шиеленіс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%96%D1%81 187]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%96%D1%81 695]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%96%D1%81 966]
|-
|440
|[[Қазақстан халық кеңесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 190]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 1289]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 1874]
|-
|441
|[[Қожа]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 568]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 2286]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 13580]
|-
|442
|[[Шанышқылы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 530]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 1713]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 8053]
|-
|443
|[[Сиқым]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 492]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 1588]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 8121]
|-
|444
|[[Нұрсұлтан мешіті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 420]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 799]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 799]
|-
|445
|[[Мандам]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BC 646]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BC 672]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BC 945]
|-
|446
|[[Жетісу облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 497]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1690]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10398]
|-
|447
|[[Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 546]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 2778]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 7509]
|-
|448
|[[Маймыл шешек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BA 564]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BA 674]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BA 854]
|-
|449
|[[Абай облысындағы өрт]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D1%80%D1%82 369]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D1%80%D1%82 694]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D1%80%D1%82 1044]
|-
|450
|[[Асхат Ғалымұлы Хасенов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 627]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 946]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1252]
|-
|451
|[[Еңлік — Кебек (пьеса)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA_%E2%80%94_%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BF%D1%8C%D0%B5%D1%81%D0%B0%29 368]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA_%E2%80%94_%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BF%D1%8C%D0%B5%D1%81%D0%B0%29 961]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA_%E2%80%94_%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BF%D1%8C%D0%B5%D1%81%D0%B0%29 8734]
|-
|452
|[[Америка Құрама Штаттары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 505]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2058]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 19107]
|-
|453
|[[Енога]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%B0 635]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%B0 637]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%B0 647]
|-
|454
|[[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 513]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 2006]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 27945]
|-
|455
|[[Аңырақай шайқасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 470]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1984]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 18969]
|-
|456
|[[Азық-түлік қауіпсіздігі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D1%8B%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96 124]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D1%8B%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96 669]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D1%8B%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96 1162]
|-
|457
|[[Шолпан Иманбаева]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 627]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 664]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1287]
|-
|458
|[[Уикипедия:Қауым порталы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 557]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 2810]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 8678]
|-
|459
|[[Табылды Досымов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 600]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 1809]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 11138]
|-
|460
|[[Қазақстан Республикасының заңдары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 411]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1565]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 9637]
|-
|461
|[[Жамбыл облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 495]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1745]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12632]
|-
|462
|[[МузАРТ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%90%D0%A0%D0%A2 607]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%90%D0%A0%D0%A2 973]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%90%D0%A0%D0%A2 3558]
|-
|463
|[[Махамбет Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 382]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1273]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4536]
|-
|464
|[[ДНҚ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 612]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 1147]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 14237]
|-
|465
|[[Телефон коды бойынша елдер тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%84%D0%BE%D0%BD_%D0%BA%D0%BE%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 240]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%84%D0%BE%D0%BD_%D0%BA%D0%BE%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1047]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%84%D0%BE%D0%BD_%D0%BA%D0%BE%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3225]
|-
|466
|[[Байбақты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 417]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 1669]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 8034]
|-
|467
|[[Киста]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0 437]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0 788]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0 2779]
|-
|468
|[[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 1582]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 1612]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 1612]
|-
|469
|[[Жеті ата]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 546]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 1856]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 15051]
|-
|470
|[[Қоңыр әулие үңгірі (Абай облысы)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 496]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1304]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 2653]
|-
|471
|[[Лана Паррия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B8%D1%8F 610]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B8%D1%8F 618]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B8%D1%8F 663]
|-
|472
|[[Жасанды интеллект]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 420]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 2131]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 33004]
|-
|473
|[[Қырғызстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 460]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1626]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11151]
|-
|474
|[[Әзімхан Тішәнұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%96%D1%88%D3%99%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 309]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%96%D1%88%D3%99%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 613]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%96%D1%88%D3%99%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 636]
|-
|475
|[[Шаһрихан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D2%BB%D1%80%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD 569]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D2%BB%D1%80%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD 615]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D2%BB%D1%80%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD 697]
|-
|476
|[[Қазақстан 2050]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2050 87]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2050 1955]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2050 6502]
|-
|477
|[[Ыстықкөл]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BA%D3%A9%D0%BB 509]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BA%D3%A9%D0%BB 1192]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BA%D3%A9%D0%BB 3405]
|-
|478
|[[Мұстафа Шоқай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 482]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 2381]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 26617]
|-
|479
|[[Каспий теңізі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 540]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 2417]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 20595]
|-
|480
|[[Арыстанбаб]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 541]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 1899]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 12665]
|-
|481
|[[Сұлтанмахмұт Торайғыров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 504]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 2272]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 26755]
|-
|482
|[[Лофельден]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9B%D0%BE%D1%84%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%B4%D0%B5%D0%BD 10]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%BE%D1%84%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%B4%D0%B5%D0%BD 602]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9B%D0%BE%D1%84%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%B4%D0%B5%D0%BD 622]
|-
|483
|[[Қаңлы (тайпа)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 390]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 1614]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 8037]
|-
|484
|[[Қарғын (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 434]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1629]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 10771]
|-
|485
|[[Жұлдыз Досбергенқызы Сүлейменова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 327]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1279]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 18628]
|-
|486
|[[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 342]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1615]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 13339]
|-
|487
|[[Беріш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 442]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 1638]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 8195]
|-
|488
|[[Қой малының атаулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 378]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2255]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9072]
|-
|489
|[[Ат қою рәсімдері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 439]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 920]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2795]
|-
|490
|[[Халықаралық Алматы әуежайы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 403]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 719]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 1543]
|-
|491
|[[Түркістан (қала)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 516]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 1647]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 18186]
|-
|492
|[[Құнанбай Өскенбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 493]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1432]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11097]
|-
|493
|[[Алматы-2]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B-2 322]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B-2 622]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B-2 793]
|-
|494
|[[Әуе компаниялары кодтары-T]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D1%83%D0%B5_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BA%D0%BE%D0%B4%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B-T 573]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D1%83%D0%B5_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BA%D0%BE%D0%B4%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B-T 608]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D1%83%D0%B5_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BA%D0%BE%D0%B4%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B-T 641]
|-
|495
|[[Ясин сүресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 594]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1935]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 8966]
|-
|496
|[[Абай облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 526]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1636]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10198]
|-
|497
|[[Уикипедия:Уикипедияға қош келдіңіз!]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 623]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 1836]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 4104]
|-
|498
|[[Астана медицина университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 55]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 772]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1346]
|-
|499
|[[Өзін-өзі өлтіру]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 511]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 1593]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 8146]
|-
|500
|[[Намаз уақыты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%8B 353]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%8B 1041]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%8B 6287]
|-
|501
|[[Хасен Рүстемұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%A0%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 73]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%A0%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 659]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%A0%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 973]
|-
|502
|[[Қобыланды Тоқтарбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 492]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1692]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15975]
|-
|503
|[[Қоскөпір]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%BA%D3%A9%D0%BF%D1%96%D1%80 580]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%BA%D3%A9%D0%BF%D1%96%D1%80 581]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%BA%D3%A9%D0%BF%D1%96%D1%80 627]
|-
|504
|[[Абд әл-Қадыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B4_%D3%99%D0%BB-%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80 106]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B4_%D3%99%D0%BB-%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80 590]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B4_%D3%99%D0%BB-%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80 653]
|-
|505
|[[Сүндеттеу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83 589]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83 1275]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83 4169]
|-
|506
|[[Үйсін мемлекеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 284]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 2802]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 31780]
|-
|507
|[[Бұғы мүйізі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%B7%D1%96 576]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%B7%D1%96 610]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%B7%D1%96 886]
|-
|508
|[[Сорпа]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D1%80%D0%BF%D0%B0 581]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D1%80%D0%BF%D0%B0 617]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D1%80%D0%BF%D0%B0 1023]
|-
|509
|[[Орта жүз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 480]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 1780]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 12754]
|-
|510
|[[Ел]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%BB 182]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BB 742]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%BB 1597]
|-
|511
|[[Қызыл (қала)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 569]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 605]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 772]
|-
|512
|[[Йошинори Осуми]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%99%D0%BE%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D1%80%D0%B8_%D0%9E%D1%81%D1%83%D0%BC%D0%B8 569]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%99%D0%BE%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D1%80%D0%B8_%D0%9E%D1%81%D1%83%D0%BC%D0%B8 579]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%99%D0%BE%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D1%80%D0%B8_%D0%9E%D1%81%D1%83%D0%BC%D0%B8 631]
|-
|513
|[[Бесікке салу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 401]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 1414]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 22160]
|-
|514
|[[Химиялық элементтер тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 486]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1707]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 14451]
|-
|515
|[[Қарағанды облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 524]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1829]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13382]
|-
|516
|[[Қазыбек би]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 364]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 1615]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 23098]
|-
|517
|[[Өт айдайтын дәрілер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 506]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1664]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 8857]
|-
|518
|[[Ертегі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96 587]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96 895]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96 6251]
|-
|519
|[[Ақтөбе облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 605]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1697]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12115]
|-
|520
|[[Мара]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0 198]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0 566]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0 603]
|-
|521
|[[Сәтбаев (қала)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 133]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 733]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 2558]
|-
|522
|[[Жыл күндерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 347]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1341]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6571]
|-
|523
|[[Әбу Насыр Әл-Фараби]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 454]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 2136]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 64750]
|-
|524
|[[Қазақстандық Кеңес Одағының Батырлары (тізім)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 419]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 1446]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 6839]
|-
|525
|[[Балқадиша әні]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D1%96 340]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D1%96 1149]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D1%96 5411]
|-
|526
|[[Кока-кола]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BA%D0%B0-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0 92]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BA%D0%B0-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0 672]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BA%D0%B0-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0 1983]
|-
|527
|[[Азан шақырып ат қою]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E 473]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E 1121]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E 6163]
|-
|528
|[[Танымал қазақтардың тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 180]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1099]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7903]
|-
|529
|[[Айсай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%81%D0%B0%D0%B9 556]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%81%D0%B0%D0%B9 559]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%81%D0%B0%D0%B9 592]
|-
|530
|[[Түстер психологиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BF%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 385]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BF%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 722]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BF%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2888]
|-
|531
|[[Қуық түбі безінің қабынуы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 418]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 1566]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 12291]
|-
|532
|[[Оливер Три]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80_%D0%A2%D1%80%D0%B8 216]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80_%D0%A2%D1%80%D0%B8 1202]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80_%D0%A2%D1%80%D0%B8 1202]
|-
|533
|[[:Санат:Африка елдері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 407]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1837]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 9113]
|-
|534
|[[Көңіл шай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 486]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 1483]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 11021]
|-
|535
|[[Әл-Кәһф сүресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D2%BB%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 219]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D2%BB%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1231]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D2%BB%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 4755]
|-
|536
|[[Әлем елдерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 449]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1525]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12225]
|-
|537
|[[Chanel]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=Chanel 552]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Chanel 574]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=Chanel 3516]
|-
|538
|[[Қазақстан мерекелері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 393]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2102]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 6371]
|-
|539
|[[Ақтаудағы ұшақ апаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 195]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 590]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 961]
|-
|540
|[[Тілашар тойы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 558]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 705]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 2755]
|-
|541
|[[Әлжаппар Мұсаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2 431]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2 552]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2 593]
|-
|542
|[[Фармакология]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 289]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 804]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 2191]
|-
|543
|[[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 371]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2188]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 7358]
|-
|544
|[[Ислам]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 305]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 1535]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 13964]
|-
|545
|[[Суан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 448]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 1624]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 8460]
|-
|546
|[[Мұрат Мұхтарұлы Әуезов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 150]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 724]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 3080]
|-
|547
|[[:Сурет:Photo of massacre victims in Turkey.jpg]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3APhoto_of_massacre_victims_in_Turkey.jpg 541]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3APhoto_of_massacre_victims_in_Turkey.jpg 541]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3APhoto_of_massacre_victims_in_Turkey.jpg 544]
|-
|548
|[[Соқырішек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 289]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 1306]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 10690]
|-
|549
|[[Самұрық құсы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BC%D2%B1%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%81%D1%8B 535]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BC%D2%B1%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%81%D1%8B 719]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BC%D2%B1%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%81%D1%8B 2993]
|-
|550
|[[Махамбет Өтемісұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 448]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2559]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 53987]
|-
|551
|[[Қазақстан Республикасының Президенті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 265]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 1326]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 9767]
|-
|552
|[[Бесеудің хаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 54]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 4471]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 27953]
|-
|553
|[[Мейрамбек Әбіләшімұлы Бесбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 470]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2870]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 13110]
|-
|554
|[[Қазақстан халық партиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 414]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 954]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2544]
|-
|555
|[[Жапония]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 415]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1524]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 16217]
|-
|556
|[[Өскемен]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 494]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1409]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 9003]
|-
|557
|[[Тоғыз-құмалақ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 398]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 1404]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 17428]
|-
|558
|[[Ипанема]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0 531]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0 537]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0 574]
|-
|559
|[[Аргентина]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%B0 313]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%B0 750]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%B0 3007]
|-
|560
|[[Ұлпан (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 360]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1875]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 40369]
|-
|561
|[[Қауын]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BD 134]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BD 1019]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BD 2236]
|-
|562
|[[Байжігіт Тоқтарқожаұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 172]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1087]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4271]
|-
|563
|[[Отандастар қоры]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 219]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 670]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 940]
|-
|564
|[[Қазақстан қазақтарының фамилиялары тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 336]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1248]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5419]
|-
|565
|[[Ұйымның қаржы қызметі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B6%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 19]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B6%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 692]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B6%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 790]
|-
|566
|[[Қызылорда]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 436]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 1538]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 11686]
|-
|567
|[[Дарын (мектептер желісі)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%29 113]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%29 795]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%29 1235]
|-
|568
|[[Қазақ жүздері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 335]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1267]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 11569]
|-
|569
|[[Иландыру]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 8]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 530]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 640]
|-
|570
|[[Жұмабек Ахметұлы Тәшенов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 369]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1843]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15569]
|-
|571
|[[Үйлену тойы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%83_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 335]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%83_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 918]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%83_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 2763]
|-
|572
|[[Әмір Темір мұражайы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 16]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 554]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 851]
|-
|573
|[[Байтақ (партия)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D2%9B_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 392]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D2%9B_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 904]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D2%9B_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 1892]
|-
|574
|[[Төртқара]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 304]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 1251]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 6402]
|-
|575
|[[Әділхан Құрманғалиұлы Макин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%BD 478]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%BD 550]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%BD 700]
|-
|576
|[[Ұшық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D1%88%D1%8B%D2%9B 172]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D1%88%D1%8B%D2%9B 836]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D1%88%D1%8B%D2%9B 3964]
|-
|577
|[[Көшпенділер (трилогия)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 370]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 1715]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 14156]
|-
|578
|[[Керей (тайпа)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 477]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 1686]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 9863]
|-
|579
|[[Дінмұхаммед Қанатұлы Құдайбергенов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 406]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2402]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 14938]
|-
|580
|[[Қазақ жеріне исламның таралуы және оның тигізген әсері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%99%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 160]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%99%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 974]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%99%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 6728]
|-
|581
|[[Мұстафа Өзтүрiк]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 331]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 1241]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 13863]
|-
|582
|[[Зеренді (көл)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%97%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 51]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 572]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%97%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 746]
|-
|583
|[[Батыс Қазақстан облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 488]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 4160]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 14952]
|-
|584
|[[Шапырашты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 444]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 1332]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 8672]
|-
|585
|[[Киіз үй]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 248]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 1570]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 23805]
|-
|586
|[[Қатын]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD 85]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD 619]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD 1482]
|-
|587
|[[Марат Бақытжанұлы Бекетаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 228]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 548]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 647]
|-
|588
|[[Тұрар Рысқұлов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 361]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1611]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 18050]
|-
|589
|[[Жалайыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 388]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 1413]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 11366]
|-
|590
|[[Жұмыс уақыты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%8B 66]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%8B 1191]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%8B 3212]
|-
|591
|[[Еуропа]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 468]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 1781]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 24317]
|-
|592
|[[Берш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%88 9]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%88 523]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%88 618]
|-
|593
|[[Қазақстан Республикасы десанттық-шабуылдаушы әскерлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%B4%D0%B5%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B-%D1%88%D0%B0%D0%B1%D1%83%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 75]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%B4%D0%B5%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B-%D1%88%D0%B0%D0%B1%D1%83%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 717]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%B4%D0%B5%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B-%D1%88%D0%B0%D0%B1%D1%83%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1750]
|-
|594
|[[Шерхан Мұртазаұлы Мұртаза]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 375]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 2433]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 29182]
|-
|595
|[[:Санат:Алматы тұлғалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 73]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 513]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 624]
|-
|596
|[[Ұлттық құрылтай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 179]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 1017]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 1764]
|-
|597
|[[Қарақалпақ рулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 315]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1225]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6624]
|-
|598
|[[Өзбекстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 425]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1609]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 14100]
|-
|599
|[[Нархоз университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 253]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 786]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1852]
|-
|600
|[[Шиқан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 216]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 1127]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 4569]
|-
|601
|[[Уикипедия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 440]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 1482]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 4560]
|-
|602
|[[Сұлтан Бейбарыс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 324]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 1617]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 11517]
|-
|603
|[[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 520]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2086]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7073]
|-
|604
|[[Керей хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 423]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1578]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 18991]
|-
|605
|[[Қайрат (футбол клубы)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 431]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 1284]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 13772]
|-
|606
|[[Абақ Керей]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 205]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 1038]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 3574]
|-
|607
|[[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тарихы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 284]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1006]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 3880]
|-
|608
|[[Ән-Нас сүресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 383]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1143]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 6883]
|-
|609
|[[Уикипедия:Видео сабақтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 416]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2641]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 6253]
|-
|610
|[[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 441]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1519]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 6217]
|-
|611
|[[Әбен Сатыбалдиев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 493]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 528]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 692]
|-
|612
|[[Видео ойын]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD 120]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD 577]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD 987]
|-
|613
|[[Алшын]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 412]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 1399]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 7027]
|-
|614
|[[Дулат Исабеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 275]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1280]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 16904]
|-
|615
|[[Korzinka]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=Korzinka 498]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Korzinka 506]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=Korzinka 539]
|-
|616
|[[Жол белгілері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 252]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1078]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 11178]
|-
|617
|[[Хақназар хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 329]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1796]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 19876]
|-
|618
|[[Жеті жарғы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 355]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 5310]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 29348]
|-
|619
|[[Франция қалаларының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 430]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1441]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7806]
|-
|620
|[[Бекболат Қанайұлы Тілеухан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%BD 321]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%BD 909]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%BD 2154]
|-
|621
|[[Ананас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81 12]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81 527]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81 1189]
|-
|622
|[[Метис]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B8%D1%81 487]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B8%D1%81 540]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B8%D1%81 866]
|-
|623
|[[Спарта]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0 207]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0 592]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0 2173]
|-
|624
|[[Келінжан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 382]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 1546]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 11018]
|-
|625
|[[Қазақстан танымал тұлғаларының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 218]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1258]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9606]
|-
|626
|[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB-%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F 262]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB-%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F 750]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB-%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F 2081]
|-
|627
|[[Василий Владимирович Бартольд]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B9_%D0%92%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%B4 82]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B9_%D0%92%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%B4 529]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B9_%D0%92%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%B4 1234]
|-
|628
|[[ZaQ (Ninety One)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=ZaQ_%28Ninety_One%29 253]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=ZaQ_%28Ninety_One%29 880]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=ZaQ_%28Ninety_One%29 4165]
|-
|629
|[[Қазіргі қазақ мәдениетінің типтері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%96%D1%80%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 485]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%96%D1%80%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 494]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%96%D1%80%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 906]
|-
|630
|[[Сүре]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 375]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 1208]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 6840]
|-
|631
|[[Шегіргүл]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%B3%D2%AF%D0%BB 474]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%B3%D2%AF%D0%BB 522]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%B3%D2%AF%D0%BB 801]
|-
|632
|[[Бакса]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B0 479]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B0 484]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B0 505]
|-
|633
|[[Санжар Керімбай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 398]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 2015]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 12769]
|-
|634
|[[Қайран]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BD 428]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BD 496]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BD 664]
|-
|635
|[[Құтайба ибн Муслим]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0_%D0%B8%D0%B1%D0%BD_%D0%9C%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B8%D0%BC 128]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0_%D0%B8%D0%B1%D0%BD_%D0%9C%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B8%D0%BC 538]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0_%D0%B8%D0%B1%D0%BD_%D0%9C%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B8%D0%BC 908]
|-
|636
|[[Қырғызстан президенті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 275]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 561]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 1352]
|-
|637
|[[Уикипедия:Telegram]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 384]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 2625]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 5916]
|-
|638
|[[Әйтеке би кенті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 114]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 652]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 1412]
|-
|639
|[[Имишли]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D0%BC%D0%B8%D1%88%D0%BB%D0%B8 179]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%BC%D0%B8%D1%88%D0%BB%D0%B8 483]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D0%BC%D0%B8%D1%88%D0%BB%D0%B8 498]
|-
|640
|[[Ежелгі дәуірдегі Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 436]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1610]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 17454]
|-
|641
|[[Үстеу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 480]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 2552]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 20197]
|-
|642
|[[Асанәлі Әшімұлы Әшімов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 390]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 1425]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 31520]
|-
|643
|[[Семей полигоны]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 353]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 2052]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 28155]
|-
|644
|[[Килиан Мбаппе]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B1%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B5 158]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B1%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B5 739]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B1%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B5 3419]
|-
|645
|[[Сәкен Кәрімұлы Тұрысбеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 238]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1101]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 5129]
|-
|646
|[[Оңтүстік Қазақстан педагогикалық университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 360]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1162]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4936]
|-
|647
|[[Алаш партиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 341]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2615]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 38620]
|-
|648
|[[Қарақалпақтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 205]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 907]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 4534]
|-
|649
|[[Жұмыс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81 54]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81 553]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81 1289]
|-
|650
|[[Асқа бата]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0 435]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0 544]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0 1405]
|-
|651
|[[Бесік тойы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 120]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 720]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 3955]
|-
|652
|[[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 515]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1790]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 9287]
|-
|653
|[[Қазақтың салт-дәстүрлері (тізім)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 348]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 1982]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 56634]
|-
|654
|[[Бердібек Ыдырысұлы Соқпақбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 272]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1519]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 21219]
|-
|655
|[[Тимур Асқарұлы Құлыбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B8%D0%BC%D1%83%D1%80_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 80]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B8%D0%BC%D1%83%D1%80_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 695]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B8%D0%BC%D1%83%D1%80_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2142]
|-
|656
|[[Қадыр Мырза Әлі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 311]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 2264]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 24651]
|-
|657
|[[Аида Ғалымқызы Балаева]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 306]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 770]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 2631]
|-
|658
|[[Қызылорда облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 429]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1427]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11198]
|-
|659
|[[Қорқыт ата]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 322]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 1486]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 37583]
|-
|660
|[[Құрылтай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 491]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 1096]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 4316]
|-
|661
|[[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 180]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 783]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 4554]
|-
|662
|[[Мыс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81 467]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81 823]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81 6892]
|-
|663
|[[Барақ хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 157]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 952]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5817]
|-
|664
|[[Германия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 288]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1153]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 10368]
|-
|665
|[[Райымбек ауданы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 151]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 836]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 2766]
|-
|666
|[[Психология]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 333]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 911]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 10241]
|-
|667
|[[Орел и Решка (телебағдарлама)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D0%B8_%D0%A0%D0%B5%D1%88%D0%BA%D0%B0_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 15]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D0%B8_%D0%A0%D0%B5%D1%88%D0%BA%D0%B0_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 476]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D0%B8_%D0%A0%D0%B5%D1%88%D0%BA%D0%B0_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 577]
|-
|668
|[[Көлсай көлдері ұлттық паркі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 123]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 1002]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 3647]
|-
|669
|[[Ғибрат Азубаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D0%B8%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%B7%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 24]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B8%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%B7%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 491]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D0%B8%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%B7%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1303]
|-
|670
|[[Арыстан баб кесенесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 357]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1339]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 13024]
|-
|671
|[[Жәнібек хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 426]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1626]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 16721]
|-
|672
|[[Семей]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 288]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 1133]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 7960]
|-
|673
|[[Шымкент]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 416]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 1597]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 14269]
|-
|674
|[[Алаша (ру)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%28%D1%80%D1%83%29 330]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%28%D1%80%D1%83%29 1169]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%28%D1%80%D1%83%29 5110]
|-
|675
|[[Уикипедия:Мақала шеберханасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 407]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1246]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 4356]
|-
|676
|[[Салауатты өмір салты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 215]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 1420]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 6911]
|-
|677
|[[Қылмыстық іс жүргізу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83 26]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83 726]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83 1496]
|-
|678
|[[Фариза Оңғарсынова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 322]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1429]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 19834]
|-
|679
|[[Қан топтары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 305]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1169]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 12027]
|-
|680
|[[Қыз Жібек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 420]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 1817]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 30059]
|-
|681
|[[Айя Шалқар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%8F_%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80 266]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%8F_%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80 847]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%8F_%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80 1217]
|-
|682
|[[Қазақстан мемлекеттік рәміздері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 283]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3220]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 23202]
|-
|683
|[[Жақайым]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 356]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 1338]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 5885]
|-
|684
|[[Жанғожа Нұрмұхамедұлы бастаған Сырдария қазақтарының көтерілісі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 12]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 665]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 6897]
|-
|685
|[[Ұстаз (цифрлық платформа)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 573]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 1669]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 3315]
|-
|686
|[[Байұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 311]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1186]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7523]
|-
|687
|[[Сырға салу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 280]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 1045]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 4663]
|-
|688
|[[Ұйықтатын дәрілер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 315]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1182]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 6011]
|-
|689
|[[Жұлдыз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 447]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 1300]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 8145]
|-
|690
|[[Әл-Кәусәр сүресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%83%D1%81%D3%99%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 240]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%83%D1%81%D3%99%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1118]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%83%D1%81%D3%99%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 6492]
|-
|691
|[[Желтоқсан көтерілісі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 309]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 2592]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 58351]
|-
|692
|[[1930—1933 жылдардағы Қазақстандағы ашаршылық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 273]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 1880]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 16601]
|-
|693
|[[Қонақжайлық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D2%9B 37]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D2%9B 684]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D2%9B 3520]
|-
|694
|[[Дербент]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D1%82 450]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D1%82 482]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D1%82 807]
|-
|695
|[[Маңғыстау облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 440]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1857]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13308]
|-
|696
|[[Мәшһүр Жүсіп кесенесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 306]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 964]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 3094]
|-
|697
|[[Қостанай облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 306]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1025]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 8247]
|-
|698
|[[Сервер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B5%D1%80 143]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B5%D1%80 538]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B5%D1%80 1548]
|-
|699
|[[Зарина Кармен]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 417]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1184]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 5928]
|-
|700
|[[Жаппас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 420]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 1405]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 6811]
|-
|701
|[[Жасуша]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 507]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 1859]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 29176]
|-
|702
|[[Ақмешіт әулие үңгірі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 348]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 1264]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 5522]
|-
|703
|[[Ахмет Байтұрсынұлы атындағы Қостанай өңірлік университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 71]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 633]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1388]
|-
|704
|[[Төлепберген Төлебаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 43]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 451]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 495]
|-
|705
|[[Кіші Диқан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%94%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 443]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%94%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 458]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%94%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 568]
|-
|706
|[[Қазақстан қазақтарының бас әрпі бойынша есімдер тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D3%99%D1%80%D0%BF%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 294]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D3%99%D1%80%D0%BF%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 510]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D3%99%D1%80%D0%BF%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 600]
|-
|707
|[[Котлет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D1%82%D0%BB%D0%B5%D1%82 78]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D1%82%D0%BB%D0%B5%D1%82 467]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D1%82%D0%BB%D0%B5%D1%82 632]
|-
|708
|[[Ою-өрнек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%BA 352]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%BA 697]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%BA 6106]
|-
|709
|[[Алматыдағы ең биік ғимараттардың тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B5%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D2%93%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 51]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B5%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D2%93%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 492]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B5%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D2%93%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1226]
|-
|710
|[[I Сүлеймен]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=I_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD 378]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=I_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1131]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=I_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD 4146]
|-
|711
|[[Жошы хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 412]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1719]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15353]
|-
|712
|[[Екінші дүниежүзілік соғыс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 297]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 1962]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 22601]
|-
|713
|[[Умань]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8C 440]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8C 445]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8C 500]
|-
|714
|[[Ақбілек (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 349]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1428]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 26966]
|-
|715
|[[Майя өркениеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D1%8F_%D3%A9%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 79]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D1%8F_%D3%A9%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 556]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D1%8F_%D3%A9%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 2263]
|-
|716
|[[Ақ Орда (мемлекет)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 272]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 2183]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 31918]
|-
|717
|[[Андроново мәдениеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 150]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1768]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 19776]
|-
|718
|[[:Санат:Алфавит бойынша өзендер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 323]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 1209]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 9180]
|-
|719
|[[Тәуекел хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 315]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3002]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15757]
|-
|720
|[[Портал:Абай Құнанбайұлы/Қыс өлеңі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 1239]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 2482]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 59764]
|-
|721
|[[Солтүстік Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 316]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1113]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 9906]
|-
|722
|[[Әбілқас Сағынов атындағы Қарағанды техникалық университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%81_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 166]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%81_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 741]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%81_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1644]
|-
|723
|[[Төремұрат Тайлыбекұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 506]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 587]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 824]
|-
|724
|[[Бұлшық ет дистрофиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82_%D0%B4%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 8]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82_%D0%B4%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 465]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82_%D0%B4%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1000]
|-
|725
|[[Қазақ халқының ұлттық тағам түрлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 281]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1045]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 15509]
|-
|726
|[[:Санат:Алфавит бойынша мемлекеттер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 236]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 918]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 6379]
|-
|727
|[[Түйе малының атаулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 324]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1660]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 11890]
|-
|728
|[[Айлант]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%82 330]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%82 637]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%82 784]
|-
|729
|[[Рахман қайнары (шипажай)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%88%D0%B8%D0%BF%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%29 249]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%88%D0%B8%D0%BF%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%29 716]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%88%D0%B8%D0%BF%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%29 2702]
|-
|730
|[[Қазақстан-Британ техникалық университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD-%D0%91%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 169]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD-%D0%91%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 708]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD-%D0%91%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1763]
|-
|731
|[[Багдати]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B3%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B8 426]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B3%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B8 434]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B3%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B8 459]
|-
|732
|[[Ттокпокки]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D0%B8 608]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D0%B8 620]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D0%B8 695]
|-
|733
|[[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 433]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1244]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 5587]
|-
|734
|[[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 200]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 3633]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 59993]
|-
|735
|[[BALA (Ninety One)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=BALA_%28Ninety_One%29 491]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=BALA_%28Ninety_One%29 1073]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=BALA_%28Ninety_One%29 4659]
|-
|736
|[[Түркия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 399]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 1280]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 10990]
|-
|737
|[[Көңіл толқыны (күй)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 312]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 1122]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 6830]
|-
|738
|[[Айналма]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0 178]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0 449]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0 550]
|-
|739
|[[Айқын Төлепберген]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 379]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 1602]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 6145]
|-
|740
|[[Құда]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0 265]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0 728]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0 1945]
|-
|741
|[[Саумал]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BB 333]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BB 661]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BB 1456]
|-
|742
|[[Сүмбіле]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BC%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5 348]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BC%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5 632]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BC%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5 2044]
|-
|743
|[[Кердері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 326]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 809]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2884]
|-
|744
|[[Күнделік.кз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 464]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 5551]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 106522]
|-
|745
|[[Қазақ хандығының тарихы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 493]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 769]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 3132]
|-
|746
|[[Қанжығалы руы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 242]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 918]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 4134]
|-
|747
|[[Баланы ұшықтау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 374]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 1252]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 7031]
|-
|748
|[[Салтанат (би ансамблі)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%B1%D0%B8_%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D1%96%29 417]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%B1%D0%B8_%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D1%96%29 461]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%B1%D0%B8_%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D1%96%29 721]
|-
|749
|[[Уикипедия:Администраторларды сайлау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%B4%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83 151]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%B4%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83 538]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%B4%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83 1648]
|-
|750
|[[Байлар-Жандар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 323]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1101]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 5744]
|-
|751
|[[Ингуш ұлттық әдет-ғұрыптары мен дәстүрлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%88_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 420]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%88_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 429]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%88_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 489]
|-
|752
|[[Исраил Сапарбай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%81%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BB_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9 70]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BB_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9 635]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%81%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BB_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9 3089]
|-
|753
|[[Асар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D1%80 32]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D1%80 500]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D1%80 1830]
|-
|754
|[[Солтүстік Қазақстан облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 364]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1158]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 8976]
|-
|755
|[[Батыс Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 330]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1697]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 13760]
|-
|756
|[[Шилі (Жангелді ауданы)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B8%D0%BB%D1%96_%28%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 190]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B8%D0%BB%D1%96_%28%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 597]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B8%D0%BB%D1%96_%28%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 1139]
|-
|757
|[[Жетіқарақшы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 588]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 1302]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 15924]
|-
|758
|[[Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%81_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 255]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%81_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 794]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%81_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 2446]
|-
|759
|[[Ұшқан ұя]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 370]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 1479]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 28353]
|-
|760
|[[Төле би ауданы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 141]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 652]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 2977]
|-
|761
|[[Дина Кенжеқызы Нұрпейісова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 236]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1352]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 10972]
|-
|762
|[[Нарынбай Жанжігітұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 225]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 437]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 538]
|-
|763
|[[Көзімнің қарасы...]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 466]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 1392]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 17278]
|-
|764
|[[Дастарқан жаю]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D1%8E 414]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D1%8E 448]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D1%8E 1090]
|-
|765
|[[Үйрек балапаны]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%8B 18]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%8B 466]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%8B 688]
|-
|766
|[[Шымыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 480]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 1446]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 6704]
|-
|767
|[[Жұбаныш Жексенұлы Тоқсанбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 370]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1112]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7401]
|-
|768
|[[Бөкей Ордасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 254]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 1140]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 10450]
|-
|769
|[[:Санат:Қазақ батырлары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 417]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1435]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 7523]
|-
|770
|[[Үлгі:Қазақстанның үздік футболшылары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 413]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 457]
|-
|771
|[[Қазақстандағы уақыт]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82 221]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82 500]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82 1749]
|-
|772
|[[Мысыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80 200]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80 935]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80 6251]
|-
|773
|[[Төрехан Айдарханұлы Сабырхан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 369]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 1807]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 24999]
|-
|774
|[[Коллекциялау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%83 400]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%83 429]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%83 548]
|-
|775
|[[Абылай хан резиденциясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 29]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 465]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1113]
|-
|776
|[[Құрманғазы Сағырбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 317]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1538]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 31729]
|-
|777
|[[Қымыз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 248]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 977]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 5855]
|-
|778
|[[Берел қорымы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%8B 254]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1385]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%8B 15753]
|-
|779
|[[Қарасай батыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 192]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 710]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 3466]
|-
|780
|[[Дастан Дәрібайұлы Оразбеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 610]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1196]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 4888]
|-
|781
|[[:Санат:Алфавит бойынша әндер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 180]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 636]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 2138]
|-
|782
|[[Еңлік-Кебек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 277]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 1293]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 15849]
|-
|783
|[[Қарауыл руы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 348]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 1425]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 5972]
|-
|784
|[[Дидактика]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 190]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 678]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 4022]
|-
|785
|[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 354]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1328]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 7270]
|-
|786
|[[Нұртас Исабаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 186]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 450]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 613]
|-
|787
|[[Қазақ шежіресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 241]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1062]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 6417]
|-
|788
|[[Үлгі:Алматыдағы университеттер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 123]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 705]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 1372]
|-
|789
|[[Айша бибі кесенесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 264]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1360]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 16529]
|-
|790
|[[Айсұлтан Арсенұлы Сейітов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2 148]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2 615]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2 981]
|-
|791
|[[Ерболат Беделхан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 194]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 1099]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 2811]
|-
|792
|[[Қазақстан ұлттық футбол құрамасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 209]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 906]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 1198]
|-
|793
|[[Шыңжаң Ұйғыр автономиялық ауданы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D0%B6%D0%B0%D2%A3_%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 146]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D0%B6%D0%B0%D2%A3_%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 722]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D0%B6%D0%B0%D2%A3_%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3173]
|-
|794
|[[Тоқа Темір]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 71]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 585]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 1945]
|-
|795
|[[Тараз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 310]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 1431]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 10453]
|-
|796
|[[Астана қаласы мектептерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 237]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 680]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 680]
|-
|797
|[[Етеккір]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 321]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 1466]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 13407]
|-
|798
|[[Этнос]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81 116]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81 505]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81 3740]
|-
|799
|[[Шежіре]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 340]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 1618]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 14450]
|-
|800
|[[Ақмола облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 355]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1419]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10314]
|-
|801
|[[Алматы технологиялық университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 22]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 477]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 971]
|-
|802
|[[Африка мемлекеттері және тәуелді аймақтарының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 302]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1172]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8114]
|-
|803
|[[Септік жалғау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 201]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 1605]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 16698]
|-
|804
|[[Моңғолоид]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B8%D0%B4 22]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B8%D0%B4 441]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B8%D0%B4 1206]
|-
|805
|[[Бүйі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%96 289]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%96 961]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%96 2203]
|-
|806
|[[Қазақстандағы дін]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B4%D1%96%D0%BD 240]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B4%D1%96%D0%BD 720]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B4%D1%96%D0%BD 3100]
|-
|807
|[[Естай - Қорлан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 278]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 1042]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 10396]
|-
|808
|[[Әдеби жанрлар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 186]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 1150]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 6641]
|-
|809
|[[Уақ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 268]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 924]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 5553]
|-
|810
|[[Қазақ халық аңыздары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 83]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 4435]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 10614]
|-
|811
|[[Уикипедия:Таныстыру]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 371]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 1496]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 4160]
|-
|812
|[[Осман империясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 328]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1325]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 12682]
|-
|813
|[[Қазақтың ұлттық сүт тағамдары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D2%AF%D1%82_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 86]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D2%AF%D1%82_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 703]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D2%AF%D1%82_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2901]
|-
|814
|[[Тұсаукесер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 388]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 1185]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 17055]
|-
|815
|[[Қияттар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B8%D1%8F%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 193]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B8%D1%8F%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 735]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B8%D1%8F%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 2408]
|-
|816
|[[Қыз ұзату]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83 171]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83 869]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83 4212]
|-
|817
|[[Аналды секс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 336]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 1083]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 5044]
|-
|818
|[[Қазақстан қорықтарының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 307]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1933]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 39250]
|-
|819
|[[Үндістан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 268]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1044]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 15352]
|-
|820
|[[Қазақ асханасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 104]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 901]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1146]
|-
|821
|[[Қазақстан қонақ үйлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 518]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 543]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1070]
|-
|822
|[[Баланы шомылдыру]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D1%88%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 203]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D1%88%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 697]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D1%88%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 3845]
|-
|823
|[[Сәкен Сейфуллин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 349]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 2161]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 34974]
|-
|824
|[[Әбіш Кекілбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 405]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1889]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 26406]
|-
|825
|[[Тәсбих]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%81%D0%B1%D0%B8%D1%85 18]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%81%D0%B1%D0%B8%D1%85 641]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%81%D0%B1%D0%B8%D1%85 1197]
|-
|826
|[[Тарақты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 395]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 1168]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 5728]
|-
|827
|[[Плеврит]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B8%D1%82 10]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B8%D1%82 415]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B8%D1%82 1123]
|-
|828
|[[Бершадь]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B4%D1%8C 384]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B4%D1%8C 390]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B4%D1%8C 434]
|-
|829
|[[Қарлұқ қағанаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 174]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 985]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 22277]
|-
|830
|[[Қазақстанның ежелгі қалалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 199]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 643]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5017]
|-
|831
|[[Шекті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 279]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 998]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 5045]
|-
|832
|[[Сығандар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 375]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 529]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 2077]
|-
|833
|[[Төле би]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 394]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 1702]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 28058]
|-
|834
|[[Ілияс Жансүгіров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 281]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 2424]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 43115]
|-
|835
|[[Уикипедия:Жүктеу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 349]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 1304]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 4266]
|-
|836
|[[Қарбыз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B1%D1%8B%D0%B7 113]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B1%D1%8B%D0%B7 642]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B1%D1%8B%D0%B7 1942]
|-
|837
|[[Баян-Өлгий Аймағы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD-%D3%A8%D0%BB%D0%B3%D0%B8%D0%B9_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B 74]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD-%D3%A8%D0%BB%D0%B3%D0%B8%D0%B9_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B 458]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD-%D3%A8%D0%BB%D0%B3%D0%B8%D0%B9_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B 478]
|-
|838
|[[Өзбекстанның әкімшілік бөлінісі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%96 382]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%96 423]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%96 891]
|-
|839
|[[Мастопатия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 326]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 1101]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 9265]
|-
|840
|[[Ұлттық бірыңғай тестілеу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 207]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 1383]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 8789]
|-
|841
|[[Әт-Тәкуир сүресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 207]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1178]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 8386]
|-
|842
|[[Қазақстан туы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 243]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 1717]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 18480]
|-
|843
|[[Жоқтау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 95]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 591]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 2872]
|-
|844
|[[Франция]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 330]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 1108]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 10169]
|-
|845
|[[Қазақстан газеттері тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 145]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 918]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5674]
|-
|846
|[[Һ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%BA 248]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%BA 802]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%BA 3256]
|-
|847
|[[Марат Қабиденұлы Жұмабаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 368]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 409]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 616]
|-
|848
|[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 261]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 805]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5661]
|-
|849
|[[Саясат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 111]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 753]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 5173]
|-
|850
|[[Қазақстан астанасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 134]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1086]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 7608]
|-
|851
|[[Qazaqstan (телеарна)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 337]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 852]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 7671]
|-
|852
|[[Түрік руна жазбалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%80%D1%83%D0%BD%D0%B0_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 145]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%80%D1%83%D0%BD%D0%B0_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1036]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%80%D1%83%D0%BD%D0%B0_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5064]
|-
|853
|[[2022 жылғы Қазақстандағы наразылық шаралары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=2022_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 203]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=2022_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 797]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=2022_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6498]
|-
|854
|[[Бостері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 373]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 388]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 419]
|-
|855
|[[Тама]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 368]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 1067]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 5609]
|-
|856
|[[Орбұлақ шайқасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 183]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1551]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 15735]
|-
|857
|[[InDrive]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=InDrive 40]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=InDrive 546]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=InDrive 845]
|-
|858
|[[Есім хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 284]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1394]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 19228]
|-
|859
|[[Сона]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BD%D0%B0 250]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BD%D0%B0 975]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BD%D0%B0 1786]
|-
|860
|[[Ұлыбритания]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 389]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1167]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 9352]
|-
|861
|[[Испания]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 326]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 971]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 6566]
|-
|862
|[[Теміреткі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 352]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 1252]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 11941]
|-
|863
|[[Ер Қосай Құдайкеұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 254]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 923]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5539]
|-
|864
|[[Есет Берікұлы Байкен]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 415]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 415]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 415]
|-
|865
|[[Дүниетаным]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC 21]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC 574]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC 2217]
|-
|866
|[[Қорқай дұғасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 309]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 1072]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 4599]
|-
|867
|[[Ұлы Отан соғысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 307]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 1994]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 23285]
|-
|868
|[[Қайтадан (фильм, 2025)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 288]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 1036]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 8846]
|-
|869
|[[Сөйлеу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%83 44]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%83 460]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%83 1792]
|-
|870
|[[Атығай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9 201]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9 1221]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9 4091]
|-
|871
|[[Жылқы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 168]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 796]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 10331]
|-
|872
|[[Әл-Матуриди]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9C%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%B8 10]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9C%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%B8 406]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9C%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%B8 793]
|-
|873
|[[Орда (музыкалық топ)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 246]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 912]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 3737]
|-
|874
|[[Жансейіт Қансейітұлы Түймебаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 229]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 631]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1991]
|-
|875
|[[:Санат:Уикипедия:Тексерілмеген мақалалар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 816]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1660]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 4577]
|-
|876
|[[Бақытсыз Жамал]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 279]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 1317]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 24797]
|-
|877
|[[Қоянды (тау, Ақмола облысы)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D1%83%2C_%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 366]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D1%83%2C_%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 372]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D1%83%2C_%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 391]
|-
|878
|[[Жасыбай (көл)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 112]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 509]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 2360]
|-
|879
|[[Тәуіп Хо Жун (телехикая)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D1%96%D0%BF_%D0%A5%D0%BE_%D0%96%D1%83%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 325]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D1%96%D0%BF_%D0%A5%D0%BE_%D0%96%D1%83%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 940]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D1%96%D0%BF_%D0%A5%D0%BE_%D0%96%D1%83%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 2048]
|-
|880
|[[Қазақстан экономикасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 58]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 2709]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 9249]
|-
|881
|[[Қазақ тіліндегі өсімдік атауларының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 378]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1225]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16182]
|-
|882
|[[Жусан иісі (повесть)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 235]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 1212]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 18689]
|-
|883
|[[Білезікті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96 362]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96 372]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96 395]
|-
|884
|[[Гейтепе]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BF%D0%B5 360]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BF%D0%B5 364]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BF%D0%B5 391]
|-
|885
|[[Сиыр малының атаулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 243]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1055]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9145]
|-
|886
|[[Қабдеш Жұмаділов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 311]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1558]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 16555]
|-
|887
|[[Пернетақта]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0 353]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0 508]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0 6047]
|-
|888
|[[Талдықорған]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD 234]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD 779]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD 5746]
|-
|889
|[[Көксерек (әңгіме)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 320]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 1334]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 24816]
|-
|890
|[[Кәмшат Жолдыбаева]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 372]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 2134]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 5062]
|-
|891
|[[Шәкен Кенжетайұлы Айманов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 169]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 767]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7303]
|-
|892
|[[Моңғолия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 363]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 926]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 7824]
|-
|893
|[[Кете (ру)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5_%28%D1%80%D1%83%29 326]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5_%28%D1%80%D1%83%29 1088]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5_%28%D1%80%D1%83%29 4455]
|-
|894
|[[Сырдария]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 202]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 974]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 13808]
|-
|895
|[[Меруерт Қаратайқызы Өтекешeва]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 314]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 1131]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 7921]
|-
|896
|[[Досыбай Айтбайұлы Шерімқұлов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 437]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 493]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 747]
|-
|897
|[[Құрбақалар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 31]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1081]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 3139]
|-
|898
|[[Қазақтың сленг сөздері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B3_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 261]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B3_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 537]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B3_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1130]
|-
|899
|[[Қазақстанның ең үздік футболшылары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 85]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 498]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2324]
|-
|900
|[[Қан мен тер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 192]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 1388]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 12313]
|-
|901
|[[Бейнеу ауданы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 125]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 591]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 2788]
|-
|902
|[[Жүрек аурулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 252]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 817]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 8303]
|-
|903
|[[Түркия қалаларының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 316]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1125]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5558]
|-
|904
|[[Средногорово (Стара Загора облысы)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%28%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%97%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 360]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%28%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%97%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 362]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%28%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%97%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 370]
|-
|905
|[[Байдарка]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%B0 359]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%B0 369]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%B0 426]
|-
|906
|[[Еуропа өзендері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 205]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 949]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 6376]
|-
|907
|[[Қаракесек (Әлімұлы)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 344]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 1226]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 5553]
|-
|908
|[[Уикипедия:Талқылау легі/Flow]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 272]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 2083]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 5487]
|-
|909
|[[Үлгі:Қош келдіңіз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D2%9A%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7 16]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D2%9A%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7 385]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D2%9A%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7 552]
|-
|910
|[[Ерке сылқым (күй)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 226]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 915]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 6671]
|-
|911
|[[Нәтай Әзімханұлы Кенесарин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D3%99%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 133]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D3%99%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 411]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D3%99%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 771]
|-
|912
|[[Жер учаскелерін беру нормалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%83%D1%87%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%BD%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%83%D1%87%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%BD%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 377]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%83%D1%87%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%BD%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 548]
|-
|913
|[[Орал Ақшолақұлы Ақшолақов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 393]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 400]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 450]
|-
|914
|[[Қола дәуірі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 293]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 2273]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 29258]
|-
|915
|[[Конго-Қырым геморрагиялық қызбасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 212]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 1310]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 3842]
|-
|916
|[[Азаматтық жауапкершілікті сақтандыру]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96_%D1%81%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 4]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96_%D1%81%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 358]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96_%D1%81%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 423]
|-
|917
|[[Шынығу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%93%D1%83 214]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%93%D1%83 368]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%93%D1%83 568]
|-
|918
|[[Көлсай көлдері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 265]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 926]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 4271]
|-
|919
|[[Юсуф сүресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AE%D1%81%D1%83%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 465]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AE%D1%81%D1%83%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 656]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AE%D1%81%D1%83%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1841]
|-
|920
|[[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 315]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 1723]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 22542]
|-
|921
|[[Тоқтар Серіков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 361]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 962]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 9149]
|-
|922
|[[Булан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BD 14]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BD 368]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BD 473]
|-
|923
|[[:Санат:Ресей өзендері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 273]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 873]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 5806]
|-
|924
|[[Оңтүстік Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 440]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1345]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11275]
|-
|925
|[[Kaspi.kz]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=Kaspi.kz 316]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Kaspi.kz 526]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=Kaspi.kz 4839]
|-
|926
|[[Қапшағай су қоймасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 207]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 911]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 2516]
|-
|927
|[[IC 544]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=IC_544 297]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=IC_544 872]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=IC_544 2419]
|-
|928
|[[Дархан Қуандықұлы Қыдырәлі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96 93]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96 489]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96 1535]
|-
|929
|[[Портал:Ағымдағы оқиғалар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 488]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1289]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 4047]
|-
|930
|[[Тауық еті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82%D1%96 33]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82%D1%96 424]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82%D1%96 719]
|-
|931
|[[Ойыншықтар хикаясы 5]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%81%D1%8B_5 210]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%81%D1%8B_5 724]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%81%D1%8B_5 724]
|-
|932
|[[:Сурет:Bandeira Betim.png]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ABandeira_Betim.png 348]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ABandeira_Betim.png 348]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ABandeira_Betim.png 348]
|-
|933
|[[Бесағаш (Жамбыл облысы)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88_%28%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 301]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88_%28%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 377]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88_%28%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 490]
|-
|934
|[[Райымбек батыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 358]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1166]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 11802]
|-
|935
|[[Қазақстан олимпиадалық бассейндері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 346]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 366]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 420]
|-
|936
|[[Жайлау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83 74]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83 489]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83 2815]
|-
|937
|[[Іш өту]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%86%D1%88_%D3%A9%D1%82%D1%83 246]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D1%88_%D3%A9%D1%82%D1%83 827]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%86%D1%88_%D3%A9%D1%82%D1%83 5196]
|-
|938
|[[Ұлықпан Мырзабайұлы Жолдасов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 333]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 1610]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 8153]
|-
|939
|[[Ұлттық саябақтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 198]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 524]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 7232]
|-
|940
|[[Ерте токсикоз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%BE%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B7 101]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%BE%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B7 699]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%BE%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B7 4563]
|-
|941
|[[Шыбыл]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D0%BB 37]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D0%BB 474]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D0%BB 1042]
|-
|942
|[[Меркіт]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%82 83]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%82 478]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%82 1440]
|-
|943
|[[Бекет Мырзағұлұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 296]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 914]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4623]
|-
|944
|[[Сингапур]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%80 82]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%80 563]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%80 3496]
|-
|945
|[[Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 346]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1069]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8213]
|-
|946
|[[Үлгі:Ресейдің ірі қалалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 272]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1003]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5513]
|-
|947
|[[Орал]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 297]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 1124]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 9126]
|-
|948
|[[Grok]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=Grok 166]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Grok 566]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=Grok 1318]
|-
|949
|[[Тас дәуірі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 329]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 1821]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 31862]
|-
|950
|[[Асхат Қанатұлы Аймағамбетов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 280]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 976]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 4524]
|-
|951
|[[Рәбия сұлтан бегім]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%8F_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BC 244]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%8F_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BC 785]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%8F_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BC 3993]
|-
|952
|[[Шыбын]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D0%BD 128]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D0%BD 593]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D0%BD 2220]
|-
|953
|[[Уикипедия:Мақаланы қалай өңдеу керек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA 314]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA 1008]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA 2523]
|-
|954
|[[Өскенбай Қалманбетұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 20]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 385]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 794]
|-
|955
|[[Ермек Бекмұхамедұлы Серкебаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 158]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 759]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2850]
|-
|956
|[[Хөвсгөл аймағы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D3%A9%D0%B2%D1%81%D0%B3%D3%A9%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B 16]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D3%A9%D0%B2%D1%81%D0%B3%D3%A9%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B 357]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D3%A9%D0%B2%D1%81%D0%B3%D3%A9%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B 433]
|-
|957
|[[YouTube]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=YouTube 254]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=YouTube 970]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=YouTube 3994]
|-
|958
|[[Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 166]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 1131]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 40848]
|-
|959
|[[Ойраттар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 74]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 527]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 2444]
|-
|960
|[[Түйелер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 238]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 1004]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 9930]
|-
|961
|[[Айдар (шаш)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%28%D1%88%D0%B0%D1%88%29 230]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%28%D1%88%D0%B0%D1%88%29 741]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%28%D1%88%D0%B0%D1%88%29 3739]
|-
|962
|[[Жамбыл Жабайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 301]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1800]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 47442]
|-
|963
|[[Сана]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0 57]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0 519]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0 3354]
|-
|964
|[[:Сурет:FCB.jpeg]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AFCB.jpeg 0]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AFCB.jpeg 338]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AFCB.jpeg 364]
|-
|965
|[[Деле Алли]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B5%D0%BB%D0%B5_%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B8 338]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B5%D0%BB%D0%B5_%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B8 359]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B5%D0%BB%D0%B5_%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B8 450]
|-
|966
|[[Айбек Айдарұлы Барыс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 206]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 527]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 1161]
|-
|967
|[[Қыз ұзату салттары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 184]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 870]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 5157]
|-
|968
|[[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 304]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 1416]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 17854]
|-
|969
|[[Әл-Ихлас сүресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 268]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1176]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 5566]
|-
|970
|[[Шарын шатқалы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 265]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1154]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 10772]
|-
|971
|[[Іштің түйілуі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%86%D1%88%D1%82%D1%96%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%83%D1%96 217]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D1%88%D1%82%D1%96%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%83%D1%96 645]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%86%D1%88%D1%82%D1%96%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%83%D1%96 4089]
|-
|972
|[[Серік Жамбылұлы Шәпкенов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D3%99%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 290]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D3%99%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 528]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D3%99%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1199]
|-
|973
|[[URL]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=URL 653]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=URL 991]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=URL 2464]
|-
|974
|[[Дональд Трамп]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4_%D0%A2%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BF 318]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4_%D0%A2%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BF 652]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4_%D0%A2%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BF 3126]
|-
|975
|[[Шығыс Түрік қағанаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 162]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 896]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 19029]
|-
|976
|[[Қаламқас қорғаныс дамбасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D2%9B%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 272]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D2%9B%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 336]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D2%9B%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 351]
|-
|977
|[[Майки Мэдисон]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B8_%D0%9C%D1%8D%D0%B4%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BD 73]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B8_%D0%9C%D1%8D%D0%B4%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BD 341]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B8_%D0%9C%D1%8D%D0%B4%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BD 384]
|-
|978
|[[Мамандық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 61]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 546]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 3789]
|-
|979
|[[Нұрдәулет Игілікұлы Қилыбай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 245]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1070]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 3118]
|-
|980
|[[Аборт]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 262]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 1272]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 8409]
|-
|981
|[[Елім-ай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B0%D0%B9 321]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B0%D0%B9 2249]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B0%D0%B9 5816]
|-
|982
|[[Ашыған көже]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%B6%D0%B5 120]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%B6%D0%B5 456]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%B6%D0%B5 685]
|-
|983
|[[Вагиналды секс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%92%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 345]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%92%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 921]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%92%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 3750]
|-
|984
|[[Есекжем]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 324]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 1037]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 5237]
|-
|985
|[[Нұрсұлтан Назарбаев отбасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 220]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 809]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 4498]
|-
|986
|[[Ләззат Оразханқызы Асанова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9B%D3%99%D0%B7%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 247]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D3%99%D0%B7%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 664]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9B%D3%99%D0%B7%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 17982]
|-
|987
|[[Ғаббас Жұмабаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 339]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 491]
|-
|988
|[[Сарыүйсін]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%AF%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD 206]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%AF%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD 968]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%AF%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD 4806]
|-
|989
|[[Қайыңды (көл)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D1%8B_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 273]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D1%8B_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 821]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D1%8B_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 3503]
|-
|990
|[[Қазақстанның көне қалалары тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 255]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 641]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5193]
|-
|991
|[[Respublica]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=Respublica 222]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Respublica 551]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=Respublica 1727]
|-
|992
|[[Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 71]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 469]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1400]
|-
|993
|[[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D3%98%D0%B1%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 212]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D3%98%D0%B1%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 810]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D3%98%D0%B1%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 5389]
|-
|994
|[[Атырау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 229]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 1133]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 7150]
|-
|995
|[[Жапония қалаларының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 301]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 966]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5462]
|-
|996
|[[Егемен Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 100]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 575]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 3536]
|-
|997
|[[Қазақ әдебиеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 196]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1687]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 8052]
|}
&lt;!-- BOT:END --&gt;


{{Wikistats}}</text>
      <sha1>4ffe0m6yxqtlcdib2kswec964xt4u4y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Басты бет/Жаңалықтар/2026</title>
    <ns>10</ns>
    <id>775723</id>
    <revision>
      <id>3643178</id>
      <parentid>3632434</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T15:17:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <origin>3643178</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5627" sha1="0ut5ovkh17igq183460wihj1cejnmxv" xml:space="preserve">* [[22 маусым]] — [[Ұлыбритания премьер-министрі]] '''[[Кир Стармер]]''' жуырдағы отставкасын жариялады.
* [[11 маусым]] — [[Солтүстік Америка]]да '''[[Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі]]''' басталды.
* [[31 мамыр]] — [[Будапешт]]тің [[Ференц Пушкаш (стадион, 2019)|Пушкаш стадионы]]нда франциялық [[Пари Сен-Жермен]] футбол клубы '''[[УЕФА Чемпиондар лигасы 2025/26|2026 жылғы УЕФА Чемпиондар Лигасы]]ның''' чемпионы атанды.
* [[29 мамыр]] — [[ресей]]лік дрон [[НАТО]] мен [[Еуропа одағы]] мүше-мемлекетінің әуе шекарасын бұзып өтіп, [[Румыния]] аумағындағы көпқабатты үйге құлады.
* [[23 мамыр]] — [[Канн кинофестивалі 2026|Канн кинофестивалі]]нің '''«[[Алтын пальма бұтағы]]н»''' режиссер [[Кристиан Мунджиу]]дың «[[Фьорд (фильм)|Фьорд]]» фильмі иеленді, ал [[Гран-при (Канн кинофестивалі)|Гран-при]] жүлдесі [[Андрей Петрович Звягинцев|Андрей Звягинцев]]тің «[[Минотавр (фильм, 2026)|Минотавр]]» туындысына бұйырды.
* [[16 мамыр]] — [[Болгария]]лық әнші [[Дара (әнші)|Дара]] '''[[Eurovision ән байқауы 2026|Eurovision 2026 ән байқауында]]''' «[[Bangaranga]]» әнімен жеңіске жетті.
* [[10 мамыр]] — Аустрияның [[Вена]] қаласында [[Eurovision ән байқауы]]ның '''[[Eurovision ән байқауы 2026|70-мерейтойлық шығарылымы]]''' басталды.
* [[20 сәуір]] — 83 жасында қазақ ақыны, драматургі мен саяси қайраткері '''[[Мұхтар Шаханов]]''' қайтыс болды.
* [[12 сәуір]] — [[Мажарстан]]дағы '''[[Мажарстандағы парламент сайлауы (2026)|парламент сайлауы нәтижесінде]]''' [[Петер Мадияр]]дың партиясы жеңіп, 16 жыл бойы билік құрған [[Виктор Орбан]] премьер-министрліктен кетпек.
* [[1 сәуір]] — '''«[[Артемида II]]»''' миссиясының аясында [[НАСА|NASA]] төрт ғарышкері бар басқарылатын ғарыш кемесін [[Ай (серік)|Айды]] айналып өтуге ұшырды.
* [[20 наурыз]] — америкалық [[актёр]] '''[[Чак Норрис]]''' 86 жасында қайтыс болды.
* [[15 наурыз]] — «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» сыйлығының '''[[Оскар (2026)|98-марапаттау рәсімінде]]''' «[[Шайқас артынан шайқас]]» фильмі 6 мәрте сыйлық иегері атанды.
* [[15 наурыз]] — Қазақстанда '''[[Қазақстандағы референдум (2026)|референдум]]''' нәтижесінде [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|жаңа Конституция]] қабылданды.
* [[8 наурыз]] — үшінші [[Иран жоғарғы көсемі]] болып [[Әли Хаменеи]]дің ұлы '''[[Моджтаба Хаменеи]]''' сайланды.
* [[28 ақпан]] — [[Ирандағы соғыс (2026)|АҚШ пен Израильдің әскери операциясы]] нәтижесінде билікте 1989 жылдан бері болған [[Иран жоғарғы көсемі]] '''[[Әли Хаменеи]]''' қайтыс болды.
* [[14 ақпан]] — [[2026 Қысқы Олимпиада ойындары]]нда қазақстандық '''[[Михаил Станиславович Шайдоров|Михаил Шайдоров]]''' алтын жүлдегері және осылайша мәнерлеп сырғанаудан Олимпиада чемпионы атанды.
* [[14 қаңтар]] — [[Тайланд]]тың Сихио ауданында '''[[Сикхиодағы пойыз апаты (2026)|жолаушылар пойызына кран құлап]]''', отыз екі адам қаза тапты.
* [[3 қаңтар]] — [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] [[Венесуэла]]ға бірқатар '''[[Венесуэладағы АҚШ әскери операциясы|әуе шабуылдарын жасап]]''', президент [[Николас Мадуро]]ны тұтқындады.
* [[1 қаңтар]] — [[Болгария]] валютасы ретінде [[еуро]]ны қабылдап, '''[[еуроаймақ]]тың''' 21-мүшесі болды.
* [[1 қаңтар]] — [[Швейцария]]дағы [[Кран-Монтана]] қонақ үйіндегі өрттен кемінде 40 адам көз жұмды.
* [[1 қаңтар]] — '''[[Зохран Мамдани]]''' [[Нью-Йорк]]тің тұңғыш мұсылман және тұңғыш азиялық [[Нью-Йорк мэрі|мэрі]] атанды.

&lt;noinclude&gt;[[Санат:Уикипедия:Жаңалықтар]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0ut5ovkh17igq183460wihj1cejnmxv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2026 жылы қайтыс болғандар тізімі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>778146</id>
    <revision>
      <id>3643328</id>
      <parentid>3642984</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T09:20:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <origin>3643328</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15323" sha1="iwjeotaxjr0gm1a5pndiju9oyzdjwqz" xml:space="preserve">Төменде 2026 жылы қайтыс болған белгілі тұлғалар тізімі көрсетілген. Есімдер қайтыс болған күні бойынша жіктелген, әліпби ретімен. Тұлға жайлы ақпарат осылай берілсін:
*Есімі, жасы, туғанындағы азаматтығы, кейінгі азаматтығы (бар болғанда), не үшін белгілі болғаны, қайтыс болған себебі (белгілі болса), дереккөз.

== Тамыз ==
=== 16 ===
*[[Хейден Панеттьер]], 36, америкалық актриса және әнші.

=== 15 ===
*[[Руфат Асадович Рискиев]], 76, кеңестік және өзбекстандық боксшы.

=== 5 ===
*[[Ардақ Жамансарыұлы Әмірқұлов]], 70, қазақстандық кинорежиссёр және сценарийші ([[Отырардың күйреуі (фильм)|Отырардың күйреуі]], [[Абай (фильм, 1995)|Абай]], [[Қош бол, Гүлсары! (фильм)|Қош бол, Гүлсары!]]).

=== 1 ===
*[[Винсент Пасторе]], 80, америкалық актёр ([[Сопрано әулеті (телесериал)|Сопрано әулеті]]).

== Шілде ==
=== 11 ===
*[[Линдси Грэм]], 71, америкалық саясаткер, [[қолқа диссекциясы]].&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Graham Died of Aortic Tear, According to Preliminary Findings |first=Jack |last=Gillum |url=https://www.wsj.com/us-news/law/what-dispatch-audio-tells-us-about-the-emergency-response-at-lindsey-grahams-home-653408a7 |publisher=[[Wall Street Journal]] |id=0099-9660 |date=2026-07-12 |access-date=2026-07-13 |lang=en}}&lt;/ref&gt;
*[[Судзуми Тонегава]], 86, жапониялық молекулалық биолог.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/en/news/20260716_07/ |title=Japanese Nobel laureate Tonegawa Susumu dies at 86 |language=en |work=www3.nhk.or.jp |date=2026-07-16 |accessdate=2026-07-30}}&lt;/ref&gt;

== Маусым ==
=== 26 ===
*[[Қайрат Қамалұлы Қадыржанов]], 80, қазақстандық ғалым-физик.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kz.kursiv.media/kk/2026-06-26/ghalym-qajrat-qadyrzhanov-oemirden-oetti/ |title=Ғалым Қайрат Қадыржанов өмірден өтті |language=kk |work=kz.kursiv.media |last=Таубай |first=Айгерім |date=2026-06-26 |accessdate=2026-07-07}}&lt;/ref&gt;

=== 14 ===
*[[Оливер Три]], 32, америкалық әнші, тікұшақ апаты.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kznews.kz/article/alemge-tanymal-ansi-aue-apatynan-qaza-tapty-video |title=Әлемге танымал әнші әуе апатынан қаза тапты (ВИДЕО) |language=kk |work=kznews.kz |last=Қайсар |first=Қанат |date=2026-06-15 |accessdate=2026-06-23}}&lt;/ref&gt;

=== 13 ===
*[[Алмас Баймұқанұлы Ордабаев]], 88, кеңестік және қазақстандық сәулетші.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kznews.kz/article/qazaq-ruxaniiaty-qara-zamyldy-elimiznge-belgili-sauletsi-almas-ordabaev-qaitys-boldy |title=Қазақ руханияты қара жамылды: Елімізге белгілі сәулетші Алмас Ордабаев қайтыс болды |language=kk |work=kznews.kz |date=2026-06-14 |accessdate=2026-07-06}}&lt;/ref&gt;

=== 5 ===
*[[Бернадетт Ширак]], 93, франциялық саясаткер, Франция бірінші ханымы (1995–2007).&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kznews.kz/article/franciianyn-buryngy-birinsi-xanymy-bernadett-sirak-omirden-otti |title=Францияның бұрынғы бірінші ханымы Бернадетт Ширак өмірден өтті |language=kk |work=kznews.kz |last=Қанат |first=Қайсар |date=2026-06-11 |accessdate=2026-05-28}}&lt;/ref&gt;

== Мамыр ==
=== 25 ===
*[[Төленді Әрінқожаұлы Ахметжанов]], 78, кеңестік және қазақстандық волейболшы.

=== 6 ===
*[[Тед Тёрнер]], 87, америкалық медиа-магнат пен кәсіпкер ([[CNN]]), {{iw|Леви денешігі бар деменция|Леви денешігі бар деменция|en|Lewy body dementia}}.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.today.com/health/celebrity-health/ted-turner-lewy-body-dementia-rcna343861 |title=What Is Lewy Body Dementia? Late CNN Founder Ted Turner's Illness, Explained |language=en |publisher=Today |last=Pawlowski |first=A. |date=2026-05-07 |accessdate=2026-05-28}}&lt;/ref&gt;

=== 3 ===
*[[Абдусамат Чаршанбиевич Дурманов]], 60, кеңестік және өзбекстандық футболшы және фубол жаттықтырушысы.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.newsru.co.il/sport/6may2026/abdusamat907.html |title=Умер бывший защитник сборной Узбекистана |lang=ru |work=newsru.co.il |date=2026-05-06 |accessdate=2026-05-11}}&lt;/ref&gt;

== Сәуір ==
=== 29 ===
*[[Бақыт Ниязбекқызы Түменова]], 77–78, қазақстандық дәрігер және саясаткер.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kz.kursiv.media/kk/2026-04-29/azamattyq-qoghamnyng-damuyna-engbegi-singgen-baqyt-tuemenova-duenieden-oetti/ |title=Азаматтық қоғамның дамуына еңбегі сіңген Бақыт Түменова дүниеден өтті |lang=ru |first=Талғат |last=Дүйсенбек |work=kz.kursiv.media |date=2026-04-29 |accessdate=2026-05-11}}&lt;/ref&gt;

=== 19 ===
*[[Мұхтар Шаханов]], 83, кеңестік және қазақстандық ақын және саясаткер.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://stan.kz/aqyn-dramaturg-muxtar-saxanov-omirden-otti-433320/ |title=Ақын, драматург Мұхтар Шаханов өмірден өтті |lang=kk |work=stan.kz |last=Уән |first=Назархан |date=2026-04-19 |accessdate=2026-04-20}}&lt;/ref&gt;

=== 16 ===
*[[Есмұхан Несіпбайұлы Обаев]], 84, кеңестік және қазақстандық актёр, театр қайраткері.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://qazaqstan.tv/news/226057 |title=Қазақстанның халық әртісі Есмұхан Обаев 85 жасқа қараған шағында өмірден озды |lang=kk |publisher=[[Qazaqstan (телеарна)|Qazaqstan]] |date=2026-04-16 |accessdate=2026-04-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/kazakstannyin-halyik-arts-esmuhan-obaev-dunieden-ozdyi-373170/ |title=Қазақстанның халық әртісі Есмұхан Обаев дүниеден озды |lang=kk |publisher=[[tengrinews.kz]] |date=2026-04-16 |accessdate=2026-04-17}}&lt;/ref&gt;

=== 9 ===
*[[Миродж Абдуллоев]], 77, тәжікстандық саясаткер, [[Тәжікстан Коммунистік партиясы]]ның төрағасы (2017–2026).&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kprf.ru/kpss/242847.html |title=Ушел из жизни лидер таджикских коммунистов Мироч Санонович Абдуллоев |lang=ru |publisher=[[Ресей Федерациясы Коммунистік партиясы]]ның ресми сайты |date=2026-04-09 |accessdate=2026-04-11}}&lt;/ref&gt;
*[[Валерий Никитич Рухледев]], 81, ресейлік рэстлер мен әкімші, [[Саңыраулардың халықаралық спорт комитеті|CISS]] төрағасы (2013–2018).&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://stuki-druki.com/2026/umer-sambist-i-dzudoist-valeriy-ruhledev.php |title=Умер самбист и дзюдоист Валерий Рухледев |lang=ru |work=stuki-druki.com |date=2026-04-09 |accessdate=2026-04-11}}&lt;/ref&gt;

=== 8 ===
* [[Дэвид Кабуа]], 74, [[Маршалл аралдары|маршалл]]дық саясаткер, [[Маршалл аралдары президенттерінің тізімі|Маршалл аралдары президенті]] (2020—2024).&lt;ref&gt;https://auxnouvelles.tg/2026/04/09/togo-abass-kaboua-tire-sa-reverence/&lt;/ref&gt;

=== 4 ===
*[[Зұқай Шәрбақынұлы]], 84, моңғолиялық және қазақстандық ақын мен жазушы.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kaz.inform.kz/news/akin-kogam-kayratker-zukay-sharbakinuli-omrden-ott-667ad0/ |title=Ақын, қоғам қайраткері Зуқай Шәрбақынұлы өмірден өтті |language=kk |work=kaz.inform.kz |last=Оралбаева |first=Эльмира |date=2026-04-04 |accessdate=2026-04-06}}&lt;/ref&gt;

== Наурыз ==
=== 27 ===
*[[Раиса Сәлмағамбетқызы Күзденбаева]], 83, кеңестік және қазақстандық фармаколог.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://turkystan.kz/article/278760-belgili-galym-raisa-kuzdenbaeva-qaitys-boldy |title=Белгілі ғалым Раиса Күзденбаева қайтыс болды |language=kk |work=turkystan.kz |last=Әлихан |first=Інжу |date=2026-03-27 |accessdate=2026-03-29}}&lt;/ref&gt;

=== 26 ===
*[[Тәуекелбек Жұмабекұлы Жаңақұлов]], 84, кеңестік және қазақстандық ғалым.{{Citation needed}}

=== 20 ===
*[[Джон Майкл Бишоп]], 90, америкалық иммунолог пен микробиолог, пневмония.&lt;ref&gt;{{cite news |title=J. Michael Bishop, Nobel Prize Winner for Cancer Research, Dies at 90 |url=https://www.nytimes.com/2026/03/22/obituaries/j-michael-bishop-dead.html |accessdate=2026-03-22 |publisher=[[The New York Times]] |date=2026-03-22 |language=en}}&lt;/ref&gt;
*[[Филарет (Денисенко)]], 97, украиналық діни қайраткер, ақ өлім.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Стала відома причина смерті патріарха Філарета |url=https://www.nta.ua/stala_vidoma_pricina_smerti_patriarxa_filareta_80435 |accessdate=2026-03-22 |work=nta.ua |date=2026-03-20 |language=uk}}&lt;/ref&gt;

=== 19 ===
*[[Чак Норрис]], 86, америкалық актёр.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://hollywoodlife.com/feature/chuck-norris-cause-of-death-5507549/ |title=How Did Chuck Norris Die? Updates on the Late Actor’s Cause of Death |accessdate=2026-04-03 |work=hollywoodlife.com |last=McGowan |first=Elisabeth |date=2026-03-28 |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== 14 ===
*[[Людмила Михайловна Аринина]], 99, кеңестік және ресейлік актриса, ақ өлім.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/20260314/arinina-2080700386.html |title=Умерла заслуженная артистка РСФСР Людмила Аринина |language=ru |publisher=[[РИА Новости]] |date=2026-03-14 |accessdate=2026-04-03}}&lt;/ref&gt;
*[[Юрген Хабермас]], 96, германиялық философ.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Moulson |first=Gier |date=2026-03-14 |title=Jürgen Habermas, influential German philosopher, dies at 96 |url=https://apnews.com/article/juergen-habermas-dead-germany-2b541721af6cb19abfaa923359d091b5 |accessdate=2026-03-14 |work=[[AP News]] |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== 8 ===
*[[Энтони Джеймс Леггетт]], 87, британдық және америкалық физик.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Anthony J. Leggett Dies at 87; Won Nobel for Theories on Superfluids |url=https://www.nytimes.com/2026/03/11/science/anthony-james-leggett-dead.html |date=2026-03-11 |last=McClain |first=Dylan Loeb |accessdate=2026-03-11}}&lt;/ref&gt;

== Ақпан ==
=== 28 ===
*[[Әли Хаменеи]], 86, ирандық [[аятолла]] мен саясаткер, [[Әли Хаменеи өлтірілуі|әуеден соққы]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/ali-hamenei-kim-zhane-nesimen-este-qaldy/33691085.html |title=Әли Хаменеи кім және несімен есте қалды? |language=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2026-03-01 |accessdate=2026-04-03}}&lt;/ref&gt;

=== 10 ===
*[[Есен Тасқынбаев]], 93, кеңестік және қазақстандық мұнайшы мен саясаткер.&lt;ref&gt;{{cite news |date=2026-02-10 |title=Белгілі мұнайшы Есен Тасқынбаев 94 жасында дүние салды |url=https://kaz.orda.kz/belgili-munajshy-esen-taskynbaev-94-zhasynda-dynie-saldy-137420/ |work=Orda.kz |language=kk |accessdate=2026-02-11}}&lt;/ref&gt;

=== 3 ===
*[[Балтабай Сейітмамытұлы]], 75, кеңестік және қазақстандық актёр мен режиссёр.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://baq.kz/akter-rezhisser-baltabay-seyitmamytuly-omirden-otti-200030727/ |title=Актер, режиссер Балтабай Сейітмамытұлы өмірден өтті |language=kk |work=baq.kz |last=Оразбаева |first=Шолпан |date=2026-02-03 |accessdate=2026-04-03}}&lt;/ref&gt;

== Қаңтар ==
=== 19 ===
*[[Валентино Гаравани]], 93, италиялық дизайнер ([[Valentino]]), ақ өлім.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Italian fashion designer Valentino dies aged 93 |url=https://www.bbc.com/news/articles/cdx4rpxxvg7o |last=Mackintosh |first=Thomas |accessdate=2026-04-03 |publisher=[[BBC News]] |date=2026-01-19}}&lt;/ref&gt;

=== 16 ===
*[[Рәтбек Нысанбайұлы]], 85, қазақстандық діни қайраткер мен [[ҚМДБ]] бас мүфтиі.

=== 8 ===
*[[Мұрат Болатұлы Бисенбин]], 53, қазақстандық актёр мен тележүргізуші, ұйқыбезі қатерлі ісігі.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/reketir-filmnn-akter-murat-bisembin-omrden-ott-371000/ |title=“Рэкетир“ фильмінің актері Мұрат Бисембин өмірден өтті |language=kk |work=tengrinews.kz |date=2026-01-08 |accessdate=2026-04-03}}&lt;/ref&gt;

=== 5 ===
*[[Марат Жалғасұлы Есмұратов]], 64, қазақстандық футболшы мен бапкер.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://egemen.kz/article/403347-aty-anhyzgha-aynalghan-futbolshy-ari-bapker-marat-esmuratov-omirden-otti |title=Аты аңызға айналған футболшы әрі бапкер Марат Есмұратов өмірден өтті |language=kk |publisher=[[Егемен Қазақстан]] |date=2026-01-05 |accessdate=2026-04-03}}&lt;/ref&gt;

=== 4 ===
*[[Әсел Нұрғазиева]], 47, қазақстандық құқық қорғаушы мен саяси белсенді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/quqyq-qorgaushy-asel-nurgazieva-qaitys-boldy/33639625.html |title=Құқық қорғаушы Әсел Нұрғазиева қайтыс болды |language=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2026-01-04 |accessdate=2026-04-03}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
[[Санат:Жылдар бойынша қайтыс болғандар тізімдері|2026]]
[[Санат:2026 жылы қайтыс болғандар| *]]</text>
      <sha1>iwjeotaxjr0gm1a5pndiju9oyzdjwqz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Камнұр Тәлімұлы Тәлімов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>779973</id>
    <revision>
      <id>3643315</id>
      <parentid>3591588</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T06:51:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Нұрғазықызы Айгерім</username>
        <id>184438</id>
      </contributor>
      <origin>3643315</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4582" sha1="dylwhzizcdbpadmvsts3atgrygcqlqf" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Ақын
|толық есімі             = Камнұр Тәлімұлы Тәлімов
|туған күні        = 15.08.1960
|туған жері        = [[Шолақтерек]], [[Текес ауданы]], [[Іле-Қазақ автономиялық облысы]], [[Қытай Халық Республикасы|ҚХР]]
|қызметі           = ақын, сазгер, қоғам қайраткері, ұстаз
|марапаттары       = [[Қазақстан Республикасы білім беру ісінің үздігі]], «Халық мұғалімі», [[Талғар ауданының құрметті азаматы]]
}}

'''Камнұр Тәлімұлы Тәлімов''' (15 тамыз 1960 жылы туған, ҚХР, Текес ауданы, Шолақтерек ауылы) — ақын, сазгер, қоғам қайраткері, Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің үздік қызметкері, «Халық мұғалімі», Талғар ауданының Құрметті азаматы (2014)

== Өмірбаяны ==
1960 жылы 15 тамызда ҚХР-да дүниеге келген. 1962 жылы тарихи Отаны — Қазақстанға қоныс аударып, Ақтоғай ауданындағы Әлихан Бөкейхан атындағы орта мектепті тәмамдаған.

1981–1986 жылдары [[Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті|әл-Фараби атындағы ҚазҰУ]] филология факультетінде білім алған.

=== Еңбек жолы ===
* 1986–1990 ж.ж. — мектепте мұғалім.
* 1990–1995 ж.ж. — Алматы облысының «Өрлеу» педагогтардың кәсіби біліктілігін арттыру институтында қазақ тілі мен әдебиеті кабинетінің әдіскері және меңгерушісі.
* 1995–2007 ж.ж. — Талғар ауданы №22 орта мектебінің директоры.
* 2007–2023 ж.ж. — Алматы облыстық тілдерді дамыту басқармасына қарасты Алматы облысы «Тіл» оқу-әдістемелік орталығы Талғар аудандық филиалының меңгерушісі.
* 2024 жылдан бастап — Алматы облысының бас биі.

== Шығармашылығы ==
Камнұр Тәлімов — бірнеше жыр жинақтары мен кітаптардың авторы:
* «Дәркембайдың дегендері» (2006)
* «Көңіл көзі» (2010)
* «Мінәжат» (2011)
* «Қазына» (2023)

Республикалық және облыстық деңгейдегі «Шешендік өнері» (2004), «Сазгерлер сайысы» (2006), Мұқағали Мақатаевтың 80 жылдығына арналған «Поэзия, менімен егіз бе едің» (2010) жыр мүшәйраларының және «Батагөйлер» (2021) байқауының жүлдегері.

== Марапаттары ==
* Қазақстан Республикасы білім беру ісінің үздігі
* «Халық мұғалімі» құрметті атағы.
* Талғар ауданының Құрметті азаматы (2014)
* «ХАЛЫҚ МҰҒАЛІМІ-НАРОДНЫЙ УЧИТЕЛЬ» медалі (2016) 
* «Тәуелсіздіктің 30 жылдығы» мерекелік медалі (2021)
== Дереккөздер ==
&lt;references /&gt;

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://ortalyq.kz/arman-a-ol-sozdyr-an-asyl-lkem/ Арманға қол создырған асыл өлкем]
* [https://qazaquni.kz/adebiet/162025-qamnur-talimuly-til-tiregi-til-zuregi-xalqymnyn Қамнұр Тәлімұлы: Тіл – тірегі, тіл – жүрегі халқымның]
* [https://alataugazeti.kz/archives/84910 Алатау газеті - Мақала]

[[Санат:1960 жылы туғандар]]
[[Санат:Талғар ауданының құрметті азаматтары]]
[[Санат:Қазақ ақындары]]
[[Санат:Қазақстан сазгерлері]]
[[Санат:Қазақстан ұстаздары]]</text>
      <sha1>dylwhzizcdbpadmvsts3atgrygcqlqf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ольга Максимилиановна Мануйлова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>780070</id>
    <revision>
      <id>3643154</id>
      <parentid>3594203</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T13:37:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <origin>3643154</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7600" sha1="na992tc6x5ufgd2cqk7ok64aedqgqho" xml:space="preserve">{{Суретші
 |есімі               = Ольга Мануйлова
 |шынайы есімі        = Ольга Максимилиановна Мануйлова
 |суреті              = Manuilova O.M.jpg
 |сурет ені           = 
 |сурет атауы         = Мануйлова, 1933 жыл
 |туған кездегі есімі = 
 |туған күні          = 17.10.1893
 |туған жері          = {{туғанжері|Төменгі Новгород|Төменгі Новгородта}}, [[Ресей империясы]]
 |қайтыс болған күні  = 26.01.1984
 |қайтыс болған жері  = {{қайтысболғанжері|Бішкек|Бішкекте}}, [[Қырғыз КСР]], [[КСРО]]
 |шыққан жері         = 
 |азаматтығы          = 
 |жанры               = [[Мүсіндеме|мүсінші]]
 |мектебі             = Мәскеу кескіндеме, мүсін және сәулет мектебі
 |өнер ағымы          = 
 |атақты қолөнерлері  = 
 |марапаттаушылары    = 
 |ықпалын тигізу      = 
 |ықпалы әсер етті    = 
 |марапаттары         = {{Еңбек Қызыл Ту ордені}}
 |атақ-даңқы          =
 |сыйлықтары          = 
 |сайты               = 
 |мұрағаты            =
 |Commons             = 
}}
'''Ольга Максимилиановна Мануйлова''' ([[17 қазан]] [[1893 жыл|1893]], [[Төменгі Новгород]] – [[26 қаңтар]] [[1984 жыл|1984]], [[Бішкек]]) — кеңестік мүсінші, Қырғыз КСР халық суретшісі.

== Өмірбаяны ==
Ольга Мануйлова әскери дәрігер Максимилиан Петрович Тихомиров пен оның әйелі Варвара Александровна Тихомированың отбасында дүниеге келген.

1910 жылдан 1916 жылға дейін ол Мәскеу кескіндеме, мүсін және сәулет мектебінде оқыды, онда Сергей Волнухин мен Дмитрий Шварц сияқты шеберлерден білім алды. Оқуын аяқтағаннан кейін ол Мәскеуде жұмыс істеп, мүсіндер жасап, көрмелерге қатысты.

Мәскеуде өткен қырғыз өнері мен әдебиетінің бірінші онкүндігінде Ольга Максимилиановна қаланың бас сәулетшісі Г.А. Градовпен кездесіп, Қырғызстанда халық ақыны Тоқтоғұлға ескерткіштің жобасын жасауға байқау жарияланғаны туралы білді. Мүсінші жобаға құлшыныспен қосылып, бүкіл жаз бойы ескерткіштің макетін жасаумен айналысты.

1939 жылы Мануйлова Фрунзеге (қазіргі [[Бішкек]]) көшіп келді, онда ол республиканың көркем өміріне белсенді қатысты. Оның жұмыстары Қырғызстанның ұлттық мәдениеті мен тарихын терең түсінуімен ерекшеленді.

Үш баланың анасы Ольга Максимилиановна — әйелдер тағдырына бей-жай қарай алмады. Кавказ, Қырым, Ресей және Орталық Азияны аралап, барлық жердегі әйелдер мен балалардың ауыр жағдайын көрді. Ташкентте Ольга Максимилиановна Шығыстағы әйелдерді азат етуге шақырған алғашқы кеңестік плакат жасады. Қызығушылық танытқан суретші ретінде ол әрқашан портреттер арқылы мәңгілікке бостандыққа ұмтылған тұтас халықтың жанын бейнелей алатын қабілетке ие болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://100women.awli.kg/rus/olga-manuilova|title=Ольга Мануйлова|work=100women.awli.kg|accessdate=2026-04-26|lang=ru}}&lt;/ref&gt; 

Ол 1984 жылы Қырғыз КСР-нің Фрунзе қаласында қайтыс болды.

== Шығармашылығы ==
1930 жылдардың басында ол Ленинград зауытының тапсырысы бойынша бірнеше мүсіндік композициялар жасады, ал 1932 жылдан 1936 жылға дейін Ясная Полянадағы Лев Толстой мұражайына арналған мүсіндер жасады.

Ольга Максимилиановна шығармашылық жұмысымен қатар, оқытушылық қызметке де белсене қатысты. Ол өз тәжірибесімен жас мүсіншілермен бөлісіп, республикада көркем білім берудің дамуына үлес қосты. Азиз Закиров пен Мұрат Самудинов сияқты шәкірттері кейінірек қырғыз мүсін өнерінің дәстүрлерін жалғастырған танымал шеберлерге айналды.

Ольга Максимилиановна сәндік мүсін мен шағын көлемді мүсіндердің шебері болды, мұнда бастысы — адам денесінің қимылдарының икемділігі, киімнің әсемдігі-сызықтардың, бүктемелердің, қимылдардың сұлулығы болды.&lt;br /&gt;
Оның «Табағы бар қыз» (1947), «Газвод» павильонынан алынған «Ыдыстағы қыз» (1950), «Бейбітшілік үшін» (1954), «Көгершін бар қыз» (1957) және басқа да көптеген мүсіндері сәндік сапасымен ерекшеленеді. 

Тұрмыстық, жанрлық көріністегі жұмыстары: «Есек мінген ұлдар» (1946), «Сүйемелдеу» (1952), «Қырғыз қалыңдығы» (1955) және басқалары гипсте жасалған.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://sov-art.ru/spravochnik-antikvara/avtory/manuylova-o-m?ysclid=mofbz80733436192578|title=МАНУЙЛОВА Ольга Максимилиановна|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-26|lang=}}&lt;/ref&gt;

1963 жылы Ольга гранитті материал ретінде пайдаланып, Тоголок Молдоға ескерткіш орнатты.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/YHU17oCMSSutPE7c?ysclid=moec35srus54898017|title=18 великих женщин Кыргызстана, которых должен знать каждый|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-26|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Марапаттары ==
*Еңбек Қызыл Ту ордені (1 қараша 1958 ж.)
*Қырғыз КСР халық әртісі.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{DEFAULTSORT:Мануйлова, Ольга Максимилиановна}}
[[Санат:КСРО мүсіншілері]]
[[Санат:Қырғызстан мүсіншілері]]</text>
      <sha1>na992tc6x5ufgd2cqk7ok64aedqgqho</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кулуипа Кондучалова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>780080</id>
    <revision>
      <id>3643149</id>
      <parentid>3594471</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T13:34:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <origin>3643149</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11075" sha1="aiz6vye7349ptvqjtdffamygyeb13y5" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Кулийпа Кондучалова
 | Шынайы есімі         = {{lang-ky|Күлүйпа Кондучалова}}
 | Суреті               = Kuluypa Konduchalova 2020 stamp of Kyrgyzstan.jpg
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 2020 жылғы Қырғызстан пошта маркасындағы Кондачулова
 | Титулы               = [[Қырғыз Кеңестік Социалистік Республикасы|Қырғыз КСР]] Мәдениет министрі
 | Ту                   = Flag of the Kirghiz Soviet Socialist Republic (1952–1991); Flag of Kyrgyzstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kirghiz Soviet Socialist Republic (1956–1991), Emblem of Kyrgyzstan (1991–1994).svg
 | Басқара бастады      = 1958
 | Басқаруын аяқтады    = 1980
 | Ізашары              = 
 | Ізбасары             = [[Жұмагүл Балтабайқызы Нүсіпова|Жұмагүл Нүсіпова]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = Қырғыз КСР Сыртқы істер министрі
 | Ту_2                 = Flag of the Kirghiz Soviet Socialist Republic (1952–1991); Flag of Kyrgyzstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kirghiz Soviet Socialist Republic (1956–1991), Emblem of Kyrgyzstan (1991–1994).svg
 | Басқара бастады_2    = 1953
 | Басқаруын аяқтады_2  = 1963
 | Ізашары_2            = Шәмші Таянов
 | Ізбасары_2           = Сакин Бегматова
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 15.06.1920
 | Туған жері           = Қаражығаш, {{туғанжері|Пішпек уезі|Пішпек уезінде}}, [[Жетісу облысы (Ресей империясы)|Жетісу облысы]], [[Түркістан Автономиялық Социалистік Кеңестік Республикасы|Түркістан АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|Ресей КФСР]]
 | Қайтыс болған күні   = 07.09.2013
 | Қайтыс болған жері   = {{қайтысболғанжері|Бішкек|Бішкекте}}, [[Қырғызстан]]
 | Жерленді             = Ала-Арча зираты
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = Әбді Оралбаев
 | Балалары             = 3
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы]]
 | Білімі               = Бішкек педагогикалық техникумы
 | Мамандығы            = мұғалім
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{Қатар
  |{{1 дәрежелі Манас ордені}}
  |{{3 дәрежелі Манас ордені}}
}}
{{Қатар
  |{{Ленин ордені}}
  |{{Еңбек Қызыл Ту ордені}}
  |{{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}

'''Кулийпа Кондучалова''' ({{lang-ky|Күлүйпа Кондучалова}}; [[15 маусым]] [[1920 жыл|1920]], қазіргі [[Шу облысы]] – [[7 қыркүйек]] [[2013 жыл|2013]], [[Бішкек]]) — кеңестік мемлекет қайраткері, [[Қырғыз Кеңестік Социалистік Республикасы|Қырғыз КСР]] Сыртқы істер министрі (1953–1963) және Мәдениет министрі (1958–1980), [[Қырғызстан батыры]].

== Өмірбаяны ==
Кондучалова 1920 жылы қазіргі [[Шу облысы]], Қаражығаш ауылында дүниеге келген. Болашақ саясаткер көп балалы отбасында өсті. Ормоновтар отбасында 10 бала болды, олардың тек үшеуі ғана аман қалды: үлкен ағасы Ескендір, Кулийпа және кішісі Сағыйпа.

1938 жылы Фрунзе педагогикалық училищесін сәтті бітіргеннен кейін, Кондучалова Нарын облысындағы Құланақ ауылында бастауыш сынып мұғалімі болып жұмыс істеп, онда мұғалімдік мансабын жалғастырды, алдымен мектеп оқу ісінің меңгерушісі, содан кейін мектеп директоры болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/YHU17oCMSSutPE7c?ysclid=moec35srus54898017|title=18 великих женщин Кыргызстана, которых должен знать каждый|accessdate=2026-04-26|lang=ru}}&lt;/ref&gt;

== Мансабы ==
Ол Сыртқы істер министрі және Мәдениет министрі қызметтерін атқарды.
1940 жылы Тянь-Шань облыстық комсомол комитетінің хатшысы, 1941 жылы партия қатарына кірді
1943 жылы ол Мәскеудегі Жоғары партия мектебіне жіберілді. Соғыс кезіндегі оқу жылдарында ол нағыз өмір мектебіне айналды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ethnoinfo.ru/zhenshhiny-ministry-v-pravitelstvah-srednej-azii-karernye-puti/?ysclid=mofg8zs3rn109958574|title=Женщины-министры в правительствах Средней Азии|accessdate=2026-04-26|lang=ru}}&lt;/ref&gt; 

1953 жылы ол Қырғызстан Министрлер Кеңесі төрағасының орынбасары болып тағайындалды, ал бірнеше жылдан кейін Сыртқы істер министрі болды.
1958 жылы ол бір уақытта екі министрлікті басқарды. Бұл сирек кездесетін жағдай: ол сол кезеңде Сыртқы істер министрі және Мәдениет министрі қызметтерін атқарды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.bbc.com/kyrgyz/kyrgyzstan/2013/09/130909_kuluypa_konduchalova_died|title=Провод Кулуипы Кондучаловой в её последней поездке|accessdate=2026-04-26|lang=ru}}&lt;/ref&gt; 

Оның басшылығымен Қырғызстан халықаралық байланыстарын нығайта алды. Кулийпа Кондучалованың ең маңызды жетістіктерінің бірі Қ.Баялинов атындағы Ұлттық кітапхана, сондай-ақ Ош, Нарын және Қаракөл қалаларындағы театрлар сияқты көптеген мәдени мекемелердің салынып, ашылуы.
Сонымен қатар, ел бойынша ондаған музыка мектептері мен мәдени орталықтар ашылды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://100women.awli.kg/rus/kuluipa-konduchalova|title=Кулуйпа Кондучалова|accessdate=2026-04-26|lang=ru}}&lt;/ref&gt;

== Зейнеткерлік кезеңі ==
1980 жылы Қырғыз КСР Мәдениет министрі болып 22 жыл қызмет атқарған Күлийпа Кондучалова зейнеткерлікке шықты.
Зейнеткерлікке шыққаннан кейін Күлипа Кондучалова тарихи және мәдени ескерткіштерді қорғау жөніндегі республикалық қоғамның төрайымы болды, оны тегін басқарды.
Күлипа Кондучалованың қызметі Орталық Азияның басқа одақтас республикаларының мәдениетіне де әсер етті. 
Қарапайым зейнеткер болғанына қарамастан, Күлипа Кондучалова өз республикасында үлкен беделге ие болды. Халық оны «Еже» (әже) деп атады.

Күлипа Кондучалова 2013 жылы 7 қыркүйекте 93 жасында дүниеден озды. Қайтыс боларынан бір ай бұрын ол қызымен Ала-Арча зиратына барып, бұрынғы достары мен әріптестерінің қабірлеріне құрмет көрсетіп, қайтыс болғаннан кейін жерленетін орнын көрсетті.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://archive.vn/jwhry#selection-1163.0-1163.199|title=Дочь Советской Киргизии|accessdate=2026-04-26|lang=ru}}&lt;/ref&gt;

== Марапаттары мен атақтары ==
*Қырғыз Республикасының Батыры (2010)
*I және III дәрежелі Манас ордені (2000 және 1997)
*Ленин ордені
*Еңбек Қызыл Ту ордені (екі рет)
*Құрмет белгісі ордені
*Қырғыз Республикасының еңбек сіңірген мәдениет қайраткері (1995)
*«Манас-1000» ескерткіш алтын медалі (1995 жылғы 15 тамыз)
*Қырғыз Республикасының Құрмет грамотасы (1994)
*Халықаралық Құрманжан Датқа сыйлығының лауреаты
*Бішкек қаласының құрметті азаматы&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://nagrada.srs.kg/site/person/1884|title=Жеке маалыматтар|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-26|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{DEFAULTSORT:Кондачулова, Кулийпа}}
[[Санат:КОКП XXII съезінің делегаттары]]
[[Санат:Ала-Арча зиратында жерленгендер]]</text>
      <sha1>aiz6vye7349ptvqjtdffamygyeb13y5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сабира Кумушалиева</title>
    <ns>0</ns>
    <id>780109</id>
    <revision>
      <id>3643136</id>
      <parentid>3594213</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T12:29:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <origin>3643136</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7566" sha1="93x1ntk1nl2b9lfida0qgsobkz2y6dz" xml:space="preserve">{{Театр қайраткері
 |Есімі                 = Сабира Кумушалиева
 |Шынайы есімі          = {{lang-ky|Сабира Күмүшалиева}}
 |Сурет                 = Stamp of Kyrgyzstan kumushalieva.jpg
 |Сурет атауы           = 2008 жылғы Қырғызстан пошта маркасындағы Кумушалиева
 |Туған кездегі есімі   = 
 |Лақап аты             = 
 |Туған күні            = 19.03.1917
 |Туған жері            = Төкөлдөш ауылы, {{туғанжері|Жетісу облысы (Ресей империясы){{!}}Жетісу облысы|Жетісу облысында (Ресей империясы)}}, [[Ресей империясы]]
 |Қайтыс болған күні    = 15.09.2007
 |Қайтыс болған жері    = {{қайтысболғанжері|Бішкек|Бішкекте}}, [[Қырғызстан]]
 |Азаматтығы            = 
 |Мансабы               = {{Актриса|КСРО|Қырғызстан}}
 |Белсенді жылдары      = 1934–2007
 |Амплуа                = 
 |Театр                 = Қырғыз драма театры
 |Рольдері              = 
 |Спектакльдері         = 
 |Марапаттары           = {{Қатар
  |{{Даңқ медалі}}
  |{{Халықтар Достығы ордені}}
}}
{{Қатар
  |{{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
 |imdb_id               = 1052774
 |Қолтаңбасы            = 
 |Сайты                 = 
 |Ортаққор              = 
}}
'''Сабира Кумушалиевна Кумушалиева'''{{efn|Қазақша '''Сәбира Күмісәлиқызы Күмісәлиева'''}} ({{lang-ky|Сабира Күмүшалы кызы Күмүшалиева}}; [[19 наурыз]] [[1917 жыл|1917]], [[Жетісу облысы (Ресей империясы)|Жетісу облысы]] – [[15 қыркүйек]] [[2007 жыл|2007]]) — кеңестік және қырғызстандық кино және театр [[актриса]]сы, [[Қырғызстан батыры]] (2000), [[Қырғыз КСР халық әртісі]] (1967).

== Өмірбаяны ==
Кумушалиева 1917 жылғы 19 наурызда Төкөлдөш ауылында дүниеге келген.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.kinomania.net/person/2083428?ysclid=mofxlsoyo10466216|title=Сабира Кумушалиева|accessdate=2026-04-26|lang=ru}}&lt;/ref&gt;  Мектепті бітіргеннен кейін ол Фрунзе педагогикалық училищесіне оқуға түсті. 1932 жылдан 1934 жылға дейін ол бастауыш сынып мұғалімі болып жұмыс істеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/YHU17oCMSSutPE7c?ysclid=moec35srus54898017|title=18 великих женщин Кыргызстана, которых должен знать каждый|accessdate=2026-04-26|lang=ru}}&lt;/ref&gt;  

Ол өмірінің 75 жылын театр мен киноға арнап, қырғыз және қазақ фильмдерінде жүзден астам рөл ойнап, ұмытылмас қойылымдар жасады. 1934 жылы ол Қырғыз драма театрының труппасына қосылып, онда 120-дан астам рөлде ойнады.

Театрдан тыс, Сабира Күмүшәлиева 1966 жылы қырғыз киносына келді, онда ол оның дамуына үлес қосты және 20-дан астам фильмде басты рөлді сомдады. Оның алғашқы фильмі «Салтанат», ал соңғысы «Бөгде құстың айқайы» (1991) болды, онда ол ана рөлін сомдады. Бұл оның қырғыз киносындағы соңғы жұмысы болды.

Ол өзінің кинодағы дебютін эпизодтық рөлдерде жасады. Алғашқы жұмыстарының ішінде ең бастысы Жайнақтың анасының рөлі болды («Қараш асуында атылған оқ» фильмі, 1969). Ол «Отқа тағзым» (1972, Уркуяның анасы), «Аққулар келеді» (1973, Жамал), «Ақ пароход» (1976, Қырыз), «Қаныбек» (1978, телефильм, Супахан), «Адамдар арасында» (1979, Сайкал), «Ерте келген тырналар» (1980, Жаңадан келген кемпір) және басқа да фильмдерде басты рөлдерді сомдады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=http://istoriya-kino.ru/kinematograf/item/f00/s01/e0001576/index.shtml|title=КУМУШАЛИЕВА Сабира|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-26|lang=}}&lt;/ref&gt;

Ол 2007 жылдың 15 қыркүйегінде Бішкекте қайтыс болды. Ол Бішкектегі Ала-Арча зиратында жерленген, онда оған 2008 жылы ескерткіш ашылған.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.kino-teatr.ru/kino/acter/w/sov/2350/bio/?ysclid=mofxdovbdr748580372|title=Советские актрисы / К / Сабира Кумушалиева (Сабира Күмүшалиева) / биография|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-26|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Фильмографиясы ==
*1989 ж. жанасу
*1989 ж. Кербез: Қашқын
*1988 ж. Фудзиямаға өрлеу
*1983 ж. Қасқыр өзені
*1979 ж. Ертедегі тырналар
*1975 ж. Қызыл алма
*1975 ж. Ақ пароход
*1971 ж. Отқа бас ию
*1969 ж. Жәмила
*1969 ж. Қараш асуында атылған оқ
*1966 ж. Балалық шағымыздың аспаны
*1955 ж. Салтанат.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://foto.kg/galereya/2177-istoricheskie-lichnosti-sabira-kumushalieva.html?ysclid=mofxi91yqh629948134|title=Исторические личности: Сабира Кумушалиева|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-26|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Марапаттары мен атақтары ==
*Қырғыз Республикасының Батыры (2000)
*Даңқ медалі (1997 жылғы 4 ақпан)
*Халықтар достығы ордені (1990 жылғы 30 қазан) - кеңестік театр өнерін дамытуға сіңірген еңбегі үшін
*«Құрмет белгісі» ордені (1958 жылғы 1 қараша)
*Қырғыз КСР еңбек сіңірген әртісі (1958)
*Қырғыз КСР халық әртісі (1967)
*«Манас-1000» ескерткіш алтын медалі (1995 жылғы 15 тамыз)
*«Құрманжан Датқа» халықаралық сыйлығы
*«Құтман Ене» халықаралық сыйлығы
*«Ақ-Шумқар» ордені.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://nagrada.srs.kg/site/person/1995|title=Жеке маалыматтар|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-26|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{DEFAULTSORT:Кумушалиева, Сабира Кумушалиевна}}
[[Санат:Ала-Арча зиратында жерленгендер]]
[[Санат:КОКП мүшелері]]</text>
      <sha1>93x1ntk1nl2b9lfida0qgsobkz2y6dz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Айша Сұлтанәлиқызы Қарасаева</title>
    <ns>0</ns>
    <id>780146</id>
    <revision>
      <id>3643132</id>
      <parentid>3643118</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T12:24:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <origin>3643132</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8513" sha1="a9n461fgwqsh3pkxosubpz95gd6l1r6" xml:space="preserve">{{Кинематограф
  |есімі               = Айша Қарасаева
  |шынайы есімі        = Айша Карасаева
  |сурет               = Aisha-Karasayeva.jpg
  |сурет ені           = 
  |сурет атауы         = «Жабық арба» фильмінің түсірілім алаңындағы Қарасаева, 1927 жыл
  |туған кездегі есімі = 
  |туған күні          = 08.03.1912
  |туған жері          = {{туғанжері|Талдысу (Ыстықкөл облысы){{!}}Талдысу|Талдысуда (Ыстықкөл облысы)}}, [[Пржевал уезі]], [[Жетісу облысы (Ресей империясы)|Жетісу облысы]], [[Түркістан генерал-губернаторлығы]], [[Ресей империясы]]
  |қайтыс болған күні  = 10.09.2014
  |қайтыс болған жері  = {{қайтысболғанжері|Қарақол|Қарақолда}}, [[Ыстықкөл облысы]], [[Қырғызстан]]
  |білімі              = 
  |мамандығы           = {{актриса|КСРО|Қырғызстан}}
  |азаматтығы          = {{ublist
   |{{байрақ|Ресей империясы}}
   |{{байрақ|РКФСР|1922}}
   |{{байрақ|КСРО}}
   |{{байрақ|Қырғызстан}}
}}
  |белсенді жылдары    = 
  |бағыты              = 
  |киностудия          = 
  |жұбайы              = {{marriage|Құсайын Қарасаев|1930|1998|end=died}}
  |балалары            = 3
  |марапаттары         = 
  |imdb_id             = 
  |қолтаңбасы          =
  |сайты               = 
  |ортаққор            = 
}}

'''Айша Сұлтанәлиқызы Қарасаева''' (туғанында '''Тюменбаева''';{{efn|Тағы '''Түменбаева'''; {{lang-ky|Түмөнбаева}}}} {{lang-ky|Айша Султаналиевна Карасаева}}; [[8 наурыз]] [[1912 жыл|1912]], [[Талдысу (Ыстықкөл облысы)|Талдысу]], қазіргі [[Ыстықкөл облысы]] – [[10 қыркүйек]] [[2014 жыл|2014]], [[Қарақол]]) — қырғыз киноактрисасы, филолог, қырғыз және орыс тілдерінде кәсіби стенографист және машинист, түркі тілдес елдердегі алғашқы стенографиялық оқулықтың авторы.

== Өмірбаяны ==
Айша Түменбаева 1912 жылғы 8 наурызда қазіргі [[Түп ауданы]]ның [[Талдысу (Ыстықкөл облысы)|Талдысу]] ауылында дүниеге келген.

Оның әкесі мектеп директоры және мұғалім болған. 1916 жылғы қайғылы оқиғалардан кейін [[Қытай Республикасы (1912—1949)|Қытай]]дан оралғаннан кейін Түменбаева балабақшаға жіберілді. Содан кейін ол мектепті бітіріп, 13 жасында Өзбек мемлекеттік киностудиясында түсірілген және Лолахан Сейфуллина сценарийі бойынша түсірілген «Жабық арба» фильмінде басты рөлді сомдады. 1932 жылы [[Ленинград]]та оқыды.

Айша Қарасаева күйеуі Құсайынмен бірге бірнеше жыл Ресейде тұрды, ал Құсайын Қарасаев Юдахинмен бірге сөздікпен айналысты. Осы кезде Қарасаева [[орыс тілі]]ндегі стенографиялық оқулықты оқи бастады.

Қарасаеваның күйеуі ғалым, түркі тілдерінің маманы және мемлекет қайраткері Құсайын Қарасаев болды. Олар Айшаның әкесінің үйінде кездесті. Ерлі-зайыптылар 1930 жылы үйленіп, үш қыз сүйді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://100women.awli.kg/rus/aisha-karasaeva|title=Айша Карасаева|work=100women.awli.kg|accessdate=2026-04-27|lang=ru}}&lt;/ref&gt;

== Мансабы ==
Қарасаева қырғыз стенографиясының негізін қалады. Шамамен бес жыл бойы [[Мәскеу]]дегі [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] халықтарының тілдері мен жазбаларын зерттеу институтында кіші ғылыми қызметкер болып жұмыс істеді. Содан кейін ол қырғыз стенографиясының теориясын жасап, ол туралы кітап шығарды. Ол бұл еңбекті баласымен үйде отырып жазды. Кейіннен, зейнетке шыққанға дейін, ол шамамен 30 жыл бойы дәріс беріп Қырғызстанда көптеген стенографистерді оқытты.

Қарасаева курстарға қатысып, стенографияны оқыды, күйеуінің оң қолы және көмекшісі болып қызмет етті, оның шығармаларын транскрипциялап, редакциялады. Күйеуі қайтыс болғаннан кейін, оның барлық материалдарын мұқият жинап, Құсайын Қарасаеваның сегіз кітабын шығарды.

Қарасаева сомдаған алғашқы толықметражды «Жабық арба» көркем фильмі қырғыз киносының іргетасына айналды. Шілденің бір күні ауылға күтпеген жерден [[Ташкент]] пен Мәскеуден «Жабық арба» фильміне басты актрисаны іздеп жүрген түсірілім тобы келді. Режиссёр әдемі, жігерлі қызды байқап, оны түсірілім алаңына шақырды. Алғашында Қарасаева түсірілім алаңында ұялшақ болды, бірақ көп ұзамай үйреніп кетті. Олар оған күштеп тұрмысқа берілген Айжамал есімді қыздың рөлін сомдайтынын түсіндірді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://foto.kg/galereya/page,1,771,2241-kirgizskiy-kinematograf-aysha-karasaeva-tyumenbaeva.html?ysclid=mogqgxtxra872889099|title=Киргизский кинематограф: Айша Карасаева (Тюменбаева)|work=foto.kg|accessdate=2026-04-27|lang=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/YHU17oCMSSutPE7c?ysclid=moec35srus54898017|title=18 великих женщин Кыргызстана, которых должен знать каждый|accessdate=2026-04-27|lang=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://oper.kaktus.media/doc/337519_samye_krasivye_i_izvestnye_jenshiny_sovetskogo_kyrgyzstana.html?ysclid=mogqgds4ib474230000|title=Айша Тюменбаева (Карасаева) (1912 - 2014)|accessdate=2026-04-27|lang=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.kino-teatr.ru/kino/acter/w/sov/267355/bio/?ysclid=mogqg4ysx877628230|title=Советские актрисы / Т / Айша Тюменбаева (Айша Карасаева) / биография|accessdate=2026-04-27|lang=ru}}&lt;/ref&gt;    

Қарасаева 2014 жылғы 10 қыркүйекте 103 жасында қайтыс болды. Еске алу шарасы [[Қарақол]] қаласындағы Қ. Жантөшев атындағы драма театрында өтті. Қарасаева қызының қабірінің жанына жерленді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.kginform.com/ru/news/20140910/20903.html?ysclid=mogqn15rwl961349179|title=Скончалась кыргызская актриса Айша Карасаева|accessdate=2026-04-27|lang=ru}}&lt;/ref&gt;

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{DEFAULTSORT:Қарасаева, Айша Сұлтанәлиқызы}}</text>
      <sha1>a9n461fgwqsh3pkxosubpz95gd6l1r6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Асхат Күшіншіреков</title>
    <ns>0</ns>
    <id>783579</id>
    <revision>
      <id>3643171</id>
      <parentid>3633113</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T14:34:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-44867-80</username>
        <id>184669</id>
      </contributor>
      <origin>3643171</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19512" sha1="ntq5pl1xg0dhiukk4tb04f1oojdu3bh" xml:space="preserve">{{Кинематограф
  |есімі               = Асхат Күшіншіреков
  |шынайы есімі        =
  |сурет               =Askhat Kuchinchirekov photo.jpg 
  |сурет ені           = 
  |сурет атауы         = 
  |туған кездегі есімі = Асхат Күшіншіреков
  |туған күні          = 3.4.1982
  |туған жері          = Благовещенка, Алтай өлкесі, КСРО
  |қайтыс болған күні  = 
  |қайтыс болған жері  = 
  |білімі              = [[Қазақ ұлттық өнер академиясы|Т. Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясы]]
  |мамандығы           = [[Кинорежиссёр]], [[сценарийші]], [[актёр]], [[продюсер]]
  |азаматтығы          = {{Қазақстан}}
  |белсенді жылдары    = 2003 — қазіргі уақыт
  |бағыты              = [[драма]], [[мелодрама]]
  |киностудия          = [[Қазақфильм]]
  |жұбайы              = 
  |серігі              = 
  |ата-анасы           = 
  |туыстары            = 
  |отбасы              = 
  |марапаттары         = 
  |imdb_id             = 1784582
  |қолтаңбасы          =
  |сайты               = 
  |ортаққор            = 
}}
'''Асхат Күшіншіреков''' ({{lang-kk|Асхат Күшіншіреков}}; [[3 сәуір]] [[1982 жыл]]ы туған) — [[қазақстан]]дық [[кинорежиссёр]], [[сценарийші]] және [[актёр]]. Ол халықаралық деңгейде Сергей Дворцевойдың «[[Қызғалдақ (фильм)|Қызғалдақ]]&lt;nowiki/&gt;» (''Tulpan'') (2008) фильміндегі басты рөлімен танымал, бұл фильм 61-ші [[Канн кинофестивалі]]&lt;nowiki/&gt;ндегі&lt;ref&gt;{{cite web|title=Un Certain Regard: &quot;Tulpan&quot; by Sergey Dvortsevoy|url=https://www.festival-cannes.com/en/2008/un-certain-regard-tulpan-by-sergey-dvortsevoy/|website=Festival de Cannes|date=May 22, 2008|access-date=2025-01-01}}&lt;/ref&gt; «Ерекше көзқарас» (''Un Certain Regard'') бағдарламасында бас жүлдені жеңіп алған. Оның толықметражды режиссерлік дебюті — «[[Бауырына салу]]&lt;nowiki/&gt;» (''Bauryna Salu'') (2023) фильмі Қазақстанның атынан 97-ші [[Оскар (2025)|Оскар]] жүлдесіндегі&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web|title=Oscars: Kazakhstan Submits 'Bauryna Salu' To Best International Feature Film Race|url=https://deadline.com/2024/09/kazakhstan-oscars-2025-bauryna-salu-best-international-feature-film-1236096819/|last=Kroll|first=Justin|website=Deadline Hollywood|date=September 23, 2024|access-date=2025-01-01}}&lt;/ref&gt; «[[Үздік халықаралық толықметражды фильм үшін Оскар сыйлығы|Үздік халықаралық толықметражды фильм]]&lt;nowiki/&gt;» номинациясына ресми түрде ұсынылды.

== Өмірбаяны және мансабы ==
Асхат Күшіншіреков 1982 жылы 3 сәуірде дүниеге келген. Кейін ол [[Қазақ ұлттық өнер академиясы|Темірбек Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясына]] оқуға түсіп, онда кинорежиссура мамандығы бойынша білім алды.&lt;ref name=&quot;apsa&quot;&gt;{{cite web|title=Askhat Kuchinchirekov – Profile|url=https://www.asiapacificscreenawards.com/apsa-academy-members/askhat-kuchencherekov|website=Asia Pacific Screen Awards|date=October 2, 2023|access-date=2025-01-01}}&lt;/ref&gt;

=== Актерлік мансабы ===
Академияда оқып жүрген кезінде Күшіншіреков режиссер Сергей Дворцевойдың «Қызғалдақ» (2008) фильмінде басты рөлге бекітілді.&lt;ref name=&quot;apsa2&quot;&gt;{{cite web|title=Askhat Kuchinchirekov – Profile|url=https://www.asiapacificscreenawards.com/apsa-academy-members/askhat-kuchencherekov|website=Asia Pacific Screen Awards|date=October 2, 2023|access-date=2025-01-01}}&lt;/ref&gt; Бұл фильмде ол Ресей Әскери-теңіз флотынан жақында оралып, қазақ даласында шопан болып өмір сүруге талпынған жас жігіт Асаның рөлін сомдайды. Фильмнің тұсаукесері 2008 жылғы Канн кинофестивалінің «Ерекше көзқарас» бағдарламасында өтіп, онда бас жүлдені жеңіп алды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Tulpan|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Tulpan|website=Wikipedia}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2009-03-03|title=&quot;Tulpan&quot; : une jolie fable en Asie centrale|url=https://www.lemonde.fr/cinema/article/2009/03/03/tulpan-une-jolie-fable-en-asie-centrale_1162669_3476.html|access-date=2026-06-17|language=fr}}&lt;/ref&gt;

''Variety'' басылымы фильмнің Канн кинофестивалінің «Ерекше көзқарас» бағдарламасында бас жүлде жеңіп алғанын сипаттай отырып, оның шынайы табиғи сұлулық мен деректі реализмін атап өтті.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Film Review: Tulpan|url=https://variety.com/2008/film/markets-festivals/tulpan-2-1200522071/|website=Variety|date=May 23, 2008|access-date=2025-01-01}}&lt;/ref&gt; ''The Hollywood Reporter'' фильмді «мінсіз, күлкілі әрі өте тартымды» деп бағалады.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Tulpan – Review|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-reviews/tulpan-126135/|last=Bennett|first=Ray|website=The Hollywood Reporter|date=May 26, 2008|access-date=2025-01-01}}&lt;/ref&gt;

2004 жылдан 2019 жылға дейін Күшіншіреков Дворцевоймен бірге режиссердің ассистенті болып жұмыс істеді.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Bauryna Salu|url=https://www.fescaaal.org/en/film/bauryna-salu/|website=Festival del Cinema Africano, d'Asia e America Latina|access-date=2025-01-01}}&lt;/ref&gt; 2018 жылы ол Дворцевойдың келесі «Айка» (''Ayka'') фильмінде рөл сомдады. Бұл фильм 71-ші Канн кинофестивалінің негізгі байқауында бақ сынап, «Үздік халықаралық толықметражды фильм» бойынша Оскар жүлдесінің қысқа тізіміне енді.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{cite web|title=Oscars: Kazakhstan Submits 'Bauryna Salu' To Best International Feature Film Race|url=https://deadline.com/2024/09/kazakhstan-oscars-2025-bauryna-salu-best-international-feature-film-1236096819/|last=Kroll|first=Justin|website=Deadline Hollywood|date=September 23, 2024|access-date=2025-01-01}}&lt;/ref&gt;

=== Режиссерлік мансабы ===
2013 жылы Күшіншіреков сценарист және продюсер ретінде де жұмыс істеген «Бензин таусылды» (''Gas Is Over'' / ''Закончился бензин'') қысқаметражды фильмімен режиссерлік дебютін жасады.&lt;ref name=&quot;apsa22&quot;&gt;{{cite web|title=Askhat Kuchinchirekov – Profile|url=https://www.asiapacificscreenawards.com/apsa-academy-members/askhat-kuchencherekov|website=Asia Pacific Screen Awards|date=October 2, 2023|access-date=2025-01-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Irrfan Khan bags best actor trophy at DIFF|url=https://www.khaleejtimes.com/entertainment/irrfan-khan-bags-best-actor-trophy-at-diff|website=Khaleej Times|language=en|access-date=2026-06-17}}&lt;/ref&gt; Бұл фильм Дубай халықаралық кинофестивалінде Азия/Африка санаты бойынша «Үздік қысқаметражды фильм» жүлдесін жеңіп алды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Muhr Award winners celebrate as curtains begin to close on Dubai film festival|url=https://www.thenationalnews.com/arts-culture/muhr-award-winners-celebrate-as-curtains-begin-to-close-on-dubai-film-festival-1.644803/|website=The National|access-date=2025-01-01}}&lt;/ref&gt; Қысқаметражды фильм сонымен қатар Тампере кинофестивалінің байқауында көрсетілді.&lt;ref name=&quot;apsa22&quot; /&gt;

Оның толықметражды режиссерлік дебюті «Бауырына салу» (2023) фильмі өзінің балалық шағындағы ата-әжесінің қолында тәрбиелену тәжірибесіне негізделген. Бұл — отбасының тұңғыш баласын ата-әжесінің тәрбиесіне беретін дәстүрлі қазақ салты, көшпенділер дәстүрі.&lt;ref name=&quot;:022&quot;&gt;{{cite web|title=Oscars: Kazakhstan Submits 'Bauryna Salu' To Best International Feature Film Race|url=https://deadline.com/2024/09/kazakhstan-oscars-2025-bauryna-salu-best-international-feature-film-1236096819/|last=Kroll|first=Justin|website=Deadline Hollywood|date=September 23, 2024|access-date=2025-01-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Los estrenos de cine se adelantan un día para seguir la estela del dragón de DreamWorks - EFE|url=https://efe.com/cultura/2025-06-12/estrenos-cine-se-adelantan-un-dia-seguir-estela-dragon-dreamworks/|last=Gómez|first=Rosa María Corona|website=EFE Noticias|date=2025-06-12|language=es|access-date=2026-06-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title='Bauryna salu', un drama kazajo|url=https://www.abc.es/play/cine/bauryna-salu-drama-kazajo-20250612112148-vi.html|last=EFE|website=Diario ABC|date=2025-06-12|language=es|access-date=2026-06-17}}&lt;/ref&gt; Фильмнің әлемдік тұсаукесері 2023 жылы Сан-Себастьян халықаралық кинофестивалінің «Жаңа режиссерлер» бөлімінде өтті.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Oscars 2025: Kazakhstan Picks 'Bauryna Salu' for International Feature Race|url=https://www.imdb.com/news/ni64842618/|website=IMDb News|access-date=2025-01-01}}&lt;/ref&gt;

''Variety'' басылымы фильмнің тәсілін жоғары бағалап, оның кинематографиялық реализмге деген таңғажайып бейімділігін көрсететінін жазды және оны «сирек кездесетін, шынайы гаухартас» деп сипаттады.&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{cite web|title='Bauryna Salu' Review: Kazakhstan's Oscar Entry Captures a Child's Abandonment|url=https://variety.com/2024/film/reviews/bauryna-salu-review-kazakhstan-oscar-international-feature-1236231500/|last=Adlakha|first=Siddhant|website=Variety|date=December 6, 2024|access-date=2025-01-01}}&lt;/ref&gt; «Усама» (''Osama'') фильмімен танымал ауған режиссері Сыдық Бармак фильмге атқарушы продюсер ретінде қосылды.&lt;ref&gt;{{cite web|title='Osama' Director Siddiq Barmak Boards Kazakhstan's Oscar Entry 'Bauryna Salu'|url=https://variety.com/2024/film/news/osama-siddiq-barmak-kazakhstan-oscar-bauryna-salu-1236245515/|website=Variety|date=December 11, 2024|access-date=2025-01-01}}&lt;/ref&gt;

2024 жылдың қыркүйегінде «Бауырына салу» фильмі Қазақстанның атынан 97-ші Оскар жүлдесіндегі «Үздік халықаралық толықметражды фильм» номинациясына ресми түрде таңдалды.&lt;ref name=&quot;:0222&quot;&gt;{{cite web|title=Oscars: Kazakhstan Submits 'Bauryna Salu' To Best International Feature Film Race|url=https://deadline.com/2024/09/kazakhstan-oscars-2025-bauryna-salu-best-international-feature-film-1236096819/|last=Kroll|first=Justin|website=Deadline Hollywood|date=September 23, 2024|access-date=2025-01-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=“I Wanted This Movie to Be a Reflection of Myself”: ‘THR Presents’ Q&amp;A With ‘Bauryna Salu’|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-features/bauryna-salu-director-producer-interview-1236073787/|last=Davids|first=Brian|website=The Hollywood Reporter|date=2024-12-03|language=en-US|access-date=2026-06-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Oscars 2025: Kazakhstan Picks ‘Bauryna Salu’ for International Feature Race|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/kazakhstan-picks-bauryna-salu-oscars-2025-best-international-feature-race-1236009522/|last=Roxborough|first=Scott|website=The Hollywood Reporter|date=2024-09-23|language=en-US|access-date=2026-06-17}}&lt;/ref&gt; Сондай-ақ, фильм Қазақстанның ұлттық киносыйлығы — «Тұлпар» киножүлдесінде ең үздік фильм атанды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Oscars 2025: Kazakhstan Picks 'Bauryna Salu' for International Feature Race|url=https://www.imdb.com/news/ni64842618/|website=IMDb News|access-date=2025-01-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Torna Festival del Cinema Africano d'Asia e America Latina - Cinema - Ansa.it|url=https://www.ansa.it/sito/notizie/cultura/cinema/2024/04/23/torna-festival-del-cinema-africano-dasia-e-america-latina_df6b811d-2ad3-4020-b66c-71b0b2bee87a.html|last=ANSA|first=Agenzia|website=Agenzia ANSA|date=2024-04-23|language=it|access-date=2026-06-17}}&lt;/ref&gt;

== Фильмографиясы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Жыл
!Атауы
!Рөлі
!Ескертпелер
|-
|2008
|Қызғалдақ (''Tulpan'')
|Актер (Асаның басты рөлінде)
|Режиссері: Сергей Дворцевой; «Ерекше көзқарас» жүлдесі, 61-ші Канн кинофестивалі&lt;ref&gt;{{cite web|title=Un Certain Regard: &quot;Tulpan&quot; by Sergey Dvortsevoy|url=https://www.festival-cannes.com/en/2008/un-certain-regard-tulpan-by-sergey-dvortsevoy/|website=Festival de Cannes|date=May 22, 2008}}&lt;/ref&gt;
|-
|2013
|Бензин таусылды (қысқаметражды)
|Режиссер, сценарист, продюсер
|Жеңімпаз, Азия/Африканың үздік қысқаметражды фильмі, Дубай халықаралық кинофестивалі&lt;ref&gt;{{cite web|title=Muhr Award winners celebrate as curtains begin to close on Dubai film festival|url=https://www.thenationalnews.com/arts-culture/muhr-award-winners-celebrate-as-curtains-begin-to-close-on-dubai-film-festival-1.644803/|website=The National}}&lt;/ref&gt;
|-
|2018
|Айка (''Ayka'')
|Актер; режиссердің ассистенті
|Режиссері: Сергей Дворцевой; негізгі байқау, 71-ші Канн кинофестивалі&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|-
|2023
|Бауырына салу (''Bauryna Salu'')
|Режиссер, сценарист, продюсер
|Режиссері: Сергей Дворцевой; негізгі байқау, 71-ші Канн кинофестивалі&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite web|title='Bauryna Salu' Review: Kazakhstan's Oscar Entry Captures a Child's Abandonment|url=https://variety.com/2024/film/reviews/bauryna-salu-review-kazakhstan-oscar-international-feature-1236231500/|last=Adlakha|first=Siddhant|website=Variety|date=December 6, 2024|access-date=2025-01-01}}&lt;/ref&gt;
|}

== Марапаттары мен номинациялары ==

=== Режиссер ретінде ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Жыл
!Марапат/Фестиваль
!Фильм
!Нәтижесі
|-
|2013
|Дубай халықаралық кинофестивалі — Үздік Азия/Африка қысқаметражды фильмі
|Бензин таусылды|| {{Жеңіс}}&lt;ref&gt;{{cite web |title=Muhr Award winners celebrate as curtains begin to close on Dubai film festival |url=https://www.thenationalnews.com/arts-culture/muhr-award-winners-celebrate-as-curtains-begin-to-close-on-dubai-film-festival-1.644803/ |website=The National |access-date=2025-01-01}}&lt;/ref&gt;
|-
|2023
|Азия-Тынық мұхиты киноакадемиясының марапаты (''Asia Pacific Screen Awards'') — Үздік жастар фильмі
|Бауырына салу|| {{Жеңіс}}&lt;ref&gt;{{cite web |title=Winners of the 16th Asia Pacific Screen Awards Announced |url=https://www.asiapacificscreenawards.com/news-events/2023-winners |website=Asia Pacific Screen Awards |date=November 4, 2023 |access-date=2025-01-01}}&lt;/ref&gt;
|-
|2023
|Сан-Себастьян халықаралық кинофестивалі — «Жаңа режиссерлер» бөлімі
|Бауырына салу
|Таңдалды&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|-
|2024
|«Тұлпар» ұлттық киносыйлығы — Үздік фильм
|Бауырына салу|| {{Жеңіс}}&lt;ref&gt;{{cite web |title=Oscars 2025: Kazakhstan Picks 'Bauryna Salu' for International Feature Race |url=https://www.imdb.com/news/ni64842618/ |website=IMDb News |access-date=2025-01-01}}&lt;/ref&gt;
|-
|2024
|97-ші Оскар жүлдесі — Үздік халықаралық толықметражды фильм (Қазақстанның ұсынымы)
|Бауырына салу
|Ұсынылды&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|-
|2024
|goEast кинофестивалі — Арнайы жүлде (ZDF)
|Бауырына салу|| {{Жеңіс}}
|-
|2024
|Фаджр халықаралық кинофестивалі — Қазылар алқасының арнайы жүлдесі
|Бауырына салу|| {{Жеңіс}}
|-
|2024
|Бішкек халықаралық кинофестивалі — Үздік режиссер
|Бауырына салу|| {{Жеңіс}}
|-
|2024
|Баку халықаралық кинофестивалі — Үздік фильм
|Бауырына салу|| {{Жеңіс}}
|-
|2024
|Азия әлемдік кинофестивалі (''Asia World Film Festival'') — Үздік операторлық жұмыс
|Бауырына салу|| {{Жеңіс}}
|-
|2025
|Искья халықаралық кинофестивалі (''Ischia International Film Festival'') — Үздік фильм
|Бауырына салу|| {{Жеңіс}}
|}

=== Актер ретінде ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Жыл
!Марапат
!Фильм
!Нәтижесі
|-
|2008
|«Ника» сыйлығы — Жыл жаңалығы
|Қызғалдақ (''Tulpan'')|| {{Номинация}}&lt;ref&gt;{{cite web |title=Askhat Kuchinchirekov – IMDb |url=https://www.imdb.com/name/nm1784582/ |website=IMDb |access-date=2025-01-01}}&lt;/ref&gt;
|-
|2009
|Азиялық киносыйлық (''Asian Film Awards'') — Ең үздік жаңа орындаушы
|Қызғалдақ (''Tulpan'')|| {{Номинация}}&lt;ref&gt;{{cite web |title=Askhat Kuchinchirekov – IMDb |url=https://www.imdb.com/name/nm1784582/ |website=IMDb |access-date=2025-01-01}}&lt;/ref&gt;
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан кинорежиссёрлері]]
[[Санат:Қазақстан сценарийшілері]]
[[Санат:Қазақстан актерлері]]</text>
      <sha1>ntq5pl1xg0dhiukk4tb04f1oojdu3bh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Евгений Леонидович Хмара</title>
    <ns>0</ns>
    <id>783589</id>
    <revision>
      <id>3643214</id>
      <parentid>3631092</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T19:02:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <origin>3643214</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7852" sha1="bt9u3mc4rr965qu3r7otfqb1xp8ussw" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = министр
 | Қазақша есімі        = Евгений Хмара
 | Шынайы есімі         = {{lang-uk|Євгеній Хмара}}
 | Суреті               = Yevheniy Khmara (cropped 1x1).jpg
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = Хмара, 2026 жыл
 | Титулы               = [[Украина қорғаныс министрлерінің тізімі|Қорғаныс министрінің міндетін атқарушысы]]
 | Ту                   = Штандарт Міністра оборони України.svg
 | Ту2                  = Flag of Ukraine.svg
 | Басқара бастады      = 16 шілде 2026 жылдан бері
 | Басқаруын аяқтады    = 
 | Президент            = [[Владимир Александрович Зеленский|Владимир Зеленский]]
 | Премьер              = [[Сергей Фёдорович Корецкий|Сергей Корецкий]]
 | Ізашары              = [[Михаил Альбертович Фёдоров|Михаил Фёдоров]]
 | Ізбасары             = 
 | Титулы_2             = [[Украина Қауіпсіздік қызметі]] төрағасының міндетін атқарушысы
 | Ту_2                 = Flag of the Security Service of Ukraine.svg
 | Ту2_2                = Штандарт Голови СБУ rect.svg
 | Басқара бастады_2    = 5 қаңтар 2026
 | Басқаруын аяқтады_2  = 16 шілде 2026
 | Туған күні           = 
 | Туған жері           = 
 | Қайтыс болған күні   = 
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Білімі               = 
 | Ғылыми деңгейі       = 
 | Партиясы             = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Мамандығы            = 
 | Қызмет еткен жылдары = 2011–
 | Құрамында болды      = {{байрақ|Украина}}
 | Атағы                = [[генерал-майор]]
 | Шайқасы              = [[Орыс-украин соғысы]]
 | Басқарды             = [[Альфа (СБУ бөлімшесі)|«Альфа» СБУ бөлімшесі]]
 | Әскер түрі           = {{flagicon image|Flag of the Security Service of Ukraine.svg|border}} [[Украина Қауіпсіздік қызметі|Қауіпсіздік қызметі]]
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = Yevhenii Khmara
 | Марапаттары          = {{Қатар
  |{{I дәрежелі Богдан Хмельницкий ордені (Украина)}}
  |{{II дәрежелі Богдан Хмельницкий ордені (Украина)}}
  |{{III дәрежелі Богдан Хмельницкий ордені (Украина)}}
}}
{{Қатар
  |{{Әскери еңбегі үшін крест}}
  |{{«Ерлігі үшін» III дәрежелі ордені}}
}}
{{Қатар
  |{{Украинаға әскери қызметі үшін медаль}}
  |{{Антилаңкестік операцияға қатысқаны үшін Украина президентінің ерекшелік белгісі}}
}}
}}
[[Генерал-майор]] '''Евгений Леонидович Хмара''' ({{lang-uk|Євгеній Леонідович Хмара}}) — [[украина]]лық саяси және әскери қайраткер, 2026 жылғы 16 шілдеден бергі [[Украина қорғаныс министрлерінің тізімі|Қорғаныс министрінің міндетін атқарушысы]].

Бұрын Хмара 2026 жылғы қаңтардан шілдеге дейін [[Украина Қауіпсіздік қызметі]] (СБУ) төрағасының міндетін атқарушысы және 2025 жылдан 2026 жылға дейін СБУ-ның «[[Альфа (СБУ бөлімшесі)|Альфа]]» бөлімшесіне басшылық етті.

== Мансабы ==
2023 жылғы сәуірде президент [[Владимир Александрович Зеленский|Владимир Зеленский]] Хмараны арнайы операцияларға, терроризмге қарсы іс-шараларға және қылмыстық іс жүргізуге қатысушылар мен құқық қорғау органдары қызметкерлерін қорғауға жауапты ҰҚК бөлімшесінің бастығы етіп тағайындады.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Zelensky appoints new head of SBU special operations unit |first1=Valentyna |last1=Romanenko |url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2023/04/14/7397920/ |publisher=[[Українська правда]] |date=2023-04-14 |accessdate=2026-01-05 |language=en}}&lt;/ref&gt;

СБУ күштерін қайта құрылымдауды көздеген заңнамалық реформалардан кейін Хмара 2025 жылғы 25 тамызда қайта құрылған және атауы өзгертілген [[Альфа (СБУ бөлімшесі)|«А» арнайы операциялар орталығы]]ның басшысы болып қайта тағайындалды.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Zelenskyy reappoints Khmara as head of SSU Special Operations Center &quot;A&quot; |first=Tetiana |last=Herasimova |url=https://ukranews.com/en/news/1101578-zelenskyy-reappoints-khmara-as-head-of-ssu-special-operations-center-a |work=Ukrainian News Agency |date=2025-08-25 |access-date=2026-01-05 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Центр спеціальних операцій «А» СБУ |url=https://www.ukrainer.net/tsso-a-sbu/ |publisher=Ukraїner |accessdate=2026-01-05 |language=uk}}&lt;/ref&gt;

2026 жылғы 5 қаңтарда президент Зеленский Хмараны [[Украина Қауіпсіздік қызметі]]нің (СБУ) басшысының міндетін атқарушы етіп тағайындады, оған жалғасып жатқан [[орыс-украин соғысы]] кезінде агенттікке басшылық етуді сеніп тапсырды.&lt;ref name=&quot;acting&quot;&gt;{{cite news |title=Зеленський призначив нового в.о. голови СБУ |trans-title=Zelenskyy appointed a new acting head of Security Service of Ukraine |first=Valentyna |last=Romanenko |url=https://www.pravda.com.ua/news/2026/01/05/8014714/ |work=Українська правда |date=2026-01-05 |language=uk}}&lt;/ref&gt; Ол [[Василий Васильевич Малюк|Василий Малюк]]тің ізбасары болды.

2026 жылғы 16 шілдеде Зеленский Хмараны [[Украина қорғаныс министрлерінің тізімі|Украинаның қорғаныс министрінің міндетін атқарушы]] етіп тағайындады. Бұл шешім [[Михаил Альбертович Фёдоров|Михаил Фёдоров]]тың даулы қызметінен босатылуынан кейін жасалды.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{DEFAULTSORT:Хмара, Евгений Леонидович}}
[[Санат:Украина қорғаныс министрлері]]
[[Санат:Украина әскерилері]]
[[Санат:Украина Қауіпсіздік қызметі]]</text>
      <sha1>bt9u3mc4rr965qu3r7otfqb1xp8ussw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ғалиакбар Төребаев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>784989</id>
    <revision>
      <id>3643313</id>
      <parentid>3642387</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T05:57:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dostoevskykz</username>
        <id>183227</id>
      </contributor>
      <origin>3643313</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9888" sha1="adymxqn1klibi5jvu5f2tpvzkrs6jvw" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=тамыз 2026}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Тұлға
|Есімі                 = Ғалиакбар Төребаев
|Шынайы есімі          = Ғалиакбар Төребаев
|Туған күні            = 1900
|Туған жері            = 
|Қайтыс болған күні    = 1986
|Қайтыс болған жері    = 
|Ұлты                  = [[Қазақтар|қазақ]]
|Кәсібі                = педагог, актер, режиссер
|Белгілі болғаны       = Семейдегі театр және мәдени-ағарту жұмыстарына қатысушы
}}

'''Ғалиакбар Төребаев''' — педагог, актер, режиссер, Семейдегі қазақ театр өнері мен мәдени-ағарту қозғалысының дамуына үлес қосқан қайраткер. Ол [[Мұхтар Әуезов]] ұйымдастырған «Ес-Аймақ» мәдени-ағарту қоғамының жұмысына қатысып, алғашқы қазақ театрлық қойылымдарында актерлік қызмет атқарған тұлғалардың бірі.&lt;ref name=&quot;ШҚО энциклопедиясы&quot;&gt;{{cite book
|title=Шығыс Қазақстан облысы. Энциклопедия
|location=Алматы
|publisher=«Қазақ энциклопедиясы»
|year=2014
}}&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны ==

Ғалиакбар Төребаев Семейдегі қоғамдық-мәдени және педагогикалық ортада еңбек еткен. Ол ұстаздық қызметпен қатар, театр өнеріне араласып, Семейдегі қазақ жастарының мәдени-ағарту жұмыстарына белсенді қатысты.

Пушкин атындағы Шығыс Қазақстан облыстық әмбебап ғылыми кітапханасының деректерінде Ғ. Сапаевтың Ғалиакбар Төребаев туралы «Педагог және артист» атты мақаласы 2007 жылы «Семей таңы» газетінде жарияланғаны көрсетіледі. Мақалада Төребаевтың педагог және театр өнеріне араласқан тұлға болғаны баяндалады.&lt;ref name=&quot;Пушкин кітапханасы&quot;&gt;{{cite web
|url=https://esimder.pushkinlibrary.kz/kz/pisateli-i-poetykz/790-.html
|title=Сапаев Ғ.
|publisher=Абай атындағы Шығыс Қазақстан облыстық әмбебап кітапханасы
}}&lt;/ref&gt;

== Педагогикалық қызметі ==

Ғалиакбар Төребаев Семейдегі педагогикалық оқу орындарында ұстаздық қызмет атқарған. Ол білім беру ісімен қатар мәдени-ағартушылық жұмыстарға да араласқан.

1920-жылдардағы Семейдегі қазақ мектептері мен мәдени-ағарту мекемелерінің қызметіне қатысты деректерде Ғалиакбар Төребаевтың есімі мұғалімдер қатарында кездеседі. Оның педагогикалық қызметі ұлттық білім беру ісімен қатар театр және мәдениет саласындағы жұмыстарымен сабақтас болды.&lt;ref name=&quot;Пушкин кітапханасы&quot;/&gt;

Ғалиакбар Төребаевтың педагогикалық және мәдени-ағартушылық қызметі Семейдегі қазақ зиялыларының қоғамдық жұмыстарымен тығыз байланысты болды.

== Театр қызметі ==

Ғалиакбар Төребаев Семейдегі алғашқы қазақ театрлық қойылымдарына қатысқан актерлердің бірі болды. Ол [[Мұхтар Әуезов]] пен [[Жүсіпбек Аймауытов]] шығармаларының сахналануына қатысып, актерлік және режиссерлік қызмет атқарды.&lt;ref name=&quot;Қазақ театры&quot;&gt;{{cite web
|url=https://litart.kz/wp-content/uploads/2022/09/kundakbaevteatr.pdf
|title=Қазақ театрының тарихына қатысты зерттеу
|publisher=Қазақстан Республикасының Ұлттық академиялық кітапханасы
}}&lt;/ref&gt;

Семейдегі «Еңлік-Кебек» пьесасының алғашқы қойылымдарының бірінде Ғалиакбар Төребаев Еспенбет пен Жапал рөлдерін орындағаны туралы театр тарихына арналған зерттеулерде айтылады.&lt;ref name=&quot;Қазақ театры&quot;/&gt;

Кейін ол Семей театрында актерлік қызметпен қатар режиссерлік жұмыстарға да араласқан. Оның шығармашылық қызметі қазақтың алғашқы ұлттық театрлық ұжымдарының қалыптасу кезеңімен байланысты болды.&lt;ref name=&quot;Қазақ театры&quot;/&gt;

== «Ес-Аймақ» қоғамындағы қызметі ==

«Ес-Аймақ» — 1920 жылы Семейде қазақ жастары мен мұғалімдері ұйымдастырған мәдени-ағарту қоғамы. Қоғамның мақсаты халық арасында білім мен мәдениетті тарату, әдеби-шығармашылық және театрлық жұмыстарды дамыту болды.

Ғалиакбар Төребаев «Ес-Аймақ» қоғамының белсенді мүшелерінің бірі болды. Қоғам қызметіне Семейдің бірқатар зиялы азаматтары қатысып, мәдени-ағарту және театрлық қойылымдар ұйымдастырған.&lt;ref name=&quot;Ес-Аймақ&quot;&gt;{{cite web
|url=https://abai.kz/index.php/post/47581
|title=Қазақша сауық кеші
|publisher=Abai.kz
|author=Тұрсын Жұртбай
}}&lt;/ref&gt;

«Ес-Аймақ» қоғамының жұмысы Семейдегі ұлттық театр өнерінің дамуына және қазақ жастарының мәдени өмірге белсенді араласуына ықпал етті. Ғалиакбар Төребаев осы мәдени ортада актерлік және ұйымдастырушылық қызмет атқарды.&lt;ref name=&quot;ШҚО энциклопедиясы&quot;/&gt;

== Мұхтар Әуезовпен байланысы ==

Ғалиакбар Төребаев [[Мұхтар Әуезов]]тің Семейдегі шығармашылық ортасымен байланысты болған. Әуезовтің драматургиялық шығармаларын сахналау жұмыстарына қатысып, жазушының театрлық ізденістерін қолдаған мәдени орта мүшелерінің қатарында болды.

1925 жылы Мұхтар Әуезов өзінің «Қаракөз» пьесасын жазғанын Ғалиакбар Төребаевқа хабарлағаны жөнінде зерттеуші Тұрсын Жұртбайдың еңбектерінде мәлімет кездеседі.&lt;ref name=&quot;Қаракөз&quot;&gt;{{cite web
|url=https://abai.kz/post/55896
|title=«Қаракөздің» қиын да қызықты тағдыры
|publisher=Abai.kz
|author=Тұрсын Жұртбай
}}&lt;/ref&gt;

«Қаракөз» пьесасының Семейдегі театрлық қойылымына Ғалиакбар Төребаевтың да қатысқаны туралы деректер бар. Бұл оның Мұхтар Әуезовтің драматургиялық шығармаларын сахналау ісіне араласқанын көрсетеді.&lt;ref name=&quot;Қаракөз&quot;/&gt;

== Семей театр өнеріндегі орны ==

Ғалиакбар Төребаевтың шығармашылық қызметі Семейдегі әуесқой театр қозғалысының қалыптасу кезеңімен тығыз байланысты. Ол педагогикалық қызметін театр өнерімен ұштастырып, қазақ жастарының мәдени өміріне белсенді араласқан.

Оның есімі Семейдегі алғашқы қазақ театрлық қойылымдары, «Ес-Аймақ» мәдени-ағарту қоғамы және [[Мұхтар Әуезов]]тің шығармашылық ортасымен байланысты аталады. Ғалиакбар Төребаевтың актерлік және режиссерлік қызметі Семейдегі ұлттық сахна өнерінің алғашқы даму кезеңінің тарихында өзіндік орын алады.&lt;ref name=&quot;ШҚО энциклопедиясы&quot;/&gt;

== Дереккөздер ==

{{Дереккөздер}}

[[Санат:Қазақ театр қайраткерлері]]
[[Санат:Қазақ актерлері]]
[[Санат:Қазақ режиссерлері]]
[[Санат:Қазақ педагогтері]]
[[Санат:Семей тарихы]]
[[Санат:Мұхтар Әуезов]]</text>
      <sha1>adymxqn1klibi5jvu5f2tpvzkrs6jvw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Торонтода қайтыс болғандар</title>
    <ns>14</ns>
    <id>785081</id>
    <revision>
      <id>3643125</id>
      <timestamp>2026-08-16T12:07:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TalgatSnow</username>
        <id>143530</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Онтариода қайтыс болғандар]] [[Санат:Торонто тұлғалары]]</comment>
      <origin>3643125</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="114" sha1="8sl34ewxkns9ndbmgjh9g3bcxp5ttj6" xml:space="preserve">[[Санат:Онтариода қайтыс болғандар]]
[[Санат:Торонто тұлғалары]]</text>
      <sha1>8sl34ewxkns9ndbmgjh9g3bcxp5ttj6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Онтариода қайтыс болғандар</title>
    <ns>14</ns>
    <id>785082</id>
    <revision>
      <id>3643126</id>
      <timestamp>2026-08-16T12:08:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TalgatSnow</username>
        <id>143530</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Канадада қайтыс болғандар]] [[Санат:Онтарио тұлғалары]]</comment>
      <origin>3643126</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="112" sha1="8mohtw96b8fi2ozb3ojg9fab49hbgg9" xml:space="preserve">[[Санат:Канадада қайтыс болғандар]]
[[Санат:Онтарио тұлғалары]]</text>
      <sha1>8mohtw96b8fi2ozb3ojg9fab49hbgg9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Канадада қайтыс болғандар</title>
    <ns>14</ns>
    <id>785083</id>
    <revision>
      <id>3643127</id>
      <timestamp>2026-08-16T12:11:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TalgatSnow</username>
        <id>143530</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Қайтыс болған елі бойынша тұлғалар]] [[Санат:Канада тұлғалары]] [[Санат:Солтүстік Америкада қайтыс болғандар]]</comment>
      <origin>3643127</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="211" sha1="rigoh6vnwkjbmtqxmbuo0enxfe31qt7" xml:space="preserve">[[Санат:Қайтыс болған елі бойынша тұлғалар]]
[[Санат:Канада тұлғалары]]
[[Санат:Солтүстік Америкада қайтыс болғандар]]</text>
      <sha1>rigoh6vnwkjbmtqxmbuo0enxfe31qt7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Солтүстік Америкада қайтыс болғандар</title>
    <ns>14</ns>
    <id>785084</id>
    <revision>
      <id>3643128</id>
      <timestamp>2026-08-16T12:14:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TalgatSnow</username>
        <id>143530</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Америкада қайтыс болғандар]] [[Санат:Солтүстік Америка тұлғалары]]</comment>
      <origin>3643128</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="133" sha1="mh9bpjd30hqypyu579u25tgbxmb0guh" xml:space="preserve">[[Санат:Америкада қайтыс болғандар]]
[[Санат:Солтүстік Америка тұлғалары]]</text>
      <sha1>mh9bpjd30hqypyu579u25tgbxmb0guh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Америкада қайтыс болғандар</title>
    <ns>14</ns>
    <id>785085</id>
    <revision>
      <id>3643129</id>
      <timestamp>2026-08-16T12:16:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TalgatSnow</username>
        <id>143530</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Америка тұлғалары]] [[Санат:Дүние бөліктері бойынша қайтыс болғандар]]</comment>
      <origin>3643129</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="140" sha1="h91posi7bg22wmxuohxgkw5jc68tjgb" xml:space="preserve">[[Санат:Америка тұлғалары]]
[[Санат:Дүние бөліктері бойынша қайтыс болғандар]]</text>
      <sha1>h91posi7bg22wmxuohxgkw5jc68tjgb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Канада математиктері</title>
    <ns>14</ns>
    <id>785086</id>
    <revision>
      <id>3643130</id>
      <timestamp>2026-08-16T12:18:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TalgatSnow</username>
        <id>143530</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Елдер бойынша математиктер]] [[Санат:Канада ғалымдары]]</comment>
      <origin>3643130</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="112" sha1="aiak3ihxv4bw9vackw2t2o5g69cnyyo" xml:space="preserve">[[Санат:Елдер бойынша математиктер]]
[[Санат:Канада ғалымдары]]</text>
      <sha1>aiak3ihxv4bw9vackw2t2o5g69cnyyo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>(1416) Реноса</title>
    <ns>0</ns>
    <id>785087</id>
    <revision>
      <id>3643131</id>
      <timestamp>2026-08-16T12:24:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ерден Карсыбеков</username>
        <id>3744</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1416) Реноса | symbol =  | image =  | caption =  | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Луи Буайе | discovered = 4.03.1937 | mp_name = | alt_names = 1937 EC, 1930 XE,&lt;br&gt;A914 TB, A919 SC | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = &lt;ref&gt;[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1416 JPL Small-Body Database]&lt;/ref&gt; | epoch = 4.09.2017 | a...</comment>
      <origin>3643131</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1741" sha1="er55u7oneru8n719eaqepxeeororr98" xml:space="preserve">{{Infobox Planet
| minorplanet = yes
| width = 25em
| bgcolour = #D6D6D6
| name = (1416) Реноса
| symbol = 
| image = 
| caption = 
| discovery = yes
| discovery_ref =
| discoverer = Луи Буайе
| discovered = 4.03.1937
| mp_name =
| alt_names = 1937 EC, 1930 XE,&lt;br&gt;A914 TB, A919 SC
| mp_category = Негізгі белдеу
| orbit_ref = &lt;ref&gt;[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1416 JPL Small-Body Database]&lt;/ref&gt;
| epoch = 4.09.2017
| aphelion = 3,3394 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]]
| perihelion = 2,6961 а. б.
| semimajor = 3,0178 а. б.
| eccentricity = 0,1066
| period = 5,24 жыл
| avg_speed = 
| inclination = 10,033°
| asc_node = 352,60°
| mean_anomaly = 194,18°
| arg_perihelion = 66,106°
| satellites =
| physical_characteristics = yes
| dimensions = 28,95±2,7 шақырым
| mass =
| density =
| surface_grav =
| escape_velocity =
| sidereal_day =
| axial_tilt =
| pole_ecliptic_lat =
| pole_ecliptic_lon =
| albedo = 0,1459±0,031
| temperatures=
| temp_name1 =
| mean_temp_1 =
| max_temp_1 =
| temp_name2 =
| max_temp_2 =  
| spectral_type = S
| abs_magnitude = 10,60}}
'''(1416) Реноса''' — [[Негізгі белдеу]]дің арғы шетінде айналып жатқан [[астероид]].

Оны 1937 жылдың 4 наурызында [[Луи Буайе]] [[Алжир обсерваториясы]]нда ашты.

Осы обсерваторияда жұмыс істеген ассистенттің есімімен (Joseph Renaux) аталды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Тағы қараңыз ==
* [[Астероидтар тізімі (1401—1500)]]
[[Санат:Астероидтар]]</text>
      <sha1>er55u7oneru8n719eaqepxeeororr98</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Джеффри Безос</title>
    <ns>0</ns>
    <id>785088</id>
    <redirect title="Джефф Безос" />
    <revision>
      <id>3643135</id>
      <timestamp>2026-08-16T12:29:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TalgatSnow</username>
        <id>143530</id>
      </contributor>
      <comment>TalgatSnow [[Джеффри Безос]] бетін [[Джефф Безос]] бетіне жылжытты</comment>
      <origin>3643135</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37" sha1="0ppul9bme7rfr78sbhbm1aja0a8vlnr" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Джефф Безос]]</text>
      <sha1>0ppul9bme7rfr78sbhbm1aja0a8vlnr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>(1461) Жан-Жак</title>
    <ns>0</ns>
    <id>785089</id>
    <revision>
      <id>3643137</id>
      <timestamp>2026-08-16T12:30:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ерден Карсыбеков</username>
        <id>3744</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1461) Жан-Жак | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = М. Ложье | discovered = 30.12.1937 | mp_name = | alt_names = 1937 YL, 1935 OH,&lt;br&gt;1939 GH | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = &lt;ref&gt;[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1461 JPL Small-Body Database]&lt;/ref&gt; | epoch = 4.09.2017 | aphelion = 3,2...</comment>
      <origin>3643137</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1690" sha1="fx0eqm9s605hhm8sgdkm2b750zylr2g" xml:space="preserve">{{Infobox Planet
| minorplanet = yes
| width = 25em
| bgcolour = #D6D6D6
| name = (1461) Жан-Жак
| symbol =
| image =
| caption =
| discovery = yes
| discovery_ref =
| discoverer = М. Ложье
| discovered = 30.12.1937
| mp_name =
| alt_names = 1937 YL, 1935 OH,&lt;br&gt;1939 GH
| mp_category = Негізгі белдеу
| orbit_ref = &lt;ref&gt;[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1461 JPL Small-Body Database]&lt;/ref&gt;
| epoch = 4.09.2017
| aphelion = 3,2752 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]]
| perihelion = 2,9749 а. б.
| semimajor = 3,1250 а. б.
| eccentricity = 0,0480
| period = 5,52 жыл
| avg_speed =
| inclination = 15,314°
| asc_node = 104,64°
| mean_anomaly = 183,52°
| arg_perihelion = 335,41°
| satellites =
| physical_characteristics = yes
| dimensions = ~34 шақырым
| mass =
| density =
| surface_grav =
| escape_velocity =
| sidereal_day =
| axial_tilt =
| pole_ecliptic_lat =
| pole_ecliptic_lon =
| albedo = 0,168±0,017
| temperatures=
| temp_name1 =
| mean_temp_1 =
| max_temp_1 =
| temp_name2 =
| max_temp_2 =  
| spectral_type = M
| abs_magnitude = 10,01}}
'''(1461) Жан-Жак''' — [[Негізгі белдеу]]дің арғы шетінде айналып жатқан металды [[астероид]].

Оны 1937 жылдың 30 желтоқсанында [[Маргарита Ложье]] [[Ницца обсерваториясы]]нда ашты.

Өз ұлының есімімен (Jean-Jacques Laugier) атады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Тағы қараңыз ==
* [[Астероидтар тізімі (1401—1500)]]
[[Санат:Астероидтар]]</text>
      <sha1>fx0eqm9s605hhm8sgdkm2b750zylr2g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Løken</title>
    <ns>3</ns>
    <id>785090</id>
    <revision>
      <id>3643139</id>
      <timestamp>2026-08-16T12:30:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3643139</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="219" sha1="414d5nuhgk7zs27zs5yoq0gjunm0c1m" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Løken}}

-- [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 17:30, 2026 ж. тамыздың 16 (+05)</text>
      <sha1>414d5nuhgk7zs27zs5yoq0gjunm0c1m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Twitter</title>
    <ns>0</ns>
    <id>785091</id>
    <redirect title="X (әлеуметтік желі)" />
    <revision>
      <id>3643141</id>
      <timestamp>2026-08-16T12:31:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TalgatSnow</username>
        <id>143530</id>
      </contributor>
      <comment>TalgatSnow [[Twitter]] бетін [[X (әлеуметтік желі)]] бетіне жылжытты</comment>
      <origin>3643141</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49" sha1="orydtz0kltfttnhh539ltny4ixuj4zs" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[X (әлеуметтік желі)]]</text>
      <sha1>orydtz0kltfttnhh539ltny4ixuj4zs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:3 дәрежелі Манас орденінің иегерлері</title>
    <ns>14</ns>
    <id>785093</id>
    <revision>
      <id>3643151</id>
      <timestamp>2026-08-16T13:34:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Манас орденінің иегерлері]]</comment>
      <origin>3643151</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63" sha1="nlt394bjnftlo3eu43v55r1aw4unigc" xml:space="preserve">[[Санат:Манас орденінің иегерлері]]</text>
      <sha1>nlt394bjnftlo3eu43v55r1aw4unigc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Пішпек уезінде туғандар</title>
    <ns>14</ns>
    <id>785094</id>
    <revision>
      <id>3643152</id>
      <timestamp>2026-08-16T13:35:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Жетісу облысында (Ресей империясы) туғандар|Пішпек уезі]]</comment>
      <origin>3643152</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="117" sha1="8n023o81qqmqttja637wz1puikd3bxa" xml:space="preserve">[[Санат:Жетісу облысында (Ресей империясы) туғандар|Пішпек уезі]]</text>
      <sha1>8n023o81qqmqttja637wz1puikd3bxa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ping An Bank</title>
    <ns>0</ns>
    <id>785095</id>
    <revision>
      <id>3643157</id>
      <timestamp>2026-08-16T13:54:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Компания  |атауы              = Ping An Bank  |логотипі           = Ping An Bank Logo.svg  |суреті             = Headquarters of Pingan Bank.jpg  |сурет атауы        = Штаб-пәтері Шэньчжэнь қаласында  |түрі               = [[Қоғамдық компания]]  |биржадағы листингі = {{SZSE|000001}}  |қызметі            = Бөлшек және корпоративтік бан...</comment>
      <origin>3643157</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3785" sha1="ea13ix9zrgmkf4h4dgwrpvlqfzhqnp4" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Ping An Bank
 |логотипі           = Ping An Bank Logo.svg
 |суреті             = Headquarters of Pingan Bank.jpg
 |сурет атауы        = Штаб-пәтері Шэньчжэнь қаласында
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = {{SZSE|000001}}
 |қызметі            = Бөлшек және корпоративтік банк ісі
 |құрылды            = [[22 маусым]] [[1995 жыл|1995]] — Ping An Bank ретінде&lt;br&gt;[[22 желтоқсан]] [[1987 жыл|1987]] — S.Z. Dev. Bank ретінде&lt;br&gt;[[2012 жыл|2012]] — бірігу нәтижесінде
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = {{Байрақ|Қытай}}: [[Шэньчжэнь]]
 |басты адамдары     = 
 |саласы             = қаржылық қызметтер
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} 161,5 млрд қытай юані (2015)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://resources.pingan.com/app_upload/file/bank/2a8b6ea70cf64baa866bde1eb8602170.pdf|title=2015年年度报告|trans-title=2015 Annual Report|date=9 March 2016|access-date=11 November 2016|publisher=Ping An Bank|language=Chinese}}&lt;/ref&gt;
 |айналым            = {{өсім}} 96,163 млрд қытай юані (2015)&lt;ref name=&quot;ar2015&quot;&gt;{{cite web|url=http://resources.pingan.com/app_upload/file/bank/2a8b6ea70cf64baa866bde1eb8602170.pdf|title=2015年年度报告|trans-title=2015 Annual Report|date=9 March 2016|access-date=11 November 2016|publisher=Ping An Bank|language=Chinese}}&lt;/ref&gt;
 |операциялық кіріс  = {{өсім}} 28,895 млрд қытай юані (2015)&lt;ref name=&quot;ar2015&quot; /&gt;
 |таза табысы        = {{өсім}} 21,865 млрд қытай юані (2015)&lt;ref name=&quot;ar2015&quot; /&gt;
 |активтер           = {{өсім}} 3,42 трлн қытай юані (2018)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://resources.pingan.com/app_upload/file/bank/2a8b6ea70cf64baa866bde1eb8602170.pdf|title=2015年年度报告|trans-title=2015 Annual Report|date=9 March 2016|access-date=11 November 2016|publisher=Ping An Bank|language=Chinese}}&lt;/ref&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 
 |басшы компания     = [[Ping An Insurance]]
 |бағынышты компания = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''Ping An Bank Co., Ltd.''' — штаб-пәтері [[Шэньчжэнь]] қаласында орналасқан қытайлық [[акционерлік қоғам|акционерлік]] [[коммерциялық банк]]. Банк негізінен Қытайдың құрлықтық бөлігінде қызмет етеді, сондай-ақ [[Гонконг]]та өкілдік бөлімшесі бар. Банк бөлшек және корпоративтік банк ісі салаларында, соның ішінде инвестициялық банктік қызметтер көрсетеді. [[Ping An Insurance]] компаниясының еншілес ұйымы ретінде банк Ping An Group тобының сақтандыру, банк ісі және активтерді басқарудан тұратын үш негізгі тірегінің бірі болып табылады.</text>
      <sha1>ea13ix9zrgmkf4h4dgwrpvlqfzhqnp4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643158</id>
      <parentid>3643157</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T13:55:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3643158</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3842" sha1="jqh7rbze38oed67fwcsdlx0qmc7o0pf" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Ping An Bank
 |логотипі           = Ping An Bank Logo.svg
 |суреті             = Headquarters of Pingan Bank.jpg
 |сурет атауы        = Штаб-пәтері Шэньчжэнь қаласында
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = {{SZSE|000001}}
 |қызметі            = Бөлшек және корпоративтік банк ісі
 |құрылды            = [[22 маусым]] [[1995 жыл|1995]] — Ping An Bank ретінде&lt;br&gt;[[22 желтоқсан]] [[1987 жыл|1987]] — S.Z. Dev. Bank ретінде&lt;br&gt;[[2012 жыл|2012]] — бірігу нәтижесінде
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = {{Байрақ|Қытай}}: [[Шэньчжэнь]]
 |басты адамдары     = 
 |саласы             = қаржылық қызметтер
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} 161,5 млрд қытай юані (2015)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://resources.pingan.com/app_upload/file/bank/2a8b6ea70cf64baa866bde1eb8602170.pdf|title=2015年年度报告|trans-title=2015 Annual Report|date=9 March 2016|access-date=11 November 2016|publisher=Ping An Bank|language=Chinese}}&lt;/ref&gt;
 |айналым            = {{өсім}} 96,163 млрд қытай юані (2015)&lt;ref name=&quot;ar2015&quot;&gt;{{cite web|url=http://resources.pingan.com/app_upload/file/bank/2a8b6ea70cf64baa866bde1eb8602170.pdf|title=2015年年度报告|trans-title=2015 Annual Report|date=9 March 2016|access-date=11 November 2016|publisher=Ping An Bank|language=Chinese}}&lt;/ref&gt;
 |операциялық кіріс  = {{өсім}} 28,895 млрд қытай юані (2015)&lt;ref name=&quot;ar2015&quot; /&gt;
 |таза табысы        = {{өсім}} 21,865 млрд қытай юані (2015)&lt;ref name=&quot;ar2015&quot; /&gt;
 |активтер           = {{өсім}} 3,42 трлн қытай юані (2018)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://resources.pingan.com/app_upload/file/bank/2a8b6ea70cf64baa866bde1eb8602170.pdf|title=2015年年度报告|trans-title=2015 Annual Report|date=9 March 2016|access-date=11 November 2016|publisher=Ping An Bank|language=Chinese}}&lt;/ref&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 
 |басшы компания     = [[Ping An Insurance]]
 |бағынышты компания = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''Ping An Bank Co., Ltd.''' — штаб-пәтері [[Шэньчжэнь]] қаласында орналасқан қытайлық [[акционерлік қоғам|акционерлік]] [[коммерциялық банк]]. Банк негізінен Қытайдың құрлықтық бөлігінде қызмет етеді, сондай-ақ [[Гонконг]]та өкілдік бөлімшесі бар. Банк бөлшек және корпоративтік банк ісі салаларында, соның ішінде инвестициялық банктік қызметтер көрсетеді. [[Ping An Insurance]] компаниясының еншілес ұйымы ретінде банк Ping An Group тобының сақтандыру, банк ісі және активтерді басқарудан тұратын үш негізгі тірегінің бірі болып табылады.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>jqh7rbze38oed67fwcsdlx0qmc7o0pf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643159</id>
      <parentid>3643158</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T13:56:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3643159</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4052" sha1="a6evcx18mdjln871ysf0wx0tret2ca0" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Ping An Bank
 |логотипі           = Ping An Bank Logo.svg
 |суреті             = Headquarters of Pingan Bank.jpg
 |сурет атауы        = Штаб-пәтері Шэньчжэнь қаласында
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = {{SZSE|000001}}
 |қызметі            = Бөлшек және корпоративтік банк ісі
 |құрылды            = [[22 маусым]] [[1995 жыл|1995]] — Ping An Bank ретінде&lt;br&gt;[[22 желтоқсан]] [[1987 жыл|1987]] — S.Z. Dev. Bank ретінде&lt;br&gt;[[2012 жыл|2012]] — бірігу нәтижесінде
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = {{Байрақ|Қытай}}: [[Шэньчжэнь]]
 |басты адамдары     = 
 |саласы             = қаржылық қызметтер
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} 161,5 млрд қытай юані (2015)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://resources.pingan.com/app_upload/file/bank/2a8b6ea70cf64baa866bde1eb8602170.pdf|title=2015年年度报告|trans-title=2015 Annual Report|date=9 March 2016|access-date=11 November 2016|publisher=Ping An Bank|language=Chinese}}&lt;/ref&gt;
 |айналым            = {{өсім}} 96,163 млрд қытай юані (2015)&lt;ref name=&quot;ar2015&quot;&gt;{{cite web|url=http://resources.pingan.com/app_upload/file/bank/2a8b6ea70cf64baa866bde1eb8602170.pdf|title=2015年年度报告|trans-title=2015 Annual Report|date=9 March 2016|access-date=11 November 2016|publisher=Ping An Bank|language=Chinese}}&lt;/ref&gt;
 |операциялық кіріс  = {{өсім}} 28,895 млрд қытай юані (2015)&lt;ref name=&quot;ar2015&quot; /&gt;
 |таза табысы        = {{өсім}} 21,865 млрд қытай юані (2015)&lt;ref name=&quot;ar2015&quot; /&gt;
 |активтер           = {{өсім}} 3,42 трлн қытай юані (2018)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://resources.pingan.com/app_upload/file/bank/2a8b6ea70cf64baa866bde1eb8602170.pdf|title=2015年年度报告|trans-title=2015 Annual Report|date=9 March 2016|access-date=11 November 2016|publisher=Ping An Bank|language=Chinese}}&lt;/ref&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 
 |басшы компания     = [[Ping An Insurance]]
 |бағынышты компания = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''Ping An Bank Co., Ltd.''' — штаб-пәтері [[Шэньчжэнь]] қаласында орналасқан қытайлық [[акционерлік қоғам|акционерлік]] [[коммерциялық банк]]. Банк негізінен Қытайдың құрлықтық бөлігінде қызмет етеді, сондай-ақ [[Гонконг]]та өкілдік бөлімшесі бар. Банк бөлшек және корпоративтік банк ісі салаларында, соның ішінде инвестициялық банктік қызметтер көрсетеді. [[Ping An Insurance]] компаниясының еншілес ұйымы ретінде банк Ping An Group тобының сақтандыру, банк ісі және активтерді басқарудан тұратын үш негізгі тірегінің бірі болып табылады.

Банк 2012 жылы [[Shenzhen Development Bank]] ашық акционерлік қоғамын [[кері сатып алу]] арқылы иемденіп, оның акция коды сақталды.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>a6evcx18mdjln871ysf0wx0tret2ca0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643160</id>
      <parentid>3643159</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T13:56:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3643160</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4049" sha1="7p7jbro74bwba6hwku0vpjewm2xgqkj" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Ping An Bank
 |логотипі           = Ping An Bank Logo.svg
 |суреті             = Headquarters of Pingan Bank.jpg
 |сурет атауы        = Штаб-пәтері Шэньчжэнь қаласында
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = SZSE: 000001
 |қызметі            = Бөлшек және корпоративтік банк ісі
 |құрылды            = [[22 маусым]] [[1995 жыл|1995]] — Ping An Bank ретінде&lt;br&gt;[[22 желтоқсан]] [[1987 жыл|1987]] — S.Z. Dev. Bank ретінде&lt;br&gt;[[2012 жыл|2012]] — бірігу нәтижесінде
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = {{Байрақ|Қытай}}: [[Шэньчжэнь]]
 |басты адамдары     = 
 |саласы             = қаржылық қызметтер
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} 161,5 млрд қытай юані (2015)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://resources.pingan.com/app_upload/file/bank/2a8b6ea70cf64baa866bde1eb8602170.pdf|title=2015年年度报告|trans-title=2015 Annual Report|date=9 March 2016|access-date=11 November 2016|publisher=Ping An Bank|language=Chinese}}&lt;/ref&gt;
 |айналым            = {{өсім}} 96,163 млрд қытай юані (2015)&lt;ref name=&quot;ar2015&quot;&gt;{{cite web|url=http://resources.pingan.com/app_upload/file/bank/2a8b6ea70cf64baa866bde1eb8602170.pdf|title=2015年年度报告|trans-title=2015 Annual Report|date=9 March 2016|access-date=11 November 2016|publisher=Ping An Bank|language=Chinese}}&lt;/ref&gt;
 |операциялық кіріс  = {{өсім}} 28,895 млрд қытай юані (2015)&lt;ref name=&quot;ar2015&quot; /&gt;
 |таза табысы        = {{өсім}} 21,865 млрд қытай юані (2015)&lt;ref name=&quot;ar2015&quot; /&gt;
 |активтер           = {{өсім}} 3,42 трлн қытай юані (2018)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://resources.pingan.com/app_upload/file/bank/2a8b6ea70cf64baa866bde1eb8602170.pdf|title=2015年年度报告|trans-title=2015 Annual Report|date=9 March 2016|access-date=11 November 2016|publisher=Ping An Bank|language=Chinese}}&lt;/ref&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 
 |басшы компания     = [[Ping An Insurance]]
 |бағынышты компания = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''Ping An Bank Co., Ltd.''' — штаб-пәтері [[Шэньчжэнь]] қаласында орналасқан қытайлық [[акционерлік қоғам|акционерлік]] [[коммерциялық банк]]. Банк негізінен Қытайдың құрлықтық бөлігінде қызмет етеді, сондай-ақ [[Гонконг]]та өкілдік бөлімшесі бар. Банк бөлшек және корпоративтік банк ісі салаларында, соның ішінде инвестициялық банктік қызметтер көрсетеді. [[Ping An Insurance]] компаниясының еншілес ұйымы ретінде банк Ping An Group тобының сақтандыру, банк ісі және активтерді басқарудан тұратын үш негізгі тірегінің бірі болып табылады.

Банк 2012 жылы [[Shenzhen Development Bank]] ашық акционерлік қоғамын [[кері сатып алу]] арқылы иемденіп, оның акция коды сақталды.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>7p7jbro74bwba6hwku0vpjewm2xgqkj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643161</id>
      <parentid>3643160</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T13:57:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3643161</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4053" sha1="fwyqti63r0bnfiepfqu10an92hdslqw" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Ping An Bank
 |логотипі           = Ping An Bank Logo.svg
 |суреті             = Headquarters of Pingan Bank.jpg
 |сурет атауы        = Шэньчжэнь қаласындағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = SZSE: 000001
 |қызметі            = Бөлшек және корпоративтік банк ісі
 |құрылды            = [[22 маусым]] [[1995 жыл|1995]] — Ping An Bank ретінде&lt;br&gt;[[22 желтоқсан]] [[1987 жыл|1987]] — S.Z. Dev. Bank ретінде&lt;br&gt;[[2012 жыл|2012]] — бірігу нәтижесінде
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = {{Байрақ|Қытай}}: [[Шэньчжэнь]]
 |басты адамдары     = 
 |саласы             = қаржылық қызметтер
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} 161,5 млрд қытай юані (2015)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://resources.pingan.com/app_upload/file/bank/2a8b6ea70cf64baa866bde1eb8602170.pdf|title=2015年年度报告|trans-title=2015 Annual Report|date=9 March 2016|access-date=11 November 2016|publisher=Ping An Bank|language=Chinese}}&lt;/ref&gt;
 |айналым            = {{өсім}} 96,163 млрд қытай юані (2015)&lt;ref name=&quot;ar2015&quot;&gt;{{cite web|url=http://resources.pingan.com/app_upload/file/bank/2a8b6ea70cf64baa866bde1eb8602170.pdf|title=2015年年度报告|trans-title=2015 Annual Report|date=9 March 2016|access-date=11 November 2016|publisher=Ping An Bank|language=Chinese}}&lt;/ref&gt;
 |операциялық кіріс  = {{өсім}} 28,895 млрд қытай юані (2015)&lt;ref name=&quot;ar2015&quot; /&gt;
 |таза табысы        = {{өсім}} 21,865 млрд қытай юані (2015)&lt;ref name=&quot;ar2015&quot; /&gt;
 |активтер           = {{өсім}} 3,42 трлн қытай юані (2018)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://resources.pingan.com/app_upload/file/bank/2a8b6ea70cf64baa866bde1eb8602170.pdf|title=2015年年度报告|trans-title=2015 Annual Report|date=9 March 2016|access-date=11 November 2016|publisher=Ping An Bank|language=Chinese}}&lt;/ref&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 
 |басшы компания     = [[Ping An Insurance]]
 |бағынышты компания = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''Ping An Bank Co., Ltd.''' — штаб-пәтері [[Шэньчжэнь]] қаласында орналасқан қытайлық [[акционерлік қоғам|акционерлік]] [[коммерциялық банк]]. Банк негізінен Қытайдың құрлықтық бөлігінде қызмет етеді, сондай-ақ [[Гонконг]]та өкілдік бөлімшесі бар. Банк бөлшек және корпоративтік банк ісі салаларында, соның ішінде инвестициялық банктік қызметтер көрсетеді. [[Ping An Insurance]] компаниясының еншілес ұйымы ретінде банк Ping An Group тобының сақтандыру, банк ісі және активтерді басқарудан тұратын үш негізгі тірегінің бірі болып табылады.

Банк 2012 жылы [[Shenzhen Development Bank]] ашық акционерлік қоғамын [[кері сатып алу]] арқылы иемденіп, оның акция коды сақталды.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>fwyqti63r0bnfiepfqu10an92hdslqw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643162</id>
      <parentid>3643161</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T13:57:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3643162</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4360" sha1="l3a41g7t6qpklsnraj89n7sacm5tfdr" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Ping An Bank
 |логотипі           = Ping An Bank Logo.svg
 |суреті             = Headquarters of Pingan Bank.jpg
 |сурет атауы        = Шэньчжэнь қаласындағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = SZSE: 000001
 |қызметі            = Бөлшек және корпоративтік банк ісі
 |құрылды            = [[22 маусым]] [[1995 жыл|1995]] — Ping An Bank ретінде&lt;br&gt;[[22 желтоқсан]] [[1987 жыл|1987]] — S.Z. Dev. Bank ретінде&lt;br&gt;[[2012 жыл|2012]] — бірігу нәтижесінде
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = {{Байрақ|Қытай}}: [[Шэньчжэнь]]
 |басты адамдары     = 
 |саласы             = қаржылық қызметтер
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} 161,5 млрд қытай юані (2015)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://resources.pingan.com/app_upload/file/bank/2a8b6ea70cf64baa866bde1eb8602170.pdf|title=2015年年度报告|trans-title=2015 Annual Report|date=9 March 2016|access-date=11 November 2016|publisher=Ping An Bank|language=Chinese}}&lt;/ref&gt;
 |айналым            = {{өсім}} 96,163 млрд қытай юані (2015)&lt;ref name=&quot;ar2015&quot;&gt;{{cite web|url=http://resources.pingan.com/app_upload/file/bank/2a8b6ea70cf64baa866bde1eb8602170.pdf|title=2015年年度报告|trans-title=2015 Annual Report|date=9 March 2016|access-date=11 November 2016|publisher=Ping An Bank|language=Chinese}}&lt;/ref&gt;
 |операциялық кіріс  = {{өсім}} 28,895 млрд қытай юані (2015)&lt;ref name=&quot;ar2015&quot; /&gt;
 |таза табысы        = {{өсім}} 21,865 млрд қытай юані (2015)&lt;ref name=&quot;ar2015&quot; /&gt;
 |активтер           = {{өсім}} 3,42 трлн қытай юані (2018)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://resources.pingan.com/app_upload/file/bank/2a8b6ea70cf64baa866bde1eb8602170.pdf|title=2015年年度报告|trans-title=2015 Annual Report|date=9 March 2016|access-date=11 November 2016|publisher=Ping An Bank|language=Chinese}}&lt;/ref&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 
 |басшы компания     = [[Ping An Insurance]]
 |бағынышты компания = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''Ping An Bank Co., Ltd.''' — штаб-пәтері [[Шэньчжэнь]] қаласында орналасқан қытайлық [[акционерлік қоғам|акционерлік]] [[коммерциялық банк]]. Банк негізінен Қытайдың құрлықтық бөлігінде қызмет етеді, сондай-ақ [[Гонконг]]та өкілдік бөлімшесі бар. Банк бөлшек және корпоративтік банк ісі салаларында, соның ішінде инвестициялық банктік қызметтер көрсетеді. [[Ping An Insurance]] компаниясының еншілес ұйымы ретінде банк Ping An Group тобының сақтандыру, банк ісі және активтерді басқарудан тұратын үш негізгі тірегінің бірі болып табылады.

Банк 2012 жылы [[Shenzhen Development Bank]] ашық акционерлік қоғамын [[кері сатып алу]] арқылы иемденіп, оның акция коды сақталды.

Ping An Bank — Қытайдағы он екі акционерлік коммерциялық банктің бірі және [[FTSE China A50 Index]], [[Hang Seng China 50 Index]] және [[CSI 300 Index]] сияқты бірқатар қор индекстерінің құрамына кіреді.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>l3a41g7t6qpklsnraj89n7sacm5tfdr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643163</id>
      <parentid>3643162</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T14:07:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3643163</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5916" sha1="fi60dun9izb34h1fuohwr7xqhm70icn" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Ping An Bank
 |логотипі           = Ping An Bank Logo.svg
 |суреті             = Headquarters of Pingan Bank.jpg
 |сурет атауы        = Шэньчжэнь қаласындағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = SZSE: 000001
 |қызметі            = Бөлшек және корпоративтік банк ісі
 |құрылды            = [[22 маусым]] [[1995 жыл|1995]] — Ping An Bank ретінде&lt;br&gt;[[22 желтоқсан]] [[1987 жыл|1987]] — S.Z. Dev. Bank ретінде&lt;br&gt;[[2012 жыл|2012]] — бірігу нәтижесінде
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = {{Байрақ|Қытай}}: [[Шэньчжэнь]]
 |басты адамдары     = 
 |саласы             = қаржылық қызметтер
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} 161,5 млрд қытай юані (2015)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://resources.pingan.com/app_upload/file/bank/2a8b6ea70cf64baa866bde1eb8602170.pdf|title=2015年年度报告|trans-title=2015 Annual Report|date=9 March 2016|access-date=11 November 2016|publisher=Ping An Bank|language=Chinese}}&lt;/ref&gt;
 |айналым            = {{өсім}} 96,163 млрд қытай юані (2015)&lt;ref name=&quot;ar2015&quot;&gt;{{cite web|url=http://resources.pingan.com/app_upload/file/bank/2a8b6ea70cf64baa866bde1eb8602170.pdf|title=2015年年度报告|trans-title=2015 Annual Report|date=9 March 2016|access-date=11 November 2016|publisher=Ping An Bank|language=Chinese}}&lt;/ref&gt;
 |операциялық кіріс  = {{өсім}} 28,895 млрд қытай юані (2015)&lt;ref name=&quot;ar2015&quot; /&gt;
 |таза табысы        = {{өсім}} 21,865 млрд қытай юані (2015)&lt;ref name=&quot;ar2015&quot; /&gt;
 |активтер           = {{өсім}} 3,42 трлн қытай юані (2018)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://resources.pingan.com/app_upload/file/bank/2a8b6ea70cf64baa866bde1eb8602170.pdf|title=2015年年度报告|trans-title=2015 Annual Report|date=9 March 2016|access-date=11 November 2016|publisher=Ping An Bank|language=Chinese}}&lt;/ref&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 
 |басшы компания     = [[Ping An Insurance]]
 |бағынышты компания = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''Ping An Bank Co., Ltd.''' — штаб-пәтері [[Шэньчжэнь]] қаласында орналасқан қытайлық [[акционерлік қоғам|акционерлік]] [[коммерциялық банк]]. Банк негізінен Қытайдың құрлықтық бөлігінде қызмет етеді, сондай-ақ [[Гонконг]]та өкілдік бөлімшесі бар. Банк бөлшек және корпоративтік банк ісі салаларында, соның ішінде инвестициялық банктік қызметтер көрсетеді. [[Ping An Insurance]] компаниясының еншілес ұйымы ретінде банк Ping An Group тобының сақтандыру, банк ісі және активтерді басқарудан тұратын үш негізгі тірегінің бірі болып табылады.

Банк 2012 жылы [[Shenzhen Development Bank]] ашық акционерлік қоғамын [[кері сатып алу]] арқылы иемденіп, оның акция коды сақталды.

Ping An Bank — Қытайдағы он екі акционерлік коммерциялық банктің бірі және [[FTSE China A50 Index]], [[Hang Seng China 50 Index]] және [[CSI 300 Index]] сияқты бірқатар қор индекстерінің құрамына кіреді.

== Марапаттары ==
* Ping An Bank 2019 жылы The Asian Banker International Excellence in Retail Financial Services Awards 2019 марапаттау рәсімінде «2019 жылдың бизнес-моделі» марапатына ие болды.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theasianbanker.com/updates-and-articles/ping-an-bank-awarded-business-model-of-the-year-for-2019-at-the-asian-banker-international-excellence-in-retail-financial-services-awards-2019|title=Ping An Bank awarded Business Model of the Year for 2019 at The Asian Banker International Excellence in Retail Financial Services Awards 2019|work=TheAsianBanker|author=TheAsianBanker|date=March 21, 2019}}&lt;/ref&gt;
* Ping An Bank 2020 жылы «Азияның үздік цифрлық банкі» марапатын алған Қытайдағы алғашқы банк болды.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.asiaone.com/business/ping-bank-named-asias-best-digital-bank-euromoney-first-chinese-bank|title=Ping An Bank Named Asia's Best Digital Bank by Euromoney, A First for Chinese Bank|work=asiaone|author=PR NEWSWIRE|date=July 24, 2020}}&lt;/ref&gt;
* Ping An Bank 2020 жылы қаржылық қызметтер саласындағы Gartner инновациялық марапатына ие болды.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://en.prnasia.com/releases/apac/ping-an-bank-wins-gartner-innovation-award-for-financial-services-298995.shtml|title=Ping An Bank Wins Gartner Innovation Award for Financial Services|work=PRNewswire|date=November 17, 2020}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>fi60dun9izb34h1fuohwr7xqhm70icn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643164</id>
      <parentid>3643163</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T14:08:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Дереккөздер */</comment>
      <origin>3643164</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6580" sha1="8rl7xbw8oel1epgc3i2qhhstb4i1aub" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Ping An Bank
 |логотипі           = Ping An Bank Logo.svg
 |суреті             = Headquarters of Pingan Bank.jpg
 |сурет атауы        = Шэньчжэнь қаласындағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = SZSE: 000001
 |қызметі            = Бөлшек және корпоративтік банк ісі
 |құрылды            = [[22 маусым]] [[1995 жыл|1995]] — Ping An Bank ретінде&lt;br&gt;[[22 желтоқсан]] [[1987 жыл|1987]] — S.Z. Dev. Bank ретінде&lt;br&gt;[[2012 жыл|2012]] — бірігу нәтижесінде
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = {{Байрақ|Қытай}}: [[Шэньчжэнь]]
 |басты адамдары     = 
 |саласы             = қаржылық қызметтер
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} 161,5 млрд қытай юані (2015)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://resources.pingan.com/app_upload/file/bank/2a8b6ea70cf64baa866bde1eb8602170.pdf|title=2015年年度报告|trans-title=2015 Annual Report|date=9 March 2016|access-date=11 November 2016|publisher=Ping An Bank|language=Chinese}}&lt;/ref&gt;
 |айналым            = {{өсім}} 96,163 млрд қытай юані (2015)&lt;ref name=&quot;ar2015&quot;&gt;{{cite web|url=http://resources.pingan.com/app_upload/file/bank/2a8b6ea70cf64baa866bde1eb8602170.pdf|title=2015年年度报告|trans-title=2015 Annual Report|date=9 March 2016|access-date=11 November 2016|publisher=Ping An Bank|language=Chinese}}&lt;/ref&gt;
 |операциялық кіріс  = {{өсім}} 28,895 млрд қытай юані (2015)&lt;ref name=&quot;ar2015&quot; /&gt;
 |таза табысы        = {{өсім}} 21,865 млрд қытай юані (2015)&lt;ref name=&quot;ar2015&quot; /&gt;
 |активтер           = {{өсім}} 3,42 трлн қытай юані (2018)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://resources.pingan.com/app_upload/file/bank/2a8b6ea70cf64baa866bde1eb8602170.pdf|title=2015年年度报告|trans-title=2015 Annual Report|date=9 March 2016|access-date=11 November 2016|publisher=Ping An Bank|language=Chinese}}&lt;/ref&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 
 |басшы компания     = [[Ping An Insurance]]
 |бағынышты компания = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''Ping An Bank Co., Ltd.''' — штаб-пәтері [[Шэньчжэнь]] қаласында орналасқан қытайлық [[акционерлік қоғам|акционерлік]] [[коммерциялық банк]]. Банк негізінен Қытайдың құрлықтық бөлігінде қызмет етеді, сондай-ақ [[Гонконг]]та өкілдік бөлімшесі бар. Банк бөлшек және корпоративтік банк ісі салаларында, соның ішінде инвестициялық банктік қызметтер көрсетеді. [[Ping An Insurance]] компаниясының еншілес ұйымы ретінде банк Ping An Group тобының сақтандыру, банк ісі және активтерді басқарудан тұратын үш негізгі тірегінің бірі болып табылады.

Банк 2012 жылы [[Shenzhen Development Bank]] ашық акционерлік қоғамын [[кері сатып алу]] арқылы иемденіп, оның акция коды сақталды.

Ping An Bank — Қытайдағы он екі акционерлік коммерциялық банктің бірі және [[FTSE China A50 Index]], [[Hang Seng China 50 Index]] және [[CSI 300 Index]] сияқты бірқатар қор индекстерінің құрамына кіреді.

== Марапаттары ==
* Ping An Bank 2019 жылы The Asian Banker International Excellence in Retail Financial Services Awards 2019 марапаттау рәсімінде «2019 жылдың бизнес-моделі» марапатына ие болды.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theasianbanker.com/updates-and-articles/ping-an-bank-awarded-business-model-of-the-year-for-2019-at-the-asian-banker-international-excellence-in-retail-financial-services-awards-2019|title=Ping An Bank awarded Business Model of the Year for 2019 at The Asian Banker International Excellence in Retail Financial Services Awards 2019|work=TheAsianBanker|author=TheAsianBanker|date=March 21, 2019}}&lt;/ref&gt;
* Ping An Bank 2020 жылы «Азияның үздік цифрлық банкі» марапатын алған Қытайдағы алғашқы банк болды.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.asiaone.com/business/ping-bank-named-asias-best-digital-bank-euromoney-first-chinese-bank|title=Ping An Bank Named Asia's Best Digital Bank by Euromoney, A First for Chinese Bank|work=asiaone|author=PR NEWSWIRE|date=July 24, 2020}}&lt;/ref&gt;
* Ping An Bank 2020 жылы қаржылық қызметтер саласындағы Gartner инновациялық марапатына ие болды.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://en.prnasia.com/releases/apac/ping-an-bank-wins-gartner-innovation-award-for-financial-services-298995.shtml|title=Ping An Bank Wins Gartner Innovation Award for Financial Services|work=PRNewswire|date=November 17, 2020}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Ping An Insurance]]
[[Санат:Шэньчжэнь қор биржасында листинг акциясы бар компаниялар]]
[[Санат:CSI 100 индексіндегі компаниялар]]
[[Санат:FTSE China A50 индексіндегі компаниялар]]
[[Санат:Қытай банктері]]
[[Санат:Шэньчжэньде орналасқан компаниялар]]
[[Санат:1995 жылы құрылған банктер]]
[[Санат:Қытай брендтері]]
[[Санат:Қытайдың азаматтық кәсіпорындары]]
[[Санат:1995 жыл Шэньчжэньде]]</text>
      <sha1>8rl7xbw8oel1epgc3i2qhhstb4i1aub</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643165</id>
      <parentid>3643164</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T14:09:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Дереккөздер */</comment>
      <origin>3643165</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6582" sha1="auqry8jgzp7hbv0gv8q7pxrok2h0ryq" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Ping An Bank
 |логотипі           = Ping An Bank Logo.svg
 |суреті             = Headquarters of Pingan Bank.jpg
 |сурет атауы        = Шэньчжэнь қаласындағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = SZSE: 000001
 |қызметі            = Бөлшек және корпоративтік банк ісі
 |құрылды            = [[22 маусым]] [[1995 жыл|1995]] — Ping An Bank ретінде&lt;br&gt;[[22 желтоқсан]] [[1987 жыл|1987]] — S.Z. Dev. Bank ретінде&lt;br&gt;[[2012 жыл|2012]] — бірігу нәтижесінде
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = {{Байрақ|Қытай}}: [[Шэньчжэнь]]
 |басты адамдары     = 
 |саласы             = қаржылық қызметтер
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} 161,5 млрд қытай юані (2015)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://resources.pingan.com/app_upload/file/bank/2a8b6ea70cf64baa866bde1eb8602170.pdf|title=2015年年度报告|trans-title=2015 Annual Report|date=9 March 2016|access-date=11 November 2016|publisher=Ping An Bank|language=Chinese}}&lt;/ref&gt;
 |айналым            = {{өсім}} 96,163 млрд қытай юані (2015)&lt;ref name=&quot;ar2015&quot;&gt;{{cite web|url=http://resources.pingan.com/app_upload/file/bank/2a8b6ea70cf64baa866bde1eb8602170.pdf|title=2015年年度报告|trans-title=2015 Annual Report|date=9 March 2016|access-date=11 November 2016|publisher=Ping An Bank|language=Chinese}}&lt;/ref&gt;
 |операциялық кіріс  = {{өсім}} 28,895 млрд қытай юані (2015)&lt;ref name=&quot;ar2015&quot; /&gt;
 |таза табысы        = {{өсім}} 21,865 млрд қытай юані (2015)&lt;ref name=&quot;ar2015&quot; /&gt;
 |активтер           = {{өсім}} 3,42 трлн қытай юані (2018)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://resources.pingan.com/app_upload/file/bank/2a8b6ea70cf64baa866bde1eb8602170.pdf|title=2015年年度报告|trans-title=2015 Annual Report|date=9 March 2016|access-date=11 November 2016|publisher=Ping An Bank|language=Chinese}}&lt;/ref&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 
 |басшы компания     = [[Ping An Insurance]]
 |бағынышты компания = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''Ping An Bank Co., Ltd.''' — штаб-пәтері [[Шэньчжэнь]] қаласында орналасқан қытайлық [[акционерлік қоғам|акционерлік]] [[коммерциялық банк]]. Банк негізінен Қытайдың құрлықтық бөлігінде қызмет етеді, сондай-ақ [[Гонконг]]та өкілдік бөлімшесі бар. Банк бөлшек және корпоративтік банк ісі салаларында, соның ішінде инвестициялық банктік қызметтер көрсетеді. [[Ping An Insurance]] компаниясының еншілес ұйымы ретінде банк Ping An Group тобының сақтандыру, банк ісі және активтерді басқарудан тұратын үш негізгі тірегінің бірі болып табылады.

Банк 2012 жылы [[Shenzhen Development Bank]] ашық акционерлік қоғамын [[кері сатып алу]] арқылы иемденіп, оның акция коды сақталды.

Ping An Bank — Қытайдағы он екі акционерлік коммерциялық банктің бірі және [[FTSE China A50 Index]], [[Hang Seng China 50 Index]] және [[CSI 300 Index]] сияқты бірқатар қор индекстерінің құрамына кіреді.

== Марапаттары ==
* Ping An Bank 2019 жылы The Asian Banker International Excellence in Retail Financial Services Awards 2019 марапаттау рәсімінде «2019 жылдың бизнес-моделі» марапатына ие болды.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theasianbanker.com/updates-and-articles/ping-an-bank-awarded-business-model-of-the-year-for-2019-at-the-asian-banker-international-excellence-in-retail-financial-services-awards-2019|title=Ping An Bank awarded Business Model of the Year for 2019 at The Asian Banker International Excellence in Retail Financial Services Awards 2019|work=TheAsianBanker|author=TheAsianBanker|date=March 21, 2019}}&lt;/ref&gt;
* Ping An Bank 2020 жылы «Азияның үздік цифрлық банкі» марапатын алған Қытайдағы алғашқы банк болды.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.asiaone.com/business/ping-bank-named-asias-best-digital-bank-euromoney-first-chinese-bank|title=Ping An Bank Named Asia's Best Digital Bank by Euromoney, A First for Chinese Bank|work=asiaone|author=PR NEWSWIRE|date=July 24, 2020}}&lt;/ref&gt;
* Ping An Bank 2020 жылы қаржылық қызметтер саласындағы Gartner инновациялық марапатына ие болды.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://en.prnasia.com/releases/apac/ping-an-bank-wins-gartner-innovation-award-for-financial-services-298995.shtml|title=Ping An Bank Wins Gartner Innovation Award for Financial Services|work=PRNewswire|date=November 17, 2020}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Ping An Insurance]]
[[Санат:Шэньчжэнь қор биржасында листинг акциясы бар компаниялар]]
[[Санат:CSI 100 индексіндегі компаниялар]]
[[Санат:FTSE China A50 индексіндегі компаниялар]]
[[Санат:Қытай банктері]]
[[Санат:Шэньчжэньде орналасқан компаниялар]]
[[Санат:1995 жылы құрылған банктер]]
[[Санат:Қытай брендтері]]
[[Санат:Қытайдың жекеменшік кәсіпорындары]]
[[Санат:1995 жыл Шэньчжэньде]]</text>
      <sha1>auqry8jgzp7hbv0gv8q7pxrok2h0ryq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Ping An Insurance</title>
    <ns>14</ns>
    <id>785096</id>
    <revision>
      <id>3643166</id>
      <timestamp>2026-08-16T14:10:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Қытай сақтандыру компаниялары]] [[Санат:Шэньчжэньде орналасқан компаниялар]]</comment>
      <origin>3643166</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="153" sha1="ih68i2hyzfis2dxsskhyxa7qsn8w1y9" xml:space="preserve">[[Санат:Қытай сақтандыру компаниялары]]
[[Санат:Шэньчжэньде орналасқан компаниялар]]</text>
      <sha1>ih68i2hyzfis2dxsskhyxa7qsn8w1y9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Шэньчжэньде орналасқан компаниялар</title>
    <ns>14</ns>
    <id>785097</id>
    <revision>
      <id>3643167</id>
      <timestamp>2026-08-16T14:12:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Шэньчжэнь экономикасы]] [[Санат:Шэньчжэньде орналасқан ұйымдар]] [[Санат:Гуандунда орналасқан компаниялар]] [[Санат:Қаласы бойынша Қытай компаниялары]]</comment>
      <origin>3643167</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="287" sha1="kandva7jrax0nzzmva8chl04cls7gx4" xml:space="preserve">[[Санат:Шэньчжэнь экономикасы]]
[[Санат:Шэньчжэньде орналасқан ұйымдар]]
[[Санат:Гуандунда орналасқан компаниялар]]
[[Санат:Қаласы бойынша Қытай компаниялары]]</text>
      <sha1>kandva7jrax0nzzmva8chl04cls7gx4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Шэньчжэнь экономикасы</title>
    <ns>14</ns>
    <id>785098</id>
    <revision>
      <id>3643168</id>
      <timestamp>2026-08-16T14:13:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Қалалар бойынша Қытай экономикасы]] [[Санат:Шэньчжэнь]]</comment>
      <origin>3643168</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="112" sha1="3q1tolf3x0gpbqbcpl82yi0oti9dp46" xml:space="preserve">[[Санат:Қалалар бойынша Қытай экономикасы]]
[[Санат:Шэньчжэнь]]</text>
      <sha1>3q1tolf3x0gpbqbcpl82yi0oti9dp46</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Шэньчжэнь</title>
    <ns>14</ns>
    <id>785099</id>
    <revision>
      <id>3643169</id>
      <timestamp>2026-08-16T14:21:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Қытайдағы субпровинциялық қалалар]] [[Санат:Гуандунның префектуралық деңгейдегі әкімшілік бірліктері]] [[Санат:Қытайдың арнайы экономикалық аймақтары]] [[Санат:Інжу өзенінің атырауы]]</comment>
      <origin>3643169</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="348" sha1="lk6mxa0rvu43xqoait37fhbgj8vriha" xml:space="preserve">[[Санат:Қытайдағы субпровинциялық қалалар]]
[[Санат:Гуандунның префектуралық деңгейдегі әкімшілік бірліктері]]
[[Санат:Қытайдың арнайы экономикалық аймақтары]]
[[Санат:Інжу өзенінің атырауы]]</text>
      <sha1>lk6mxa0rvu43xqoait37fhbgj8vriha</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Қытайдағы субпровинциялық қалалар</title>
    <ns>14</ns>
    <id>785100</id>
    <revision>
      <id>3643170</id>
      <timestamp>2026-08-16T14:24:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Қытайдың префектуралық деңгейдегі әкімшілік бірліктері]] [[Санат:Қытай қалалары]]</comment>
      <origin>3643170</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="162" sha1="3w1beeg7gubev6yqonpb8r7b8a5fzja" xml:space="preserve">[[Санат:Қытайдың префектуралық деңгейдегі әкімшілік бірліктері]]
[[Санат:Қытай қалалары]]</text>
      <sha1>3w1beeg7gubev6yqonpb8r7b8a5fzja</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Қытайдың префектуралық деңгейдегі әкімшілік бірліктері</title>
    <ns>14</ns>
    <id>785101</id>
    <revision>
      <id>3643173</id>
      <timestamp>2026-08-16T14:59:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Қытай әкімшілік-аумақтық құрылысы]] [[Санат:Префектуралар]] [[Санат:Екінші деңгейлі әкімшілік бірліктер]] [[Санат:Қытай провинциялары бойынша санаттар]]</comment>
      <origin>3643173</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="288" sha1="pgttn41nn6g3mml1q5650mg7pwht974" xml:space="preserve">[[Санат:Қытай әкімшілік-аумақтық құрылысы]]
[[Санат:Префектуралар]]
[[Санат:Екінші деңгейлі әкімшілік бірліктер]]
[[Санат:Қытай провинциялары бойынша санаттар]]</text>
      <sha1>pgttn41nn6g3mml1q5650mg7pwht974</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>(1463) Норденмаркия</title>
    <ns>0</ns>
    <id>785102</id>
    <revision>
      <id>3643175</id>
      <timestamp>2026-08-16T15:06:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ерден Карсыбеков</username>
        <id>3744</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1463) Норденмаркия | symbol = | image =  | caption =  | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = И. Вяйсяля | discovered = 6.02.1938 | mp_name = | alt_names = 1938 CB, 1925 UB,&lt;br&gt;1925 WJ, 1938 EE,&lt;br&gt;1950 FD | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = &lt;ref&gt;[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1463 JPL Small-Body Database]&lt;/ref&gt;...</comment>
      <origin>3643175</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1776" sha1="2y73szt4vw2zioi6ny086ss0bmjxziy" xml:space="preserve">{{Infobox Planet
| minorplanet = yes
| width = 25em
| bgcolour = #D6D6D6
| name = (1463) Норденмаркия
| symbol =
| image = 
| caption = 
| discovery = yes
| discovery_ref =
| discoverer = И. Вяйсяля
| discovered = 6.02.1938
| mp_name =
| alt_names = 1938 CB, 1925 UB,&lt;br&gt;1925 WJ, 1938 EE,&lt;br&gt;1950 FD
| mp_category = Негізгі белдеу
| orbit_ref = &lt;ref&gt;[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1463 JPL Small-Body Database]&lt;/ref&gt;
| epoch = 21.11.2025
| aphelion = 3,76172 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]]
| perihelion = 2,53626 а. б.
| semimajor = 3,14899 а. б.
| eccentricity = 0,194579
| period = 5,63 жыл
| avg_speed = 16,74 ш/с
| inclination = 7,2604°
| asc_node = 329,085°
| mean_anomaly = 336,912°
| arg_perihelion = 80,287°
| satellites =
| physical_characteristics = yes
| dimensions = 36,5 шақырым 
| mass =
| density =
| surface_grav =
| escape_velocity =
| sidereal_day =
| axial_tilt =
| pole_ecliptic_lat =
| pole_ecliptic_lon =
| albedo = 0,031
| temperatures=
| temp_name1 =
| mean_temp_1 =
| max_temp_1 =
| temp_name2 =
| max_temp_2 = 
| spectral_type = 
| abs_magnitude = 10,6}}
'''(1463) Норденмаркия''' — [[Негізгі белдеу]]дің арғы шетінде айналып жатқан [[астероид]].

Оны 1938 жылдың 6 ақпанында [[Ирьё Вяйсяля]] [[Турку обсерваториясы]]нда ашты.

Швед астрономы [[Нильс Норденмарк]]тың (1867–1962) құрметіне орай аталды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Тағы қараңыз ==
* [[Астероидтар тізімі (1401—1500)]]
[[Санат:Астероидтар]]</text>
      <sha1>2y73szt4vw2zioi6ny086ss0bmjxziy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>(1464) Армистиция</title>
    <ns>0</ns>
    <id>785103</id>
    <revision>
      <id>3643176</id>
      <timestamp>2026-08-16T15:13:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ерден Карсыбеков</username>
        <id>3744</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1464) Армистиция | symbol =  | image = [[Сурет:1464Armisticia (Lightcurve Inversion).png|220px|]] | caption = Шамалық пішіні | discovery = yes | discovery_ref =  | discoverer = Ж. ван Бисбрук | discovered = 11.11.1939 | mp_name = | alt_names = 1937 LJ, 1939 VO,&lt;br&gt;1955 YN, 1974 HF&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;,&lt;br&gt;A908 YD | mp_category = Негізгі белдеу |...</comment>
      <origin>3643176</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2084" sha1="q3gcjkpo5j2jl4p4tinu8s7bkjcya9l" xml:space="preserve">{{Infobox Planet
| minorplanet = yes
| width = 25em
| bgcolour = #D6D6D6
| name = (1464) Армистиция
| symbol = 
| image = [[Сурет:1464Armisticia (Lightcurve Inversion).png|220px|]]
| caption = Шамалық пішіні
| discovery = yes
| discovery_ref = 
| discoverer = Ж. ван Бисбрук
| discovered = 11.11.1939
| mp_name =
| alt_names = 1937 LJ, 1939 VO,&lt;br&gt;1955 YN, 1974 HF&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;,&lt;br&gt;A908 YD
| mp_category = Негізгі белдеу
| orbit_ref = &lt;ref&gt;[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1464 JPL Small-Body Database]&lt;/ref&gt;
| epoch = 21.11.2025
| aphelion = 3,14087 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]]
| perihelion = 2,86842 а. б.
| semimajor = 3,00464 а. б.
| eccentricity = 0,045337
| period = 5,20 жыл
| avg_speed = 17,19 ш/с
| inclination = 11,5447°
| asc_node = 86,5505°
| mean_anomaly = 104,9062°
| arg_perihelion = 61,1324°
| satellites =
| physical_characteristics = yes
| dimensions = 23 шақырым
| mass =
| density =
| surface_grav =
| escape_velocity =
| sidereal_day =
| axial_tilt =
| pole_ecliptic_lat =
| pole_ecliptic_lon =
| albedo = 0,126
| temperatures=
| temp_name1 =
| mean_temp_1 =
| max_temp_1 =
| temp_name2 =
| max_temp_2 =  
| spectral_type = 
| abs_magnitude = 11,0}}
'''(1464) Армистиция''' — [[Негізгі белдеу]]ге жатқызылатын [[астероид]].

Оны 1939 жылдың 11 қарашасында [[Жорж ван Бисбрук]] [[Йеркс обсерваториясы]]нда ашты.

Armistice сөзі ағылшыннан «бітім» деп аударылады. Бұл астероидтың атауы [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]]тың аяқталуына әкелген 1918 жылдың 11 қарашасында қолдары қойылған бітім шартына байланысты.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Тағы қараңыз ==
* [[Астероидтар тізімі (1401—1500)]]
[[Санат:Астероидтар]]</text>
      <sha1>q3gcjkpo5j2jl4p4tinu8s7bkjcya9l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>(1465) Автонома</title>
    <ns>0</ns>
    <id>785104</id>
    <revision>
      <id>3643179</id>
      <timestamp>2026-08-16T15:20:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ерден Карсыбеков</username>
        <id>3744</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1465) Автонома | symbol =  | image =  | caption =  | discovery = yes | discovery_ref =  | discoverer = Арно Вахман | discovered = 20.03.1938 | mp_name = | alt_names = 1938 FA, 1938 EQ,&lt;br&gt;1950 QJ, 1975 EW&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;,&lt;br&gt;1975 LD | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = &lt;ref&gt;[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1465 JPL Small-Body Datab...</comment>
      <origin>3643179</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1851" sha1="d9qlndf1r8czvu9ubnxy0ynd8sk1v01" xml:space="preserve">{{Infobox Planet
| minorplanet = yes
| width = 25em
| bgcolour = #D6D6D6
| name = (1465) Автонома
| symbol = 
| image = 
| caption = 
| discovery = yes
| discovery_ref = 
| discoverer = Арно Вахман
| discovered = 20.03.1938
| mp_name =
| alt_names = 1938 FA, 1938 EQ,&lt;br&gt;1950 QJ, 1975 EW&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;,&lt;br&gt;1975 LD
| mp_category = Негізгі белдеу
| orbit_ref = &lt;ref&gt;[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1465 JPL Small-Body Database]&lt;/ref&gt;
| epoch = 21.11.2025
| aphelion = 3,56445 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]]
| perihelion = 2,48724 а. б.
| semimajor = 3,02585 а. б.
| eccentricity = 0,178001
| period = 5,27 жыл
| avg_speed = 17,12 ш/с
| inclination = 9,9227°
| asc_node = 166,9205°
| mean_anomaly = 193,0675°
| arg_perihelion = 50,2276°
| satellites =
| physical_characteristics = yes
| dimensions = 18,1 шақырым
| mass =
| density =
| surface_grav =
| escape_velocity =
| sidereal_day =
| axial_tilt =
| pole_ecliptic_lat =
| pole_ecliptic_lon =
| albedo = 0,123
| temperatures=
| temp_name1 =
| mean_temp_1 =
| max_temp_1 =
| temp_name2 =
| max_temp_2 =  
| spectral_type = 
| abs_magnitude = 11,6}}
'''(1465) Автонома''' — [[Негізгі белдеу]]ге жатқызылатын [[астероид]].

Оны 1938 жылдың 20 наурызында [[Арно Вахман]] [[Гамбург обсерваториясы]]нда ашты.

Оңтүстік Америкадағы неміс астрономдарына қонақжайлылығын танытқан Universidad Autonoma de El Salvador мекемесінің құрметіне аталды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Тағы қараңыз ==
* [[Астероидтар тізімі (1401—1500)]]
[[Санат:Астероидтар]]</text>
      <sha1>d9qlndf1r8czvu9ubnxy0ynd8sk1v01</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Қытай провинциялары бойынша санаттар</title>
    <ns>14</ns>
    <id>785105</id>
    <revision>
      <id>3643180</id>
      <timestamp>2026-08-16T15:25:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Қытай провинциялары]] [[Санат:Бірінші деңгейлі әкімшілік бірліктер бойынша санаттар]]</comment>
      <origin>3643180</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="169" sha1="7g09q86xti97xutps5offtl288wgzl3" xml:space="preserve">[[Санат:Қытай провинциялары]]
[[Санат:Бірінші деңгейлі әкімшілік бірліктер бойынша санаттар]]</text>
      <sha1>7g09q86xti97xutps5offtl288wgzl3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>(1466) Мюндлерия</title>
    <ns>0</ns>
    <id>785106</id>
    <revision>
      <id>3643181</id>
      <timestamp>2026-08-16T15:25:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ерден Карсыбеков</username>
        <id>3744</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1466) Мюндлерия | symbol = | image =  | caption =  | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Карл Райнмут | discovered = 31.05.1938 | mp_name = | alt_names = 1938 KA, 1950 UK,&lt;br&gt;1952 DF&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, 1963 DJ,&lt;br&gt;A923 GA | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = &lt;ref&gt;[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1466 JPL Small-Body Dat...</comment>
      <origin>3643181</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1817" sha1="19t3hw4m0uovgy4uts2r39zpvu35e29" xml:space="preserve">{{Infobox Planet
| minorplanet = yes
| width = 25em
| bgcolour = #D6D6D6
| name = (1466) Мюндлерия
| symbol =
| image = 
| caption = 
| discovery = yes
| discovery_ref =
| discoverer = Карл Райнмут
| discovered = 31.05.1938
| mp_name =
| alt_names = 1938 KA, 1950 UK,&lt;br&gt;1952 DF&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, 1963 DJ,&lt;br&gt;A923 GA
| mp_category = Негізгі белдеу
| orbit_ref = &lt;ref&gt;[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1466 JPL Small-Body Database]&lt;/ref&gt;
| epoch = 4.09.2017
| aphelion = 2,7498 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]]
| perihelion = 2,0041 а. б.
| semimajor = 2,3769 а. б.
| eccentricity = 0,1569
| period = 3,66 жыл
| avg_speed = 
| inclination = 13,147°
| asc_node = 155,01°
| mean_anomaly = 247,59°
| arg_perihelion = 74,772°
| satellites =
| physical_characteristics = yes
| dimensions = 23,08±0,34 шақырым
| mass =
| density =
| surface_grav =
| escape_velocity =
| sidereal_day =
| axial_tilt =
| pole_ecliptic_lat =
| pole_ecliptic_lon =
| albedo = 0,058±0,002
| temperatures=
| temp_name1 =
| mean_temp_1 =
| max_temp_1 =
| temp_name2 =
| max_temp_2 =  
| spectral_type = C
| abs_magnitude = 12,1}}
'''(1466) Мюндлерия''' — [[Негізгі белдеу]]ге жатқызылатын [[астероид]].

Оны 1938 жылдың 31 мамырында [[Карл Вильгельм Райнмут]] [[Гейдельберг обсерваториясы]]нда ашты.

Гейдельбергте істеген неміс астрономы [[Макс Мюндлер]]дің (1876–1969) құрметіне орай аталды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Тағы қараңыз ==
* [[Астероидтар тізімі (1401—1500)]]
[[Санат:Астероидтар]]</text>
      <sha1>19t3hw4m0uovgy4uts2r39zpvu35e29</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>(1467) Машона</title>
    <ns>0</ns>
    <id>785107</id>
    <revision>
      <id>3643182</id>
      <timestamp>2026-08-16T15:29:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ерден Карсыбеков</username>
        <id>3744</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1467) Машона | symbol = | image =  | caption =  | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Сирил Джексон | discovered = 30.07.1938 | mp_name = | alt_names = 1938 OE, 1930 DL,&lt;br&gt;1936 DK, 1936 FA&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;,&lt;br&gt;1948 EG, A923 CB | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = &lt;ref&gt;[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1467 JPL Small-Bod...</comment>
      <origin>3643182</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1859" sha1="0zec5m70sk26efz1acx1t7v2rcnt61s" xml:space="preserve">{{Infobox Planet
| minorplanet = yes
| width = 25em
| bgcolour = #D6D6D6
| name = (1467) Машона
| symbol =
| image = 
| caption = 
| discovery = yes
| discovery_ref =
| discoverer = Сирил Джексон
| discovered = 30.07.1938
| mp_name =
| alt_names = 1938 OE, 1930 DL,&lt;br&gt;1936 DK, 1936 FA&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;,&lt;br&gt;1948 EG, A923 CB
| mp_category = Негізгі белдеу
| orbit_ref = &lt;ref&gt;[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1467 JPL Small-Body Database]&lt;/ref&gt;
| epoch = 4.09.2017
| aphelion = 3,8268 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]]
| perihelion = 2,9485 а. б.
| semimajor = 3,3877 а. б.
| eccentricity = 0,1296
| period = 6,24 жыл
| avg_speed = 
| inclination = 21,910°
| asc_node = 326,50°
| mean_anomaly = 255,30°
| arg_perihelion = 349,55°
| satellites =
| physical_characteristics = yes
| dimensions = 89–108 шақырым
| mass =
| density =
| surface_grav =
| escape_velocity =
| sidereal_day =
| axial_tilt =
| pole_ecliptic_lat =
| pole_ecliptic_lon =
| albedo = 0,0609±0,0111
| temperatures=
| temp_name1 =
| mean_temp_1 =
| max_temp_1 =
| temp_name2 =
| max_temp_2 =  
| spectral_type = GC
| abs_magnitude = 8,57}}
'''(1467) Машона''' — [[Негізгі белдеу]]дің арғы шетінде айналып жатқан [[астероид]].

Оны 1938 жылдың 30 шілдесінде [[Сирил Джексон]] [[Йоханнесбург обсерваториясы]]нда ашты.

Негізімен оңтүстік-шығыс Африканың Зимбабве елінде мекендейтін [[Шона (халық)|халықтың]] атымен аталды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Тағы қараңыз ==
* [[Астероидтар тізімі (1401—1500)]]
[[Санат:Астероидтар]]</text>
      <sha1>0zec5m70sk26efz1acx1t7v2rcnt61s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Украина қорғаныс министрлерінің тізімі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>785108</id>
    <revision>
      <id>3643183</id>
      <timestamp>2026-08-16T16:06:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Мемлекеттік қызмет  |қызметі          = Украина Қорғаныс министрі  |шынайы атауы     = {{lang|uk|Міністр оборони України}}  |ел               = Украина  |эмблема          = Штандарт Міністра оборони України.svg  |эмблема ені      =   |эмблеманың аты   = Министр штандарты  |қазіргі          = '''Е...</comment>
      <origin>3643183</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4302" sha1="q8ta92seyh7otskaus0qissdunv3t92" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қызмет
 |қызметі          = Украина Қорғаныс министрі
 |шынайы атауы     = {{lang|uk|Міністр оборони України}}
 |ел               = Украина
 |эмблема          = Штандарт Міністра оборони України.svg
 |эмблема ені      = 
 |эмблеманың аты   = Министр штандарты
 |қазіргі          = '''[[Евгений Леонидович Хмара|Евгений Хмара]]''' ({{м.а.}})
 |тағайындалған    = 16 шілде 2026 жылдан бері
 |портреті         = Yevheniy Khmara (cropped 1x1).jpg
 |портреттің ені   = 
 |портреттің тақырыбы  = 
 |басшылық етеді       = [[Украина Қорғаныс министрлігі]]
 |басқару түрі     = [[Министр]]
 |резиденция       = 
 |бағынады         = [[Украина президенті|Президент]]&lt;br&gt;[[Украина премьер-министрі|Премьер-министр]]
 |ұсынылады        = Президент
 |мүше             = [[Украина Министрлер Кабинеті|Министрлер Кабинеті]]&lt;br&gt;[[Украина Ұлттық қауіпсіздік және қорғаныс кеңесі|Ұлттық қауіпсіздік және қорғаныс кеңесі]]
 |тағайындалды     = Президент&lt;br&gt;[[Верховна Рада]] қабылдайды
 |өкілеттігінің мерзімі = 
 |айлығы           = 
 |орынбасары       = 
 |ізашары          = {{ublist
  |Қорғаныс халық комиссары
  |(1944–1945)
  |Әскер істері халық министрі
  |(1918–1927)
}}
 |пайда болды      = 3 қыркүйек 1991
 |таратылды        = 
 |ізбасары         = 
 |біріншісі        = [[Константин Петрович Морозов|Константин Морозов]]
 |соңғысы          = 
 |сайты            = 
}}
'''Украина Қорғаныс министрі''' ({{lang-uk|Міністр оборони України}}) — [[Украина Қарулы күштері]]н ({{lang|uk|ЗСУ}}) басқаратын [[Украина Қорғаныс министрлігі]]нің басшысы. Қорғаныс министрін [[Украина президенті]] ұсынады да, [[Верховна Рада]] көпшілік даусы арқылы тағайындайды.&lt;ref name=&quot;Heletei appointed Ukrainian defense minister LV&quot;/&gt; 2019 жылғы 1 қаңтардан бастап Украинада әскери салаға азаматтық бақылау енгізілді: Қорғаныс министрі әскерден тыс азамат тұлға болғаны жөн.{{efn|Сонда да оның әскерден жақында отставкасын жариялаған адам болғаны да мүмкін.}}&lt;ref name=&quot;818Poltorak537&quot;&gt;[https://www.unian.info/politics/10297725-poltorak-quits-military-service-continues-to-lead-defense-ministry-as-civilian-poroshenko.html Poltorak quits military service, continues to lead Defense ministry as civilian – Poroshenko], [[УНІАН]] (13 қазан 2018)&lt;br&gt;[https://en.interfax.com.ua/news/general/537818.html Poltorak quits military service to continue leading Ukrainian Defense Ministry as civilian], [[Інтерфакс Україна]] (13 қазан 2018)&lt;/ref&gt;

ЗСУ — [[Ресей Қарулы күштері]]нен кейінгі Еуропадағы екінші ең ірі әскер. 1991 жылы [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одағы]]нан Украина тәуелсіздік алғаннан бері елде уақытша міндетін атқарушыларды есептемегенде, 17 Қорғаныс министрі болды.

== Министрлер тізімі ==

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Украина қорғаныс министрлері| ]]</text>
      <sha1>q8ta92seyh7otskaus0qissdunv3t92</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643206</id>
      <parentid>3643183</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T17:19:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <origin>3643206</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11100" sha1="dgbafu6hyyg0q85ldtvieu78k75ouez" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қызмет
 |қызметі          = Украина Қорғаныс министрі
 |шынайы атауы     = {{lang|uk|Міністр оборони України}}
 |ел               = Украина
 |эмблема          = Штандарт Міністра оборони України.svg
 |эмблема ені      = 
 |эмблеманың аты   = Министр штандарты
 |қазіргі          = '''[[Евгений Леонидович Хмара|Евгений Хмара]]''' ({{м.а.}})
 |тағайындалған    = 16 шілде 2026 жылдан бері
 |портреті         = Yevheniy Khmara (cropped 1x1).jpg
 |портреттің ені   = 
 |портреттің тақырыбы  = 
 |басшылық етеді       = [[Украина Қорғаныс министрлігі]]
 |басқару түрі     = [[Министр]]
 |резиденция       = 
 |бағынады         = [[Украина президенті|Президент]]&lt;br&gt;[[Украина премьер-министрі|Премьер-министр]]
 |ұсынылады        = Президент
 |мүше             = [[Украина Министрлер Кабинеті|Министрлер Кабинеті]]&lt;br&gt;[[Украина Ұлттық қауіпсіздік және қорғаныс кеңесі|Ұлттық қауіпсіздік және қорғаныс кеңесі]]
 |тағайындалды     = Президент&lt;br&gt;[[Верховна Рада]] қабылдайды
 |өкілеттігінің мерзімі = 
 |айлығы           = 
 |орынбасары       = 
 |ізашары          = {{ublist
  |Қорғаныс халық комиссары
  |(1944–1945)
  |Әскер істері халық министрі
  |(1918–1927)
}}
 |пайда болды      = 3 қыркүйек 1991
 |таратылды        = 
 |ізбасары         = 
 |біріншісі        = [[Константин Петрович Морозов|Константин Морозов]]
 |соңғысы          = 
 |сайты            = 
}}
'''Украина Қорғаныс министрі''' ({{lang-uk|Міністр оборони України}}) — [[Украина Қарулы күштері]]н ({{lang|uk|ЗСУ}}) басқаратын [[Украина Қорғаныс министрлігі]]нің басшысы. Қорғаныс министрін [[Украина президенті]] ұсынады да, [[Верховна Рада]] көпшілік даусы арқылы тағайындайды.&lt;ref name=&quot;Heletei appointed Ukrainian defense minister LV&quot;/&gt; 2019 жылғы 1 қаңтардан бастап Украинада әскери салаға азаматтық бақылау енгізілді: Қорғаныс министрі әскерден тыс азамат тұлға болғаны жөн.{{efn|Сонда да оның әскерден жақында отставкасын жариялаған адам болғаны да мүмкін.}}&lt;ref name=&quot;818Poltorak537&quot;&gt;[https://www.unian.info/politics/10297725-poltorak-quits-military-service-continues-to-lead-defense-ministry-as-civilian-poroshenko.html Poltorak quits military service, continues to lead Defense ministry as civilian – Poroshenko], [[УНІАН]] (13 қазан 2018)&lt;br&gt;[https://en.interfax.com.ua/news/general/537818.html Poltorak quits military service to continue leading Ukrainian Defense Ministry as civilian], [[Інтерфакс Україна]] (13 қазан 2018)&lt;/ref&gt;

ЗСУ — [[Ресей Қарулы күштері]]нен кейінгі Еуропадағы екінші ең ірі әскер. 1991 жылы [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одағы]]нан Украина тәуелсіздік алғаннан бері елде уақытша міндетін атқарушыларды есептемегенде, 17 Қорғаныс министрі болды.

== Министрлер тізімі ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! class=unsortable rowspan=&quot;2&quot;| {{Abbr|№|Нөмірі}}
! class=unsortable rowspan=&quot;2&quot;| Суреті
! rowspan=&quot;2&quot;| Аты-жөні
! class=unsortable colspan=&quot;3&quot;| Қызметі
! colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Саяси партиясы
! class=unsortable rowspan=&quot;2&quot;| [[Украина президенті|Президент(тер)і]]
! class=unsortable rowspan=&quot;2&quot; | {{Abbr|Дер.|Дереккөздер}}
|-
! class=unsortable| Бастады
! class=unsortable| Аяқтады
! class=unsortable| Мерзімі
|-
| 1
| [[Сурет:Kostyantyn Morozov (cropped).jpg|frameless|upright=0.3]]
| [[генерал-полковник]] {{small|({{comment|отс.|Отставкадағы}})}}&lt;br&gt;{{sortname|Константин Петрович|Морозов}}
| 2 қыркүйек 1991
| 4 қазан 1993
| 2 жыл,&lt;br&gt;27 күн
| bgcolor=CDCDCD|
| [[Партиясыз]]
| rowspan=3| [[Сурет:Leonid Kravchuk.jpg|85px]]&lt;br&gt;{{sortname|Леонид Макарович|Кравчук}}
|-style=&quot;background:#e6e6aa;&quot;
| {{м.а.}}
| [[Сурет:No image.svg|frameless|upright=0.3]]
| генерал-полковник&lt;br&gt;{{sortname|Иван Васильевич|Бижан}}
| 4 қазан 1993
| 8 қазан 1993
| 4 күн
| bgcolor=CDCDCD|
| [[Партиясыз]]
| 
|-
| 2
| [[Сурет:No image.svg|frameless|upright=0.3]]
| [[Украина армиясының генералы|Армия генералы]]&lt;br&gt;{{sortname|Виталий Григорьевич|Радецкий}}
| 8 қазан 1993
| 25 тамыз 1994
| 321 күн
| bgcolor=CDCDCD|
| [[Партиясыз]]
| 
|-
| bgcolor=e6e6aa| {{м.а.}}
| rowspan=2| [[Сурет:Valeriy Shmarov.jpg|frameless|upright=0.3]]
| rowspan=2| {{sortname|Валерий Николаевич|Шмаров}}
| bgcolor=e6e6aa| 25 тамыз 1994
| bgcolor=e6e6aa| 10 қазан 1994
| bgcolor=e6e6aa| 46 күн
| rowspan=2 bgcolor=CDCDCD|
| rowspan=2| [[Партиясыз]]
| rowspan=6| [[Сурет:Leonid Kuchma in 1999.jpg|85px]]&lt;br&gt;{{sortname|Леонид Данилович|Кучма}}
| 
|-
| 3
| 10 қазан 1994
| 8 шілде 1996
| 1 жыл,&lt;br&gt;272 күн
|-
| 4
| [[Сурет:Oleksandr Kuzmuk (cropped).jpg|frameless|upright=0.3]]
| Армия генералы&lt;br&gt;{{sortname|Александр Иванович|Кузьмук}}
| 11 шілде 1996
| 24 қазан 2001
| 5 жыл,&lt;br&gt;105 күн
| bgcolor=003F81|
| [[Аймақтар партиясы]]
| 
|-
| 5
| [[Сурет:Volodymyr Shkidchenko.jpg|frameless|upright=0.3]]
| Армия генералы&lt;br&gt;{{sortname|Владимир Петрович|Шкидченко}}
| 12 қараша 2001
| 25 маусым 2003
| 1 жыл,&lt;br&gt;224 күн
| bgcolor=CDCDCD|
| [[Партиясыз]]
| 
|-
| 6
| [[Сурет:Yevhen Marchuk (cropped).jpg|frameless|upright=0.3]]
| Армия генералы {{small|({{comment|отс.|Отставкадағы}})}}&lt;br&gt;{{sortname|Евгений Кириллович|Марчук}}
| 25 маусым 2003
| 23 қыркүйек 2004
| 1 жыл,&lt;br&gt;90 күн
| bgcolor=BF1E24|
| [[Украина Социал-демократиялық одағы|Социал-демократиялық одақ]]
| 
|-
| (4)
| [[Сурет:Oleksandr Kuzmuk (cropped).jpg|frameless|upright=0.3]]
| Армия генералы&lt;br&gt;{{sortname|Александр Иванович|Кузьмук}}
| 24 қыркүйек 2004
| 3 ақпан 2005
| 133 күн
| bgcolor=003F81|
| [[Аймақтар партиясы]]
| 
|-
| 7
| [[Сурет:Msc 2006-Saturday, 16.00 - 18.00-Grytsenko.jpg|frameless|upright=0.3]]
| {{sortname|Анатолий Степанович|Гриценко}}
| 4 ақпан 2005
| 18 желтоқсан 2007
| 2 жыл,&lt;br&gt;317 күн
| bgcolor=FF8C00|
| [[Біздің Украина]]
| rowspan=3| [[Сурет:Wiktor Juschtschenko, Präsident der Ukraine, in der Universität Zürich.jpg|85px]]&lt;br&gt;{{sortname|Виктор Андреевич|Ющенко}}
| 
|-
| 8
| [[Сурет:Yuriy Yekhanurov 2013.jpg|frameless|upright=0.3]]
| {{sortname|Юрий Иванович|Ехануров}}
| 18 желтоқсан 2007
| 5 маусым 2009
| 1 жыл,&lt;br&gt;169 күн
| bgcolor=90BEDC|
| [[Жандану (партия, Украина)|Жандану]]
| 
|-bgcolor=e6e6aa
| {{м.а.}}
| [[Сурет:Иващенко (cropped).jpg|frameless|upright=0.3]]
| {{sortname|Валерий Владимирович|Иващенко}}
| 5 маусым 2009
| 11 наурыз 2010
| 279 күн
| bgcolor=CDCDCD|
| [[Партиясыз]]
| 
|-
| 9
| [[Сурет:Mykhailo Yezhel (cropped).jpg|frameless|upright=0.3]]
| [[Адмирал]] {{small|({{comment|Отс.|Отставкадағы}})}}&lt;br&gt;{{sortname|Михаил Брониславович|Ежель}}
| 11 наурыз 2010
| 8 ақпан 2012
| 1 жыл,&lt;br&gt;334 күн
| bgcolor=CDCDCD|
| [[Партиясыз]]
| rowspan=3| [[Сурет:Viktor Yanukovych in March 2013 (cropped).jpg|85px]]&lt;br&gt;{{sortname|Виктор Фёдорович|Янукович}}
| 
|-
| 10
| [[Сурет:НДУ 6 Саламатін Дмитро Альбертович.jpg|frameless|upright=0.3]]
| {{sortname|Дмитрий Альбертович|Саламатин}}
| 8 ақпан 2012
| 24 желтоқсан 2012
| 320 күн
| bgcolor=003F81|
| [[Аймақтар партиясы]]
| 
|-
| 11
| [[Сурет:Pavlo Lebedyev.jpg|frameless|upright=0.3]]
| {{sortname|Павел Валентинович|Лебедев}}
| 24 желтоқсан 2012
| 27 ақпан 2014
| 1 жыл,&lt;br&gt;65 күн
| bgcolor=003F81|
| [[Аймақтар партиясы]]
| 
|-
| –
| [[Сурет:Volodymyr Zamana.jpg|frameless|upright=0.3]]
| генерал-полковник&lt;br&gt;{{sortname|Владимир Михайлович|Замана}}&lt;br&gt;{{small|комиссар ретінде}}
| 22 ақпан 2014
| 27 ақпан 2014
| 5 күн
| bgcolor=CDCDCD|
| [[Партиясыз]]
| rowspan=3| [[Сурет:Oleksandr Turchynov in August 2014.jpg|85px]]&lt;br&gt;{{sortname|Александр Валентинович|Турчинов}}
| 
|-bgcolor=e6e6aa
| {{м.а.}}
| [[Сурет:Тенюх Ігор Йосипович (cropped).jpg|frameless|upright=0.3]]
| адмирал&lt;br&gt;{{sortname|Игорь Иосифович|Тенюх}}
| 27 ақпан 2014
| 25 наурыз 2014
| 26 күн
| bgcolor=0E294D|
| [[Свобода (партия, Украина)|Свобода]]
| 
|-bgcolor=e6e6aa
| {{м.а.}}
| [[Сурет:Тенюх Ігор Йосипович (cropped).jpg|frameless|upright=0.3]]
| генерал-полковник&lt;br&gt;{{sortname|Михаил Владимирович|Коваль}}
| 27 ақпан 2014
| 25 наурыз 2014
| 26 күн
| bgcolor=0E294D|
| [[Свобода (партия, Украина)|Свобода]]
| 
|-
|}

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Украина қорғаныс министрлері| ]]</text>
      <sha1>dgbafu6hyyg0q85ldtvieu78k75ouez</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643209</id>
      <parentid>3643206</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T18:57:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>/* Министрлер тізімі */</comment>
      <origin>3643209</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14047" sha1="4ohvmexegew80rz3ifjzdgu726656j0" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қызмет
 |қызметі          = Украина Қорғаныс министрі
 |шынайы атауы     = {{lang|uk|Міністр оборони України}}
 |ел               = Украина
 |эмблема          = Штандарт Міністра оборони України.svg
 |эмблема ені      = 
 |эмблеманың аты   = Министр штандарты
 |қазіргі          = '''[[Евгений Леонидович Хмара|Евгений Хмара]]''' ({{м.а.}})
 |тағайындалған    = 16 шілде 2026 жылдан бері
 |портреті         = Yevheniy Khmara (cropped 1x1).jpg
 |портреттің ені   = 
 |портреттің тақырыбы  = 
 |басшылық етеді       = [[Украина Қорғаныс министрлігі]]
 |басқару түрі     = [[Министр]]
 |резиденция       = 
 |бағынады         = [[Украина президенті|Президент]]&lt;br&gt;[[Украина премьер-министрі|Премьер-министр]]
 |ұсынылады        = Президент
 |мүше             = [[Украина Министрлер Кабинеті|Министрлер Кабинеті]]&lt;br&gt;[[Украина Ұлттық қауіпсіздік және қорғаныс кеңесі|Ұлттық қауіпсіздік және қорғаныс кеңесі]]
 |тағайындалды     = Президент&lt;br&gt;[[Верховна Рада]] қабылдайды
 |өкілеттігінің мерзімі = 
 |айлығы           = 
 |орынбасары       = 
 |ізашары          = {{ublist
  |Қорғаныс халық комиссары
  |(1944–1945)
  |Әскер істері халық министрі
  |(1918–1927)
}}
 |пайда болды      = 3 қыркүйек 1991
 |таратылды        = 
 |ізбасары         = 
 |біріншісі        = [[Константин Петрович Морозов|Константин Морозов]]
 |соңғысы          = 
 |сайты            = 
}}
'''Украина Қорғаныс министрі''' ({{lang-uk|Міністр оборони України}}) — [[Украина Қарулы күштері]]н ({{lang|uk|ЗСУ}}) басқаратын [[Украина Қорғаныс министрлігі]]нің басшысы. Қорғаныс министрін [[Украина президенті]] ұсынады да, [[Верховна Рада]] көпшілік даусы арқылы тағайындайды.&lt;ref name=&quot;Heletei appointed Ukrainian defense minister LV&quot;/&gt; 2019 жылғы 1 қаңтардан бастап Украинада әскери салаға азаматтық бақылау енгізілді: Қорғаныс министрі әскерден тыс азамат тұлға болғаны жөн.{{efn|Сонда да оның әскерден жақында отставкасын жариялаған адам болғаны да мүмкін.}}&lt;ref name=&quot;818Poltorak537&quot;&gt;[https://www.unian.info/politics/10297725-poltorak-quits-military-service-continues-to-lead-defense-ministry-as-civilian-poroshenko.html Poltorak quits military service, continues to lead Defense ministry as civilian – Poroshenko], [[УНІАН]] (13 қазан 2018)&lt;br&gt;[https://en.interfax.com.ua/news/general/537818.html Poltorak quits military service to continue leading Ukrainian Defense Ministry as civilian], [[Інтерфакс Україна]] (13 қазан 2018)&lt;/ref&gt;

ЗСУ — [[Ресей Қарулы күштері]]нен кейінгі Еуропадағы екінші ең ірі әскер. 1991 жылы [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одағы]]нан Украина тәуелсіздік алғаннан бері елде уақытша міндетін атқарушыларды есептемегенде, 17 Қорғаныс министрі болды.

== Министрлер тізімі ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! class=unsortable rowspan=&quot;2&quot;| {{Abbr|№|Нөмірі}}
! class=unsortable rowspan=&quot;2&quot;| Суреті
! rowspan=&quot;2&quot;| Аты-жөні
! class=unsortable colspan=&quot;3&quot;| Қызметі
! colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Саяси партиясы
! class=unsortable rowspan=&quot;2&quot;| [[Украина президенті|Президент(тер)і]]
! class=unsortable rowspan=&quot;2&quot; | {{Abbr|Дер.|Дереккөздер}}
|-
! class=unsortable| Бастады
! class=unsortable| Аяқтады
! class=unsortable| Мерзімі
|-
| 1
| [[Сурет:Kostyantyn Morozov (cropped).jpg|frameless|upright=0.3]]
| [[генерал-полковник]] {{small|({{comment|отс.|Отставкадағы}})}}&lt;br&gt;{{sortname|Константин Петрович|Морозов}}
| 2 қыркүйек 1991
| 4 қазан 1993
| 2 жыл,&lt;br&gt;27 күн
| bgcolor=CDCDCD|
| [[Партиясыз]]
| rowspan=3| [[Сурет:Leonid Kravchuk.jpg|85px]]&lt;br&gt;{{sortname|Леонид Макарович|Кравчук}}
|-style=&quot;background:#e6e6aa;&quot;
| {{м.а.}}
| [[Сурет:No image.svg|frameless|upright=0.3]]
| генерал-полковник&lt;br&gt;{{sortname|Иван Васильевич|Бижан}}
| 4 қазан 1993
| 8 қазан 1993
| 4 күн
| bgcolor=CDCDCD|
| [[Партиясыз]]
| 
|-
| 2
| [[Сурет:No image.svg|frameless|upright=0.3]]
| [[Украина армиясының генералы|Армия генералы]]&lt;br&gt;{{sortname|Виталий Григорьевич|Радецкий}}
| 8 қазан 1993
| 25 тамыз 1994
| 321 күн
| bgcolor=CDCDCD|
| [[Партиясыз]]
| 
|-
| bgcolor=e6e6aa| {{м.а.}}
| rowspan=2| [[Сурет:Valeriy Shmarov.jpg|frameless|upright=0.3]]
| rowspan=2| {{sortname|Валерий Николаевич|Шмаров}}
| bgcolor=e6e6aa| 25 тамыз 1994
| bgcolor=e6e6aa| 10 қазан 1994
| bgcolor=e6e6aa| 46 күн
| rowspan=2 bgcolor=CDCDCD|
| rowspan=2| [[Партиясыз]]
| rowspan=6| [[Сурет:Leonid Kuchma in 1999.jpg|85px]]&lt;br&gt;{{sortname|Леонид Данилович|Кучма}}
| 
|-
| 3
| 10 қазан 1994
| 8 шілде 1996
| 1 жыл,&lt;br&gt;272 күн
|-
| 4
| [[Сурет:Oleksandr Kuzmuk (cropped).jpg|frameless|upright=0.3]]
| Армия генералы&lt;br&gt;{{sortname|Александр Иванович|Кузьмук}}
| 11 шілде 1996
| 24 қазан 2001
| 5 жыл,&lt;br&gt;105 күн
| bgcolor=003F81|
| [[Аймақтар партиясы]]
| 
|-
| 5
| [[Сурет:Volodymyr Shkidchenko.jpg|frameless|upright=0.3]]
| Армия генералы&lt;br&gt;{{sortname|Владимир Петрович|Шкидченко}}
| 12 қараша 2001
| 25 маусым 2003
| 1 жыл,&lt;br&gt;224 күн
| bgcolor=CDCDCD|
| [[Партиясыз]]
| 
|-
| 6
| [[Сурет:Yevhen Marchuk (cropped).jpg|frameless|upright=0.3]]
| Армия генералы {{small|({{comment|отс.|Отставкадағы}})}}&lt;br&gt;{{sortname|Евгений Кириллович|Марчук}}
| 25 маусым 2003
| 23 қыркүйек 2004
| 1 жыл,&lt;br&gt;90 күн
| bgcolor=BF1E24|
| [[Украина Социал-демократиялық одағы|Социал-демократиялық одақ]]
| 
|-
| (4)
| [[Сурет:Oleksandr Kuzmuk (cropped).jpg|frameless|upright=0.3]]
| Армия генералы&lt;br&gt;{{sortname|Александр Иванович|Кузьмук}}
| 24 қыркүйек 2004
| 3 ақпан 2005
| 133 күн
| bgcolor=003F81|
| [[Аймақтар партиясы]]
| 
|-
| 7
| [[Сурет:Msc 2006-Saturday, 16.00 - 18.00-Grytsenko.jpg|frameless|upright=0.3]]
| {{sortname|Анатолий Степанович|Гриценко}}
| 4 ақпан 2005
| 18 желтоқсан 2007
| 2 жыл,&lt;br&gt;317 күн
| bgcolor=FF8C00|
| [[Біздің Украина]]
| rowspan=3| [[Сурет:Wiktor Juschtschenko, Präsident der Ukraine, in der Universität Zürich.jpg|85px]]&lt;br&gt;{{sortname|Виктор Андреевич|Ющенко}}
| 
|-
| 8
| [[Сурет:Yuriy Yekhanurov 2013.jpg|frameless|upright=0.3]]
| {{sortname|Юрий Иванович|Ехануров}}
| 18 желтоқсан 2007
| 5 маусым 2009
| 1 жыл,&lt;br&gt;169 күн
| bgcolor=90BEDC|
| [[Жандану (партия, Украина)|Жандану]]
| 
|-bgcolor=e6e6aa
| {{м.а.}}
| [[Сурет:Иващенко (cropped).jpg|frameless|upright=0.3]]
| {{sortname|Валерий Владимирович|Иващенко}}
| 5 маусым 2009
| 11 наурыз 2010
| 279 күн
| bgcolor=CDCDCD|
| [[Партиясыз]]
| 
|-
| 9
| [[Сурет:Mykhailo Yezhel (cropped).jpg|frameless|upright=0.3]]
| [[Адмирал]] {{small|({{comment|Отс.|Отставкадағы}})}}&lt;br&gt;{{sortname|Михаил Брониславович|Ежель}}
| 11 наурыз 2010
| 8 ақпан 2012
| 1 жыл,&lt;br&gt;334 күн
| bgcolor=CDCDCD|
| [[Партиясыз]]
| rowspan=3| [[Сурет:Viktor Yanukovych in March 2013 (cropped).jpg|85px]]&lt;br&gt;{{sortname|Виктор Фёдорович|Янукович}}
| 
|-
| 10
| [[Сурет:НДУ 6 Саламатін Дмитро Альбертович.jpg|frameless|upright=0.3]]
| {{sortname|Дмитрий Альбертович|Саламатин}}
| 8 ақпан 2012
| 24 желтоқсан 2012
| 320 күн
| bgcolor=003F81|
| [[Аймақтар партиясы]]
| 
|-
| 11
| [[Сурет:Pavlo Lebedyev.jpg|frameless|upright=0.3]]
| {{sortname|Павел Валентинович|Лебедев}}
| 24 желтоқсан 2012
| 27 ақпан 2014
| 1 жыл,&lt;br&gt;65 күн
| bgcolor=003F81|
| [[Аймақтар партиясы]]
| 
|-
| –
| [[Сурет:Volodymyr Zamana.jpg|frameless|upright=0.3]]
| генерал-полковник&lt;br&gt;{{sortname|Владимир Михайлович|Замана}}&lt;br&gt;{{small|комиссар ретінде}}
| 22 ақпан 2014
| 27 ақпан 2014
| 5 күн
| bgcolor=CDCDCD|
| [[Партиясыз]]
| rowspan=3| [[Сурет:Oleksandr Turchynov in August 2014.jpg|85px]]&lt;br&gt;{{sortname|Александр Валентинович|Турчинов}}
| 
|-bgcolor=e6e6aa
| {{м.а.}}
| [[Сурет:Тенюх Ігор Йосипович (cropped).jpg|frameless|upright=0.3]]
| адмирал&lt;br&gt;{{sortname|Игорь Иосифович|Тенюх}}
| 27 ақпан 2014
| 25 наурыз 2014
| 26 күн
| bgcolor=0E294D|
| [[Свобода (партия, Украина)|Свобода]]
| 
|-bgcolor=e6e6aa
| {{м.а.}}
| [[Сурет:Mykhailo Koval photo (cropped).jpg|frameless|upright=0.3]]
| генерал-полковник&lt;br&gt;{{sortname|Михаил Владимирович|Коваль}}
| 25 наурыз 2014
| 3 шілде 2014
| 100 күн
| bgcolor=CDCDCD|
| [[Партиясыз]]
|-
| 13
| [[Сурет:Valeriy Heletey 2014 (cropped 1).jpg|frameless|upright=0.3]]
| генерал-полковник&lt;br&gt;{{sortname|Валерий Викторович|Гелетей}}
| 3 шілде 2014
| 14 қазан 2014
| 103 күн
| bgcolor=CDCDCD|
| [[Партиясыз]]
| rowspan=2| [[Сурет:Petro Poroshenko September 2014.jpg|85px]]&lt;br&gt;{{sortname|Пётр Алексеевич|Порошенко}}
|-
| 14
| [[Сурет:Stepan Poltorak portrait.jpg|frameless|upright=0.3]]
| Армия генералы&lt;br&gt;{{sortname|Степан Тимофеевич|Полторак}}
| 14 қазан 2014
| 29 тамыз 2019
| 4 жыл,&lt;br&gt;319 күн
| bgcolor=CDCDCD|
| [[Партиясыз]]
|-
| 15
| [[Сурет:Андрій Загороднюк КМУ.jpg|frameless|upright=0.3]]
| {{sortname|Андрей Павлович|Загороднюк}}
| 29 тамыз 2019
| 4 наурыз 2020
| 188 күн
| bgcolor=CDCDCD|
| [[Партиясыз]]
| rowspan=7| [[Сурет:A Dignified Peace Is Only Possible if Ukraine’s Interests Are Taken Into Account – Address by the President. (54962449740) (cropped).jpg|85px]]&lt;br&gt;{{sortname|Владимир Александрович|Зеленский}}
|-
| 16
| [[Сурет:Andriy Taran Photo (cropped).jpg|frameless|upright=0.3]]
| генерал-лейтенант {{small|({{comment|отс.|Отставкадағы}})}}&lt;br&gt;{{sortname|Андрей Васильевич|Таран}}
| 4 наурыз 2020
| 3 қараша 2021
| 1 жыл,&lt;br&gt;244 күн
| bgcolor=CDCDCD|
| [[Партиясыз]]
|-
| 17
| [[Сурет:Oleksii Reznikov official portrait (cropped).jpg|frameless|upright=0.3]]
| {{sortname|Алексей Юрьевич|Резников}}
| 4 қараша 2021
| 5 қыркүйек 2023
| 1 жыл,&lt;br&gt;305 күн
| bgcolor=CDCDCD|
| [[Партиясыз]]
|-
| 18
| [[Сурет:Министр обороны Украины Рустем Умеров (cropped).jpg|frameless|upright=0.3]]
| {{sortname|Рустем Энверович|Умеров}}
| 6 қыркүйек 2023
| 17 шілде 2025
| 1 жыл,&lt;br&gt;314 күн
| bgcolor=FA4616|
| [[Голос (партия)|Голос]]
|-
| 19
| [[Сурет:Министр обороны Украины Денис Шмыгаль (cropped).jpg|frameless|upright=0.3]]
| {{sortname|Денис Анатольевич|Шмыгаль}}
| 17 шілде 2025
| 13 қаңтар 2026
| 180 күн
| bgcolor=CDCDCD|
| [[Партиясыз]]
|-
| 20
| [[Сурет:Михайло Федоров (cropped).jpg|frameless|upright=0.3]]
| {{sortname|Михаил Альбертович|Фёдоров}}
| 14 қаңтар 2026
| 15 шілде 2026
| 183 күн
| bgcolor=CDCDCD|
| [[Партиясыз]]
|-bgcolor=e6e6aa
| {{м.а.}}
| [[Сурет:Yevhen Khmara.jpg|frameless|upright=0.3]]
| Генерал-майор&lt;br&gt;{{sortname|Евгений Леонидович|Хмара}}
| 16 шілде 2026
| {{қ.у.}}
| {{Age in years and days nts|2026|7|16}}
| bgcolor=CDCDCD|
| [[Партиясыз]]
|-
|}

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Украина қорғаныс министрлері| ]]</text>
      <sha1>4ohvmexegew80rz3ifjzdgu726656j0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643210</id>
      <parentid>3643209</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T18:58:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <origin>3643210</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14469" sha1="0wqo3ob68r5fgot9jefecnj1tr3377h" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қызмет
 |қызметі          = Украина Қорғаныс министрі
 |шынайы атауы     = {{lang|uk|Міністр оборони України}}
 |ел               = Украина
 |эмблема          = Штандарт Міністра оборони України.svg
 |эмблема ені      = 
 |эмблеманың аты   = Министр штандарты
 |қазіргі          = '''[[Евгений Леонидович Хмара|Евгений Хмара]]''' ({{м.а.}})
 |тағайындалған    = 16 шілде 2026 жылдан бері
 |портреті         = Yevheniy Khmara (cropped 1x1).jpg
 |портреттің ені   = 
 |портреттің тақырыбы  = 
 |басшылық етеді       = [[Украина Қорғаныс министрлігі]]
 |басқару түрі     = [[Министр]]
 |резиденция       = 
 |бағынады         = [[Украина президенті|Президент]]&lt;br&gt;[[Украина премьер-министрі|Премьер-министр]]
 |ұсынылады        = Президент
 |мүше             = [[Украина Министрлер Кабинеті|Министрлер Кабинеті]]&lt;br&gt;[[Украина Ұлттық қауіпсіздік және қорғаныс кеңесі|Ұлттық қауіпсіздік және қорғаныс кеңесі]]
 |тағайындалды     = Президент&lt;br&gt;[[Верховна Рада]] қабылдайды
 |өкілеттігінің мерзімі = 
 |айлығы           = 
 |орынбасары       = 
 |ізашары          = {{ublist
  |Қорғаныс халық комиссары
  |(1944–1945)
  |Әскер істері халық министрі
  |(1918–1927)
}}
 |пайда болды      = 3 қыркүйек 1991
 |таратылды        = 
 |ізбасары         = 
 |біріншісі        = [[Константин Петрович Морозов|Константин Морозов]]
 |соңғысы          = 
 |сайты            = 
}}
'''Украина Қорғаныс министрі''' ({{lang-uk|Міністр оборони України}}) — [[Украина Қарулы күштері]]н ({{lang|uk|ЗСУ}}) басқаратын [[Украина Қорғаныс министрлігі]]нің басшысы. Қорғаныс министрін [[Украина президенті]] ұсынады да, [[Верховна Рада]] көпшілік даусы арқылы тағайындайды.&lt;ref name=&quot;Heletei appointed Ukrainian defense minister LV&quot;/&gt; 2019 жылғы 1 қаңтардан бастап Украинада әскери салаға азаматтық бақылау енгізілді: Қорғаныс министрі әскерден тыс азамат тұлға болғаны жөн.{{efn|Сонда да оның әскерден жақында отставкасын жариялаған адам болғаны да мүмкін.}}&lt;ref name=&quot;818Poltorak537&quot;&gt;[https://www.unian.info/politics/10297725-poltorak-quits-military-service-continues-to-lead-defense-ministry-as-civilian-poroshenko.html Poltorak quits military service, continues to lead Defense ministry as civilian – Poroshenko], [[УНІАН]] (13 қазан 2018)&lt;br&gt;[https://en.interfax.com.ua/news/general/537818.html Poltorak quits military service to continue leading Ukrainian Defense Ministry as civilian], [[Інтерфакс Україна]] (13 қазан 2018)&lt;/ref&gt;

ЗСУ — [[Ресей Қарулы күштері]]нен кейінгі Еуропадағы екінші ең ірі әскер. 1991 жылы [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одағы]]нан Украина тәуелсіздік алғаннан бері елде уақытша міндетін атқарушыларды есептемегенде, 17 Қорғаныс министрі болды.

== Министрлер тізімі ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! class=unsortable rowspan=&quot;2&quot;| {{Abbr|№|Нөмірі}}
! class=unsortable rowspan=&quot;2&quot;| Суреті
! rowspan=&quot;2&quot;| Аты-жөні
! class=unsortable colspan=&quot;3&quot;| Қызметі
! colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Саяси партиясы
! class=unsortable rowspan=&quot;2&quot;| [[Украина президенті|Президент(тер)і]]
! class=unsortable rowspan=&quot;2&quot; | {{Abbr|Дер.|Дереккөздер}}
|-
! class=unsortable| Бастады
! class=unsortable| Аяқтады
! class=unsortable| Мерзімі
|-
| 1
| [[Сурет:Kostyantyn Morozov (cropped).jpg|frameless|upright=0.3]]
| [[генерал-полковник]] {{small|({{comment|отс.|Отставкадағы}})}}&lt;br&gt;{{sortname|Константин Петрович|Морозов}}
| 2 қыркүйек 1991
| 4 қазан 1993
| 2 жыл,&lt;br&gt;27 күн
| bgcolor=CDCDCD|
| [[Партиясыз]]
| rowspan=3| [[Сурет:Leonid Kravchuk.jpg|85px]]&lt;br&gt;{{sortname|Леонид Макарович|Кравчук}}
|-style=&quot;background:#e6e6aa;&quot;
| {{м.а.}}
| [[Сурет:No image.svg|frameless|upright=0.3]]
| генерал-полковник&lt;br&gt;{{sortname|Иван Васильевич|Бижан}}
| 4 қазан 1993
| 8 қазан 1993
| 4 күн
| bgcolor=CDCDCD|
| [[Партиясыз]]
| 
|-
| 2
| [[Сурет:No image.svg|frameless|upright=0.3]]
| [[Украина армиясының генералы|Армия генералы]]&lt;br&gt;{{sortname|Виталий Григорьевич|Радецкий}}
| 8 қазан 1993
| 25 тамыз 1994
| 321 күн
| bgcolor=CDCDCD|
| [[Партиясыз]]
| 
|-
| bgcolor=e6e6aa| {{м.а.}}
| rowspan=2| [[Сурет:Valeriy Shmarov.jpg|frameless|upright=0.3]]
| rowspan=2| {{sortname|Валерий Николаевич|Шмаров}}
| bgcolor=e6e6aa| 25 тамыз 1994
| bgcolor=e6e6aa| 10 қазан 1994
| bgcolor=e6e6aa| 46 күн
| rowspan=2 bgcolor=CDCDCD|
| rowspan=2| [[Партиясыз]]
| rowspan=6| [[Сурет:Leonid Kuchma in 1999.jpg|85px]]&lt;br&gt;{{sortname|Леонид Данилович|Кучма}}
| 
|-
| 3
| 10 қазан 1994
| 8 шілде 1996
| 1 жыл,&lt;br&gt;272 күн
|-
| 4
| [[Сурет:Oleksandr Kuzmuk (cropped).jpg|frameless|upright=0.3]]
| Армия генералы&lt;br&gt;{{sortname|Александр Иванович|Кузьмук}}
| 11 шілде 1996
| 24 қазан 2001
| 5 жыл,&lt;br&gt;105 күн
| bgcolor=003F81|
| [[Аймақтар партиясы]]
| 
|-
| 5
| [[Сурет:Volodymyr Shkidchenko.jpg|frameless|upright=0.3]]
| Армия генералы&lt;br&gt;{{sortname|Владимир Петрович|Шкидченко}}
| 12 қараша 2001
| 25 маусым 2003
| 1 жыл,&lt;br&gt;224 күн
| bgcolor=CDCDCD|
| [[Партиясыз]]
| 
|-
| 6
| [[Сурет:Yevhen Marchuk (cropped).jpg|frameless|upright=0.3]]
| Армия генералы {{small|({{comment|отс.|Отставкадағы}})}}&lt;br&gt;{{sortname|Евгений Кириллович|Марчук}}
| 25 маусым 2003
| 23 қыркүйек 2004
| 1 жыл,&lt;br&gt;90 күн
| bgcolor=BF1E24|
| [[Украина Социал-демократиялық одағы|Социал-демократиялық одақ]]
| 
|-
| (4)
| [[Сурет:Oleksandr Kuzmuk (cropped).jpg|frameless|upright=0.3]]
| Армия генералы&lt;br&gt;{{sortname|Александр Иванович|Кузьмук}}
| 24 қыркүйек 2004
| 3 ақпан 2005
| 133 күн
| bgcolor=003F81|
| [[Аймақтар партиясы]]
| 
|-
| 7
| [[Сурет:Msc 2006-Saturday, 16.00 - 18.00-Grytsenko.jpg|frameless|upright=0.3]]
| {{sortname|Анатолий Степанович|Гриценко}}
| 4 ақпан 2005
| 18 желтоқсан 2007
| 2 жыл,&lt;br&gt;317 күн
| bgcolor=FF8C00|
| [[Біздің Украина]]
| rowspan=3| [[Сурет:Wiktor Juschtschenko, Präsident der Ukraine, in der Universität Zürich.jpg|85px]]&lt;br&gt;{{sortname|Виктор Андреевич|Ющенко}}
| 
|-
| 8
| [[Сурет:Yuriy Yekhanurov 2013.jpg|frameless|upright=0.3]]
| {{sortname|Юрий Иванович|Ехануров}}
| 18 желтоқсан 2007
| 5 маусым 2009
| 1 жыл,&lt;br&gt;169 күн
| bgcolor=90BEDC|
| [[Жандану (партия, Украина)|Жандану]]
| 
|-bgcolor=e6e6aa
| {{м.а.}}
| [[Сурет:Иващенко (cropped).jpg|frameless|upright=0.3]]
| {{sortname|Валерий Владимирович|Иващенко}}
| 5 маусым 2009
| 11 наурыз 2010
| 279 күн
| bgcolor=CDCDCD|
| [[Партиясыз]]
| 
|-
| 9
| [[Сурет:Mykhailo Yezhel (cropped).jpg|frameless|upright=0.3]]
| [[Адмирал]] {{small|({{comment|Отс.|Отставкадағы}})}}&lt;br&gt;{{sortname|Михаил Брониславович|Ежель}}
| 11 наурыз 2010
| 8 ақпан 2012
| 1 жыл,&lt;br&gt;334 күн
| bgcolor=CDCDCD|
| [[Партиясыз]]
| rowspan=3| [[Сурет:Viktor Yanukovych in March 2013 (cropped).jpg|85px]]&lt;br&gt;{{sortname|Виктор Фёдорович|Янукович}}
| 
|-
| 10
| [[Сурет:НДУ 6 Саламатін Дмитро Альбертович.jpg|frameless|upright=0.3]]
| {{sortname|Дмитрий Альбертович|Саламатин}}
| 8 ақпан 2012
| 24 желтоқсан 2012
| 320 күн
| bgcolor=003F81|
| [[Аймақтар партиясы]]
| 
|-
| 11
| [[Сурет:Pavlo Lebedyev.jpg|frameless|upright=0.3]]
| {{sortname|Павел Валентинович|Лебедев}}
| 24 желтоқсан 2012
| 27 ақпан 2014
| 1 жыл,&lt;br&gt;65 күн
| bgcolor=003F81|
| [[Аймақтар партиясы]]
| 
|-
| –
| [[Сурет:Volodymyr Zamana.jpg|frameless|upright=0.3]]
| генерал-полковник&lt;br&gt;{{sortname|Владимир Михайлович|Замана}}&lt;br&gt;{{small|комиссар ретінде}}
| 22 ақпан 2014
| 27 ақпан 2014
| 5 күн
| bgcolor=CDCDCD|
| [[Партиясыз]]
| rowspan=3| [[Сурет:Oleksandr Turchynov in August 2014.jpg|85px]]&lt;br&gt;{{sortname|Александр Валентинович|Турчинов}}
| 
|-bgcolor=e6e6aa
| {{м.а.}}
| [[Сурет:Тенюх Ігор Йосипович (cropped).jpg|frameless|upright=0.3]]
| адмирал&lt;br&gt;{{sortname|Игорь Иосифович|Тенюх}}
| 27 ақпан 2014
| 25 наурыз 2014
| 26 күн
| bgcolor=0E294D|
| [[Свобода (партия, Украина)|Свобода]]
| 
|-bgcolor=e6e6aa
| {{м.а.}}
| [[Сурет:Mykhailo Koval photo (cropped).jpg|frameless|upright=0.3]]
| генерал-полковник&lt;br&gt;{{sortname|Михаил Владимирович|Коваль}}
| 25 наурыз 2014
| 3 шілде 2014
| 100 күн
| bgcolor=CDCDCD|
| [[Партиясыз]]
| 
|-
| 13
| [[Сурет:Valeriy Heletey 2014 (cropped 1).jpg|frameless|upright=0.3]]
| генерал-полковник&lt;br&gt;{{sortname|Валерий Викторович|Гелетей}}
| 3 шілде 2014
| 14 қазан 2014
| 103 күн
| bgcolor=CDCDCD|
| [[Партиясыз]]
| rowspan=2| [[Сурет:Petro Poroshenko September 2014.jpg|85px]]&lt;br&gt;{{sortname|Пётр Алексеевич|Порошенко}}
| &lt;ref name=&quot;Heletei appointed Ukrainian defense minister LV&quot;&gt;[https://www.bbc.com/news/world-europe-28144334 Ukraine's new defence minister promises Crimea victory], [[BBC News]] (3 шілде 2014)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IFAX-20140703&quot;&gt;[https://en.interfax.com.ua/news/general/211936.html Heletei appointed Ukrainian defense minister], [[Інтерфакс Україна]] (3 шілде 2014)&lt;/ref&gt;
|-
| 14
| [[Сурет:Stepan Poltorak portrait.jpg|frameless|upright=0.3]]
| Армия генералы&lt;br&gt;{{sortname|Степан Тимофеевич|Полторак}}
| 14 қазан 2014
| 29 тамыз 2019
| 4 жыл,&lt;br&gt;319 күн
| bgcolor=CDCDCD|
| [[Партиясыз]]
| 
|-
| 15
| [[Сурет:Андрій Загороднюк КМУ.jpg|frameless|upright=0.3]]
| {{sortname|Андрей Павлович|Загороднюк}}
| 29 тамыз 2019
| 4 наурыз 2020
| 188 күн
| bgcolor=CDCDCD|
| [[Партиясыз]]
| rowspan=7| [[Сурет:A Dignified Peace Is Only Possible if Ukraine’s Interests Are Taken Into Account – Address by the President. (54962449740) (cropped).jpg|85px]]&lt;br&gt;{{sortname|Владимир Александрович|Зеленский}}
| 
|-
| 16
| [[Сурет:Andriy Taran Photo (cropped).jpg|frameless|upright=0.3]]
| генерал-лейтенант {{small|({{comment|отс.|Отставкадағы}})}}&lt;br&gt;{{sortname|Андрей Васильевич|Таран}}
| 4 наурыз 2020
| 3 қараша 2021
| 1 жыл,&lt;br&gt;244 күн
| bgcolor=CDCDCD|
| [[Партиясыз]]
| 
|-
| 17
| [[Сурет:Oleksii Reznikov official portrait (cropped).jpg|frameless|upright=0.3]]
| {{sortname|Алексей Юрьевич|Резников}}
| 4 қараша 2021
| 5 қыркүйек 2023
| 1 жыл,&lt;br&gt;305 күн
| bgcolor=CDCDCD|
| [[Партиясыз]]
| 
|-
| 18
| [[Сурет:Министр обороны Украины Рустем Умеров (cropped).jpg|frameless|upright=0.3]]
| {{sortname|Рустем Энверович|Умеров}}
| 6 қыркүйек 2023
| 17 шілде 2025
| 1 жыл,&lt;br&gt;314 күн
| bgcolor=FA4616|
| [[Голос (партия)|Голос]]
| 
|-
| 19
| [[Сурет:Министр обороны Украины Денис Шмыгаль (cropped).jpg|frameless|upright=0.3]]
| {{sortname|Денис Анатольевич|Шмыгаль}}
| 17 шілде 2025
| 13 қаңтар 2026
| 180 күн
| bgcolor=CDCDCD|
| [[Партиясыз]]
| 
|-
| 20
| [[Сурет:Михайло Федоров (cropped).jpg|frameless|upright=0.3]]
| {{sortname|Михаил Альбертович|Фёдоров}}
| 14 қаңтар 2026
| 15 шілде 2026
| 183 күн
| bgcolor=CDCDCD|
| [[Партиясыз]]
| 
|-bgcolor=e6e6aa
| {{м.а.}}
| [[Сурет:Yevhen Khmara.jpg|frameless|upright=0.3]]
| Генерал-майор&lt;br&gt;{{sortname|Евгений Леонидович|Хмара}}
| 16 шілде 2026
| {{қ.у.}}
| {{Age in years and days nts|2026|7|16}}
| bgcolor=CDCDCD|
| [[Партиясыз]]
| 
|-
|}

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Украина қорғаныс министрлері| ]]</text>
      <sha1>0wqo3ob68r5fgot9jefecnj1tr3377h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643211</id>
      <parentid>3643210</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T19:01:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <origin>3643211</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14469" sha1="drbqteknl09hjgf9pw3jn546jph55my" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қызмет
 |қызметі          = Украина Қорғаныс министрі
 |шынайы атауы     = {{lang|uk|Міністр оборони України}}
 |ел               = Украина
 |эмблема          = Штандарт Міністра оборони України.svg
 |эмблема ені      = 
 |эмблеманың аты   = Министр штандарты
 |қазіргі          = '''[[Евгений Леонидович Хмара|Евгений Хмара]]''' ({{м.а.}})
 |тағайындалған    = 16 шілде 2026 жылдан бері
 |портреті         = Yevheniy Khmara (cropped 1x1).jpg
 |портреттің ені   = 
 |портреттің тақырыбы  = 
 |басшылық етеді       = [[Украина Қорғаныс министрлігі]]
 |басқару түрі     = [[Министр]]
 |резиденция       = 
 |бағынады         = [[Украина президенті|Президент]]&lt;br&gt;[[Украина премьер-министрі|Премьер-министр]]
 |ұсынылады        = Президент
 |мүше             = [[Украина Министрлер Кабинеті|Министрлер Кабинеті]]&lt;br&gt;[[Украина Ұлттық қауіпсіздік және қорғаныс кеңесі|Ұлттық қауіпсіздік және қорғаныс кеңесі]]
 |тағайындалды     = Президент&lt;br&gt;[[Верховна Рада]] қабылдайды
 |өкілеттігінің мерзімі = 
 |айлығы           = 
 |орынбасары       = 
 |ізашары          = {{ublist
  |Қорғаныс халық комиссары
  |(1944–1945)
  |Әскер істері халық министрі
  |(1918–1927)
}}
 |пайда болды      = 3 қыркүйек 1991
 |таратылды        = 
 |ізбасары         = 
 |біріншісі        = [[Константин Петрович Морозов|Константин Морозов]]
 |соңғысы          = 
 |сайты            = 
}}
'''Украина Қорғаныс министрі''' ({{lang-uk|Міністр оборони України}}) — [[Украина Қарулы күштері]]н ({{lang|uk|ЗСУ}}) басқаратын [[Украина Қорғаныс министрлігі]]нің басшысы. Қорғаныс министрін [[Украина президенті]] ұсынады да, [[Верховна Рада]] көпшілік даусы арқылы тағайындайды.&lt;ref name=&quot;Heletei appointed Ukrainian defense minister LV&quot;/&gt; 2019 жылғы 1 қаңтардан бастап Украинада әскери салаға азаматтық бақылау енгізілді: Қорғаныс министрі әскерден тыс азамат тұлға болғаны жөн.{{efn|Сонда да оның әскерден жақында отставкасын жариялаған адам болғаны да мүмкін.}}&lt;ref name=&quot;818Poltorak537&quot;&gt;[https://www.unian.info/politics/10297725-poltorak-quits-military-service-continues-to-lead-defense-ministry-as-civilian-poroshenko.html Poltorak quits military service, continues to lead Defense ministry as civilian – Poroshenko], [[УНІАН]] (13 қазан 2018)&lt;br&gt;[https://en.interfax.com.ua/news/general/537818.html Poltorak quits military service to continue leading Ukrainian Defense Ministry as civilian], [[Інтерфакс Україна]] (13 қазан 2018)&lt;/ref&gt;

ЗСУ — [[Ресей Қарулы күштері]]нен кейінгі Еуропадағы екінші ең ірі әскер. 1991 жылы [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одағы]]нан Украина тәуелсіздік алғаннан бері елде уақытша міндетін атқарушыларды есептемегенде, 19 Қорғаныс министрі болды.

== Министрлер тізімі ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! class=unsortable rowspan=&quot;2&quot;| {{Abbr|№|Нөмірі}}
! class=unsortable rowspan=&quot;2&quot;| Суреті
! rowspan=&quot;2&quot;| Аты-жөні
! class=unsortable colspan=&quot;3&quot;| Қызметі
! colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Саяси партиясы
! class=unsortable rowspan=&quot;2&quot;| [[Украина президенті|Президент(тер)і]]
! class=unsortable rowspan=&quot;2&quot; | {{Abbr|Дер.|Дереккөздер}}
|-
! class=unsortable| Бастады
! class=unsortable| Аяқтады
! class=unsortable| Мерзімі
|-
| 1
| [[Сурет:Kostyantyn Morozov (cropped).jpg|frameless|upright=0.3]]
| [[генерал-полковник]] {{small|({{comment|отс.|Отставкадағы}})}}&lt;br&gt;{{sortname|Константин Петрович|Морозов}}
| 2 қыркүйек 1991
| 4 қазан 1993
| 2 жыл,&lt;br&gt;27 күн
| bgcolor=CDCDCD|
| [[Партиясыз]]
| rowspan=3| [[Сурет:Leonid Kravchuk.jpg|85px]]&lt;br&gt;{{sortname|Леонид Макарович|Кравчук}}
|-style=&quot;background:#e6e6aa;&quot;
| {{м.а.}}
| [[Сурет:No image.svg|frameless|upright=0.3]]
| генерал-полковник&lt;br&gt;{{sortname|Иван Васильевич|Бижан}}
| 4 қазан 1993
| 8 қазан 1993
| 4 күн
| bgcolor=CDCDCD|
| [[Партиясыз]]
| 
|-
| 2
| [[Сурет:No image.svg|frameless|upright=0.3]]
| [[Украина армиясының генералы|Армия генералы]]&lt;br&gt;{{sortname|Виталий Григорьевич|Радецкий}}
| 8 қазан 1993
| 25 тамыз 1994
| 321 күн
| bgcolor=CDCDCD|
| [[Партиясыз]]
| 
|-
| bgcolor=e6e6aa| {{м.а.}}
| rowspan=2| [[Сурет:Valeriy Shmarov.jpg|frameless|upright=0.3]]
| rowspan=2| {{sortname|Валерий Николаевич|Шмаров}}
| bgcolor=e6e6aa| 25 тамыз 1994
| bgcolor=e6e6aa| 10 қазан 1994
| bgcolor=e6e6aa| 46 күн
| rowspan=2 bgcolor=CDCDCD|
| rowspan=2| [[Партиясыз]]
| rowspan=6| [[Сурет:Leonid Kuchma in 1999.jpg|85px]]&lt;br&gt;{{sortname|Леонид Данилович|Кучма}}
| 
|-
| 3
| 10 қазан 1994
| 8 шілде 1996
| 1 жыл,&lt;br&gt;272 күн
|-
| 4
| [[Сурет:Oleksandr Kuzmuk (cropped).jpg|frameless|upright=0.3]]
| Армия генералы&lt;br&gt;{{sortname|Александр Иванович|Кузьмук}}
| 11 шілде 1996
| 24 қазан 2001
| 5 жыл,&lt;br&gt;105 күн
| bgcolor=003F81|
| [[Аймақтар партиясы]]
| 
|-
| 5
| [[Сурет:Volodymyr Shkidchenko.jpg|frameless|upright=0.3]]
| Армия генералы&lt;br&gt;{{sortname|Владимир Петрович|Шкидченко}}
| 12 қараша 2001
| 25 маусым 2003
| 1 жыл,&lt;br&gt;224 күн
| bgcolor=CDCDCD|
| [[Партиясыз]]
| 
|-
| 6
| [[Сурет:Yevhen Marchuk (cropped).jpg|frameless|upright=0.3]]
| Армия генералы {{small|({{comment|отс.|Отставкадағы}})}}&lt;br&gt;{{sortname|Евгений Кириллович|Марчук}}
| 25 маусым 2003
| 23 қыркүйек 2004
| 1 жыл,&lt;br&gt;90 күн
| bgcolor=BF1E24|
| [[Украина Социал-демократиялық одағы|Социал-демократиялық одақ]]
| 
|-
| (4)
| [[Сурет:Oleksandr Kuzmuk (cropped).jpg|frameless|upright=0.3]]
| Армия генералы&lt;br&gt;{{sortname|Александр Иванович|Кузьмук}}
| 24 қыркүйек 2004
| 3 ақпан 2005
| 133 күн
| bgcolor=003F81|
| [[Аймақтар партиясы]]
| 
|-
| 7
| [[Сурет:Msc 2006-Saturday, 16.00 - 18.00-Grytsenko.jpg|frameless|upright=0.3]]
| {{sortname|Анатолий Степанович|Гриценко}}
| 4 ақпан 2005
| 18 желтоқсан 2007
| 2 жыл,&lt;br&gt;317 күн
| bgcolor=FF8C00|
| [[Біздің Украина]]
| rowspan=3| [[Сурет:Wiktor Juschtschenko, Präsident der Ukraine, in der Universität Zürich.jpg|85px]]&lt;br&gt;{{sortname|Виктор Андреевич|Ющенко}}
| 
|-
| 8
| [[Сурет:Yuriy Yekhanurov 2013.jpg|frameless|upright=0.3]]
| {{sortname|Юрий Иванович|Ехануров}}
| 18 желтоқсан 2007
| 5 маусым 2009
| 1 жыл,&lt;br&gt;169 күн
| bgcolor=90BEDC|
| [[Жандану (партия, Украина)|Жандану]]
| 
|-bgcolor=e6e6aa
| {{м.а.}}
| [[Сурет:Иващенко (cropped).jpg|frameless|upright=0.3]]
| {{sortname|Валерий Владимирович|Иващенко}}
| 5 маусым 2009
| 11 наурыз 2010
| 279 күн
| bgcolor=CDCDCD|
| [[Партиясыз]]
| 
|-
| 9
| [[Сурет:Mykhailo Yezhel (cropped).jpg|frameless|upright=0.3]]
| [[Адмирал]] {{small|({{comment|Отс.|Отставкадағы}})}}&lt;br&gt;{{sortname|Михаил Брониславович|Ежель}}
| 11 наурыз 2010
| 8 ақпан 2012
| 1 жыл,&lt;br&gt;334 күн
| bgcolor=CDCDCD|
| [[Партиясыз]]
| rowspan=3| [[Сурет:Viktor Yanukovych in March 2013 (cropped).jpg|85px]]&lt;br&gt;{{sortname|Виктор Фёдорович|Янукович}}
| 
|-
| 10
| [[Сурет:НДУ 6 Саламатін Дмитро Альбертович.jpg|frameless|upright=0.3]]
| {{sortname|Дмитрий Альбертович|Саламатин}}
| 8 ақпан 2012
| 24 желтоқсан 2012
| 320 күн
| bgcolor=003F81|
| [[Аймақтар партиясы]]
| 
|-
| 11
| [[Сурет:Pavlo Lebedyev.jpg|frameless|upright=0.3]]
| {{sortname|Павел Валентинович|Лебедев}}
| 24 желтоқсан 2012
| 27 ақпан 2014
| 1 жыл,&lt;br&gt;65 күн
| bgcolor=003F81|
| [[Аймақтар партиясы]]
| 
|-
| –
| [[Сурет:Volodymyr Zamana.jpg|frameless|upright=0.3]]
| генерал-полковник&lt;br&gt;{{sortname|Владимир Михайлович|Замана}}&lt;br&gt;{{small|комиссар ретінде}}
| 22 ақпан 2014
| 27 ақпан 2014
| 5 күн
| bgcolor=CDCDCD|
| [[Партиясыз]]
| rowspan=3| [[Сурет:Oleksandr Turchynov in August 2014.jpg|85px]]&lt;br&gt;{{sortname|Александр Валентинович|Турчинов}}
| 
|-bgcolor=e6e6aa
| {{м.а.}}
| [[Сурет:Тенюх Ігор Йосипович (cropped).jpg|frameless|upright=0.3]]
| адмирал&lt;br&gt;{{sortname|Игорь Иосифович|Тенюх}}
| 27 ақпан 2014
| 25 наурыз 2014
| 26 күн
| bgcolor=0E294D|
| [[Свобода (партия, Украина)|Свобода]]
| 
|-bgcolor=e6e6aa
| {{м.а.}}
| [[Сурет:Mykhailo Koval photo (cropped).jpg|frameless|upright=0.3]]
| генерал-полковник&lt;br&gt;{{sortname|Михаил Владимирович|Коваль}}
| 25 наурыз 2014
| 3 шілде 2014
| 100 күн
| bgcolor=CDCDCD|
| [[Партиясыз]]
| 
|-
| 12
| [[Сурет:Valeriy Heletey 2014 (cropped 1).jpg|frameless|upright=0.3]]
| генерал-полковник&lt;br&gt;{{sortname|Валерий Викторович|Гелетей}}
| 3 шілде 2014
| 14 қазан 2014
| 103 күн
| bgcolor=CDCDCD|
| [[Партиясыз]]
| rowspan=2| [[Сурет:Petro Poroshenko September 2014.jpg|85px]]&lt;br&gt;{{sortname|Пётр Алексеевич|Порошенко}}
| &lt;ref name=&quot;Heletei appointed Ukrainian defense minister LV&quot;&gt;[https://www.bbc.com/news/world-europe-28144334 Ukraine's new defence minister promises Crimea victory], [[BBC News]] (3 шілде 2014)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IFAX-20140703&quot;&gt;[https://en.interfax.com.ua/news/general/211936.html Heletei appointed Ukrainian defense minister], [[Інтерфакс Україна]] (3 шілде 2014)&lt;/ref&gt;
|-
| 13
| [[Сурет:Stepan Poltorak portrait.jpg|frameless|upright=0.3]]
| Армия генералы&lt;br&gt;{{sortname|Степан Тимофеевич|Полторак}}
| 14 қазан 2014
| 29 тамыз 2019
| 4 жыл,&lt;br&gt;319 күн
| bgcolor=CDCDCD|
| [[Партиясыз]]
| 
|-
| 14
| [[Сурет:Андрій Загороднюк КМУ.jpg|frameless|upright=0.3]]
| {{sortname|Андрей Павлович|Загороднюк}}
| 29 тамыз 2019
| 4 наурыз 2020
| 188 күн
| bgcolor=CDCDCD|
| [[Партиясыз]]
| rowspan=7| [[Сурет:A Dignified Peace Is Only Possible if Ukraine’s Interests Are Taken Into Account – Address by the President. (54962449740) (cropped).jpg|85px]]&lt;br&gt;{{sortname|Владимир Александрович|Зеленский}}
| 
|-
| 15
| [[Сурет:Andriy Taran Photo (cropped).jpg|frameless|upright=0.3]]
| генерал-лейтенант {{small|({{comment|отс.|Отставкадағы}})}}&lt;br&gt;{{sortname|Андрей Васильевич|Таран}}
| 4 наурыз 2020
| 3 қараша 2021
| 1 жыл,&lt;br&gt;244 күн
| bgcolor=CDCDCD|
| [[Партиясыз]]
| 
|-
| 16
| [[Сурет:Oleksii Reznikov official portrait (cropped).jpg|frameless|upright=0.3]]
| {{sortname|Алексей Юрьевич|Резников}}
| 4 қараша 2021
| 5 қыркүйек 2023
| 1 жыл,&lt;br&gt;305 күн
| bgcolor=CDCDCD|
| [[Партиясыз]]
| 
|-
| 17
| [[Сурет:Министр обороны Украины Рустем Умеров (cropped).jpg|frameless|upright=0.3]]
| {{sortname|Рустем Энверович|Умеров}}
| 6 қыркүйек 2023
| 17 шілде 2025
| 1 жыл,&lt;br&gt;314 күн
| bgcolor=FA4616|
| [[Голос (партия)|Голос]]
| 
|-
| 18
| [[Сурет:Министр обороны Украины Денис Шмыгаль (cropped).jpg|frameless|upright=0.3]]
| {{sortname|Денис Анатольевич|Шмыгаль}}
| 17 шілде 2025
| 13 қаңтар 2026
| 180 күн
| bgcolor=CDCDCD|
| [[Партиясыз]]
| 
|-
| 19
| [[Сурет:Михайло Федоров (cropped).jpg|frameless|upright=0.3]]
| {{sortname|Михаил Альбертович|Фёдоров}}
| 14 қаңтар 2026
| 15 шілде 2026
| 183 күн
| bgcolor=CDCDCD|
| [[Партиясыз]]
| 
|-bgcolor=e6e6aa
| {{м.а.}}
| [[Сурет:Yevhen Khmara.jpg|frameless|upright=0.3]]
| Генерал-майор&lt;br&gt;{{sortname|Евгений Леонидович|Хмара}}
| 16 шілде 2026
| {{қ.у.}}
| {{Age in years and days nts|2026|7|16}}
| bgcolor=CDCDCD|
| [[Партиясыз]]
| 
|-
|}

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Украина қорғаныс министрлері| ]]</text>
      <sha1>drbqteknl09hjgf9pw3jn546jph55my</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643213</id>
      <parentid>3643211</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T19:01:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>/* Министрлер тізімі */</comment>
      <origin>3643213</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14469" sha1="0oqm8k3q4to7rv2aeaezn0jny9shndj" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қызмет
 |қызметі          = Украина Қорғаныс министрі
 |шынайы атауы     = {{lang|uk|Міністр оборони України}}
 |ел               = Украина
 |эмблема          = Штандарт Міністра оборони України.svg
 |эмблема ені      = 
 |эмблеманың аты   = Министр штандарты
 |қазіргі          = '''[[Евгений Леонидович Хмара|Евгений Хмара]]''' ({{м.а.}})
 |тағайындалған    = 16 шілде 2026 жылдан бері
 |портреті         = Yevheniy Khmara (cropped 1x1).jpg
 |портреттің ені   = 
 |портреттің тақырыбы  = 
 |басшылық етеді       = [[Украина Қорғаныс министрлігі]]
 |басқару түрі     = [[Министр]]
 |резиденция       = 
 |бағынады         = [[Украина президенті|Президент]]&lt;br&gt;[[Украина премьер-министрі|Премьер-министр]]
 |ұсынылады        = Президент
 |мүше             = [[Украина Министрлер Кабинеті|Министрлер Кабинеті]]&lt;br&gt;[[Украина Ұлттық қауіпсіздік және қорғаныс кеңесі|Ұлттық қауіпсіздік және қорғаныс кеңесі]]
 |тағайындалды     = Президент&lt;br&gt;[[Верховна Рада]] қабылдайды
 |өкілеттігінің мерзімі = 
 |айлығы           = 
 |орынбасары       = 
 |ізашары          = {{ublist
  |Қорғаныс халық комиссары
  |(1944–1945)
  |Әскер істері халық министрі
  |(1918–1927)
}}
 |пайда болды      = 3 қыркүйек 1991
 |таратылды        = 
 |ізбасары         = 
 |біріншісі        = [[Константин Петрович Морозов|Константин Морозов]]
 |соңғысы          = 
 |сайты            = 
}}
'''Украина Қорғаныс министрі''' ({{lang-uk|Міністр оборони України}}) — [[Украина Қарулы күштері]]н ({{lang|uk|ЗСУ}}) басқаратын [[Украина Қорғаныс министрлігі]]нің басшысы. Қорғаныс министрін [[Украина президенті]] ұсынады да, [[Верховна Рада]] көпшілік даусы арқылы тағайындайды.&lt;ref name=&quot;Heletei appointed Ukrainian defense minister LV&quot;/&gt; 2019 жылғы 1 қаңтардан бастап Украинада әскери салаға азаматтық бақылау енгізілді: Қорғаныс министрі әскерден тыс азамат тұлға болғаны жөн.{{efn|Сонда да оның әскерден жақында отставкасын жариялаған адам болғаны да мүмкін.}}&lt;ref name=&quot;818Poltorak537&quot;&gt;[https://www.unian.info/politics/10297725-poltorak-quits-military-service-continues-to-lead-defense-ministry-as-civilian-poroshenko.html Poltorak quits military service, continues to lead Defense ministry as civilian – Poroshenko], [[УНІАН]] (13 қазан 2018)&lt;br&gt;[https://en.interfax.com.ua/news/general/537818.html Poltorak quits military service to continue leading Ukrainian Defense Ministry as civilian], [[Інтерфакс Україна]] (13 қазан 2018)&lt;/ref&gt;

ЗСУ — [[Ресей Қарулы күштері]]нен кейінгі Еуропадағы екінші ең ірі әскер. 1991 жылы [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одағы]]нан Украина тәуелсіздік алғаннан бері елде уақытша міндетін атқарушыларды есептемегенде, 19 Қорғаныс министрі болды.

== Министрлер тізімі ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! class=unsortable rowspan=&quot;2&quot;| {{Abbr|№|Нөмірі}}
! class=unsortable rowspan=&quot;2&quot;| Суреті
! rowspan=&quot;2&quot;| Аты-жөні
! class=unsortable colspan=&quot;3&quot;| Қызметі
! colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Саяси партиясы
! class=unsortable rowspan=&quot;2&quot;| [[Украина президенті|Президент(тер)і]]
! class=unsortable rowspan=&quot;2&quot; | {{Abbr|Дер.|Дереккөздер}}
|-
! class=unsortable| Бастады
! class=unsortable| Аяқтады
! class=unsortable| Мерзімі
|-
| 1
| [[Сурет:Kostyantyn Morozov (cropped).jpg|frameless|upright=0.3]]
| [[генерал-полковник]] {{small|({{comment|отс.|Отставкадағы}})}}&lt;br&gt;{{sortname|Константин Петрович|Морозов}}
| 2 қыркүйек 1991
| 4 қазан 1993
| 2 жыл,&lt;br&gt;27 күн
| bgcolor=CDCDCD|
| [[Партиясыз]]
| rowspan=3| [[Сурет:Leonid Kravchuk.jpg|85px]]&lt;br&gt;{{sortname|Леонид Макарович|Кравчук}}
|-style=&quot;background:#e6e6aa;&quot;
| {{м.а.}}
| [[Сурет:No image.svg|frameless|upright=0.3]]
| генерал-полковник&lt;br&gt;{{sortname|Иван Васильевич|Бижан}}
| 4 қазан 1993
| 8 қазан 1993
| 4 күн
| bgcolor=CDCDCD|
| [[Партиясыз]]
| 
|-
| 2
| [[Сурет:No image.svg|frameless|upright=0.3]]
| [[Украина армиясының генералы|Армия генералы]]&lt;br&gt;{{sortname|Виталий Григорьевич|Радецкий}}
| 8 қазан 1993
| 25 тамыз 1994
| 321 күн
| bgcolor=CDCDCD|
| [[Партиясыз]]
| 
|-
| bgcolor=e6e6aa| {{м.а.}}
| rowspan=2| [[Сурет:Valeriy Shmarov.jpg|frameless|upright=0.3]]
| rowspan=2| {{sortname|Валерий Николаевич|Шмаров}}
| bgcolor=e6e6aa| 25 тамыз 1994
| bgcolor=e6e6aa| 10 қазан 1994
| bgcolor=e6e6aa| 46 күн
| rowspan=2 bgcolor=CDCDCD|
| rowspan=2| [[Партиясыз]]
| rowspan=6| [[Сурет:Leonid Kuchma in 1999.jpg|85px]]&lt;br&gt;{{sortname|Леонид Данилович|Кучма}}
| 
|-
| 3
| 10 қазан 1994
| 8 шілде 1996
| 1 жыл,&lt;br&gt;272 күн
|-
| 4
| [[Сурет:Oleksandr Kuzmuk (cropped).jpg|frameless|upright=0.3]]
| Армия генералы&lt;br&gt;{{sortname|Александр Иванович|Кузьмук}}
| 11 шілде 1996
| 24 қазан 2001
| 5 жыл,&lt;br&gt;105 күн
| bgcolor=003F81|
| [[Аймақтар партиясы]]
| 
|-
| 5
| [[Сурет:Volodymyr Shkidchenko.jpg|frameless|upright=0.3]]
| Армия генералы&lt;br&gt;{{sortname|Владимир Петрович|Шкидченко}}
| 12 қараша 2001
| 25 маусым 2003
| 1 жыл,&lt;br&gt;224 күн
| bgcolor=CDCDCD|
| [[Партиясыз]]
| 
|-
| 6
| [[Сурет:Yevhen Marchuk (cropped).jpg|frameless|upright=0.3]]
| Армия генералы {{small|({{comment|отс.|Отставкадағы}})}}&lt;br&gt;{{sortname|Евгений Кириллович|Марчук}}
| 25 маусым 2003
| 23 қыркүйек 2004
| 1 жыл,&lt;br&gt;90 күн
| bgcolor=BF1E24|
| [[Украина Социал-демократиялық одағы|Социал-демократиялық одақ]]
| 
|-
| (4)
| [[Сурет:Oleksandr Kuzmuk (cropped).jpg|frameless|upright=0.3]]
| Армия генералы&lt;br&gt;{{sortname|Александр Иванович|Кузьмук}}
| 24 қыркүйек 2004
| 3 ақпан 2005
| 133 күн
| bgcolor=003F81|
| [[Аймақтар партиясы]]
| 
|-
| 7
| [[Сурет:Msc 2006-Saturday, 16.00 - 18.00-Grytsenko.jpg|frameless|upright=0.3]]
| {{sortname|Анатолий Степанович|Гриценко}}
| 4 ақпан 2005
| 18 желтоқсан 2007
| 2 жыл,&lt;br&gt;317 күн
| bgcolor=FF8C00|
| [[Біздің Украина]]
| rowspan=3| [[Сурет:Wiktor Juschtschenko, Präsident der Ukraine, in der Universität Zürich.jpg|85px]]&lt;br&gt;{{sortname|Виктор Андреевич|Ющенко}}
| 
|-
| 8
| [[Сурет:Yuriy Yekhanurov 2013.jpg|frameless|upright=0.3]]
| {{sortname|Юрий Иванович|Ехануров}}
| 18 желтоқсан 2007
| 5 маусым 2009
| 1 жыл,&lt;br&gt;169 күн
| bgcolor=90BEDC|
| [[Жандану (партия, Украина)|Жандану]]
| 
|-bgcolor=e6e6aa
| {{м.а.}}
| [[Сурет:Иващенко (cropped).jpg|frameless|upright=0.3]]
| {{sortname|Валерий Владимирович|Иващенко}}
| 5 маусым 2009
| 11 наурыз 2010
| 279 күн
| bgcolor=CDCDCD|
| [[Партиясыз]]
| 
|-
| 9
| [[Сурет:Mykhailo Yezhel (cropped).jpg|frameless|upright=0.3]]
| [[адмирал]] {{small|({{comment|Отс.|Отставкадағы}})}}&lt;br&gt;{{sortname|Михаил Брониславович|Ежель}}
| 11 наурыз 2010
| 8 ақпан 2012
| 1 жыл,&lt;br&gt;334 күн
| bgcolor=CDCDCD|
| [[Партиясыз]]
| rowspan=3| [[Сурет:Viktor Yanukovych in March 2013 (cropped).jpg|85px]]&lt;br&gt;{{sortname|Виктор Фёдорович|Янукович}}
| 
|-
| 10
| [[Сурет:НДУ 6 Саламатін Дмитро Альбертович.jpg|frameless|upright=0.3]]
| {{sortname|Дмитрий Альбертович|Саламатин}}
| 8 ақпан 2012
| 24 желтоқсан 2012
| 320 күн
| bgcolor=003F81|
| [[Аймақтар партиясы]]
| 
|-
| 11
| [[Сурет:Pavlo Lebedyev.jpg|frameless|upright=0.3]]
| {{sortname|Павел Валентинович|Лебедев}}
| 24 желтоқсан 2012
| 27 ақпан 2014
| 1 жыл,&lt;br&gt;65 күн
| bgcolor=003F81|
| [[Аймақтар партиясы]]
| 
|-
| –
| [[Сурет:Volodymyr Zamana.jpg|frameless|upright=0.3]]
| генерал-полковник&lt;br&gt;{{sortname|Владимир Михайлович|Замана}}&lt;br&gt;{{small|комиссар ретінде}}
| 22 ақпан 2014
| 27 ақпан 2014
| 5 күн
| bgcolor=CDCDCD|
| [[Партиясыз]]
| rowspan=3| [[Сурет:Oleksandr Turchynov in August 2014.jpg|85px]]&lt;br&gt;{{sortname|Александр Валентинович|Турчинов}}
| 
|-bgcolor=e6e6aa
| {{м.а.}}
| [[Сурет:Тенюх Ігор Йосипович (cropped).jpg|frameless|upright=0.3]]
| адмирал&lt;br&gt;{{sortname|Игорь Иосифович|Тенюх}}
| 27 ақпан 2014
| 25 наурыз 2014
| 26 күн
| bgcolor=0E294D|
| [[Свобода (партия, Украина)|Свобода]]
| 
|-bgcolor=e6e6aa
| {{м.а.}}
| [[Сурет:Mykhailo Koval photo (cropped).jpg|frameless|upright=0.3]]
| генерал-полковник&lt;br&gt;{{sortname|Михаил Владимирович|Коваль}}
| 25 наурыз 2014
| 3 шілде 2014
| 100 күн
| bgcolor=CDCDCD|
| [[Партиясыз]]
| 
|-
| 12
| [[Сурет:Valeriy Heletey 2014 (cropped 1).jpg|frameless|upright=0.3]]
| генерал-полковник&lt;br&gt;{{sortname|Валерий Викторович|Гелетей}}
| 3 шілде 2014
| 14 қазан 2014
| 103 күн
| bgcolor=CDCDCD|
| [[Партиясыз]]
| rowspan=2| [[Сурет:Petro Poroshenko September 2014.jpg|85px]]&lt;br&gt;{{sortname|Пётр Алексеевич|Порошенко}}
| &lt;ref name=&quot;Heletei appointed Ukrainian defense minister LV&quot;&gt;[https://www.bbc.com/news/world-europe-28144334 Ukraine's new defence minister promises Crimea victory], [[BBC News]] (3 шілде 2014)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IFAX-20140703&quot;&gt;[https://en.interfax.com.ua/news/general/211936.html Heletei appointed Ukrainian defense minister], [[Інтерфакс Україна]] (3 шілде 2014)&lt;/ref&gt;
|-
| 13
| [[Сурет:Stepan Poltorak portrait.jpg|frameless|upright=0.3]]
| Армия генералы&lt;br&gt;{{sortname|Степан Тимофеевич|Полторак}}
| 14 қазан 2014
| 29 тамыз 2019
| 4 жыл,&lt;br&gt;319 күн
| bgcolor=CDCDCD|
| [[Партиясыз]]
| 
|-
| 14
| [[Сурет:Андрій Загороднюк КМУ.jpg|frameless|upright=0.3]]
| {{sortname|Андрей Павлович|Загороднюк}}
| 29 тамыз 2019
| 4 наурыз 2020
| 188 күн
| bgcolor=CDCDCD|
| [[Партиясыз]]
| rowspan=7| [[Сурет:A Dignified Peace Is Only Possible if Ukraine’s Interests Are Taken Into Account – Address by the President. (54962449740) (cropped).jpg|85px]]&lt;br&gt;{{sortname|Владимир Александрович|Зеленский}}
| 
|-
| 15
| [[Сурет:Andriy Taran Photo (cropped).jpg|frameless|upright=0.3]]
| генерал-лейтенант {{small|({{comment|отс.|Отставкадағы}})}}&lt;br&gt;{{sortname|Андрей Васильевич|Таран}}
| 4 наурыз 2020
| 3 қараша 2021
| 1 жыл,&lt;br&gt;244 күн
| bgcolor=CDCDCD|
| [[Партиясыз]]
| 
|-
| 16
| [[Сурет:Oleksii Reznikov official portrait (cropped).jpg|frameless|upright=0.3]]
| {{sortname|Алексей Юрьевич|Резников}}
| 4 қараша 2021
| 5 қыркүйек 2023
| 1 жыл,&lt;br&gt;305 күн
| bgcolor=CDCDCD|
| [[Партиясыз]]
| 
|-
| 17
| [[Сурет:Министр обороны Украины Рустем Умеров (cropped).jpg|frameless|upright=0.3]]
| {{sortname|Рустем Энверович|Умеров}}
| 6 қыркүйек 2023
| 17 шілде 2025
| 1 жыл,&lt;br&gt;314 күн
| bgcolor=FA4616|
| [[Голос (партия)|Голос]]
| 
|-
| 18
| [[Сурет:Министр обороны Украины Денис Шмыгаль (cropped).jpg|frameless|upright=0.3]]
| {{sortname|Денис Анатольевич|Шмыгаль}}
| 17 шілде 2025
| 13 қаңтар 2026
| 180 күн
| bgcolor=CDCDCD|
| [[Партиясыз]]
| 
|-
| 19
| [[Сурет:Михайло Федоров (cropped).jpg|frameless|upright=0.3]]
| {{sortname|Михаил Альбертович|Фёдоров}}
| 14 қаңтар 2026
| 15 шілде 2026
| 183 күн
| bgcolor=CDCDCD|
| [[Партиясыз]]
| 
|-bgcolor=e6e6aa
| {{м.а.}}
| [[Сурет:Yevhen Khmara.jpg|frameless|upright=0.3]]
| генерал-майор&lt;br&gt;{{sortname|Евгений Леонидович|Хмара}}
| 16 шілде 2026
| {{қ.у.}}
| {{Age in years and days nts|2026|7|16}}
| bgcolor=CDCDCD|
| [[Партиясыз]]
| 
|-
|}

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Украина қорғаныс министрлері| ]]</text>
      <sha1>0oqm8k3q4to7rv2aeaezn0jny9shndj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Canadian Imperial Bank of Commerce</title>
    <ns>0</ns>
    <id>785109</id>
    <revision>
      <id>3643185</id>
      <timestamp>2026-08-16T16:11:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Компания  |атауы              = Canadian Imperial Bank of Commerce  |логотипі           = CIBC logo 2021.svg  |суреті             = File:CIBC Square 2025-04-20.jpg  |сурет атауы        = [[CIBC Square]] ғимаратындағы штаб-пәтері  |түрі               = [[Қоғамдық компания]]  |биржадағы листингі = {{TSX|CM}}&lt;br&gt;{{NYSE|CM}}&lt;br&gt;[[S&amp;P/TSX 60]] компоненті  |қызме...</comment>
      <origin>3643185</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7427" sha1="9oxtz8masugkd2bloxrqoy5n75ktiev" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Canadian Imperial Bank of Commerce
 |логотипі           = CIBC logo 2021.svg
 |суреті             = File:CIBC Square 2025-04-20.jpg
 |сурет атауы        = [[CIBC Square]] ғимаратындағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = {{TSX|CM}}&lt;br&gt;{{NYSE|CM}}&lt;br&gt;[[S&amp;P/TSX 60]] компоненті
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[1 маусым]] [[1961 жыл|1961]]&lt;ref name=&quot;A new bank&quot;&gt;{{cite web|title=A New Bank, 1961–1986|url=http://www.cibc.com:80/ca/inside-cibc/history/story-cibc-3.html|website=The Story of CIBC|publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce|access-date=August 31, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20050209115927/http://www.cibc.com/ca/inside-cibc/history/story-cibc-3.html|archive-date=February 9, 2005|quote=On June 1, 1961, the Canadian Imperial Bank of Commerce was formed through the merger of The Canadian Bank of Commerce and the Imperial Bank of Canada.|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Canadian Imperial Bank of Commerce (CIBC) (CM)|url=http://markets.businessinsider.com/stock/cm-quote|website=Markets Insider|publisher=Business Insider|access-date=September 2, 2017|quote=Canadian Imperial Bank of Commerce was founded on June 1, 1961 and is headquartered in Toronto, Canada.|archive-url=https://web.archive.org/web/20170902224418/http://markets.businessinsider.com/stock/cm-quote|archive-date=September 2, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot;&gt;{{cite web|last1=Bonham|first1=Mark S.|title=Canadian Imperial Bank of Commerce (CIBC)|url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/canadian-imperial-bank-of-commerce/|website=[[The Canadian Encyclopedia]]|access-date=August 19, 2019|quote=It was created through the 1961 merger of two Ontario-based banks, the Canadian Bank of Commerce and the Imperial Bank of Canada, the largest merger of two chartered banks in Canada's history.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=chronology&gt;{{cite web| url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf| title=A Short History of CIBC| access-date=17 May 2017| publisher=CIBC| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20170808153155/https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf| archive-date=8 August 2017}}&lt;/ref&gt;{{efn|The Canadian Imperial Bank of Commerce was established on June 1, 1961, through the merger of the [[Canadian Bank of Commerce]] and the [[Imperial Bank of Canada]]; the former was established in 1867 and the latter in 1873.}}
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = {{Байрақ|Канада}}: [[Торонто]], [[Онтарио]]
 |басты адамдары     = Harry Culham (президент және [[бас атқарушы директор|CEO]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/en/about-cibc/corporate-profile/executive-team/harry-culham.html|title=Harry Culham &amp;#124; Executive Team|website=Cibc.com|access-date=June 30, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;[[Katharine Stevenson]] (директорлар кеңесінің төрайымы)&lt;ref name=&quot;results&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/investor_relations/pdfs/quarterly_results/2020/ar-20-en.pdf| title=2020 Annual Report}}&lt;/ref&gt;
 |саласы             = қаржылық қызметтер
 |өнімі              = {{ubl | [[Активтерді басқару]] | [[Банк ісі|Банк қызметі]] | [[Тауар (экономика)|Тауарлар]] | [[Несие картасы|Несие карталары]] | [[Акциялар саудасы]] | [[Сақтандыру]] | [[Инвестицияларды басқару]] | [[Ипотекалық несие]] | [[Өзара қорлар]] | [[Биржада саудаланатын қор|Биржада саудаланатын қорлар]] | [[Индекстік қор]]лар | [[Жекеменшік капитал]] | [[Тәуекелдерді басқару]] | [[Байлықты басқару]] }}
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 64,41 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=Annual Report 2025 |url=https://www.cibc.com/content/dam/cibc-public-assets/about-cibc/investor-relations/pdfs/quarterly-results/2025/ar-25-en.pdf |date=December 3, 2025 |publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce |access-date=February 5, 2026}}&lt;/ref&gt;
 |айналым            = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 29,13 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 8,45 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |активтер           = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 1,117 трлн (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 49 824 (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынышты компания = {{Unbulleted list|[[CIBC Bank USA]]|CIBC Investments (Cayman) Limited&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Cayman Holdings Limited&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Trust Corporation&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC World Markets plc&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Asset Management Inc.&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;}}
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі = 
 |ізбасары           = {{Unbulleted list|[[Canadian Bank of Commerce]]|[[Imperial Bank of Canada]]}}
 |бөлімшелер         = 
 |статус              = 
 |тілдер              = 
 |қарызы              = 
 |жарнама            = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = {{URL|https://cibc.com/}}
 |Ортаққор           = 
}}
'''Canadian Imperial Bank of Commerce''' ('''CIBC'''; {{langx|fr|Banque canadienne impériale de commerce}}) — штаб-пәтері [[Торонто]] қаласының [[Financial District, Toronto|Қаржы ауданындағы]] [[CIBC Square]] кешенінде орналасқан канадалық [[көпұлтты корпорация|көпұлтты]] банк және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы.&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot; /&gt; Canadian Imperial Bank of Commerce 1961 жылы [[Canadian Bank of Commerce]] (1867 жылы құрылған) пен [[Imperial Bank of Canada]] (1873 жылы құрылған) банктерінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Бұл Канада тарихындағы жарғылық банктер арасындағы ең ірі бірігу болды.&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=CIBC History |url=http://www.cibc.com:80/ca/inside-cibc/history.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050206162104/http://www.cibc.com/ca/inside-cibc/history.html |archive-date=February 6, 2005 |publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce}}&lt;/ref&gt; Ол Торонтода құрылған «[[Канаданың Үлкен бестігі|Үлкен бестікке]]» кіретін екі банктің бірі, екіншісі — [[Toronto-Dominion Bank]].</text>
      <sha1>9oxtz8masugkd2bloxrqoy5n75ktiev</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643186</id>
      <parentid>3643185</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T16:12:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3643186</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7484" sha1="l9qp1bhzr3ayv109jknwyi84q5wmche" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Canadian Imperial Bank of Commerce
 |логотипі           = CIBC logo 2021.svg
 |суреті             = File:CIBC Square 2025-04-20.jpg
 |сурет атауы        = [[CIBC Square]] ғимаратындағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = {{TSX|CM}}&lt;br&gt;{{NYSE|CM}}&lt;br&gt;[[S&amp;P/TSX 60]] компоненті
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[1 маусым]] [[1961 жыл|1961]]&lt;ref name=&quot;A new bank&quot;&gt;{{cite web|title=A New Bank, 1961–1986|url=http://www.cibc.com:80/ca/inside-cibc/history/story-cibc-3.html|website=The Story of CIBC|publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce|access-date=August 31, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20050209115927/http://www.cibc.com/ca/inside-cibc/history/story-cibc-3.html|archive-date=February 9, 2005|quote=On June 1, 1961, the Canadian Imperial Bank of Commerce was formed through the merger of The Canadian Bank of Commerce and the Imperial Bank of Canada.|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Canadian Imperial Bank of Commerce (CIBC) (CM)|url=http://markets.businessinsider.com/stock/cm-quote|website=Markets Insider|publisher=Business Insider|access-date=September 2, 2017|quote=Canadian Imperial Bank of Commerce was founded on June 1, 1961 and is headquartered in Toronto, Canada.|archive-url=https://web.archive.org/web/20170902224418/http://markets.businessinsider.com/stock/cm-quote|archive-date=September 2, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot;&gt;{{cite web|last1=Bonham|first1=Mark S.|title=Canadian Imperial Bank of Commerce (CIBC)|url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/canadian-imperial-bank-of-commerce/|website=[[The Canadian Encyclopedia]]|access-date=August 19, 2019|quote=It was created through the 1961 merger of two Ontario-based banks, the Canadian Bank of Commerce and the Imperial Bank of Canada, the largest merger of two chartered banks in Canada's history.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=chronology&gt;{{cite web| url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf| title=A Short History of CIBC| access-date=17 May 2017| publisher=CIBC| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20170808153155/https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf| archive-date=8 August 2017}}&lt;/ref&gt;{{efn|The Canadian Imperial Bank of Commerce was established on June 1, 1961, through the merger of the [[Canadian Bank of Commerce]] and the [[Imperial Bank of Canada]]; the former was established in 1867 and the latter in 1873.}}
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = {{Байрақ|Канада}}: [[Торонто]], [[Онтарио]]
 |басты адамдары     = Harry Culham (президент және [[бас атқарушы директор|CEO]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/en/about-cibc/corporate-profile/executive-team/harry-culham.html|title=Harry Culham &amp;#124; Executive Team|website=Cibc.com|access-date=June 30, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;[[Katharine Stevenson]] (директорлар кеңесінің төрайымы)&lt;ref name=&quot;results&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/investor_relations/pdfs/quarterly_results/2020/ar-20-en.pdf| title=2020 Annual Report}}&lt;/ref&gt;
 |саласы             = қаржылық қызметтер
 |өнімі              = {{ubl | [[Активтерді басқару]] | [[Банк ісі|Банк қызметі]] | [[Тауар (экономика)|Тауарлар]] | [[Несие картасы|Несие карталары]] | [[Акциялар саудасы]] | [[Сақтандыру]] | [[Инвестицияларды басқару]] | [[Ипотекалық несие]] | [[Өзара қорлар]] | [[Биржада саудаланатын қор|Биржада саудаланатын қорлар]] | [[Индекстік қор]]лар | [[Жекеменшік капитал]] | [[Тәуекелдерді басқару]] | [[Байлықты басқару]] }}
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 64,41 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=Annual Report 2025 |url=https://www.cibc.com/content/dam/cibc-public-assets/about-cibc/investor-relations/pdfs/quarterly-results/2025/ar-25-en.pdf |date=December 3, 2025 |publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce |access-date=February 5, 2026}}&lt;/ref&gt;
 |айналым            = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 29,13 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 8,45 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |активтер           = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 1,117 трлн (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 49 824 (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынышты компания = {{Unbulleted list|[[CIBC Bank USA]]|CIBC Investments (Cayman) Limited&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Cayman Holdings Limited&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Trust Corporation&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC World Markets plc&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Asset Management Inc.&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;}}
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі = 
 |ізбасары           = {{Unbulleted list|[[Canadian Bank of Commerce]]|[[Imperial Bank of Canada]]}}
 |бөлімшелер         = 
 |статус              = 
 |тілдер              = 
 |қарызы              = 
 |жарнама            = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = {{URL|https://cibc.com/}}
 |Ортаққор           = 
}}
'''Canadian Imperial Bank of Commerce''' ('''CIBC'''; {{langx|fr|Banque canadienne impériale de commerce}}) — штаб-пәтері [[Торонто]] қаласының [[Financial District, Toronto|Қаржы ауданындағы]] [[CIBC Square]] кешенінде орналасқан канадалық [[көпұлтты корпорация|көпұлтты]] банк және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы.&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot; /&gt; Canadian Imperial Bank of Commerce 1961 жылы [[Canadian Bank of Commerce]] (1867 жылы құрылған) пен [[Imperial Bank of Canada]] (1873 жылы құрылған) банктерінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Бұл Канада тарихындағы жарғылық банктер арасындағы ең ірі бірігу болды.&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=CIBC History |url=http://www.cibc.com:80/ca/inside-cibc/history.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050206162104/http://www.cibc.com/ca/inside-cibc/history.html |archive-date=February 6, 2005 |publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce}}&lt;/ref&gt; Ол Торонтода құрылған «[[Канаданың Үлкен бестігі|Үлкен бестікке]]» кіретін екі банктің бірі, екіншісі — [[Toronto-Dominion Bank]].

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>l9qp1bhzr3ayv109jknwyi84q5wmche</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643187</id>
      <parentid>3643186</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T16:12:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3643187</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7461" sha1="gkpp6hbdlv5vee40yf6ju4nt1vmd07n" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Canadian Imperial Bank of Commerce
 |логотипі           = 
 |суреті             = CIBC Square 2025-04-20.jpg
 |сурет атауы        = [[CIBC Square]] ғимаратындағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = {{TSX|CM}}&lt;br&gt;{{NYSE|CM}}&lt;br&gt;[[S&amp;P/TSX 60]] компоненті
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[1 маусым]] [[1961 жыл|1961]]&lt;ref name=&quot;A new bank&quot;&gt;{{cite web|title=A New Bank, 1961–1986|url=http://www.cibc.com:80/ca/inside-cibc/history/story-cibc-3.html|website=The Story of CIBC|publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce|access-date=August 31, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20050209115927/http://www.cibc.com/ca/inside-cibc/history/story-cibc-3.html|archive-date=February 9, 2005|quote=On June 1, 1961, the Canadian Imperial Bank of Commerce was formed through the merger of The Canadian Bank of Commerce and the Imperial Bank of Canada.|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Canadian Imperial Bank of Commerce (CIBC) (CM)|url=http://markets.businessinsider.com/stock/cm-quote|website=Markets Insider|publisher=Business Insider|access-date=September 2, 2017|quote=Canadian Imperial Bank of Commerce was founded on June 1, 1961 and is headquartered in Toronto, Canada.|archive-url=https://web.archive.org/web/20170902224418/http://markets.businessinsider.com/stock/cm-quote|archive-date=September 2, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot;&gt;{{cite web|last1=Bonham|first1=Mark S.|title=Canadian Imperial Bank of Commerce (CIBC)|url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/canadian-imperial-bank-of-commerce/|website=[[The Canadian Encyclopedia]]|access-date=August 19, 2019|quote=It was created through the 1961 merger of two Ontario-based banks, the Canadian Bank of Commerce and the Imperial Bank of Canada, the largest merger of two chartered banks in Canada's history.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=chronology&gt;{{cite web| url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf| title=A Short History of CIBC| access-date=17 May 2017| publisher=CIBC| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20170808153155/https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf| archive-date=8 August 2017}}&lt;/ref&gt;{{efn|The Canadian Imperial Bank of Commerce was established on June 1, 1961, through the merger of the [[Canadian Bank of Commerce]] and the [[Imperial Bank of Canada]]; the former was established in 1867 and the latter in 1873.}}
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = {{Байрақ|Канада}}: [[Торонто]], [[Онтарио]]
 |басты адамдары     = Harry Culham (президент және [[бас атқарушы директор|CEO]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/en/about-cibc/corporate-profile/executive-team/harry-culham.html|title=Harry Culham &amp;#124; Executive Team|website=Cibc.com|access-date=June 30, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;[[Katharine Stevenson]] (директорлар кеңесінің төрайымы)&lt;ref name=&quot;results&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/investor_relations/pdfs/quarterly_results/2020/ar-20-en.pdf| title=2020 Annual Report}}&lt;/ref&gt;
 |саласы             = қаржылық қызметтер
 |өнімі              = {{ubl | [[Активтерді басқару]] | [[Банк ісі|Банк қызметі]] | [[Тауар (экономика)|Тауарлар]] | [[Несие картасы|Несие карталары]] | [[Акциялар саудасы]] | [[Сақтандыру]] | [[Инвестицияларды басқару]] | [[Ипотекалық несие]] | [[Өзара қорлар]] | [[Биржада саудаланатын қор|Биржада саудаланатын қорлар]] | [[Индекстік қор]]лар | [[Жекеменшік капитал]] | [[Тәуекелдерді басқару]] | [[Байлықты басқару]] }}
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 64,41 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=Annual Report 2025 |url=https://www.cibc.com/content/dam/cibc-public-assets/about-cibc/investor-relations/pdfs/quarterly-results/2025/ar-25-en.pdf |date=December 3, 2025 |publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce |access-date=February 5, 2026}}&lt;/ref&gt;
 |айналым            = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 29,13 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 8,45 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |активтер           = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 1,117 трлн (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 49 824 (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынышты компания = {{Unbulleted list|[[CIBC Bank USA]]|CIBC Investments (Cayman) Limited&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Cayman Holdings Limited&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Trust Corporation&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC World Markets plc&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Asset Management Inc.&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;}}
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі = 
 |ізбасары           = {{Unbulleted list|[[Canadian Bank of Commerce]]|[[Imperial Bank of Canada]]}}
 |бөлімшелер         = 
 |статус              = 
 |тілдер              = 
 |қарызы              = 
 |жарнама            = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = {{URL|https://cibc.com/}}
 |Ортаққор           = 
}}
'''Canadian Imperial Bank of Commerce''' ('''CIBC'''; {{langx|fr|Banque canadienne impériale de commerce}}) — штаб-пәтері [[Торонто]] қаласының [[Financial District, Toronto|Қаржы ауданындағы]] [[CIBC Square]] кешенінде орналасқан канадалық [[көпұлтты корпорация|көпұлтты]] банк және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы.&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot; /&gt; Canadian Imperial Bank of Commerce 1961 жылы [[Canadian Bank of Commerce]] (1867 жылы құрылған) пен [[Imperial Bank of Canada]] (1873 жылы құрылған) банктерінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Бұл Канада тарихындағы жарғылық банктер арасындағы ең ірі бірігу болды.&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=CIBC History |url=http://www.cibc.com:80/ca/inside-cibc/history.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050206162104/http://www.cibc.com/ca/inside-cibc/history.html |archive-date=February 6, 2005 |publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce}}&lt;/ref&gt; Ол Торонтода құрылған «[[Канаданың Үлкен бестігі|Үлкен бестікке]]» кіретін екі банктің бірі, екіншісі — [[Toronto-Dominion Bank]].

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>gkpp6hbdlv5vee40yf6ju4nt1vmd07n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643188</id>
      <parentid>3643187</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T16:13:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3643188</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7504" sha1="nu5ot7bid6hsqsqo5fedvjd5yzj7l5o" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Canadian Imperial Bank of Commerce
 |логотипі           = 
 |суреті             = CIBC Square 2025-04-20.jpg
 |сурет атауы        = [[CIBC Square]] ғимаратындағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = {{TSX|CM}}&lt;br&gt;{{NYSE|CM}}&lt;br&gt;[[S&amp;P/TSX 60]] компоненті
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[1 маусым]] [[1961 жыл|1961]]&lt;ref name=&quot;A new bank&quot;&gt;{{cite web|title=A New Bank, 1961–1986|url=http://www.cibc.com:80/ca/inside-cibc/history/story-cibc-3.html|website=The Story of CIBC|publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce|access-date=August 31, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20050209115927/http://www.cibc.com/ca/inside-cibc/history/story-cibc-3.html|archive-date=February 9, 2005|quote=On June 1, 1961, the Canadian Imperial Bank of Commerce was formed through the merger of The Canadian Bank of Commerce and the Imperial Bank of Canada.|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Canadian Imperial Bank of Commerce (CIBC) (CM)|url=http://markets.businessinsider.com/stock/cm-quote|website=Markets Insider|publisher=Business Insider|access-date=September 2, 2017|quote=Canadian Imperial Bank of Commerce was founded on June 1, 1961 and is headquartered in Toronto, Canada.|archive-url=https://web.archive.org/web/20170902224418/http://markets.businessinsider.com/stock/cm-quote|archive-date=September 2, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot;&gt;{{cite web|last1=Bonham|first1=Mark S.|title=Canadian Imperial Bank of Commerce (CIBC)|url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/canadian-imperial-bank-of-commerce/|website=[[The Canadian Encyclopedia]]|access-date=August 19, 2019|quote=It was created through the 1961 merger of two Ontario-based banks, the Canadian Bank of Commerce and the Imperial Bank of Canada, the largest merger of two chartered banks in Canada's history.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=chronology&gt;{{cite web| url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf| title=A Short History of CIBC| access-date=17 May 2017| publisher=CIBC| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20170808153155/https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf| archive-date=8 August 2017}}&lt;/ref&gt;{{efn|The Canadian Imperial Bank of Commerce was established on June 1, 1961, through the merger of the [[Canadian Bank of Commerce]] and the [[Imperial Bank of Canada]]; the former was established in 1867 and the latter in 1873.}}
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = {{Байрақ|Канада}}: [[Торонто]], [[Онтарио]]
 |басты адамдары     = Harry Culham (президент және [[бас атқарушы директор|CEO]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/en/about-cibc/corporate-profile/executive-team/harry-culham.html|title=Harry Culham &amp;#124; Executive Team|website=Cibc.com|access-date=June 30, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;[[Katharine Stevenson]] (директорлар кеңесінің төрайымы)&lt;ref name=&quot;results&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/investor_relations/pdfs/quarterly_results/2020/ar-20-en.pdf| title=2020 Annual Report}}&lt;/ref&gt;
 |саласы             = қаржылық қызметтер
 |өнімі              = {{ubl | [[Активтерді басқару]] | [[Банк ісі|Банк қызметі]] | [[Тауар (экономика)|Тауарлар]] | [[Несие картасы|Несие карталары]] | [[Акциялар саудасы]] | [[Сақтандыру]] | [[Инвестицияларды басқару]] | [[Ипотекалық несие]] | [[Өзара қорлар]] | [[Биржада саудаланатын қор|Биржада саудаланатын қорлар]] | [[Индекстік қор]]лар | [[Жекеменшік капитал]] | [[Тәуекелдерді басқару]] | [[Байлықты басқару]] }}
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 64,41 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=Annual Report 2025 |url=https://www.cibc.com/content/dam/cibc-public-assets/about-cibc/investor-relations/pdfs/quarterly-results/2025/ar-25-en.pdf |date=December 3, 2025 |publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce |access-date=February 5, 2026}}&lt;/ref&gt;
 |айналым            = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 29,13 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 8,45 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |активтер           = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 1,117 трлн (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 49 824 (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынышты компания = {{Unbulleted list|[[CIBC Bank USA]]|CIBC Investments (Cayman) Limited&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Cayman Holdings Limited&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Trust Corporation&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC World Markets plc&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Asset Management Inc.&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;}}
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі = 
 |ізбасары           = {{Unbulleted list|[[Canadian Bank of Commerce]]|[[Imperial Bank of Canada]]}}
 |бөлімшелер         = 
 |статус              = 
 |тілдер              = 
 |қарызы              = 
 |жарнама            = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = {{URL|https://cibc.com/}}
 |Ортаққор           = 
}}
'''Canadian Imperial Bank of Commerce''' ('''CIBC'''; {{langx|fr|Banque canadienne impériale de commerce}}) — штаб-пәтері [[Торонто]] қаласының [[Financial District, Toronto|Қаржы ауданындағы]] [[CIBC Square]] кешенінде орналасқан канадалық [[көпұлтты корпорация|көпұлтты]] банк және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы.&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot; /&gt; Canadian Imperial Bank of Commerce 1961 жылы [[Canadian Bank of Commerce]] (1867 жылы құрылған) пен [[Imperial Bank of Canada]] (1873 жылы құрылған) банктерінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Бұл Канада тарихындағы жарғылық банктер арасындағы ең ірі бірігу болды.&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=CIBC History |url=http://www.cibc.com:80/ca/inside-cibc/history.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050206162104/http://www.cibc.com/ca/inside-cibc/history.html |archive-date=February 6, 2005 |publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce}}&lt;/ref&gt; Ол Торонтода құрылған «[[Канаданың Үлкен бестігі|Үлкен бестікке]]» кіретін екі банктің бірі, екіншісі — [[Toronto-Dominion Bank]].

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>nu5ot7bid6hsqsqo5fedvjd5yzj7l5o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643189</id>
      <parentid>3643188</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T16:13:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3643189</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7501" sha1="hyz121yjy1abe96xsglgzdfvcwusw98" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Canadian Imperial Bank of Commerce
 |логотипі           = 
 |суреті             = CIBC Square 2025-04-20.jpg
 |сурет атауы        = [[CIBC Square]] ғимаратындағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = TSX: CM&lt;br&gt;{{NYSE|CM}}&lt;br&gt;[[S&amp;P/TSX 60]] компоненті
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[1 маусым]] [[1961 жыл|1961]]&lt;ref name=&quot;A new bank&quot;&gt;{{cite web|title=A New Bank, 1961–1986|url=http://www.cibc.com:80/ca/inside-cibc/history/story-cibc-3.html|website=The Story of CIBC|publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce|access-date=August 31, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20050209115927/http://www.cibc.com/ca/inside-cibc/history/story-cibc-3.html|archive-date=February 9, 2005|quote=On June 1, 1961, the Canadian Imperial Bank of Commerce was formed through the merger of The Canadian Bank of Commerce and the Imperial Bank of Canada.|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Canadian Imperial Bank of Commerce (CIBC) (CM)|url=http://markets.businessinsider.com/stock/cm-quote|website=Markets Insider|publisher=Business Insider|access-date=September 2, 2017|quote=Canadian Imperial Bank of Commerce was founded on June 1, 1961 and is headquartered in Toronto, Canada.|archive-url=https://web.archive.org/web/20170902224418/http://markets.businessinsider.com/stock/cm-quote|archive-date=September 2, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot;&gt;{{cite web|last1=Bonham|first1=Mark S.|title=Canadian Imperial Bank of Commerce (CIBC)|url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/canadian-imperial-bank-of-commerce/|website=[[The Canadian Encyclopedia]]|access-date=August 19, 2019|quote=It was created through the 1961 merger of two Ontario-based banks, the Canadian Bank of Commerce and the Imperial Bank of Canada, the largest merger of two chartered banks in Canada's history.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=chronology&gt;{{cite web| url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf| title=A Short History of CIBC| access-date=17 May 2017| publisher=CIBC| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20170808153155/https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf| archive-date=8 August 2017}}&lt;/ref&gt;{{efn|The Canadian Imperial Bank of Commerce was established on June 1, 1961, through the merger of the [[Canadian Bank of Commerce]] and the [[Imperial Bank of Canada]]; the former was established in 1867 and the latter in 1873.}}
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = {{Байрақ|Канада}}: [[Торонто]], [[Онтарио]]
 |басты адамдары     = Harry Culham (президент және [[бас атқарушы директор|CEO]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/en/about-cibc/corporate-profile/executive-team/harry-culham.html|title=Harry Culham &amp;#124; Executive Team|website=Cibc.com|access-date=June 30, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;[[Katharine Stevenson]] (директорлар кеңесінің төрайымы)&lt;ref name=&quot;results&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/investor_relations/pdfs/quarterly_results/2020/ar-20-en.pdf| title=2020 Annual Report}}&lt;/ref&gt;
 |саласы             = қаржылық қызметтер
 |өнімі              = {{ubl | [[Активтерді басқару]] | [[Банк ісі|Банк қызметі]] | [[Тауар (экономика)|Тауарлар]] | [[Несие картасы|Несие карталары]] | [[Акциялар саудасы]] | [[Сақтандыру]] | [[Инвестицияларды басқару]] | [[Ипотекалық несие]] | [[Өзара қорлар]] | [[Биржада саудаланатын қор|Биржада саудаланатын қорлар]] | [[Индекстік қор]]лар | [[Жекеменшік капитал]] | [[Тәуекелдерді басқару]] | [[Байлықты басқару]] }}
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 64,41 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=Annual Report 2025 |url=https://www.cibc.com/content/dam/cibc-public-assets/about-cibc/investor-relations/pdfs/quarterly-results/2025/ar-25-en.pdf |date=December 3, 2025 |publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce |access-date=February 5, 2026}}&lt;/ref&gt;
 |айналым            = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 29,13 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 8,45 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |активтер           = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 1,117 трлн (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 49 824 (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынышты компания = {{Unbulleted list|[[CIBC Bank USA]]|CIBC Investments (Cayman) Limited&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Cayman Holdings Limited&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Trust Corporation&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC World Markets plc&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Asset Management Inc.&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;}}
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі = 
 |ізбасары           = {{Unbulleted list|[[Canadian Bank of Commerce]]|[[Imperial Bank of Canada]]}}
 |бөлімшелер         = 
 |статус              = 
 |тілдер              = 
 |қарызы              = 
 |жарнама            = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = {{URL|https://cibc.com/}}
 |Ортаққор           = 
}}
'''Canadian Imperial Bank of Commerce''' ('''CIBC'''; {{langx|fr|Banque canadienne impériale de commerce}}) — штаб-пәтері [[Торонто]] қаласының [[Financial District, Toronto|Қаржы ауданындағы]] [[CIBC Square]] кешенінде орналасқан канадалық [[көпұлтты корпорация|көпұлтты]] банк және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы.&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot; /&gt; Canadian Imperial Bank of Commerce 1961 жылы [[Canadian Bank of Commerce]] (1867 жылы құрылған) пен [[Imperial Bank of Canada]] (1873 жылы құрылған) банктерінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Бұл Канада тарихындағы жарғылық банктер арасындағы ең ірі бірігу болды.&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=CIBC History |url=http://www.cibc.com:80/ca/inside-cibc/history.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050206162104/http://www.cibc.com/ca/inside-cibc/history.html |archive-date=February 6, 2005 |publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce}}&lt;/ref&gt; Ол Торонтода құрылған «[[Канаданың Үлкен бестігі|Үлкен бестікке]]» кіретін екі банктің бірі, екіншісі — [[Toronto-Dominion Bank]].

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>hyz121yjy1abe96xsglgzdfvcwusw98</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643190</id>
      <parentid>3643189</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T16:14:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3643190</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7500" sha1="q0cm7ytrytj7cx9g5pt9165k2adaiu9" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Canadian Imperial Bank of Commerce
 |логотипі           = 
 |суреті             = CIBC Square 2025-04-20.jpg
 |сурет атауы        = [[CIBC Square]] ғимаратындағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = TSX: CM&lt;br&gt;{{NYSE|CM}}&lt;br&gt;[[S&amp;P/TSX 60]] компоненті
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[1 маусым]] [[1961 жыл|1961]]&lt;ref name=&quot;A new bank&quot;&gt;{{cite web|title=A New Bank, 1961–1986|url=http://www.cibc.com:80/ca/inside-cibc/history/story-cibc-3.html|website=The Story of CIBC|publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce|access-date=August 31, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20050209115927/http://www.cibc.com/ca/inside-cibc/history/story-cibc-3.html|archive-date=February 9, 2005|quote=On June 1, 1961, the Canadian Imperial Bank of Commerce was formed through the merger of The Canadian Bank of Commerce and the Imperial Bank of Canada.|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Canadian Imperial Bank of Commerce (CIBC) (CM)|url=http://markets.businessinsider.com/stock/cm-quote|website=Markets Insider|publisher=Business Insider|access-date=September 2, 2017|quote=Canadian Imperial Bank of Commerce was founded on June 1, 1961 and is headquartered in Toronto, Canada.|archive-url=https://web.archive.org/web/20170902224418/http://markets.businessinsider.com/stock/cm-quote|archive-date=September 2, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot;&gt;{{cite web|last1=Bonham|first1=Mark S.|title=Canadian Imperial Bank of Commerce (CIBC)|url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/canadian-imperial-bank-of-commerce/|website=[[The Canadian Encyclopedia]]|access-date=August 19, 2019|quote=It was created through the 1961 merger of two Ontario-based banks, the Canadian Bank of Commerce and the Imperial Bank of Canada, the largest merger of two chartered banks in Canada's history.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=chronology&gt;{{cite web| url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf| title=A Short History of CIBC| access-date=17 May 2017| publisher=CIBC| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20170808153155/https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf| archive-date=8 August 2017}}&lt;/ref&gt;{{efn|The Canadian Imperial Bank of Commerce was established on June 1, 1961, through the merger of the [[Canadian Bank of Commerce]] and the [[Imperial Bank of Canada]]; the former was established in 1867 and the latter in 1873.}}
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = {{Байрақ|Канада}}: [[Торонто]], [[Онтарио]]
 |басты адамдары     = Harry Culham (президент және [[бас атқарушы директор|CEO]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/en/about-cibc/corporate-profile/executive-team/harry-culham.html|title=Harry Culham &amp;#124; Executive Team|website=Cibc.com|access-date=June 30, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;[[Katharine Stevenson]] (директорлар кеңесінің төрайымы)&lt;ref name=&quot;results&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/investor_relations/pdfs/quarterly_results/2020/ar-20-en.pdf| title=2020 Annual Report}}&lt;/ref&gt;
 |саласы             = қаржылық қызметтер
 |өнімі              = {{ubl | [[Активтерді басқару]] | [[Банк ісі|Банк қызметі]] | [[Тауар (экономика)|Тауарлар]] | [[Несие картасы|Несие карталары]] | [[Акциялар саудасы]] | [[Сақтандыру]] | [[Инвестицияларды басқару]] | [[Ипотекалық несие]] | [[Өзара қорлар]] | [[Биржада саудаланатын қор|Биржада саудаланатын қорлар]] | [[Индекстік қор]]лар | [[Жекеменшік капитал]] | [[Тәуекелдерді басқару]] | [[Байлықты басқару]] }}
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 64,41 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=Annual Report 2025 |url=https://www.cibc.com/content/dam/cibc-public-assets/about-cibc/investor-relations/pdfs/quarterly-results/2025/ar-25-en.pdf |date=December 3, 2025 |publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce |access-date=February 5, 2026}}&lt;/ref&gt;
 |айналым            = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 29,13 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 8,45 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |активтер           = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 1,117 трлн (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 49 824 (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынышты компания = {{Unbulleted list|[[CIBC Bank USA]]|CIBC Investments (Cayman) Limited&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Cayman Holdings Limited&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Trust Corporation&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC World Markets plc&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Asset Management Inc.&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;}}
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі = 
 |ізбасары           = {{Unbulleted list|[[Canadian Bank of Commerce]]|[[Imperial Bank of Canada]]}}
 |бөлімшелер         = 
 |статус              = 
 |тілдер              = 
 |қарызы              = 
 |жарнама            = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = {{URL|https://cibc.com/}}
 |Ортаққор           = 
}}
'''Canadian Imperial Bank of Commerce''' ('''CIBC'''; {{lang-fr|Banque canadienne impériale de commerce}}) — штаб-пәтері [[Торонто]] қаласының [[Financial District, Toronto|Қаржы ауданындағы]] [[CIBC Square]] кешенінде орналасқан канадалық [[көпұлтты корпорация|көпұлтты]] банк және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы.&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot; /&gt; Canadian Imperial Bank of Commerce 1961 жылы [[Canadian Bank of Commerce]] (1867 жылы құрылған) пен [[Imperial Bank of Canada]] (1873 жылы құрылған) банктерінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Бұл Канада тарихындағы жарғылық банктер арасындағы ең ірі бірігу болды.&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=CIBC History |url=http://www.cibc.com:80/ca/inside-cibc/history.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050206162104/http://www.cibc.com/ca/inside-cibc/history.html |archive-date=February 6, 2005 |publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce}}&lt;/ref&gt; Ол Торонтода құрылған «[[Канаданың Үлкен бестігі|Үлкен бестікке]]» кіретін екі банктің бірі, екіншісі — [[Toronto-Dominion Bank]].

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>q0cm7ytrytj7cx9g5pt9165k2adaiu9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643191</id>
      <parentid>3643190</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T16:20:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3643191</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9151" sha1="rdg24g1hqxacwoi2krclrciqost2bzd" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Canadian Imperial Bank of Commerce
 |логотипі           = 
 |суреті             = CIBC Square 2025-04-20.jpg
 |сурет атауы        = [[CIBC Square]] ғимаратындағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = TSX: CM&lt;br&gt;{{NYSE|CM}}&lt;br&gt;[[S&amp;P/TSX 60]] компоненті
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[1 маусым]] [[1961 жыл|1961]]&lt;ref name=&quot;A new bank&quot;&gt;{{cite web|title=A New Bank, 1961–1986|url=http://www.cibc.com:80/ca/inside-cibc/history/story-cibc-3.html|website=The Story of CIBC|publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce|access-date=August 31, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20050209115927/http://www.cibc.com/ca/inside-cibc/history/story-cibc-3.html|archive-date=February 9, 2005|quote=On June 1, 1961, the Canadian Imperial Bank of Commerce was formed through the merger of The Canadian Bank of Commerce and the Imperial Bank of Canada.|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Canadian Imperial Bank of Commerce (CIBC) (CM)|url=http://markets.businessinsider.com/stock/cm-quote|website=Markets Insider|publisher=Business Insider|access-date=September 2, 2017|quote=Canadian Imperial Bank of Commerce was founded on June 1, 1961 and is headquartered in Toronto, Canada.|archive-url=https://web.archive.org/web/20170902224418/http://markets.businessinsider.com/stock/cm-quote|archive-date=September 2, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot;&gt;{{cite web|last1=Bonham|first1=Mark S.|title=Canadian Imperial Bank of Commerce (CIBC)|url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/canadian-imperial-bank-of-commerce/|website=[[The Canadian Encyclopedia]]|access-date=August 19, 2019|quote=It was created through the 1961 merger of two Ontario-based banks, the Canadian Bank of Commerce and the Imperial Bank of Canada, the largest merger of two chartered banks in Canada's history.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=chronology&gt;{{cite web| url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf| title=A Short History of CIBC| access-date=17 May 2017| publisher=CIBC| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20170808153155/https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf| archive-date=8 August 2017}}&lt;/ref&gt;{{efn|The Canadian Imperial Bank of Commerce was established on June 1, 1961, through the merger of the [[Canadian Bank of Commerce]] and the [[Imperial Bank of Canada]]; the former was established in 1867 and the latter in 1873.}}
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = {{Байрақ|Канада}}: [[Торонто]], [[Онтарио]]
 |басты адамдары     = Harry Culham (президент және [[бас атқарушы директор|CEO]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/en/about-cibc/corporate-profile/executive-team/harry-culham.html|title=Harry Culham &amp;#124; Executive Team|website=Cibc.com|access-date=June 30, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;[[Katharine Stevenson]] (директорлар кеңесінің төрайымы)&lt;ref name=&quot;results&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/investor_relations/pdfs/quarterly_results/2020/ar-20-en.pdf| title=2020 Annual Report}}&lt;/ref&gt;
 |саласы             = қаржылық қызметтер
 |өнімі              = {{ubl | [[Активтерді басқару]] | [[Банк ісі|Банк қызметі]] | [[Тауар (экономика)|Тауарлар]] | [[Несие картасы|Несие карталары]] | [[Акциялар саудасы]] | [[Сақтандыру]] | [[Инвестицияларды басқару]] | [[Ипотекалық несие]] | [[Өзара қорлар]] | [[Биржада саудаланатын қор|Биржада саудаланатын қорлар]] | [[Индекстік қор]]лар | [[Жекеменшік капитал]] | [[Тәуекелдерді басқару]] | [[Байлықты басқару]] }}
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 64,41 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=Annual Report 2025 |url=https://www.cibc.com/content/dam/cibc-public-assets/about-cibc/investor-relations/pdfs/quarterly-results/2025/ar-25-en.pdf |date=December 3, 2025 |publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce |access-date=February 5, 2026}}&lt;/ref&gt;
 |айналым            = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 29,13 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 8,45 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |активтер           = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 1,117 трлн (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 49 824 (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынышты компания = {{Unbulleted list|[[CIBC Bank USA]]|CIBC Investments (Cayman) Limited&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Cayman Holdings Limited&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Trust Corporation&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC World Markets plc&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Asset Management Inc.&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;}}
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі = 
 |ізбасары           = {{Unbulleted list|[[Canadian Bank of Commerce]]|[[Imperial Bank of Canada]]}}
 |бөлімшелер         = 
 |статус              = 
 |тілдер              = 
 |қарызы              = 
 |жарнама            = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = {{URL|https://cibc.com/}}
 |Ортаққор           = 
}}
'''Canadian Imperial Bank of Commerce''' ('''CIBC'''; {{lang-fr|Banque canadienne impériale de commerce}}) — штаб-пәтері [[Торонто]] қаласының [[Financial District, Toronto|Қаржы ауданындағы]] [[CIBC Square]] кешенінде орналасқан канадалық [[көпұлтты корпорация|көпұлтты]] банк және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы.&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot; /&gt; Canadian Imperial Bank of Commerce 1961 жылы [[Canadian Bank of Commerce]] (1867 жылы құрылған) пен [[Imperial Bank of Canada]] (1873 жылы құрылған) банктерінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Бұл Канада тарихындағы жарғылық банктер арасындағы ең ірі бірігу болды.&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=CIBC History |url=http://www.cibc.com:80/ca/inside-cibc/history.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050206162104/http://www.cibc.com/ca/inside-cibc/history.html |archive-date=February 6, 2005 |publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce}}&lt;/ref&gt; Ол Торонтода құрылған «[[Канаданың Үлкен бестігі|Үлкен бестікке]]» кіретін екі банктің бірі, екіншісі — [[Toronto-Dominion Bank]].

Банктің төрт стратегиялық бизнес-бөлімшесі бар: Канаданың жеке тұлғаларға және бизнеске қызмет көрсету жөніндегі банк ісі, Канаданың коммерциялық банк ісі және активтерді басқару, АҚШ-тың коммерциялық банк ісі және активтерді басқару, сондай-ақ капитал нарықтары.&lt;ref name=&quot;results&quot; /&gt; Оның [[АҚШ]], [[Кариб теңізі]], [[Азия]] және [[Ұлыбритания]]да халықаралық операциялары бар. CIBC бүкіл әлем бойынша 15 миллион клиентке қызмет көрсетеді және онда 50 000 қызметкер жұмыс істейді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/en/about-cibc/corporate-profile/quick-facts.html|title=CIBC Quick Facts |website=Cibc.com|access-date=June 30, 2026}}&lt;/ref&gt; Компания [[Forbes Global 2000|2013 жылғы ''Forbes'' Global 2000]] рейтингінде 172-орынға ие болды.&lt;ref name=&quot;forbes&quot;&gt;{{cite news| url=https://www.forbes.com/global2000#page:1_sort:0_direction:asc_search:_filter:All%20industries_filter:Canada_filter:All%20states| title=Forbes Global 2000 List, 2013 edition| work=[[Forbes]]| date=17 April 2013| access-date=2013-11-21| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20130502235547/http://www.forbes.com/global2000/#page:1_sort:0_direction:asc_search:_filter:All%20industries_filter:Canada_filter:All%20states| archive-date=2 May 2013}}&lt;/ref&gt;

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>rdg24g1hqxacwoi2krclrciqost2bzd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643192</id>
      <parentid>3643191</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T16:21:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3643192</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9300" sha1="64xltt3svf9sxttj5iexqhj8kd5gzi2" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Canadian Imperial Bank of Commerce
 |логотипі           = 
 |суреті             = CIBC Square 2025-04-20.jpg
 |сурет атауы        = [[CIBC Square]] ғимаратындағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = TSX: CM&lt;br&gt;{{NYSE|CM}}&lt;br&gt;[[S&amp;P/TSX 60]] компоненті
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[1 маусым]] [[1961 жыл|1961]]&lt;ref name=&quot;A new bank&quot;&gt;{{cite web|title=A New Bank, 1961–1986|url=http://www.cibc.com:80/ca/inside-cibc/history/story-cibc-3.html|website=The Story of CIBC|publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce|access-date=August 31, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20050209115927/http://www.cibc.com/ca/inside-cibc/history/story-cibc-3.html|archive-date=February 9, 2005|quote=On June 1, 1961, the Canadian Imperial Bank of Commerce was formed through the merger of The Canadian Bank of Commerce and the Imperial Bank of Canada.|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Canadian Imperial Bank of Commerce (CIBC) (CM)|url=http://markets.businessinsider.com/stock/cm-quote|website=Markets Insider|publisher=Business Insider|access-date=September 2, 2017|quote=Canadian Imperial Bank of Commerce was founded on June 1, 1961 and is headquartered in Toronto, Canada.|archive-url=https://web.archive.org/web/20170902224418/http://markets.businessinsider.com/stock/cm-quote|archive-date=September 2, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot;&gt;{{cite web|last1=Bonham|first1=Mark S.|title=Canadian Imperial Bank of Commerce (CIBC)|url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/canadian-imperial-bank-of-commerce/|website=[[The Canadian Encyclopedia]]|access-date=August 19, 2019|quote=It was created through the 1961 merger of two Ontario-based banks, the Canadian Bank of Commerce and the Imperial Bank of Canada, the largest merger of two chartered banks in Canada's history.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=chronology&gt;{{cite web| url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf| title=A Short History of CIBC| access-date=17 May 2017| publisher=CIBC| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20170808153155/https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf| archive-date=8 August 2017}}&lt;/ref&gt;{{efn|The Canadian Imperial Bank of Commerce was established on June 1, 1961, through the merger of the [[Canadian Bank of Commerce]] and the [[Imperial Bank of Canada]]; the former was established in 1867 and the latter in 1873.}}
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = {{Байрақ|Канада}}: [[Торонто]], [[Онтарио]]
 |басты адамдары     = Harry Culham (президент және [[бас атқарушы директор|CEO]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/en/about-cibc/corporate-profile/executive-team/harry-culham.html|title=Harry Culham &amp;#124; Executive Team|website=Cibc.com|access-date=June 30, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;[[Katharine Stevenson]] (директорлар кеңесінің төрайымы)&lt;ref name=&quot;results&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/investor_relations/pdfs/quarterly_results/2020/ar-20-en.pdf| title=2020 Annual Report}}&lt;/ref&gt;
 |саласы             = қаржылық қызметтер
 |өнімі              = {{ubl | [[Активтерді басқару]] | [[Банк ісі|Банк қызметі]] | [[Тауар (экономика)|Тауарлар]] | [[Несие картасы|Несие карталары]] | [[Акциялар саудасы]] | [[Сақтандыру]] | [[Инвестицияларды басқару]] | [[Ипотекалық несие]] | [[Өзара қорлар]] | [[Биржада саудаланатын қор|Биржада саудаланатын қорлар]] | [[Индекстік қор]]лар | [[Жекеменшік капитал]] | [[Тәуекелдерді басқару]] | [[Байлықты басқару]] }}
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 64,41 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=Annual Report 2025 |url=https://www.cibc.com/content/dam/cibc-public-assets/about-cibc/investor-relations/pdfs/quarterly-results/2025/ar-25-en.pdf |date=December 3, 2025 |publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce |access-date=February 5, 2026}}&lt;/ref&gt;
 |айналым            = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 29,13 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 8,45 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |активтер           = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 1,117 трлн (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 49 824 (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынышты компания = {{Unbulleted list|[[CIBC Bank USA]]|CIBC Investments (Cayman) Limited&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Cayman Holdings Limited&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Trust Corporation&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC World Markets plc&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Asset Management Inc.&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;}}
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі = 
 |ізбасары           = {{Unbulleted list|[[Canadian Bank of Commerce]]|[[Imperial Bank of Canada]]}}
 |бөлімшелер         = 
 |статус              = 
 |тілдер              = 
 |қарызы              = 
 |жарнама            = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = {{URL|https://cibc.com/}}
 |Ортаққор           = 
}}
'''Canadian Imperial Bank of Commerce''' ('''CIBC'''; {{lang-fr|Banque canadienne impériale de commerce}}) — штаб-пәтері [[Торонто]] қаласының [[Financial District, Toronto|Қаржы ауданындағы]] [[CIBC Square]] кешенінде орналасқан канадалық [[көпұлтты корпорация|көпұлтты]] банк және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы.&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot; /&gt; Canadian Imperial Bank of Commerce 1961 жылы [[Canadian Bank of Commerce]] (1867 жылы құрылған) пен [[Imperial Bank of Canada]] (1873 жылы құрылған) банктерінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Бұл Канада тарихындағы жарғылық банктер арасындағы ең ірі бірігу болды.&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=CIBC History |url=http://www.cibc.com:80/ca/inside-cibc/history.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050206162104/http://www.cibc.com/ca/inside-cibc/history.html |archive-date=February 6, 2005 |publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce}}&lt;/ref&gt; Ол Торонтода құрылған «[[Канаданың Үлкен бестігі|Үлкен бестікке]]» кіретін екі банктің бірі, екіншісі — [[Toronto-Dominion Bank]].

Банктің төрт стратегиялық бизнес-бөлімшесі бар: Канаданың жеке тұлғаларға және бизнеске қызмет көрсету жөніндегі банк ісі, Канаданың коммерциялық банк ісі және активтерді басқару, АҚШ-тың коммерциялық банк ісі және активтерді басқару, сондай-ақ капитал нарықтары.&lt;ref name=&quot;results&quot; /&gt; Оның [[АҚШ]], [[Кариб теңізі]], [[Азия]] және [[Ұлыбритания]]да халықаралық операциялары бар. CIBC бүкіл әлем бойынша 15 миллион клиентке қызмет көрсетеді және онда 50 000 қызметкер жұмыс істейді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/en/about-cibc/corporate-profile/quick-facts.html|title=CIBC Quick Facts |website=Cibc.com|access-date=June 30, 2026}}&lt;/ref&gt; Компания [[Forbes Global 2000|2013 жылғы ''Forbes'' Global 2000]] рейтингінде 172-орынға ие болды.&lt;ref name=&quot;forbes&quot;&gt;{{cite news| url=https://www.forbes.com/global2000#page:1_sort:0_direction:asc_search:_filter:All%20industries_filter:Canada_filter:All%20states| title=Forbes Global 2000 List, 2013 edition| work=[[Forbes]]| date=17 April 2013| access-date=2013-11-21| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20130502235547/http://www.forbes.com/global2000/#page:1_sort:0_direction:asc_search:_filter:All%20industries_filter:Canada_filter:All%20states| archive-date=2 May 2013}}&lt;/ref&gt;

CIBC-тің [[Канададағы маршруттау нөмірі|институт нөмірі]] — 010, ал [[SWIFT коды]] — CIBCCATT.

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>64xltt3svf9sxttj5iexqhj8kd5gzi2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643193</id>
      <parentid>3643192</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T16:25:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3643193</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9337" sha1="agejkiwfhqwwr9bzzdg41obf8z1myjk" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Canadian Imperial Bank of Commerce
 |логотипі           = 
 |суреті             = CIBC Square 2025-04-20.jpg
 |сурет атауы        = [[CIBC Square]] ғимаратындағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = TSX: CM&lt;br&gt;{{NYSE|CM}}&lt;br&gt;[[S&amp;P/TSX 60]] компоненті
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[1 маусым]] [[1961 жыл|1961]]&lt;ref name=&quot;A new bank&quot;&gt;{{cite web|title=A New Bank, 1961–1986|url=http://www.cibc.com:80/ca/inside-cibc/history/story-cibc-3.html|website=The Story of CIBC|publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce|access-date=August 31, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20050209115927/http://www.cibc.com/ca/inside-cibc/history/story-cibc-3.html|archive-date=February 9, 2005|quote=On June 1, 1961, the Canadian Imperial Bank of Commerce was formed through the merger of The Canadian Bank of Commerce and the Imperial Bank of Canada.|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Canadian Imperial Bank of Commerce (CIBC) (CM)|url=http://markets.businessinsider.com/stock/cm-quote|website=Markets Insider|publisher=Business Insider|access-date=September 2, 2017|quote=Canadian Imperial Bank of Commerce was founded on June 1, 1961 and is headquartered in Toronto, Canada.|archive-url=https://web.archive.org/web/20170902224418/http://markets.businessinsider.com/stock/cm-quote|archive-date=September 2, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot;&gt;{{cite web|last1=Bonham|first1=Mark S.|title=Canadian Imperial Bank of Commerce (CIBC)|url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/canadian-imperial-bank-of-commerce/|website=[[The Canadian Encyclopedia]]|access-date=August 19, 2019|quote=It was created through the 1961 merger of two Ontario-based banks, the Canadian Bank of Commerce and the Imperial Bank of Canada, the largest merger of two chartered banks in Canada's history.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=chronology&gt;{{cite web| url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf| title=A Short History of CIBC| access-date=17 May 2017| publisher=CIBC| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20170808153155/https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf| archive-date=8 August 2017}}&lt;/ref&gt;{{efn|The Canadian Imperial Bank of Commerce was established on June 1, 1961, through the merger of the [[Canadian Bank of Commerce]] and the [[Imperial Bank of Canada]]; the former was established in 1867 and the latter in 1873.}}
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = {{Байрақ|Канада}}: [[Торонто]], [[Онтарио]]
 |басты адамдары     = Harry Culham (президент және [[бас атқарушы директор|CEO]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/en/about-cibc/corporate-profile/executive-team/harry-culham.html|title=Harry Culham &amp;#124; Executive Team|website=Cibc.com|access-date=June 30, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;[[Katharine Stevenson]] (директорлар кеңесінің төрайымы)&lt;ref name=&quot;results&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/investor_relations/pdfs/quarterly_results/2020/ar-20-en.pdf| title=2020 Annual Report}}&lt;/ref&gt;
 |саласы             = қаржылық қызметтер
 |өнімі              = {{ubl | [[Активтерді басқару]] | [[Банк ісі|Банк қызметі]] | [[Тауар (экономика)|Тауарлар]] | [[Несие картасы|Несие карталары]] | [[Акциялар саудасы]] | [[Сақтандыру]] | [[Инвестицияларды басқару]] | [[Ипотекалық несие]] | [[Өзара қорлар]] | [[Биржада саудаланатын қор|Биржада саудаланатын қорлар]] | [[Индекстік қор]]лар | [[Жекеменшік капитал]] | [[Тәуекелдерді басқару]] | [[Байлықты басқару]] }}
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 64,41 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=Annual Report 2025 |url=https://www.cibc.com/content/dam/cibc-public-assets/about-cibc/investor-relations/pdfs/quarterly-results/2025/ar-25-en.pdf |date=December 3, 2025 |publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce |access-date=February 5, 2026}}&lt;/ref&gt;
 |айналым            = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 29,13 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 8,45 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |активтер           = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 1,117 трлн (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 49 824 (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынышты компания = {{Unbulleted list|[[CIBC Bank USA]]|CIBC Investments (Cayman) Limited&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Cayman Holdings Limited&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Trust Corporation&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC World Markets plc&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Asset Management Inc.&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;}}
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі = 
 |ізбасары           = {{Unbulleted list|[[Canadian Bank of Commerce]]|[[Imperial Bank of Canada]]}}
 |бөлімшелер         = 
 |статус              = 
 |тілдер              = 
 |қарызы              = 
 |жарнама            = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = {{URL|https://cibc.com/}}
 |Ортаққор           = 
}}
'''Canadian Imperial Bank of Commerce''' ('''CIBC'''; {{lang-fr|Banque canadienne impériale de commerce}}) — штаб-пәтері [[Торонто]] қаласының [[Financial District, Toronto|Қаржы ауданындағы]] [[CIBC Square]] кешенінде орналасқан канадалық [[көпұлтты корпорация|көпұлтты]] банк және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы.&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot; /&gt; Canadian Imperial Bank of Commerce 1961 жылы [[Canadian Bank of Commerce]] (1867 жылы құрылған) пен [[Imperial Bank of Canada]] (1873 жылы құрылған) банктерінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Бұл Канада тарихындағы жарғылық банктер арасындағы ең ірі бірігу болды.&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=CIBC History |url=http://www.cibc.com:80/ca/inside-cibc/history.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050206162104/http://www.cibc.com/ca/inside-cibc/history.html |archive-date=February 6, 2005 |publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce}}&lt;/ref&gt; Ол Торонтода құрылған «[[Канаданың Үлкен бестігі|Үлкен бестікке]]» кіретін екі банктің бірі, екіншісі — [[Toronto-Dominion Bank]].

Банктің төрт стратегиялық бизнес-бөлімшесі бар: Канаданың жеке тұлғаларға және бизнеске қызмет көрсету жөніндегі банк ісі, Канаданың коммерциялық банк ісі және активтерді басқару, АҚШ-тың коммерциялық банк ісі және активтерді басқару, сондай-ақ капитал нарықтары.&lt;ref name=&quot;results&quot; /&gt; Оның [[АҚШ]], [[Кариб теңізі]], [[Азия]] және [[Ұлыбритания]]да халықаралық операциялары бар. CIBC бүкіл әлем бойынша 15 миллион клиентке қызмет көрсетеді және онда 50 000 қызметкер жұмыс істейді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/en/about-cibc/corporate-profile/quick-facts.html|title=CIBC Quick Facts |website=Cibc.com|access-date=June 30, 2026}}&lt;/ref&gt; Компания [[Forbes Global 2000|2013 жылғы ''Forbes'' Global 2000]] рейтингінде 172-орынға ие болды.&lt;ref name=&quot;forbes&quot;&gt;{{cite news| url=https://www.forbes.com/global2000#page:1_sort:0_direction:asc_search:_filter:All%20industries_filter:Canada_filter:All%20states| title=Forbes Global 2000 List, 2013 edition| work=[[Forbes]]| date=17 April 2013| access-date=2013-11-21| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20130502235547/http://www.forbes.com/global2000/#page:1_sort:0_direction:asc_search:_filter:All%20industries_filter:Canada_filter:All%20states| archive-date=2 May 2013}}&lt;/ref&gt;

CIBC-тің [[Канададағы маршруттау нөмірі|институт нөмірі]] — 010, ал [[SWIFT коды]] — CIBCCATT.

== Бұрынғы банктер ==

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>agejkiwfhqwwr9bzzdg41obf8z1myjk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643194</id>
      <parentid>3643193</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T16:26:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Бұрынғы банктер */</comment>
      <origin>3643194</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10555" sha1="t0pn1flm5pc3v4qkuyupid4v9mfpwte" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Canadian Imperial Bank of Commerce
 |логотипі           = 
 |суреті             = CIBC Square 2025-04-20.jpg
 |сурет атауы        = [[CIBC Square]] ғимаратындағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = TSX: CM&lt;br&gt;{{NYSE|CM}}&lt;br&gt;[[S&amp;P/TSX 60]] компоненті
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[1 маусым]] [[1961 жыл|1961]]&lt;ref name=&quot;A new bank&quot;&gt;{{cite web|title=A New Bank, 1961–1986|url=http://www.cibc.com:80/ca/inside-cibc/history/story-cibc-3.html|website=The Story of CIBC|publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce|access-date=August 31, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20050209115927/http://www.cibc.com/ca/inside-cibc/history/story-cibc-3.html|archive-date=February 9, 2005|quote=On June 1, 1961, the Canadian Imperial Bank of Commerce was formed through the merger of The Canadian Bank of Commerce and the Imperial Bank of Canada.|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Canadian Imperial Bank of Commerce (CIBC) (CM)|url=http://markets.businessinsider.com/stock/cm-quote|website=Markets Insider|publisher=Business Insider|access-date=September 2, 2017|quote=Canadian Imperial Bank of Commerce was founded on June 1, 1961 and is headquartered in Toronto, Canada.|archive-url=https://web.archive.org/web/20170902224418/http://markets.businessinsider.com/stock/cm-quote|archive-date=September 2, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot;&gt;{{cite web|last1=Bonham|first1=Mark S.|title=Canadian Imperial Bank of Commerce (CIBC)|url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/canadian-imperial-bank-of-commerce/|website=[[The Canadian Encyclopedia]]|access-date=August 19, 2019|quote=It was created through the 1961 merger of two Ontario-based banks, the Canadian Bank of Commerce and the Imperial Bank of Canada, the largest merger of two chartered banks in Canada's history.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=chronology&gt;{{cite web| url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf| title=A Short History of CIBC| access-date=17 May 2017| publisher=CIBC| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20170808153155/https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf| archive-date=8 August 2017}}&lt;/ref&gt;{{efn|The Canadian Imperial Bank of Commerce was established on June 1, 1961, through the merger of the [[Canadian Bank of Commerce]] and the [[Imperial Bank of Canada]]; the former was established in 1867 and the latter in 1873.}}
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = {{Байрақ|Канада}}: [[Торонто]], [[Онтарио]]
 |басты адамдары     = Harry Culham (президент және [[бас атқарушы директор|CEO]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/en/about-cibc/corporate-profile/executive-team/harry-culham.html|title=Harry Culham &amp;#124; Executive Team|website=Cibc.com|access-date=June 30, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;[[Katharine Stevenson]] (директорлар кеңесінің төрайымы)&lt;ref name=&quot;results&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/investor_relations/pdfs/quarterly_results/2020/ar-20-en.pdf| title=2020 Annual Report}}&lt;/ref&gt;
 |саласы             = қаржылық қызметтер
 |өнімі              = {{ubl | [[Активтерді басқару]] | [[Банк ісі|Банк қызметі]] | [[Тауар (экономика)|Тауарлар]] | [[Несие картасы|Несие карталары]] | [[Акциялар саудасы]] | [[Сақтандыру]] | [[Инвестицияларды басқару]] | [[Ипотекалық несие]] | [[Өзара қорлар]] | [[Биржада саудаланатын қор|Биржада саудаланатын қорлар]] | [[Индекстік қор]]лар | [[Жекеменшік капитал]] | [[Тәуекелдерді басқару]] | [[Байлықты басқару]] }}
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 64,41 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=Annual Report 2025 |url=https://www.cibc.com/content/dam/cibc-public-assets/about-cibc/investor-relations/pdfs/quarterly-results/2025/ar-25-en.pdf |date=December 3, 2025 |publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce |access-date=February 5, 2026}}&lt;/ref&gt;
 |айналым            = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 29,13 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 8,45 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |активтер           = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 1,117 трлн (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 49 824 (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынышты компания = {{Unbulleted list|[[CIBC Bank USA]]|CIBC Investments (Cayman) Limited&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Cayman Holdings Limited&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Trust Corporation&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC World Markets plc&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Asset Management Inc.&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;}}
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі = 
 |ізбасары           = {{Unbulleted list|[[Canadian Bank of Commerce]]|[[Imperial Bank of Canada]]}}
 |бөлімшелер         = 
 |статус              = 
 |тілдер              = 
 |қарызы              = 
 |жарнама            = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = {{URL|https://cibc.com/}}
 |Ортаққор           = 
}}
'''Canadian Imperial Bank of Commerce''' ('''CIBC'''; {{lang-fr|Banque canadienne impériale de commerce}}) — штаб-пәтері [[Торонто]] қаласының [[Financial District, Toronto|Қаржы ауданындағы]] [[CIBC Square]] кешенінде орналасқан канадалық [[көпұлтты корпорация|көпұлтты]] банк және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы.&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot; /&gt; Canadian Imperial Bank of Commerce 1961 жылы [[Canadian Bank of Commerce]] (1867 жылы құрылған) пен [[Imperial Bank of Canada]] (1873 жылы құрылған) банктерінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Бұл Канада тарихындағы жарғылық банктер арасындағы ең ірі бірігу болды.&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=CIBC History |url=http://www.cibc.com:80/ca/inside-cibc/history.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050206162104/http://www.cibc.com/ca/inside-cibc/history.html |archive-date=February 6, 2005 |publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce}}&lt;/ref&gt; Ол Торонтода құрылған «[[Канаданың Үлкен бестігі|Үлкен бестікке]]» кіретін екі банктің бірі, екіншісі — [[Toronto-Dominion Bank]].

Банктің төрт стратегиялық бизнес-бөлімшесі бар: Канаданың жеке тұлғаларға және бизнеске қызмет көрсету жөніндегі банк ісі, Канаданың коммерциялық банк ісі және активтерді басқару, АҚШ-тың коммерциялық банк ісі және активтерді басқару, сондай-ақ капитал нарықтары.&lt;ref name=&quot;results&quot; /&gt; Оның [[АҚШ]], [[Кариб теңізі]], [[Азия]] және [[Ұлыбритания]]да халықаралық операциялары бар. CIBC бүкіл әлем бойынша 15 миллион клиентке қызмет көрсетеді және онда 50 000 қызметкер жұмыс істейді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/en/about-cibc/corporate-profile/quick-facts.html|title=CIBC Quick Facts |website=Cibc.com|access-date=June 30, 2026}}&lt;/ref&gt; Компания [[Forbes Global 2000|2013 жылғы ''Forbes'' Global 2000]] рейтингінде 172-орынға ие болды.&lt;ref name=&quot;forbes&quot;&gt;{{cite news| url=https://www.forbes.com/global2000#page:1_sort:0_direction:asc_search:_filter:All%20industries_filter:Canada_filter:All%20states| title=Forbes Global 2000 List, 2013 edition| work=[[Forbes]]| date=17 April 2013| access-date=2013-11-21| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20130502235547/http://www.forbes.com/global2000/#page:1_sort:0_direction:asc_search:_filter:All%20industries_filter:Canada_filter:All%20states| archive-date=2 May 2013}}&lt;/ref&gt;

CIBC-тің [[Канададағы маршруттау нөмірі|институт нөмірі]] — 010, ал [[SWIFT коды]] — CIBCCATT.

== Бұрынғы банктер ==
=== Imperial Bank of Canada ===
Imperial Bank of Canada банкін [[Генри Старк Хоуланд]] 1873 жылы Торонтода құрды. Банк өз кеңселерін Уэллингтон-стриттегі Exchange Building ғимаратына орналастырып, 1936 жылға дейін сол жерде болды. Сол жылы банк Кинг-стрит пен Бей-стрит қиылысындағы жаңа ғимаратқа көшті. Кейін CIBC 1973 жылы осы жерде Commerce Court West ғимаратын салды. Imperial бірнеше банкті, соның ішінде Niagara District Bank (1875) пен [[Weyburn Security Bank]] (1931) банктерін, сондай-ақ [[Barclays]] компаниясының Канададағы операцияларын (1956) сатып алды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Imperial елдегі активтерді басқаруда шамамен 270 миллиард доллар болатын бесінші ірі банк болды.&lt;ref&gt;Watt Hugh McCollum, ''Who Owns Canada?'', (Woodsworth House Publishers, 1947), 17.&lt;/ref&gt;

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>t0pn1flm5pc3v4qkuyupid4v9mfpwte</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643195</id>
      <parentid>3643194</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T16:31:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Бұрынғы банктер */</comment>
      <origin>3643195</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11567" sha1="cax9wwbha3isux0oqbjhpvo646jc0tw" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Canadian Imperial Bank of Commerce
 |логотипі           = 
 |суреті             = CIBC Square 2025-04-20.jpg
 |сурет атауы        = [[CIBC Square]] ғимаратындағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = TSX: CM&lt;br&gt;{{NYSE|CM}}&lt;br&gt;[[S&amp;P/TSX 60]] компоненті
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[1 маусым]] [[1961 жыл|1961]]&lt;ref name=&quot;A new bank&quot;&gt;{{cite web|title=A New Bank, 1961–1986|url=http://www.cibc.com:80/ca/inside-cibc/history/story-cibc-3.html|website=The Story of CIBC|publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce|access-date=August 31, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20050209115927/http://www.cibc.com/ca/inside-cibc/history/story-cibc-3.html|archive-date=February 9, 2005|quote=On June 1, 1961, the Canadian Imperial Bank of Commerce was formed through the merger of The Canadian Bank of Commerce and the Imperial Bank of Canada.|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Canadian Imperial Bank of Commerce (CIBC) (CM)|url=http://markets.businessinsider.com/stock/cm-quote|website=Markets Insider|publisher=Business Insider|access-date=September 2, 2017|quote=Canadian Imperial Bank of Commerce was founded on June 1, 1961 and is headquartered in Toronto, Canada.|archive-url=https://web.archive.org/web/20170902224418/http://markets.businessinsider.com/stock/cm-quote|archive-date=September 2, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot;&gt;{{cite web|last1=Bonham|first1=Mark S.|title=Canadian Imperial Bank of Commerce (CIBC)|url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/canadian-imperial-bank-of-commerce/|website=[[The Canadian Encyclopedia]]|access-date=August 19, 2019|quote=It was created through the 1961 merger of two Ontario-based banks, the Canadian Bank of Commerce and the Imperial Bank of Canada, the largest merger of two chartered banks in Canada's history.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=chronology&gt;{{cite web| url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf| title=A Short History of CIBC| access-date=17 May 2017| publisher=CIBC| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20170808153155/https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf| archive-date=8 August 2017}}&lt;/ref&gt;{{efn|The Canadian Imperial Bank of Commerce was established on June 1, 1961, through the merger of the [[Canadian Bank of Commerce]] and the [[Imperial Bank of Canada]]; the former was established in 1867 and the latter in 1873.}}
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = {{Байрақ|Канада}}: [[Торонто]], [[Онтарио]]
 |басты адамдары     = Harry Culham (президент және [[бас атқарушы директор|CEO]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/en/about-cibc/corporate-profile/executive-team/harry-culham.html|title=Harry Culham &amp;#124; Executive Team|website=Cibc.com|access-date=June 30, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;[[Katharine Stevenson]] (директорлар кеңесінің төрайымы)&lt;ref name=&quot;results&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/investor_relations/pdfs/quarterly_results/2020/ar-20-en.pdf| title=2020 Annual Report}}&lt;/ref&gt;
 |саласы             = қаржылық қызметтер
 |өнімі              = {{ubl | [[Активтерді басқару]] | [[Банк ісі|Банк қызметі]] | [[Тауар (экономика)|Тауарлар]] | [[Несие картасы|Несие карталары]] | [[Акциялар саудасы]] | [[Сақтандыру]] | [[Инвестицияларды басқару]] | [[Ипотекалық несие]] | [[Өзара қорлар]] | [[Биржада саудаланатын қор|Биржада саудаланатын қорлар]] | [[Индекстік қор]]лар | [[Жекеменшік капитал]] | [[Тәуекелдерді басқару]] | [[Байлықты басқару]] }}
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 64,41 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=Annual Report 2025 |url=https://www.cibc.com/content/dam/cibc-public-assets/about-cibc/investor-relations/pdfs/quarterly-results/2025/ar-25-en.pdf |date=December 3, 2025 |publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce |access-date=February 5, 2026}}&lt;/ref&gt;
 |айналым            = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 29,13 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 8,45 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |активтер           = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 1,117 трлн (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 49 824 (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынышты компания = {{Unbulleted list|[[CIBC Bank USA]]|CIBC Investments (Cayman) Limited&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Cayman Holdings Limited&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Trust Corporation&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC World Markets plc&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Asset Management Inc.&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;}}
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі = 
 |ізбасары           = {{Unbulleted list|[[Canadian Bank of Commerce]]|[[Imperial Bank of Canada]]}}
 |бөлімшелер         = 
 |статус              = 
 |тілдер              = 
 |қарызы              = 
 |жарнама            = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = {{URL|https://cibc.com/}}
 |Ортаққор           = 
}}
'''Canadian Imperial Bank of Commerce''' ('''CIBC'''; {{lang-fr|Banque canadienne impériale de commerce}}) — штаб-пәтері [[Торонто]] қаласының [[Financial District, Toronto|Қаржы ауданындағы]] [[CIBC Square]] кешенінде орналасқан канадалық [[көпұлтты корпорация|көпұлтты]] банк және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы.&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot; /&gt; Canadian Imperial Bank of Commerce 1961 жылы [[Canadian Bank of Commerce]] (1867 жылы құрылған) пен [[Imperial Bank of Canada]] (1873 жылы құрылған) банктерінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Бұл Канада тарихындағы жарғылық банктер арасындағы ең ірі бірігу болды.&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=CIBC History |url=http://www.cibc.com:80/ca/inside-cibc/history.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050206162104/http://www.cibc.com/ca/inside-cibc/history.html |archive-date=February 6, 2005 |publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce}}&lt;/ref&gt; Ол Торонтода құрылған «[[Канаданың Үлкен бестігі|Үлкен бестікке]]» кіретін екі банктің бірі, екіншісі — [[Toronto-Dominion Bank]].

Банктің төрт стратегиялық бизнес-бөлімшесі бар: Канаданың жеке тұлғаларға және бизнеске қызмет көрсету жөніндегі банк ісі, Канаданың коммерциялық банк ісі және активтерді басқару, АҚШ-тың коммерциялық банк ісі және активтерді басқару, сондай-ақ капитал нарықтары.&lt;ref name=&quot;results&quot; /&gt; Оның [[АҚШ]], [[Кариб теңізі]], [[Азия]] және [[Ұлыбритания]]да халықаралық операциялары бар. CIBC бүкіл әлем бойынша 15 миллион клиентке қызмет көрсетеді және онда 50 000 қызметкер жұмыс істейді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/en/about-cibc/corporate-profile/quick-facts.html|title=CIBC Quick Facts |website=Cibc.com|access-date=June 30, 2026}}&lt;/ref&gt; Компания [[Forbes Global 2000|2013 жылғы ''Forbes'' Global 2000]] рейтингінде 172-орынға ие болды.&lt;ref name=&quot;forbes&quot;&gt;{{cite news| url=https://www.forbes.com/global2000#page:1_sort:0_direction:asc_search:_filter:All%20industries_filter:Canada_filter:All%20states| title=Forbes Global 2000 List, 2013 edition| work=[[Forbes]]| date=17 April 2013| access-date=2013-11-21| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20130502235547/http://www.forbes.com/global2000/#page:1_sort:0_direction:asc_search:_filter:All%20industries_filter:Canada_filter:All%20states| archive-date=2 May 2013}}&lt;/ref&gt;

CIBC-тің [[Канададағы маршруттау нөмірі|институт нөмірі]] — 010, ал [[SWIFT коды]] — CIBCCATT.

== Бұрынғы банктер ==
=== Imperial Bank of Canada ===
Imperial Bank of Canada банкін [[Генри Старк Хоуланд]] 1873 жылы Торонтода құрды. Банк өз кеңселерін Уэллингтон-стриттегі Exchange Building ғимаратына орналастырып, 1936 жылға дейін сол жерде болды. Сол жылы банк Кинг-стрит пен Бей-стрит қиылысындағы жаңа ғимаратқа көшті. Кейін CIBC 1973 жылы осы жерде Commerce Court West ғимаратын салды. Imperial бірнеше банкті, соның ішінде Niagara District Bank (1875) пен [[Weyburn Security Bank]] (1931) банктерін, сондай-ақ [[Barclays]] компаниясының Канададағы операцияларын (1956) сатып алды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Imperial елдегі активтерді басқаруда шамамен 270 миллиард доллар болатын бесінші ірі банк болды.&lt;ref&gt;Watt Hugh McCollum, ''Who Owns Canada?'', (Woodsworth House Publishers, 1947), 17.&lt;/ref&gt;

===Canadian Bank of Commerce===
[[Уильям Макмастер]] [[Bank of Montreal]] банкіне бәсекелес ретінде 1867 жылғы 15 мамырда Торонтода жұмысын бастаған Canadian Bank of Commerce банкін құрды; 1874 жылға қарай оның 24 бөлімшесі болды. Canadian Bank of Commerce банкінің бұрынғы вице-президенті [[Генри Старк Хоуланд]] құрған Imperial Bank of Canada 1875 жылғы 18 наурызда Торонтода жұмысын бастады. 1895 жылдың соңына қарай Canadian Bank of Commerce банкінің 58, ал Imperial Bank of Canada банкінің 18 бөлімшесі болды. [[Юкон]]дағы 1896 жылғы алтын өндіру қарқыны Доминион үкіметін Canadian Bank of Commerce банкінен [[Доусон-Сити]]де бөлімше ашуды сұрауға итермеледі.

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>cax9wwbha3isux0oqbjhpvo646jc0tw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643196</id>
      <parentid>3643195</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T16:32:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3643196</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11954" sha1="t0ubitbvsghzpljugr09gbiyz4uidqu" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Canadian Imperial Bank of Commerce
 |логотипі           = 
 |суреті             = CIBC Square 2025-04-20.jpg
 |сурет атауы        = [[CIBC Square]] ғимаратындағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = TSX: CM&lt;br&gt;{{NYSE|CM}}&lt;br&gt;[[S&amp;P/TSX 60]] компоненті
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[1 маусым]] [[1961 жыл|1961]]&lt;ref name=&quot;A new bank&quot;&gt;{{cite web|title=A New Bank, 1961–1986|url=http://www.cibc.com:80/ca/inside-cibc/history/story-cibc-3.html|website=The Story of CIBC|publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce|access-date=August 31, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20050209115927/http://www.cibc.com/ca/inside-cibc/history/story-cibc-3.html|archive-date=February 9, 2005|quote=On June 1, 1961, the Canadian Imperial Bank of Commerce was formed through the merger of The Canadian Bank of Commerce and the Imperial Bank of Canada.|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Canadian Imperial Bank of Commerce (CIBC) (CM)|url=http://markets.businessinsider.com/stock/cm-quote|website=Markets Insider|publisher=Business Insider|access-date=September 2, 2017|quote=Canadian Imperial Bank of Commerce was founded on June 1, 1961 and is headquartered in Toronto, Canada.|archive-url=https://web.archive.org/web/20170902224418/http://markets.businessinsider.com/stock/cm-quote|archive-date=September 2, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot;&gt;{{cite web|last1=Bonham|first1=Mark S.|title=Canadian Imperial Bank of Commerce (CIBC)|url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/canadian-imperial-bank-of-commerce/|website=[[The Canadian Encyclopedia]]|access-date=August 19, 2019|quote=It was created through the 1961 merger of two Ontario-based banks, the Canadian Bank of Commerce and the Imperial Bank of Canada, the largest merger of two chartered banks in Canada's history.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=chronology&gt;{{cite web| url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf| title=A Short History of CIBC| access-date=17 May 2017| publisher=CIBC| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20170808153155/https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf| archive-date=8 August 2017}}&lt;/ref&gt;{{efn|The Canadian Imperial Bank of Commerce was established on June 1, 1961, through the merger of the [[Canadian Bank of Commerce]] and the [[Imperial Bank of Canada]]; the former was established in 1867 and the latter in 1873.}}
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = {{Байрақ|Канада}}: [[Торонто]], [[Онтарио]]
 |басты адамдары     = Harry Culham (президент және [[бас атқарушы директор|CEO]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/en/about-cibc/corporate-profile/executive-team/harry-culham.html|title=Harry Culham &amp;#124; Executive Team|website=Cibc.com|access-date=June 30, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;[[Katharine Stevenson]] (директорлар кеңесінің төрайымы)&lt;ref name=&quot;results&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/investor_relations/pdfs/quarterly_results/2020/ar-20-en.pdf| title=2020 Annual Report}}&lt;/ref&gt;
 |саласы             = қаржылық қызметтер
 |өнімі              = {{ubl | [[Активтерді басқару]] | [[Банк ісі|Банк қызметі]] | [[Тауар (экономика)|Тауарлар]] | [[Несие картасы|Несие карталары]] | [[Акциялар саудасы]] | [[Сақтандыру]] | [[Инвестицияларды басқару]] | [[Ипотекалық несие]] | [[Өзара қорлар]] | [[Биржада саудаланатын қор|Биржада саудаланатын қорлар]] | [[Индекстік қор]]лар | [[Жекеменшік капитал]] | [[Тәуекелдерді басқару]] | [[Байлықты басқару]] }}
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 64,41 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=Annual Report 2025 |url=https://www.cibc.com/content/dam/cibc-public-assets/about-cibc/investor-relations/pdfs/quarterly-results/2025/ar-25-en.pdf |date=December 3, 2025 |publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce |access-date=February 5, 2026}}&lt;/ref&gt;
 |айналым            = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 29,13 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 8,45 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |активтер           = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 1,117 трлн (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 49 824 (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынышты компания = {{Unbulleted list|[[CIBC Bank USA]]|CIBC Investments (Cayman) Limited&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Cayman Holdings Limited&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Trust Corporation&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC World Markets plc&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Asset Management Inc.&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;}}
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі = 
 |ізбасары           = {{Unbulleted list|[[Canadian Bank of Commerce]]|[[Imperial Bank of Canada]]}}
 |бөлімшелер         = 
 |статус              = 
 |тілдер              = 
 |қарызы              = 
 |жарнама            = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = {{URL|https://cibc.com/}}
 |Ортаққор           = 
}}
'''Canadian Imperial Bank of Commerce''' ('''CIBC'''; {{lang-fr|Banque canadienne impériale de commerce}}) — штаб-пәтері [[Торонто]] қаласының [[Financial District, Toronto|Қаржы ауданындағы]] [[CIBC Square]] кешенінде орналасқан канадалық [[көпұлтты корпорация|көпұлтты]] банк және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы.&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot; /&gt; Canadian Imperial Bank of Commerce 1961 жылы [[Canadian Bank of Commerce]] (1867 жылы құрылған) пен [[Imperial Bank of Canada]] (1873 жылы құрылған) банктерінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Бұл Канада тарихындағы жарғылық банктер арасындағы ең ірі бірігу болды.&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=CIBC History |url=http://www.cibc.com:80/ca/inside-cibc/history.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050206162104/http://www.cibc.com/ca/inside-cibc/history.html |archive-date=February 6, 2005 |publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce}}&lt;/ref&gt; Ол Торонтода құрылған «[[Канаданың Үлкен бестігі|Үлкен бестікке]]» кіретін екі банктің бірі, екіншісі — [[Toronto-Dominion Bank]].

Банктің төрт стратегиялық бизнес-бөлімшесі бар: Канаданың жеке тұлғаларға және бизнеске қызмет көрсету жөніндегі банк ісі, Канаданың коммерциялық банк ісі және активтерді басқару, АҚШ-тың коммерциялық банк ісі және активтерді басқару, сондай-ақ капитал нарықтары.&lt;ref name=&quot;results&quot; /&gt; Оның [[АҚШ]], [[Кариб теңізі]], [[Азия]] және [[Ұлыбритания]]да халықаралық операциялары бар. CIBC бүкіл әлем бойынша 15 миллион клиентке қызмет көрсетеді және онда 50 000 қызметкер жұмыс істейді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/en/about-cibc/corporate-profile/quick-facts.html|title=CIBC Quick Facts |website=Cibc.com|access-date=June 30, 2026}}&lt;/ref&gt; Компания [[Forbes Global 2000|2013 жылғы ''Forbes'' Global 2000]] рейтингінде 172-орынға ие болды.&lt;ref name=&quot;forbes&quot;&gt;{{cite news| url=https://www.forbes.com/global2000#page:1_sort:0_direction:asc_search:_filter:All%20industries_filter:Canada_filter:All%20states| title=Forbes Global 2000 List, 2013 edition| work=[[Forbes]]| date=17 April 2013| access-date=2013-11-21| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20130502235547/http://www.forbes.com/global2000/#page:1_sort:0_direction:asc_search:_filter:All%20industries_filter:Canada_filter:All%20states| archive-date=2 May 2013}}&lt;/ref&gt;

CIBC-тің [[Канададағы маршруттау нөмірі|институт нөмірі]] — 010, ал [[SWIFT коды]] — CIBCCATT.

== Бұрынғы банктер ==
=== Imperial Bank of Canada ===
Imperial Bank of Canada банкін [[Генри Старк Хоуланд]] 1873 жылы Торонтода құрды. Банк өз кеңселерін Уэллингтон-стриттегі Exchange Building ғимаратына орналастырып, 1936 жылға дейін сол жерде болды. Сол жылы банк Кинг-стрит пен Бей-стрит қиылысындағы жаңа ғимаратқа көшті. Кейін CIBC 1973 жылы осы жерде Commerce Court West ғимаратын салды. Imperial бірнеше банкті, соның ішінде Niagara District Bank (1875) пен [[Weyburn Security Bank]] (1931) банктерін, сондай-ақ [[Barclays]] компаниясының Канададағы операцияларын (1956) сатып алды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Imperial елдегі активтерді басқаруда шамамен 270 миллиард доллар болатын бесінші ірі банк болды.&lt;ref&gt;Watt Hugh McCollum, ''Who Owns Canada?'', (Woodsworth House Publishers, 1947), 17.&lt;/ref&gt;

=== Canadian Bank of Commerce ===
[[Уильям Макмастер]] [[Bank of Montreal]] банкіне бәсекелес ретінде 1867 жылғы 15 мамырда Торонтода жұмысын бастаған Canadian Bank of Commerce банкін құрды; 1874 жылға қарай оның 24 бөлімшесі болды. Canadian Bank of Commerce банкінің бұрынғы вице-президенті [[Генри Старк Хоуланд]] құрған Imperial Bank of Canada 1875 жылғы 18 наурызда Торонтода жұмысын бастады. 1895 жылдың соңына қарай Canadian Bank of Commerce банкінің 58, ал Imperial Bank of Canada банкінің 18 бөлімшесі болды. [[Юкон]]дағы 1896 жылғы алтын өндіру қарқыны Доминион үкіметін Canadian Bank of Commerce банкінен [[Доусон-Сити]]де бөлімше ашуды сұрауға итермеледі.

[[Wood, Gundy &amp; Company]], CIBC-тің инвестициялық банк ісі бөлімшесінің ізашары, 1905 жылғы 1 ақпанда өз жұмысын бастады. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Жеңіс қарыздарын ұйымдастыруда маңызды әрі белсенді рөл атқарды.

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>t0ubitbvsghzpljugr09gbiyz4uidqu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643197</id>
      <parentid>3643196</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T16:33:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Canadian Bank of Commerce */</comment>
      <origin>3643197</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12395" sha1="l7m6wuj4gl7ad1xm9o51188phavrl9h" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Canadian Imperial Bank of Commerce
 |логотипі           = 
 |суреті             = CIBC Square 2025-04-20.jpg
 |сурет атауы        = [[CIBC Square]] ғимаратындағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = TSX: CM&lt;br&gt;{{NYSE|CM}}&lt;br&gt;[[S&amp;P/TSX 60]] компоненті
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[1 маусым]] [[1961 жыл|1961]]&lt;ref name=&quot;A new bank&quot;&gt;{{cite web|title=A New Bank, 1961–1986|url=http://www.cibc.com:80/ca/inside-cibc/history/story-cibc-3.html|website=The Story of CIBC|publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce|access-date=August 31, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20050209115927/http://www.cibc.com/ca/inside-cibc/history/story-cibc-3.html|archive-date=February 9, 2005|quote=On June 1, 1961, the Canadian Imperial Bank of Commerce was formed through the merger of The Canadian Bank of Commerce and the Imperial Bank of Canada.|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Canadian Imperial Bank of Commerce (CIBC) (CM)|url=http://markets.businessinsider.com/stock/cm-quote|website=Markets Insider|publisher=Business Insider|access-date=September 2, 2017|quote=Canadian Imperial Bank of Commerce was founded on June 1, 1961 and is headquartered in Toronto, Canada.|archive-url=https://web.archive.org/web/20170902224418/http://markets.businessinsider.com/stock/cm-quote|archive-date=September 2, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot;&gt;{{cite web|last1=Bonham|first1=Mark S.|title=Canadian Imperial Bank of Commerce (CIBC)|url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/canadian-imperial-bank-of-commerce/|website=[[The Canadian Encyclopedia]]|access-date=August 19, 2019|quote=It was created through the 1961 merger of two Ontario-based banks, the Canadian Bank of Commerce and the Imperial Bank of Canada, the largest merger of two chartered banks in Canada's history.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=chronology&gt;{{cite web| url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf| title=A Short History of CIBC| access-date=17 May 2017| publisher=CIBC| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20170808153155/https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf| archive-date=8 August 2017}}&lt;/ref&gt;{{efn|The Canadian Imperial Bank of Commerce was established on June 1, 1961, through the merger of the [[Canadian Bank of Commerce]] and the [[Imperial Bank of Canada]]; the former was established in 1867 and the latter in 1873.}}
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = {{Байрақ|Канада}}: [[Торонто]], [[Онтарио]]
 |басты адамдары     = Harry Culham (президент және [[бас атқарушы директор|CEO]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/en/about-cibc/corporate-profile/executive-team/harry-culham.html|title=Harry Culham &amp;#124; Executive Team|website=Cibc.com|access-date=June 30, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;[[Katharine Stevenson]] (директорлар кеңесінің төрайымы)&lt;ref name=&quot;results&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/investor_relations/pdfs/quarterly_results/2020/ar-20-en.pdf| title=2020 Annual Report}}&lt;/ref&gt;
 |саласы             = қаржылық қызметтер
 |өнімі              = {{ubl | [[Активтерді басқару]] | [[Банк ісі|Банк қызметі]] | [[Тауар (экономика)|Тауарлар]] | [[Несие картасы|Несие карталары]] | [[Акциялар саудасы]] | [[Сақтандыру]] | [[Инвестицияларды басқару]] | [[Ипотекалық несие]] | [[Өзара қорлар]] | [[Биржада саудаланатын қор|Биржада саудаланатын қорлар]] | [[Индекстік қор]]лар | [[Жекеменшік капитал]] | [[Тәуекелдерді басқару]] | [[Байлықты басқару]] }}
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 64,41 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=Annual Report 2025 |url=https://www.cibc.com/content/dam/cibc-public-assets/about-cibc/investor-relations/pdfs/quarterly-results/2025/ar-25-en.pdf |date=December 3, 2025 |publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce |access-date=February 5, 2026}}&lt;/ref&gt;
 |айналым            = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 29,13 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 8,45 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |активтер           = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 1,117 трлн (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 49 824 (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынышты компания = {{Unbulleted list|[[CIBC Bank USA]]|CIBC Investments (Cayman) Limited&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Cayman Holdings Limited&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Trust Corporation&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC World Markets plc&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Asset Management Inc.&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;}}
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі = 
 |ізбасары           = {{Unbulleted list|[[Canadian Bank of Commerce]]|[[Imperial Bank of Canada]]}}
 |бөлімшелер         = 
 |статус              = 
 |тілдер              = 
 |қарызы              = 
 |жарнама            = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = {{URL|https://cibc.com/}}
 |Ортаққор           = 
}}
'''Canadian Imperial Bank of Commerce''' ('''CIBC'''; {{lang-fr|Banque canadienne impériale de commerce}}) — штаб-пәтері [[Торонто]] қаласының [[Financial District, Toronto|Қаржы ауданындағы]] [[CIBC Square]] кешенінде орналасқан канадалық [[көпұлтты корпорация|көпұлтты]] банк және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы.&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot; /&gt; Canadian Imperial Bank of Commerce 1961 жылы [[Canadian Bank of Commerce]] (1867 жылы құрылған) пен [[Imperial Bank of Canada]] (1873 жылы құрылған) банктерінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Бұл Канада тарихындағы жарғылық банктер арасындағы ең ірі бірігу болды.&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=CIBC History |url=http://www.cibc.com:80/ca/inside-cibc/history.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050206162104/http://www.cibc.com/ca/inside-cibc/history.html |archive-date=February 6, 2005 |publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce}}&lt;/ref&gt; Ол Торонтода құрылған «[[Канаданың Үлкен бестігі|Үлкен бестікке]]» кіретін екі банктің бірі, екіншісі — [[Toronto-Dominion Bank]].

Банктің төрт стратегиялық бизнес-бөлімшесі бар: Канаданың жеке тұлғаларға және бизнеске қызмет көрсету жөніндегі банк ісі, Канаданың коммерциялық банк ісі және активтерді басқару, АҚШ-тың коммерциялық банк ісі және активтерді басқару, сондай-ақ капитал нарықтары.&lt;ref name=&quot;results&quot; /&gt; Оның [[АҚШ]], [[Кариб теңізі]], [[Азия]] және [[Ұлыбритания]]да халықаралық операциялары бар. CIBC бүкіл әлем бойынша 15 миллион клиентке қызмет көрсетеді және онда 50 000 қызметкер жұмыс істейді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/en/about-cibc/corporate-profile/quick-facts.html|title=CIBC Quick Facts |website=Cibc.com|access-date=June 30, 2026}}&lt;/ref&gt; Компания [[Forbes Global 2000|2013 жылғы ''Forbes'' Global 2000]] рейтингінде 172-орынға ие болды.&lt;ref name=&quot;forbes&quot;&gt;{{cite news| url=https://www.forbes.com/global2000#page:1_sort:0_direction:asc_search:_filter:All%20industries_filter:Canada_filter:All%20states| title=Forbes Global 2000 List, 2013 edition| work=[[Forbes]]| date=17 April 2013| access-date=2013-11-21| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20130502235547/http://www.forbes.com/global2000/#page:1_sort:0_direction:asc_search:_filter:All%20industries_filter:Canada_filter:All%20states| archive-date=2 May 2013}}&lt;/ref&gt;

CIBC-тің [[Канададағы маршруттау нөмірі|институт нөмірі]] — 010, ал [[SWIFT коды]] — CIBCCATT.

== Бұрынғы банктер ==
=== Imperial Bank of Canada ===
Imperial Bank of Canada банкін [[Генри Старк Хоуланд]] 1873 жылы Торонтода құрды. Банк өз кеңселерін Уэллингтон-стриттегі Exchange Building ғимаратына орналастырып, 1936 жылға дейін сол жерде болды. Сол жылы банк Кинг-стрит пен Бей-стрит қиылысындағы жаңа ғимаратқа көшті. Кейін CIBC 1973 жылы осы жерде Commerce Court West ғимаратын салды. Imperial бірнеше банкті, соның ішінде Niagara District Bank (1875) пен [[Weyburn Security Bank]] (1931) банктерін, сондай-ақ [[Barclays]] компаниясының Канададағы операцияларын (1956) сатып алды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Imperial елдегі активтерді басқаруда шамамен 270 миллиард доллар болатын бесінші ірі банк болды.&lt;ref&gt;Watt Hugh McCollum, ''Who Owns Canada?'', (Woodsworth House Publishers, 1947), 17.&lt;/ref&gt;

=== Canadian Bank of Commerce ===
[[Уильям Макмастер]] [[Bank of Montreal]] банкіне бәсекелес ретінде 1867 жылғы 15 мамырда Торонтода жұмысын бастаған Canadian Bank of Commerce банкін құрды; 1874 жылға қарай оның 24 бөлімшесі болды. Canadian Bank of Commerce банкінің бұрынғы вице-президенті [[Генри Старк Хоуланд]] құрған Imperial Bank of Canada 1875 жылғы 18 наурызда Торонтода жұмысын бастады. 1895 жылдың соңына қарай Canadian Bank of Commerce банкінің 58, ал Imperial Bank of Canada банкінің 18 бөлімшесі болды. [[Юкон]]дағы 1896 жылғы алтын өндіру қарқыны Доминион үкіметін Canadian Bank of Commerce банкінен [[Доусон-Сити]]де бөлімше ашуды сұрауға итермеледі.

[[Wood, Gundy &amp; Company]], CIBC-тің инвестициялық банк ісі бөлімшесінің ізашары, 1905 жылғы 1 ақпанда өз жұмысын бастады. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Жеңіс қарыздарын ұйымдастыруда маңызды әрі белсенді рөл атқарды.

1920 жылдардағы сатып алулардың нәтижесінде Commerce Bank Канададағы 700-ден астам жергілікті бөлімшесі бар ең ірі бөлімшелер желілерінің біріне айналды; осы кезеңде банк Кубада, Ямайкада, Барбадоста және Тринидадта халықаралық бөлімшелерін ашты.

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>l7m6wuj4gl7ad1xm9o51188phavrl9h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643198</id>
      <parentid>3643197</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T16:35:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Canadian Bank of Commerce */</comment>
      <origin>3643198</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12962" sha1="gu8j9bksf331itquzeixg3j7gse7whn" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Canadian Imperial Bank of Commerce
 |логотипі           = 
 |суреті             = CIBC Square 2025-04-20.jpg
 |сурет атауы        = [[CIBC Square]] ғимаратындағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = TSX: CM&lt;br&gt;{{NYSE|CM}}&lt;br&gt;[[S&amp;P/TSX 60]] компоненті
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[1 маусым]] [[1961 жыл|1961]]&lt;ref name=&quot;A new bank&quot;&gt;{{cite web|title=A New Bank, 1961–1986|url=http://www.cibc.com:80/ca/inside-cibc/history/story-cibc-3.html|website=The Story of CIBC|publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce|access-date=August 31, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20050209115927/http://www.cibc.com/ca/inside-cibc/history/story-cibc-3.html|archive-date=February 9, 2005|quote=On June 1, 1961, the Canadian Imperial Bank of Commerce was formed through the merger of The Canadian Bank of Commerce and the Imperial Bank of Canada.|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Canadian Imperial Bank of Commerce (CIBC) (CM)|url=http://markets.businessinsider.com/stock/cm-quote|website=Markets Insider|publisher=Business Insider|access-date=September 2, 2017|quote=Canadian Imperial Bank of Commerce was founded on June 1, 1961 and is headquartered in Toronto, Canada.|archive-url=https://web.archive.org/web/20170902224418/http://markets.businessinsider.com/stock/cm-quote|archive-date=September 2, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot;&gt;{{cite web|last1=Bonham|first1=Mark S.|title=Canadian Imperial Bank of Commerce (CIBC)|url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/canadian-imperial-bank-of-commerce/|website=[[The Canadian Encyclopedia]]|access-date=August 19, 2019|quote=It was created through the 1961 merger of two Ontario-based banks, the Canadian Bank of Commerce and the Imperial Bank of Canada, the largest merger of two chartered banks in Canada's history.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=chronology&gt;{{cite web| url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf| title=A Short History of CIBC| access-date=17 May 2017| publisher=CIBC| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20170808153155/https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf| archive-date=8 August 2017}}&lt;/ref&gt;{{efn|The Canadian Imperial Bank of Commerce was established on June 1, 1961, through the merger of the [[Canadian Bank of Commerce]] and the [[Imperial Bank of Canada]]; the former was established in 1867 and the latter in 1873.}}
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = {{Байрақ|Канада}}: [[Торонто]], [[Онтарио]]
 |басты адамдары     = Harry Culham (президент және [[бас атқарушы директор|CEO]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/en/about-cibc/corporate-profile/executive-team/harry-culham.html|title=Harry Culham &amp;#124; Executive Team|website=Cibc.com|access-date=June 30, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;[[Katharine Stevenson]] (директорлар кеңесінің төрайымы)&lt;ref name=&quot;results&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/investor_relations/pdfs/quarterly_results/2020/ar-20-en.pdf| title=2020 Annual Report}}&lt;/ref&gt;
 |саласы             = қаржылық қызметтер
 |өнімі              = {{ubl | [[Активтерді басқару]] | [[Банк ісі|Банк қызметі]] | [[Тауар (экономика)|Тауарлар]] | [[Несие картасы|Несие карталары]] | [[Акциялар саудасы]] | [[Сақтандыру]] | [[Инвестицияларды басқару]] | [[Ипотекалық несие]] | [[Өзара қорлар]] | [[Биржада саудаланатын қор|Биржада саудаланатын қорлар]] | [[Индекстік қор]]лар | [[Жекеменшік капитал]] | [[Тәуекелдерді басқару]] | [[Байлықты басқару]] }}
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 64,41 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=Annual Report 2025 |url=https://www.cibc.com/content/dam/cibc-public-assets/about-cibc/investor-relations/pdfs/quarterly-results/2025/ar-25-en.pdf |date=December 3, 2025 |publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce |access-date=February 5, 2026}}&lt;/ref&gt;
 |айналым            = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 29,13 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 8,45 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |активтер           = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 1,117 трлн (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 49 824 (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынышты компания = {{Unbulleted list|[[CIBC Bank USA]]|CIBC Investments (Cayman) Limited&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Cayman Holdings Limited&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Trust Corporation&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC World Markets plc&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Asset Management Inc.&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;}}
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі = 
 |ізбасары           = {{Unbulleted list|[[Canadian Bank of Commerce]]|[[Imperial Bank of Canada]]}}
 |бөлімшелер         = 
 |статус              = 
 |тілдер              = 
 |қарызы              = 
 |жарнама            = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = {{URL|https://cibc.com/}}
 |Ортаққор           = 
}}
'''Canadian Imperial Bank of Commerce''' ('''CIBC'''; {{lang-fr|Banque canadienne impériale de commerce}}) — штаб-пәтері [[Торонто]] қаласының [[Financial District, Toronto|Қаржы ауданындағы]] [[CIBC Square]] кешенінде орналасқан канадалық [[көпұлтты корпорация|көпұлтты]] банк және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы.&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot; /&gt; Canadian Imperial Bank of Commerce 1961 жылы [[Canadian Bank of Commerce]] (1867 жылы құрылған) пен [[Imperial Bank of Canada]] (1873 жылы құрылған) банктерінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Бұл Канада тарихындағы жарғылық банктер арасындағы ең ірі бірігу болды.&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=CIBC History |url=http://www.cibc.com:80/ca/inside-cibc/history.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050206162104/http://www.cibc.com/ca/inside-cibc/history.html |archive-date=February 6, 2005 |publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce}}&lt;/ref&gt; Ол Торонтода құрылған «[[Канаданың Үлкен бестігі|Үлкен бестікке]]» кіретін екі банктің бірі, екіншісі — [[Toronto-Dominion Bank]].

Банктің төрт стратегиялық бизнес-бөлімшесі бар: Канаданың жеке тұлғаларға және бизнеске қызмет көрсету жөніндегі банк ісі, Канаданың коммерциялық банк ісі және активтерді басқару, АҚШ-тың коммерциялық банк ісі және активтерді басқару, сондай-ақ капитал нарықтары.&lt;ref name=&quot;results&quot; /&gt; Оның [[АҚШ]], [[Кариб теңізі]], [[Азия]] және [[Ұлыбритания]]да халықаралық операциялары бар. CIBC бүкіл әлем бойынша 15 миллион клиентке қызмет көрсетеді және онда 50 000 қызметкер жұмыс істейді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/en/about-cibc/corporate-profile/quick-facts.html|title=CIBC Quick Facts |website=Cibc.com|access-date=June 30, 2026}}&lt;/ref&gt; Компания [[Forbes Global 2000|2013 жылғы ''Forbes'' Global 2000]] рейтингінде 172-орынға ие болды.&lt;ref name=&quot;forbes&quot;&gt;{{cite news| url=https://www.forbes.com/global2000#page:1_sort:0_direction:asc_search:_filter:All%20industries_filter:Canada_filter:All%20states| title=Forbes Global 2000 List, 2013 edition| work=[[Forbes]]| date=17 April 2013| access-date=2013-11-21| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20130502235547/http://www.forbes.com/global2000/#page:1_sort:0_direction:asc_search:_filter:All%20industries_filter:Canada_filter:All%20states| archive-date=2 May 2013}}&lt;/ref&gt;

CIBC-тің [[Канададағы маршруттау нөмірі|институт нөмірі]] — 010, ал [[SWIFT коды]] — CIBCCATT.

== Бұрынғы банктер ==
=== Imperial Bank of Canada ===
Imperial Bank of Canada банкін [[Генри Старк Хоуланд]] 1873 жылы Торонтода құрды. Банк өз кеңселерін Уэллингтон-стриттегі Exchange Building ғимаратына орналастырып, 1936 жылға дейін сол жерде болды. Сол жылы банк Кинг-стрит пен Бей-стрит қиылысындағы жаңа ғимаратқа көшті. Кейін CIBC 1973 жылы осы жерде Commerce Court West ғимаратын салды. Imperial бірнеше банкті, соның ішінде Niagara District Bank (1875) пен [[Weyburn Security Bank]] (1931) банктерін, сондай-ақ [[Barclays]] компаниясының Канададағы операцияларын (1956) сатып алды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Imperial елдегі активтерді басқаруда шамамен 270 миллиард доллар болатын бесінші ірі банк болды.&lt;ref&gt;Watt Hugh McCollum, ''Who Owns Canada?'', (Woodsworth House Publishers, 1947), 17.&lt;/ref&gt;

=== Canadian Bank of Commerce ===
[[Уильям Макмастер]] [[Bank of Montreal]] банкіне бәсекелес ретінде 1867 жылғы 15 мамырда Торонтода жұмысын бастаған Canadian Bank of Commerce банкін құрды; 1874 жылға қарай оның 24 бөлімшесі болды. Canadian Bank of Commerce банкінің бұрынғы вице-президенті [[Генри Старк Хоуланд]] құрған Imperial Bank of Canada 1875 жылғы 18 наурызда Торонтода жұмысын бастады. 1895 жылдың соңына қарай Canadian Bank of Commerce банкінің 58, ал Imperial Bank of Canada банкінің 18 бөлімшесі болды. [[Юкон]]дағы 1896 жылғы алтын өндіру қарқыны Доминион үкіметін Canadian Bank of Commerce банкінен [[Доусон-Сити]]де бөлімше ашуды сұрауға итермеледі.

[[Wood, Gundy &amp; Company]], CIBC-тің инвестициялық банк ісі бөлімшесінің ізашары, 1905 жылғы 1 ақпанда өз жұмысын бастады. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Жеңіс қарыздарын ұйымдастыруда маңызды әрі белсенді рөл атқарды.

1920 жылдардағы сатып алулардың нәтижесінде Commerce Bank Канададағы 700-ден астам жергілікті бөлімшесі бар ең ірі бөлімшелер желілерінің біріне айналды; осы кезеңде банк Кубада, Ямайкада, Барбадоста және Тринидадта халықаралық бөлімшелерін ашты.

Canadian Bank of Commerce 1931 жылы Торонтода өзінің жаңа штаб-пәтерін ашты. 32-қабаттағы бақылау алаңы қалаға жоғарыдан көрініс тамашалауға келген келушілердің назарын аударды. Биіктігі 145 метр (476 фут) болған бұл ғимарат 1962 жылы Монреальдағы CIBC Tower құрылысы аяқталғанға дейін Ұлттар Достастығындағы ең биік ғимарат болды.

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>gu8j9bksf331itquzeixg3j7gse7whn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643199</id>
      <parentid>3643198</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T16:36:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Canadian Bank of Commerce */</comment>
      <origin>3643199</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13716" sha1="8ncctd2yir4y1f6ouw8g6webyguh32m" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Canadian Imperial Bank of Commerce
 |логотипі           = 
 |суреті             = CIBC Square 2025-04-20.jpg
 |сурет атауы        = [[CIBC Square]] ғимаратындағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = TSX: CM&lt;br&gt;{{NYSE|CM}}&lt;br&gt;[[S&amp;P/TSX 60]] компоненті
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[1 маусым]] [[1961 жыл|1961]]&lt;ref name=&quot;A new bank&quot;&gt;{{cite web|title=A New Bank, 1961–1986|url=http://www.cibc.com:80/ca/inside-cibc/history/story-cibc-3.html|website=The Story of CIBC|publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce|access-date=August 31, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20050209115927/http://www.cibc.com/ca/inside-cibc/history/story-cibc-3.html|archive-date=February 9, 2005|quote=On June 1, 1961, the Canadian Imperial Bank of Commerce was formed through the merger of The Canadian Bank of Commerce and the Imperial Bank of Canada.|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Canadian Imperial Bank of Commerce (CIBC) (CM)|url=http://markets.businessinsider.com/stock/cm-quote|website=Markets Insider|publisher=Business Insider|access-date=September 2, 2017|quote=Canadian Imperial Bank of Commerce was founded on June 1, 1961 and is headquartered in Toronto, Canada.|archive-url=https://web.archive.org/web/20170902224418/http://markets.businessinsider.com/stock/cm-quote|archive-date=September 2, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot;&gt;{{cite web|last1=Bonham|first1=Mark S.|title=Canadian Imperial Bank of Commerce (CIBC)|url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/canadian-imperial-bank-of-commerce/|website=[[The Canadian Encyclopedia]]|access-date=August 19, 2019|quote=It was created through the 1961 merger of two Ontario-based banks, the Canadian Bank of Commerce and the Imperial Bank of Canada, the largest merger of two chartered banks in Canada's history.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=chronology&gt;{{cite web| url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf| title=A Short History of CIBC| access-date=17 May 2017| publisher=CIBC| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20170808153155/https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf| archive-date=8 August 2017}}&lt;/ref&gt;{{efn|The Canadian Imperial Bank of Commerce was established on June 1, 1961, through the merger of the [[Canadian Bank of Commerce]] and the [[Imperial Bank of Canada]]; the former was established in 1867 and the latter in 1873.}}
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = {{Байрақ|Канада}}: [[Торонто]], [[Онтарио]]
 |басты адамдары     = Harry Culham (президент және [[бас атқарушы директор|CEO]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/en/about-cibc/corporate-profile/executive-team/harry-culham.html|title=Harry Culham &amp;#124; Executive Team|website=Cibc.com|access-date=June 30, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;[[Katharine Stevenson]] (директорлар кеңесінің төрайымы)&lt;ref name=&quot;results&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/investor_relations/pdfs/quarterly_results/2020/ar-20-en.pdf| title=2020 Annual Report}}&lt;/ref&gt;
 |саласы             = қаржылық қызметтер
 |өнімі              = {{ubl | [[Активтерді басқару]] | [[Банк ісі|Банк қызметі]] | [[Тауар (экономика)|Тауарлар]] | [[Несие картасы|Несие карталары]] | [[Акциялар саудасы]] | [[Сақтандыру]] | [[Инвестицияларды басқару]] | [[Ипотекалық несие]] | [[Өзара қорлар]] | [[Биржада саудаланатын қор|Биржада саудаланатын қорлар]] | [[Индекстік қор]]лар | [[Жекеменшік капитал]] | [[Тәуекелдерді басқару]] | [[Байлықты басқару]] }}
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 64,41 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=Annual Report 2025 |url=https://www.cibc.com/content/dam/cibc-public-assets/about-cibc/investor-relations/pdfs/quarterly-results/2025/ar-25-en.pdf |date=December 3, 2025 |publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce |access-date=February 5, 2026}}&lt;/ref&gt;
 |айналым            = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 29,13 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 8,45 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |активтер           = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 1,117 трлн (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 49 824 (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынышты компания = {{Unbulleted list|[[CIBC Bank USA]]|CIBC Investments (Cayman) Limited&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Cayman Holdings Limited&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Trust Corporation&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC World Markets plc&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Asset Management Inc.&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;}}
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі = 
 |ізбасары           = {{Unbulleted list|[[Canadian Bank of Commerce]]|[[Imperial Bank of Canada]]}}
 |бөлімшелер         = 
 |статус              = 
 |тілдер              = 
 |қарызы              = 
 |жарнама            = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = {{URL|https://cibc.com/}}
 |Ортаққор           = 
}}
'''Canadian Imperial Bank of Commerce''' ('''CIBC'''; {{lang-fr|Banque canadienne impériale de commerce}}) — штаб-пәтері [[Торонто]] қаласының [[Financial District, Toronto|Қаржы ауданындағы]] [[CIBC Square]] кешенінде орналасқан канадалық [[көпұлтты корпорация|көпұлтты]] банк және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы.&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot; /&gt; Canadian Imperial Bank of Commerce 1961 жылы [[Canadian Bank of Commerce]] (1867 жылы құрылған) пен [[Imperial Bank of Canada]] (1873 жылы құрылған) банктерінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Бұл Канада тарихындағы жарғылық банктер арасындағы ең ірі бірігу болды.&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=CIBC History |url=http://www.cibc.com:80/ca/inside-cibc/history.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050206162104/http://www.cibc.com/ca/inside-cibc/history.html |archive-date=February 6, 2005 |publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce}}&lt;/ref&gt; Ол Торонтода құрылған «[[Канаданың Үлкен бестігі|Үлкен бестікке]]» кіретін екі банктің бірі, екіншісі — [[Toronto-Dominion Bank]].

Банктің төрт стратегиялық бизнес-бөлімшесі бар: Канаданың жеке тұлғаларға және бизнеске қызмет көрсету жөніндегі банк ісі, Канаданың коммерциялық банк ісі және активтерді басқару, АҚШ-тың коммерциялық банк ісі және активтерді басқару, сондай-ақ капитал нарықтары.&lt;ref name=&quot;results&quot; /&gt; Оның [[АҚШ]], [[Кариб теңізі]], [[Азия]] және [[Ұлыбритания]]да халықаралық операциялары бар. CIBC бүкіл әлем бойынша 15 миллион клиентке қызмет көрсетеді және онда 50 000 қызметкер жұмыс істейді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/en/about-cibc/corporate-profile/quick-facts.html|title=CIBC Quick Facts |website=Cibc.com|access-date=June 30, 2026}}&lt;/ref&gt; Компания [[Forbes Global 2000|2013 жылғы ''Forbes'' Global 2000]] рейтингінде 172-орынға ие болды.&lt;ref name=&quot;forbes&quot;&gt;{{cite news| url=https://www.forbes.com/global2000#page:1_sort:0_direction:asc_search:_filter:All%20industries_filter:Canada_filter:All%20states| title=Forbes Global 2000 List, 2013 edition| work=[[Forbes]]| date=17 April 2013| access-date=2013-11-21| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20130502235547/http://www.forbes.com/global2000/#page:1_sort:0_direction:asc_search:_filter:All%20industries_filter:Canada_filter:All%20states| archive-date=2 May 2013}}&lt;/ref&gt;

CIBC-тің [[Канададағы маршруттау нөмірі|институт нөмірі]] — 010, ал [[SWIFT коды]] — CIBCCATT.

== Бұрынғы банктер ==
=== Imperial Bank of Canada ===
Imperial Bank of Canada банкін [[Генри Старк Хоуланд]] 1873 жылы Торонтода құрды. Банк өз кеңселерін Уэллингтон-стриттегі Exchange Building ғимаратына орналастырып, 1936 жылға дейін сол жерде болды. Сол жылы банк Кинг-стрит пен Бей-стрит қиылысындағы жаңа ғимаратқа көшті. Кейін CIBC 1973 жылы осы жерде Commerce Court West ғимаратын салды. Imperial бірнеше банкті, соның ішінде Niagara District Bank (1875) пен [[Weyburn Security Bank]] (1931) банктерін, сондай-ақ [[Barclays]] компаниясының Канададағы операцияларын (1956) сатып алды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Imperial елдегі активтерді басқаруда шамамен 270 миллиард доллар болатын бесінші ірі банк болды.&lt;ref&gt;Watt Hugh McCollum, ''Who Owns Canada?'', (Woodsworth House Publishers, 1947), 17.&lt;/ref&gt;

=== Canadian Bank of Commerce ===
[[Уильям Макмастер]] [[Bank of Montreal]] банкіне бәсекелес ретінде 1867 жылғы 15 мамырда Торонтода жұмысын бастаған Canadian Bank of Commerce банкін құрды; 1874 жылға қарай оның 24 бөлімшесі болды. Canadian Bank of Commerce банкінің бұрынғы вице-президенті [[Генри Старк Хоуланд]] құрған Imperial Bank of Canada 1875 жылғы 18 наурызда Торонтода жұмысын бастады. 1895 жылдың соңына қарай Canadian Bank of Commerce банкінің 58, ал Imperial Bank of Canada банкінің 18 бөлімшесі болды. [[Юкон]]дағы 1896 жылғы алтын өндіру қарқыны Доминион үкіметін Canadian Bank of Commerce банкінен [[Доусон-Сити]]де бөлімше ашуды сұрауға итермеледі.

[[Wood, Gundy &amp; Company]], CIBC-тің инвестициялық банк ісі бөлімшесінің ізашары, 1905 жылғы 1 ақпанда өз жұмысын бастады. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Жеңіс қарыздарын ұйымдастыруда маңызды әрі белсенді рөл атқарды.

1920 жылдардағы сатып алулардың нәтижесінде Commerce Bank Канададағы 700-ден астам жергілікті бөлімшесі бар ең ірі бөлімшелер желілерінің біріне айналды; осы кезеңде банк Кубада, Ямайкада, Барбадоста және Тринидадта халықаралық бөлімшелерін ашты.

Canadian Bank of Commerce 1931 жылы Торонтода өзінің жаңа штаб-пәтерін ашты. 32-қабаттағы бақылау алаңы қалаға жоғарыдан көрініс тамашалауға келген келушілердің назарын аударды. Биіктігі 145 метр (476 фут) болған бұл ғимарат 1962 жылы Монреальдағы CIBC Tower құрылысы аяқталғанға дейін Ұлттар Достастығындағы ең биік ғимарат болды.

1936 жылы Commerce жеке тұлғаларға несие беру бөлімін құрған алғашқы канадалық банк болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін екі банк те жаңа бөлімшелер ашты. 1871 жылы банктерге ипотекалық несие беру қызметін жүзеге асыруға тыйым салынғанына қарамастан, енді Канада үкіметі оларды ипотекалық қызметтер көрсетуге шақырды. Осылайша, 1954 жылы канадалық банктер жаңа құрылыс нысандарына ипотекалық несие бере бастады.

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>8ncctd2yir4y1f6ouw8g6webyguh32m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643215</id>
      <parentid>3643199</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T19:03:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Canadian Bank of Commerce */</comment>
      <origin>3643215</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16002" sha1="67ovzp4bdvopur17cm25ez8w7uwk7i4" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Canadian Imperial Bank of Commerce
 |логотипі           = 
 |суреті             = CIBC Square 2025-04-20.jpg
 |сурет атауы        = [[CIBC Square]] ғимаратындағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = TSX: CM&lt;br&gt;{{NYSE|CM}}&lt;br&gt;[[S&amp;P/TSX 60]] компоненті
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[1 маусым]] [[1961 жыл|1961]]&lt;ref name=&quot;A new bank&quot;&gt;{{cite web|title=A New Bank, 1961–1986|url=http://www.cibc.com:80/ca/inside-cibc/history/story-cibc-3.html|website=The Story of CIBC|publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce|access-date=August 31, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20050209115927/http://www.cibc.com/ca/inside-cibc/history/story-cibc-3.html|archive-date=February 9, 2005|quote=On June 1, 1961, the Canadian Imperial Bank of Commerce was formed through the merger of The Canadian Bank of Commerce and the Imperial Bank of Canada.|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Canadian Imperial Bank of Commerce (CIBC) (CM)|url=http://markets.businessinsider.com/stock/cm-quote|website=Markets Insider|publisher=Business Insider|access-date=September 2, 2017|quote=Canadian Imperial Bank of Commerce was founded on June 1, 1961 and is headquartered in Toronto, Canada.|archive-url=https://web.archive.org/web/20170902224418/http://markets.businessinsider.com/stock/cm-quote|archive-date=September 2, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot;&gt;{{cite web|last1=Bonham|first1=Mark S.|title=Canadian Imperial Bank of Commerce (CIBC)|url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/canadian-imperial-bank-of-commerce/|website=[[The Canadian Encyclopedia]]|access-date=August 19, 2019|quote=It was created through the 1961 merger of two Ontario-based banks, the Canadian Bank of Commerce and the Imperial Bank of Canada, the largest merger of two chartered banks in Canada's history.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=chronology&gt;{{cite web| url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf| title=A Short History of CIBC| access-date=17 May 2017| publisher=CIBC| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20170808153155/https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf| archive-date=8 August 2017}}&lt;/ref&gt;{{efn|The Canadian Imperial Bank of Commerce was established on June 1, 1961, through the merger of the [[Canadian Bank of Commerce]] and the [[Imperial Bank of Canada]]; the former was established in 1867 and the latter in 1873.}}
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = {{Байрақ|Канада}}: [[Торонто]], [[Онтарио]]
 |басты адамдары     = Harry Culham (президент және [[бас атқарушы директор|CEO]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/en/about-cibc/corporate-profile/executive-team/harry-culham.html|title=Harry Culham &amp;#124; Executive Team|website=Cibc.com|access-date=June 30, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;[[Katharine Stevenson]] (директорлар кеңесінің төрайымы)&lt;ref name=&quot;results&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/investor_relations/pdfs/quarterly_results/2020/ar-20-en.pdf| title=2020 Annual Report}}&lt;/ref&gt;
 |саласы             = қаржылық қызметтер
 |өнімі              = {{ubl | [[Активтерді басқару]] | [[Банк ісі|Банк қызметі]] | [[Тауар (экономика)|Тауарлар]] | [[Несие картасы|Несие карталары]] | [[Акциялар саудасы]] | [[Сақтандыру]] | [[Инвестицияларды басқару]] | [[Ипотекалық несие]] | [[Өзара қорлар]] | [[Биржада саудаланатын қор|Биржада саудаланатын қорлар]] | [[Индекстік қор]]лар | [[Жекеменшік капитал]] | [[Тәуекелдерді басқару]] | [[Байлықты басқару]] }}
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 64,41 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=Annual Report 2025 |url=https://www.cibc.com/content/dam/cibc-public-assets/about-cibc/investor-relations/pdfs/quarterly-results/2025/ar-25-en.pdf |date=December 3, 2025 |publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce |access-date=February 5, 2026}}&lt;/ref&gt;
 |айналым            = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 29,13 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 8,45 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |активтер           = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 1,117 трлн (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 49 824 (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынышты компания = {{Unbulleted list|[[CIBC Bank USA]]|CIBC Investments (Cayman) Limited&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Cayman Holdings Limited&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Trust Corporation&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC World Markets plc&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Asset Management Inc.&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;}}
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі = 
 |ізбасары           = {{Unbulleted list|[[Canadian Bank of Commerce]]|[[Imperial Bank of Canada]]}}
 |бөлімшелер         = 
 |статус              = 
 |тілдер              = 
 |қарызы              = 
 |жарнама            = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = {{URL|https://cibc.com/}}
 |Ортаққор           = 
}}
'''Canadian Imperial Bank of Commerce''' ('''CIBC'''; {{lang-fr|Banque canadienne impériale de commerce}}) — штаб-пәтері [[Торонто]] қаласының [[Financial District, Toronto|Қаржы ауданындағы]] [[CIBC Square]] кешенінде орналасқан канадалық [[көпұлтты корпорация|көпұлтты]] банк және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы.&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot; /&gt; Canadian Imperial Bank of Commerce 1961 жылы [[Canadian Bank of Commerce]] (1867 жылы құрылған) пен [[Imperial Bank of Canada]] (1873 жылы құрылған) банктерінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Бұл Канада тарихындағы жарғылық банктер арасындағы ең ірі бірігу болды.&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=CIBC History |url=http://www.cibc.com:80/ca/inside-cibc/history.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050206162104/http://www.cibc.com/ca/inside-cibc/history.html |archive-date=February 6, 2005 |publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce}}&lt;/ref&gt; Ол Торонтода құрылған «[[Канаданың Үлкен бестігі|Үлкен бестікке]]» кіретін екі банктің бірі, екіншісі — [[Toronto-Dominion Bank]].

Банктің төрт стратегиялық бизнес-бөлімшесі бар: Канаданың жеке тұлғаларға және бизнеске қызмет көрсету жөніндегі банк ісі, Канаданың коммерциялық банк ісі және активтерді басқару, АҚШ-тың коммерциялық банк ісі және активтерді басқару, сондай-ақ капитал нарықтары.&lt;ref name=&quot;results&quot; /&gt; Оның [[АҚШ]], [[Кариб теңізі]], [[Азия]] және [[Ұлыбритания]]да халықаралық операциялары бар. CIBC бүкіл әлем бойынша 15 миллион клиентке қызмет көрсетеді және онда 50 000 қызметкер жұмыс істейді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/en/about-cibc/corporate-profile/quick-facts.html|title=CIBC Quick Facts |website=Cibc.com|access-date=June 30, 2026}}&lt;/ref&gt; Компания [[Forbes Global 2000|2013 жылғы ''Forbes'' Global 2000]] рейтингінде 172-орынға ие болды.&lt;ref name=&quot;forbes&quot;&gt;{{cite news| url=https://www.forbes.com/global2000#page:1_sort:0_direction:asc_search:_filter:All%20industries_filter:Canada_filter:All%20states| title=Forbes Global 2000 List, 2013 edition| work=[[Forbes]]| date=17 April 2013| access-date=2013-11-21| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20130502235547/http://www.forbes.com/global2000/#page:1_sort:0_direction:asc_search:_filter:All%20industries_filter:Canada_filter:All%20states| archive-date=2 May 2013}}&lt;/ref&gt;

CIBC-тің [[Канададағы маршруттау нөмірі|институт нөмірі]] — 010, ал [[SWIFT коды]] — CIBCCATT.

== Бұрынғы банктер ==
=== Imperial Bank of Canada ===
Imperial Bank of Canada банкін [[Генри Старк Хоуланд]] 1873 жылы Торонтода құрды. Банк өз кеңселерін Уэллингтон-стриттегі Exchange Building ғимаратына орналастырып, 1936 жылға дейін сол жерде болды. Сол жылы банк Кинг-стрит пен Бей-стрит қиылысындағы жаңа ғимаратқа көшті. Кейін CIBC 1973 жылы осы жерде Commerce Court West ғимаратын салды. Imperial бірнеше банкті, соның ішінде Niagara District Bank (1875) пен [[Weyburn Security Bank]] (1931) банктерін, сондай-ақ [[Barclays]] компаниясының Канададағы операцияларын (1956) сатып алды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Imperial елдегі активтерді басқаруда шамамен 270 миллиард доллар болатын бесінші ірі банк болды.&lt;ref&gt;Watt Hugh McCollum, ''Who Owns Canada?'', (Woodsworth House Publishers, 1947), 17.&lt;/ref&gt;

=== Canadian Bank of Commerce ===
[[Уильям Макмастер]] [[Bank of Montreal]] банкіне бәсекелес ретінде 1867 жылғы 15 мамырда Торонтода жұмысын бастаған Canadian Bank of Commerce банкін құрды; 1874 жылға қарай оның 24 бөлімшесі болды. Canadian Bank of Commerce банкінің бұрынғы вице-президенті [[Генри Старк Хоуланд]] құрған Imperial Bank of Canada 1875 жылғы 18 наурызда Торонтода жұмысын бастады. 1895 жылдың соңына қарай Canadian Bank of Commerce банкінің 58, ал Imperial Bank of Canada банкінің 18 бөлімшесі болды. [[Юкон]]дағы 1896 жылғы алтын өндіру қарқыны Доминион үкіметін Canadian Bank of Commerce банкінен [[Доусон-Сити]]де бөлімше ашуды сұрауға итермеледі.

[[Wood, Gundy &amp; Company]], CIBC-тің инвестициялық банк ісі бөлімшесінің ізашары, 1905 жылғы 1 ақпанда өз жұмысын бастады. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Жеңіс қарыздарын ұйымдастыруда маңызды әрі белсенді рөл атқарды.

1920 жылдардағы сатып алулардың нәтижесінде Commerce Bank Канададағы 700-ден астам жергілікті бөлімшесі бар ең ірі бөлімшелер желілерінің біріне айналды; осы кезеңде банк Кубада, Ямайкада, Барбадоста және Тринидадта халықаралық бөлімшелерін ашты.

Canadian Bank of Commerce 1931 жылы Торонтода өзінің жаңа штаб-пәтерін ашты. 32-қабаттағы бақылау алаңы қалаға жоғарыдан көрініс тамашалауға келген келушілердің назарын аударды. Биіктігі 145 метр (476 фут) болған бұл ғимарат 1962 жылы Монреальдағы CIBC Tower құрылысы аяқталғанға дейін Ұлттар Достастығындағы ең биік ғимарат болды.

1936 жылы Commerce жеке тұлғаларға несие беру бөлімін құрған алғашқы канадалық банк болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін екі банк те жаңа бөлімшелер ашты. 1871 жылы банктерге ипотекалық несие беру қызметін жүзеге асыруға тыйым салынғанына қарамастан, енді Канада үкіметі оларды ипотекалық қызметтер көрсетуге шақырды. Осылайша, 1954 жылы канадалық банктер жаңа құрылыс нысандарына ипотекалық несие бере бастады.

== Банк тарихы ==
=== Imperial Bank of Canada және Canadian Bank of Commerce банктерінің бірігуі ===
Imperial Bank of Canada мен Canadian Bank of Commerce банктерінің бірігуінің бастауында [[Barclays|Barclays Bank]] банкінің әрекеттері тұрды. Barclays 1929 жылы Канадада қызметін бастады, алайда 1956 жылы Канададағы операцияларын Imperial Bank of Canada банкіне сатты. Barclays төлемнің бір бөлігін Imperial Bank of Canada акцияларымен алды. 1960 жылы Barclays Imperial Bank of Canada директорлар кеңесіне хабарламастан, оның акцияларын ашық нарықта қосымша сатып ала бастады. Imperial Bank of Canada басқарма төрағасы [[Л. Стюарт Маккерси]] Barclays компаниясы Imperial Bank of Canada-ны иемденуге әрекет жасап жатыр деп есептеді. Mackersy Imperial Bank of Canada сияқты шағын банктің басқа компанияның иелігіне өтуі сөзсіз деп санады, бірақ британдық емес, канадалық мүдделермен жұмыс істеуді жөн көрді.&lt;ref&gt;Arnold Edinborough, ''A History of the Canadian Imperial Bank of Commerce: Volume IV, 1931-1973'', (Canadian Imperial Bank of Commerce, 1995), 174.&lt;/ref&gt; 1960 жылғы қазанда Mackersy Canadian Bank of Commerce банкінің президенті әрі басқарма төрағасы [[Нил Дж. Маккиннон]]ға екі банкті біріктіру туралы ұсыныс жасады. Олардың алғашқы кездесуі [[Форест-Хилл]]дегі Дунвеган-роуд, 116 мекенжайындағы Маккиннонның үйінде құпия түрде өтті, бұл үй CIBC-тің туған жеріне айналды. Mackersyдің айтуынша, ол мен Маккиннон он минут ішінде банктерін біріктіру туралы келісімге келген.&lt;ref&gt;Edinborough, 176.&lt;/ref&gt;

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>67ovzp4bdvopur17cm25ez8w7uwk7i4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643216</id>
      <parentid>3643215</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T19:05:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Imperial Bank of Canada және Canadian Bank of Commerce банктерінің бірігуі */</comment>
      <origin>3643216</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16443" sha1="957sylq7spvdi1kfwmoh252dut0ebhw" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Canadian Imperial Bank of Commerce
 |логотипі           = 
 |суреті             = CIBC Square 2025-04-20.jpg
 |сурет атауы        = [[CIBC Square]] ғимаратындағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = TSX: CM&lt;br&gt;{{NYSE|CM}}&lt;br&gt;[[S&amp;P/TSX 60]] компоненті
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[1 маусым]] [[1961 жыл|1961]]&lt;ref name=&quot;A new bank&quot;&gt;{{cite web|title=A New Bank, 1961–1986|url=http://www.cibc.com:80/ca/inside-cibc/history/story-cibc-3.html|website=The Story of CIBC|publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce|access-date=August 31, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20050209115927/http://www.cibc.com/ca/inside-cibc/history/story-cibc-3.html|archive-date=February 9, 2005|quote=On June 1, 1961, the Canadian Imperial Bank of Commerce was formed through the merger of The Canadian Bank of Commerce and the Imperial Bank of Canada.|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Canadian Imperial Bank of Commerce (CIBC) (CM)|url=http://markets.businessinsider.com/stock/cm-quote|website=Markets Insider|publisher=Business Insider|access-date=September 2, 2017|quote=Canadian Imperial Bank of Commerce was founded on June 1, 1961 and is headquartered in Toronto, Canada.|archive-url=https://web.archive.org/web/20170902224418/http://markets.businessinsider.com/stock/cm-quote|archive-date=September 2, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot;&gt;{{cite web|last1=Bonham|first1=Mark S.|title=Canadian Imperial Bank of Commerce (CIBC)|url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/canadian-imperial-bank-of-commerce/|website=[[The Canadian Encyclopedia]]|access-date=August 19, 2019|quote=It was created through the 1961 merger of two Ontario-based banks, the Canadian Bank of Commerce and the Imperial Bank of Canada, the largest merger of two chartered banks in Canada's history.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=chronology&gt;{{cite web| url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf| title=A Short History of CIBC| access-date=17 May 2017| publisher=CIBC| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20170808153155/https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf| archive-date=8 August 2017}}&lt;/ref&gt;{{efn|The Canadian Imperial Bank of Commerce was established on June 1, 1961, through the merger of the [[Canadian Bank of Commerce]] and the [[Imperial Bank of Canada]]; the former was established in 1867 and the latter in 1873.}}
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = {{Байрақ|Канада}}: [[Торонто]], [[Онтарио]]
 |басты адамдары     = Harry Culham (президент және [[бас атқарушы директор|CEO]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/en/about-cibc/corporate-profile/executive-team/harry-culham.html|title=Harry Culham &amp;#124; Executive Team|website=Cibc.com|access-date=June 30, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;[[Katharine Stevenson]] (директорлар кеңесінің төрайымы)&lt;ref name=&quot;results&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/investor_relations/pdfs/quarterly_results/2020/ar-20-en.pdf| title=2020 Annual Report}}&lt;/ref&gt;
 |саласы             = қаржылық қызметтер
 |өнімі              = {{ubl | [[Активтерді басқару]] | [[Банк ісі|Банк қызметі]] | [[Тауар (экономика)|Тауарлар]] | [[Несие картасы|Несие карталары]] | [[Акциялар саудасы]] | [[Сақтандыру]] | [[Инвестицияларды басқару]] | [[Ипотекалық несие]] | [[Өзара қорлар]] | [[Биржада саудаланатын қор|Биржада саудаланатын қорлар]] | [[Индекстік қор]]лар | [[Жекеменшік капитал]] | [[Тәуекелдерді басқару]] | [[Байлықты басқару]] }}
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 64,41 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=Annual Report 2025 |url=https://www.cibc.com/content/dam/cibc-public-assets/about-cibc/investor-relations/pdfs/quarterly-results/2025/ar-25-en.pdf |date=December 3, 2025 |publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce |access-date=February 5, 2026}}&lt;/ref&gt;
 |айналым            = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 29,13 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 8,45 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |активтер           = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 1,117 трлн (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 49 824 (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынышты компания = {{Unbulleted list|[[CIBC Bank USA]]|CIBC Investments (Cayman) Limited&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Cayman Holdings Limited&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Trust Corporation&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC World Markets plc&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Asset Management Inc.&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;}}
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі = 
 |ізбасары           = {{Unbulleted list|[[Canadian Bank of Commerce]]|[[Imperial Bank of Canada]]}}
 |бөлімшелер         = 
 |статус              = 
 |тілдер              = 
 |қарызы              = 
 |жарнама            = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = {{URL|https://cibc.com/}}
 |Ортаққор           = 
}}
'''Canadian Imperial Bank of Commerce''' ('''CIBC'''; {{lang-fr|Banque canadienne impériale de commerce}}) — штаб-пәтері [[Торонто]] қаласының [[Financial District, Toronto|Қаржы ауданындағы]] [[CIBC Square]] кешенінде орналасқан канадалық [[көпұлтты корпорация|көпұлтты]] банк және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы.&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot; /&gt; Canadian Imperial Bank of Commerce 1961 жылы [[Canadian Bank of Commerce]] (1867 жылы құрылған) пен [[Imperial Bank of Canada]] (1873 жылы құрылған) банктерінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Бұл Канада тарихындағы жарғылық банктер арасындағы ең ірі бірігу болды.&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=CIBC History |url=http://www.cibc.com:80/ca/inside-cibc/history.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050206162104/http://www.cibc.com/ca/inside-cibc/history.html |archive-date=February 6, 2005 |publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce}}&lt;/ref&gt; Ол Торонтода құрылған «[[Канаданың Үлкен бестігі|Үлкен бестікке]]» кіретін екі банктің бірі, екіншісі — [[Toronto-Dominion Bank]].

Банктің төрт стратегиялық бизнес-бөлімшесі бар: Канаданың жеке тұлғаларға және бизнеске қызмет көрсету жөніндегі банк ісі, Канаданың коммерциялық банк ісі және активтерді басқару, АҚШ-тың коммерциялық банк ісі және активтерді басқару, сондай-ақ капитал нарықтары.&lt;ref name=&quot;results&quot; /&gt; Оның [[АҚШ]], [[Кариб теңізі]], [[Азия]] және [[Ұлыбритания]]да халықаралық операциялары бар. CIBC бүкіл әлем бойынша 15 миллион клиентке қызмет көрсетеді және онда 50 000 қызметкер жұмыс істейді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/en/about-cibc/corporate-profile/quick-facts.html|title=CIBC Quick Facts |website=Cibc.com|access-date=June 30, 2026}}&lt;/ref&gt; Компания [[Forbes Global 2000|2013 жылғы ''Forbes'' Global 2000]] рейтингінде 172-орынға ие болды.&lt;ref name=&quot;forbes&quot;&gt;{{cite news| url=https://www.forbes.com/global2000#page:1_sort:0_direction:asc_search:_filter:All%20industries_filter:Canada_filter:All%20states| title=Forbes Global 2000 List, 2013 edition| work=[[Forbes]]| date=17 April 2013| access-date=2013-11-21| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20130502235547/http://www.forbes.com/global2000/#page:1_sort:0_direction:asc_search:_filter:All%20industries_filter:Canada_filter:All%20states| archive-date=2 May 2013}}&lt;/ref&gt;

CIBC-тің [[Канададағы маршруттау нөмірі|институт нөмірі]] — 010, ал [[SWIFT коды]] — CIBCCATT.

== Бұрынғы банктер ==
=== Imperial Bank of Canada ===
Imperial Bank of Canada банкін [[Генри Старк Хоуланд]] 1873 жылы Торонтода құрды. Банк өз кеңселерін Уэллингтон-стриттегі Exchange Building ғимаратына орналастырып, 1936 жылға дейін сол жерде болды. Сол жылы банк Кинг-стрит пен Бей-стрит қиылысындағы жаңа ғимаратқа көшті. Кейін CIBC 1973 жылы осы жерде Commerce Court West ғимаратын салды. Imperial бірнеше банкті, соның ішінде Niagara District Bank (1875) пен [[Weyburn Security Bank]] (1931) банктерін, сондай-ақ [[Barclays]] компаниясының Канададағы операцияларын (1956) сатып алды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Imperial елдегі активтерді басқаруда шамамен 270 миллиард доллар болатын бесінші ірі банк болды.&lt;ref&gt;Watt Hugh McCollum, ''Who Owns Canada?'', (Woodsworth House Publishers, 1947), 17.&lt;/ref&gt;

=== Canadian Bank of Commerce ===
[[Уильям Макмастер]] [[Bank of Montreal]] банкіне бәсекелес ретінде 1867 жылғы 15 мамырда Торонтода жұмысын бастаған Canadian Bank of Commerce банкін құрды; 1874 жылға қарай оның 24 бөлімшесі болды. Canadian Bank of Commerce банкінің бұрынғы вице-президенті [[Генри Старк Хоуланд]] құрған Imperial Bank of Canada 1875 жылғы 18 наурызда Торонтода жұмысын бастады. 1895 жылдың соңына қарай Canadian Bank of Commerce банкінің 58, ал Imperial Bank of Canada банкінің 18 бөлімшесі болды. [[Юкон]]дағы 1896 жылғы алтын өндіру қарқыны Доминион үкіметін Canadian Bank of Commerce банкінен [[Доусон-Сити]]де бөлімше ашуды сұрауға итермеледі.

[[Wood, Gundy &amp; Company]], CIBC-тің инвестициялық банк ісі бөлімшесінің ізашары, 1905 жылғы 1 ақпанда өз жұмысын бастады. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Жеңіс қарыздарын ұйымдастыруда маңызды әрі белсенді рөл атқарды.

1920 жылдардағы сатып алулардың нәтижесінде Commerce Bank Канададағы 700-ден астам жергілікті бөлімшесі бар ең ірі бөлімшелер желілерінің біріне айналды; осы кезеңде банк Кубада, Ямайкада, Барбадоста және Тринидадта халықаралық бөлімшелерін ашты.

Canadian Bank of Commerce 1931 жылы Торонтода өзінің жаңа штаб-пәтерін ашты. 32-қабаттағы бақылау алаңы қалаға жоғарыдан көрініс тамашалауға келген келушілердің назарын аударды. Биіктігі 145 метр (476 фут) болған бұл ғимарат 1962 жылы Монреальдағы CIBC Tower құрылысы аяқталғанға дейін Ұлттар Достастығындағы ең биік ғимарат болды.

1936 жылы Commerce жеке тұлғаларға несие беру бөлімін құрған алғашқы канадалық банк болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін екі банк те жаңа бөлімшелер ашты. 1871 жылы банктерге ипотекалық несие беру қызметін жүзеге асыруға тыйым салынғанына қарамастан, енді Канада үкіметі оларды ипотекалық қызметтер көрсетуге шақырды. Осылайша, 1954 жылы канадалық банктер жаңа құрылыс нысандарына ипотекалық несие бере бастады.

== Банк тарихы ==
=== Imperial Bank of Canada және Canadian Bank of Commerce банктерінің бірігуі ===
Imperial Bank of Canada мен Canadian Bank of Commerce банктерінің бірігуінің бастауында [[Barclays|Barclays Bank]] банкінің әрекеттері тұрды. Barclays 1929 жылы Канадада қызметін бастады, алайда 1956 жылы Канададағы операцияларын Imperial Bank of Canada банкіне сатты. Barclays төлемнің бір бөлігін Imperial Bank of Canada акцияларымен алды. 1960 жылы Barclays Imperial Bank of Canada директорлар кеңесіне хабарламастан, оның акцияларын ашық нарықта қосымша сатып ала бастады. Imperial Bank of Canada басқарма төрағасы [[Л. Стюарт Маккерси]] Barclays компаниясы Imperial Bank of Canada-ны иемденуге әрекет жасап жатыр деп есептеді. Mackersy Imperial Bank of Canada сияқты шағын банктің басқа компанияның иелігіне өтуі сөзсіз деп санады, бірақ британдық емес, канадалық мүдделермен жұмыс істеуді жөн көрді.&lt;ref&gt;Arnold Edinborough, ''A History of the Canadian Imperial Bank of Commerce: Volume IV, 1931-1973'', (Canadian Imperial Bank of Commerce, 1995), 174.&lt;/ref&gt; 1960 жылғы қазанда Mackersy Canadian Bank of Commerce банкінің президенті әрі басқарма төрағасы [[Нил Дж. Маккиннон]]ға екі банкті біріктіру туралы ұсыныс жасады. Олардың алғашқы кездесуі [[Форест-Хилл]]дегі Дунвеган-роуд, 116 мекенжайындағы Маккиннонның үйінде құпия түрде өтті, бұл үй CIBC-тің туған жеріне айналды. Mackersyдің айтуынша, ол мен Маккиннон он минут ішінде банктерін біріктіру туралы келісімге келген.&lt;ref&gt;Edinborough, 176.&lt;/ref&gt;

=== CIBC операциялары ===
1961 жылғы 1 маусымда Canadian Bank of Commerce пен Imperial Bank of Canada бірігіп, Канада бойынша 1 200-ден астам бөлімшесі бар Canadian Imperial Bank of Commerce банкін құрды. Жаңа банк елдегі барлық банктер арасында ең көп ресурстар мен бөлімшелерге ие болды.

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>957sylq7spvdi1kfwmoh252dut0ebhw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643217</id>
      <parentid>3643216</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T19:06:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* CIBC операциялары */</comment>
      <origin>3643217</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18302" sha1="d0ea7a4m4u5c6jtj9ty78niklz6fpgv" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Canadian Imperial Bank of Commerce
 |логотипі           = 
 |суреті             = CIBC Square 2025-04-20.jpg
 |сурет атауы        = [[CIBC Square]] ғимаратындағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = TSX: CM&lt;br&gt;{{NYSE|CM}}&lt;br&gt;[[S&amp;P/TSX 60]] компоненті
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[1 маусым]] [[1961 жыл|1961]]&lt;ref name=&quot;A new bank&quot;&gt;{{cite web|title=A New Bank, 1961–1986|url=http://www.cibc.com:80/ca/inside-cibc/history/story-cibc-3.html|website=The Story of CIBC|publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce|access-date=August 31, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20050209115927/http://www.cibc.com/ca/inside-cibc/history/story-cibc-3.html|archive-date=February 9, 2005|quote=On June 1, 1961, the Canadian Imperial Bank of Commerce was formed through the merger of The Canadian Bank of Commerce and the Imperial Bank of Canada.|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Canadian Imperial Bank of Commerce (CIBC) (CM)|url=http://markets.businessinsider.com/stock/cm-quote|website=Markets Insider|publisher=Business Insider|access-date=September 2, 2017|quote=Canadian Imperial Bank of Commerce was founded on June 1, 1961 and is headquartered in Toronto, Canada.|archive-url=https://web.archive.org/web/20170902224418/http://markets.businessinsider.com/stock/cm-quote|archive-date=September 2, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot;&gt;{{cite web|last1=Bonham|first1=Mark S.|title=Canadian Imperial Bank of Commerce (CIBC)|url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/canadian-imperial-bank-of-commerce/|website=[[The Canadian Encyclopedia]]|access-date=August 19, 2019|quote=It was created through the 1961 merger of two Ontario-based banks, the Canadian Bank of Commerce and the Imperial Bank of Canada, the largest merger of two chartered banks in Canada's history.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=chronology&gt;{{cite web| url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf| title=A Short History of CIBC| access-date=17 May 2017| publisher=CIBC| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20170808153155/https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf| archive-date=8 August 2017}}&lt;/ref&gt;{{efn|The Canadian Imperial Bank of Commerce was established on June 1, 1961, through the merger of the [[Canadian Bank of Commerce]] and the [[Imperial Bank of Canada]]; the former was established in 1867 and the latter in 1873.}}
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = {{Байрақ|Канада}}: [[Торонто]], [[Онтарио]]
 |басты адамдары     = Harry Culham (президент және [[бас атқарушы директор|CEO]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/en/about-cibc/corporate-profile/executive-team/harry-culham.html|title=Harry Culham &amp;#124; Executive Team|website=Cibc.com|access-date=June 30, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;[[Katharine Stevenson]] (директорлар кеңесінің төрайымы)&lt;ref name=&quot;results&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/investor_relations/pdfs/quarterly_results/2020/ar-20-en.pdf| title=2020 Annual Report}}&lt;/ref&gt;
 |саласы             = қаржылық қызметтер
 |өнімі              = {{ubl | [[Активтерді басқару]] | [[Банк ісі|Банк қызметі]] | [[Тауар (экономика)|Тауарлар]] | [[Несие картасы|Несие карталары]] | [[Акциялар саудасы]] | [[Сақтандыру]] | [[Инвестицияларды басқару]] | [[Ипотекалық несие]] | [[Өзара қорлар]] | [[Биржада саудаланатын қор|Биржада саудаланатын қорлар]] | [[Индекстік қор]]лар | [[Жекеменшік капитал]] | [[Тәуекелдерді басқару]] | [[Байлықты басқару]] }}
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 64,41 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=Annual Report 2025 |url=https://www.cibc.com/content/dam/cibc-public-assets/about-cibc/investor-relations/pdfs/quarterly-results/2025/ar-25-en.pdf |date=December 3, 2025 |publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce |access-date=February 5, 2026}}&lt;/ref&gt;
 |айналым            = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 29,13 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 8,45 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |активтер           = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 1,117 трлн (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 49 824 (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынышты компания = {{Unbulleted list|[[CIBC Bank USA]]|CIBC Investments (Cayman) Limited&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Cayman Holdings Limited&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Trust Corporation&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC World Markets plc&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Asset Management Inc.&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;}}
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі = 
 |ізбасары           = {{Unbulleted list|[[Canadian Bank of Commerce]]|[[Imperial Bank of Canada]]}}
 |бөлімшелер         = 
 |статус              = 
 |тілдер              = 
 |қарызы              = 
 |жарнама            = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = {{URL|https://cibc.com/}}
 |Ортаққор           = 
}}
'''Canadian Imperial Bank of Commerce''' ('''CIBC'''; {{lang-fr|Banque canadienne impériale de commerce}}) — штаб-пәтері [[Торонто]] қаласының [[Financial District, Toronto|Қаржы ауданындағы]] [[CIBC Square]] кешенінде орналасқан канадалық [[көпұлтты корпорация|көпұлтты]] банк және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы.&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot; /&gt; Canadian Imperial Bank of Commerce 1961 жылы [[Canadian Bank of Commerce]] (1867 жылы құрылған) пен [[Imperial Bank of Canada]] (1873 жылы құрылған) банктерінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Бұл Канада тарихындағы жарғылық банктер арасындағы ең ірі бірігу болды.&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=CIBC History |url=http://www.cibc.com:80/ca/inside-cibc/history.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050206162104/http://www.cibc.com/ca/inside-cibc/history.html |archive-date=February 6, 2005 |publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce}}&lt;/ref&gt; Ол Торонтода құрылған «[[Канаданың Үлкен бестігі|Үлкен бестікке]]» кіретін екі банктің бірі, екіншісі — [[Toronto-Dominion Bank]].

Банктің төрт стратегиялық бизнес-бөлімшесі бар: Канаданың жеке тұлғаларға және бизнеске қызмет көрсету жөніндегі банк ісі, Канаданың коммерциялық банк ісі және активтерді басқару, АҚШ-тың коммерциялық банк ісі және активтерді басқару, сондай-ақ капитал нарықтары.&lt;ref name=&quot;results&quot; /&gt; Оның [[АҚШ]], [[Кариб теңізі]], [[Азия]] және [[Ұлыбритания]]да халықаралық операциялары бар. CIBC бүкіл әлем бойынша 15 миллион клиентке қызмет көрсетеді және онда 50 000 қызметкер жұмыс істейді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/en/about-cibc/corporate-profile/quick-facts.html|title=CIBC Quick Facts |website=Cibc.com|access-date=June 30, 2026}}&lt;/ref&gt; Компания [[Forbes Global 2000|2013 жылғы ''Forbes'' Global 2000]] рейтингінде 172-орынға ие болды.&lt;ref name=&quot;forbes&quot;&gt;{{cite news| url=https://www.forbes.com/global2000#page:1_sort:0_direction:asc_search:_filter:All%20industries_filter:Canada_filter:All%20states| title=Forbes Global 2000 List, 2013 edition| work=[[Forbes]]| date=17 April 2013| access-date=2013-11-21| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20130502235547/http://www.forbes.com/global2000/#page:1_sort:0_direction:asc_search:_filter:All%20industries_filter:Canada_filter:All%20states| archive-date=2 May 2013}}&lt;/ref&gt;

CIBC-тің [[Канададағы маршруттау нөмірі|институт нөмірі]] — 010, ал [[SWIFT коды]] — CIBCCATT.

== Бұрынғы банктер ==
=== Imperial Bank of Canada ===
Imperial Bank of Canada банкін [[Генри Старк Хоуланд]] 1873 жылы Торонтода құрды. Банк өз кеңселерін Уэллингтон-стриттегі Exchange Building ғимаратына орналастырып, 1936 жылға дейін сол жерде болды. Сол жылы банк Кинг-стрит пен Бей-стрит қиылысындағы жаңа ғимаратқа көшті. Кейін CIBC 1973 жылы осы жерде Commerce Court West ғимаратын салды. Imperial бірнеше банкті, соның ішінде Niagara District Bank (1875) пен [[Weyburn Security Bank]] (1931) банктерін, сондай-ақ [[Barclays]] компаниясының Канададағы операцияларын (1956) сатып алды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Imperial елдегі активтерді басқаруда шамамен 270 миллиард доллар болатын бесінші ірі банк болды.&lt;ref&gt;Watt Hugh McCollum, ''Who Owns Canada?'', (Woodsworth House Publishers, 1947), 17.&lt;/ref&gt;

=== Canadian Bank of Commerce ===
[[Уильям Макмастер]] [[Bank of Montreal]] банкіне бәсекелес ретінде 1867 жылғы 15 мамырда Торонтода жұмысын бастаған Canadian Bank of Commerce банкін құрды; 1874 жылға қарай оның 24 бөлімшесі болды. Canadian Bank of Commerce банкінің бұрынғы вице-президенті [[Генри Старк Хоуланд]] құрған Imperial Bank of Canada 1875 жылғы 18 наурызда Торонтода жұмысын бастады. 1895 жылдың соңына қарай Canadian Bank of Commerce банкінің 58, ал Imperial Bank of Canada банкінің 18 бөлімшесі болды. [[Юкон]]дағы 1896 жылғы алтын өндіру қарқыны Доминион үкіметін Canadian Bank of Commerce банкінен [[Доусон-Сити]]де бөлімше ашуды сұрауға итермеледі.

[[Wood, Gundy &amp; Company]], CIBC-тің инвестициялық банк ісі бөлімшесінің ізашары, 1905 жылғы 1 ақпанда өз жұмысын бастады. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Жеңіс қарыздарын ұйымдастыруда маңызды әрі белсенді рөл атқарды.

1920 жылдардағы сатып алулардың нәтижесінде Commerce Bank Канададағы 700-ден астам жергілікті бөлімшесі бар ең ірі бөлімшелер желілерінің біріне айналды; осы кезеңде банк Кубада, Ямайкада, Барбадоста және Тринидадта халықаралық бөлімшелерін ашты.

Canadian Bank of Commerce 1931 жылы Торонтода өзінің жаңа штаб-пәтерін ашты. 32-қабаттағы бақылау алаңы қалаға жоғарыдан көрініс тамашалауға келген келушілердің назарын аударды. Биіктігі 145 метр (476 фут) болған бұл ғимарат 1962 жылы Монреальдағы CIBC Tower құрылысы аяқталғанға дейін Ұлттар Достастығындағы ең биік ғимарат болды.

1936 жылы Commerce жеке тұлғаларға несие беру бөлімін құрған алғашқы канадалық банк болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін екі банк те жаңа бөлімшелер ашты. 1871 жылы банктерге ипотекалық несие беру қызметін жүзеге асыруға тыйым салынғанына қарамастан, енді Канада үкіметі оларды ипотекалық қызметтер көрсетуге шақырды. Осылайша, 1954 жылы канадалық банктер жаңа құрылыс нысандарына ипотекалық несие бере бастады.

== Банк тарихы ==
=== Imperial Bank of Canada және Canadian Bank of Commerce банктерінің бірігуі ===
Imperial Bank of Canada мен Canadian Bank of Commerce банктерінің бірігуінің бастауында [[Barclays|Barclays Bank]] банкінің әрекеттері тұрды. Barclays 1929 жылы Канадада қызметін бастады, алайда 1956 жылы Канададағы операцияларын Imperial Bank of Canada банкіне сатты. Barclays төлемнің бір бөлігін Imperial Bank of Canada акцияларымен алды. 1960 жылы Barclays Imperial Bank of Canada директорлар кеңесіне хабарламастан, оның акцияларын ашық нарықта қосымша сатып ала бастады. Imperial Bank of Canada басқарма төрағасы [[Л. Стюарт Маккерси]] Barclays компаниясы Imperial Bank of Canada-ны иемденуге әрекет жасап жатыр деп есептеді. Mackersy Imperial Bank of Canada сияқты шағын банктің басқа компанияның иелігіне өтуі сөзсіз деп санады, бірақ британдық емес, канадалық мүдделермен жұмыс істеуді жөн көрді.&lt;ref&gt;Arnold Edinborough, ''A History of the Canadian Imperial Bank of Commerce: Volume IV, 1931-1973'', (Canadian Imperial Bank of Commerce, 1995), 174.&lt;/ref&gt; 1960 жылғы қазанда Mackersy Canadian Bank of Commerce банкінің президенті әрі басқарма төрағасы [[Нил Дж. Маккиннон]]ға екі банкті біріктіру туралы ұсыныс жасады. Олардың алғашқы кездесуі [[Форест-Хилл]]дегі Дунвеган-роуд, 116 мекенжайындағы Маккиннонның үйінде құпия түрде өтті, бұл үй CIBC-тің туған жеріне айналды. Mackersyдің айтуынша, ол мен Маккиннон он минут ішінде банктерін біріктіру туралы келісімге келген.&lt;ref&gt;Edinborough, 176.&lt;/ref&gt;

=== CIBC операциялары ===
1961 жылғы 1 маусымда Canadian Bank of Commerce пен Imperial Bank of Canada бірігіп, Канада бойынша 1 200-ден астам бөлімшесі бар Canadian Imperial Bank of Commerce банкін құрды. Жаңа банк елдегі барлық банктер арасында ең көп ресурстар мен бөлімшелерге ие болды.

1964 жылы банк [[Квебек]]тегі [[Әулие Лаврентий өзені]]нің солтүстік жағалауында MV ''Jean Brilliant'' жолаушылар кемесін пайдаланып, жылжымалы бөлімше қызметін көрсетті.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf |title=CIBC 150 Short Story |access-date=2017-05-17 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170808153155/https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf |archive-date=2017-08-08 }}&lt;/ref&gt; Ол 5 000 клиентке қызмет көрсететін Канададағы жалғыз жылжымалы бөлімше ретінде сипатталды. 1967 жылы Канада мен CIBC өздерінің жүз жылдық мерейтойларын атап өтті, ал CIBC [[Expo 67]] көрмесінің аумағында бөлімшесі болған жалғыз жарғылық банк болды. Осы кезеңде компьютерлендіру банк қызметтерін өзгерте бастады және Торонтодағы Йонг-стрит пен Блур-стриттегі бөлімше клиенттердің банк кітапшаларын компьютер арқылы жаңартқан алғашқы канадалық банк бөлімшесі болды. Бұл бөлімшелер арасындағы банк қызметінің енгізілуін де білдірді. Онжылдық аяқталғанға дейін CIBC кейіннен банкоматқа айналған алғашқы тәулік бойы жұмыс істейтін қолма-қол ақша беру құрылғысын енгізді.

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>d0ea7a4m4u5c6jtj9ty78niklz6fpgv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643218</id>
      <parentid>3643217</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T19:08:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3643218</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19266" sha1="3zia9s2bq414cajnkd01lr1mbuofay6" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Canadian Imperial Bank of Commerce
 |логотипі           = 
 |суреті             = CIBC Square 2025-04-20.jpg
 |сурет атауы        = [[CIBC Square]] ғимаратындағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = TSX: CM&lt;br&gt;{{NYSE|CM}}&lt;br&gt;[[S&amp;P/TSX 60]] компоненті
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[1 маусым]] [[1961 жыл|1961]]&lt;ref name=&quot;A new bank&quot;&gt;{{cite web|title=A New Bank, 1961–1986|url=http://www.cibc.com:80/ca/inside-cibc/history/story-cibc-3.html|website=The Story of CIBC|publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce|access-date=August 31, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20050209115927/http://www.cibc.com/ca/inside-cibc/history/story-cibc-3.html|archive-date=February 9, 2005|quote=On June 1, 1961, the Canadian Imperial Bank of Commerce was formed through the merger of The Canadian Bank of Commerce and the Imperial Bank of Canada.|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Canadian Imperial Bank of Commerce (CIBC) (CM)|url=http://markets.businessinsider.com/stock/cm-quote|website=Markets Insider|publisher=Business Insider|access-date=September 2, 2017|quote=Canadian Imperial Bank of Commerce was founded on June 1, 1961 and is headquartered in Toronto, Canada.|archive-url=https://web.archive.org/web/20170902224418/http://markets.businessinsider.com/stock/cm-quote|archive-date=September 2, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot;&gt;{{cite web|last1=Bonham|first1=Mark S.|title=Canadian Imperial Bank of Commerce (CIBC)|url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/canadian-imperial-bank-of-commerce/|website=[[The Canadian Encyclopedia]]|access-date=August 19, 2019|quote=It was created through the 1961 merger of two Ontario-based banks, the Canadian Bank of Commerce and the Imperial Bank of Canada, the largest merger of two chartered banks in Canada's history.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=chronology&gt;{{cite web| url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf| title=A Short History of CIBC| access-date=17 May 2017| publisher=CIBC| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20170808153155/https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf| archive-date=8 August 2017}}&lt;/ref&gt;{{efn|The Canadian Imperial Bank of Commerce was established on June 1, 1961, through the merger of the [[Canadian Bank of Commerce]] and the [[Imperial Bank of Canada]]; the former was established in 1867 and the latter in 1873.}}
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = {{Байрақ|Канада}}: [[Торонто]], [[Онтарио]]
 |басты адамдары     = Harry Culham (президент және [[бас атқарушы директор|CEO]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/en/about-cibc/corporate-profile/executive-team/harry-culham.html|title=Harry Culham &amp;#124; Executive Team|website=Cibc.com|access-date=June 30, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;[[Katharine Stevenson]] (директорлар кеңесінің төрайымы)&lt;ref name=&quot;results&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/investor_relations/pdfs/quarterly_results/2020/ar-20-en.pdf| title=2020 Annual Report}}&lt;/ref&gt;
 |саласы             = қаржылық қызметтер
 |өнімі              = {{ubl | [[Активтерді басқару]] | [[Банк ісі|Банк қызметі]] | [[Тауар (экономика)|Тауарлар]] | [[Несие картасы|Несие карталары]] | [[Акциялар саудасы]] | [[Сақтандыру]] | [[Инвестицияларды басқару]] | [[Ипотекалық несие]] | [[Өзара қорлар]] | [[Биржада саудаланатын қор|Биржада саудаланатын қорлар]] | [[Индекстік қор]]лар | [[Жекеменшік капитал]] | [[Тәуекелдерді басқару]] | [[Байлықты басқару]] }}
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 64,41 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=Annual Report 2025 |url=https://www.cibc.com/content/dam/cibc-public-assets/about-cibc/investor-relations/pdfs/quarterly-results/2025/ar-25-en.pdf |date=December 3, 2025 |publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce |access-date=February 5, 2026}}&lt;/ref&gt;
 |айналым            = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 29,13 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 8,45 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |активтер           = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 1,117 трлн (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 49 824 (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынышты компания = {{Unbulleted list|[[CIBC Bank USA]]|CIBC Investments (Cayman) Limited&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Cayman Holdings Limited&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Trust Corporation&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC World Markets plc&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Asset Management Inc.&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;}}
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі = 
 |ізбасары           = {{Unbulleted list|[[Canadian Bank of Commerce]]|[[Imperial Bank of Canada]]}}
 |бөлімшелер         = 
 |статус              = 
 |тілдер              = 
 |қарызы              = 
 |жарнама            = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = {{URL|https://cibc.com/}}
 |Ортаққор           = 
}}
'''Canadian Imperial Bank of Commerce''' ('''CIBC'''; {{lang-fr|Banque canadienne impériale de commerce}}) — штаб-пәтері [[Торонто]] қаласының [[Financial District, Toronto|Қаржы ауданындағы]] [[CIBC Square]] кешенінде орналасқан канадалық [[көпұлтты корпорация|көпұлтты]] банк және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы.&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot; /&gt; Canadian Imperial Bank of Commerce 1961 жылы [[Canadian Bank of Commerce]] (1867 жылы құрылған) пен [[Imperial Bank of Canada]] (1873 жылы құрылған) банктерінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Бұл Канада тарихындағы жарғылық банктер арасындағы ең ірі бірігу болды.&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=CIBC History |url=http://www.cibc.com:80/ca/inside-cibc/history.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050206162104/http://www.cibc.com/ca/inside-cibc/history.html |archive-date=February 6, 2005 |publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce}}&lt;/ref&gt; Ол Торонтода құрылған «[[Канаданың Үлкен бестігі|Үлкен бестікке]]» кіретін екі банктің бірі, екіншісі — [[Toronto-Dominion Bank]].

Банктің төрт стратегиялық бизнес-бөлімшесі бар: Канаданың жеке тұлғаларға және бизнеске қызмет көрсету жөніндегі банк ісі, Канаданың коммерциялық банк ісі және активтерді басқару, АҚШ-тың коммерциялық банк ісі және активтерді басқару, сондай-ақ капитал нарықтары.&lt;ref name=&quot;results&quot; /&gt; Оның [[АҚШ]], [[Кариб теңізі]], [[Азия]] және [[Ұлыбритания]]да халықаралық операциялары бар. CIBC бүкіл әлем бойынша 15 миллион клиентке қызмет көрсетеді және онда 50 000 қызметкер жұмыс істейді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/en/about-cibc/corporate-profile/quick-facts.html|title=CIBC Quick Facts |website=Cibc.com|access-date=June 30, 2026}}&lt;/ref&gt; Компания [[Forbes Global 2000|2013 жылғы ''Forbes'' Global 2000]] рейтингінде 172-орынға ие болды.&lt;ref name=&quot;forbes&quot;&gt;{{cite news| url=https://www.forbes.com/global2000#page:1_sort:0_direction:asc_search:_filter:All%20industries_filter:Canada_filter:All%20states| title=Forbes Global 2000 List, 2013 edition| work=[[Forbes]]| date=17 April 2013| access-date=2013-11-21| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20130502235547/http://www.forbes.com/global2000/#page:1_sort:0_direction:asc_search:_filter:All%20industries_filter:Canada_filter:All%20states| archive-date=2 May 2013}}&lt;/ref&gt;

CIBC-тің [[Канададағы маршруттау нөмірі|институт нөмірі]] — 010, ал [[SWIFT коды]] — CIBCCATT.

== Бұрынғы банктер ==
=== Imperial Bank of Canada ===
Imperial Bank of Canada банкін [[Генри Старк Хоуланд]] 1873 жылы Торонтода құрды. Банк өз кеңселерін Уэллингтон-стриттегі Exchange Building ғимаратына орналастырып, 1936 жылға дейін сол жерде болды. Сол жылы банк Кинг-стрит пен Бей-стрит қиылысындағы жаңа ғимаратқа көшті. Кейін CIBC 1973 жылы осы жерде Commerce Court West ғимаратын салды. Imperial бірнеше банкті, соның ішінде Niagara District Bank (1875) пен [[Weyburn Security Bank]] (1931) банктерін, сондай-ақ [[Barclays]] компаниясының Канададағы операцияларын (1956) сатып алды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Imperial елдегі активтерді басқаруда шамамен 270 миллиард доллар болатын бесінші ірі банк болды.&lt;ref&gt;Watt Hugh McCollum, ''Who Owns Canada?'', (Woodsworth House Publishers, 1947), 17.&lt;/ref&gt;

=== Canadian Bank of Commerce ===
[[Уильям Макмастер]] [[Bank of Montreal]] банкіне бәсекелес ретінде 1867 жылғы 15 мамырда Торонтода жұмысын бастаған Canadian Bank of Commerce банкін құрды; 1874 жылға қарай оның 24 бөлімшесі болды. Canadian Bank of Commerce банкінің бұрынғы вице-президенті [[Генри Старк Хоуланд]] құрған Imperial Bank of Canada 1875 жылғы 18 наурызда Торонтода жұмысын бастады. 1895 жылдың соңына қарай Canadian Bank of Commerce банкінің 58, ал Imperial Bank of Canada банкінің 18 бөлімшесі болды. [[Юкон]]дағы 1896 жылғы алтын өндіру қарқыны Доминион үкіметін Canadian Bank of Commerce банкінен [[Доусон-Сити]]де бөлімше ашуды сұрауға итермеледі.

[[Wood, Gundy &amp; Company]], CIBC-тің инвестициялық банк ісі бөлімшесінің ізашары, 1905 жылғы 1 ақпанда өз жұмысын бастады. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Жеңіс қарыздарын ұйымдастыруда маңызды әрі белсенді рөл атқарды.

1920 жылдардағы сатып алулардың нәтижесінде Commerce Bank Канададағы 700-ден астам жергілікті бөлімшесі бар ең ірі бөлімшелер желілерінің біріне айналды; осы кезеңде банк Кубада, Ямайкада, Барбадоста және Тринидадта халықаралық бөлімшелерін ашты.

Canadian Bank of Commerce 1931 жылы Торонтода өзінің жаңа штаб-пәтерін ашты. 32-қабаттағы бақылау алаңы қалаға жоғарыдан көрініс тамашалауға келген келушілердің назарын аударды. Биіктігі 145 метр (476 фут) болған бұл ғимарат 1962 жылы Монреальдағы CIBC Tower құрылысы аяқталғанға дейін Ұлттар Достастығындағы ең биік ғимарат болды.

1936 жылы Commerce жеке тұлғаларға несие беру бөлімін құрған алғашқы канадалық банк болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін екі банк те жаңа бөлімшелер ашты. 1871 жылы банктерге ипотекалық несие беру қызметін жүзеге асыруға тыйым салынғанына қарамастан, енді Канада үкіметі оларды ипотекалық қызметтер көрсетуге шақырды. Осылайша, 1954 жылы канадалық банктер жаңа құрылыс нысандарына ипотекалық несие бере бастады.

== Банк тарихы ==
=== Imperial Bank of Canada және Canadian Bank of Commerce банктерінің бірігуі ===
Imperial Bank of Canada мен Canadian Bank of Commerce банктерінің бірігуінің бастауында [[Barclays|Barclays Bank]] банкінің әрекеттері тұрды. Barclays 1929 жылы Канадада қызметін бастады, алайда 1956 жылы Канададағы операцияларын Imperial Bank of Canada банкіне сатты. Barclays төлемнің бір бөлігін Imperial Bank of Canada акцияларымен алды. 1960 жылы Barclays Imperial Bank of Canada директорлар кеңесіне хабарламастан, оның акцияларын ашық нарықта қосымша сатып ала бастады. Imperial Bank of Canada басқарма төрағасы [[Л. Стюарт Маккерси]] Barclays компаниясы Imperial Bank of Canada-ны иемденуге әрекет жасап жатыр деп есептеді. Mackersy Imperial Bank of Canada сияқты шағын банктің басқа компанияның иелігіне өтуі сөзсіз деп санады, бірақ британдық емес, канадалық мүдделермен жұмыс істеуді жөн көрді.&lt;ref&gt;Arnold Edinborough, ''A History of the Canadian Imperial Bank of Commerce: Volume IV, 1931-1973'', (Canadian Imperial Bank of Commerce, 1995), 174.&lt;/ref&gt; 1960 жылғы қазанда Mackersy Canadian Bank of Commerce банкінің президенті әрі басқарма төрағасы [[Нил Дж. Маккиннон]]ға екі банкті біріктіру туралы ұсыныс жасады. Олардың алғашқы кездесуі [[Форест-Хилл]]дегі Дунвеган-роуд, 116 мекенжайындағы Маккиннонның үйінде құпия түрде өтті, бұл үй CIBC-тің туған жеріне айналды. Mackersyдің айтуынша, ол мен Маккиннон он минут ішінде банктерін біріктіру туралы келісімге келген.&lt;ref&gt;Edinborough, 176.&lt;/ref&gt;

=== CIBC операциялары ===
1961 жылғы 1 маусымда Canadian Bank of Commerce пен Imperial Bank of Canada бірігіп, Канада бойынша 1 200-ден астам бөлімшесі бар Canadian Imperial Bank of Commerce банкін құрды. Жаңа банк елдегі барлық банктер арасында ең көп ресурстар мен бөлімшелерге ие болды.

1964 жылы банк [[Квебек]]тегі [[Әулие Лаврентий өзені]]нің солтүстік жағалауында MV ''Jean Brilliant'' жолаушылар кемесін пайдаланып, жылжымалы бөлімше қызметін көрсетті.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf |title=CIBC 150 Short Story |access-date=2017-05-17 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170808153155/https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf |archive-date=2017-08-08 }}&lt;/ref&gt; Ол 5 000 клиентке қызмет көрсететін Канададағы жалғыз жылжымалы бөлімше ретінде сипатталды. 1967 жылы Канада мен CIBC өздерінің жүз жылдық мерейтойларын атап өтті, ал CIBC [[Expo 67]] көрмесінің аумағында бөлімшесі болған жалғыз жарғылық банк болды. Осы кезеңде компьютерлендіру банк қызметтерін өзгерте бастады және Торонтодағы Йонг-стрит пен Блур-стриттегі бөлімше клиенттердің банк кітапшаларын компьютер арқылы жаңартқан алғашқы канадалық банк бөлімшесі болды. Бұл бөлімшелер арасындағы банк қызметінің енгізілуін де білдірді. Онжылдық аяқталғанға дейін CIBC кейіннен банкоматқа айналған алғашқы тәулік бойы жұмыс істейтін қолма-қол ақша беру құрылғысын енгізді.

Бірігуден кейін жаңа банк жаңа штаб-пәтер салуды жоспарлады. Commerce Court North ғимаратын сақтап қалуды көздеген банк үш ғимараттан тұратын кешеннің жобасын әзірлеу үшін сәулетші И. М. Пейді жалдады. Нәтижесінде бұрыннан бар ғимаратты толықтыратын көгалдандырылған ауласы бар Commerce Court кешені пайда болды, оның құрамына жаңадан салынған биіктігі 786 фут (240 м) Commerce Court West ғимараты да кірді. 1973 жылы құрылысы аяқталған кезде 57 қабатты ғимарат Канададағы ең биік, сондай-ақ әлемдегі тот баспайтын болатпен қапталған ең ірі ғимарат болды.

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>3zia9s2bq414cajnkd01lr1mbuofay6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643220</id>
      <parentid>3643218</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T19:09:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* CIBC операциялары */</comment>
      <origin>3643220</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19568" sha1="om2icod8ov5qg519z5122rhj6vrrj1k" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Canadian Imperial Bank of Commerce
 |логотипі           = 
 |суреті             = CIBC Square 2025-04-20.jpg
 |сурет атауы        = [[CIBC Square]] ғимаратындағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = TSX: CM&lt;br&gt;{{NYSE|CM}}&lt;br&gt;[[S&amp;P/TSX 60]] компоненті
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[1 маусым]] [[1961 жыл|1961]]&lt;ref name=&quot;A new bank&quot;&gt;{{cite web|title=A New Bank, 1961–1986|url=http://www.cibc.com:80/ca/inside-cibc/history/story-cibc-3.html|website=The Story of CIBC|publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce|access-date=August 31, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20050209115927/http://www.cibc.com/ca/inside-cibc/history/story-cibc-3.html|archive-date=February 9, 2005|quote=On June 1, 1961, the Canadian Imperial Bank of Commerce was formed through the merger of The Canadian Bank of Commerce and the Imperial Bank of Canada.|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Canadian Imperial Bank of Commerce (CIBC) (CM)|url=http://markets.businessinsider.com/stock/cm-quote|website=Markets Insider|publisher=Business Insider|access-date=September 2, 2017|quote=Canadian Imperial Bank of Commerce was founded on June 1, 1961 and is headquartered in Toronto, Canada.|archive-url=https://web.archive.org/web/20170902224418/http://markets.businessinsider.com/stock/cm-quote|archive-date=September 2, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot;&gt;{{cite web|last1=Bonham|first1=Mark S.|title=Canadian Imperial Bank of Commerce (CIBC)|url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/canadian-imperial-bank-of-commerce/|website=[[The Canadian Encyclopedia]]|access-date=August 19, 2019|quote=It was created through the 1961 merger of two Ontario-based banks, the Canadian Bank of Commerce and the Imperial Bank of Canada, the largest merger of two chartered banks in Canada's history.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=chronology&gt;{{cite web| url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf| title=A Short History of CIBC| access-date=17 May 2017| publisher=CIBC| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20170808153155/https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf| archive-date=8 August 2017}}&lt;/ref&gt;{{efn|The Canadian Imperial Bank of Commerce was established on June 1, 1961, through the merger of the [[Canadian Bank of Commerce]] and the [[Imperial Bank of Canada]]; the former was established in 1867 and the latter in 1873.}}
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = {{Байрақ|Канада}}: [[Торонто]], [[Онтарио]]
 |басты адамдары     = Harry Culham (президент және [[бас атқарушы директор|CEO]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/en/about-cibc/corporate-profile/executive-team/harry-culham.html|title=Harry Culham &amp;#124; Executive Team|website=Cibc.com|access-date=June 30, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;[[Katharine Stevenson]] (директорлар кеңесінің төрайымы)&lt;ref name=&quot;results&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/investor_relations/pdfs/quarterly_results/2020/ar-20-en.pdf| title=2020 Annual Report}}&lt;/ref&gt;
 |саласы             = қаржылық қызметтер
 |өнімі              = {{ubl | [[Активтерді басқару]] | [[Банк ісі|Банк қызметі]] | [[Тауар (экономика)|Тауарлар]] | [[Несие картасы|Несие карталары]] | [[Акциялар саудасы]] | [[Сақтандыру]] | [[Инвестицияларды басқару]] | [[Ипотекалық несие]] | [[Өзара қорлар]] | [[Биржада саудаланатын қор|Биржада саудаланатын қорлар]] | [[Индекстік қор]]лар | [[Жекеменшік капитал]] | [[Тәуекелдерді басқару]] | [[Байлықты басқару]] }}
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 64,41 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=Annual Report 2025 |url=https://www.cibc.com/content/dam/cibc-public-assets/about-cibc/investor-relations/pdfs/quarterly-results/2025/ar-25-en.pdf |date=December 3, 2025 |publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce |access-date=February 5, 2026}}&lt;/ref&gt;
 |айналым            = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 29,13 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 8,45 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |активтер           = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 1,117 трлн (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 49 824 (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынышты компания = {{Unbulleted list|[[CIBC Bank USA]]|CIBC Investments (Cayman) Limited&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Cayman Holdings Limited&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Trust Corporation&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC World Markets plc&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Asset Management Inc.&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;}}
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі = 
 |ізбасары           = {{Unbulleted list|[[Canadian Bank of Commerce]]|[[Imperial Bank of Canada]]}}
 |бөлімшелер         = 
 |статус              = 
 |тілдер              = 
 |қарызы              = 
 |жарнама            = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = {{URL|https://cibc.com/}}
 |Ортаққор           = 
}}
'''Canadian Imperial Bank of Commerce''' ('''CIBC'''; {{lang-fr|Banque canadienne impériale de commerce}}) — штаб-пәтері [[Торонто]] қаласының [[Financial District, Toronto|Қаржы ауданындағы]] [[CIBC Square]] кешенінде орналасқан канадалық [[көпұлтты корпорация|көпұлтты]] банк және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы.&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot; /&gt; Canadian Imperial Bank of Commerce 1961 жылы [[Canadian Bank of Commerce]] (1867 жылы құрылған) пен [[Imperial Bank of Canada]] (1873 жылы құрылған) банктерінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Бұл Канада тарихындағы жарғылық банктер арасындағы ең ірі бірігу болды.&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=CIBC History |url=http://www.cibc.com:80/ca/inside-cibc/history.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050206162104/http://www.cibc.com/ca/inside-cibc/history.html |archive-date=February 6, 2005 |publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce}}&lt;/ref&gt; Ол Торонтода құрылған «[[Канаданың Үлкен бестігі|Үлкен бестікке]]» кіретін екі банктің бірі, екіншісі — [[Toronto-Dominion Bank]].

Банктің төрт стратегиялық бизнес-бөлімшесі бар: Канаданың жеке тұлғаларға және бизнеске қызмет көрсету жөніндегі банк ісі, Канаданың коммерциялық банк ісі және активтерді басқару, АҚШ-тың коммерциялық банк ісі және активтерді басқару, сондай-ақ капитал нарықтары.&lt;ref name=&quot;results&quot; /&gt; Оның [[АҚШ]], [[Кариб теңізі]], [[Азия]] және [[Ұлыбритания]]да халықаралық операциялары бар. CIBC бүкіл әлем бойынша 15 миллион клиентке қызмет көрсетеді және онда 50 000 қызметкер жұмыс істейді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/en/about-cibc/corporate-profile/quick-facts.html|title=CIBC Quick Facts |website=Cibc.com|access-date=June 30, 2026}}&lt;/ref&gt; Компания [[Forbes Global 2000|2013 жылғы ''Forbes'' Global 2000]] рейтингінде 172-орынға ие болды.&lt;ref name=&quot;forbes&quot;&gt;{{cite news| url=https://www.forbes.com/global2000#page:1_sort:0_direction:asc_search:_filter:All%20industries_filter:Canada_filter:All%20states| title=Forbes Global 2000 List, 2013 edition| work=[[Forbes]]| date=17 April 2013| access-date=2013-11-21| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20130502235547/http://www.forbes.com/global2000/#page:1_sort:0_direction:asc_search:_filter:All%20industries_filter:Canada_filter:All%20states| archive-date=2 May 2013}}&lt;/ref&gt;

CIBC-тің [[Канададағы маршруттау нөмірі|институт нөмірі]] — 010, ал [[SWIFT коды]] — CIBCCATT.

== Бұрынғы банктер ==
=== Imperial Bank of Canada ===
Imperial Bank of Canada банкін [[Генри Старк Хоуланд]] 1873 жылы Торонтода құрды. Банк өз кеңселерін Уэллингтон-стриттегі Exchange Building ғимаратына орналастырып, 1936 жылға дейін сол жерде болды. Сол жылы банк Кинг-стрит пен Бей-стрит қиылысындағы жаңа ғимаратқа көшті. Кейін CIBC 1973 жылы осы жерде Commerce Court West ғимаратын салды. Imperial бірнеше банкті, соның ішінде Niagara District Bank (1875) пен [[Weyburn Security Bank]] (1931) банктерін, сондай-ақ [[Barclays]] компаниясының Канададағы операцияларын (1956) сатып алды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Imperial елдегі активтерді басқаруда шамамен 270 миллиард доллар болатын бесінші ірі банк болды.&lt;ref&gt;Watt Hugh McCollum, ''Who Owns Canada?'', (Woodsworth House Publishers, 1947), 17.&lt;/ref&gt;

=== Canadian Bank of Commerce ===
[[Уильям Макмастер]] [[Bank of Montreal]] банкіне бәсекелес ретінде 1867 жылғы 15 мамырда Торонтода жұмысын бастаған Canadian Bank of Commerce банкін құрды; 1874 жылға қарай оның 24 бөлімшесі болды. Canadian Bank of Commerce банкінің бұрынғы вице-президенті [[Генри Старк Хоуланд]] құрған Imperial Bank of Canada 1875 жылғы 18 наурызда Торонтода жұмысын бастады. 1895 жылдың соңына қарай Canadian Bank of Commerce банкінің 58, ал Imperial Bank of Canada банкінің 18 бөлімшесі болды. [[Юкон]]дағы 1896 жылғы алтын өндіру қарқыны Доминион үкіметін Canadian Bank of Commerce банкінен [[Доусон-Сити]]де бөлімше ашуды сұрауға итермеледі.

[[Wood, Gundy &amp; Company]], CIBC-тің инвестициялық банк ісі бөлімшесінің ізашары, 1905 жылғы 1 ақпанда өз жұмысын бастады. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Жеңіс қарыздарын ұйымдастыруда маңызды әрі белсенді рөл атқарды.

1920 жылдардағы сатып алулардың нәтижесінде Commerce Bank Канададағы 700-ден астам жергілікті бөлімшесі бар ең ірі бөлімшелер желілерінің біріне айналды; осы кезеңде банк Кубада, Ямайкада, Барбадоста және Тринидадта халықаралық бөлімшелерін ашты.

Canadian Bank of Commerce 1931 жылы Торонтода өзінің жаңа штаб-пәтерін ашты. 32-қабаттағы бақылау алаңы қалаға жоғарыдан көрініс тамашалауға келген келушілердің назарын аударды. Биіктігі 145 метр (476 фут) болған бұл ғимарат 1962 жылы Монреальдағы CIBC Tower құрылысы аяқталғанға дейін Ұлттар Достастығындағы ең биік ғимарат болды.

1936 жылы Commerce жеке тұлғаларға несие беру бөлімін құрған алғашқы канадалық банк болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін екі банк те жаңа бөлімшелер ашты. 1871 жылы банктерге ипотекалық несие беру қызметін жүзеге асыруға тыйым салынғанына қарамастан, енді Канада үкіметі оларды ипотекалық қызметтер көрсетуге шақырды. Осылайша, 1954 жылы канадалық банктер жаңа құрылыс нысандарына ипотекалық несие бере бастады.

== Банк тарихы ==
=== Imperial Bank of Canada және Canadian Bank of Commerce банктерінің бірігуі ===
Imperial Bank of Canada мен Canadian Bank of Commerce банктерінің бірігуінің бастауында [[Barclays|Barclays Bank]] банкінің әрекеттері тұрды. Barclays 1929 жылы Канадада қызметін бастады, алайда 1956 жылы Канададағы операцияларын Imperial Bank of Canada банкіне сатты. Barclays төлемнің бір бөлігін Imperial Bank of Canada акцияларымен алды. 1960 жылы Barclays Imperial Bank of Canada директорлар кеңесіне хабарламастан, оның акцияларын ашық нарықта қосымша сатып ала бастады. Imperial Bank of Canada басқарма төрағасы [[Л. Стюарт Маккерси]] Barclays компаниясы Imperial Bank of Canada-ны иемденуге әрекет жасап жатыр деп есептеді. Mackersy Imperial Bank of Canada сияқты шағын банктің басқа компанияның иелігіне өтуі сөзсіз деп санады, бірақ британдық емес, канадалық мүдделермен жұмыс істеуді жөн көрді.&lt;ref&gt;Arnold Edinborough, ''A History of the Canadian Imperial Bank of Commerce: Volume IV, 1931-1973'', (Canadian Imperial Bank of Commerce, 1995), 174.&lt;/ref&gt; 1960 жылғы қазанда Mackersy Canadian Bank of Commerce банкінің президенті әрі басқарма төрағасы [[Нил Дж. Маккиннон]]ға екі банкті біріктіру туралы ұсыныс жасады. Олардың алғашқы кездесуі [[Форест-Хилл]]дегі Дунвеган-роуд, 116 мекенжайындағы Маккиннонның үйінде құпия түрде өтті, бұл үй CIBC-тің туған жеріне айналды. Mackersyдің айтуынша, ол мен Маккиннон он минут ішінде банктерін біріктіру туралы келісімге келген.&lt;ref&gt;Edinborough, 176.&lt;/ref&gt;

=== CIBC операциялары ===
1961 жылғы 1 маусымда Canadian Bank of Commerce пен Imperial Bank of Canada бірігіп, Канада бойынша 1 200-ден астам бөлімшесі бар Canadian Imperial Bank of Commerce банкін құрды. Жаңа банк елдегі барлық банктер арасында ең көп ресурстар мен бөлімшелерге ие болды.

1964 жылы банк [[Квебек]]тегі [[Әулие Лаврентий өзені]]нің солтүстік жағалауында MV ''Jean Brilliant'' жолаушылар кемесін пайдаланып, жылжымалы бөлімше қызметін көрсетті.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf |title=CIBC 150 Short Story |access-date=2017-05-17 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170808153155/https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf |archive-date=2017-08-08 }}&lt;/ref&gt; Ол 5 000 клиентке қызмет көрсететін Канададағы жалғыз жылжымалы бөлімше ретінде сипатталды. 1967 жылы Канада мен CIBC өздерінің жүз жылдық мерейтойларын атап өтті, ал CIBC [[Expo 67]] көрмесінің аумағында бөлімшесі болған жалғыз жарғылық банк болды. Осы кезеңде компьютерлендіру банк қызметтерін өзгерте бастады және Торонтодағы Йонг-стрит пен Блур-стриттегі бөлімше клиенттердің банк кітапшаларын компьютер арқылы жаңартқан алғашқы канадалық банк бөлімшесі болды. Бұл бөлімшелер арасындағы банк қызметінің енгізілуін де білдірді. Онжылдық аяқталғанға дейін CIBC кейіннен банкоматқа айналған алғашқы тәулік бойы жұмыс істейтін қолма-қол ақша беру құрылғысын енгізді.

Бірігуден кейін жаңа банк жаңа штаб-пәтер салуды жоспарлады. Commerce Court North ғимаратын сақтап қалуды көздеген банк үш ғимараттан тұратын кешеннің жобасын әзірлеу үшін сәулетші И. М. Пейді жалдады. Нәтижесінде бұрыннан бар ғимаратты толықтыратын көгалдандырылған ауласы бар Commerce Court кешені пайда болды, оның құрамына жаңадан салынған биіктігі 786 фут (240 м) Commerce Court West ғимараты да кірді. 1973 жылы құрылысы аяқталған кезде 57 қабатты ғимарат Канададағы ең биік, сондай-ақ әлемдегі тот баспайтын болатпен қапталған ең ірі ғимарат болды.
[[Сурет:Toronto - ON - Commerce Court West.jpg|thumb|upright|[[Фронт-стрит]] пен [[Бей-стрит]]тен Commerce Court West көрінісі. Ғимарат 1973 жылдан 2021 жылға дейін CIBC-тің штаб-пәтері ретінде пайдаланылды.]]

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>om2icod8ov5qg519z5122rhj6vrrj1k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643221</id>
      <parentid>3643220</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T19:10:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* CIBC операциялары */</comment>
      <origin>3643221</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20173" sha1="tr3h8z8vhy5vd29a5jemk5nezj9wrq5" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Canadian Imperial Bank of Commerce
 |логотипі           = 
 |суреті             = CIBC Square 2025-04-20.jpg
 |сурет атауы        = [[CIBC Square]] ғимаратындағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = TSX: CM&lt;br&gt;{{NYSE|CM}}&lt;br&gt;[[S&amp;P/TSX 60]] компоненті
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[1 маусым]] [[1961 жыл|1961]]&lt;ref name=&quot;A new bank&quot;&gt;{{cite web|title=A New Bank, 1961–1986|url=http://www.cibc.com:80/ca/inside-cibc/history/story-cibc-3.html|website=The Story of CIBC|publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce|access-date=August 31, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20050209115927/http://www.cibc.com/ca/inside-cibc/history/story-cibc-3.html|archive-date=February 9, 2005|quote=On June 1, 1961, the Canadian Imperial Bank of Commerce was formed through the merger of The Canadian Bank of Commerce and the Imperial Bank of Canada.|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Canadian Imperial Bank of Commerce (CIBC) (CM)|url=http://markets.businessinsider.com/stock/cm-quote|website=Markets Insider|publisher=Business Insider|access-date=September 2, 2017|quote=Canadian Imperial Bank of Commerce was founded on June 1, 1961 and is headquartered in Toronto, Canada.|archive-url=https://web.archive.org/web/20170902224418/http://markets.businessinsider.com/stock/cm-quote|archive-date=September 2, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot;&gt;{{cite web|last1=Bonham|first1=Mark S.|title=Canadian Imperial Bank of Commerce (CIBC)|url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/canadian-imperial-bank-of-commerce/|website=[[The Canadian Encyclopedia]]|access-date=August 19, 2019|quote=It was created through the 1961 merger of two Ontario-based banks, the Canadian Bank of Commerce and the Imperial Bank of Canada, the largest merger of two chartered banks in Canada's history.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=chronology&gt;{{cite web| url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf| title=A Short History of CIBC| access-date=17 May 2017| publisher=CIBC| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20170808153155/https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf| archive-date=8 August 2017}}&lt;/ref&gt;{{efn|The Canadian Imperial Bank of Commerce was established on June 1, 1961, through the merger of the [[Canadian Bank of Commerce]] and the [[Imperial Bank of Canada]]; the former was established in 1867 and the latter in 1873.}}
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = {{Байрақ|Канада}}: [[Торонто]], [[Онтарио]]
 |басты адамдары     = Harry Culham (президент және [[бас атқарушы директор|CEO]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/en/about-cibc/corporate-profile/executive-team/harry-culham.html|title=Harry Culham &amp;#124; Executive Team|website=Cibc.com|access-date=June 30, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;[[Katharine Stevenson]] (директорлар кеңесінің төрайымы)&lt;ref name=&quot;results&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/investor_relations/pdfs/quarterly_results/2020/ar-20-en.pdf| title=2020 Annual Report}}&lt;/ref&gt;
 |саласы             = қаржылық қызметтер
 |өнімі              = {{ubl | [[Активтерді басқару]] | [[Банк ісі|Банк қызметі]] | [[Тауар (экономика)|Тауарлар]] | [[Несие картасы|Несие карталары]] | [[Акциялар саудасы]] | [[Сақтандыру]] | [[Инвестицияларды басқару]] | [[Ипотекалық несие]] | [[Өзара қорлар]] | [[Биржада саудаланатын қор|Биржада саудаланатын қорлар]] | [[Индекстік қор]]лар | [[Жекеменшік капитал]] | [[Тәуекелдерді басқару]] | [[Байлықты басқару]] }}
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 64,41 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=Annual Report 2025 |url=https://www.cibc.com/content/dam/cibc-public-assets/about-cibc/investor-relations/pdfs/quarterly-results/2025/ar-25-en.pdf |date=December 3, 2025 |publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce |access-date=February 5, 2026}}&lt;/ref&gt;
 |айналым            = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 29,13 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 8,45 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |активтер           = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 1,117 трлн (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 49 824 (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынышты компания = {{Unbulleted list|[[CIBC Bank USA]]|CIBC Investments (Cayman) Limited&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Cayman Holdings Limited&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Trust Corporation&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC World Markets plc&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Asset Management Inc.&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;}}
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі = 
 |ізбасары           = {{Unbulleted list|[[Canadian Bank of Commerce]]|[[Imperial Bank of Canada]]}}
 |бөлімшелер         = 
 |статус              = 
 |тілдер              = 
 |қарызы              = 
 |жарнама            = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = {{URL|https://cibc.com/}}
 |Ортаққор           = 
}}
'''Canadian Imperial Bank of Commerce''' ('''CIBC'''; {{lang-fr|Banque canadienne impériale de commerce}}) — штаб-пәтері [[Торонто]] қаласының [[Financial District, Toronto|Қаржы ауданындағы]] [[CIBC Square]] кешенінде орналасқан канадалық [[көпұлтты корпорация|көпұлтты]] банк және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы.&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot; /&gt; Canadian Imperial Bank of Commerce 1961 жылы [[Canadian Bank of Commerce]] (1867 жылы құрылған) пен [[Imperial Bank of Canada]] (1873 жылы құрылған) банктерінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Бұл Канада тарихындағы жарғылық банктер арасындағы ең ірі бірігу болды.&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=CIBC History |url=http://www.cibc.com:80/ca/inside-cibc/history.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050206162104/http://www.cibc.com/ca/inside-cibc/history.html |archive-date=February 6, 2005 |publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce}}&lt;/ref&gt; Ол Торонтода құрылған «[[Канаданың Үлкен бестігі|Үлкен бестікке]]» кіретін екі банктің бірі, екіншісі — [[Toronto-Dominion Bank]].

Банктің төрт стратегиялық бизнес-бөлімшесі бар: Канаданың жеке тұлғаларға және бизнеске қызмет көрсету жөніндегі банк ісі, Канаданың коммерциялық банк ісі және активтерді басқару, АҚШ-тың коммерциялық банк ісі және активтерді басқару, сондай-ақ капитал нарықтары.&lt;ref name=&quot;results&quot; /&gt; Оның [[АҚШ]], [[Кариб теңізі]], [[Азия]] және [[Ұлыбритания]]да халықаралық операциялары бар. CIBC бүкіл әлем бойынша 15 миллион клиентке қызмет көрсетеді және онда 50 000 қызметкер жұмыс істейді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/en/about-cibc/corporate-profile/quick-facts.html|title=CIBC Quick Facts |website=Cibc.com|access-date=June 30, 2026}}&lt;/ref&gt; Компания [[Forbes Global 2000|2013 жылғы ''Forbes'' Global 2000]] рейтингінде 172-орынға ие болды.&lt;ref name=&quot;forbes&quot;&gt;{{cite news| url=https://www.forbes.com/global2000#page:1_sort:0_direction:asc_search:_filter:All%20industries_filter:Canada_filter:All%20states| title=Forbes Global 2000 List, 2013 edition| work=[[Forbes]]| date=17 April 2013| access-date=2013-11-21| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20130502235547/http://www.forbes.com/global2000/#page:1_sort:0_direction:asc_search:_filter:All%20industries_filter:Canada_filter:All%20states| archive-date=2 May 2013}}&lt;/ref&gt;

CIBC-тің [[Канададағы маршруттау нөмірі|институт нөмірі]] — 010, ал [[SWIFT коды]] — CIBCCATT.

== Бұрынғы банктер ==
=== Imperial Bank of Canada ===
Imperial Bank of Canada банкін [[Генри Старк Хоуланд]] 1873 жылы Торонтода құрды. Банк өз кеңселерін Уэллингтон-стриттегі Exchange Building ғимаратына орналастырып, 1936 жылға дейін сол жерде болды. Сол жылы банк Кинг-стрит пен Бей-стрит қиылысындағы жаңа ғимаратқа көшті. Кейін CIBC 1973 жылы осы жерде Commerce Court West ғимаратын салды. Imperial бірнеше банкті, соның ішінде Niagara District Bank (1875) пен [[Weyburn Security Bank]] (1931) банктерін, сондай-ақ [[Barclays]] компаниясының Канададағы операцияларын (1956) сатып алды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Imperial елдегі активтерді басқаруда шамамен 270 миллиард доллар болатын бесінші ірі банк болды.&lt;ref&gt;Watt Hugh McCollum, ''Who Owns Canada?'', (Woodsworth House Publishers, 1947), 17.&lt;/ref&gt;

=== Canadian Bank of Commerce ===
[[Уильям Макмастер]] [[Bank of Montreal]] банкіне бәсекелес ретінде 1867 жылғы 15 мамырда Торонтода жұмысын бастаған Canadian Bank of Commerce банкін құрды; 1874 жылға қарай оның 24 бөлімшесі болды. Canadian Bank of Commerce банкінің бұрынғы вице-президенті [[Генри Старк Хоуланд]] құрған Imperial Bank of Canada 1875 жылғы 18 наурызда Торонтода жұмысын бастады. 1895 жылдың соңына қарай Canadian Bank of Commerce банкінің 58, ал Imperial Bank of Canada банкінің 18 бөлімшесі болды. [[Юкон]]дағы 1896 жылғы алтын өндіру қарқыны Доминион үкіметін Canadian Bank of Commerce банкінен [[Доусон-Сити]]де бөлімше ашуды сұрауға итермеледі.

[[Wood, Gundy &amp; Company]], CIBC-тің инвестициялық банк ісі бөлімшесінің ізашары, 1905 жылғы 1 ақпанда өз жұмысын бастады. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Жеңіс қарыздарын ұйымдастыруда маңызды әрі белсенді рөл атқарды.

1920 жылдардағы сатып алулардың нәтижесінде Commerce Bank Канададағы 700-ден астам жергілікті бөлімшесі бар ең ірі бөлімшелер желілерінің біріне айналды; осы кезеңде банк Кубада, Ямайкада, Барбадоста және Тринидадта халықаралық бөлімшелерін ашты.

Canadian Bank of Commerce 1931 жылы Торонтода өзінің жаңа штаб-пәтерін ашты. 32-қабаттағы бақылау алаңы қалаға жоғарыдан көрініс тамашалауға келген келушілердің назарын аударды. Биіктігі 145 метр (476 фут) болған бұл ғимарат 1962 жылы Монреальдағы CIBC Tower құрылысы аяқталғанға дейін Ұлттар Достастығындағы ең биік ғимарат болды.

1936 жылы Commerce жеке тұлғаларға несие беру бөлімін құрған алғашқы канадалық банк болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін екі банк те жаңа бөлімшелер ашты. 1871 жылы банктерге ипотекалық несие беру қызметін жүзеге асыруға тыйым салынғанына қарамастан, енді Канада үкіметі оларды ипотекалық қызметтер көрсетуге шақырды. Осылайша, 1954 жылы канадалық банктер жаңа құрылыс нысандарына ипотекалық несие бере бастады.

== Банк тарихы ==
=== Imperial Bank of Canada және Canadian Bank of Commerce банктерінің бірігуі ===
Imperial Bank of Canada мен Canadian Bank of Commerce банктерінің бірігуінің бастауында [[Barclays|Barclays Bank]] банкінің әрекеттері тұрды. Barclays 1929 жылы Канадада қызметін бастады, алайда 1956 жылы Канададағы операцияларын Imperial Bank of Canada банкіне сатты. Barclays төлемнің бір бөлігін Imperial Bank of Canada акцияларымен алды. 1960 жылы Barclays Imperial Bank of Canada директорлар кеңесіне хабарламастан, оның акцияларын ашық нарықта қосымша сатып ала бастады. Imperial Bank of Canada басқарма төрағасы [[Л. Стюарт Маккерси]] Barclays компаниясы Imperial Bank of Canada-ны иемденуге әрекет жасап жатыр деп есептеді. Mackersy Imperial Bank of Canada сияқты шағын банктің басқа компанияның иелігіне өтуі сөзсіз деп санады, бірақ британдық емес, канадалық мүдделермен жұмыс істеуді жөн көрді.&lt;ref&gt;Arnold Edinborough, ''A History of the Canadian Imperial Bank of Commerce: Volume IV, 1931-1973'', (Canadian Imperial Bank of Commerce, 1995), 174.&lt;/ref&gt; 1960 жылғы қазанда Mackersy Canadian Bank of Commerce банкінің президенті әрі басқарма төрағасы [[Нил Дж. Маккиннон]]ға екі банкті біріктіру туралы ұсыныс жасады. Олардың алғашқы кездесуі [[Форест-Хилл]]дегі Дунвеган-роуд, 116 мекенжайындағы Маккиннонның үйінде құпия түрде өтті, бұл үй CIBC-тің туған жеріне айналды. Mackersyдің айтуынша, ол мен Маккиннон он минут ішінде банктерін біріктіру туралы келісімге келген.&lt;ref&gt;Edinborough, 176.&lt;/ref&gt;

=== CIBC операциялары ===
1961 жылғы 1 маусымда Canadian Bank of Commerce пен Imperial Bank of Canada бірігіп, Канада бойынша 1 200-ден астам бөлімшесі бар Canadian Imperial Bank of Commerce банкін құрды. Жаңа банк елдегі барлық банктер арасында ең көп ресурстар мен бөлімшелерге ие болды.

1964 жылы банк [[Квебек]]тегі [[Әулие Лаврентий өзені]]нің солтүстік жағалауында MV ''Jean Brilliant'' жолаушылар кемесін пайдаланып, жылжымалы бөлімше қызметін көрсетті.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf |title=CIBC 150 Short Story |access-date=2017-05-17 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170808153155/https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf |archive-date=2017-08-08 }}&lt;/ref&gt; Ол 5 000 клиентке қызмет көрсететін Канададағы жалғыз жылжымалы бөлімше ретінде сипатталды. 1967 жылы Канада мен CIBC өздерінің жүз жылдық мерейтойларын атап өтті, ал CIBC [[Expo 67]] көрмесінің аумағында бөлімшесі болған жалғыз жарғылық банк болды. Осы кезеңде компьютерлендіру банк қызметтерін өзгерте бастады және Торонтодағы Йонг-стрит пен Блур-стриттегі бөлімше клиенттердің банк кітапшаларын компьютер арқылы жаңартқан алғашқы канадалық банк бөлімшесі болды. Бұл бөлімшелер арасындағы банк қызметінің енгізілуін де білдірді. Онжылдық аяқталғанға дейін CIBC кейіннен банкоматқа айналған алғашқы тәулік бойы жұмыс істейтін қолма-қол ақша беру құрылғысын енгізді.

Бірігуден кейін жаңа банк жаңа штаб-пәтер салуды жоспарлады. Commerce Court North ғимаратын сақтап қалуды көздеген банк үш ғимараттан тұратын кешеннің жобасын әзірлеу үшін сәулетші И. М. Пейді жалдады. Нәтижесінде бұрыннан бар ғимаратты толықтыратын көгалдандырылған ауласы бар Commerce Court кешені пайда болды, оның құрамына жаңадан салынған биіктігі 786 фут (240 м) Commerce Court West ғимараты да кірді. 1973 жылы құрылысы аяқталған кезде 57 қабатты ғимарат Канададағы ең биік, сондай-ақ әлемдегі тот баспайтын болатпен қапталған ең ірі ғимарат болды.
[[Сурет:Toronto - ON - Commerce Court West.jpg|thumb|upright|[[Фронт-стрит]] пен [[Бей-стрит]]тен Commerce Court West көрінісі. Ғимарат 1973 жылдан 2021 жылға дейін CIBC-тің штаб-пәтері ретінде пайдаланылды.]]
1987 жылы банктерді, инвестициялық дилерлерді, сенімгерлік компанияларды және сақтандыру компанияларын бөлек ұстау талабын жойған федералдық және провинциялық реттеушілік өзгерістер күшіне енді. CIBC бұл мүмкіндікті тез пайдаланып, инвестициялық дилер CIBC Securities-ті басқарып, халыққа қызмет көрсеткен алғашқы канадалық банк болды.

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>tr3h8z8vhy5vd29a5jemk5nezj9wrq5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643222</id>
      <parentid>3643221</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T19:12:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* CIBC операциялары */</comment>
      <origin>3643222</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21226" sha1="4fmojheyndn0lt26sn1sl0nmag5tg90" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Canadian Imperial Bank of Commerce
 |логотипі           = 
 |суреті             = CIBC Square 2025-04-20.jpg
 |сурет атауы        = [[CIBC Square]] ғимаратындағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = TSX: CM&lt;br&gt;{{NYSE|CM}}&lt;br&gt;[[S&amp;P/TSX 60]] компоненті
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[1 маусым]] [[1961 жыл|1961]]&lt;ref name=&quot;A new bank&quot;&gt;{{cite web|title=A New Bank, 1961–1986|url=http://www.cibc.com:80/ca/inside-cibc/history/story-cibc-3.html|website=The Story of CIBC|publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce|access-date=August 31, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20050209115927/http://www.cibc.com/ca/inside-cibc/history/story-cibc-3.html|archive-date=February 9, 2005|quote=On June 1, 1961, the Canadian Imperial Bank of Commerce was formed through the merger of The Canadian Bank of Commerce and the Imperial Bank of Canada.|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Canadian Imperial Bank of Commerce (CIBC) (CM)|url=http://markets.businessinsider.com/stock/cm-quote|website=Markets Insider|publisher=Business Insider|access-date=September 2, 2017|quote=Canadian Imperial Bank of Commerce was founded on June 1, 1961 and is headquartered in Toronto, Canada.|archive-url=https://web.archive.org/web/20170902224418/http://markets.businessinsider.com/stock/cm-quote|archive-date=September 2, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot;&gt;{{cite web|last1=Bonham|first1=Mark S.|title=Canadian Imperial Bank of Commerce (CIBC)|url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/canadian-imperial-bank-of-commerce/|website=[[The Canadian Encyclopedia]]|access-date=August 19, 2019|quote=It was created through the 1961 merger of two Ontario-based banks, the Canadian Bank of Commerce and the Imperial Bank of Canada, the largest merger of two chartered banks in Canada's history.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=chronology&gt;{{cite web| url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf| title=A Short History of CIBC| access-date=17 May 2017| publisher=CIBC| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20170808153155/https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf| archive-date=8 August 2017}}&lt;/ref&gt;{{efn|The Canadian Imperial Bank of Commerce was established on June 1, 1961, through the merger of the [[Canadian Bank of Commerce]] and the [[Imperial Bank of Canada]]; the former was established in 1867 and the latter in 1873.}}
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = {{Байрақ|Канада}}: [[Торонто]], [[Онтарио]]
 |басты адамдары     = Harry Culham (президент және [[бас атқарушы директор|CEO]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/en/about-cibc/corporate-profile/executive-team/harry-culham.html|title=Harry Culham &amp;#124; Executive Team|website=Cibc.com|access-date=June 30, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;[[Katharine Stevenson]] (директорлар кеңесінің төрайымы)&lt;ref name=&quot;results&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/investor_relations/pdfs/quarterly_results/2020/ar-20-en.pdf| title=2020 Annual Report}}&lt;/ref&gt;
 |саласы             = қаржылық қызметтер
 |өнімі              = {{ubl | [[Активтерді басқару]] | [[Банк ісі|Банк қызметі]] | [[Тауар (экономика)|Тауарлар]] | [[Несие картасы|Несие карталары]] | [[Акциялар саудасы]] | [[Сақтандыру]] | [[Инвестицияларды басқару]] | [[Ипотекалық несие]] | [[Өзара қорлар]] | [[Биржада саудаланатын қор|Биржада саудаланатын қорлар]] | [[Индекстік қор]]лар | [[Жекеменшік капитал]] | [[Тәуекелдерді басқару]] | [[Байлықты басқару]] }}
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 64,41 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=Annual Report 2025 |url=https://www.cibc.com/content/dam/cibc-public-assets/about-cibc/investor-relations/pdfs/quarterly-results/2025/ar-25-en.pdf |date=December 3, 2025 |publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce |access-date=February 5, 2026}}&lt;/ref&gt;
 |айналым            = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 29,13 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 8,45 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |активтер           = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 1,117 трлн (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 49 824 (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынышты компания = {{Unbulleted list|[[CIBC Bank USA]]|CIBC Investments (Cayman) Limited&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Cayman Holdings Limited&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Trust Corporation&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC World Markets plc&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Asset Management Inc.&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;}}
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі = 
 |ізбасары           = {{Unbulleted list|[[Canadian Bank of Commerce]]|[[Imperial Bank of Canada]]}}
 |бөлімшелер         = 
 |статус              = 
 |тілдер              = 
 |қарызы              = 
 |жарнама            = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = {{URL|https://cibc.com/}}
 |Ортаққор           = 
}}
'''Canadian Imperial Bank of Commerce''' ('''CIBC'''; {{lang-fr|Banque canadienne impériale de commerce}}) — штаб-пәтері [[Торонто]] қаласының [[Financial District, Toronto|Қаржы ауданындағы]] [[CIBC Square]] кешенінде орналасқан канадалық [[көпұлтты корпорация|көпұлтты]] банк және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы.&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot; /&gt; Canadian Imperial Bank of Commerce 1961 жылы [[Canadian Bank of Commerce]] (1867 жылы құрылған) пен [[Imperial Bank of Canada]] (1873 жылы құрылған) банктерінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Бұл Канада тарихындағы жарғылық банктер арасындағы ең ірі бірігу болды.&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=CIBC History |url=http://www.cibc.com:80/ca/inside-cibc/history.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050206162104/http://www.cibc.com/ca/inside-cibc/history.html |archive-date=February 6, 2005 |publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce}}&lt;/ref&gt; Ол Торонтода құрылған «[[Канаданың Үлкен бестігі|Үлкен бестікке]]» кіретін екі банктің бірі, екіншісі — [[Toronto-Dominion Bank]].

Банктің төрт стратегиялық бизнес-бөлімшесі бар: Канаданың жеке тұлғаларға және бизнеске қызмет көрсету жөніндегі банк ісі, Канаданың коммерциялық банк ісі және активтерді басқару, АҚШ-тың коммерциялық банк ісі және активтерді басқару, сондай-ақ капитал нарықтары.&lt;ref name=&quot;results&quot; /&gt; Оның [[АҚШ]], [[Кариб теңізі]], [[Азия]] және [[Ұлыбритания]]да халықаралық операциялары бар. CIBC бүкіл әлем бойынша 15 миллион клиентке қызмет көрсетеді және онда 50 000 қызметкер жұмыс істейді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/en/about-cibc/corporate-profile/quick-facts.html|title=CIBC Quick Facts |website=Cibc.com|access-date=June 30, 2026}}&lt;/ref&gt; Компания [[Forbes Global 2000|2013 жылғы ''Forbes'' Global 2000]] рейтингінде 172-орынға ие болды.&lt;ref name=&quot;forbes&quot;&gt;{{cite news| url=https://www.forbes.com/global2000#page:1_sort:0_direction:asc_search:_filter:All%20industries_filter:Canada_filter:All%20states| title=Forbes Global 2000 List, 2013 edition| work=[[Forbes]]| date=17 April 2013| access-date=2013-11-21| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20130502235547/http://www.forbes.com/global2000/#page:1_sort:0_direction:asc_search:_filter:All%20industries_filter:Canada_filter:All%20states| archive-date=2 May 2013}}&lt;/ref&gt;

CIBC-тің [[Канададағы маршруттау нөмірі|институт нөмірі]] — 010, ал [[SWIFT коды]] — CIBCCATT.

== Бұрынғы банктер ==
=== Imperial Bank of Canada ===
Imperial Bank of Canada банкін [[Генри Старк Хоуланд]] 1873 жылы Торонтода құрды. Банк өз кеңселерін Уэллингтон-стриттегі Exchange Building ғимаратына орналастырып, 1936 жылға дейін сол жерде болды. Сол жылы банк Кинг-стрит пен Бей-стрит қиылысындағы жаңа ғимаратқа көшті. Кейін CIBC 1973 жылы осы жерде Commerce Court West ғимаратын салды. Imperial бірнеше банкті, соның ішінде Niagara District Bank (1875) пен [[Weyburn Security Bank]] (1931) банктерін, сондай-ақ [[Barclays]] компаниясының Канададағы операцияларын (1956) сатып алды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Imperial елдегі активтерді басқаруда шамамен 270 миллиард доллар болатын бесінші ірі банк болды.&lt;ref&gt;Watt Hugh McCollum, ''Who Owns Canada?'', (Woodsworth House Publishers, 1947), 17.&lt;/ref&gt;

=== Canadian Bank of Commerce ===
[[Уильям Макмастер]] [[Bank of Montreal]] банкіне бәсекелес ретінде 1867 жылғы 15 мамырда Торонтода жұмысын бастаған Canadian Bank of Commerce банкін құрды; 1874 жылға қарай оның 24 бөлімшесі болды. Canadian Bank of Commerce банкінің бұрынғы вице-президенті [[Генри Старк Хоуланд]] құрған Imperial Bank of Canada 1875 жылғы 18 наурызда Торонтода жұмысын бастады. 1895 жылдың соңына қарай Canadian Bank of Commerce банкінің 58, ал Imperial Bank of Canada банкінің 18 бөлімшесі болды. [[Юкон]]дағы 1896 жылғы алтын өндіру қарқыны Доминион үкіметін Canadian Bank of Commerce банкінен [[Доусон-Сити]]де бөлімше ашуды сұрауға итермеледі.

[[Wood, Gundy &amp; Company]], CIBC-тің инвестициялық банк ісі бөлімшесінің ізашары, 1905 жылғы 1 ақпанда өз жұмысын бастады. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Жеңіс қарыздарын ұйымдастыруда маңызды әрі белсенді рөл атқарды.

1920 жылдардағы сатып алулардың нәтижесінде Commerce Bank Канададағы 700-ден астам жергілікті бөлімшесі бар ең ірі бөлімшелер желілерінің біріне айналды; осы кезеңде банк Кубада, Ямайкада, Барбадоста және Тринидадта халықаралық бөлімшелерін ашты.

Canadian Bank of Commerce 1931 жылы Торонтода өзінің жаңа штаб-пәтерін ашты. 32-қабаттағы бақылау алаңы қалаға жоғарыдан көрініс тамашалауға келген келушілердің назарын аударды. Биіктігі 145 метр (476 фут) болған бұл ғимарат 1962 жылы Монреальдағы CIBC Tower құрылысы аяқталғанға дейін Ұлттар Достастығындағы ең биік ғимарат болды.

1936 жылы Commerce жеке тұлғаларға несие беру бөлімін құрған алғашқы канадалық банк болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін екі банк те жаңа бөлімшелер ашты. 1871 жылы банктерге ипотекалық несие беру қызметін жүзеге асыруға тыйым салынғанына қарамастан, енді Канада үкіметі оларды ипотекалық қызметтер көрсетуге шақырды. Осылайша, 1954 жылы канадалық банктер жаңа құрылыс нысандарына ипотекалық несие бере бастады.

== Банк тарихы ==
=== Imperial Bank of Canada және Canadian Bank of Commerce банктерінің бірігуі ===
Imperial Bank of Canada мен Canadian Bank of Commerce банктерінің бірігуінің бастауында [[Barclays|Barclays Bank]] банкінің әрекеттері тұрды. Barclays 1929 жылы Канадада қызметін бастады, алайда 1956 жылы Канададағы операцияларын Imperial Bank of Canada банкіне сатты. Barclays төлемнің бір бөлігін Imperial Bank of Canada акцияларымен алды. 1960 жылы Barclays Imperial Bank of Canada директорлар кеңесіне хабарламастан, оның акцияларын ашық нарықта қосымша сатып ала бастады. Imperial Bank of Canada басқарма төрағасы [[Л. Стюарт Маккерси]] Barclays компаниясы Imperial Bank of Canada-ны иемденуге әрекет жасап жатыр деп есептеді. Mackersy Imperial Bank of Canada сияқты шағын банктің басқа компанияның иелігіне өтуі сөзсіз деп санады, бірақ британдық емес, канадалық мүдделермен жұмыс істеуді жөн көрді.&lt;ref&gt;Arnold Edinborough, ''A History of the Canadian Imperial Bank of Commerce: Volume IV, 1931-1973'', (Canadian Imperial Bank of Commerce, 1995), 174.&lt;/ref&gt; 1960 жылғы қазанда Mackersy Canadian Bank of Commerce банкінің президенті әрі басқарма төрағасы [[Нил Дж. Маккиннон]]ға екі банкті біріктіру туралы ұсыныс жасады. Олардың алғашқы кездесуі [[Форест-Хилл]]дегі Дунвеган-роуд, 116 мекенжайындағы Маккиннонның үйінде құпия түрде өтті, бұл үй CIBC-тің туған жеріне айналды. Mackersyдің айтуынша, ол мен Маккиннон он минут ішінде банктерін біріктіру туралы келісімге келген.&lt;ref&gt;Edinborough, 176.&lt;/ref&gt;

=== CIBC операциялары ===
1961 жылғы 1 маусымда Canadian Bank of Commerce пен Imperial Bank of Canada бірігіп, Канада бойынша 1 200-ден астам бөлімшесі бар Canadian Imperial Bank of Commerce банкін құрды. Жаңа банк елдегі барлық банктер арасында ең көп ресурстар мен бөлімшелерге ие болды.

1964 жылы банк [[Квебек]]тегі [[Әулие Лаврентий өзені]]нің солтүстік жағалауында MV ''Jean Brilliant'' жолаушылар кемесін пайдаланып, жылжымалы бөлімше қызметін көрсетті.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf |title=CIBC 150 Short Story |access-date=2017-05-17 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170808153155/https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf |archive-date=2017-08-08 }}&lt;/ref&gt; Ол 5 000 клиентке қызмет көрсететін Канададағы жалғыз жылжымалы бөлімше ретінде сипатталды. 1967 жылы Канада мен CIBC өздерінің жүз жылдық мерейтойларын атап өтті, ал CIBC [[Expo 67]] көрмесінің аумағында бөлімшесі болған жалғыз жарғылық банк болды. Осы кезеңде компьютерлендіру банк қызметтерін өзгерте бастады және Торонтодағы Йонг-стрит пен Блур-стриттегі бөлімше клиенттердің банк кітапшаларын компьютер арқылы жаңартқан алғашқы канадалық банк бөлімшесі болды. Бұл бөлімшелер арасындағы банк қызметінің енгізілуін де білдірді. Онжылдық аяқталғанға дейін CIBC кейіннен банкоматқа айналған алғашқы тәулік бойы жұмыс істейтін қолма-қол ақша беру құрылғысын енгізді.

Бірігуден кейін жаңа банк жаңа штаб-пәтер салуды жоспарлады. Commerce Court North ғимаратын сақтап қалуды көздеген банк үш ғимараттан тұратын кешеннің жобасын әзірлеу үшін сәулетші И. М. Пейді жалдады. Нәтижесінде бұрыннан бар ғимаратты толықтыратын көгалдандырылған ауласы бар Commerce Court кешені пайда болды, оның құрамына жаңадан салынған биіктігі 786 фут (240 м) Commerce Court West ғимараты да кірді. 1973 жылы құрылысы аяқталған кезде 57 қабатты ғимарат Канададағы ең биік, сондай-ақ әлемдегі тот баспайтын болатпен қапталған ең ірі ғимарат болды.
[[Сурет:Toronto - ON - Commerce Court West.jpg|thumb|upright|[[Фронт-стрит]] пен [[Бей-стрит]]тен Commerce Court West көрінісі. Ғимарат 1973 жылдан 2021 жылға дейін CIBC-тің штаб-пәтері ретінде пайдаланылды.]]
1987 жылы банктерді, инвестициялық дилерлерді, сенімгерлік компанияларды және сақтандыру компанияларын бөлек ұстау талабын жойған федералдық және провинциялық реттеушілік өзгерістер күшіне енді. CIBC бұл мүмкіндікті тез пайдаланып, инвестициялық дилер CIBC Securities-ті басқарып, халыққа қызмет көрсеткен алғашқы канадалық банк болды.

1988 жылы CIBC [[Wood Gundy]] компаниясының акцияларының басым бөлігін сатып алып, андеррайтинг саласындағы беделі жоғары атау мен танымалдылыққа ие болды. Көп ұзамай корпорация Wood Gundy мен CIBC Securities компанияларын [[CIBC Wood Gundy]] атауымен біріктірді. 1997 жылы ол CIBC Oppenheimer болып өзгертілді,&lt;ref name=truell&gt;{{cite news| title=Canadian Bank Is Expected to Buy Oppenheimer| url=https://www.nytimes.com/1997/07/19/business/canadian-bank-is-expected-to-buy-oppenheimer.html| last=Truell| first=Peter| date=19 July 1997| work=[[The New York Times]]| access-date=2013-11-21| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20141031020338/http://www.nytimes.com/1997/07/19/business/canadian-bank-is-expected-to-buy-oppenheimer.html| archive-date=31 October 2014}}&lt;/ref&gt; кейіннен [[CIBC World Markets]] атауына ие болды.

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>4fmojheyndn0lt26sn1sl0nmag5tg90</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643223</id>
      <parentid>3643222</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T19:13:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* CIBC операциялары */</comment>
      <origin>3643223</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22176" sha1="aq3fs9xiwf6fzgzuslm2olrpwspji62" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Canadian Imperial Bank of Commerce
 |логотипі           = 
 |суреті             = CIBC Square 2025-04-20.jpg
 |сурет атауы        = [[CIBC Square]] ғимаратындағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = TSX: CM&lt;br&gt;{{NYSE|CM}}&lt;br&gt;[[S&amp;P/TSX 60]] компоненті
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[1 маусым]] [[1961 жыл|1961]]&lt;ref name=&quot;A new bank&quot;&gt;{{cite web|title=A New Bank, 1961–1986|url=http://www.cibc.com:80/ca/inside-cibc/history/story-cibc-3.html|website=The Story of CIBC|publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce|access-date=August 31, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20050209115927/http://www.cibc.com/ca/inside-cibc/history/story-cibc-3.html|archive-date=February 9, 2005|quote=On June 1, 1961, the Canadian Imperial Bank of Commerce was formed through the merger of The Canadian Bank of Commerce and the Imperial Bank of Canada.|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Canadian Imperial Bank of Commerce (CIBC) (CM)|url=http://markets.businessinsider.com/stock/cm-quote|website=Markets Insider|publisher=Business Insider|access-date=September 2, 2017|quote=Canadian Imperial Bank of Commerce was founded on June 1, 1961 and is headquartered in Toronto, Canada.|archive-url=https://web.archive.org/web/20170902224418/http://markets.businessinsider.com/stock/cm-quote|archive-date=September 2, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot;&gt;{{cite web|last1=Bonham|first1=Mark S.|title=Canadian Imperial Bank of Commerce (CIBC)|url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/canadian-imperial-bank-of-commerce/|website=[[The Canadian Encyclopedia]]|access-date=August 19, 2019|quote=It was created through the 1961 merger of two Ontario-based banks, the Canadian Bank of Commerce and the Imperial Bank of Canada, the largest merger of two chartered banks in Canada's history.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=chronology&gt;{{cite web| url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf| title=A Short History of CIBC| access-date=17 May 2017| publisher=CIBC| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20170808153155/https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf| archive-date=8 August 2017}}&lt;/ref&gt;{{efn|The Canadian Imperial Bank of Commerce was established on June 1, 1961, through the merger of the [[Canadian Bank of Commerce]] and the [[Imperial Bank of Canada]]; the former was established in 1867 and the latter in 1873.}}
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = {{Байрақ|Канада}}: [[Торонто]], [[Онтарио]]
 |басты адамдары     = Harry Culham (президент және [[бас атқарушы директор|CEO]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/en/about-cibc/corporate-profile/executive-team/harry-culham.html|title=Harry Culham &amp;#124; Executive Team|website=Cibc.com|access-date=June 30, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;[[Katharine Stevenson]] (директорлар кеңесінің төрайымы)&lt;ref name=&quot;results&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/investor_relations/pdfs/quarterly_results/2020/ar-20-en.pdf| title=2020 Annual Report}}&lt;/ref&gt;
 |саласы             = қаржылық қызметтер
 |өнімі              = {{ubl | [[Активтерді басқару]] | [[Банк ісі|Банк қызметі]] | [[Тауар (экономика)|Тауарлар]] | [[Несие картасы|Несие карталары]] | [[Акциялар саудасы]] | [[Сақтандыру]] | [[Инвестицияларды басқару]] | [[Ипотекалық несие]] | [[Өзара қорлар]] | [[Биржада саудаланатын қор|Биржада саудаланатын қорлар]] | [[Индекстік қор]]лар | [[Жекеменшік капитал]] | [[Тәуекелдерді басқару]] | [[Байлықты басқару]] }}
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 64,41 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=Annual Report 2025 |url=https://www.cibc.com/content/dam/cibc-public-assets/about-cibc/investor-relations/pdfs/quarterly-results/2025/ar-25-en.pdf |date=December 3, 2025 |publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce |access-date=February 5, 2026}}&lt;/ref&gt;
 |айналым            = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 29,13 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 8,45 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |активтер           = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 1,117 трлн (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 49 824 (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынышты компания = {{Unbulleted list|[[CIBC Bank USA]]|CIBC Investments (Cayman) Limited&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Cayman Holdings Limited&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Trust Corporation&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC World Markets plc&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Asset Management Inc.&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;}}
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі = 
 |ізбасары           = {{Unbulleted list|[[Canadian Bank of Commerce]]|[[Imperial Bank of Canada]]}}
 |бөлімшелер         = 
 |статус              = 
 |тілдер              = 
 |қарызы              = 
 |жарнама            = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = {{URL|https://cibc.com/}}
 |Ортаққор           = 
}}
'''Canadian Imperial Bank of Commerce''' ('''CIBC'''; {{lang-fr|Banque canadienne impériale de commerce}}) — штаб-пәтері [[Торонто]] қаласының [[Financial District, Toronto|Қаржы ауданындағы]] [[CIBC Square]] кешенінде орналасқан канадалық [[көпұлтты корпорация|көпұлтты]] банк және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы.&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot; /&gt; Canadian Imperial Bank of Commerce 1961 жылы [[Canadian Bank of Commerce]] (1867 жылы құрылған) пен [[Imperial Bank of Canada]] (1873 жылы құрылған) банктерінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Бұл Канада тарихындағы жарғылық банктер арасындағы ең ірі бірігу болды.&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=CIBC History |url=http://www.cibc.com:80/ca/inside-cibc/history.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050206162104/http://www.cibc.com/ca/inside-cibc/history.html |archive-date=February 6, 2005 |publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce}}&lt;/ref&gt; Ол Торонтода құрылған «[[Канаданың Үлкен бестігі|Үлкен бестікке]]» кіретін екі банктің бірі, екіншісі — [[Toronto-Dominion Bank]].

Банктің төрт стратегиялық бизнес-бөлімшесі бар: Канаданың жеке тұлғаларға және бизнеске қызмет көрсету жөніндегі банк ісі, Канаданың коммерциялық банк ісі және активтерді басқару, АҚШ-тың коммерциялық банк ісі және активтерді басқару, сондай-ақ капитал нарықтары.&lt;ref name=&quot;results&quot; /&gt; Оның [[АҚШ]], [[Кариб теңізі]], [[Азия]] және [[Ұлыбритания]]да халықаралық операциялары бар. CIBC бүкіл әлем бойынша 15 миллион клиентке қызмет көрсетеді және онда 50 000 қызметкер жұмыс істейді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/en/about-cibc/corporate-profile/quick-facts.html|title=CIBC Quick Facts |website=Cibc.com|access-date=June 30, 2026}}&lt;/ref&gt; Компания [[Forbes Global 2000|2013 жылғы ''Forbes'' Global 2000]] рейтингінде 172-орынға ие болды.&lt;ref name=&quot;forbes&quot;&gt;{{cite news| url=https://www.forbes.com/global2000#page:1_sort:0_direction:asc_search:_filter:All%20industries_filter:Canada_filter:All%20states| title=Forbes Global 2000 List, 2013 edition| work=[[Forbes]]| date=17 April 2013| access-date=2013-11-21| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20130502235547/http://www.forbes.com/global2000/#page:1_sort:0_direction:asc_search:_filter:All%20industries_filter:Canada_filter:All%20states| archive-date=2 May 2013}}&lt;/ref&gt;

CIBC-тің [[Канададағы маршруттау нөмірі|институт нөмірі]] — 010, ал [[SWIFT коды]] — CIBCCATT.

== Бұрынғы банктер ==
=== Imperial Bank of Canada ===
Imperial Bank of Canada банкін [[Генри Старк Хоуланд]] 1873 жылы Торонтода құрды. Банк өз кеңселерін Уэллингтон-стриттегі Exchange Building ғимаратына орналастырып, 1936 жылға дейін сол жерде болды. Сол жылы банк Кинг-стрит пен Бей-стрит қиылысындағы жаңа ғимаратқа көшті. Кейін CIBC 1973 жылы осы жерде Commerce Court West ғимаратын салды. Imperial бірнеше банкті, соның ішінде Niagara District Bank (1875) пен [[Weyburn Security Bank]] (1931) банктерін, сондай-ақ [[Barclays]] компаниясының Канададағы операцияларын (1956) сатып алды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Imperial елдегі активтерді басқаруда шамамен 270 миллиард доллар болатын бесінші ірі банк болды.&lt;ref&gt;Watt Hugh McCollum, ''Who Owns Canada?'', (Woodsworth House Publishers, 1947), 17.&lt;/ref&gt;

=== Canadian Bank of Commerce ===
[[Уильям Макмастер]] [[Bank of Montreal]] банкіне бәсекелес ретінде 1867 жылғы 15 мамырда Торонтода жұмысын бастаған Canadian Bank of Commerce банкін құрды; 1874 жылға қарай оның 24 бөлімшесі болды. Canadian Bank of Commerce банкінің бұрынғы вице-президенті [[Генри Старк Хоуланд]] құрған Imperial Bank of Canada 1875 жылғы 18 наурызда Торонтода жұмысын бастады. 1895 жылдың соңына қарай Canadian Bank of Commerce банкінің 58, ал Imperial Bank of Canada банкінің 18 бөлімшесі болды. [[Юкон]]дағы 1896 жылғы алтын өндіру қарқыны Доминион үкіметін Canadian Bank of Commerce банкінен [[Доусон-Сити]]де бөлімше ашуды сұрауға итермеледі.

[[Wood, Gundy &amp; Company]], CIBC-тің инвестициялық банк ісі бөлімшесінің ізашары, 1905 жылғы 1 ақпанда өз жұмысын бастады. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Жеңіс қарыздарын ұйымдастыруда маңызды әрі белсенді рөл атқарды.

1920 жылдардағы сатып алулардың нәтижесінде Commerce Bank Канададағы 700-ден астам жергілікті бөлімшесі бар ең ірі бөлімшелер желілерінің біріне айналды; осы кезеңде банк Кубада, Ямайкада, Барбадоста және Тринидадта халықаралық бөлімшелерін ашты.

Canadian Bank of Commerce 1931 жылы Торонтода өзінің жаңа штаб-пәтерін ашты. 32-қабаттағы бақылау алаңы қалаға жоғарыдан көрініс тамашалауға келген келушілердің назарын аударды. Биіктігі 145 метр (476 фут) болған бұл ғимарат 1962 жылы Монреальдағы CIBC Tower құрылысы аяқталғанға дейін Ұлттар Достастығындағы ең биік ғимарат болды.

1936 жылы Commerce жеке тұлғаларға несие беру бөлімін құрған алғашқы канадалық банк болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін екі банк те жаңа бөлімшелер ашты. 1871 жылы банктерге ипотекалық несие беру қызметін жүзеге асыруға тыйым салынғанына қарамастан, енді Канада үкіметі оларды ипотекалық қызметтер көрсетуге шақырды. Осылайша, 1954 жылы канадалық банктер жаңа құрылыс нысандарына ипотекалық несие бере бастады.

== Банк тарихы ==
=== Imperial Bank of Canada және Canadian Bank of Commerce банктерінің бірігуі ===
Imperial Bank of Canada мен Canadian Bank of Commerce банктерінің бірігуінің бастауында [[Barclays|Barclays Bank]] банкінің әрекеттері тұрды. Barclays 1929 жылы Канадада қызметін бастады, алайда 1956 жылы Канададағы операцияларын Imperial Bank of Canada банкіне сатты. Barclays төлемнің бір бөлігін Imperial Bank of Canada акцияларымен алды. 1960 жылы Barclays Imperial Bank of Canada директорлар кеңесіне хабарламастан, оның акцияларын ашық нарықта қосымша сатып ала бастады. Imperial Bank of Canada басқарма төрағасы [[Л. Стюарт Маккерси]] Barclays компаниясы Imperial Bank of Canada-ны иемденуге әрекет жасап жатыр деп есептеді. Mackersy Imperial Bank of Canada сияқты шағын банктің басқа компанияның иелігіне өтуі сөзсіз деп санады, бірақ британдық емес, канадалық мүдделермен жұмыс істеуді жөн көрді.&lt;ref&gt;Arnold Edinborough, ''A History of the Canadian Imperial Bank of Commerce: Volume IV, 1931-1973'', (Canadian Imperial Bank of Commerce, 1995), 174.&lt;/ref&gt; 1960 жылғы қазанда Mackersy Canadian Bank of Commerce банкінің президенті әрі басқарма төрағасы [[Нил Дж. Маккиннон]]ға екі банкті біріктіру туралы ұсыныс жасады. Олардың алғашқы кездесуі [[Форест-Хилл]]дегі Дунвеган-роуд, 116 мекенжайындағы Маккиннонның үйінде құпия түрде өтті, бұл үй CIBC-тің туған жеріне айналды. Mackersyдің айтуынша, ол мен Маккиннон он минут ішінде банктерін біріктіру туралы келісімге келген.&lt;ref&gt;Edinborough, 176.&lt;/ref&gt;

=== CIBC операциялары ===
1961 жылғы 1 маусымда Canadian Bank of Commerce пен Imperial Bank of Canada бірігіп, Канада бойынша 1 200-ден астам бөлімшесі бар Canadian Imperial Bank of Commerce банкін құрды. Жаңа банк елдегі барлық банктер арасында ең көп ресурстар мен бөлімшелерге ие болды.

1964 жылы банк [[Квебек]]тегі [[Әулие Лаврентий өзені]]нің солтүстік жағалауында MV ''Jean Brilliant'' жолаушылар кемесін пайдаланып, жылжымалы бөлімше қызметін көрсетті.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf |title=CIBC 150 Short Story |access-date=2017-05-17 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170808153155/https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf |archive-date=2017-08-08 }}&lt;/ref&gt; Ол 5 000 клиентке қызмет көрсететін Канададағы жалғыз жылжымалы бөлімше ретінде сипатталды. 1967 жылы Канада мен CIBC өздерінің жүз жылдық мерейтойларын атап өтті, ал CIBC [[Expo 67]] көрмесінің аумағында бөлімшесі болған жалғыз жарғылық банк болды. Осы кезеңде компьютерлендіру банк қызметтерін өзгерте бастады және Торонтодағы Йонг-стрит пен Блур-стриттегі бөлімше клиенттердің банк кітапшаларын компьютер арқылы жаңартқан алғашқы канадалық банк бөлімшесі болды. Бұл бөлімшелер арасындағы банк қызметінің енгізілуін де білдірді. Онжылдық аяқталғанға дейін CIBC кейіннен банкоматқа айналған алғашқы тәулік бойы жұмыс істейтін қолма-қол ақша беру құрылғысын енгізді.

Бірігуден кейін жаңа банк жаңа штаб-пәтер салуды жоспарлады. Commerce Court North ғимаратын сақтап қалуды көздеген банк үш ғимараттан тұратын кешеннің жобасын әзірлеу үшін сәулетші И. М. Пейді жалдады. Нәтижесінде бұрыннан бар ғимаратты толықтыратын көгалдандырылған ауласы бар Commerce Court кешені пайда болды, оның құрамына жаңадан салынған биіктігі 786 фут (240 м) Commerce Court West ғимараты да кірді. 1973 жылы құрылысы аяқталған кезде 57 қабатты ғимарат Канададағы ең биік, сондай-ақ әлемдегі тот баспайтын болатпен қапталған ең ірі ғимарат болды.
[[Сурет:Toronto - ON - Commerce Court West.jpg|thumb|upright|[[Фронт-стрит]] пен [[Бей-стрит]]тен Commerce Court West көрінісі. Ғимарат 1973 жылдан 2021 жылға дейін CIBC-тің штаб-пәтері ретінде пайдаланылды.]]
1987 жылы банктерді, инвестициялық дилерлерді, сенімгерлік компанияларды және сақтандыру компанияларын бөлек ұстау талабын жойған федералдық және провинциялық реттеушілік өзгерістер күшіне енді. CIBC бұл мүмкіндікті тез пайдаланып, инвестициялық дилер CIBC Securities-ті басқарып, халыққа қызмет көрсеткен алғашқы канадалық банк болды.

1988 жылы CIBC [[Wood Gundy]] компаниясының акцияларының басым бөлігін сатып алып, андеррайтинг саласындағы беделі жоғары атау мен танымалдылыққа ие болды. Көп ұзамай корпорация Wood Gundy мен CIBC Securities компанияларын [[CIBC Wood Gundy]] атауымен біріктірді. 1997 жылы ол CIBC Oppenheimer болып өзгертілді,&lt;ref name=truell&gt;{{cite news| title=Canadian Bank Is Expected to Buy Oppenheimer| url=https://www.nytimes.com/1997/07/19/business/canadian-bank-is-expected-to-buy-oppenheimer.html| last=Truell| first=Peter| date=19 July 1997| work=[[The New York Times]]| access-date=2013-11-21| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20141031020338/http://www.nytimes.com/1997/07/19/business/canadian-bank-is-expected-to-buy-oppenheimer.html| archive-date=31 October 2014}}&lt;/ref&gt; кейіннен [[CIBC World Markets]] атауына ие болды.

1992 жылы CIBC автоматтандырылған телефон арқылы банк қызметін ұсынуды бастады; 1995 жылы банк өзінің веб-сайтын іске қосты, ал көп ұзамай интернет арқылы банк қызметтерін ұсына бастады. 1996 жылы CIBC [[Hewlett-Packard]] және Fiserv Canada компанияларымен бірлесіп, HP Intria Items компаниясын құрды. 2005 жылы CIBC Fiserv Canada компаниясының осы компаниядағы акцияларын сатып алып, нәтижесінде Intria Items CIBC-тің бөлімшесіне айналды. 1998 жылы CIBC [[Loblaws]] компаниясымен бірлесіп, [[President's Choice Financial]] компаниясын құрды және оны Оттава аймағындағы 28 дүкенде іске қосты.

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>aq3fs9xiwf6fzgzuslm2olrpwspji62</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643224</id>
      <parentid>3643223</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T19:15:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* CIBC операциялары */</comment>
      <origin>3643224</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23043" sha1="8zhkse9rmr26mxoznwer3dwsekofzzu" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Canadian Imperial Bank of Commerce
 |логотипі           = 
 |суреті             = CIBC Square 2025-04-20.jpg
 |сурет атауы        = [[CIBC Square]] ғимаратындағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = TSX: CM&lt;br&gt;{{NYSE|CM}}&lt;br&gt;[[S&amp;P/TSX 60]] компоненті
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[1 маусым]] [[1961 жыл|1961]]&lt;ref name=&quot;A new bank&quot;&gt;{{cite web|title=A New Bank, 1961–1986|url=http://www.cibc.com:80/ca/inside-cibc/history/story-cibc-3.html|website=The Story of CIBC|publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce|access-date=August 31, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20050209115927/http://www.cibc.com/ca/inside-cibc/history/story-cibc-3.html|archive-date=February 9, 2005|quote=On June 1, 1961, the Canadian Imperial Bank of Commerce was formed through the merger of The Canadian Bank of Commerce and the Imperial Bank of Canada.|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Canadian Imperial Bank of Commerce (CIBC) (CM)|url=http://markets.businessinsider.com/stock/cm-quote|website=Markets Insider|publisher=Business Insider|access-date=September 2, 2017|quote=Canadian Imperial Bank of Commerce was founded on June 1, 1961 and is headquartered in Toronto, Canada.|archive-url=https://web.archive.org/web/20170902224418/http://markets.businessinsider.com/stock/cm-quote|archive-date=September 2, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot;&gt;{{cite web|last1=Bonham|first1=Mark S.|title=Canadian Imperial Bank of Commerce (CIBC)|url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/canadian-imperial-bank-of-commerce/|website=[[The Canadian Encyclopedia]]|access-date=August 19, 2019|quote=It was created through the 1961 merger of two Ontario-based banks, the Canadian Bank of Commerce and the Imperial Bank of Canada, the largest merger of two chartered banks in Canada's history.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=chronology&gt;{{cite web| url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf| title=A Short History of CIBC| access-date=17 May 2017| publisher=CIBC| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20170808153155/https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf| archive-date=8 August 2017}}&lt;/ref&gt;{{efn|The Canadian Imperial Bank of Commerce was established on June 1, 1961, through the merger of the [[Canadian Bank of Commerce]] and the [[Imperial Bank of Canada]]; the former was established in 1867 and the latter in 1873.}}
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = {{Байрақ|Канада}}: [[Торонто]], [[Онтарио]]
 |басты адамдары     = Harry Culham (президент және [[бас атқарушы директор|CEO]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/en/about-cibc/corporate-profile/executive-team/harry-culham.html|title=Harry Culham &amp;#124; Executive Team|website=Cibc.com|access-date=June 30, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;[[Katharine Stevenson]] (директорлар кеңесінің төрайымы)&lt;ref name=&quot;results&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/investor_relations/pdfs/quarterly_results/2020/ar-20-en.pdf| title=2020 Annual Report}}&lt;/ref&gt;
 |саласы             = қаржылық қызметтер
 |өнімі              = {{ubl | [[Активтерді басқару]] | [[Банк ісі|Банк қызметі]] | [[Тауар (экономика)|Тауарлар]] | [[Несие картасы|Несие карталары]] | [[Акциялар саудасы]] | [[Сақтандыру]] | [[Инвестицияларды басқару]] | [[Ипотекалық несие]] | [[Өзара қорлар]] | [[Биржада саудаланатын қор|Биржада саудаланатын қорлар]] | [[Индекстік қор]]лар | [[Жекеменшік капитал]] | [[Тәуекелдерді басқару]] | [[Байлықты басқару]] }}
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 64,41 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=Annual Report 2025 |url=https://www.cibc.com/content/dam/cibc-public-assets/about-cibc/investor-relations/pdfs/quarterly-results/2025/ar-25-en.pdf |date=December 3, 2025 |publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce |access-date=February 5, 2026}}&lt;/ref&gt;
 |айналым            = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 29,13 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 8,45 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |активтер           = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 1,117 трлн (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 49 824 (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынышты компания = {{Unbulleted list|[[CIBC Bank USA]]|CIBC Investments (Cayman) Limited&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Cayman Holdings Limited&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Trust Corporation&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC World Markets plc&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Asset Management Inc.&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;}}
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі = 
 |ізбасары           = {{Unbulleted list|[[Canadian Bank of Commerce]]|[[Imperial Bank of Canada]]}}
 |бөлімшелер         = 
 |статус              = 
 |тілдер              = 
 |қарызы              = 
 |жарнама            = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = {{URL|https://cibc.com/}}
 |Ортаққор           = 
}}
'''Canadian Imperial Bank of Commerce''' ('''CIBC'''; {{lang-fr|Banque canadienne impériale de commerce}}) — штаб-пәтері [[Торонто]] қаласының [[Financial District, Toronto|Қаржы ауданындағы]] [[CIBC Square]] кешенінде орналасқан канадалық [[көпұлтты корпорация|көпұлтты]] банк және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы.&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot; /&gt; Canadian Imperial Bank of Commerce 1961 жылы [[Canadian Bank of Commerce]] (1867 жылы құрылған) пен [[Imperial Bank of Canada]] (1873 жылы құрылған) банктерінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Бұл Канада тарихындағы жарғылық банктер арасындағы ең ірі бірігу болды.&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=CIBC History |url=http://www.cibc.com:80/ca/inside-cibc/history.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050206162104/http://www.cibc.com/ca/inside-cibc/history.html |archive-date=February 6, 2005 |publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce}}&lt;/ref&gt; Ол Торонтода құрылған «[[Канаданың Үлкен бестігі|Үлкен бестікке]]» кіретін екі банктің бірі, екіншісі — [[Toronto-Dominion Bank]].

Банктің төрт стратегиялық бизнес-бөлімшесі бар: Канаданың жеке тұлғаларға және бизнеске қызмет көрсету жөніндегі банк ісі, Канаданың коммерциялық банк ісі және активтерді басқару, АҚШ-тың коммерциялық банк ісі және активтерді басқару, сондай-ақ капитал нарықтары.&lt;ref name=&quot;results&quot; /&gt; Оның [[АҚШ]], [[Кариб теңізі]], [[Азия]] және [[Ұлыбритания]]да халықаралық операциялары бар. CIBC бүкіл әлем бойынша 15 миллион клиентке қызмет көрсетеді және онда 50 000 қызметкер жұмыс істейді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/en/about-cibc/corporate-profile/quick-facts.html|title=CIBC Quick Facts |website=Cibc.com|access-date=June 30, 2026}}&lt;/ref&gt; Компания [[Forbes Global 2000|2013 жылғы ''Forbes'' Global 2000]] рейтингінде 172-орынға ие болды.&lt;ref name=&quot;forbes&quot;&gt;{{cite news| url=https://www.forbes.com/global2000#page:1_sort:0_direction:asc_search:_filter:All%20industries_filter:Canada_filter:All%20states| title=Forbes Global 2000 List, 2013 edition| work=[[Forbes]]| date=17 April 2013| access-date=2013-11-21| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20130502235547/http://www.forbes.com/global2000/#page:1_sort:0_direction:asc_search:_filter:All%20industries_filter:Canada_filter:All%20states| archive-date=2 May 2013}}&lt;/ref&gt;

CIBC-тің [[Канададағы маршруттау нөмірі|институт нөмірі]] — 010, ал [[SWIFT коды]] — CIBCCATT.

== Бұрынғы банктер ==
=== Imperial Bank of Canada ===
Imperial Bank of Canada банкін [[Генри Старк Хоуланд]] 1873 жылы Торонтода құрды. Банк өз кеңселерін Уэллингтон-стриттегі Exchange Building ғимаратына орналастырып, 1936 жылға дейін сол жерде болды. Сол жылы банк Кинг-стрит пен Бей-стрит қиылысындағы жаңа ғимаратқа көшті. Кейін CIBC 1973 жылы осы жерде Commerce Court West ғимаратын салды. Imperial бірнеше банкті, соның ішінде Niagara District Bank (1875) пен [[Weyburn Security Bank]] (1931) банктерін, сондай-ақ [[Barclays]] компаниясының Канададағы операцияларын (1956) сатып алды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Imperial елдегі активтерді басқаруда шамамен 270 миллиард доллар болатын бесінші ірі банк болды.&lt;ref&gt;Watt Hugh McCollum, ''Who Owns Canada?'', (Woodsworth House Publishers, 1947), 17.&lt;/ref&gt;

=== Canadian Bank of Commerce ===
[[Уильям Макмастер]] [[Bank of Montreal]] банкіне бәсекелес ретінде 1867 жылғы 15 мамырда Торонтода жұмысын бастаған Canadian Bank of Commerce банкін құрды; 1874 жылға қарай оның 24 бөлімшесі болды. Canadian Bank of Commerce банкінің бұрынғы вице-президенті [[Генри Старк Хоуланд]] құрған Imperial Bank of Canada 1875 жылғы 18 наурызда Торонтода жұмысын бастады. 1895 жылдың соңына қарай Canadian Bank of Commerce банкінің 58, ал Imperial Bank of Canada банкінің 18 бөлімшесі болды. [[Юкон]]дағы 1896 жылғы алтын өндіру қарқыны Доминион үкіметін Canadian Bank of Commerce банкінен [[Доусон-Сити]]де бөлімше ашуды сұрауға итермеледі.

[[Wood, Gundy &amp; Company]], CIBC-тің инвестициялық банк ісі бөлімшесінің ізашары, 1905 жылғы 1 ақпанда өз жұмысын бастады. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Жеңіс қарыздарын ұйымдастыруда маңызды әрі белсенді рөл атқарды.

1920 жылдардағы сатып алулардың нәтижесінде Commerce Bank Канададағы 700-ден астам жергілікті бөлімшесі бар ең ірі бөлімшелер желілерінің біріне айналды; осы кезеңде банк Кубада, Ямайкада, Барбадоста және Тринидадта халықаралық бөлімшелерін ашты.

Canadian Bank of Commerce 1931 жылы Торонтода өзінің жаңа штаб-пәтерін ашты. 32-қабаттағы бақылау алаңы қалаға жоғарыдан көрініс тамашалауға келген келушілердің назарын аударды. Биіктігі 145 метр (476 фут) болған бұл ғимарат 1962 жылы Монреальдағы CIBC Tower құрылысы аяқталғанға дейін Ұлттар Достастығындағы ең биік ғимарат болды.

1936 жылы Commerce жеке тұлғаларға несие беру бөлімін құрған алғашқы канадалық банк болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін екі банк те жаңа бөлімшелер ашты. 1871 жылы банктерге ипотекалық несие беру қызметін жүзеге асыруға тыйым салынғанына қарамастан, енді Канада үкіметі оларды ипотекалық қызметтер көрсетуге шақырды. Осылайша, 1954 жылы канадалық банктер жаңа құрылыс нысандарына ипотекалық несие бере бастады.

== Банк тарихы ==
=== Imperial Bank of Canada және Canadian Bank of Commerce банктерінің бірігуі ===
Imperial Bank of Canada мен Canadian Bank of Commerce банктерінің бірігуінің бастауында [[Barclays|Barclays Bank]] банкінің әрекеттері тұрды. Barclays 1929 жылы Канадада қызметін бастады, алайда 1956 жылы Канададағы операцияларын Imperial Bank of Canada банкіне сатты. Barclays төлемнің бір бөлігін Imperial Bank of Canada акцияларымен алды. 1960 жылы Barclays Imperial Bank of Canada директорлар кеңесіне хабарламастан, оның акцияларын ашық нарықта қосымша сатып ала бастады. Imperial Bank of Canada басқарма төрағасы [[Л. Стюарт Маккерси]] Barclays компаниясы Imperial Bank of Canada-ны иемденуге әрекет жасап жатыр деп есептеді. Mackersy Imperial Bank of Canada сияқты шағын банктің басқа компанияның иелігіне өтуі сөзсіз деп санады, бірақ британдық емес, канадалық мүдделермен жұмыс істеуді жөн көрді.&lt;ref&gt;Arnold Edinborough, ''A History of the Canadian Imperial Bank of Commerce: Volume IV, 1931-1973'', (Canadian Imperial Bank of Commerce, 1995), 174.&lt;/ref&gt; 1960 жылғы қазанда Mackersy Canadian Bank of Commerce банкінің президенті әрі басқарма төрағасы [[Нил Дж. Маккиннон]]ға екі банкті біріктіру туралы ұсыныс жасады. Олардың алғашқы кездесуі [[Форест-Хилл]]дегі Дунвеган-роуд, 116 мекенжайындағы Маккиннонның үйінде құпия түрде өтті, бұл үй CIBC-тің туған жеріне айналды. Mackersyдің айтуынша, ол мен Маккиннон он минут ішінде банктерін біріктіру туралы келісімге келген.&lt;ref&gt;Edinborough, 176.&lt;/ref&gt;

=== CIBC операциялары ===
1961 жылғы 1 маусымда Canadian Bank of Commerce пен Imperial Bank of Canada бірігіп, Канада бойынша 1 200-ден астам бөлімшесі бар Canadian Imperial Bank of Commerce банкін құрды. Жаңа банк елдегі барлық банктер арасында ең көп ресурстар мен бөлімшелерге ие болды.

1964 жылы банк [[Квебек]]тегі [[Әулие Лаврентий өзені]]нің солтүстік жағалауында MV ''Jean Brilliant'' жолаушылар кемесін пайдаланып, жылжымалы бөлімше қызметін көрсетті.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf |title=CIBC 150 Short Story |access-date=2017-05-17 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170808153155/https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf |archive-date=2017-08-08 }}&lt;/ref&gt; Ол 5 000 клиентке қызмет көрсететін Канададағы жалғыз жылжымалы бөлімше ретінде сипатталды. 1967 жылы Канада мен CIBC өздерінің жүз жылдық мерейтойларын атап өтті, ал CIBC [[Expo 67]] көрмесінің аумағында бөлімшесі болған жалғыз жарғылық банк болды. Осы кезеңде компьютерлендіру банк қызметтерін өзгерте бастады және Торонтодағы Йонг-стрит пен Блур-стриттегі бөлімше клиенттердің банк кітапшаларын компьютер арқылы жаңартқан алғашқы канадалық банк бөлімшесі болды. Бұл бөлімшелер арасындағы банк қызметінің енгізілуін де білдірді. Онжылдық аяқталғанға дейін CIBC кейіннен банкоматқа айналған алғашқы тәулік бойы жұмыс істейтін қолма-қол ақша беру құрылғысын енгізді.

Бірігуден кейін жаңа банк жаңа штаб-пәтер салуды жоспарлады. Commerce Court North ғимаратын сақтап қалуды көздеген банк үш ғимараттан тұратын кешеннің жобасын әзірлеу үшін сәулетші И. М. Пейді жалдады. Нәтижесінде бұрыннан бар ғимаратты толықтыратын көгалдандырылған ауласы бар Commerce Court кешені пайда болды, оның құрамына жаңадан салынған биіктігі 786 фут (240 м) Commerce Court West ғимараты да кірді. 1973 жылы құрылысы аяқталған кезде 57 қабатты ғимарат Канададағы ең биік, сондай-ақ әлемдегі тот баспайтын болатпен қапталған ең ірі ғимарат болды.
[[Сурет:Toronto - ON - Commerce Court West.jpg|thumb|upright|[[Фронт-стрит]] пен [[Бей-стрит]]тен Commerce Court West көрінісі. Ғимарат 1973 жылдан 2021 жылға дейін CIBC-тің штаб-пәтері ретінде пайдаланылды.]]
1987 жылы банктерді, инвестициялық дилерлерді, сенімгерлік компанияларды және сақтандыру компанияларын бөлек ұстау талабын жойған федералдық және провинциялық реттеушілік өзгерістер күшіне енді. CIBC бұл мүмкіндікті тез пайдаланып, инвестициялық дилер CIBC Securities-ті басқарып, халыққа қызмет көрсеткен алғашқы канадалық банк болды.

1988 жылы CIBC [[Wood Gundy]] компаниясының акцияларының басым бөлігін сатып алып, андеррайтинг саласындағы беделі жоғары атау мен танымалдылыққа ие болды. Көп ұзамай корпорация Wood Gundy мен CIBC Securities компанияларын [[CIBC Wood Gundy]] атауымен біріктірді. 1997 жылы ол CIBC Oppenheimer болып өзгертілді,&lt;ref name=truell&gt;{{cite news| title=Canadian Bank Is Expected to Buy Oppenheimer| url=https://www.nytimes.com/1997/07/19/business/canadian-bank-is-expected-to-buy-oppenheimer.html| last=Truell| first=Peter| date=19 July 1997| work=[[The New York Times]]| access-date=2013-11-21| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20141031020338/http://www.nytimes.com/1997/07/19/business/canadian-bank-is-expected-to-buy-oppenheimer.html| archive-date=31 October 2014}}&lt;/ref&gt; кейіннен [[CIBC World Markets]] атауына ие болды.

1992 жылы CIBC автоматтандырылған телефон арқылы банк қызметін ұсынуды бастады; 1995 жылы банк өзінің веб-сайтын іске қосты, ал көп ұзамай интернет арқылы банк қызметтерін ұсына бастады. 1996 жылы CIBC [[Hewlett-Packard]] және Fiserv Canada компанияларымен бірлесіп, HP Intria Items компаниясын құрды. 2005 жылы CIBC Fiserv Canada компаниясының осы компаниядағы акцияларын сатып алып, нәтижесінде Intria Items CIBC-тің бөлімшесіне айналды. 1998 жылы CIBC [[Loblaws]] компаниясымен бірлесіп, [[President's Choice Financial]] компаниясын құрды және оны Оттава аймағындағы 28 дүкенде іске қосты.

1998 жылы CIBC [[Toronto-Dominion Bank]] банкімен бірігуге келісті. Алайда [[Канада үкіметі]] [[Канада қаржы министрі|қаржы министрі]] [[Пол Мартин]]нің ұсынысы бойынша бұл бірігуге, сондай-ақ [[Bank of Montreal]] мен [[Royal Bank of Canada]] арасында ұсынылған басқа бірігуге де канадалықтардың мүддесіне сай келмейді деген негізбен тосқауыл қойды.&lt;ref name=pound&gt;{{cite book |title=The Fitzhenry &amp; Whiteside Book of Canadian Facts and Dates |editor-last=Pound |editor-first=Richard W. |publisher=Fitzhenry and Whiteside |year=2005 |isbn=978-155041171-3 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/fitzhenrywhitesi0003unse }}&lt;/ref&gt;

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>8zhkse9rmr26mxoznwer3dwsekofzzu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643226</id>
      <parentid>3643224</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T19:16:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3643226</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23069" sha1="fmyatei5d4zeu9e242718p37kr9lekg" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Canadian Imperial Bank of Commerce
 |логотипі           = 
 |суреті             = CIBC Square 2025-04-20.jpg
 |сурет атауы        = [[CIBC Square]] ғимаратындағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = TSX: CM&lt;br&gt;{{NYSE|CM}}&lt;br&gt;[[S&amp;P/TSX 60]] компоненті
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[1 маусым]] [[1961 жыл|1961]]&lt;ref name=&quot;A new bank&quot;&gt;{{cite web|title=A New Bank, 1961–1986|url=http://www.cibc.com:80/ca/inside-cibc/history/story-cibc-3.html|website=The Story of CIBC|publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce|access-date=August 31, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20050209115927/http://www.cibc.com/ca/inside-cibc/history/story-cibc-3.html|archive-date=February 9, 2005|quote=On June 1, 1961, the Canadian Imperial Bank of Commerce was formed through the merger of The Canadian Bank of Commerce and the Imperial Bank of Canada.|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Canadian Imperial Bank of Commerce (CIBC) (CM)|url=http://markets.businessinsider.com/stock/cm-quote|website=Markets Insider|publisher=Business Insider|access-date=September 2, 2017|quote=Canadian Imperial Bank of Commerce was founded on June 1, 1961 and is headquartered in Toronto, Canada.|archive-url=https://web.archive.org/web/20170902224418/http://markets.businessinsider.com/stock/cm-quote|archive-date=September 2, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot;&gt;{{cite web|last1=Bonham|first1=Mark S.|title=Canadian Imperial Bank of Commerce (CIBC)|url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/canadian-imperial-bank-of-commerce/|website=[[The Canadian Encyclopedia]]|access-date=August 19, 2019|quote=It was created through the 1961 merger of two Ontario-based banks, the Canadian Bank of Commerce and the Imperial Bank of Canada, the largest merger of two chartered banks in Canada's history.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=chronology&gt;{{cite web| url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf| title=A Short History of CIBC| access-date=17 May 2017| publisher=CIBC| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20170808153155/https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf| archive-date=8 August 2017}}&lt;/ref&gt;{{efn|The Canadian Imperial Bank of Commerce was established on June 1, 1961, through the merger of the [[Canadian Bank of Commerce]] and the [[Imperial Bank of Canada]]; the former was established in 1867 and the latter in 1873.}}
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = {{Байрақ|Канада}}: [[Торонто]], [[Онтарио]]
 |басты адамдары     = Harry Culham (президент және [[бас атқарушы директор|CEO]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/en/about-cibc/corporate-profile/executive-team/harry-culham.html|title=Harry Culham &amp;#124; Executive Team|website=Cibc.com|access-date=June 30, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;[[Katharine Stevenson]] (директорлар кеңесінің төрайымы)&lt;ref name=&quot;results&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/investor_relations/pdfs/quarterly_results/2020/ar-20-en.pdf| title=2020 Annual Report}}&lt;/ref&gt;
 |саласы             = қаржылық қызметтер
 |өнімі              = {{ubl | [[Активтерді басқару]] | [[Банк ісі|Банк қызметі]] | [[Тауар (экономика)|Тауарлар]] | [[Несие картасы|Несие карталары]] | [[Акциялар саудасы]] | [[Сақтандыру]] | [[Инвестицияларды басқару]] | [[Ипотекалық несие]] | [[Өзара қорлар]] | [[Биржада саудаланатын қор|Биржада саудаланатын қорлар]] | [[Индекстік қор]]лар | [[Жекеменшік капитал]] | [[Тәуекелдерді басқару]] | [[Байлықты басқару]] }}
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 64,41 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=Annual Report 2025 |url=https://www.cibc.com/content/dam/cibc-public-assets/about-cibc/investor-relations/pdfs/quarterly-results/2025/ar-25-en.pdf |date=December 3, 2025 |publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce |access-date=February 5, 2026}}&lt;/ref&gt;
 |айналым            = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 29,13 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 8,45 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |активтер           = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 1,117 трлн (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 49 824 (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынышты компания = {{Unbulleted list|[[CIBC Bank USA]]|CIBC Investments (Cayman) Limited&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Cayman Holdings Limited&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Trust Corporation&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC World Markets plc&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Asset Management Inc.&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;}}
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі = 
 |ізбасары           = {{Unbulleted list|[[Canadian Bank of Commerce]]|[[Imperial Bank of Canada]]}}
 |бөлімшелер         = 
 |статус              = 
 |тілдер              = 
 |қарызы              = 
 |жарнама            = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = {{URL|https://cibc.com/}}
 |Ортаққор           = 
}}
'''Canadian Imperial Bank of Commerce''' ('''CIBC'''; {{lang-fr|Banque canadienne impériale de commerce}}) — штаб-пәтері [[Торонто]] қаласының [[Financial District, Toronto|Қаржы ауданындағы]] [[CIBC Square]] кешенінде орналасқан канадалық [[көпұлтты корпорация|көпұлтты]] банк және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы.&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot; /&gt; Canadian Imperial Bank of Commerce 1961 жылы [[Canadian Bank of Commerce]] (1867 жылы құрылған) пен [[Imperial Bank of Canada]] (1873 жылы құрылған) банктерінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Бұл Канада тарихындағы жарғылық банктер арасындағы ең ірі бірігу болды.&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=CIBC History |url=http://www.cibc.com:80/ca/inside-cibc/history.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050206162104/http://www.cibc.com/ca/inside-cibc/history.html |archive-date=February 6, 2005 |publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce}}&lt;/ref&gt; Ол Торонтода құрылған «[[Канаданың Үлкен бестігі|Үлкен бестікке]]» кіретін екі банктің бірі, екіншісі — [[Toronto-Dominion Bank]].

Банктің төрт стратегиялық бизнес-бөлімшесі бар: Канаданың жеке тұлғаларға және бизнеске қызмет көрсету жөніндегі банк ісі, Канаданың коммерциялық банк ісі және активтерді басқару, АҚШ-тың коммерциялық банк ісі және активтерді басқару, сондай-ақ капитал нарықтары.&lt;ref name=&quot;results&quot; /&gt; Оның [[АҚШ]], [[Кариб теңізі]], [[Азия]] және [[Ұлыбритания]]да халықаралық операциялары бар. CIBC бүкіл әлем бойынша 15 миллион клиентке қызмет көрсетеді және онда 50 000 қызметкер жұмыс істейді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/en/about-cibc/corporate-profile/quick-facts.html|title=CIBC Quick Facts |website=Cibc.com|access-date=June 30, 2026}}&lt;/ref&gt; Компания [[Forbes Global 2000|2013 жылғы ''Forbes'' Global 2000]] рейтингінде 172-орынға ие болды.&lt;ref name=&quot;forbes&quot;&gt;{{cite news| url=https://www.forbes.com/global2000#page:1_sort:0_direction:asc_search:_filter:All%20industries_filter:Canada_filter:All%20states| title=Forbes Global 2000 List, 2013 edition| work=[[Forbes]]| date=17 April 2013| access-date=2013-11-21| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20130502235547/http://www.forbes.com/global2000/#page:1_sort:0_direction:asc_search:_filter:All%20industries_filter:Canada_filter:All%20states| archive-date=2 May 2013}}&lt;/ref&gt;

CIBC-тің [[Канададағы маршруттау нөмірі|институт нөмірі]] — 010, ал [[SWIFT коды]] — CIBCCATT.

== Бұрынғы банктер ==
=== Imperial Bank of Canada ===
Imperial Bank of Canada банкін [[Генри Старк Хоуланд]] 1873 жылы Торонтода құрды. Банк өз кеңселерін Уэллингтон-стриттегі Exchange Building ғимаратына орналастырып, 1936 жылға дейін сол жерде болды. Сол жылы банк Кинг-стрит пен Бей-стрит қиылысындағы жаңа ғимаратқа көшті. Кейін CIBC 1973 жылы осы жерде Commerce Court West ғимаратын салды. Imperial бірнеше банкті, соның ішінде Niagara District Bank (1875) пен [[Weyburn Security Bank]] (1931) банктерін, сондай-ақ [[Barclays]] компаниясының Канададағы операцияларын (1956) сатып алды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Imperial елдегі активтерді басқаруда шамамен 270 миллиард доллар болатын бесінші ірі банк болды.&lt;ref&gt;Watt Hugh McCollum, ''Who Owns Canada?'', (Woodsworth House Publishers, 1947), 17.&lt;/ref&gt;

=== Canadian Bank of Commerce ===
[[Уильям Макмастер]] [[Bank of Montreal]] банкіне бәсекелес ретінде 1867 жылғы 15 мамырда Торонтода жұмысын бастаған Canadian Bank of Commerce банкін құрды; 1874 жылға қарай оның 24 бөлімшесі болды. Canadian Bank of Commerce банкінің бұрынғы вице-президенті [[Генри Старк Хоуланд]] құрған Imperial Bank of Canada 1875 жылғы 18 наурызда Торонтода жұмысын бастады. 1895 жылдың соңына қарай Canadian Bank of Commerce банкінің 58, ал Imperial Bank of Canada банкінің 18 бөлімшесі болды. [[Юкон]]дағы 1896 жылғы алтын өндіру қарқыны Доминион үкіметін Canadian Bank of Commerce банкінен [[Доусон-Сити]]де бөлімше ашуды сұрауға итермеледі.

[[Wood, Gundy &amp; Company]], CIBC-тің инвестициялық банк ісі бөлімшесінің ізашары, 1905 жылғы 1 ақпанда өз жұмысын бастады. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Жеңіс қарыздарын ұйымдастыруда маңызды әрі белсенді рөл атқарды.

1920 жылдардағы сатып алулардың нәтижесінде Commerce Bank Канададағы 700-ден астам жергілікті бөлімшесі бар ең ірі бөлімшелер желілерінің біріне айналды; осы кезеңде банк Кубада, Ямайкада, Барбадоста және Тринидадта халықаралық бөлімшелерін ашты.

Canadian Bank of Commerce 1931 жылы Торонтода өзінің жаңа штаб-пәтерін ашты. 32-қабаттағы бақылау алаңы қалаға жоғарыдан көрініс тамашалауға келген келушілердің назарын аударды. Биіктігі 145 метр (476 фут) болған бұл ғимарат 1962 жылы Монреальдағы CIBC Tower құрылысы аяқталғанға дейін Ұлттар Достастығындағы ең биік ғимарат болды.

1936 жылы Commerce жеке тұлғаларға несие беру бөлімін құрған алғашқы канадалық банк болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін екі банк те жаңа бөлімшелер ашты. 1871 жылы банктерге ипотекалық несие беру қызметін жүзеге асыруға тыйым салынғанына қарамастан, енді Канада үкіметі оларды ипотекалық қызметтер көрсетуге шақырды. Осылайша, 1954 жылы канадалық банктер жаңа құрылыс нысандарына ипотекалық несие бере бастады.

== Банк тарихы ==
=== Imperial Bank of Canada және Canadian Bank of Commerce банктерінің бірігуі ===
Imperial Bank of Canada мен Canadian Bank of Commerce банктерінің бірігуінің бастауында [[Barclays|Barclays Bank]] банкінің әрекеттері тұрды. Barclays 1929 жылы Канадада қызметін бастады, алайда 1956 жылы Канададағы операцияларын Imperial Bank of Canada банкіне сатты. Barclays төлемнің бір бөлігін Imperial Bank of Canada акцияларымен алды. 1960 жылы Barclays Imperial Bank of Canada директорлар кеңесіне хабарламастан, оның акцияларын ашық нарықта қосымша сатып ала бастады. Imperial Bank of Canada басқарма төрағасы [[Л. Стюарт Маккерси]] Barclays компаниясы Imperial Bank of Canada-ны иемденуге әрекет жасап жатыр деп есептеді. Mackersy Imperial Bank of Canada сияқты шағын банктің басқа компанияның иелігіне өтуі сөзсіз деп санады, бірақ британдық емес, канадалық мүдделермен жұмыс істеуді жөн көрді.&lt;ref&gt;Arnold Edinborough, ''A History of the Canadian Imperial Bank of Commerce: Volume IV, 1931-1973'', (Canadian Imperial Bank of Commerce, 1995), 174.&lt;/ref&gt; 1960 жылғы қазанда Mackersy Canadian Bank of Commerce банкінің президенті әрі басқарма төрағасы [[Нил Дж. Маккиннон]]ға екі банкті біріктіру туралы ұсыныс жасады. Олардың алғашқы кездесуі [[Форест-Хилл]]дегі Дунвеган-роуд, 116 мекенжайындағы Маккиннонның үйінде құпия түрде өтті, бұл үй CIBC-тің туған жеріне айналды. Mackersyдің айтуынша, ол мен Маккиннон он минут ішінде банктерін біріктіру туралы келісімге келген.&lt;ref&gt;Edinborough, 176.&lt;/ref&gt;

=== CIBC операциялары ===
1961 жылғы 1 маусымда Canadian Bank of Commerce пен Imperial Bank of Canada бірігіп, Канада бойынша 1 200-ден астам бөлімшесі бар Canadian Imperial Bank of Commerce банкін құрды. Жаңа банк елдегі барлық банктер арасында ең көп ресурстар мен бөлімшелерге ие болды.

1964 жылы банк [[Квебек]]тегі [[Әулие Лаврентий өзені]]нің солтүстік жағалауында MV ''Jean Brilliant'' жолаушылар кемесін пайдаланып, жылжымалы бөлімше қызметін көрсетті.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf |title=CIBC 150 Short Story |access-date=2017-05-17 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170808153155/https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf |archive-date=2017-08-08 }}&lt;/ref&gt; Ол 5 000 клиентке қызмет көрсететін Канададағы жалғыз жылжымалы бөлімше ретінде сипатталды. 1967 жылы Канада мен CIBC өздерінің жүз жылдық мерейтойларын атап өтті, ал CIBC [[Expo 67]] көрмесінің аумағында бөлімшесі болған жалғыз жарғылық банк болды. Осы кезеңде компьютерлендіру банк қызметтерін өзгерте бастады және Торонтодағы Йонг-стрит пен Блур-стриттегі бөлімше клиенттердің банк кітапшаларын компьютер арқылы жаңартқан алғашқы канадалық банк бөлімшесі болды. Бұл бөлімшелер арасындағы банк қызметінің енгізілуін де білдірді. Онжылдық аяқталғанға дейін CIBC кейіннен банкоматқа айналған алғашқы тәулік бойы жұмыс істейтін қолма-қол ақша беру құрылғысын енгізді.

Бірігуден кейін жаңа банк жаңа штаб-пәтер салуды жоспарлады. Commerce Court North ғимаратын сақтап қалуды көздеген банк үш ғимараттан тұратын кешеннің жобасын әзірлеу үшін сәулетші И. М. Пейді жалдады. Нәтижесінде бұрыннан бар ғимаратты толықтыратын көгалдандырылған ауласы бар Commerce Court кешені пайда болды, оның құрамына жаңадан салынған биіктігі 786 фут (240 м) Commerce Court West ғимараты да кірді. 1973 жылы құрылысы аяқталған кезде 57 қабатты ғимарат Канададағы ең биік, сондай-ақ әлемдегі тот баспайтын болатпен қапталған ең ірі ғимарат болды.
[[Сурет:Toronto - ON - Commerce Court West.jpg|thumb|upright|[[Фронт-стрит]] пен [[Бей-стрит]]тен Commerce Court West көрінісі. Ғимарат 1973 жылдан 2021 жылға дейін CIBC-тің штаб-пәтері ретінде пайдаланылды.]]
1987 жылы банктерді, инвестициялық дилерлерді, сенімгерлік компанияларды және сақтандыру компанияларын бөлек ұстау талабын жойған федералдық және провинциялық реттеушілік өзгерістер күшіне енді. CIBC бұл мүмкіндікті тез пайдаланып, инвестициялық дилер CIBC Securities-ті басқарып, халыққа қызмет көрсеткен алғашқы канадалық банк болды.

1988 жылы CIBC [[Wood Gundy]] компаниясының акцияларының басым бөлігін сатып алып, андеррайтинг саласындағы беделі жоғары атау мен танымалдылыққа ие болды. Көп ұзамай корпорация Wood Gundy мен CIBC Securities компанияларын [[CIBC Wood Gundy]] атауымен біріктірді. 1997 жылы ол CIBC Oppenheimer болып өзгертілді,&lt;ref name=truell&gt;{{cite news| title=Canadian Bank Is Expected to Buy Oppenheimer| url=https://www.nytimes.com/1997/07/19/business/canadian-bank-is-expected-to-buy-oppenheimer.html| last=Truell| first=Peter| date=19 July 1997| work=[[The New York Times]]| access-date=2013-11-21| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20141031020338/http://www.nytimes.com/1997/07/19/business/canadian-bank-is-expected-to-buy-oppenheimer.html| archive-date=31 October 2014}}&lt;/ref&gt; кейіннен [[CIBC World Markets]] атауына ие болды.

1992 жылы CIBC автоматтандырылған телефон арқылы банк қызметін ұсынуды бастады; 1995 жылы банк өзінің веб-сайтын іске қосты, ал көп ұзамай интернет арқылы банк қызметтерін ұсына бастады. 1996 жылы CIBC [[Hewlett-Packard]] және Fiserv Canada компанияларымен бірлесіп, HP Intria Items компаниясын құрды. 2005 жылы CIBC Fiserv Canada компаниясының осы компаниядағы акцияларын сатып алып, нәтижесінде Intria Items CIBC-тің бөлімшесіне айналды. 1998 жылы CIBC [[Loblaws]] компаниясымен бірлесіп, [[President's Choice Financial]] компаниясын құрды және оны Оттава аймағындағы 28 дүкенде іске қосты.

1998 жылы CIBC [[Toronto-Dominion Bank]] банкімен бірігуге келісті. Алайда [[Канада үкіметі]] [[Канада қаржы министрі|қаржы министрі]] [[Пол Мартин]]нің ұсынысы бойынша бұл бірігуге, сондай-ақ [[Bank of Montreal]] мен [[Royal Bank of Canada]] арасында ұсынылған басқа бірігуге де канадалықтардың мүддесіне сай келмейді деген негізбен тосқауыл қойды.&lt;ref name=pound&gt;{{cite book |title=The Fitzhenry &amp; Whiteside Book of Canadian Facts and Dates |editor-last=Pound |editor-first=Richard W. |publisher=Fitzhenry and Whiteside |year=2005 |isbn=978-155041171-3 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/fitzhenrywhitesi0003unse }}&lt;/ref&gt;

==== XXI ғасыр ====

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>fmyatei5d4zeu9e242718p37kr9lekg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643228</id>
      <parentid>3643226</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T19:19:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* XXI ғасыр */</comment>
      <origin>3643228</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23573" sha1="bls2nzmsobm9qh11zwcvzffs227b30a" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Canadian Imperial Bank of Commerce
 |логотипі           = 
 |суреті             = CIBC Square 2025-04-20.jpg
 |сурет атауы        = [[CIBC Square]] ғимаратындағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = TSX: CM&lt;br&gt;{{NYSE|CM}}&lt;br&gt;[[S&amp;P/TSX 60]] компоненті
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[1 маусым]] [[1961 жыл|1961]]&lt;ref name=&quot;A new bank&quot;&gt;{{cite web|title=A New Bank, 1961–1986|url=http://www.cibc.com:80/ca/inside-cibc/history/story-cibc-3.html|website=The Story of CIBC|publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce|access-date=August 31, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20050209115927/http://www.cibc.com/ca/inside-cibc/history/story-cibc-3.html|archive-date=February 9, 2005|quote=On June 1, 1961, the Canadian Imperial Bank of Commerce was formed through the merger of The Canadian Bank of Commerce and the Imperial Bank of Canada.|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Canadian Imperial Bank of Commerce (CIBC) (CM)|url=http://markets.businessinsider.com/stock/cm-quote|website=Markets Insider|publisher=Business Insider|access-date=September 2, 2017|quote=Canadian Imperial Bank of Commerce was founded on June 1, 1961 and is headquartered in Toronto, Canada.|archive-url=https://web.archive.org/web/20170902224418/http://markets.businessinsider.com/stock/cm-quote|archive-date=September 2, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot;&gt;{{cite web|last1=Bonham|first1=Mark S.|title=Canadian Imperial Bank of Commerce (CIBC)|url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/canadian-imperial-bank-of-commerce/|website=[[The Canadian Encyclopedia]]|access-date=August 19, 2019|quote=It was created through the 1961 merger of two Ontario-based banks, the Canadian Bank of Commerce and the Imperial Bank of Canada, the largest merger of two chartered banks in Canada's history.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=chronology&gt;{{cite web| url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf| title=A Short History of CIBC| access-date=17 May 2017| publisher=CIBC| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20170808153155/https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf| archive-date=8 August 2017}}&lt;/ref&gt;{{efn|The Canadian Imperial Bank of Commerce was established on June 1, 1961, through the merger of the [[Canadian Bank of Commerce]] and the [[Imperial Bank of Canada]]; the former was established in 1867 and the latter in 1873.}}
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = {{Байрақ|Канада}}: [[Торонто]], [[Онтарио]]
 |басты адамдары     = Harry Culham (президент және [[бас атқарушы директор|CEO]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/en/about-cibc/corporate-profile/executive-team/harry-culham.html|title=Harry Culham &amp;#124; Executive Team|website=Cibc.com|access-date=June 30, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;[[Katharine Stevenson]] (директорлар кеңесінің төрайымы)&lt;ref name=&quot;results&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/investor_relations/pdfs/quarterly_results/2020/ar-20-en.pdf| title=2020 Annual Report}}&lt;/ref&gt;
 |саласы             = қаржылық қызметтер
 |өнімі              = {{ubl | [[Активтерді басқару]] | [[Банк ісі|Банк қызметі]] | [[Тауар (экономика)|Тауарлар]] | [[Несие картасы|Несие карталары]] | [[Акциялар саудасы]] | [[Сақтандыру]] | [[Инвестицияларды басқару]] | [[Ипотекалық несие]] | [[Өзара қорлар]] | [[Биржада саудаланатын қор|Биржада саудаланатын қорлар]] | [[Индекстік қор]]лар | [[Жекеменшік капитал]] | [[Тәуекелдерді басқару]] | [[Байлықты басқару]] }}
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 64,41 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=Annual Report 2025 |url=https://www.cibc.com/content/dam/cibc-public-assets/about-cibc/investor-relations/pdfs/quarterly-results/2025/ar-25-en.pdf |date=December 3, 2025 |publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce |access-date=February 5, 2026}}&lt;/ref&gt;
 |айналым            = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 29,13 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 8,45 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |активтер           = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 1,117 трлн (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 49 824 (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынышты компания = {{Unbulleted list|[[CIBC Bank USA]]|CIBC Investments (Cayman) Limited&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Cayman Holdings Limited&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Trust Corporation&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC World Markets plc&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Asset Management Inc.&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;}}
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі = 
 |ізбасары           = {{Unbulleted list|[[Canadian Bank of Commerce]]|[[Imperial Bank of Canada]]}}
 |бөлімшелер         = 
 |статус              = 
 |тілдер              = 
 |қарызы              = 
 |жарнама            = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = {{URL|https://cibc.com/}}
 |Ортаққор           = 
}}
'''Canadian Imperial Bank of Commerce''' ('''CIBC'''; {{lang-fr|Banque canadienne impériale de commerce}}) — штаб-пәтері [[Торонто]] қаласының [[Financial District, Toronto|Қаржы ауданындағы]] [[CIBC Square]] кешенінде орналасқан канадалық [[көпұлтты корпорация|көпұлтты]] банк және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы.&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot; /&gt; Canadian Imperial Bank of Commerce 1961 жылы [[Canadian Bank of Commerce]] (1867 жылы құрылған) пен [[Imperial Bank of Canada]] (1873 жылы құрылған) банктерінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Бұл Канада тарихындағы жарғылық банктер арасындағы ең ірі бірігу болды.&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=CIBC History |url=http://www.cibc.com:80/ca/inside-cibc/history.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050206162104/http://www.cibc.com/ca/inside-cibc/history.html |archive-date=February 6, 2005 |publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce}}&lt;/ref&gt; Ол Торонтода құрылған «[[Канаданың Үлкен бестігі|Үлкен бестікке]]» кіретін екі банктің бірі, екіншісі — [[Toronto-Dominion Bank]].

Банктің төрт стратегиялық бизнес-бөлімшесі бар: Канаданың жеке тұлғаларға және бизнеске қызмет көрсету жөніндегі банк ісі, Канаданың коммерциялық банк ісі және активтерді басқару, АҚШ-тың коммерциялық банк ісі және активтерді басқару, сондай-ақ капитал нарықтары.&lt;ref name=&quot;results&quot; /&gt; Оның [[АҚШ]], [[Кариб теңізі]], [[Азия]] және [[Ұлыбритания]]да халықаралық операциялары бар. CIBC бүкіл әлем бойынша 15 миллион клиентке қызмет көрсетеді және онда 50 000 қызметкер жұмыс істейді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/en/about-cibc/corporate-profile/quick-facts.html|title=CIBC Quick Facts |website=Cibc.com|access-date=June 30, 2026}}&lt;/ref&gt; Компания [[Forbes Global 2000|2013 жылғы ''Forbes'' Global 2000]] рейтингінде 172-орынға ие болды.&lt;ref name=&quot;forbes&quot;&gt;{{cite news| url=https://www.forbes.com/global2000#page:1_sort:0_direction:asc_search:_filter:All%20industries_filter:Canada_filter:All%20states| title=Forbes Global 2000 List, 2013 edition| work=[[Forbes]]| date=17 April 2013| access-date=2013-11-21| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20130502235547/http://www.forbes.com/global2000/#page:1_sort:0_direction:asc_search:_filter:All%20industries_filter:Canada_filter:All%20states| archive-date=2 May 2013}}&lt;/ref&gt;

CIBC-тің [[Канададағы маршруттау нөмірі|институт нөмірі]] — 010, ал [[SWIFT коды]] — CIBCCATT.

== Бұрынғы банктер ==
=== Imperial Bank of Canada ===
Imperial Bank of Canada банкін [[Генри Старк Хоуланд]] 1873 жылы Торонтода құрды. Банк өз кеңселерін Уэллингтон-стриттегі Exchange Building ғимаратына орналастырып, 1936 жылға дейін сол жерде болды. Сол жылы банк Кинг-стрит пен Бей-стрит қиылысындағы жаңа ғимаратқа көшті. Кейін CIBC 1973 жылы осы жерде Commerce Court West ғимаратын салды. Imperial бірнеше банкті, соның ішінде Niagara District Bank (1875) пен [[Weyburn Security Bank]] (1931) банктерін, сондай-ақ [[Barclays]] компаниясының Канададағы операцияларын (1956) сатып алды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Imperial елдегі активтерді басқаруда шамамен 270 миллиард доллар болатын бесінші ірі банк болды.&lt;ref&gt;Watt Hugh McCollum, ''Who Owns Canada?'', (Woodsworth House Publishers, 1947), 17.&lt;/ref&gt;

=== Canadian Bank of Commerce ===
[[Уильям Макмастер]] [[Bank of Montreal]] банкіне бәсекелес ретінде 1867 жылғы 15 мамырда Торонтода жұмысын бастаған Canadian Bank of Commerce банкін құрды; 1874 жылға қарай оның 24 бөлімшесі болды. Canadian Bank of Commerce банкінің бұрынғы вице-президенті [[Генри Старк Хоуланд]] құрған Imperial Bank of Canada 1875 жылғы 18 наурызда Торонтода жұмысын бастады. 1895 жылдың соңына қарай Canadian Bank of Commerce банкінің 58, ал Imperial Bank of Canada банкінің 18 бөлімшесі болды. [[Юкон]]дағы 1896 жылғы алтын өндіру қарқыны Доминион үкіметін Canadian Bank of Commerce банкінен [[Доусон-Сити]]де бөлімше ашуды сұрауға итермеледі.

[[Wood, Gundy &amp; Company]], CIBC-тің инвестициялық банк ісі бөлімшесінің ізашары, 1905 жылғы 1 ақпанда өз жұмысын бастады. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Жеңіс қарыздарын ұйымдастыруда маңызды әрі белсенді рөл атқарды.

1920 жылдардағы сатып алулардың нәтижесінде Commerce Bank Канададағы 700-ден астам жергілікті бөлімшесі бар ең ірі бөлімшелер желілерінің біріне айналды; осы кезеңде банк Кубада, Ямайкада, Барбадоста және Тринидадта халықаралық бөлімшелерін ашты.

Canadian Bank of Commerce 1931 жылы Торонтода өзінің жаңа штаб-пәтерін ашты. 32-қабаттағы бақылау алаңы қалаға жоғарыдан көрініс тамашалауға келген келушілердің назарын аударды. Биіктігі 145 метр (476 фут) болған бұл ғимарат 1962 жылы Монреальдағы CIBC Tower құрылысы аяқталғанға дейін Ұлттар Достастығындағы ең биік ғимарат болды.

1936 жылы Commerce жеке тұлғаларға несие беру бөлімін құрған алғашқы канадалық банк болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін екі банк те жаңа бөлімшелер ашты. 1871 жылы банктерге ипотекалық несие беру қызметін жүзеге асыруға тыйым салынғанына қарамастан, енді Канада үкіметі оларды ипотекалық қызметтер көрсетуге шақырды. Осылайша, 1954 жылы канадалық банктер жаңа құрылыс нысандарына ипотекалық несие бере бастады.

== Банк тарихы ==
=== Imperial Bank of Canada және Canadian Bank of Commerce банктерінің бірігуі ===
Imperial Bank of Canada мен Canadian Bank of Commerce банктерінің бірігуінің бастауында [[Barclays|Barclays Bank]] банкінің әрекеттері тұрды. Barclays 1929 жылы Канадада қызметін бастады, алайда 1956 жылы Канададағы операцияларын Imperial Bank of Canada банкіне сатты. Barclays төлемнің бір бөлігін Imperial Bank of Canada акцияларымен алды. 1960 жылы Barclays Imperial Bank of Canada директорлар кеңесіне хабарламастан, оның акцияларын ашық нарықта қосымша сатып ала бастады. Imperial Bank of Canada басқарма төрағасы [[Л. Стюарт Маккерси]] Barclays компаниясы Imperial Bank of Canada-ны иемденуге әрекет жасап жатыр деп есептеді. Mackersy Imperial Bank of Canada сияқты шағын банктің басқа компанияның иелігіне өтуі сөзсіз деп санады, бірақ британдық емес, канадалық мүдделермен жұмыс істеуді жөн көрді.&lt;ref&gt;Arnold Edinborough, ''A History of the Canadian Imperial Bank of Commerce: Volume IV, 1931-1973'', (Canadian Imperial Bank of Commerce, 1995), 174.&lt;/ref&gt; 1960 жылғы қазанда Mackersy Canadian Bank of Commerce банкінің президенті әрі басқарма төрағасы [[Нил Дж. Маккиннон]]ға екі банкті біріктіру туралы ұсыныс жасады. Олардың алғашқы кездесуі [[Форест-Хилл]]дегі Дунвеган-роуд, 116 мекенжайындағы Маккиннонның үйінде құпия түрде өтті, бұл үй CIBC-тің туған жеріне айналды. Mackersyдің айтуынша, ол мен Маккиннон он минут ішінде банктерін біріктіру туралы келісімге келген.&lt;ref&gt;Edinborough, 176.&lt;/ref&gt;

=== CIBC операциялары ===
1961 жылғы 1 маусымда Canadian Bank of Commerce пен Imperial Bank of Canada бірігіп, Канада бойынша 1 200-ден астам бөлімшесі бар Canadian Imperial Bank of Commerce банкін құрды. Жаңа банк елдегі барлық банктер арасында ең көп ресурстар мен бөлімшелерге ие болды.

1964 жылы банк [[Квебек]]тегі [[Әулие Лаврентий өзені]]нің солтүстік жағалауында MV ''Jean Brilliant'' жолаушылар кемесін пайдаланып, жылжымалы бөлімше қызметін көрсетті.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf |title=CIBC 150 Short Story |access-date=2017-05-17 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170808153155/https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf |archive-date=2017-08-08 }}&lt;/ref&gt; Ол 5 000 клиентке қызмет көрсететін Канададағы жалғыз жылжымалы бөлімше ретінде сипатталды. 1967 жылы Канада мен CIBC өздерінің жүз жылдық мерейтойларын атап өтті, ал CIBC [[Expo 67]] көрмесінің аумағында бөлімшесі болған жалғыз жарғылық банк болды. Осы кезеңде компьютерлендіру банк қызметтерін өзгерте бастады және Торонтодағы Йонг-стрит пен Блур-стриттегі бөлімше клиенттердің банк кітапшаларын компьютер арқылы жаңартқан алғашқы канадалық банк бөлімшесі болды. Бұл бөлімшелер арасындағы банк қызметінің енгізілуін де білдірді. Онжылдық аяқталғанға дейін CIBC кейіннен банкоматқа айналған алғашқы тәулік бойы жұмыс істейтін қолма-қол ақша беру құрылғысын енгізді.

Бірігуден кейін жаңа банк жаңа штаб-пәтер салуды жоспарлады. Commerce Court North ғимаратын сақтап қалуды көздеген банк үш ғимараттан тұратын кешеннің жобасын әзірлеу үшін сәулетші И. М. Пейді жалдады. Нәтижесінде бұрыннан бар ғимаратты толықтыратын көгалдандырылған ауласы бар Commerce Court кешені пайда болды, оның құрамына жаңадан салынған биіктігі 786 фут (240 м) Commerce Court West ғимараты да кірді. 1973 жылы құрылысы аяқталған кезде 57 қабатты ғимарат Канададағы ең биік, сондай-ақ әлемдегі тот баспайтын болатпен қапталған ең ірі ғимарат болды.
[[Сурет:Toronto - ON - Commerce Court West.jpg|thumb|upright|[[Фронт-стрит]] пен [[Бей-стрит]]тен Commerce Court West көрінісі. Ғимарат 1973 жылдан 2021 жылға дейін CIBC-тің штаб-пәтері ретінде пайдаланылды.]]
1987 жылы банктерді, инвестициялық дилерлерді, сенімгерлік компанияларды және сақтандыру компанияларын бөлек ұстау талабын жойған федералдық және провинциялық реттеушілік өзгерістер күшіне енді. CIBC бұл мүмкіндікті тез пайдаланып, инвестициялық дилер CIBC Securities-ті басқарып, халыққа қызмет көрсеткен алғашқы канадалық банк болды.

1988 жылы CIBC [[Wood Gundy]] компаниясының акцияларының басым бөлігін сатып алып, андеррайтинг саласындағы беделі жоғары атау мен танымалдылыққа ие болды. Көп ұзамай корпорация Wood Gundy мен CIBC Securities компанияларын [[CIBC Wood Gundy]] атауымен біріктірді. 1997 жылы ол CIBC Oppenheimer болып өзгертілді,&lt;ref name=truell&gt;{{cite news| title=Canadian Bank Is Expected to Buy Oppenheimer| url=https://www.nytimes.com/1997/07/19/business/canadian-bank-is-expected-to-buy-oppenheimer.html| last=Truell| first=Peter| date=19 July 1997| work=[[The New York Times]]| access-date=2013-11-21| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20141031020338/http://www.nytimes.com/1997/07/19/business/canadian-bank-is-expected-to-buy-oppenheimer.html| archive-date=31 October 2014}}&lt;/ref&gt; кейіннен [[CIBC World Markets]] атауына ие болды.

1992 жылы CIBC автоматтандырылған телефон арқылы банк қызметін ұсынуды бастады; 1995 жылы банк өзінің веб-сайтын іске қосты, ал көп ұзамай интернет арқылы банк қызметтерін ұсына бастады. 1996 жылы CIBC [[Hewlett-Packard]] және Fiserv Canada компанияларымен бірлесіп, HP Intria Items компаниясын құрды. 2005 жылы CIBC Fiserv Canada компаниясының осы компаниядағы акцияларын сатып алып, нәтижесінде Intria Items CIBC-тің бөлімшесіне айналды. 1998 жылы CIBC [[Loblaws]] компаниясымен бірлесіп, [[President's Choice Financial]] компаниясын құрды және оны Оттава аймағындағы 28 дүкенде іске қосты.

1998 жылы CIBC [[Toronto-Dominion Bank]] банкімен бірігуге келісті. Алайда [[Канада үкіметі]] [[Канада қаржы министрі|қаржы министрі]] [[Пол Мартин]]нің ұсынысы бойынша бұл бірігуге, сондай-ақ [[Bank of Montreal]] мен [[Royal Bank of Canada]] арасында ұсынылған басқа бірігуге де канадалықтардың мүддесіне сай келмейді деген негізбен тосқауыл қойды.&lt;ref name=pound&gt;{{cite book |title=The Fitzhenry &amp; Whiteside Book of Canadian Facts and Dates |editor-last=Pound |editor-first=Richard W. |publisher=Fitzhenry and Whiteside |year=2005 |isbn=978-155041171-3 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/fitzhenrywhitesi0003unse }}&lt;/ref&gt;

==== XXI ғасыр ====
[[Сурет:CIBC logo.svg|thumb|left|CIBC логотипі, 2003–2021|172x172px]]
2000 жылы CIBC банктік сектордағы қауіпсіз транзакциялар жүйелеріне маманданған Нью-Йоркте орналасқан Aplettix Inc. компаниясымен келісім жасасты; алайда кейіннен бұл серіктестік [[VeriSign]] сияқты балама шешімдердің пайдасына тоқтатылды.

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>bls2nzmsobm9qh11zwcvzffs227b30a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643229</id>
      <parentid>3643228</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T19:19:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3643229</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23488" sha1="6cgw6dtez96zyk7uw584t12kzcdc5rs" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Canadian Imperial Bank of Commerce
 |логотипі           = 
 |суреті             = CIBC Square 2025-04-20.jpg
 |сурет атауы        = [[CIBC Square]] ғимаратындағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = TSX: CM&lt;br&gt;{{NYSE|CM}}&lt;br&gt;[[S&amp;P/TSX 60]] компоненті
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[1 маусым]] [[1961 жыл|1961]]&lt;ref name=&quot;A new bank&quot;&gt;{{cite web|title=A New Bank, 1961–1986|url=http://www.cibc.com:80/ca/inside-cibc/history/story-cibc-3.html|website=The Story of CIBC|publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce|access-date=August 31, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20050209115927/http://www.cibc.com/ca/inside-cibc/history/story-cibc-3.html|archive-date=February 9, 2005|quote=On June 1, 1961, the Canadian Imperial Bank of Commerce was formed through the merger of The Canadian Bank of Commerce and the Imperial Bank of Canada.|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Canadian Imperial Bank of Commerce (CIBC) (CM)|url=http://markets.businessinsider.com/stock/cm-quote|website=Markets Insider|publisher=Business Insider|access-date=September 2, 2017|quote=Canadian Imperial Bank of Commerce was founded on June 1, 1961 and is headquartered in Toronto, Canada.|archive-url=https://web.archive.org/web/20170902224418/http://markets.businessinsider.com/stock/cm-quote|archive-date=September 2, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot;&gt;{{cite web|last1=Bonham|first1=Mark S.|title=Canadian Imperial Bank of Commerce (CIBC)|url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/canadian-imperial-bank-of-commerce/|website=[[The Canadian Encyclopedia]]|access-date=August 19, 2019|quote=It was created through the 1961 merger of two Ontario-based banks, the Canadian Bank of Commerce and the Imperial Bank of Canada, the largest merger of two chartered banks in Canada's history.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=chronology&gt;{{cite web| url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf| title=A Short History of CIBC| access-date=17 May 2017| publisher=CIBC| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20170808153155/https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf| archive-date=8 August 2017}}&lt;/ref&gt;{{efn|The Canadian Imperial Bank of Commerce was established on June 1, 1961, through the merger of the [[Canadian Bank of Commerce]] and the [[Imperial Bank of Canada]]; the former was established in 1867 and the latter in 1873.}}
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = {{Байрақ|Канада}}: [[Торонто]], [[Онтарио]]
 |басты адамдары     = Harry Culham (президент және [[бас атқарушы директор|CEO]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/en/about-cibc/corporate-profile/executive-team/harry-culham.html|title=Harry Culham &amp;#124; Executive Team|website=Cibc.com|access-date=June 30, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;[[Katharine Stevenson]] (директорлар кеңесінің төрайымы)&lt;ref name=&quot;results&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/investor_relations/pdfs/quarterly_results/2020/ar-20-en.pdf| title=2020 Annual Report}}&lt;/ref&gt;
 |саласы             = қаржылық қызметтер
 |өнімі              = {{ubl | [[Активтерді басқару]] | [[Банк ісі|Банк қызметі]] | [[Тауар (экономика)|Тауарлар]] | [[Несие картасы|Несие карталары]] | [[Акциялар саудасы]] | [[Сақтандыру]] | [[Инвестицияларды басқару]] | [[Ипотекалық несие]] | [[Өзара қорлар]] | [[Биржада саудаланатын қор|Биржада саудаланатын қорлар]] | [[Индекстік қор]]лар | [[Жекеменшік капитал]] | [[Тәуекелдерді басқару]] | [[Байлықты басқару]] }}
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 64,41 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=Annual Report 2025 |url=https://www.cibc.com/content/dam/cibc-public-assets/about-cibc/investor-relations/pdfs/quarterly-results/2025/ar-25-en.pdf |date=December 3, 2025 |publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce |access-date=February 5, 2026}}&lt;/ref&gt;
 |айналым            = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 29,13 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 8,45 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |активтер           = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 1,117 трлн (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 49 824 (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынышты компания = {{Unbulleted list|[[CIBC Bank USA]]|CIBC Investments (Cayman) Limited&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Cayman Holdings Limited&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Trust Corporation&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC World Markets plc&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Asset Management Inc.&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;}}
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі = 
 |ізбасары           = {{Unbulleted list|[[Canadian Bank of Commerce]]|[[Imperial Bank of Canada]]}}
 |бөлімшелер         = 
 |статус              = 
 |тілдер              = 
 |қарызы              = 
 |жарнама            = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = {{URL|https://cibc.com/}}
 |Ортаққор           = 
}}
'''Canadian Imperial Bank of Commerce''' ('''CIBC'''; {{lang-fr|Banque canadienne impériale de commerce}}) — штаб-пәтері [[Торонто]] қаласының [[Financial District, Toronto|Қаржы ауданындағы]] [[CIBC Square]] кешенінде орналасқан канадалық [[көпұлтты корпорация|көпұлтты]] банк және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы.&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot; /&gt; Canadian Imperial Bank of Commerce 1961 жылы [[Canadian Bank of Commerce]] (1867 жылы құрылған) пен [[Imperial Bank of Canada]] (1873 жылы құрылған) банктерінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Бұл Канада тарихындағы жарғылық банктер арасындағы ең ірі бірігу болды.&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=CIBC History |url=http://www.cibc.com:80/ca/inside-cibc/history.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050206162104/http://www.cibc.com/ca/inside-cibc/history.html |archive-date=February 6, 2005 |publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce}}&lt;/ref&gt; Ол Торонтода құрылған «[[Канаданың Үлкен бестігі|Үлкен бестікке]]» кіретін екі банктің бірі, екіншісі — [[Toronto-Dominion Bank]].

Банктің төрт стратегиялық бизнес-бөлімшесі бар: Канаданың жеке тұлғаларға және бизнеске қызмет көрсету жөніндегі банк ісі, Канаданың коммерциялық банк ісі және активтерді басқару, АҚШ-тың коммерциялық банк ісі және активтерді басқару, сондай-ақ капитал нарықтары.&lt;ref name=&quot;results&quot; /&gt; Оның [[АҚШ]], [[Кариб теңізі]], [[Азия]] және [[Ұлыбритания]]да халықаралық операциялары бар. CIBC бүкіл әлем бойынша 15 миллион клиентке қызмет көрсетеді және онда 50 000 қызметкер жұмыс істейді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/en/about-cibc/corporate-profile/quick-facts.html|title=CIBC Quick Facts |website=Cibc.com|access-date=June 30, 2026}}&lt;/ref&gt; Компания [[Forbes Global 2000|2013 жылғы ''Forbes'' Global 2000]] рейтингінде 172-орынға ие болды.&lt;ref name=&quot;forbes&quot;&gt;{{cite news| url=https://www.forbes.com/global2000#page:1_sort:0_direction:asc_search:_filter:All%20industries_filter:Canada_filter:All%20states| title=Forbes Global 2000 List, 2013 edition| work=[[Forbes]]| date=17 April 2013| access-date=2013-11-21| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20130502235547/http://www.forbes.com/global2000/#page:1_sort:0_direction:asc_search:_filter:All%20industries_filter:Canada_filter:All%20states| archive-date=2 May 2013}}&lt;/ref&gt;

CIBC-тің [[Канададағы маршруттау нөмірі|институт нөмірі]] — 010, ал [[SWIFT коды]] — CIBCCATT.

== Бұрынғы банктер ==
=== Imperial Bank of Canada ===
Imperial Bank of Canada банкін [[Генри Старк Хоуланд]] 1873 жылы Торонтода құрды. Банк өз кеңселерін Уэллингтон-стриттегі Exchange Building ғимаратына орналастырып, 1936 жылға дейін сол жерде болды. Сол жылы банк Кинг-стрит пен Бей-стрит қиылысындағы жаңа ғимаратқа көшті. Кейін CIBC 1973 жылы осы жерде Commerce Court West ғимаратын салды. Imperial бірнеше банкті, соның ішінде Niagara District Bank (1875) пен [[Weyburn Security Bank]] (1931) банктерін, сондай-ақ [[Barclays]] компаниясының Канададағы операцияларын (1956) сатып алды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Imperial елдегі активтерді басқаруда шамамен 270 миллиард доллар болатын бесінші ірі банк болды.&lt;ref&gt;Watt Hugh McCollum, ''Who Owns Canada?'', (Woodsworth House Publishers, 1947), 17.&lt;/ref&gt;

=== Canadian Bank of Commerce ===
[[Уильям Макмастер]] [[Bank of Montreal]] банкіне бәсекелес ретінде 1867 жылғы 15 мамырда Торонтода жұмысын бастаған Canadian Bank of Commerce банкін құрды; 1874 жылға қарай оның 24 бөлімшесі болды. Canadian Bank of Commerce банкінің бұрынғы вице-президенті [[Генри Старк Хоуланд]] құрған Imperial Bank of Canada 1875 жылғы 18 наурызда Торонтода жұмысын бастады. 1895 жылдың соңына қарай Canadian Bank of Commerce банкінің 58, ал Imperial Bank of Canada банкінің 18 бөлімшесі болды. [[Юкон]]дағы 1896 жылғы алтын өндіру қарқыны Доминион үкіметін Canadian Bank of Commerce банкінен [[Доусон-Сити]]де бөлімше ашуды сұрауға итермеледі.

[[Wood, Gundy &amp; Company]], CIBC-тің инвестициялық банк ісі бөлімшесінің ізашары, 1905 жылғы 1 ақпанда өз жұмысын бастады. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Жеңіс қарыздарын ұйымдастыруда маңызды әрі белсенді рөл атқарды.

1920 жылдардағы сатып алулардың нәтижесінде Commerce Bank Канададағы 700-ден астам жергілікті бөлімшесі бар ең ірі бөлімшелер желілерінің біріне айналды; осы кезеңде банк Кубада, Ямайкада, Барбадоста және Тринидадта халықаралық бөлімшелерін ашты.

Canadian Bank of Commerce 1931 жылы Торонтода өзінің жаңа штаб-пәтерін ашты. 32-қабаттағы бақылау алаңы қалаға жоғарыдан көрініс тамашалауға келген келушілердің назарын аударды. Биіктігі 145 метр (476 фут) болған бұл ғимарат 1962 жылы Монреальдағы CIBC Tower құрылысы аяқталғанға дейін Ұлттар Достастығындағы ең биік ғимарат болды.

1936 жылы Commerce жеке тұлғаларға несие беру бөлімін құрған алғашқы канадалық банк болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін екі банк те жаңа бөлімшелер ашты. 1871 жылы банктерге ипотекалық несие беру қызметін жүзеге асыруға тыйым салынғанына қарамастан, енді Канада үкіметі оларды ипотекалық қызметтер көрсетуге шақырды. Осылайша, 1954 жылы канадалық банктер жаңа құрылыс нысандарына ипотекалық несие бере бастады.

== Банк тарихы ==
=== Imperial Bank of Canada және Canadian Bank of Commerce банктерінің бірігуі ===
Imperial Bank of Canada мен Canadian Bank of Commerce банктерінің бірігуінің бастауында [[Barclays|Barclays Bank]] банкінің әрекеттері тұрды. Barclays 1929 жылы Канадада қызметін бастады, алайда 1956 жылы Канададағы операцияларын Imperial Bank of Canada банкіне сатты. Barclays төлемнің бір бөлігін Imperial Bank of Canada акцияларымен алды. 1960 жылы Barclays Imperial Bank of Canada директорлар кеңесіне хабарламастан, оның акцияларын ашық нарықта қосымша сатып ала бастады. Imperial Bank of Canada басқарма төрағасы [[Л. Стюарт Маккерси]] Barclays компаниясы Imperial Bank of Canada-ны иемденуге әрекет жасап жатыр деп есептеді. Mackersy Imperial Bank of Canada сияқты шағын банктің басқа компанияның иелігіне өтуі сөзсіз деп санады, бірақ британдық емес, канадалық мүдделермен жұмыс істеуді жөн көрді.&lt;ref&gt;Arnold Edinborough, ''A History of the Canadian Imperial Bank of Commerce: Volume IV, 1931-1973'', (Canadian Imperial Bank of Commerce, 1995), 174.&lt;/ref&gt; 1960 жылғы қазанда Mackersy Canadian Bank of Commerce банкінің президенті әрі басқарма төрағасы [[Нил Дж. Маккиннон]]ға екі банкті біріктіру туралы ұсыныс жасады. Олардың алғашқы кездесуі [[Форест-Хилл]]дегі Дунвеган-роуд, 116 мекенжайындағы Маккиннонның үйінде құпия түрде өтті, бұл үй CIBC-тің туған жеріне айналды. Mackersyдің айтуынша, ол мен Маккиннон он минут ішінде банктерін біріктіру туралы келісімге келген.&lt;ref&gt;Edinborough, 176.&lt;/ref&gt;

=== CIBC операциялары ===
1961 жылғы 1 маусымда Canadian Bank of Commerce пен Imperial Bank of Canada бірігіп, Канада бойынша 1 200-ден астам бөлімшесі бар Canadian Imperial Bank of Commerce банкін құрды. Жаңа банк елдегі барлық банктер арасында ең көп ресурстар мен бөлімшелерге ие болды.

1964 жылы банк [[Квебек]]тегі [[Әулие Лаврентий өзені]]нің солтүстік жағалауында MV ''Jean Brilliant'' жолаушылар кемесін пайдаланып, жылжымалы бөлімше қызметін көрсетті.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf |title=CIBC 150 Short Story |access-date=2017-05-17 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170808153155/https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf |archive-date=2017-08-08 }}&lt;/ref&gt; Ол 5 000 клиентке қызмет көрсететін Канададағы жалғыз жылжымалы бөлімше ретінде сипатталды. 1967 жылы Канада мен CIBC өздерінің жүз жылдық мерейтойларын атап өтті, ал CIBC [[Expo 67]] көрмесінің аумағында бөлімшесі болған жалғыз жарғылық банк болды. Осы кезеңде компьютерлендіру банк қызметтерін өзгерте бастады және Торонтодағы Йонг-стрит пен Блур-стриттегі бөлімше клиенттердің банк кітапшаларын компьютер арқылы жаңартқан алғашқы канадалық банк бөлімшесі болды. Бұл бөлімшелер арасындағы банк қызметінің енгізілуін де білдірді. Онжылдық аяқталғанға дейін CIBC кейіннен банкоматқа айналған алғашқы тәулік бойы жұмыс істейтін қолма-қол ақша беру құрылғысын енгізді.

Бірігуден кейін жаңа банк жаңа штаб-пәтер салуды жоспарлады. Commerce Court North ғимаратын сақтап қалуды көздеген банк үш ғимараттан тұратын кешеннің жобасын әзірлеу үшін сәулетші И. М. Пейді жалдады. Нәтижесінде бұрыннан бар ғимаратты толықтыратын көгалдандырылған ауласы бар Commerce Court кешені пайда болды, оның құрамына жаңадан салынған биіктігі 786 фут (240 м) Commerce Court West ғимараты да кірді. 1973 жылы құрылысы аяқталған кезде 57 қабатты ғимарат Канададағы ең биік, сондай-ақ әлемдегі тот баспайтын болатпен қапталған ең ірі ғимарат болды.
[[Сурет:Toronto - ON - Commerce Court West.jpg|thumb|upright|[[Фронт-стрит]] пен [[Бей-стрит]]тен Commerce Court West көрінісі. Ғимарат 1973 жылдан 2021 жылға дейін CIBC-тің штаб-пәтері ретінде пайдаланылды.]]
1987 жылы банктерді, инвестициялық дилерлерді, сенімгерлік компанияларды және сақтандыру компанияларын бөлек ұстау талабын жойған федералдық және провинциялық реттеушілік өзгерістер күшіне енді. CIBC бұл мүмкіндікті тез пайдаланып, инвестициялық дилер CIBC Securities-ті басқарып, халыққа қызмет көрсеткен алғашқы канадалық банк болды.

1988 жылы CIBC [[Wood Gundy]] компаниясының акцияларының басым бөлігін сатып алып, андеррайтинг саласындағы беделі жоғары атау мен танымалдылыққа ие болды. Көп ұзамай корпорация Wood Gundy мен CIBC Securities компанияларын [[CIBC Wood Gundy]] атауымен біріктірді. 1997 жылы ол CIBC Oppenheimer болып өзгертілді,&lt;ref name=truell&gt;{{cite news| title=Canadian Bank Is Expected to Buy Oppenheimer| url=https://www.nytimes.com/1997/07/19/business/canadian-bank-is-expected-to-buy-oppenheimer.html| last=Truell| first=Peter| date=19 July 1997| work=[[The New York Times]]| access-date=2013-11-21| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20141031020338/http://www.nytimes.com/1997/07/19/business/canadian-bank-is-expected-to-buy-oppenheimer.html| archive-date=31 October 2014}}&lt;/ref&gt; кейіннен [[CIBC World Markets]] атауына ие болды.

1992 жылы CIBC автоматтандырылған телефон арқылы банк қызметін ұсынуды бастады; 1995 жылы банк өзінің веб-сайтын іске қосты, ал көп ұзамай интернет арқылы банк қызметтерін ұсына бастады. 1996 жылы CIBC [[Hewlett-Packard]] және Fiserv Canada компанияларымен бірлесіп, HP Intria Items компаниясын құрды. 2005 жылы CIBC Fiserv Canada компаниясының осы компаниядағы акцияларын сатып алып, нәтижесінде Intria Items CIBC-тің бөлімшесіне айналды. 1998 жылы CIBC [[Loblaws]] компаниясымен бірлесіп, [[President's Choice Financial]] компаниясын құрды және оны Оттава аймағындағы 28 дүкенде іске қосты.

1998 жылы CIBC [[Toronto-Dominion Bank]] банкімен бірігуге келісті. Алайда [[Канада үкіметі]] [[Канада қаржы министрі|қаржы министрі]] [[Пол Мартин]]нің ұсынысы бойынша бұл бірігуге, сондай-ақ [[Bank of Montreal]] мен [[Royal Bank of Canada]] арасында ұсынылған басқа бірігуге де канадалықтардың мүддесіне сай келмейді деген негізбен тосқауыл қойды.&lt;ref name=pound&gt;{{cite book |title=The Fitzhenry &amp; Whiteside Book of Canadian Facts and Dates |editor-last=Pound |editor-first=Richard W. |publisher=Fitzhenry and Whiteside |year=2005 |isbn=978-155041171-3 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/fitzhenrywhitesi0003unse }}&lt;/ref&gt;

==== XXI ғасыр ====
2000 жылы CIBC банктік сектордағы қауіпсіз транзакциялар жүйелеріне маманданған Нью-Йоркте орналасқан Aplettix Inc. компаниясымен келісім жасасты; алайда кейіннен бұл серіктестік [[VeriSign]] сияқты балама шешімдердің пайдасына тоқтатылды.

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>6cgw6dtez96zyk7uw584t12kzcdc5rs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643230</id>
      <parentid>3643229</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T19:20:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* XXI ғасыр */</comment>
      <origin>3643230</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24994" sha1="foungigareyzas24987hguyit5eu0j0" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Canadian Imperial Bank of Commerce
 |логотипі           = 
 |суреті             = CIBC Square 2025-04-20.jpg
 |сурет атауы        = [[CIBC Square]] ғимаратындағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = TSX: CM&lt;br&gt;{{NYSE|CM}}&lt;br&gt;[[S&amp;P/TSX 60]] компоненті
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[1 маусым]] [[1961 жыл|1961]]&lt;ref name=&quot;A new bank&quot;&gt;{{cite web|title=A New Bank, 1961–1986|url=http://www.cibc.com:80/ca/inside-cibc/history/story-cibc-3.html|website=The Story of CIBC|publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce|access-date=August 31, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20050209115927/http://www.cibc.com/ca/inside-cibc/history/story-cibc-3.html|archive-date=February 9, 2005|quote=On June 1, 1961, the Canadian Imperial Bank of Commerce was formed through the merger of The Canadian Bank of Commerce and the Imperial Bank of Canada.|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Canadian Imperial Bank of Commerce (CIBC) (CM)|url=http://markets.businessinsider.com/stock/cm-quote|website=Markets Insider|publisher=Business Insider|access-date=September 2, 2017|quote=Canadian Imperial Bank of Commerce was founded on June 1, 1961 and is headquartered in Toronto, Canada.|archive-url=https://web.archive.org/web/20170902224418/http://markets.businessinsider.com/stock/cm-quote|archive-date=September 2, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot;&gt;{{cite web|last1=Bonham|first1=Mark S.|title=Canadian Imperial Bank of Commerce (CIBC)|url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/canadian-imperial-bank-of-commerce/|website=[[The Canadian Encyclopedia]]|access-date=August 19, 2019|quote=It was created through the 1961 merger of two Ontario-based banks, the Canadian Bank of Commerce and the Imperial Bank of Canada, the largest merger of two chartered banks in Canada's history.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=chronology&gt;{{cite web| url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf| title=A Short History of CIBC| access-date=17 May 2017| publisher=CIBC| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20170808153155/https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf| archive-date=8 August 2017}}&lt;/ref&gt;{{efn|The Canadian Imperial Bank of Commerce was established on June 1, 1961, through the merger of the [[Canadian Bank of Commerce]] and the [[Imperial Bank of Canada]]; the former was established in 1867 and the latter in 1873.}}
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = {{Байрақ|Канада}}: [[Торонто]], [[Онтарио]]
 |басты адамдары     = Harry Culham (президент және [[бас атқарушы директор|CEO]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/en/about-cibc/corporate-profile/executive-team/harry-culham.html|title=Harry Culham &amp;#124; Executive Team|website=Cibc.com|access-date=June 30, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;[[Katharine Stevenson]] (директорлар кеңесінің төрайымы)&lt;ref name=&quot;results&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/investor_relations/pdfs/quarterly_results/2020/ar-20-en.pdf| title=2020 Annual Report}}&lt;/ref&gt;
 |саласы             = қаржылық қызметтер
 |өнімі              = {{ubl | [[Активтерді басқару]] | [[Банк ісі|Банк қызметі]] | [[Тауар (экономика)|Тауарлар]] | [[Несие картасы|Несие карталары]] | [[Акциялар саудасы]] | [[Сақтандыру]] | [[Инвестицияларды басқару]] | [[Ипотекалық несие]] | [[Өзара қорлар]] | [[Биржада саудаланатын қор|Биржада саудаланатын қорлар]] | [[Индекстік қор]]лар | [[Жекеменшік капитал]] | [[Тәуекелдерді басқару]] | [[Байлықты басқару]] }}
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 64,41 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=Annual Report 2025 |url=https://www.cibc.com/content/dam/cibc-public-assets/about-cibc/investor-relations/pdfs/quarterly-results/2025/ar-25-en.pdf |date=December 3, 2025 |publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce |access-date=February 5, 2026}}&lt;/ref&gt;
 |айналым            = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 29,13 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 8,45 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |активтер           = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 1,117 трлн (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 49 824 (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынышты компания = {{Unbulleted list|[[CIBC Bank USA]]|CIBC Investments (Cayman) Limited&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Cayman Holdings Limited&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Trust Corporation&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC World Markets plc&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Asset Management Inc.&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;}}
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі = 
 |ізбасары           = {{Unbulleted list|[[Canadian Bank of Commerce]]|[[Imperial Bank of Canada]]}}
 |бөлімшелер         = 
 |статус              = 
 |тілдер              = 
 |қарызы              = 
 |жарнама            = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = {{URL|https://cibc.com/}}
 |Ортаққор           = 
}}
'''Canadian Imperial Bank of Commerce''' ('''CIBC'''; {{lang-fr|Banque canadienne impériale de commerce}}) — штаб-пәтері [[Торонто]] қаласының [[Financial District, Toronto|Қаржы ауданындағы]] [[CIBC Square]] кешенінде орналасқан канадалық [[көпұлтты корпорация|көпұлтты]] банк және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы.&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot; /&gt; Canadian Imperial Bank of Commerce 1961 жылы [[Canadian Bank of Commerce]] (1867 жылы құрылған) пен [[Imperial Bank of Canada]] (1873 жылы құрылған) банктерінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Бұл Канада тарихындағы жарғылық банктер арасындағы ең ірі бірігу болды.&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=CIBC History |url=http://www.cibc.com:80/ca/inside-cibc/history.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050206162104/http://www.cibc.com/ca/inside-cibc/history.html |archive-date=February 6, 2005 |publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce}}&lt;/ref&gt; Ол Торонтода құрылған «[[Канаданың Үлкен бестігі|Үлкен бестікке]]» кіретін екі банктің бірі, екіншісі — [[Toronto-Dominion Bank]].

Банктің төрт стратегиялық бизнес-бөлімшесі бар: Канаданың жеке тұлғаларға және бизнеске қызмет көрсету жөніндегі банк ісі, Канаданың коммерциялық банк ісі және активтерді басқару, АҚШ-тың коммерциялық банк ісі және активтерді басқару, сондай-ақ капитал нарықтары.&lt;ref name=&quot;results&quot; /&gt; Оның [[АҚШ]], [[Кариб теңізі]], [[Азия]] және [[Ұлыбритания]]да халықаралық операциялары бар. CIBC бүкіл әлем бойынша 15 миллион клиентке қызмет көрсетеді және онда 50 000 қызметкер жұмыс істейді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/en/about-cibc/corporate-profile/quick-facts.html|title=CIBC Quick Facts |website=Cibc.com|access-date=June 30, 2026}}&lt;/ref&gt; Компания [[Forbes Global 2000|2013 жылғы ''Forbes'' Global 2000]] рейтингінде 172-орынға ие болды.&lt;ref name=&quot;forbes&quot;&gt;{{cite news| url=https://www.forbes.com/global2000#page:1_sort:0_direction:asc_search:_filter:All%20industries_filter:Canada_filter:All%20states| title=Forbes Global 2000 List, 2013 edition| work=[[Forbes]]| date=17 April 2013| access-date=2013-11-21| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20130502235547/http://www.forbes.com/global2000/#page:1_sort:0_direction:asc_search:_filter:All%20industries_filter:Canada_filter:All%20states| archive-date=2 May 2013}}&lt;/ref&gt;

CIBC-тің [[Канададағы маршруттау нөмірі|институт нөмірі]] — 010, ал [[SWIFT коды]] — CIBCCATT.

== Бұрынғы банктер ==
=== Imperial Bank of Canada ===
Imperial Bank of Canada банкін [[Генри Старк Хоуланд]] 1873 жылы Торонтода құрды. Банк өз кеңселерін Уэллингтон-стриттегі Exchange Building ғимаратына орналастырып, 1936 жылға дейін сол жерде болды. Сол жылы банк Кинг-стрит пен Бей-стрит қиылысындағы жаңа ғимаратқа көшті. Кейін CIBC 1973 жылы осы жерде Commerce Court West ғимаратын салды. Imperial бірнеше банкті, соның ішінде Niagara District Bank (1875) пен [[Weyburn Security Bank]] (1931) банктерін, сондай-ақ [[Barclays]] компаниясының Канададағы операцияларын (1956) сатып алды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Imperial елдегі активтерді басқаруда шамамен 270 миллиард доллар болатын бесінші ірі банк болды.&lt;ref&gt;Watt Hugh McCollum, ''Who Owns Canada?'', (Woodsworth House Publishers, 1947), 17.&lt;/ref&gt;

=== Canadian Bank of Commerce ===
[[Уильям Макмастер]] [[Bank of Montreal]] банкіне бәсекелес ретінде 1867 жылғы 15 мамырда Торонтода жұмысын бастаған Canadian Bank of Commerce банкін құрды; 1874 жылға қарай оның 24 бөлімшесі болды. Canadian Bank of Commerce банкінің бұрынғы вице-президенті [[Генри Старк Хоуланд]] құрған Imperial Bank of Canada 1875 жылғы 18 наурызда Торонтода жұмысын бастады. 1895 жылдың соңына қарай Canadian Bank of Commerce банкінің 58, ал Imperial Bank of Canada банкінің 18 бөлімшесі болды. [[Юкон]]дағы 1896 жылғы алтын өндіру қарқыны Доминион үкіметін Canadian Bank of Commerce банкінен [[Доусон-Сити]]де бөлімше ашуды сұрауға итермеледі.

[[Wood, Gundy &amp; Company]], CIBC-тің инвестициялық банк ісі бөлімшесінің ізашары, 1905 жылғы 1 ақпанда өз жұмысын бастады. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Жеңіс қарыздарын ұйымдастыруда маңызды әрі белсенді рөл атқарды.

1920 жылдардағы сатып алулардың нәтижесінде Commerce Bank Канададағы 700-ден астам жергілікті бөлімшесі бар ең ірі бөлімшелер желілерінің біріне айналды; осы кезеңде банк Кубада, Ямайкада, Барбадоста және Тринидадта халықаралық бөлімшелерін ашты.

Canadian Bank of Commerce 1931 жылы Торонтода өзінің жаңа штаб-пәтерін ашты. 32-қабаттағы бақылау алаңы қалаға жоғарыдан көрініс тамашалауға келген келушілердің назарын аударды. Биіктігі 145 метр (476 фут) болған бұл ғимарат 1962 жылы Монреальдағы CIBC Tower құрылысы аяқталғанға дейін Ұлттар Достастығындағы ең биік ғимарат болды.

1936 жылы Commerce жеке тұлғаларға несие беру бөлімін құрған алғашқы канадалық банк болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін екі банк те жаңа бөлімшелер ашты. 1871 жылы банктерге ипотекалық несие беру қызметін жүзеге асыруға тыйым салынғанына қарамастан, енді Канада үкіметі оларды ипотекалық қызметтер көрсетуге шақырды. Осылайша, 1954 жылы канадалық банктер жаңа құрылыс нысандарына ипотекалық несие бере бастады.

== Банк тарихы ==
=== Imperial Bank of Canada және Canadian Bank of Commerce банктерінің бірігуі ===
Imperial Bank of Canada мен Canadian Bank of Commerce банктерінің бірігуінің бастауында [[Barclays|Barclays Bank]] банкінің әрекеттері тұрды. Barclays 1929 жылы Канадада қызметін бастады, алайда 1956 жылы Канададағы операцияларын Imperial Bank of Canada банкіне сатты. Barclays төлемнің бір бөлігін Imperial Bank of Canada акцияларымен алды. 1960 жылы Barclays Imperial Bank of Canada директорлар кеңесіне хабарламастан, оның акцияларын ашық нарықта қосымша сатып ала бастады. Imperial Bank of Canada басқарма төрағасы [[Л. Стюарт Маккерси]] Barclays компаниясы Imperial Bank of Canada-ны иемденуге әрекет жасап жатыр деп есептеді. Mackersy Imperial Bank of Canada сияқты шағын банктің басқа компанияның иелігіне өтуі сөзсіз деп санады, бірақ британдық емес, канадалық мүдделермен жұмыс істеуді жөн көрді.&lt;ref&gt;Arnold Edinborough, ''A History of the Canadian Imperial Bank of Commerce: Volume IV, 1931-1973'', (Canadian Imperial Bank of Commerce, 1995), 174.&lt;/ref&gt; 1960 жылғы қазанда Mackersy Canadian Bank of Commerce банкінің президенті әрі басқарма төрағасы [[Нил Дж. Маккиннон]]ға екі банкті біріктіру туралы ұсыныс жасады. Олардың алғашқы кездесуі [[Форест-Хилл]]дегі Дунвеган-роуд, 116 мекенжайындағы Маккиннонның үйінде құпия түрде өтті, бұл үй CIBC-тің туған жеріне айналды. Mackersyдің айтуынша, ол мен Маккиннон он минут ішінде банктерін біріктіру туралы келісімге келген.&lt;ref&gt;Edinborough, 176.&lt;/ref&gt;

=== CIBC операциялары ===
1961 жылғы 1 маусымда Canadian Bank of Commerce пен Imperial Bank of Canada бірігіп, Канада бойынша 1 200-ден астам бөлімшесі бар Canadian Imperial Bank of Commerce банкін құрды. Жаңа банк елдегі барлық банктер арасында ең көп ресурстар мен бөлімшелерге ие болды.

1964 жылы банк [[Квебек]]тегі [[Әулие Лаврентий өзені]]нің солтүстік жағалауында MV ''Jean Brilliant'' жолаушылар кемесін пайдаланып, жылжымалы бөлімше қызметін көрсетті.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf |title=CIBC 150 Short Story |access-date=2017-05-17 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170808153155/https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf |archive-date=2017-08-08 }}&lt;/ref&gt; Ол 5 000 клиентке қызмет көрсететін Канададағы жалғыз жылжымалы бөлімше ретінде сипатталды. 1967 жылы Канада мен CIBC өздерінің жүз жылдық мерейтойларын атап өтті, ал CIBC [[Expo 67]] көрмесінің аумағында бөлімшесі болған жалғыз жарғылық банк болды. Осы кезеңде компьютерлендіру банк қызметтерін өзгерте бастады және Торонтодағы Йонг-стрит пен Блур-стриттегі бөлімше клиенттердің банк кітапшаларын компьютер арқылы жаңартқан алғашқы канадалық банк бөлімшесі болды. Бұл бөлімшелер арасындағы банк қызметінің енгізілуін де білдірді. Онжылдық аяқталғанға дейін CIBC кейіннен банкоматқа айналған алғашқы тәулік бойы жұмыс істейтін қолма-қол ақша беру құрылғысын енгізді.

Бірігуден кейін жаңа банк жаңа штаб-пәтер салуды жоспарлады. Commerce Court North ғимаратын сақтап қалуды көздеген банк үш ғимараттан тұратын кешеннің жобасын әзірлеу үшін сәулетші И. М. Пейді жалдады. Нәтижесінде бұрыннан бар ғимаратты толықтыратын көгалдандырылған ауласы бар Commerce Court кешені пайда болды, оның құрамына жаңадан салынған биіктігі 786 фут (240 м) Commerce Court West ғимараты да кірді. 1973 жылы құрылысы аяқталған кезде 57 қабатты ғимарат Канададағы ең биік, сондай-ақ әлемдегі тот баспайтын болатпен қапталған ең ірі ғимарат болды.
[[Сурет:Toronto - ON - Commerce Court West.jpg|thumb|upright|[[Фронт-стрит]] пен [[Бей-стрит]]тен Commerce Court West көрінісі. Ғимарат 1973 жылдан 2021 жылға дейін CIBC-тің штаб-пәтері ретінде пайдаланылды.]]
1987 жылы банктерді, инвестициялық дилерлерді, сенімгерлік компанияларды және сақтандыру компанияларын бөлек ұстау талабын жойған федералдық және провинциялық реттеушілік өзгерістер күшіне енді. CIBC бұл мүмкіндікті тез пайдаланып, инвестициялық дилер CIBC Securities-ті басқарып, халыққа қызмет көрсеткен алғашқы канадалық банк болды.

1988 жылы CIBC [[Wood Gundy]] компаниясының акцияларының басым бөлігін сатып алып, андеррайтинг саласындағы беделі жоғары атау мен танымалдылыққа ие болды. Көп ұзамай корпорация Wood Gundy мен CIBC Securities компанияларын [[CIBC Wood Gundy]] атауымен біріктірді. 1997 жылы ол CIBC Oppenheimer болып өзгертілді,&lt;ref name=truell&gt;{{cite news| title=Canadian Bank Is Expected to Buy Oppenheimer| url=https://www.nytimes.com/1997/07/19/business/canadian-bank-is-expected-to-buy-oppenheimer.html| last=Truell| first=Peter| date=19 July 1997| work=[[The New York Times]]| access-date=2013-11-21| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20141031020338/http://www.nytimes.com/1997/07/19/business/canadian-bank-is-expected-to-buy-oppenheimer.html| archive-date=31 October 2014}}&lt;/ref&gt; кейіннен [[CIBC World Markets]] атауына ие болды.

1992 жылы CIBC автоматтандырылған телефон арқылы банк қызметін ұсынуды бастады; 1995 жылы банк өзінің веб-сайтын іске қосты, ал көп ұзамай интернет арқылы банк қызметтерін ұсына бастады. 1996 жылы CIBC [[Hewlett-Packard]] және Fiserv Canada компанияларымен бірлесіп, HP Intria Items компаниясын құрды. 2005 жылы CIBC Fiserv Canada компаниясының осы компаниядағы акцияларын сатып алып, нәтижесінде Intria Items CIBC-тің бөлімшесіне айналды. 1998 жылы CIBC [[Loblaws]] компаниясымен бірлесіп, [[President's Choice Financial]] компаниясын құрды және оны Оттава аймағындағы 28 дүкенде іске қосты.

1998 жылы CIBC [[Toronto-Dominion Bank]] банкімен бірігуге келісті. Алайда [[Канада үкіметі]] [[Канада қаржы министрі|қаржы министрі]] [[Пол Мартин]]нің ұсынысы бойынша бұл бірігуге, сондай-ақ [[Bank of Montreal]] мен [[Royal Bank of Canada]] арасында ұсынылған басқа бірігуге де канадалықтардың мүддесіне сай келмейді деген негізбен тосқауыл қойды.&lt;ref name=pound&gt;{{cite book |title=The Fitzhenry &amp; Whiteside Book of Canadian Facts and Dates |editor-last=Pound |editor-first=Richard W. |publisher=Fitzhenry and Whiteside |year=2005 |isbn=978-155041171-3 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/fitzhenrywhitesi0003unse }}&lt;/ref&gt;

==== XXI ғасыр ====
2000 жылы CIBC банктік сектордағы қауіпсіз транзакциялар жүйелеріне маманданған Нью-Йоркте орналасқан Aplettix Inc. компаниясымен келісім жасасты; алайда кейіннен бұл серіктестік [[VeriSign]] сияқты балама шешімдердің пайдасына тоқтатылды.

2000 жылдардың басында банк өзінің бизнес-стратегиясына кірмейтін жылжымайтын мүлік пен инвестициялардан бас тарта бастады. 2000 жылы CIBC өзінің 10 пайыздық үлесін [[Rogers Media]] компаниясына сатты. CIBC 1977 жылы құрылған кезінен бастап [[Major League Baseball]] лигасының [[Toronto Blue Jays]] клубының [[Labatt Brewing Company|Labatt's Breweries]] серіктесімен бірге миноритарлық акционері болды. [[The Kingbridge Centre|CIBC Leadership Centre]] орталығын [[King City, Ontario|Кинг-Сити]]де 2001 жылы Benchmark Hospitality компаниясына сатты. 2002 жылы CIBC Amicus FSB қызметін тоқтатып, оның активтерін E*Trade Bank-ке сатты. Amicus FSB 1999 жылы [[Америка Құрама Штаттары]]нда [[Winn Dixie]] және [[Safeway Inc.]] компанияларымен бірлесіп Marketplace Bank және Safeway Select Bank брендтерімен құрылды. Сол жылы CIBC [[TSYS]] компаниясымен [[Колумбус (Джорджия)|Колумбус]] қаласында кредиттік карталарды өңдеу операцияларын аутсорсингке беру туралы 10 жылдық келісім жасасты.

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>foungigareyzas24987hguyit5eu0j0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643232</id>
      <parentid>3643230</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T19:22:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* XXI ғасыр */</comment>
      <origin>3643232</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26820" sha1="o3vnp33ceoq62pdklg5yp0lba4x2v2n" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Canadian Imperial Bank of Commerce
 |логотипі           = 
 |суреті             = CIBC Square 2025-04-20.jpg
 |сурет атауы        = [[CIBC Square]] ғимаратындағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = TSX: CM&lt;br&gt;{{NYSE|CM}}&lt;br&gt;[[S&amp;P/TSX 60]] компоненті
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[1 маусым]] [[1961 жыл|1961]]&lt;ref name=&quot;A new bank&quot;&gt;{{cite web|title=A New Bank, 1961–1986|url=http://www.cibc.com:80/ca/inside-cibc/history/story-cibc-3.html|website=The Story of CIBC|publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce|access-date=August 31, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20050209115927/http://www.cibc.com/ca/inside-cibc/history/story-cibc-3.html|archive-date=February 9, 2005|quote=On June 1, 1961, the Canadian Imperial Bank of Commerce was formed through the merger of The Canadian Bank of Commerce and the Imperial Bank of Canada.|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Canadian Imperial Bank of Commerce (CIBC) (CM)|url=http://markets.businessinsider.com/stock/cm-quote|website=Markets Insider|publisher=Business Insider|access-date=September 2, 2017|quote=Canadian Imperial Bank of Commerce was founded on June 1, 1961 and is headquartered in Toronto, Canada.|archive-url=https://web.archive.org/web/20170902224418/http://markets.businessinsider.com/stock/cm-quote|archive-date=September 2, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot;&gt;{{cite web|last1=Bonham|first1=Mark S.|title=Canadian Imperial Bank of Commerce (CIBC)|url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/canadian-imperial-bank-of-commerce/|website=[[The Canadian Encyclopedia]]|access-date=August 19, 2019|quote=It was created through the 1961 merger of two Ontario-based banks, the Canadian Bank of Commerce and the Imperial Bank of Canada, the largest merger of two chartered banks in Canada's history.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=chronology&gt;{{cite web| url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf| title=A Short History of CIBC| access-date=17 May 2017| publisher=CIBC| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20170808153155/https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf| archive-date=8 August 2017}}&lt;/ref&gt;{{efn|The Canadian Imperial Bank of Commerce was established on June 1, 1961, through the merger of the [[Canadian Bank of Commerce]] and the [[Imperial Bank of Canada]]; the former was established in 1867 and the latter in 1873.}}
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = {{Байрақ|Канада}}: [[Торонто]], [[Онтарио]]
 |басты адамдары     = Harry Culham (президент және [[бас атқарушы директор|CEO]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/en/about-cibc/corporate-profile/executive-team/harry-culham.html|title=Harry Culham &amp;#124; Executive Team|website=Cibc.com|access-date=June 30, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;[[Katharine Stevenson]] (директорлар кеңесінің төрайымы)&lt;ref name=&quot;results&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/investor_relations/pdfs/quarterly_results/2020/ar-20-en.pdf| title=2020 Annual Report}}&lt;/ref&gt;
 |саласы             = қаржылық қызметтер
 |өнімі              = {{ubl | [[Активтерді басқару]] | [[Банк ісі|Банк қызметі]] | [[Тауар (экономика)|Тауарлар]] | [[Несие картасы|Несие карталары]] | [[Акциялар саудасы]] | [[Сақтандыру]] | [[Инвестицияларды басқару]] | [[Ипотекалық несие]] | [[Өзара қорлар]] | [[Биржада саудаланатын қор|Биржада саудаланатын қорлар]] | [[Индекстік қор]]лар | [[Жекеменшік капитал]] | [[Тәуекелдерді басқару]] | [[Байлықты басқару]] }}
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 64,41 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=Annual Report 2025 |url=https://www.cibc.com/content/dam/cibc-public-assets/about-cibc/investor-relations/pdfs/quarterly-results/2025/ar-25-en.pdf |date=December 3, 2025 |publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce |access-date=February 5, 2026}}&lt;/ref&gt;
 |айналым            = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 29,13 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 8,45 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |активтер           = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 1,117 трлн (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 49 824 (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынышты компания = {{Unbulleted list|[[CIBC Bank USA]]|CIBC Investments (Cayman) Limited&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Cayman Holdings Limited&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Trust Corporation&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC World Markets plc&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Asset Management Inc.&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;}}
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі = 
 |ізбасары           = {{Unbulleted list|[[Canadian Bank of Commerce]]|[[Imperial Bank of Canada]]}}
 |бөлімшелер         = 
 |статус              = 
 |тілдер              = 
 |қарызы              = 
 |жарнама            = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = {{URL|https://cibc.com/}}
 |Ортаққор           = 
}}
'''Canadian Imperial Bank of Commerce''' ('''CIBC'''; {{lang-fr|Banque canadienne impériale de commerce}}) — штаб-пәтері [[Торонто]] қаласының [[Financial District, Toronto|Қаржы ауданындағы]] [[CIBC Square]] кешенінде орналасқан канадалық [[көпұлтты корпорация|көпұлтты]] банк және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы.&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot; /&gt; Canadian Imperial Bank of Commerce 1961 жылы [[Canadian Bank of Commerce]] (1867 жылы құрылған) пен [[Imperial Bank of Canada]] (1873 жылы құрылған) банктерінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Бұл Канада тарихындағы жарғылық банктер арасындағы ең ірі бірігу болды.&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=CIBC History |url=http://www.cibc.com:80/ca/inside-cibc/history.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050206162104/http://www.cibc.com/ca/inside-cibc/history.html |archive-date=February 6, 2005 |publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce}}&lt;/ref&gt; Ол Торонтода құрылған «[[Канаданың Үлкен бестігі|Үлкен бестікке]]» кіретін екі банктің бірі, екіншісі — [[Toronto-Dominion Bank]].

Банктің төрт стратегиялық бизнес-бөлімшесі бар: Канаданың жеке тұлғаларға және бизнеске қызмет көрсету жөніндегі банк ісі, Канаданың коммерциялық банк ісі және активтерді басқару, АҚШ-тың коммерциялық банк ісі және активтерді басқару, сондай-ақ капитал нарықтары.&lt;ref name=&quot;results&quot; /&gt; Оның [[АҚШ]], [[Кариб теңізі]], [[Азия]] және [[Ұлыбритания]]да халықаралық операциялары бар. CIBC бүкіл әлем бойынша 15 миллион клиентке қызмет көрсетеді және онда 50 000 қызметкер жұмыс істейді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/en/about-cibc/corporate-profile/quick-facts.html|title=CIBC Quick Facts |website=Cibc.com|access-date=June 30, 2026}}&lt;/ref&gt; Компания [[Forbes Global 2000|2013 жылғы ''Forbes'' Global 2000]] рейтингінде 172-орынға ие болды.&lt;ref name=&quot;forbes&quot;&gt;{{cite news| url=https://www.forbes.com/global2000#page:1_sort:0_direction:asc_search:_filter:All%20industries_filter:Canada_filter:All%20states| title=Forbes Global 2000 List, 2013 edition| work=[[Forbes]]| date=17 April 2013| access-date=2013-11-21| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20130502235547/http://www.forbes.com/global2000/#page:1_sort:0_direction:asc_search:_filter:All%20industries_filter:Canada_filter:All%20states| archive-date=2 May 2013}}&lt;/ref&gt;

CIBC-тің [[Канададағы маршруттау нөмірі|институт нөмірі]] — 010, ал [[SWIFT коды]] — CIBCCATT.

== Бұрынғы банктер ==
=== Imperial Bank of Canada ===
Imperial Bank of Canada банкін [[Генри Старк Хоуланд]] 1873 жылы Торонтода құрды. Банк өз кеңселерін Уэллингтон-стриттегі Exchange Building ғимаратына орналастырып, 1936 жылға дейін сол жерде болды. Сол жылы банк Кинг-стрит пен Бей-стрит қиылысындағы жаңа ғимаратқа көшті. Кейін CIBC 1973 жылы осы жерде Commerce Court West ғимаратын салды. Imperial бірнеше банкті, соның ішінде Niagara District Bank (1875) пен [[Weyburn Security Bank]] (1931) банктерін, сондай-ақ [[Barclays]] компаниясының Канададағы операцияларын (1956) сатып алды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Imperial елдегі активтерді басқаруда шамамен 270 миллиард доллар болатын бесінші ірі банк болды.&lt;ref&gt;Watt Hugh McCollum, ''Who Owns Canada?'', (Woodsworth House Publishers, 1947), 17.&lt;/ref&gt;

=== Canadian Bank of Commerce ===
[[Уильям Макмастер]] [[Bank of Montreal]] банкіне бәсекелес ретінде 1867 жылғы 15 мамырда Торонтода жұмысын бастаған Canadian Bank of Commerce банкін құрды; 1874 жылға қарай оның 24 бөлімшесі болды. Canadian Bank of Commerce банкінің бұрынғы вице-президенті [[Генри Старк Хоуланд]] құрған Imperial Bank of Canada 1875 жылғы 18 наурызда Торонтода жұмысын бастады. 1895 жылдың соңына қарай Canadian Bank of Commerce банкінің 58, ал Imperial Bank of Canada банкінің 18 бөлімшесі болды. [[Юкон]]дағы 1896 жылғы алтын өндіру қарқыны Доминион үкіметін Canadian Bank of Commerce банкінен [[Доусон-Сити]]де бөлімше ашуды сұрауға итермеледі.

[[Wood, Gundy &amp; Company]], CIBC-тің инвестициялық банк ісі бөлімшесінің ізашары, 1905 жылғы 1 ақпанда өз жұмысын бастады. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Жеңіс қарыздарын ұйымдастыруда маңызды әрі белсенді рөл атқарды.

1920 жылдардағы сатып алулардың нәтижесінде Commerce Bank Канададағы 700-ден астам жергілікті бөлімшесі бар ең ірі бөлімшелер желілерінің біріне айналды; осы кезеңде банк Кубада, Ямайкада, Барбадоста және Тринидадта халықаралық бөлімшелерін ашты.

Canadian Bank of Commerce 1931 жылы Торонтода өзінің жаңа штаб-пәтерін ашты. 32-қабаттағы бақылау алаңы қалаға жоғарыдан көрініс тамашалауға келген келушілердің назарын аударды. Биіктігі 145 метр (476 фут) болған бұл ғимарат 1962 жылы Монреальдағы CIBC Tower құрылысы аяқталғанға дейін Ұлттар Достастығындағы ең биік ғимарат болды.

1936 жылы Commerce жеке тұлғаларға несие беру бөлімін құрған алғашқы канадалық банк болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін екі банк те жаңа бөлімшелер ашты. 1871 жылы банктерге ипотекалық несие беру қызметін жүзеге асыруға тыйым салынғанына қарамастан, енді Канада үкіметі оларды ипотекалық қызметтер көрсетуге шақырды. Осылайша, 1954 жылы канадалық банктер жаңа құрылыс нысандарына ипотекалық несие бере бастады.

== Банк тарихы ==
=== Imperial Bank of Canada және Canadian Bank of Commerce банктерінің бірігуі ===
Imperial Bank of Canada мен Canadian Bank of Commerce банктерінің бірігуінің бастауында [[Barclays|Barclays Bank]] банкінің әрекеттері тұрды. Barclays 1929 жылы Канадада қызметін бастады, алайда 1956 жылы Канададағы операцияларын Imperial Bank of Canada банкіне сатты. Barclays төлемнің бір бөлігін Imperial Bank of Canada акцияларымен алды. 1960 жылы Barclays Imperial Bank of Canada директорлар кеңесіне хабарламастан, оның акцияларын ашық нарықта қосымша сатып ала бастады. Imperial Bank of Canada басқарма төрағасы [[Л. Стюарт Маккерси]] Barclays компаниясы Imperial Bank of Canada-ны иемденуге әрекет жасап жатыр деп есептеді. Mackersy Imperial Bank of Canada сияқты шағын банктің басқа компанияның иелігіне өтуі сөзсіз деп санады, бірақ британдық емес, канадалық мүдделермен жұмыс істеуді жөн көрді.&lt;ref&gt;Arnold Edinborough, ''A History of the Canadian Imperial Bank of Commerce: Volume IV, 1931-1973'', (Canadian Imperial Bank of Commerce, 1995), 174.&lt;/ref&gt; 1960 жылғы қазанда Mackersy Canadian Bank of Commerce банкінің президенті әрі басқарма төрағасы [[Нил Дж. Маккиннон]]ға екі банкті біріктіру туралы ұсыныс жасады. Олардың алғашқы кездесуі [[Форест-Хилл]]дегі Дунвеган-роуд, 116 мекенжайындағы Маккиннонның үйінде құпия түрде өтті, бұл үй CIBC-тің туған жеріне айналды. Mackersyдің айтуынша, ол мен Маккиннон он минут ішінде банктерін біріктіру туралы келісімге келген.&lt;ref&gt;Edinborough, 176.&lt;/ref&gt;

=== CIBC операциялары ===
1961 жылғы 1 маусымда Canadian Bank of Commerce пен Imperial Bank of Canada бірігіп, Канада бойынша 1 200-ден астам бөлімшесі бар Canadian Imperial Bank of Commerce банкін құрды. Жаңа банк елдегі барлық банктер арасында ең көп ресурстар мен бөлімшелерге ие болды.

1964 жылы банк [[Квебек]]тегі [[Әулие Лаврентий өзені]]нің солтүстік жағалауында MV ''Jean Brilliant'' жолаушылар кемесін пайдаланып, жылжымалы бөлімше қызметін көрсетті.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf |title=CIBC 150 Short Story |access-date=2017-05-17 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170808153155/https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf |archive-date=2017-08-08 }}&lt;/ref&gt; Ол 5 000 клиентке қызмет көрсететін Канададағы жалғыз жылжымалы бөлімше ретінде сипатталды. 1967 жылы Канада мен CIBC өздерінің жүз жылдық мерейтойларын атап өтті, ал CIBC [[Expo 67]] көрмесінің аумағында бөлімшесі болған жалғыз жарғылық банк болды. Осы кезеңде компьютерлендіру банк қызметтерін өзгерте бастады және Торонтодағы Йонг-стрит пен Блур-стриттегі бөлімше клиенттердің банк кітапшаларын компьютер арқылы жаңартқан алғашқы канадалық банк бөлімшесі болды. Бұл бөлімшелер арасындағы банк қызметінің енгізілуін де білдірді. Онжылдық аяқталғанға дейін CIBC кейіннен банкоматқа айналған алғашқы тәулік бойы жұмыс істейтін қолма-қол ақша беру құрылғысын енгізді.

Бірігуден кейін жаңа банк жаңа штаб-пәтер салуды жоспарлады. Commerce Court North ғимаратын сақтап қалуды көздеген банк үш ғимараттан тұратын кешеннің жобасын әзірлеу үшін сәулетші И. М. Пейді жалдады. Нәтижесінде бұрыннан бар ғимаратты толықтыратын көгалдандырылған ауласы бар Commerce Court кешені пайда болды, оның құрамына жаңадан салынған биіктігі 786 фут (240 м) Commerce Court West ғимараты да кірді. 1973 жылы құрылысы аяқталған кезде 57 қабатты ғимарат Канададағы ең биік, сондай-ақ әлемдегі тот баспайтын болатпен қапталған ең ірі ғимарат болды.
[[Сурет:Toronto - ON - Commerce Court West.jpg|thumb|upright|[[Фронт-стрит]] пен [[Бей-стрит]]тен Commerce Court West көрінісі. Ғимарат 1973 жылдан 2021 жылға дейін CIBC-тің штаб-пәтері ретінде пайдаланылды.]]
1987 жылы банктерді, инвестициялық дилерлерді, сенімгерлік компанияларды және сақтандыру компанияларын бөлек ұстау талабын жойған федералдық және провинциялық реттеушілік өзгерістер күшіне енді. CIBC бұл мүмкіндікті тез пайдаланып, инвестициялық дилер CIBC Securities-ті басқарып, халыққа қызмет көрсеткен алғашқы канадалық банк болды.

1988 жылы CIBC [[Wood Gundy]] компаниясының акцияларының басым бөлігін сатып алып, андеррайтинг саласындағы беделі жоғары атау мен танымалдылыққа ие болды. Көп ұзамай корпорация Wood Gundy мен CIBC Securities компанияларын [[CIBC Wood Gundy]] атауымен біріктірді. 1997 жылы ол CIBC Oppenheimer болып өзгертілді,&lt;ref name=truell&gt;{{cite news| title=Canadian Bank Is Expected to Buy Oppenheimer| url=https://www.nytimes.com/1997/07/19/business/canadian-bank-is-expected-to-buy-oppenheimer.html| last=Truell| first=Peter| date=19 July 1997| work=[[The New York Times]]| access-date=2013-11-21| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20141031020338/http://www.nytimes.com/1997/07/19/business/canadian-bank-is-expected-to-buy-oppenheimer.html| archive-date=31 October 2014}}&lt;/ref&gt; кейіннен [[CIBC World Markets]] атауына ие болды.

1992 жылы CIBC автоматтандырылған телефон арқылы банк қызметін ұсынуды бастады; 1995 жылы банк өзінің веб-сайтын іске қосты, ал көп ұзамай интернет арқылы банк қызметтерін ұсына бастады. 1996 жылы CIBC [[Hewlett-Packard]] және Fiserv Canada компанияларымен бірлесіп, HP Intria Items компаниясын құрды. 2005 жылы CIBC Fiserv Canada компаниясының осы компаниядағы акцияларын сатып алып, нәтижесінде Intria Items CIBC-тің бөлімшесіне айналды. 1998 жылы CIBC [[Loblaws]] компаниясымен бірлесіп, [[President's Choice Financial]] компаниясын құрды және оны Оттава аймағындағы 28 дүкенде іске қосты.

1998 жылы CIBC [[Toronto-Dominion Bank]] банкімен бірігуге келісті. Алайда [[Канада үкіметі]] [[Канада қаржы министрі|қаржы министрі]] [[Пол Мартин]]нің ұсынысы бойынша бұл бірігуге, сондай-ақ [[Bank of Montreal]] мен [[Royal Bank of Canada]] арасында ұсынылған басқа бірігуге де канадалықтардың мүддесіне сай келмейді деген негізбен тосқауыл қойды.&lt;ref name=pound&gt;{{cite book |title=The Fitzhenry &amp; Whiteside Book of Canadian Facts and Dates |editor-last=Pound |editor-first=Richard W. |publisher=Fitzhenry and Whiteside |year=2005 |isbn=978-155041171-3 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/fitzhenrywhitesi0003unse }}&lt;/ref&gt;

==== XXI ғасыр ====
2000 жылы CIBC банктік сектордағы қауіпсіз транзакциялар жүйелеріне маманданған Нью-Йоркте орналасқан Aplettix Inc. компаниясымен келісім жасасты; алайда кейіннен бұл серіктестік [[VeriSign]] сияқты балама шешімдердің пайдасына тоқтатылды.

2000 жылдардың басында банк өзінің бизнес-стратегиясына кірмейтін жылжымайтын мүлік пен инвестициялардан бас тарта бастады. 2000 жылы CIBC өзінің 10 пайыздық үлесін [[Rogers Media]] компаниясына сатты. CIBC 1977 жылы құрылған кезінен бастап [[Major League Baseball]] лигасының [[Toronto Blue Jays]] клубының [[Labatt Brewing Company|Labatt's Breweries]] серіктесімен бірге миноритарлық акционері болды. [[The Kingbridge Centre|CIBC Leadership Centre]] орталығын [[King City, Ontario|Кинг-Сити]]де 2001 жылы Benchmark Hospitality компаниясына сатты. 2002 жылы CIBC Amicus FSB қызметін тоқтатып, оның активтерін E*Trade Bank-ке сатты. Amicus FSB 1999 жылы [[Америка Құрама Штаттары]]нда [[Winn Dixie]] және [[Safeway Inc.]] компанияларымен бірлесіп Marketplace Bank және Safeway Select Bank брендтерімен құрылды. Сол жылы CIBC [[TSYS]] компаниясымен [[Колумбус (Джорджия)|Колумбус]] қаласында кредиттік карталарды өңдеу операцияларын аутсорсингке беру туралы 10 жылдық келісім жасасты.

2004 жылы банк [[Juniper Bank|Juniper Financial Corporation]] компаниясын [[Barclays Bank]] банкіне сатты. Juniper Financial компаниясын CIBC бұған дейін 2001 жылы сатып алған болатын.&lt;ref name=IEstaff&gt;{{cite news| title=CIBC completes sale of ownership in Juniper Financial| url=http://www.investmentexecutive.com/-/news-26740| work=[[Investment Executive]]| date=1 December 2004| access-date=2013-11-21| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20160313032242/http://www.investmentexecutive.com/-/news-26740| archive-date=13 March 2016| df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; 2004 жылдың соңында банк EDULINX Canada Corporation компаниясын [[Nelnet, Inc.]] компаниясының канадалық бөлімшесі Nelnet Canada Inc.-ке сатты. [[Li Ka Shing]] жиырма жылдан астам уақыт бойы банктің ең ірі шетелдік акционері болды, алайда 2005 жылдың басында ол өзінің үлесін (шамамен 1,2 млрд канадалық доллар) канадалық қайырымдылық ұйымы Li Ka Shing Foundation қорын құру үшін сатты. CIBC Ли Ка-Шиннің [[Husky Energy]] сияқты Канаданың көптеген кәсіпорындарын қаржыландыру үшін таңдаған банкі болды. Ли Ка-Шин 1999 жылы CIBC-тің бас атқарушы директоры қызметіне Al Flood-тың орнына жеке тұлғаларға және бизнеске қызмет көрсету жөніндегі банк ісінің басшысы [[Holger Kluge]]нің тағайындалуын қолдағаны хабарланды.

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>o3vnp33ceoq62pdklg5yp0lba4x2v2n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643233</id>
      <parentid>3643232</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T19:25:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* XXI ғасыр */</comment>
      <origin>3643233</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27579" sha1="l6hi6hz5zg08cze9zrvcgszfvbprksw" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Canadian Imperial Bank of Commerce
 |логотипі           = 
 |суреті             = CIBC Square 2025-04-20.jpg
 |сурет атауы        = [[CIBC Square]] ғимаратындағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = TSX: CM&lt;br&gt;{{NYSE|CM}}&lt;br&gt;[[S&amp;P/TSX 60]] компоненті
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[1 маусым]] [[1961 жыл|1961]]&lt;ref name=&quot;A new bank&quot;&gt;{{cite web|title=A New Bank, 1961–1986|url=http://www.cibc.com:80/ca/inside-cibc/history/story-cibc-3.html|website=The Story of CIBC|publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce|access-date=August 31, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20050209115927/http://www.cibc.com/ca/inside-cibc/history/story-cibc-3.html|archive-date=February 9, 2005|quote=On June 1, 1961, the Canadian Imperial Bank of Commerce was formed through the merger of The Canadian Bank of Commerce and the Imperial Bank of Canada.|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Canadian Imperial Bank of Commerce (CIBC) (CM)|url=http://markets.businessinsider.com/stock/cm-quote|website=Markets Insider|publisher=Business Insider|access-date=September 2, 2017|quote=Canadian Imperial Bank of Commerce was founded on June 1, 1961 and is headquartered in Toronto, Canada.|archive-url=https://web.archive.org/web/20170902224418/http://markets.businessinsider.com/stock/cm-quote|archive-date=September 2, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot;&gt;{{cite web|last1=Bonham|first1=Mark S.|title=Canadian Imperial Bank of Commerce (CIBC)|url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/canadian-imperial-bank-of-commerce/|website=[[The Canadian Encyclopedia]]|access-date=August 19, 2019|quote=It was created through the 1961 merger of two Ontario-based banks, the Canadian Bank of Commerce and the Imperial Bank of Canada, the largest merger of two chartered banks in Canada's history.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=chronology&gt;{{cite web| url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf| title=A Short History of CIBC| access-date=17 May 2017| publisher=CIBC| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20170808153155/https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf| archive-date=8 August 2017}}&lt;/ref&gt;{{efn|The Canadian Imperial Bank of Commerce was established on June 1, 1961, through the merger of the [[Canadian Bank of Commerce]] and the [[Imperial Bank of Canada]]; the former was established in 1867 and the latter in 1873.}}
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = {{Байрақ|Канада}}: [[Торонто]], [[Онтарио]]
 |басты адамдары     = Harry Culham (президент және [[бас атқарушы директор|CEO]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/en/about-cibc/corporate-profile/executive-team/harry-culham.html|title=Harry Culham &amp;#124; Executive Team|website=Cibc.com|access-date=June 30, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;[[Katharine Stevenson]] (директорлар кеңесінің төрайымы)&lt;ref name=&quot;results&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/investor_relations/pdfs/quarterly_results/2020/ar-20-en.pdf| title=2020 Annual Report}}&lt;/ref&gt;
 |саласы             = қаржылық қызметтер
 |өнімі              = {{ubl | [[Активтерді басқару]] | [[Банк ісі|Банк қызметі]] | [[Тауар (экономика)|Тауарлар]] | [[Несие картасы|Несие карталары]] | [[Акциялар саудасы]] | [[Сақтандыру]] | [[Инвестицияларды басқару]] | [[Ипотекалық несие]] | [[Өзара қорлар]] | [[Биржада саудаланатын қор|Биржада саудаланатын қорлар]] | [[Индекстік қор]]лар | [[Жекеменшік капитал]] | [[Тәуекелдерді басқару]] | [[Байлықты басқару]] }}
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 64,41 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=Annual Report 2025 |url=https://www.cibc.com/content/dam/cibc-public-assets/about-cibc/investor-relations/pdfs/quarterly-results/2025/ar-25-en.pdf |date=December 3, 2025 |publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce |access-date=February 5, 2026}}&lt;/ref&gt;
 |айналым            = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 29,13 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 8,45 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |активтер           = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 1,117 трлн (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 49 824 (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынышты компания = {{Unbulleted list|[[CIBC Bank USA]]|CIBC Investments (Cayman) Limited&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Cayman Holdings Limited&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Trust Corporation&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC World Markets plc&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Asset Management Inc.&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;}}
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі = 
 |ізбасары           = {{Unbulleted list|[[Canadian Bank of Commerce]]|[[Imperial Bank of Canada]]}}
 |бөлімшелер         = 
 |статус              = 
 |тілдер              = 
 |қарызы              = 
 |жарнама            = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = {{URL|https://cibc.com/}}
 |Ортаққор           = 
}}
'''Canadian Imperial Bank of Commerce''' ('''CIBC'''; {{lang-fr|Banque canadienne impériale de commerce}}) — штаб-пәтері [[Торонто]] қаласының [[Financial District, Toronto|Қаржы ауданындағы]] [[CIBC Square]] кешенінде орналасқан канадалық [[көпұлтты корпорация|көпұлтты]] банк және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы.&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot; /&gt; Canadian Imperial Bank of Commerce 1961 жылы [[Canadian Bank of Commerce]] (1867 жылы құрылған) пен [[Imperial Bank of Canada]] (1873 жылы құрылған) банктерінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Бұл Канада тарихындағы жарғылық банктер арасындағы ең ірі бірігу болды.&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=CIBC History |url=http://www.cibc.com:80/ca/inside-cibc/history.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050206162104/http://www.cibc.com/ca/inside-cibc/history.html |archive-date=February 6, 2005 |publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce}}&lt;/ref&gt; Ол Торонтода құрылған «[[Канаданың Үлкен бестігі|Үлкен бестікке]]» кіретін екі банктің бірі, екіншісі — [[Toronto-Dominion Bank]].

Банктің төрт стратегиялық бизнес-бөлімшесі бар: Канаданың жеке тұлғаларға және бизнеске қызмет көрсету жөніндегі банк ісі, Канаданың коммерциялық банк ісі және активтерді басқару, АҚШ-тың коммерциялық банк ісі және активтерді басқару, сондай-ақ капитал нарықтары.&lt;ref name=&quot;results&quot; /&gt; Оның [[АҚШ]], [[Кариб теңізі]], [[Азия]] және [[Ұлыбритания]]да халықаралық операциялары бар. CIBC бүкіл әлем бойынша 15 миллион клиентке қызмет көрсетеді және онда 50 000 қызметкер жұмыс істейді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/en/about-cibc/corporate-profile/quick-facts.html|title=CIBC Quick Facts |website=Cibc.com|access-date=June 30, 2026}}&lt;/ref&gt; Компания [[Forbes Global 2000|2013 жылғы ''Forbes'' Global 2000]] рейтингінде 172-орынға ие болды.&lt;ref name=&quot;forbes&quot;&gt;{{cite news| url=https://www.forbes.com/global2000#page:1_sort:0_direction:asc_search:_filter:All%20industries_filter:Canada_filter:All%20states| title=Forbes Global 2000 List, 2013 edition| work=[[Forbes]]| date=17 April 2013| access-date=2013-11-21| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20130502235547/http://www.forbes.com/global2000/#page:1_sort:0_direction:asc_search:_filter:All%20industries_filter:Canada_filter:All%20states| archive-date=2 May 2013}}&lt;/ref&gt;

CIBC-тің [[Канададағы маршруттау нөмірі|институт нөмірі]] — 010, ал [[SWIFT коды]] — CIBCCATT.

== Бұрынғы банктер ==
=== Imperial Bank of Canada ===
Imperial Bank of Canada банкін [[Генри Старк Хоуланд]] 1873 жылы Торонтода құрды. Банк өз кеңселерін Уэллингтон-стриттегі Exchange Building ғимаратына орналастырып, 1936 жылға дейін сол жерде болды. Сол жылы банк Кинг-стрит пен Бей-стрит қиылысындағы жаңа ғимаратқа көшті. Кейін CIBC 1973 жылы осы жерде Commerce Court West ғимаратын салды. Imperial бірнеше банкті, соның ішінде Niagara District Bank (1875) пен [[Weyburn Security Bank]] (1931) банктерін, сондай-ақ [[Barclays]] компаниясының Канададағы операцияларын (1956) сатып алды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Imperial елдегі активтерді басқаруда шамамен 270 миллиард доллар болатын бесінші ірі банк болды.&lt;ref&gt;Watt Hugh McCollum, ''Who Owns Canada?'', (Woodsworth House Publishers, 1947), 17.&lt;/ref&gt;

=== Canadian Bank of Commerce ===
[[Уильям Макмастер]] [[Bank of Montreal]] банкіне бәсекелес ретінде 1867 жылғы 15 мамырда Торонтода жұмысын бастаған Canadian Bank of Commerce банкін құрды; 1874 жылға қарай оның 24 бөлімшесі болды. Canadian Bank of Commerce банкінің бұрынғы вице-президенті [[Генри Старк Хоуланд]] құрған Imperial Bank of Canada 1875 жылғы 18 наурызда Торонтода жұмысын бастады. 1895 жылдың соңына қарай Canadian Bank of Commerce банкінің 58, ал Imperial Bank of Canada банкінің 18 бөлімшесі болды. [[Юкон]]дағы 1896 жылғы алтын өндіру қарқыны Доминион үкіметін Canadian Bank of Commerce банкінен [[Доусон-Сити]]де бөлімше ашуды сұрауға итермеледі.

[[Wood, Gundy &amp; Company]], CIBC-тің инвестициялық банк ісі бөлімшесінің ізашары, 1905 жылғы 1 ақпанда өз жұмысын бастады. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Жеңіс қарыздарын ұйымдастыруда маңызды әрі белсенді рөл атқарды.

1920 жылдардағы сатып алулардың нәтижесінде Commerce Bank Канададағы 700-ден астам жергілікті бөлімшесі бар ең ірі бөлімшелер желілерінің біріне айналды; осы кезеңде банк Кубада, Ямайкада, Барбадоста және Тринидадта халықаралық бөлімшелерін ашты.

Canadian Bank of Commerce 1931 жылы Торонтода өзінің жаңа штаб-пәтерін ашты. 32-қабаттағы бақылау алаңы қалаға жоғарыдан көрініс тамашалауға келген келушілердің назарын аударды. Биіктігі 145 метр (476 фут) болған бұл ғимарат 1962 жылы Монреальдағы CIBC Tower құрылысы аяқталғанға дейін Ұлттар Достастығындағы ең биік ғимарат болды.

1936 жылы Commerce жеке тұлғаларға несие беру бөлімін құрған алғашқы канадалық банк болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін екі банк те жаңа бөлімшелер ашты. 1871 жылы банктерге ипотекалық несие беру қызметін жүзеге асыруға тыйым салынғанына қарамастан, енді Канада үкіметі оларды ипотекалық қызметтер көрсетуге шақырды. Осылайша, 1954 жылы канадалық банктер жаңа құрылыс нысандарына ипотекалық несие бере бастады.

== Банк тарихы ==
=== Imperial Bank of Canada және Canadian Bank of Commerce банктерінің бірігуі ===
Imperial Bank of Canada мен Canadian Bank of Commerce банктерінің бірігуінің бастауында [[Barclays|Barclays Bank]] банкінің әрекеттері тұрды. Barclays 1929 жылы Канадада қызметін бастады, алайда 1956 жылы Канададағы операцияларын Imperial Bank of Canada банкіне сатты. Barclays төлемнің бір бөлігін Imperial Bank of Canada акцияларымен алды. 1960 жылы Barclays Imperial Bank of Canada директорлар кеңесіне хабарламастан, оның акцияларын ашық нарықта қосымша сатып ала бастады. Imperial Bank of Canada басқарма төрағасы [[Л. Стюарт Маккерси]] Barclays компаниясы Imperial Bank of Canada-ны иемденуге әрекет жасап жатыр деп есептеді. Mackersy Imperial Bank of Canada сияқты шағын банктің басқа компанияның иелігіне өтуі сөзсіз деп санады, бірақ британдық емес, канадалық мүдделермен жұмыс істеуді жөн көрді.&lt;ref&gt;Arnold Edinborough, ''A History of the Canadian Imperial Bank of Commerce: Volume IV, 1931-1973'', (Canadian Imperial Bank of Commerce, 1995), 174.&lt;/ref&gt; 1960 жылғы қазанда Mackersy Canadian Bank of Commerce банкінің президенті әрі басқарма төрағасы [[Нил Дж. Маккиннон]]ға екі банкті біріктіру туралы ұсыныс жасады. Олардың алғашқы кездесуі [[Форест-Хилл]]дегі Дунвеган-роуд, 116 мекенжайындағы Маккиннонның үйінде құпия түрде өтті, бұл үй CIBC-тің туған жеріне айналды. Mackersyдің айтуынша, ол мен Маккиннон он минут ішінде банктерін біріктіру туралы келісімге келген.&lt;ref&gt;Edinborough, 176.&lt;/ref&gt;

=== CIBC операциялары ===
1961 жылғы 1 маусымда Canadian Bank of Commerce пен Imperial Bank of Canada бірігіп, Канада бойынша 1 200-ден астам бөлімшесі бар Canadian Imperial Bank of Commerce банкін құрды. Жаңа банк елдегі барлық банктер арасында ең көп ресурстар мен бөлімшелерге ие болды.

1964 жылы банк [[Квебек]]тегі [[Әулие Лаврентий өзені]]нің солтүстік жағалауында MV ''Jean Brilliant'' жолаушылар кемесін пайдаланып, жылжымалы бөлімше қызметін көрсетті.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf |title=CIBC 150 Short Story |access-date=2017-05-17 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170808153155/https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf |archive-date=2017-08-08 }}&lt;/ref&gt; Ол 5 000 клиентке қызмет көрсететін Канададағы жалғыз жылжымалы бөлімше ретінде сипатталды. 1967 жылы Канада мен CIBC өздерінің жүз жылдық мерейтойларын атап өтті, ал CIBC [[Expo 67]] көрмесінің аумағында бөлімшесі болған жалғыз жарғылық банк болды. Осы кезеңде компьютерлендіру банк қызметтерін өзгерте бастады және Торонтодағы Йонг-стрит пен Блур-стриттегі бөлімше клиенттердің банк кітапшаларын компьютер арқылы жаңартқан алғашқы канадалық банк бөлімшесі болды. Бұл бөлімшелер арасындағы банк қызметінің енгізілуін де білдірді. Онжылдық аяқталғанға дейін CIBC кейіннен банкоматқа айналған алғашқы тәулік бойы жұмыс істейтін қолма-қол ақша беру құрылғысын енгізді.

Бірігуден кейін жаңа банк жаңа штаб-пәтер салуды жоспарлады. Commerce Court North ғимаратын сақтап қалуды көздеген банк үш ғимараттан тұратын кешеннің жобасын әзірлеу үшін сәулетші И. М. Пейді жалдады. Нәтижесінде бұрыннан бар ғимаратты толықтыратын көгалдандырылған ауласы бар Commerce Court кешені пайда болды, оның құрамына жаңадан салынған биіктігі 786 фут (240 м) Commerce Court West ғимараты да кірді. 1973 жылы құрылысы аяқталған кезде 57 қабатты ғимарат Канададағы ең биік, сондай-ақ әлемдегі тот баспайтын болатпен қапталған ең ірі ғимарат болды.
[[Сурет:Toronto - ON - Commerce Court West.jpg|thumb|upright|[[Фронт-стрит]] пен [[Бей-стрит]]тен Commerce Court West көрінісі. Ғимарат 1973 жылдан 2021 жылға дейін CIBC-тің штаб-пәтері ретінде пайдаланылды.]]
1987 жылы банктерді, инвестициялық дилерлерді, сенімгерлік компанияларды және сақтандыру компанияларын бөлек ұстау талабын жойған федералдық және провинциялық реттеушілік өзгерістер күшіне енді. CIBC бұл мүмкіндікті тез пайдаланып, инвестициялық дилер CIBC Securities-ті басқарып, халыққа қызмет көрсеткен алғашқы канадалық банк болды.

1988 жылы CIBC [[Wood Gundy]] компаниясының акцияларының басым бөлігін сатып алып, андеррайтинг саласындағы беделі жоғары атау мен танымалдылыққа ие болды. Көп ұзамай корпорация Wood Gundy мен CIBC Securities компанияларын [[CIBC Wood Gundy]] атауымен біріктірді. 1997 жылы ол CIBC Oppenheimer болып өзгертілді,&lt;ref name=truell&gt;{{cite news| title=Canadian Bank Is Expected to Buy Oppenheimer| url=https://www.nytimes.com/1997/07/19/business/canadian-bank-is-expected-to-buy-oppenheimer.html| last=Truell| first=Peter| date=19 July 1997| work=[[The New York Times]]| access-date=2013-11-21| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20141031020338/http://www.nytimes.com/1997/07/19/business/canadian-bank-is-expected-to-buy-oppenheimer.html| archive-date=31 October 2014}}&lt;/ref&gt; кейіннен [[CIBC World Markets]] атауына ие болды.

1992 жылы CIBC автоматтандырылған телефон арқылы банк қызметін ұсынуды бастады; 1995 жылы банк өзінің веб-сайтын іске қосты, ал көп ұзамай интернет арқылы банк қызметтерін ұсына бастады. 1996 жылы CIBC [[Hewlett-Packard]] және Fiserv Canada компанияларымен бірлесіп, HP Intria Items компаниясын құрды. 2005 жылы CIBC Fiserv Canada компаниясының осы компаниядағы акцияларын сатып алып, нәтижесінде Intria Items CIBC-тің бөлімшесіне айналды. 1998 жылы CIBC [[Loblaws]] компаниясымен бірлесіп, [[President's Choice Financial]] компаниясын құрды және оны Оттава аймағындағы 28 дүкенде іске қосты.

1998 жылы CIBC [[Toronto-Dominion Bank]] банкімен бірігуге келісті. Алайда [[Канада үкіметі]] [[Канада қаржы министрі|қаржы министрі]] [[Пол Мартин]]нің ұсынысы бойынша бұл бірігуге, сондай-ақ [[Bank of Montreal]] мен [[Royal Bank of Canada]] арасында ұсынылған басқа бірігуге де канадалықтардың мүддесіне сай келмейді деген негізбен тосқауыл қойды.&lt;ref name=pound&gt;{{cite book |title=The Fitzhenry &amp; Whiteside Book of Canadian Facts and Dates |editor-last=Pound |editor-first=Richard W. |publisher=Fitzhenry and Whiteside |year=2005 |isbn=978-155041171-3 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/fitzhenrywhitesi0003unse }}&lt;/ref&gt;

==== XXI ғасыр ====
2000 жылы CIBC банктік сектордағы қауіпсіз транзакциялар жүйелеріне маманданған Нью-Йоркте орналасқан Aplettix Inc. компаниясымен келісім жасасты; алайда кейіннен бұл серіктестік [[VeriSign]] сияқты балама шешімдердің пайдасына тоқтатылды.

2000 жылдардың басында банк өзінің бизнес-стратегиясына кірмейтін жылжымайтын мүлік пен инвестициялардан бас тарта бастады. 2000 жылы CIBC өзінің 10 пайыздық үлесін [[Rogers Media]] компаниясына сатты. CIBC 1977 жылы құрылған кезінен бастап [[Major League Baseball]] лигасының [[Toronto Blue Jays]] клубының [[Labatt Brewing Company|Labatt's Breweries]] серіктесімен бірге миноритарлық акционері болды. [[The Kingbridge Centre|CIBC Leadership Centre]] орталығын [[King City, Ontario|Кинг-Сити]]де 2001 жылы Benchmark Hospitality компаниясына сатты. 2002 жылы CIBC Amicus FSB қызметін тоқтатып, оның активтерін E*Trade Bank-ке сатты. Amicus FSB 1999 жылы [[Америка Құрама Штаттары]]нда [[Winn Dixie]] және [[Safeway Inc.]] компанияларымен бірлесіп Marketplace Bank және Safeway Select Bank брендтерімен құрылды. Сол жылы CIBC [[TSYS]] компаниясымен [[Колумбус (Джорджия)|Колумбус]] қаласында кредиттік карталарды өңдеу операцияларын аутсорсингке беру туралы 10 жылдық келісім жасасты.

2004 жылы банк [[Juniper Bank|Juniper Financial Corporation]] компаниясын [[Barclays Bank]] банкіне сатты. Juniper Financial компаниясын CIBC бұған дейін 2001 жылы сатып алған болатын.&lt;ref name=IEstaff&gt;{{cite news| title=CIBC completes sale of ownership in Juniper Financial| url=http://www.investmentexecutive.com/-/news-26740| work=[[Investment Executive]]| date=1 December 2004| access-date=2013-11-21| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20160313032242/http://www.investmentexecutive.com/-/news-26740| archive-date=13 March 2016| df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; 2004 жылдың соңында банк EDULINX Canada Corporation компаниясын [[Nelnet, Inc.]] компаниясының канадалық бөлімшесі Nelnet Canada Inc.-ке сатты. [[Li Ka Shing]] жиырма жылдан астам уақыт бойы банктің ең ірі шетелдік акционері болды, алайда 2005 жылдың басында ол өзінің үлесін (шамамен 1,2 млрд канадалық доллар) канадалық қайырымдылық ұйымы Li Ka Shing Foundation қорын құру үшін сатты. CIBC Ли Ка-Шиннің [[Husky Energy]] сияқты Канаданың көптеген кәсіпорындарын қаржыландыру үшін таңдаған банкі болды. Ли Ка-Шин 1999 жылы CIBC-тің бас атқарушы директоры қызметіне Al Flood-тың орнына жеке тұлғаларға және бизнеске қызмет көрсету жөніндегі банк ісінің басшысы [[Holger Kluge]]нің тағайындалуын қолдағаны хабарланды.

CIBC 2006 жылғы қазанда өзінің корпоративтік және сатып алу мақсатындағы кредиттік карталар бизнесін [[U.S. Bancorp|U.S. Bank Canada]] компаниясына сатты. Бұл бизнес бұған дейін [[Royal Bank of Canada]] банкінен сатып алынған бизнеске арналған төлем карталарымен біріктірілді. Сол жылы [[Нью-Йорк қор биржасы]]ндағы CIBC акцияларының тикерлік таңбасы ''BCM''-нен ''CM''-ге өзгертіліп, [[Торонто қор биржасы]]ндағы тикерлік таңбасына сәйкестендірілді.

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>l6hi6hz5zg08cze9zrvcgszfvbprksw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643234</id>
      <parentid>3643233</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T19:26:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* XXI ғасыр */</comment>
      <origin>3643234</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27848" sha1="na9liagd00kegwfco0hlcjcggk227l5" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Canadian Imperial Bank of Commerce
 |логотипі           = 
 |суреті             = CIBC Square 2025-04-20.jpg
 |сурет атауы        = [[CIBC Square]] ғимаратындағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = TSX: CM&lt;br&gt;{{NYSE|CM}}&lt;br&gt;[[S&amp;P/TSX 60]] компоненті
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[1 маусым]] [[1961 жыл|1961]]&lt;ref name=&quot;A new bank&quot;&gt;{{cite web|title=A New Bank, 1961–1986|url=http://www.cibc.com:80/ca/inside-cibc/history/story-cibc-3.html|website=The Story of CIBC|publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce|access-date=August 31, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20050209115927/http://www.cibc.com/ca/inside-cibc/history/story-cibc-3.html|archive-date=February 9, 2005|quote=On June 1, 1961, the Canadian Imperial Bank of Commerce was formed through the merger of The Canadian Bank of Commerce and the Imperial Bank of Canada.|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Canadian Imperial Bank of Commerce (CIBC) (CM)|url=http://markets.businessinsider.com/stock/cm-quote|website=Markets Insider|publisher=Business Insider|access-date=September 2, 2017|quote=Canadian Imperial Bank of Commerce was founded on June 1, 1961 and is headquartered in Toronto, Canada.|archive-url=https://web.archive.org/web/20170902224418/http://markets.businessinsider.com/stock/cm-quote|archive-date=September 2, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot;&gt;{{cite web|last1=Bonham|first1=Mark S.|title=Canadian Imperial Bank of Commerce (CIBC)|url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/canadian-imperial-bank-of-commerce/|website=[[The Canadian Encyclopedia]]|access-date=August 19, 2019|quote=It was created through the 1961 merger of two Ontario-based banks, the Canadian Bank of Commerce and the Imperial Bank of Canada, the largest merger of two chartered banks in Canada's history.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=chronology&gt;{{cite web| url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf| title=A Short History of CIBC| access-date=17 May 2017| publisher=CIBC| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20170808153155/https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf| archive-date=8 August 2017}}&lt;/ref&gt;{{efn|The Canadian Imperial Bank of Commerce was established on June 1, 1961, through the merger of the [[Canadian Bank of Commerce]] and the [[Imperial Bank of Canada]]; the former was established in 1867 and the latter in 1873.}}
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = {{Байрақ|Канада}}: [[Торонто]], [[Онтарио]]
 |басты адамдары     = Harry Culham (президент және [[бас атқарушы директор|CEO]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/en/about-cibc/corporate-profile/executive-team/harry-culham.html|title=Harry Culham &amp;#124; Executive Team|website=Cibc.com|access-date=June 30, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;[[Katharine Stevenson]] (директорлар кеңесінің төрайымы)&lt;ref name=&quot;results&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/investor_relations/pdfs/quarterly_results/2020/ar-20-en.pdf| title=2020 Annual Report}}&lt;/ref&gt;
 |саласы             = қаржылық қызметтер
 |өнімі              = {{ubl | [[Активтерді басқару]] | [[Банк ісі|Банк қызметі]] | [[Тауар (экономика)|Тауарлар]] | [[Несие картасы|Несие карталары]] | [[Акциялар саудасы]] | [[Сақтандыру]] | [[Инвестицияларды басқару]] | [[Ипотекалық несие]] | [[Өзара қорлар]] | [[Биржада саудаланатын қор|Биржада саудаланатын қорлар]] | [[Индекстік қор]]лар | [[Жекеменшік капитал]] | [[Тәуекелдерді басқару]] | [[Байлықты басқару]] }}
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 64,41 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=Annual Report 2025 |url=https://www.cibc.com/content/dam/cibc-public-assets/about-cibc/investor-relations/pdfs/quarterly-results/2025/ar-25-en.pdf |date=December 3, 2025 |publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce |access-date=February 5, 2026}}&lt;/ref&gt;
 |айналым            = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 29,13 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 8,45 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |активтер           = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 1,117 трлн (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 49 824 (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынышты компания = {{Unbulleted list|[[CIBC Bank USA]]|CIBC Investments (Cayman) Limited&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Cayman Holdings Limited&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Trust Corporation&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC World Markets plc&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Asset Management Inc.&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;}}
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі = 
 |ізбасары           = {{Unbulleted list|[[Canadian Bank of Commerce]]|[[Imperial Bank of Canada]]}}
 |бөлімшелер         = 
 |статус              = 
 |тілдер              = 
 |қарызы              = 
 |жарнама            = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = {{URL|https://cibc.com/}}
 |Ортаққор           = 
}}
'''Canadian Imperial Bank of Commerce''' ('''CIBC'''; {{lang-fr|Banque canadienne impériale de commerce}}) — штаб-пәтері [[Торонто]] қаласының [[Financial District, Toronto|Қаржы ауданындағы]] [[CIBC Square]] кешенінде орналасқан канадалық [[көпұлтты корпорация|көпұлтты]] банк және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы.&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot; /&gt; Canadian Imperial Bank of Commerce 1961 жылы [[Canadian Bank of Commerce]] (1867 жылы құрылған) пен [[Imperial Bank of Canada]] (1873 жылы құрылған) банктерінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Бұл Канада тарихындағы жарғылық банктер арасындағы ең ірі бірігу болды.&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=CIBC History |url=http://www.cibc.com:80/ca/inside-cibc/history.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050206162104/http://www.cibc.com/ca/inside-cibc/history.html |archive-date=February 6, 2005 |publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce}}&lt;/ref&gt; Ол Торонтода құрылған «[[Канаданың Үлкен бестігі|Үлкен бестікке]]» кіретін екі банктің бірі, екіншісі — [[Toronto-Dominion Bank]].

Банктің төрт стратегиялық бизнес-бөлімшесі бар: Канаданың жеке тұлғаларға және бизнеске қызмет көрсету жөніндегі банк ісі, Канаданың коммерциялық банк ісі және активтерді басқару, АҚШ-тың коммерциялық банк ісі және активтерді басқару, сондай-ақ капитал нарықтары.&lt;ref name=&quot;results&quot; /&gt; Оның [[АҚШ]], [[Кариб теңізі]], [[Азия]] және [[Ұлыбритания]]да халықаралық операциялары бар. CIBC бүкіл әлем бойынша 15 миллион клиентке қызмет көрсетеді және онда 50 000 қызметкер жұмыс істейді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/en/about-cibc/corporate-profile/quick-facts.html|title=CIBC Quick Facts |website=Cibc.com|access-date=June 30, 2026}}&lt;/ref&gt; Компания [[Forbes Global 2000|2013 жылғы ''Forbes'' Global 2000]] рейтингінде 172-орынға ие болды.&lt;ref name=&quot;forbes&quot;&gt;{{cite news| url=https://www.forbes.com/global2000#page:1_sort:0_direction:asc_search:_filter:All%20industries_filter:Canada_filter:All%20states| title=Forbes Global 2000 List, 2013 edition| work=[[Forbes]]| date=17 April 2013| access-date=2013-11-21| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20130502235547/http://www.forbes.com/global2000/#page:1_sort:0_direction:asc_search:_filter:All%20industries_filter:Canada_filter:All%20states| archive-date=2 May 2013}}&lt;/ref&gt;

CIBC-тің [[Канададағы маршруттау нөмірі|институт нөмірі]] — 010, ал [[SWIFT коды]] — CIBCCATT.

== Бұрынғы банктер ==
=== Imperial Bank of Canada ===
Imperial Bank of Canada банкін [[Генри Старк Хоуланд]] 1873 жылы Торонтода құрды. Банк өз кеңселерін Уэллингтон-стриттегі Exchange Building ғимаратына орналастырып, 1936 жылға дейін сол жерде болды. Сол жылы банк Кинг-стрит пен Бей-стрит қиылысындағы жаңа ғимаратқа көшті. Кейін CIBC 1973 жылы осы жерде Commerce Court West ғимаратын салды. Imperial бірнеше банкті, соның ішінде Niagara District Bank (1875) пен [[Weyburn Security Bank]] (1931) банктерін, сондай-ақ [[Barclays]] компаниясының Канададағы операцияларын (1956) сатып алды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Imperial елдегі активтерді басқаруда шамамен 270 миллиард доллар болатын бесінші ірі банк болды.&lt;ref&gt;Watt Hugh McCollum, ''Who Owns Canada?'', (Woodsworth House Publishers, 1947), 17.&lt;/ref&gt;

=== Canadian Bank of Commerce ===
[[Уильям Макмастер]] [[Bank of Montreal]] банкіне бәсекелес ретінде 1867 жылғы 15 мамырда Торонтода жұмысын бастаған Canadian Bank of Commerce банкін құрды; 1874 жылға қарай оның 24 бөлімшесі болды. Canadian Bank of Commerce банкінің бұрынғы вице-президенті [[Генри Старк Хоуланд]] құрған Imperial Bank of Canada 1875 жылғы 18 наурызда Торонтода жұмысын бастады. 1895 жылдың соңына қарай Canadian Bank of Commerce банкінің 58, ал Imperial Bank of Canada банкінің 18 бөлімшесі болды. [[Юкон]]дағы 1896 жылғы алтын өндіру қарқыны Доминион үкіметін Canadian Bank of Commerce банкінен [[Доусон-Сити]]де бөлімше ашуды сұрауға итермеледі.

[[Wood, Gundy &amp; Company]], CIBC-тің инвестициялық банк ісі бөлімшесінің ізашары, 1905 жылғы 1 ақпанда өз жұмысын бастады. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Жеңіс қарыздарын ұйымдастыруда маңызды әрі белсенді рөл атқарды.

1920 жылдардағы сатып алулардың нәтижесінде Commerce Bank Канададағы 700-ден астам жергілікті бөлімшесі бар ең ірі бөлімшелер желілерінің біріне айналды; осы кезеңде банк Кубада, Ямайкада, Барбадоста және Тринидадта халықаралық бөлімшелерін ашты.

Canadian Bank of Commerce 1931 жылы Торонтода өзінің жаңа штаб-пәтерін ашты. 32-қабаттағы бақылау алаңы қалаға жоғарыдан көрініс тамашалауға келген келушілердің назарын аударды. Биіктігі 145 метр (476 фут) болған бұл ғимарат 1962 жылы Монреальдағы CIBC Tower құрылысы аяқталғанға дейін Ұлттар Достастығындағы ең биік ғимарат болды.

1936 жылы Commerce жеке тұлғаларға несие беру бөлімін құрған алғашқы канадалық банк болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін екі банк те жаңа бөлімшелер ашты. 1871 жылы банктерге ипотекалық несие беру қызметін жүзеге асыруға тыйым салынғанына қарамастан, енді Канада үкіметі оларды ипотекалық қызметтер көрсетуге шақырды. Осылайша, 1954 жылы канадалық банктер жаңа құрылыс нысандарына ипотекалық несие бере бастады.

== Банк тарихы ==
=== Imperial Bank of Canada және Canadian Bank of Commerce банктерінің бірігуі ===
Imperial Bank of Canada мен Canadian Bank of Commerce банктерінің бірігуінің бастауында [[Barclays|Barclays Bank]] банкінің әрекеттері тұрды. Barclays 1929 жылы Канадада қызметін бастады, алайда 1956 жылы Канададағы операцияларын Imperial Bank of Canada банкіне сатты. Barclays төлемнің бір бөлігін Imperial Bank of Canada акцияларымен алды. 1960 жылы Barclays Imperial Bank of Canada директорлар кеңесіне хабарламастан, оның акцияларын ашық нарықта қосымша сатып ала бастады. Imperial Bank of Canada басқарма төрағасы [[Л. Стюарт Маккерси]] Barclays компаниясы Imperial Bank of Canada-ны иемденуге әрекет жасап жатыр деп есептеді. Mackersy Imperial Bank of Canada сияқты шағын банктің басқа компанияның иелігіне өтуі сөзсіз деп санады, бірақ британдық емес, канадалық мүдделермен жұмыс істеуді жөн көрді.&lt;ref&gt;Arnold Edinborough, ''A History of the Canadian Imperial Bank of Commerce: Volume IV, 1931-1973'', (Canadian Imperial Bank of Commerce, 1995), 174.&lt;/ref&gt; 1960 жылғы қазанда Mackersy Canadian Bank of Commerce банкінің президенті әрі басқарма төрағасы [[Нил Дж. Маккиннон]]ға екі банкті біріктіру туралы ұсыныс жасады. Олардың алғашқы кездесуі [[Форест-Хилл]]дегі Дунвеган-роуд, 116 мекенжайындағы Маккиннонның үйінде құпия түрде өтті, бұл үй CIBC-тің туған жеріне айналды. Mackersyдің айтуынша, ол мен Маккиннон он минут ішінде банктерін біріктіру туралы келісімге келген.&lt;ref&gt;Edinborough, 176.&lt;/ref&gt;

=== CIBC операциялары ===
1961 жылғы 1 маусымда Canadian Bank of Commerce пен Imperial Bank of Canada бірігіп, Канада бойынша 1 200-ден астам бөлімшесі бар Canadian Imperial Bank of Commerce банкін құрды. Жаңа банк елдегі барлық банктер арасында ең көп ресурстар мен бөлімшелерге ие болды.

1964 жылы банк [[Квебек]]тегі [[Әулие Лаврентий өзені]]нің солтүстік жағалауында MV ''Jean Brilliant'' жолаушылар кемесін пайдаланып, жылжымалы бөлімше қызметін көрсетті.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf |title=CIBC 150 Short Story |access-date=2017-05-17 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170808153155/https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf |archive-date=2017-08-08 }}&lt;/ref&gt; Ол 5 000 клиентке қызмет көрсететін Канададағы жалғыз жылжымалы бөлімше ретінде сипатталды. 1967 жылы Канада мен CIBC өздерінің жүз жылдық мерейтойларын атап өтті, ал CIBC [[Expo 67]] көрмесінің аумағында бөлімшесі болған жалғыз жарғылық банк болды. Осы кезеңде компьютерлендіру банк қызметтерін өзгерте бастады және Торонтодағы Йонг-стрит пен Блур-стриттегі бөлімше клиенттердің банк кітапшаларын компьютер арқылы жаңартқан алғашқы канадалық банк бөлімшесі болды. Бұл бөлімшелер арасындағы банк қызметінің енгізілуін де білдірді. Онжылдық аяқталғанға дейін CIBC кейіннен банкоматқа айналған алғашқы тәулік бойы жұмыс істейтін қолма-қол ақша беру құрылғысын енгізді.

Бірігуден кейін жаңа банк жаңа штаб-пәтер салуды жоспарлады. Commerce Court North ғимаратын сақтап қалуды көздеген банк үш ғимараттан тұратын кешеннің жобасын әзірлеу үшін сәулетші И. М. Пейді жалдады. Нәтижесінде бұрыннан бар ғимаратты толықтыратын көгалдандырылған ауласы бар Commerce Court кешені пайда болды, оның құрамына жаңадан салынған биіктігі 786 фут (240 м) Commerce Court West ғимараты да кірді. 1973 жылы құрылысы аяқталған кезде 57 қабатты ғимарат Канададағы ең биік, сондай-ақ әлемдегі тот баспайтын болатпен қапталған ең ірі ғимарат болды.
[[Сурет:Toronto - ON - Commerce Court West.jpg|thumb|upright|[[Фронт-стрит]] пен [[Бей-стрит]]тен Commerce Court West көрінісі. Ғимарат 1973 жылдан 2021 жылға дейін CIBC-тің штаб-пәтері ретінде пайдаланылды.]]
1987 жылы банктерді, инвестициялық дилерлерді, сенімгерлік компанияларды және сақтандыру компанияларын бөлек ұстау талабын жойған федералдық және провинциялық реттеушілік өзгерістер күшіне енді. CIBC бұл мүмкіндікті тез пайдаланып, инвестициялық дилер CIBC Securities-ті басқарып, халыққа қызмет көрсеткен алғашқы канадалық банк болды.

1988 жылы CIBC [[Wood Gundy]] компаниясының акцияларының басым бөлігін сатып алып, андеррайтинг саласындағы беделі жоғары атау мен танымалдылыққа ие болды. Көп ұзамай корпорация Wood Gundy мен CIBC Securities компанияларын [[CIBC Wood Gundy]] атауымен біріктірді. 1997 жылы ол CIBC Oppenheimer болып өзгертілді,&lt;ref name=truell&gt;{{cite news| title=Canadian Bank Is Expected to Buy Oppenheimer| url=https://www.nytimes.com/1997/07/19/business/canadian-bank-is-expected-to-buy-oppenheimer.html| last=Truell| first=Peter| date=19 July 1997| work=[[The New York Times]]| access-date=2013-11-21| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20141031020338/http://www.nytimes.com/1997/07/19/business/canadian-bank-is-expected-to-buy-oppenheimer.html| archive-date=31 October 2014}}&lt;/ref&gt; кейіннен [[CIBC World Markets]] атауына ие болды.

1992 жылы CIBC автоматтандырылған телефон арқылы банк қызметін ұсынуды бастады; 1995 жылы банк өзінің веб-сайтын іске қосты, ал көп ұзамай интернет арқылы банк қызметтерін ұсына бастады. 1996 жылы CIBC [[Hewlett-Packard]] және Fiserv Canada компанияларымен бірлесіп, HP Intria Items компаниясын құрды. 2005 жылы CIBC Fiserv Canada компаниясының осы компаниядағы акцияларын сатып алып, нәтижесінде Intria Items CIBC-тің бөлімшесіне айналды. 1998 жылы CIBC [[Loblaws]] компаниясымен бірлесіп, [[President's Choice Financial]] компаниясын құрды және оны Оттава аймағындағы 28 дүкенде іске қосты.

1998 жылы CIBC [[Toronto-Dominion Bank]] банкімен бірігуге келісті. Алайда [[Канада үкіметі]] [[Канада қаржы министрі|қаржы министрі]] [[Пол Мартин]]нің ұсынысы бойынша бұл бірігуге, сондай-ақ [[Bank of Montreal]] мен [[Royal Bank of Canada]] арасында ұсынылған басқа бірігуге де канадалықтардың мүддесіне сай келмейді деген негізбен тосқауыл қойды.&lt;ref name=pound&gt;{{cite book |title=The Fitzhenry &amp; Whiteside Book of Canadian Facts and Dates |editor-last=Pound |editor-first=Richard W. |publisher=Fitzhenry and Whiteside |year=2005 |isbn=978-155041171-3 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/fitzhenrywhitesi0003unse }}&lt;/ref&gt;

==== XXI ғасыр ====
2000 жылы CIBC банктік сектордағы қауіпсіз транзакциялар жүйелеріне маманданған Нью-Йоркте орналасқан Aplettix Inc. компаниясымен келісім жасасты; алайда кейіннен бұл серіктестік [[VeriSign]] сияқты балама шешімдердің пайдасына тоқтатылды.

2000 жылдардың басында банк өзінің бизнес-стратегиясына кірмейтін жылжымайтын мүлік пен инвестициялардан бас тарта бастады. 2000 жылы CIBC өзінің 10 пайыздық үлесін [[Rogers Media]] компаниясына сатты. CIBC 1977 жылы құрылған кезінен бастап [[Major League Baseball]] лигасының [[Toronto Blue Jays]] клубының [[Labatt Brewing Company|Labatt's Breweries]] серіктесімен бірге миноритарлық акционері болды. [[The Kingbridge Centre|CIBC Leadership Centre]] орталығын [[King City, Ontario|Кинг-Сити]]де 2001 жылы Benchmark Hospitality компаниясына сатты. 2002 жылы CIBC Amicus FSB қызметін тоқтатып, оның активтерін E*Trade Bank-ке сатты. Amicus FSB 1999 жылы [[Америка Құрама Штаттары]]нда [[Winn Dixie]] және [[Safeway Inc.]] компанияларымен бірлесіп Marketplace Bank және Safeway Select Bank брендтерімен құрылды. Сол жылы CIBC [[TSYS]] компаниясымен [[Колумбус (Джорджия)|Колумбус]] қаласында кредиттік карталарды өңдеу операцияларын аутсорсингке беру туралы 10 жылдық келісім жасасты.

2004 жылы банк [[Juniper Bank|Juniper Financial Corporation]] компаниясын [[Barclays Bank]] банкіне сатты. Juniper Financial компаниясын CIBC бұған дейін 2001 жылы сатып алған болатын.&lt;ref name=IEstaff&gt;{{cite news| title=CIBC completes sale of ownership in Juniper Financial| url=http://www.investmentexecutive.com/-/news-26740| work=[[Investment Executive]]| date=1 December 2004| access-date=2013-11-21| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20160313032242/http://www.investmentexecutive.com/-/news-26740| archive-date=13 March 2016| df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; 2004 жылдың соңында банк EDULINX Canada Corporation компаниясын [[Nelnet, Inc.]] компаниясының канадалық бөлімшесі Nelnet Canada Inc.-ке сатты. [[Li Ka Shing]] жиырма жылдан астам уақыт бойы банктің ең ірі шетелдік акционері болды, алайда 2005 жылдың басында ол өзінің үлесін (шамамен 1,2 млрд канадалық доллар) канадалық қайырымдылық ұйымы Li Ka Shing Foundation қорын құру үшін сатты. CIBC Ли Ка-Шиннің [[Husky Energy]] сияқты Канаданың көптеген кәсіпорындарын қаржыландыру үшін таңдаған банкі болды. Ли Ка-Шин 1999 жылы CIBC-тің бас атқарушы директоры қызметіне Al Flood-тың орнына жеке тұлғаларға және бизнеске қызмет көрсету жөніндегі банк ісінің басшысы [[Holger Kluge]]нің тағайындалуын қолдағаны хабарланды.

CIBC 2006 жылғы қазанда өзінің корпоративтік және сатып алу мақсатындағы кредиттік карталар бизнесін [[U.S. Bancorp|U.S. Bank Canada]] компаниясына сатты. Бұл бизнес бұған дейін [[Royal Bank of Canada]] банкінен сатып алынған бизнеске арналған төлем карталарымен біріктірілді. Сол жылы [[Нью-Йорк қор биржасы]]ндағы CIBC акцияларының тикерлік таңбасы ''BCM''-нен ''CM''-ге өзгертіліп, [[Торонто қор биржасы]]ндағы тикерлік таңбасына сәйкестендірілді.
[[Сурет:FirstCaribbean International Bank Head Office-001.jpg|left|upright|thumb|2010 жылы [[FirstCaribbean International Bank]] банкінің штаб-пәтері. Бір жылдан кейін банк CIBC брендімен қайта аталды.]]

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>na9liagd00kegwfco0hlcjcggk227l5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643235</id>
      <parentid>3643234</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T19:27:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* XXI ғасыр */</comment>
      <origin>3643235</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29437" sha1="bc19p1o5mnjlpnhg6zcf65yjl3cdbc6" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Canadian Imperial Bank of Commerce
 |логотипі           = 
 |суреті             = CIBC Square 2025-04-20.jpg
 |сурет атауы        = [[CIBC Square]] ғимаратындағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = TSX: CM&lt;br&gt;{{NYSE|CM}}&lt;br&gt;[[S&amp;P/TSX 60]] компоненті
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[1 маусым]] [[1961 жыл|1961]]&lt;ref name=&quot;A new bank&quot;&gt;{{cite web|title=A New Bank, 1961–1986|url=http://www.cibc.com:80/ca/inside-cibc/history/story-cibc-3.html|website=The Story of CIBC|publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce|access-date=August 31, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20050209115927/http://www.cibc.com/ca/inside-cibc/history/story-cibc-3.html|archive-date=February 9, 2005|quote=On June 1, 1961, the Canadian Imperial Bank of Commerce was formed through the merger of The Canadian Bank of Commerce and the Imperial Bank of Canada.|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Canadian Imperial Bank of Commerce (CIBC) (CM)|url=http://markets.businessinsider.com/stock/cm-quote|website=Markets Insider|publisher=Business Insider|access-date=September 2, 2017|quote=Canadian Imperial Bank of Commerce was founded on June 1, 1961 and is headquartered in Toronto, Canada.|archive-url=https://web.archive.org/web/20170902224418/http://markets.businessinsider.com/stock/cm-quote|archive-date=September 2, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot;&gt;{{cite web|last1=Bonham|first1=Mark S.|title=Canadian Imperial Bank of Commerce (CIBC)|url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/canadian-imperial-bank-of-commerce/|website=[[The Canadian Encyclopedia]]|access-date=August 19, 2019|quote=It was created through the 1961 merger of two Ontario-based banks, the Canadian Bank of Commerce and the Imperial Bank of Canada, the largest merger of two chartered banks in Canada's history.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=chronology&gt;{{cite web| url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf| title=A Short History of CIBC| access-date=17 May 2017| publisher=CIBC| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20170808153155/https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf| archive-date=8 August 2017}}&lt;/ref&gt;{{efn|The Canadian Imperial Bank of Commerce was established on June 1, 1961, through the merger of the [[Canadian Bank of Commerce]] and the [[Imperial Bank of Canada]]; the former was established in 1867 and the latter in 1873.}}
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = {{Байрақ|Канада}}: [[Торонто]], [[Онтарио]]
 |басты адамдары     = Harry Culham (президент және [[бас атқарушы директор|CEO]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/en/about-cibc/corporate-profile/executive-team/harry-culham.html|title=Harry Culham &amp;#124; Executive Team|website=Cibc.com|access-date=June 30, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;[[Katharine Stevenson]] (директорлар кеңесінің төрайымы)&lt;ref name=&quot;results&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/investor_relations/pdfs/quarterly_results/2020/ar-20-en.pdf| title=2020 Annual Report}}&lt;/ref&gt;
 |саласы             = қаржылық қызметтер
 |өнімі              = {{ubl | [[Активтерді басқару]] | [[Банк ісі|Банк қызметі]] | [[Тауар (экономика)|Тауарлар]] | [[Несие картасы|Несие карталары]] | [[Акциялар саудасы]] | [[Сақтандыру]] | [[Инвестицияларды басқару]] | [[Ипотекалық несие]] | [[Өзара қорлар]] | [[Биржада саудаланатын қор|Биржада саудаланатын қорлар]] | [[Индекстік қор]]лар | [[Жекеменшік капитал]] | [[Тәуекелдерді басқару]] | [[Байлықты басқару]] }}
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 64,41 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=Annual Report 2025 |url=https://www.cibc.com/content/dam/cibc-public-assets/about-cibc/investor-relations/pdfs/quarterly-results/2025/ar-25-en.pdf |date=December 3, 2025 |publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce |access-date=February 5, 2026}}&lt;/ref&gt;
 |айналым            = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 29,13 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 8,45 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |активтер           = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 1,117 трлн (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 49 824 (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынышты компания = {{Unbulleted list|[[CIBC Bank USA]]|CIBC Investments (Cayman) Limited&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Cayman Holdings Limited&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Trust Corporation&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC World Markets plc&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Asset Management Inc.&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;}}
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі = 
 |ізбасары           = {{Unbulleted list|[[Canadian Bank of Commerce]]|[[Imperial Bank of Canada]]}}
 |бөлімшелер         = 
 |статус              = 
 |тілдер              = 
 |қарызы              = 
 |жарнама            = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = {{URL|https://cibc.com/}}
 |Ортаққор           = 
}}
'''Canadian Imperial Bank of Commerce''' ('''CIBC'''; {{lang-fr|Banque canadienne impériale de commerce}}) — штаб-пәтері [[Торонто]] қаласының [[Financial District, Toronto|Қаржы ауданындағы]] [[CIBC Square]] кешенінде орналасқан канадалық [[көпұлтты корпорация|көпұлтты]] банк және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы.&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot; /&gt; Canadian Imperial Bank of Commerce 1961 жылы [[Canadian Bank of Commerce]] (1867 жылы құрылған) пен [[Imperial Bank of Canada]] (1873 жылы құрылған) банктерінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Бұл Канада тарихындағы жарғылық банктер арасындағы ең ірі бірігу болды.&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=CIBC History |url=http://www.cibc.com:80/ca/inside-cibc/history.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050206162104/http://www.cibc.com/ca/inside-cibc/history.html |archive-date=February 6, 2005 |publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce}}&lt;/ref&gt; Ол Торонтода құрылған «[[Канаданың Үлкен бестігі|Үлкен бестікке]]» кіретін екі банктің бірі, екіншісі — [[Toronto-Dominion Bank]].

Банктің төрт стратегиялық бизнес-бөлімшесі бар: Канаданың жеке тұлғаларға және бизнеске қызмет көрсету жөніндегі банк ісі, Канаданың коммерциялық банк ісі және активтерді басқару, АҚШ-тың коммерциялық банк ісі және активтерді басқару, сондай-ақ капитал нарықтары.&lt;ref name=&quot;results&quot; /&gt; Оның [[АҚШ]], [[Кариб теңізі]], [[Азия]] және [[Ұлыбритания]]да халықаралық операциялары бар. CIBC бүкіл әлем бойынша 15 миллион клиентке қызмет көрсетеді және онда 50 000 қызметкер жұмыс істейді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/en/about-cibc/corporate-profile/quick-facts.html|title=CIBC Quick Facts |website=Cibc.com|access-date=June 30, 2026}}&lt;/ref&gt; Компания [[Forbes Global 2000|2013 жылғы ''Forbes'' Global 2000]] рейтингінде 172-орынға ие болды.&lt;ref name=&quot;forbes&quot;&gt;{{cite news| url=https://www.forbes.com/global2000#page:1_sort:0_direction:asc_search:_filter:All%20industries_filter:Canada_filter:All%20states| title=Forbes Global 2000 List, 2013 edition| work=[[Forbes]]| date=17 April 2013| access-date=2013-11-21| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20130502235547/http://www.forbes.com/global2000/#page:1_sort:0_direction:asc_search:_filter:All%20industries_filter:Canada_filter:All%20states| archive-date=2 May 2013}}&lt;/ref&gt;

CIBC-тің [[Канададағы маршруттау нөмірі|институт нөмірі]] — 010, ал [[SWIFT коды]] — CIBCCATT.

== Бұрынғы банктер ==
=== Imperial Bank of Canada ===
Imperial Bank of Canada банкін [[Генри Старк Хоуланд]] 1873 жылы Торонтода құрды. Банк өз кеңселерін Уэллингтон-стриттегі Exchange Building ғимаратына орналастырып, 1936 жылға дейін сол жерде болды. Сол жылы банк Кинг-стрит пен Бей-стрит қиылысындағы жаңа ғимаратқа көшті. Кейін CIBC 1973 жылы осы жерде Commerce Court West ғимаратын салды. Imperial бірнеше банкті, соның ішінде Niagara District Bank (1875) пен [[Weyburn Security Bank]] (1931) банктерін, сондай-ақ [[Barclays]] компаниясының Канададағы операцияларын (1956) сатып алды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Imperial елдегі активтерді басқаруда шамамен 270 миллиард доллар болатын бесінші ірі банк болды.&lt;ref&gt;Watt Hugh McCollum, ''Who Owns Canada?'', (Woodsworth House Publishers, 1947), 17.&lt;/ref&gt;

=== Canadian Bank of Commerce ===
[[Уильям Макмастер]] [[Bank of Montreal]] банкіне бәсекелес ретінде 1867 жылғы 15 мамырда Торонтода жұмысын бастаған Canadian Bank of Commerce банкін құрды; 1874 жылға қарай оның 24 бөлімшесі болды. Canadian Bank of Commerce банкінің бұрынғы вице-президенті [[Генри Старк Хоуланд]] құрған Imperial Bank of Canada 1875 жылғы 18 наурызда Торонтода жұмысын бастады. 1895 жылдың соңына қарай Canadian Bank of Commerce банкінің 58, ал Imperial Bank of Canada банкінің 18 бөлімшесі болды. [[Юкон]]дағы 1896 жылғы алтын өндіру қарқыны Доминион үкіметін Canadian Bank of Commerce банкінен [[Доусон-Сити]]де бөлімше ашуды сұрауға итермеледі.

[[Wood, Gundy &amp; Company]], CIBC-тің инвестициялық банк ісі бөлімшесінің ізашары, 1905 жылғы 1 ақпанда өз жұмысын бастады. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Жеңіс қарыздарын ұйымдастыруда маңызды әрі белсенді рөл атқарды.

1920 жылдардағы сатып алулардың нәтижесінде Commerce Bank Канададағы 700-ден астам жергілікті бөлімшесі бар ең ірі бөлімшелер желілерінің біріне айналды; осы кезеңде банк Кубада, Ямайкада, Барбадоста және Тринидадта халықаралық бөлімшелерін ашты.

Canadian Bank of Commerce 1931 жылы Торонтода өзінің жаңа штаб-пәтерін ашты. 32-қабаттағы бақылау алаңы қалаға жоғарыдан көрініс тамашалауға келген келушілердің назарын аударды. Биіктігі 145 метр (476 фут) болған бұл ғимарат 1962 жылы Монреальдағы CIBC Tower құрылысы аяқталғанға дейін Ұлттар Достастығындағы ең биік ғимарат болды.

1936 жылы Commerce жеке тұлғаларға несие беру бөлімін құрған алғашқы канадалық банк болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін екі банк те жаңа бөлімшелер ашты. 1871 жылы банктерге ипотекалық несие беру қызметін жүзеге асыруға тыйым салынғанына қарамастан, енді Канада үкіметі оларды ипотекалық қызметтер көрсетуге шақырды. Осылайша, 1954 жылы канадалық банктер жаңа құрылыс нысандарына ипотекалық несие бере бастады.

== Банк тарихы ==
=== Imperial Bank of Canada және Canadian Bank of Commerce банктерінің бірігуі ===
Imperial Bank of Canada мен Canadian Bank of Commerce банктерінің бірігуінің бастауында [[Barclays|Barclays Bank]] банкінің әрекеттері тұрды. Barclays 1929 жылы Канадада қызметін бастады, алайда 1956 жылы Канададағы операцияларын Imperial Bank of Canada банкіне сатты. Barclays төлемнің бір бөлігін Imperial Bank of Canada акцияларымен алды. 1960 жылы Barclays Imperial Bank of Canada директорлар кеңесіне хабарламастан, оның акцияларын ашық нарықта қосымша сатып ала бастады. Imperial Bank of Canada басқарма төрағасы [[Л. Стюарт Маккерси]] Barclays компаниясы Imperial Bank of Canada-ны иемденуге әрекет жасап жатыр деп есептеді. Mackersy Imperial Bank of Canada сияқты шағын банктің басқа компанияның иелігіне өтуі сөзсіз деп санады, бірақ британдық емес, канадалық мүдделермен жұмыс істеуді жөн көрді.&lt;ref&gt;Arnold Edinborough, ''A History of the Canadian Imperial Bank of Commerce: Volume IV, 1931-1973'', (Canadian Imperial Bank of Commerce, 1995), 174.&lt;/ref&gt; 1960 жылғы қазанда Mackersy Canadian Bank of Commerce банкінің президенті әрі басқарма төрағасы [[Нил Дж. Маккиннон]]ға екі банкті біріктіру туралы ұсыныс жасады. Олардың алғашқы кездесуі [[Форест-Хилл]]дегі Дунвеган-роуд, 116 мекенжайындағы Маккиннонның үйінде құпия түрде өтті, бұл үй CIBC-тің туған жеріне айналды. Mackersyдің айтуынша, ол мен Маккиннон он минут ішінде банктерін біріктіру туралы келісімге келген.&lt;ref&gt;Edinborough, 176.&lt;/ref&gt;

=== CIBC операциялары ===
1961 жылғы 1 маусымда Canadian Bank of Commerce пен Imperial Bank of Canada бірігіп, Канада бойынша 1 200-ден астам бөлімшесі бар Canadian Imperial Bank of Commerce банкін құрды. Жаңа банк елдегі барлық банктер арасында ең көп ресурстар мен бөлімшелерге ие болды.

1964 жылы банк [[Квебек]]тегі [[Әулие Лаврентий өзені]]нің солтүстік жағалауында MV ''Jean Brilliant'' жолаушылар кемесін пайдаланып, жылжымалы бөлімше қызметін көрсетті.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf |title=CIBC 150 Short Story |access-date=2017-05-17 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170808153155/https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf |archive-date=2017-08-08 }}&lt;/ref&gt; Ол 5 000 клиентке қызмет көрсететін Канададағы жалғыз жылжымалы бөлімше ретінде сипатталды. 1967 жылы Канада мен CIBC өздерінің жүз жылдық мерейтойларын атап өтті, ал CIBC [[Expo 67]] көрмесінің аумағында бөлімшесі болған жалғыз жарғылық банк болды. Осы кезеңде компьютерлендіру банк қызметтерін өзгерте бастады және Торонтодағы Йонг-стрит пен Блур-стриттегі бөлімше клиенттердің банк кітапшаларын компьютер арқылы жаңартқан алғашқы канадалық банк бөлімшесі болды. Бұл бөлімшелер арасындағы банк қызметінің енгізілуін де білдірді. Онжылдық аяқталғанға дейін CIBC кейіннен банкоматқа айналған алғашқы тәулік бойы жұмыс істейтін қолма-қол ақша беру құрылғысын енгізді.

Бірігуден кейін жаңа банк жаңа штаб-пәтер салуды жоспарлады. Commerce Court North ғимаратын сақтап қалуды көздеген банк үш ғимараттан тұратын кешеннің жобасын әзірлеу үшін сәулетші И. М. Пейді жалдады. Нәтижесінде бұрыннан бар ғимаратты толықтыратын көгалдандырылған ауласы бар Commerce Court кешені пайда болды, оның құрамына жаңадан салынған биіктігі 786 фут (240 м) Commerce Court West ғимараты да кірді. 1973 жылы құрылысы аяқталған кезде 57 қабатты ғимарат Канададағы ең биік, сондай-ақ әлемдегі тот баспайтын болатпен қапталған ең ірі ғимарат болды.
[[Сурет:Toronto - ON - Commerce Court West.jpg|thumb|upright|[[Фронт-стрит]] пен [[Бей-стрит]]тен Commerce Court West көрінісі. Ғимарат 1973 жылдан 2021 жылға дейін CIBC-тің штаб-пәтері ретінде пайдаланылды.]]
1987 жылы банктерді, инвестициялық дилерлерді, сенімгерлік компанияларды және сақтандыру компанияларын бөлек ұстау талабын жойған федералдық және провинциялық реттеушілік өзгерістер күшіне енді. CIBC бұл мүмкіндікті тез пайдаланып, инвестициялық дилер CIBC Securities-ті басқарып, халыққа қызмет көрсеткен алғашқы канадалық банк болды.

1988 жылы CIBC [[Wood Gundy]] компаниясының акцияларының басым бөлігін сатып алып, андеррайтинг саласындағы беделі жоғары атау мен танымалдылыққа ие болды. Көп ұзамай корпорация Wood Gundy мен CIBC Securities компанияларын [[CIBC Wood Gundy]] атауымен біріктірді. 1997 жылы ол CIBC Oppenheimer болып өзгертілді,&lt;ref name=truell&gt;{{cite news| title=Canadian Bank Is Expected to Buy Oppenheimer| url=https://www.nytimes.com/1997/07/19/business/canadian-bank-is-expected-to-buy-oppenheimer.html| last=Truell| first=Peter| date=19 July 1997| work=[[The New York Times]]| access-date=2013-11-21| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20141031020338/http://www.nytimes.com/1997/07/19/business/canadian-bank-is-expected-to-buy-oppenheimer.html| archive-date=31 October 2014}}&lt;/ref&gt; кейіннен [[CIBC World Markets]] атауына ие болды.

1992 жылы CIBC автоматтандырылған телефон арқылы банк қызметін ұсынуды бастады; 1995 жылы банк өзінің веб-сайтын іске қосты, ал көп ұзамай интернет арқылы банк қызметтерін ұсына бастады. 1996 жылы CIBC [[Hewlett-Packard]] және Fiserv Canada компанияларымен бірлесіп, HP Intria Items компаниясын құрды. 2005 жылы CIBC Fiserv Canada компаниясының осы компаниядағы акцияларын сатып алып, нәтижесінде Intria Items CIBC-тің бөлімшесіне айналды. 1998 жылы CIBC [[Loblaws]] компаниясымен бірлесіп, [[President's Choice Financial]] компаниясын құрды және оны Оттава аймағындағы 28 дүкенде іске қосты.

1998 жылы CIBC [[Toronto-Dominion Bank]] банкімен бірігуге келісті. Алайда [[Канада үкіметі]] [[Канада қаржы министрі|қаржы министрі]] [[Пол Мартин]]нің ұсынысы бойынша бұл бірігуге, сондай-ақ [[Bank of Montreal]] мен [[Royal Bank of Canada]] арасында ұсынылған басқа бірігуге де канадалықтардың мүддесіне сай келмейді деген негізбен тосқауыл қойды.&lt;ref name=pound&gt;{{cite book |title=The Fitzhenry &amp; Whiteside Book of Canadian Facts and Dates |editor-last=Pound |editor-first=Richard W. |publisher=Fitzhenry and Whiteside |year=2005 |isbn=978-155041171-3 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/fitzhenrywhitesi0003unse }}&lt;/ref&gt;

==== XXI ғасыр ====
2000 жылы CIBC банктік сектордағы қауіпсіз транзакциялар жүйелеріне маманданған Нью-Йоркте орналасқан Aplettix Inc. компаниясымен келісім жасасты; алайда кейіннен бұл серіктестік [[VeriSign]] сияқты балама шешімдердің пайдасына тоқтатылды.

2000 жылдардың басында банк өзінің бизнес-стратегиясына кірмейтін жылжымайтын мүлік пен инвестициялардан бас тарта бастады. 2000 жылы CIBC өзінің 10 пайыздық үлесін [[Rogers Media]] компаниясына сатты. CIBC 1977 жылы құрылған кезінен бастап [[Major League Baseball]] лигасының [[Toronto Blue Jays]] клубының [[Labatt Brewing Company|Labatt's Breweries]] серіктесімен бірге миноритарлық акционері болды. [[The Kingbridge Centre|CIBC Leadership Centre]] орталығын [[King City, Ontario|Кинг-Сити]]де 2001 жылы Benchmark Hospitality компаниясына сатты. 2002 жылы CIBC Amicus FSB қызметін тоқтатып, оның активтерін E*Trade Bank-ке сатты. Amicus FSB 1999 жылы [[Америка Құрама Штаттары]]нда [[Winn Dixie]] және [[Safeway Inc.]] компанияларымен бірлесіп Marketplace Bank және Safeway Select Bank брендтерімен құрылды. Сол жылы CIBC [[TSYS]] компаниясымен [[Колумбус (Джорджия)|Колумбус]] қаласында кредиттік карталарды өңдеу операцияларын аутсорсингке беру туралы 10 жылдық келісім жасасты.

2004 жылы банк [[Juniper Bank|Juniper Financial Corporation]] компаниясын [[Barclays Bank]] банкіне сатты. Juniper Financial компаниясын CIBC бұған дейін 2001 жылы сатып алған болатын.&lt;ref name=IEstaff&gt;{{cite news| title=CIBC completes sale of ownership in Juniper Financial| url=http://www.investmentexecutive.com/-/news-26740| work=[[Investment Executive]]| date=1 December 2004| access-date=2013-11-21| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20160313032242/http://www.investmentexecutive.com/-/news-26740| archive-date=13 March 2016| df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; 2004 жылдың соңында банк EDULINX Canada Corporation компаниясын [[Nelnet, Inc.]] компаниясының канадалық бөлімшесі Nelnet Canada Inc.-ке сатты. [[Li Ka Shing]] жиырма жылдан астам уақыт бойы банктің ең ірі шетелдік акционері болды, алайда 2005 жылдың басында ол өзінің үлесін (шамамен 1,2 млрд канадалық доллар) канадалық қайырымдылық ұйымы Li Ka Shing Foundation қорын құру үшін сатты. CIBC Ли Ка-Шиннің [[Husky Energy]] сияқты Канаданың көптеген кәсіпорындарын қаржыландыру үшін таңдаған банкі болды. Ли Ка-Шин 1999 жылы CIBC-тің бас атқарушы директоры қызметіне Al Flood-тың орнына жеке тұлғаларға және бизнеске қызмет көрсету жөніндегі банк ісінің басшысы [[Holger Kluge]]нің тағайындалуын қолдағаны хабарланды.

CIBC 2006 жылғы қазанда өзінің корпоративтік және сатып алу мақсатындағы кредиттік карталар бизнесін [[U.S. Bancorp|U.S. Bank Canada]] компаниясына сатты. Бұл бизнес бұған дейін [[Royal Bank of Canada]] банкінен сатып алынған бизнеске арналған төлем карталарымен біріктірілді. Сол жылы [[Нью-Йорк қор биржасы]]ндағы CIBC акцияларының тикерлік таңбасы ''BCM''-нен ''CM''-ге өзгертіліп, [[Торонто қор биржасы]]ндағы тикерлік таңбасына сәйкестендірілді.
[[Сурет:FirstCaribbean International Bank Head Office-001.jpg|left|upright|thumb|2010 жылы [[FirstCaribbean International Bank]] банкінің штаб-пәтері. Бір жылдан кейін банк CIBC брендімен қайта аталды.]]
2006 жылғы желтоқсанда CIBC [[FirstCaribbean International Bank]] ашық акционерлік бірлескен кәсіпорнындағы бақылау үлесін 1 миллиард [[Америка Құрама Штаттарының доллары|АҚШ доллары]]нан (2 миллиард [[Барбадос доллары]]) сәл жоғары сомаға сатып алды. Бұл CIBC-тің [[Barclays Bank]] иелігіндегі 43,7 % үлесті сатып алуы арқылы жүзеге асты.&lt;ref name=ball&gt;{{cite web| title=US tax inspector targets Caribbean bank| url=https://www.theguardian.com/business/2013/may/27/us-tax-inspector-caribbean-bank| last=Ball| first=James| work=[[The Guardian]]| date=27 May 2013| location=[[Manchester]]| access-date=2013-11-21| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20131219130406/http://www.theguardian.com/business/2013/may/27/us-tax-inspector-caribbean-bank| archive-date=19 December 2013}}&lt;/ref&gt; 2011 жылы CIBC бұл бөлімшенің атауын ''CIBC FirstCaribbean International Bank'' деп өзгертті.&lt;ref name=advocate&gt;{{cite news| title=FirstCaribbean to be branded as 'CIBC FirstCaribbean International Bank'| url=http://www.barbadosadvocate.com/newsitem.asp?more=business&amp;NewsID=18287| work=[[The Barbados Advocate]]| date=21 June 2006| access-date=2013-11-21| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20120326082039/http://www.barbadosadvocate.com/newsitem.asp?more=business&amp;NewsID=18287| archive-date=26 March 2012}}&lt;/ref&gt;

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>bc19p1o5mnjlpnhg6zcf65yjl3cdbc6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643236</id>
      <parentid>3643235</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T19:30:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* XXI ғасыр */</comment>
      <origin>3643236</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31254" sha1="44oy3d2hep5asev0ot5t1zz51jacnlo" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Canadian Imperial Bank of Commerce
 |логотипі           = 
 |суреті             = CIBC Square 2025-04-20.jpg
 |сурет атауы        = [[CIBC Square]] ғимаратындағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = TSX: CM&lt;br&gt;{{NYSE|CM}}&lt;br&gt;[[S&amp;P/TSX 60]] компоненті
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[1 маусым]] [[1961 жыл|1961]]&lt;ref name=&quot;A new bank&quot;&gt;{{cite web|title=A New Bank, 1961–1986|url=http://www.cibc.com:80/ca/inside-cibc/history/story-cibc-3.html|website=The Story of CIBC|publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce|access-date=August 31, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20050209115927/http://www.cibc.com/ca/inside-cibc/history/story-cibc-3.html|archive-date=February 9, 2005|quote=On June 1, 1961, the Canadian Imperial Bank of Commerce was formed through the merger of The Canadian Bank of Commerce and the Imperial Bank of Canada.|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Canadian Imperial Bank of Commerce (CIBC) (CM)|url=http://markets.businessinsider.com/stock/cm-quote|website=Markets Insider|publisher=Business Insider|access-date=September 2, 2017|quote=Canadian Imperial Bank of Commerce was founded on June 1, 1961 and is headquartered in Toronto, Canada.|archive-url=https://web.archive.org/web/20170902224418/http://markets.businessinsider.com/stock/cm-quote|archive-date=September 2, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot;&gt;{{cite web|last1=Bonham|first1=Mark S.|title=Canadian Imperial Bank of Commerce (CIBC)|url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/canadian-imperial-bank-of-commerce/|website=[[The Canadian Encyclopedia]]|access-date=August 19, 2019|quote=It was created through the 1961 merger of two Ontario-based banks, the Canadian Bank of Commerce and the Imperial Bank of Canada, the largest merger of two chartered banks in Canada's history.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=chronology&gt;{{cite web| url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf| title=A Short History of CIBC| access-date=17 May 2017| publisher=CIBC| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20170808153155/https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf| archive-date=8 August 2017}}&lt;/ref&gt;{{efn|The Canadian Imperial Bank of Commerce was established on June 1, 1961, through the merger of the [[Canadian Bank of Commerce]] and the [[Imperial Bank of Canada]]; the former was established in 1867 and the latter in 1873.}}
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = {{Байрақ|Канада}}: [[Торонто]], [[Онтарио]]
 |басты адамдары     = Harry Culham (президент және [[бас атқарушы директор|CEO]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/en/about-cibc/corporate-profile/executive-team/harry-culham.html|title=Harry Culham &amp;#124; Executive Team|website=Cibc.com|access-date=June 30, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;[[Katharine Stevenson]] (директорлар кеңесінің төрайымы)&lt;ref name=&quot;results&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/investor_relations/pdfs/quarterly_results/2020/ar-20-en.pdf| title=2020 Annual Report}}&lt;/ref&gt;
 |саласы             = қаржылық қызметтер
 |өнімі              = {{ubl | [[Активтерді басқару]] | [[Банк ісі|Банк қызметі]] | [[Тауар (экономика)|Тауарлар]] | [[Несие картасы|Несие карталары]] | [[Акциялар саудасы]] | [[Сақтандыру]] | [[Инвестицияларды басқару]] | [[Ипотекалық несие]] | [[Өзара қорлар]] | [[Биржада саудаланатын қор|Биржада саудаланатын қорлар]] | [[Индекстік қор]]лар | [[Жекеменшік капитал]] | [[Тәуекелдерді басқару]] | [[Байлықты басқару]] }}
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 64,41 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=Annual Report 2025 |url=https://www.cibc.com/content/dam/cibc-public-assets/about-cibc/investor-relations/pdfs/quarterly-results/2025/ar-25-en.pdf |date=December 3, 2025 |publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce |access-date=February 5, 2026}}&lt;/ref&gt;
 |айналым            = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 29,13 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 8,45 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |активтер           = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 1,117 трлн (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 49 824 (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынышты компания = {{Unbulleted list|[[CIBC Bank USA]]|CIBC Investments (Cayman) Limited&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Cayman Holdings Limited&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Trust Corporation&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC World Markets plc&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Asset Management Inc.&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;}}
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі = 
 |ізбасары           = {{Unbulleted list|[[Canadian Bank of Commerce]]|[[Imperial Bank of Canada]]}}
 |бөлімшелер         = 
 |статус              = 
 |тілдер              = 
 |қарызы              = 
 |жарнама            = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = {{URL|https://cibc.com/}}
 |Ортаққор           = 
}}
'''Canadian Imperial Bank of Commerce''' ('''CIBC'''; {{lang-fr|Banque canadienne impériale de commerce}}) — штаб-пәтері [[Торонто]] қаласының [[Financial District, Toronto|Қаржы ауданындағы]] [[CIBC Square]] кешенінде орналасқан канадалық [[көпұлтты корпорация|көпұлтты]] банк және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы.&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot; /&gt; Canadian Imperial Bank of Commerce 1961 жылы [[Canadian Bank of Commerce]] (1867 жылы құрылған) пен [[Imperial Bank of Canada]] (1873 жылы құрылған) банктерінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Бұл Канада тарихындағы жарғылық банктер арасындағы ең ірі бірігу болды.&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=CIBC History |url=http://www.cibc.com:80/ca/inside-cibc/history.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050206162104/http://www.cibc.com/ca/inside-cibc/history.html |archive-date=February 6, 2005 |publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce}}&lt;/ref&gt; Ол Торонтода құрылған «[[Канаданың Үлкен бестігі|Үлкен бестікке]]» кіретін екі банктің бірі, екіншісі — [[Toronto-Dominion Bank]].

Банктің төрт стратегиялық бизнес-бөлімшесі бар: Канаданың жеке тұлғаларға және бизнеске қызмет көрсету жөніндегі банк ісі, Канаданың коммерциялық банк ісі және активтерді басқару, АҚШ-тың коммерциялық банк ісі және активтерді басқару, сондай-ақ капитал нарықтары.&lt;ref name=&quot;results&quot; /&gt; Оның [[АҚШ]], [[Кариб теңізі]], [[Азия]] және [[Ұлыбритания]]да халықаралық операциялары бар. CIBC бүкіл әлем бойынша 15 миллион клиентке қызмет көрсетеді және онда 50 000 қызметкер жұмыс істейді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/en/about-cibc/corporate-profile/quick-facts.html|title=CIBC Quick Facts |website=Cibc.com|access-date=June 30, 2026}}&lt;/ref&gt; Компания [[Forbes Global 2000|2013 жылғы ''Forbes'' Global 2000]] рейтингінде 172-орынға ие болды.&lt;ref name=&quot;forbes&quot;&gt;{{cite news| url=https://www.forbes.com/global2000#page:1_sort:0_direction:asc_search:_filter:All%20industries_filter:Canada_filter:All%20states| title=Forbes Global 2000 List, 2013 edition| work=[[Forbes]]| date=17 April 2013| access-date=2013-11-21| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20130502235547/http://www.forbes.com/global2000/#page:1_sort:0_direction:asc_search:_filter:All%20industries_filter:Canada_filter:All%20states| archive-date=2 May 2013}}&lt;/ref&gt;

CIBC-тің [[Канададағы маршруттау нөмірі|институт нөмірі]] — 010, ал [[SWIFT коды]] — CIBCCATT.

== Бұрынғы банктер ==
=== Imperial Bank of Canada ===
Imperial Bank of Canada банкін [[Генри Старк Хоуланд]] 1873 жылы Торонтода құрды. Банк өз кеңселерін Уэллингтон-стриттегі Exchange Building ғимаратына орналастырып, 1936 жылға дейін сол жерде болды. Сол жылы банк Кинг-стрит пен Бей-стрит қиылысындағы жаңа ғимаратқа көшті. Кейін CIBC 1973 жылы осы жерде Commerce Court West ғимаратын салды. Imperial бірнеше банкті, соның ішінде Niagara District Bank (1875) пен [[Weyburn Security Bank]] (1931) банктерін, сондай-ақ [[Barclays]] компаниясының Канададағы операцияларын (1956) сатып алды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Imperial елдегі активтерді басқаруда шамамен 270 миллиард доллар болатын бесінші ірі банк болды.&lt;ref&gt;Watt Hugh McCollum, ''Who Owns Canada?'', (Woodsworth House Publishers, 1947), 17.&lt;/ref&gt;

=== Canadian Bank of Commerce ===
[[Уильям Макмастер]] [[Bank of Montreal]] банкіне бәсекелес ретінде 1867 жылғы 15 мамырда Торонтода жұмысын бастаған Canadian Bank of Commerce банкін құрды; 1874 жылға қарай оның 24 бөлімшесі болды. Canadian Bank of Commerce банкінің бұрынғы вице-президенті [[Генри Старк Хоуланд]] құрған Imperial Bank of Canada 1875 жылғы 18 наурызда Торонтода жұмысын бастады. 1895 жылдың соңына қарай Canadian Bank of Commerce банкінің 58, ал Imperial Bank of Canada банкінің 18 бөлімшесі болды. [[Юкон]]дағы 1896 жылғы алтын өндіру қарқыны Доминион үкіметін Canadian Bank of Commerce банкінен [[Доусон-Сити]]де бөлімше ашуды сұрауға итермеледі.

[[Wood, Gundy &amp; Company]], CIBC-тің инвестициялық банк ісі бөлімшесінің ізашары, 1905 жылғы 1 ақпанда өз жұмысын бастады. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Жеңіс қарыздарын ұйымдастыруда маңызды әрі белсенді рөл атқарды.

1920 жылдардағы сатып алулардың нәтижесінде Commerce Bank Канададағы 700-ден астам жергілікті бөлімшесі бар ең ірі бөлімшелер желілерінің біріне айналды; осы кезеңде банк Кубада, Ямайкада, Барбадоста және Тринидадта халықаралық бөлімшелерін ашты.

Canadian Bank of Commerce 1931 жылы Торонтода өзінің жаңа штаб-пәтерін ашты. 32-қабаттағы бақылау алаңы қалаға жоғарыдан көрініс тамашалауға келген келушілердің назарын аударды. Биіктігі 145 метр (476 фут) болған бұл ғимарат 1962 жылы Монреальдағы CIBC Tower құрылысы аяқталғанға дейін Ұлттар Достастығындағы ең биік ғимарат болды.

1936 жылы Commerce жеке тұлғаларға несие беру бөлімін құрған алғашқы канадалық банк болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін екі банк те жаңа бөлімшелер ашты. 1871 жылы банктерге ипотекалық несие беру қызметін жүзеге асыруға тыйым салынғанына қарамастан, енді Канада үкіметі оларды ипотекалық қызметтер көрсетуге шақырды. Осылайша, 1954 жылы канадалық банктер жаңа құрылыс нысандарына ипотекалық несие бере бастады.

== Банк тарихы ==
=== Imperial Bank of Canada және Canadian Bank of Commerce банктерінің бірігуі ===
Imperial Bank of Canada мен Canadian Bank of Commerce банктерінің бірігуінің бастауында [[Barclays|Barclays Bank]] банкінің әрекеттері тұрды. Barclays 1929 жылы Канадада қызметін бастады, алайда 1956 жылы Канададағы операцияларын Imperial Bank of Canada банкіне сатты. Barclays төлемнің бір бөлігін Imperial Bank of Canada акцияларымен алды. 1960 жылы Barclays Imperial Bank of Canada директорлар кеңесіне хабарламастан, оның акцияларын ашық нарықта қосымша сатып ала бастады. Imperial Bank of Canada басқарма төрағасы [[Л. Стюарт Маккерси]] Barclays компаниясы Imperial Bank of Canada-ны иемденуге әрекет жасап жатыр деп есептеді. Mackersy Imperial Bank of Canada сияқты шағын банктің басқа компанияның иелігіне өтуі сөзсіз деп санады, бірақ британдық емес, канадалық мүдделермен жұмыс істеуді жөн көрді.&lt;ref&gt;Arnold Edinborough, ''A History of the Canadian Imperial Bank of Commerce: Volume IV, 1931-1973'', (Canadian Imperial Bank of Commerce, 1995), 174.&lt;/ref&gt; 1960 жылғы қазанда Mackersy Canadian Bank of Commerce банкінің президенті әрі басқарма төрағасы [[Нил Дж. Маккиннон]]ға екі банкті біріктіру туралы ұсыныс жасады. Олардың алғашқы кездесуі [[Форест-Хилл]]дегі Дунвеган-роуд, 116 мекенжайындағы Маккиннонның үйінде құпия түрде өтті, бұл үй CIBC-тің туған жеріне айналды. Mackersyдің айтуынша, ол мен Маккиннон он минут ішінде банктерін біріктіру туралы келісімге келген.&lt;ref&gt;Edinborough, 176.&lt;/ref&gt;

=== CIBC операциялары ===
1961 жылғы 1 маусымда Canadian Bank of Commerce пен Imperial Bank of Canada бірігіп, Канада бойынша 1 200-ден астам бөлімшесі бар Canadian Imperial Bank of Commerce банкін құрды. Жаңа банк елдегі барлық банктер арасында ең көп ресурстар мен бөлімшелерге ие болды.

1964 жылы банк [[Квебек]]тегі [[Әулие Лаврентий өзені]]нің солтүстік жағалауында MV ''Jean Brilliant'' жолаушылар кемесін пайдаланып, жылжымалы бөлімше қызметін көрсетті.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf |title=CIBC 150 Short Story |access-date=2017-05-17 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170808153155/https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf |archive-date=2017-08-08 }}&lt;/ref&gt; Ол 5 000 клиентке қызмет көрсететін Канададағы жалғыз жылжымалы бөлімше ретінде сипатталды. 1967 жылы Канада мен CIBC өздерінің жүз жылдық мерейтойларын атап өтті, ал CIBC [[Expo 67]] көрмесінің аумағында бөлімшесі болған жалғыз жарғылық банк болды. Осы кезеңде компьютерлендіру банк қызметтерін өзгерте бастады және Торонтодағы Йонг-стрит пен Блур-стриттегі бөлімше клиенттердің банк кітапшаларын компьютер арқылы жаңартқан алғашқы канадалық банк бөлімшесі болды. Бұл бөлімшелер арасындағы банк қызметінің енгізілуін де білдірді. Онжылдық аяқталғанға дейін CIBC кейіннен банкоматқа айналған алғашқы тәулік бойы жұмыс істейтін қолма-қол ақша беру құрылғысын енгізді.

Бірігуден кейін жаңа банк жаңа штаб-пәтер салуды жоспарлады. Commerce Court North ғимаратын сақтап қалуды көздеген банк үш ғимараттан тұратын кешеннің жобасын әзірлеу үшін сәулетші И. М. Пейді жалдады. Нәтижесінде бұрыннан бар ғимаратты толықтыратын көгалдандырылған ауласы бар Commerce Court кешені пайда болды, оның құрамына жаңадан салынған биіктігі 786 фут (240 м) Commerce Court West ғимараты да кірді. 1973 жылы құрылысы аяқталған кезде 57 қабатты ғимарат Канададағы ең биік, сондай-ақ әлемдегі тот баспайтын болатпен қапталған ең ірі ғимарат болды.
[[Сурет:Toronto - ON - Commerce Court West.jpg|thumb|upright|[[Фронт-стрит]] пен [[Бей-стрит]]тен Commerce Court West көрінісі. Ғимарат 1973 жылдан 2021 жылға дейін CIBC-тің штаб-пәтері ретінде пайдаланылды.]]
1987 жылы банктерді, инвестициялық дилерлерді, сенімгерлік компанияларды және сақтандыру компанияларын бөлек ұстау талабын жойған федералдық және провинциялық реттеушілік өзгерістер күшіне енді. CIBC бұл мүмкіндікті тез пайдаланып, инвестициялық дилер CIBC Securities-ті басқарып, халыққа қызмет көрсеткен алғашқы канадалық банк болды.

1988 жылы CIBC [[Wood Gundy]] компаниясының акцияларының басым бөлігін сатып алып, андеррайтинг саласындағы беделі жоғары атау мен танымалдылыққа ие болды. Көп ұзамай корпорация Wood Gundy мен CIBC Securities компанияларын [[CIBC Wood Gundy]] атауымен біріктірді. 1997 жылы ол CIBC Oppenheimer болып өзгертілді,&lt;ref name=truell&gt;{{cite news| title=Canadian Bank Is Expected to Buy Oppenheimer| url=https://www.nytimes.com/1997/07/19/business/canadian-bank-is-expected-to-buy-oppenheimer.html| last=Truell| first=Peter| date=19 July 1997| work=[[The New York Times]]| access-date=2013-11-21| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20141031020338/http://www.nytimes.com/1997/07/19/business/canadian-bank-is-expected-to-buy-oppenheimer.html| archive-date=31 October 2014}}&lt;/ref&gt; кейіннен [[CIBC World Markets]] атауына ие болды.

1992 жылы CIBC автоматтандырылған телефон арқылы банк қызметін ұсынуды бастады; 1995 жылы банк өзінің веб-сайтын іске қосты, ал көп ұзамай интернет арқылы банк қызметтерін ұсына бастады. 1996 жылы CIBC [[Hewlett-Packard]] және Fiserv Canada компанияларымен бірлесіп, HP Intria Items компаниясын құрды. 2005 жылы CIBC Fiserv Canada компаниясының осы компаниядағы акцияларын сатып алып, нәтижесінде Intria Items CIBC-тің бөлімшесіне айналды. 1998 жылы CIBC [[Loblaws]] компаниясымен бірлесіп, [[President's Choice Financial]] компаниясын құрды және оны Оттава аймағындағы 28 дүкенде іске қосты.

1998 жылы CIBC [[Toronto-Dominion Bank]] банкімен бірігуге келісті. Алайда [[Канада үкіметі]] [[Канада қаржы министрі|қаржы министрі]] [[Пол Мартин]]нің ұсынысы бойынша бұл бірігуге, сондай-ақ [[Bank of Montreal]] мен [[Royal Bank of Canada]] арасында ұсынылған басқа бірігуге де канадалықтардың мүддесіне сай келмейді деген негізбен тосқауыл қойды.&lt;ref name=pound&gt;{{cite book |title=The Fitzhenry &amp; Whiteside Book of Canadian Facts and Dates |editor-last=Pound |editor-first=Richard W. |publisher=Fitzhenry and Whiteside |year=2005 |isbn=978-155041171-3 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/fitzhenrywhitesi0003unse }}&lt;/ref&gt;

==== XXI ғасыр ====
2000 жылы CIBC банктік сектордағы қауіпсіз транзакциялар жүйелеріне маманданған Нью-Йоркте орналасқан Aplettix Inc. компаниясымен келісім жасасты; алайда кейіннен бұл серіктестік [[VeriSign]] сияқты балама шешімдердің пайдасына тоқтатылды.

2000 жылдардың басында банк өзінің бизнес-стратегиясына кірмейтін жылжымайтын мүлік пен инвестициялардан бас тарта бастады. 2000 жылы CIBC өзінің 10 пайыздық үлесін [[Rogers Media]] компаниясына сатты. CIBC 1977 жылы құрылған кезінен бастап [[Major League Baseball]] лигасының [[Toronto Blue Jays]] клубының [[Labatt Brewing Company|Labatt's Breweries]] серіктесімен бірге миноритарлық акционері болды. [[The Kingbridge Centre|CIBC Leadership Centre]] орталығын [[King City, Ontario|Кинг-Сити]]де 2001 жылы Benchmark Hospitality компаниясына сатты. 2002 жылы CIBC Amicus FSB қызметін тоқтатып, оның активтерін E*Trade Bank-ке сатты. Amicus FSB 1999 жылы [[Америка Құрама Штаттары]]нда [[Winn Dixie]] және [[Safeway Inc.]] компанияларымен бірлесіп Marketplace Bank және Safeway Select Bank брендтерімен құрылды. Сол жылы CIBC [[TSYS]] компаниясымен [[Колумбус (Джорджия)|Колумбус]] қаласында кредиттік карталарды өңдеу операцияларын аутсорсингке беру туралы 10 жылдық келісім жасасты.

2004 жылы банк [[Juniper Bank|Juniper Financial Corporation]] компаниясын [[Barclays Bank]] банкіне сатты. Juniper Financial компаниясын CIBC бұған дейін 2001 жылы сатып алған болатын.&lt;ref name=IEstaff&gt;{{cite news| title=CIBC completes sale of ownership in Juniper Financial| url=http://www.investmentexecutive.com/-/news-26740| work=[[Investment Executive]]| date=1 December 2004| access-date=2013-11-21| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20160313032242/http://www.investmentexecutive.com/-/news-26740| archive-date=13 March 2016| df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; 2004 жылдың соңында банк EDULINX Canada Corporation компаниясын [[Nelnet, Inc.]] компаниясының канадалық бөлімшесі Nelnet Canada Inc.-ке сатты. [[Li Ka Shing]] жиырма жылдан астам уақыт бойы банктің ең ірі шетелдік акционері болды, алайда 2005 жылдың басында ол өзінің үлесін (шамамен 1,2 млрд канадалық доллар) канадалық қайырымдылық ұйымы Li Ka Shing Foundation қорын құру үшін сатты. CIBC Ли Ка-Шиннің [[Husky Energy]] сияқты Канаданың көптеген кәсіпорындарын қаржыландыру үшін таңдаған банкі болды. Ли Ка-Шин 1999 жылы CIBC-тің бас атқарушы директоры қызметіне Al Flood-тың орнына жеке тұлғаларға және бизнеске қызмет көрсету жөніндегі банк ісінің басшысы [[Holger Kluge]]нің тағайындалуын қолдағаны хабарланды.

CIBC 2006 жылғы қазанда өзінің корпоративтік және сатып алу мақсатындағы кредиттік карталар бизнесін [[U.S. Bancorp|U.S. Bank Canada]] компаниясына сатты. Бұл бизнес бұған дейін [[Royal Bank of Canada]] банкінен сатып алынған бизнеске арналған төлем карталарымен біріктірілді. Сол жылы [[Нью-Йорк қор биржасы]]ндағы CIBC акцияларының тикерлік таңбасы ''BCM''-нен ''CM''-ге өзгертіліп, [[Торонто қор биржасы]]ндағы тикерлік таңбасына сәйкестендірілді.
[[Сурет:FirstCaribbean International Bank Head Office-001.jpg|left|upright|thumb|2010 жылы [[FirstCaribbean International Bank]] банкінің штаб-пәтері. Бір жылдан кейін банк CIBC брендімен қайта аталды.]]
2006 жылғы желтоқсанда CIBC [[FirstCaribbean International Bank]] ашық акционерлік бірлескен кәсіпорнындағы бақылау үлесін 1 миллиард [[Америка Құрама Штаттарының доллары|АҚШ доллары]]нан (2 миллиард [[Барбадос доллары]]) сәл жоғары сомаға сатып алды. Бұл CIBC-тің [[Barclays Bank]] иелігіндегі 43,7 % үлесті сатып алуы арқылы жүзеге асты.&lt;ref name=ball&gt;{{cite web| title=US tax inspector targets Caribbean bank| url=https://www.theguardian.com/business/2013/may/27/us-tax-inspector-caribbean-bank| last=Ball| first=James| work=[[The Guardian]]| date=27 May 2013| location=[[Manchester]]| access-date=2013-11-21| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20131219130406/http://www.theguardian.com/business/2013/may/27/us-tax-inspector-caribbean-bank| archive-date=19 December 2013}}&lt;/ref&gt; 2011 жылы CIBC бұл бөлімшенің атауын ''CIBC FirstCaribbean International Bank'' деп өзгертті.&lt;ref name=advocate&gt;{{cite news| title=FirstCaribbean to be branded as 'CIBC FirstCaribbean International Bank'| url=http://www.barbadosadvocate.com/newsitem.asp?more=business&amp;NewsID=18287| work=[[The Barbados Advocate]]| date=21 June 2006| access-date=2013-11-21| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20120326082039/http://www.barbadosadvocate.com/newsitem.asp?more=business&amp;NewsID=18287| archive-date=26 March 2012}}&lt;/ref&gt;

2009 жылғы 12 ақпанда ''[[Trinidad Express Newspapers|Trinidad and Tobago Express]]'' газеті CIBC-тің [[CL Financial]] компаниясының [[Тринидад және Тобаго]]дағы [[Republic Bank]] банкіндегі үлесін сатып алу жөнінде келіссөздер жүргізіп жатқанын хабарлады.&lt;ref name=newman&gt;{{cite news| title=Paper: CIBC to go after Republic Bank stake| url=http://www.bnamericas.com/news/banking/Paper:_CIBC_to_go_after_Republic_Bank_stake| last=Newman| first=James| date=13 February 2009| work=BNamericas| access-date=2013-11-21| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20150213015426/http://www.bnamericas.com/news/banking/Paper:_CIBC_to_go_after_Republic_Bank_stake| archive-date=13 February 2015}}&lt;/ref&gt; 2008 жылғы [[2008 жылғы қаржы дағдарысы|қаржы дағдарысы]] кезінде Тринидад және Тобаго үкіметінің CL Financial компаниясын «құтқару» туралы келісімінің бір бөлігі ретінде корпорация Republic Bank және басқа да активтерін сатуға міндеттелді. {{as of|February 2011|post=,}} CL Financial компаниясы әлі де сату туралы келісімге келген жоқ.&lt;ref name=rampersad&gt;{{cite news| title=Eyes on Republic| url=http://www.trinidadexpress.com/news/EYES_ON_REPUBLIC-115458064.html| last=Rampersad| first=Curtis| date=7 February 2011| work=Trinidad and Tobago Express| access-date=2013-11-21| archive-url=https://web.archive.org/web/20150213005353/http://www.trinidadexpress.com/news/EYES_ON_REPUBLIC-115458064.html| archive-date=13 February 2015| url-status=dead| df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>44oy3d2hep5asev0ot5t1zz51jacnlo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643237</id>
      <parentid>3643236</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T19:31:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* XXI ғасыр */</comment>
      <origin>3643237</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31240" sha1="b1frj8dajrrcony1sczctm6tq4wcgna" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Canadian Imperial Bank of Commerce
 |логотипі           = 
 |суреті             = CIBC Square 2025-04-20.jpg
 |сурет атауы        = [[CIBC Square]] ғимаратындағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = TSX: CM&lt;br&gt;{{NYSE|CM}}&lt;br&gt;[[S&amp;P/TSX 60]] компоненті
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[1 маусым]] [[1961 жыл|1961]]&lt;ref name=&quot;A new bank&quot;&gt;{{cite web|title=A New Bank, 1961–1986|url=http://www.cibc.com:80/ca/inside-cibc/history/story-cibc-3.html|website=The Story of CIBC|publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce|access-date=August 31, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20050209115927/http://www.cibc.com/ca/inside-cibc/history/story-cibc-3.html|archive-date=February 9, 2005|quote=On June 1, 1961, the Canadian Imperial Bank of Commerce was formed through the merger of The Canadian Bank of Commerce and the Imperial Bank of Canada.|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Canadian Imperial Bank of Commerce (CIBC) (CM)|url=http://markets.businessinsider.com/stock/cm-quote|website=Markets Insider|publisher=Business Insider|access-date=September 2, 2017|quote=Canadian Imperial Bank of Commerce was founded on June 1, 1961 and is headquartered in Toronto, Canada.|archive-url=https://web.archive.org/web/20170902224418/http://markets.businessinsider.com/stock/cm-quote|archive-date=September 2, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot;&gt;{{cite web|last1=Bonham|first1=Mark S.|title=Canadian Imperial Bank of Commerce (CIBC)|url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/canadian-imperial-bank-of-commerce/|website=[[The Canadian Encyclopedia]]|access-date=August 19, 2019|quote=It was created through the 1961 merger of two Ontario-based banks, the Canadian Bank of Commerce and the Imperial Bank of Canada, the largest merger of two chartered banks in Canada's history.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=chronology&gt;{{cite web| url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf| title=A Short History of CIBC| access-date=17 May 2017| publisher=CIBC| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20170808153155/https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf| archive-date=8 August 2017}}&lt;/ref&gt;{{efn|The Canadian Imperial Bank of Commerce was established on June 1, 1961, through the merger of the [[Canadian Bank of Commerce]] and the [[Imperial Bank of Canada]]; the former was established in 1867 and the latter in 1873.}}
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = {{Байрақ|Канада}}: [[Торонто]], [[Онтарио]]
 |басты адамдары     = Harry Culham (президент және [[бас атқарушы директор|CEO]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/en/about-cibc/corporate-profile/executive-team/harry-culham.html|title=Harry Culham &amp;#124; Executive Team|website=Cibc.com|access-date=June 30, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;[[Katharine Stevenson]] (директорлар кеңесінің төрайымы)&lt;ref name=&quot;results&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/investor_relations/pdfs/quarterly_results/2020/ar-20-en.pdf| title=2020 Annual Report}}&lt;/ref&gt;
 |саласы             = қаржылық қызметтер
 |өнімі              = {{ubl | [[Активтерді басқару]] | [[Банк ісі|Банк қызметі]] | [[Тауар (экономика)|Тауарлар]] | [[Несие картасы|Несие карталары]] | [[Акциялар саудасы]] | [[Сақтандыру]] | [[Инвестицияларды басқару]] | [[Ипотекалық несие]] | [[Өзара қорлар]] | [[Биржада саудаланатын қор|Биржада саудаланатын қорлар]] | [[Индекстік қор]]лар | [[Жекеменшік капитал]] | [[Тәуекелдерді басқару]] | [[Байлықты басқару]] }}
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 64,41 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=Annual Report 2025 |url=https://www.cibc.com/content/dam/cibc-public-assets/about-cibc/investor-relations/pdfs/quarterly-results/2025/ar-25-en.pdf |date=December 3, 2025 |publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce |access-date=February 5, 2026}}&lt;/ref&gt;
 |айналым            = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 29,13 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 8,45 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |активтер           = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 1,117 трлн (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 49 824 (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынышты компания = {{Unbulleted list|[[CIBC Bank USA]]|CIBC Investments (Cayman) Limited&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Cayman Holdings Limited&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Trust Corporation&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC World Markets plc&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Asset Management Inc.&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;}}
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі = 
 |ізбасары           = {{Unbulleted list|[[Canadian Bank of Commerce]]|[[Imperial Bank of Canada]]}}
 |бөлімшелер         = 
 |статус              = 
 |тілдер              = 
 |қарызы              = 
 |жарнама            = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = {{URL|https://cibc.com/}}
 |Ортаққор           = 
}}
'''Canadian Imperial Bank of Commerce''' ('''CIBC'''; {{lang-fr|Banque canadienne impériale de commerce}}) — штаб-пәтері [[Торонто]] қаласының [[Financial District, Toronto|Қаржы ауданындағы]] [[CIBC Square]] кешенінде орналасқан канадалық [[көпұлтты корпорация|көпұлтты]] банк және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы.&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot; /&gt; Canadian Imperial Bank of Commerce 1961 жылы [[Canadian Bank of Commerce]] (1867 жылы құрылған) пен [[Imperial Bank of Canada]] (1873 жылы құрылған) банктерінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Бұл Канада тарихындағы жарғылық банктер арасындағы ең ірі бірігу болды.&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=CIBC History |url=http://www.cibc.com:80/ca/inside-cibc/history.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050206162104/http://www.cibc.com/ca/inside-cibc/history.html |archive-date=February 6, 2005 |publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce}}&lt;/ref&gt; Ол Торонтода құрылған «[[Канаданың Үлкен бестігі|Үлкен бестікке]]» кіретін екі банктің бірі, екіншісі — [[Toronto-Dominion Bank]].

Банктің төрт стратегиялық бизнес-бөлімшесі бар: Канаданың жеке тұлғаларға және бизнеске қызмет көрсету жөніндегі банк ісі, Канаданың коммерциялық банк ісі және активтерді басқару, АҚШ-тың коммерциялық банк ісі және активтерді басқару, сондай-ақ капитал нарықтары.&lt;ref name=&quot;results&quot; /&gt; Оның [[АҚШ]], [[Кариб теңізі]], [[Азия]] және [[Ұлыбритания]]да халықаралық операциялары бар. CIBC бүкіл әлем бойынша 15 миллион клиентке қызмет көрсетеді және онда 50 000 қызметкер жұмыс істейді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/en/about-cibc/corporate-profile/quick-facts.html|title=CIBC Quick Facts |website=Cibc.com|access-date=June 30, 2026}}&lt;/ref&gt; Компания [[Forbes Global 2000|2013 жылғы ''Forbes'' Global 2000]] рейтингінде 172-орынға ие болды.&lt;ref name=&quot;forbes&quot;&gt;{{cite news| url=https://www.forbes.com/global2000#page:1_sort:0_direction:asc_search:_filter:All%20industries_filter:Canada_filter:All%20states| title=Forbes Global 2000 List, 2013 edition| work=[[Forbes]]| date=17 April 2013| access-date=2013-11-21| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20130502235547/http://www.forbes.com/global2000/#page:1_sort:0_direction:asc_search:_filter:All%20industries_filter:Canada_filter:All%20states| archive-date=2 May 2013}}&lt;/ref&gt;

CIBC-тің [[Канададағы маршруттау нөмірі|институт нөмірі]] — 010, ал [[SWIFT коды]] — CIBCCATT.

== Бұрынғы банктер ==
=== Imperial Bank of Canada ===
Imperial Bank of Canada банкін [[Генри Старк Хоуланд]] 1873 жылы Торонтода құрды. Банк өз кеңселерін Уэллингтон-стриттегі Exchange Building ғимаратына орналастырып, 1936 жылға дейін сол жерде болды. Сол жылы банк Кинг-стрит пен Бей-стрит қиылысындағы жаңа ғимаратқа көшті. Кейін CIBC 1973 жылы осы жерде Commerce Court West ғимаратын салды. Imperial бірнеше банкті, соның ішінде Niagara District Bank (1875) пен [[Weyburn Security Bank]] (1931) банктерін, сондай-ақ [[Barclays]] компаниясының Канададағы операцияларын (1956) сатып алды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Imperial елдегі активтерді басқаруда шамамен 270 миллиард доллар болатын бесінші ірі банк болды.&lt;ref&gt;Watt Hugh McCollum, ''Who Owns Canada?'', (Woodsworth House Publishers, 1947), 17.&lt;/ref&gt;

=== Canadian Bank of Commerce ===
[[Уильям Макмастер]] [[Bank of Montreal]] банкіне бәсекелес ретінде 1867 жылғы 15 мамырда Торонтода жұмысын бастаған Canadian Bank of Commerce банкін құрды; 1874 жылға қарай оның 24 бөлімшесі болды. Canadian Bank of Commerce банкінің бұрынғы вице-президенті [[Генри Старк Хоуланд]] құрған Imperial Bank of Canada 1875 жылғы 18 наурызда Торонтода жұмысын бастады. 1895 жылдың соңына қарай Canadian Bank of Commerce банкінің 58, ал Imperial Bank of Canada банкінің 18 бөлімшесі болды. [[Юкон]]дағы 1896 жылғы алтын өндіру қарқыны Доминион үкіметін Canadian Bank of Commerce банкінен [[Доусон-Сити]]де бөлімше ашуды сұрауға итермеледі.

[[Wood, Gundy &amp; Company]], CIBC-тің инвестициялық банк ісі бөлімшесінің ізашары, 1905 жылғы 1 ақпанда өз жұмысын бастады. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Жеңіс қарыздарын ұйымдастыруда маңызды әрі белсенді рөл атқарды.

1920 жылдардағы сатып алулардың нәтижесінде Commerce Bank Канададағы 700-ден астам жергілікті бөлімшесі бар ең ірі бөлімшелер желілерінің біріне айналды; осы кезеңде банк Кубада, Ямайкада, Барбадоста және Тринидадта халықаралық бөлімшелерін ашты.

Canadian Bank of Commerce 1931 жылы Торонтода өзінің жаңа штаб-пәтерін ашты. 32-қабаттағы бақылау алаңы қалаға жоғарыдан көрініс тамашалауға келген келушілердің назарын аударды. Биіктігі 145 метр (476 фут) болған бұл ғимарат 1962 жылы Монреальдағы CIBC Tower құрылысы аяқталғанға дейін Ұлттар Достастығындағы ең биік ғимарат болды.

1936 жылы Commerce жеке тұлғаларға несие беру бөлімін құрған алғашқы канадалық банк болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін екі банк те жаңа бөлімшелер ашты. 1871 жылы банктерге ипотекалық несие беру қызметін жүзеге асыруға тыйым салынғанына қарамастан, енді Канада үкіметі оларды ипотекалық қызметтер көрсетуге шақырды. Осылайша, 1954 жылы канадалық банктер жаңа құрылыс нысандарына ипотекалық несие бере бастады.

== Банк тарихы ==
=== Imperial Bank of Canada және Canadian Bank of Commerce банктерінің бірігуі ===
Imperial Bank of Canada мен Canadian Bank of Commerce банктерінің бірігуінің бастауында [[Barclays|Barclays Bank]] банкінің әрекеттері тұрды. Barclays 1929 жылы Канадада қызметін бастады, алайда 1956 жылы Канададағы операцияларын Imperial Bank of Canada банкіне сатты. Barclays төлемнің бір бөлігін Imperial Bank of Canada акцияларымен алды. 1960 жылы Barclays Imperial Bank of Canada директорлар кеңесіне хабарламастан, оның акцияларын ашық нарықта қосымша сатып ала бастады. Imperial Bank of Canada басқарма төрағасы [[Л. Стюарт Маккерси]] Barclays компаниясы Imperial Bank of Canada-ны иемденуге әрекет жасап жатыр деп есептеді. Mackersy Imperial Bank of Canada сияқты шағын банктің басқа компанияның иелігіне өтуі сөзсіз деп санады, бірақ британдық емес, канадалық мүдделермен жұмыс істеуді жөн көрді.&lt;ref&gt;Arnold Edinborough, ''A History of the Canadian Imperial Bank of Commerce: Volume IV, 1931-1973'', (Canadian Imperial Bank of Commerce, 1995), 174.&lt;/ref&gt; 1960 жылғы қазанда Mackersy Canadian Bank of Commerce банкінің президенті әрі басқарма төрағасы [[Нил Дж. Маккиннон]]ға екі банкті біріктіру туралы ұсыныс жасады. Олардың алғашқы кездесуі [[Форест-Хилл]]дегі Дунвеган-роуд, 116 мекенжайындағы Маккиннонның үйінде құпия түрде өтті, бұл үй CIBC-тің туған жеріне айналды. Mackersyдің айтуынша, ол мен Маккиннон он минут ішінде банктерін біріктіру туралы келісімге келген.&lt;ref&gt;Edinborough, 176.&lt;/ref&gt;

=== CIBC операциялары ===
1961 жылғы 1 маусымда Canadian Bank of Commerce пен Imperial Bank of Canada бірігіп, Канада бойынша 1 200-ден астам бөлімшесі бар Canadian Imperial Bank of Commerce банкін құрды. Жаңа банк елдегі барлық банктер арасында ең көп ресурстар мен бөлімшелерге ие болды.

1964 жылы банк [[Квебек]]тегі [[Әулие Лаврентий өзені]]нің солтүстік жағалауында MV ''Jean Brilliant'' жолаушылар кемесін пайдаланып, жылжымалы бөлімше қызметін көрсетті.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf |title=CIBC 150 Short Story |access-date=2017-05-17 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170808153155/https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf |archive-date=2017-08-08 }}&lt;/ref&gt; Ол 5 000 клиентке қызмет көрсететін Канададағы жалғыз жылжымалы бөлімше ретінде сипатталды. 1967 жылы Канада мен CIBC өздерінің жүз жылдық мерейтойларын атап өтті, ал CIBC [[Expo 67]] көрмесінің аумағында бөлімшесі болған жалғыз жарғылық банк болды. Осы кезеңде компьютерлендіру банк қызметтерін өзгерте бастады және Торонтодағы Йонг-стрит пен Блур-стриттегі бөлімше клиенттердің банк кітапшаларын компьютер арқылы жаңартқан алғашқы канадалық банк бөлімшесі болды. Бұл бөлімшелер арасындағы банк қызметінің енгізілуін де білдірді. Онжылдық аяқталғанға дейін CIBC кейіннен банкоматқа айналған алғашқы тәулік бойы жұмыс істейтін қолма-қол ақша беру құрылғысын енгізді.

Бірігуден кейін жаңа банк жаңа штаб-пәтер салуды жоспарлады. Commerce Court North ғимаратын сақтап қалуды көздеген банк үш ғимараттан тұратын кешеннің жобасын әзірлеу үшін сәулетші И. М. Пейді жалдады. Нәтижесінде бұрыннан бар ғимаратты толықтыратын көгалдандырылған ауласы бар Commerce Court кешені пайда болды, оның құрамына жаңадан салынған биіктігі 786 фут (240 м) Commerce Court West ғимараты да кірді. 1973 жылы құрылысы аяқталған кезде 57 қабатты ғимарат Канададағы ең биік, сондай-ақ әлемдегі тот баспайтын болатпен қапталған ең ірі ғимарат болды.
[[Сурет:Toronto - ON - Commerce Court West.jpg|thumb|upright|[[Фронт-стрит]] пен [[Бей-стрит]]тен Commerce Court West көрінісі. Ғимарат 1973 жылдан 2021 жылға дейін CIBC-тің штаб-пәтері ретінде пайдаланылды.]]
1987 жылы банктерді, инвестициялық дилерлерді, сенімгерлік компанияларды және сақтандыру компанияларын бөлек ұстау талабын жойған федералдық және провинциялық реттеушілік өзгерістер күшіне енді. CIBC бұл мүмкіндікті тез пайдаланып, инвестициялық дилер CIBC Securities-ті басқарып, халыққа қызмет көрсеткен алғашқы канадалық банк болды.

1988 жылы CIBC [[Wood Gundy]] компаниясының акцияларының басым бөлігін сатып алып, андеррайтинг саласындағы беделі жоғары атау мен танымалдылыққа ие болды. Көп ұзамай корпорация Wood Gundy мен CIBC Securities компанияларын [[CIBC Wood Gundy]] атауымен біріктірді. 1997 жылы ол CIBC Oppenheimer болып өзгертілді,&lt;ref name=truell&gt;{{cite news| title=Canadian Bank Is Expected to Buy Oppenheimer| url=https://www.nytimes.com/1997/07/19/business/canadian-bank-is-expected-to-buy-oppenheimer.html| last=Truell| first=Peter| date=19 July 1997| work=[[The New York Times]]| access-date=2013-11-21| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20141031020338/http://www.nytimes.com/1997/07/19/business/canadian-bank-is-expected-to-buy-oppenheimer.html| archive-date=31 October 2014}}&lt;/ref&gt; кейіннен [[CIBC World Markets]] атауына ие болды.

1992 жылы CIBC автоматтандырылған телефон арқылы банк қызметін ұсынуды бастады; 1995 жылы банк өзінің веб-сайтын іске қосты, ал көп ұзамай интернет арқылы банк қызметтерін ұсына бастады. 1996 жылы CIBC [[Hewlett-Packard]] және Fiserv Canada компанияларымен бірлесіп, HP Intria Items компаниясын құрды. 2005 жылы CIBC Fiserv Canada компаниясының осы компаниядағы акцияларын сатып алып, нәтижесінде Intria Items CIBC-тің бөлімшесіне айналды. 1998 жылы CIBC [[Loblaws]] компаниясымен бірлесіп, [[President's Choice Financial]] компаниясын құрды және оны Оттава аймағындағы 28 дүкенде іске қосты.

1998 жылы CIBC [[Toronto-Dominion Bank]] банкімен бірігуге келісті. Алайда [[Канада үкіметі]] [[Канада қаржы министрі|қаржы министрі]] [[Пол Мартин]]нің ұсынысы бойынша бұл бірігуге, сондай-ақ [[Bank of Montreal]] мен [[Royal Bank of Canada]] арасында ұсынылған басқа бірігуге де канадалықтардың мүддесіне сай келмейді деген негізбен тосқауыл қойды.&lt;ref name=pound&gt;{{cite book |title=The Fitzhenry &amp; Whiteside Book of Canadian Facts and Dates |editor-last=Pound |editor-first=Richard W. |publisher=Fitzhenry and Whiteside |year=2005 |isbn=978-155041171-3 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/fitzhenrywhitesi0003unse }}&lt;/ref&gt;

==== XXI ғасыр ====
2000 жылы CIBC банктік сектордағы қауіпсіз транзакциялар жүйелеріне маманданған Нью-Йоркте орналасқан Aplettix Inc. компаниясымен келісім жасасты; алайда кейіннен бұл серіктестік [[VeriSign]] сияқты балама шешімдердің пайдасына тоқтатылды.

2000 жылдардың басында банк өзінің бизнес-стратегиясына кірмейтін жылжымайтын мүлік пен инвестициялардан бас тарта бастады. 2000 жылы CIBC өзінің 10 пайыздық үлесін [[Rogers Media]] компаниясына сатты. CIBC 1977 жылы құрылған кезінен бастап [[Major League Baseball]] лигасының [[Toronto Blue Jays]] клубының [[Labatt Brewing Company|Labatt's Breweries]] серіктесімен бірге миноритарлық акционері болды. [[The Kingbridge Centre|CIBC Leadership Centre]] орталығын [[King City, Ontario|Кинг-Сити]]де 2001 жылы Benchmark Hospitality компаниясына сатты. 2002 жылы CIBC Amicus FSB қызметін тоқтатып, оның активтерін E*Trade Bank-ке сатты. Amicus FSB 1999 жылы [[Америка Құрама Штаттары]]нда [[Winn Dixie]] және [[Safeway Inc.]] компанияларымен бірлесіп Marketplace Bank және Safeway Select Bank брендтерімен құрылды. Сол жылы CIBC [[TSYS]] компаниясымен [[Колумбус (Джорджия)|Колумбус]] қаласында кредиттік карталарды өңдеу операцияларын аутсорсингке беру туралы 10 жылдық келісім жасасты.

2004 жылы банк [[Juniper Bank|Juniper Financial Corporation]] компаниясын [[Barclays Bank]] банкіне сатты. Juniper Financial компаниясын CIBC бұған дейін 2001 жылы сатып алған болатын.&lt;ref name=IEstaff&gt;{{cite news| title=CIBC completes sale of ownership in Juniper Financial| url=http://www.investmentexecutive.com/-/news-26740| work=[[Investment Executive]]| date=1 December 2004| access-date=2013-11-21| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20160313032242/http://www.investmentexecutive.com/-/news-26740| archive-date=13 March 2016| df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; 2004 жылдың соңында банк EDULINX Canada Corporation компаниясын [[Nelnet, Inc.]] компаниясының канадалық бөлімшесі Nelnet Canada Inc.-ке сатты. [[Li Ka Shing]] жиырма жылдан астам уақыт бойы банктің ең ірі шетелдік акционері болды, алайда 2005 жылдың басында ол өзінің үлесін (шамамен 1,2 млрд канадалық доллар) канадалық қайырымдылық ұйымы Li Ka Shing Foundation қорын құру үшін сатты. CIBC Ли Ка-Шиннің [[Husky Energy]] сияқты Канаданың көптеген кәсіпорындарын қаржыландыру үшін таңдаған банкі болды. Ли Ка-Шин 1999 жылы CIBC-тің бас атқарушы директоры қызметіне Al Flood-тың орнына жеке тұлғаларға және бизнеске қызмет көрсету жөніндегі банк ісінің басшысы [[Holger Kluge]]нің тағайындалуын қолдағаны хабарланды.

CIBC 2006 жылғы қазанда өзінің корпоративтік және сатып алу мақсатындағы кредиттік карталар бизнесін [[U.S. Bancorp|U.S. Bank Canada]] компаниясына сатты. Бұл бизнес бұған дейін [[Royal Bank of Canada]] банкінен сатып алынған бизнеске арналған төлем карталарымен біріктірілді. Сол жылы [[Нью-Йорк қор биржасы]]ндағы CIBC акцияларының тикерлік таңбасы ''BCM''-нен ''CM''-ге өзгертіліп, [[Торонто қор биржасы]]ндағы тикерлік таңбасына сәйкестендірілді.
[[Сурет:FirstCaribbean International Bank Head Office-001.jpg|left|upright|thumb|2010 жылы [[FirstCaribbean International Bank]] банкінің штаб-пәтері. Бір жылдан кейін банк CIBC брендімен қайта аталды.]]
2006 жылғы желтоқсанда CIBC [[FirstCaribbean International Bank]] ашық акционерлік бірлескен кәсіпорнындағы бақылау үлесін 1 миллиард [[Америка Құрама Штаттарының доллары|АҚШ доллары]]нан (2 миллиард [[Барбадос доллары]]) сәл жоғары сомаға сатып алды. Бұл CIBC-тің [[Barclays Bank]] иелігіндегі 43,7 % үлесті сатып алуы арқылы жүзеге асты.&lt;ref name=ball&gt;{{cite web| title=US tax inspector targets Caribbean bank| url=https://www.theguardian.com/business/2013/may/27/us-tax-inspector-caribbean-bank| last=Ball| first=James| work=[[The Guardian]]| date=27 May 2013| location=[[Manchester]]| access-date=2013-11-21| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20131219130406/http://www.theguardian.com/business/2013/may/27/us-tax-inspector-caribbean-bank| archive-date=19 December 2013}}&lt;/ref&gt; 2011 жылы CIBC бұл бөлімшенің атауын ''CIBC FirstCaribbean International Bank'' деп өзгертті.&lt;ref name=advocate&gt;{{cite news| title=FirstCaribbean to be branded as 'CIBC FirstCaribbean International Bank'| url=http://www.barbadosadvocate.com/newsitem.asp?more=business&amp;NewsID=18287| work=[[The Barbados Advocate]]| date=21 June 2006| access-date=2013-11-21| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20120326082039/http://www.barbadosadvocate.com/newsitem.asp?more=business&amp;NewsID=18287| archive-date=26 March 2012}}&lt;/ref&gt;

2009 жылғы 12 ақпанда ''[[Trinidad Express Newspapers|Trinidad and Tobago Express]]'' газеті CIBC-тің [[CL Financial]] компаниясының [[Тринидад және Тобаго]]дағы [[Republic Bank]] банкіндегі үлесін сатып алу жөнінде келіссөздер жүргізіп жатқанын хабарлады.&lt;ref name=newman&gt;{{cite news| title=Paper: CIBC to go after Republic Bank stake| url=http://www.bnamericas.com/news/banking/Paper:_CIBC_to_go_after_Republic_Bank_stake| last=Newman| first=James| date=13 February 2009| work=BNamericas| access-date=2013-11-21| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20150213015426/http://www.bnamericas.com/news/banking/Paper:_CIBC_to_go_after_Republic_Bank_stake| archive-date=13 February 2015}}&lt;/ref&gt; [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]] кезінде Тринидад және Тобаго үкіметінің CL Financial компаниясын «құтқару» туралы келісімінің бір бөлігі ретінде корпорация Republic Bank және басқа да активтерін сатуға міндеттелді. 2011 жылғы ақпандағы жағдай бойынша CL Financial компаниясы әлі де сату туралы келісімге келген жоқ.&lt;ref name=rampersad&gt;{{cite news| title=Eyes on Republic| url=http://www.trinidadexpress.com/news/EYES_ON_REPUBLIC-115458064.html| last=Rampersad| first=Curtis| date=7 February 2011| work=Trinidad and Tobago Express| access-date=2013-11-21| archive-url=https://web.archive.org/web/20150213005353/http://www.trinidadexpress.com/news/EYES_ON_REPUBLIC-115458064.html| archive-date=13 February 2015| url-status=dead| df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>b1frj8dajrrcony1sczctm6tq4wcgna</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643238</id>
      <parentid>3643237</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T19:32:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* XXI ғасыр */</comment>
      <origin>3643238</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34653" sha1="kti56ijqkhyvurey99itoqhylzr45d5" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Canadian Imperial Bank of Commerce
 |логотипі           = 
 |суреті             = CIBC Square 2025-04-20.jpg
 |сурет атауы        = [[CIBC Square]] ғимаратындағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = TSX: CM&lt;br&gt;{{NYSE|CM}}&lt;br&gt;[[S&amp;P/TSX 60]] компоненті
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[1 маусым]] [[1961 жыл|1961]]&lt;ref name=&quot;A new bank&quot;&gt;{{cite web|title=A New Bank, 1961–1986|url=http://www.cibc.com:80/ca/inside-cibc/history/story-cibc-3.html|website=The Story of CIBC|publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce|access-date=August 31, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20050209115927/http://www.cibc.com/ca/inside-cibc/history/story-cibc-3.html|archive-date=February 9, 2005|quote=On June 1, 1961, the Canadian Imperial Bank of Commerce was formed through the merger of The Canadian Bank of Commerce and the Imperial Bank of Canada.|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Canadian Imperial Bank of Commerce (CIBC) (CM)|url=http://markets.businessinsider.com/stock/cm-quote|website=Markets Insider|publisher=Business Insider|access-date=September 2, 2017|quote=Canadian Imperial Bank of Commerce was founded on June 1, 1961 and is headquartered in Toronto, Canada.|archive-url=https://web.archive.org/web/20170902224418/http://markets.businessinsider.com/stock/cm-quote|archive-date=September 2, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot;&gt;{{cite web|last1=Bonham|first1=Mark S.|title=Canadian Imperial Bank of Commerce (CIBC)|url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/canadian-imperial-bank-of-commerce/|website=[[The Canadian Encyclopedia]]|access-date=August 19, 2019|quote=It was created through the 1961 merger of two Ontario-based banks, the Canadian Bank of Commerce and the Imperial Bank of Canada, the largest merger of two chartered banks in Canada's history.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=chronology&gt;{{cite web| url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf| title=A Short History of CIBC| access-date=17 May 2017| publisher=CIBC| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20170808153155/https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf| archive-date=8 August 2017}}&lt;/ref&gt;{{efn|The Canadian Imperial Bank of Commerce was established on June 1, 1961, through the merger of the [[Canadian Bank of Commerce]] and the [[Imperial Bank of Canada]]; the former was established in 1867 and the latter in 1873.}}
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = {{Байрақ|Канада}}: [[Торонто]], [[Онтарио]]
 |басты адамдары     = Harry Culham (президент және [[бас атқарушы директор|CEO]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/en/about-cibc/corporate-profile/executive-team/harry-culham.html|title=Harry Culham &amp;#124; Executive Team|website=Cibc.com|access-date=June 30, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;[[Katharine Stevenson]] (директорлар кеңесінің төрайымы)&lt;ref name=&quot;results&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/investor_relations/pdfs/quarterly_results/2020/ar-20-en.pdf| title=2020 Annual Report}}&lt;/ref&gt;
 |саласы             = қаржылық қызметтер
 |өнімі              = {{ubl | [[Активтерді басқару]] | [[Банк ісі|Банк қызметі]] | [[Тауар (экономика)|Тауарлар]] | [[Несие картасы|Несие карталары]] | [[Акциялар саудасы]] | [[Сақтандыру]] | [[Инвестицияларды басқару]] | [[Ипотекалық несие]] | [[Өзара қорлар]] | [[Биржада саудаланатын қор|Биржада саудаланатын қорлар]] | [[Индекстік қор]]лар | [[Жекеменшік капитал]] | [[Тәуекелдерді басқару]] | [[Байлықты басқару]] }}
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 64,41 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=Annual Report 2025 |url=https://www.cibc.com/content/dam/cibc-public-assets/about-cibc/investor-relations/pdfs/quarterly-results/2025/ar-25-en.pdf |date=December 3, 2025 |publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce |access-date=February 5, 2026}}&lt;/ref&gt;
 |айналым            = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 29,13 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 8,45 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |активтер           = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 1,117 трлн (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 49 824 (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынышты компания = {{Unbulleted list|[[CIBC Bank USA]]|CIBC Investments (Cayman) Limited&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Cayman Holdings Limited&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Trust Corporation&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC World Markets plc&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Asset Management Inc.&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;}}
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі = 
 |ізбасары           = {{Unbulleted list|[[Canadian Bank of Commerce]]|[[Imperial Bank of Canada]]}}
 |бөлімшелер         = 
 |статус              = 
 |тілдер              = 
 |қарызы              = 
 |жарнама            = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = {{URL|https://cibc.com/}}
 |Ортаққор           = 
}}
'''Canadian Imperial Bank of Commerce''' ('''CIBC'''; {{lang-fr|Banque canadienne impériale de commerce}}) — штаб-пәтері [[Торонто]] қаласының [[Financial District, Toronto|Қаржы ауданындағы]] [[CIBC Square]] кешенінде орналасқан канадалық [[көпұлтты корпорация|көпұлтты]] банк және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы.&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot; /&gt; Canadian Imperial Bank of Commerce 1961 жылы [[Canadian Bank of Commerce]] (1867 жылы құрылған) пен [[Imperial Bank of Canada]] (1873 жылы құрылған) банктерінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Бұл Канада тарихындағы жарғылық банктер арасындағы ең ірі бірігу болды.&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=CIBC History |url=http://www.cibc.com:80/ca/inside-cibc/history.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050206162104/http://www.cibc.com/ca/inside-cibc/history.html |archive-date=February 6, 2005 |publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce}}&lt;/ref&gt; Ол Торонтода құрылған «[[Канаданың Үлкен бестігі|Үлкен бестікке]]» кіретін екі банктің бірі, екіншісі — [[Toronto-Dominion Bank]].

Банктің төрт стратегиялық бизнес-бөлімшесі бар: Канаданың жеке тұлғаларға және бизнеске қызмет көрсету жөніндегі банк ісі, Канаданың коммерциялық банк ісі және активтерді басқару, АҚШ-тың коммерциялық банк ісі және активтерді басқару, сондай-ақ капитал нарықтары.&lt;ref name=&quot;results&quot; /&gt; Оның [[АҚШ]], [[Кариб теңізі]], [[Азия]] және [[Ұлыбритания]]да халықаралық операциялары бар. CIBC бүкіл әлем бойынша 15 миллион клиентке қызмет көрсетеді және онда 50 000 қызметкер жұмыс істейді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/en/about-cibc/corporate-profile/quick-facts.html|title=CIBC Quick Facts |website=Cibc.com|access-date=June 30, 2026}}&lt;/ref&gt; Компания [[Forbes Global 2000|2013 жылғы ''Forbes'' Global 2000]] рейтингінде 172-орынға ие болды.&lt;ref name=&quot;forbes&quot;&gt;{{cite news| url=https://www.forbes.com/global2000#page:1_sort:0_direction:asc_search:_filter:All%20industries_filter:Canada_filter:All%20states| title=Forbes Global 2000 List, 2013 edition| work=[[Forbes]]| date=17 April 2013| access-date=2013-11-21| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20130502235547/http://www.forbes.com/global2000/#page:1_sort:0_direction:asc_search:_filter:All%20industries_filter:Canada_filter:All%20states| archive-date=2 May 2013}}&lt;/ref&gt;

CIBC-тің [[Канададағы маршруттау нөмірі|институт нөмірі]] — 010, ал [[SWIFT коды]] — CIBCCATT.

== Бұрынғы банктер ==
=== Imperial Bank of Canada ===
Imperial Bank of Canada банкін [[Генри Старк Хоуланд]] 1873 жылы Торонтода құрды. Банк өз кеңселерін Уэллингтон-стриттегі Exchange Building ғимаратына орналастырып, 1936 жылға дейін сол жерде болды. Сол жылы банк Кинг-стрит пен Бей-стрит қиылысындағы жаңа ғимаратқа көшті. Кейін CIBC 1973 жылы осы жерде Commerce Court West ғимаратын салды. Imperial бірнеше банкті, соның ішінде Niagara District Bank (1875) пен [[Weyburn Security Bank]] (1931) банктерін, сондай-ақ [[Barclays]] компаниясының Канададағы операцияларын (1956) сатып алды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Imperial елдегі активтерді басқаруда шамамен 270 миллиард доллар болатын бесінші ірі банк болды.&lt;ref&gt;Watt Hugh McCollum, ''Who Owns Canada?'', (Woodsworth House Publishers, 1947), 17.&lt;/ref&gt;

=== Canadian Bank of Commerce ===
[[Уильям Макмастер]] [[Bank of Montreal]] банкіне бәсекелес ретінде 1867 жылғы 15 мамырда Торонтода жұмысын бастаған Canadian Bank of Commerce банкін құрды; 1874 жылға қарай оның 24 бөлімшесі болды. Canadian Bank of Commerce банкінің бұрынғы вице-президенті [[Генри Старк Хоуланд]] құрған Imperial Bank of Canada 1875 жылғы 18 наурызда Торонтода жұмысын бастады. 1895 жылдың соңына қарай Canadian Bank of Commerce банкінің 58, ал Imperial Bank of Canada банкінің 18 бөлімшесі болды. [[Юкон]]дағы 1896 жылғы алтын өндіру қарқыны Доминион үкіметін Canadian Bank of Commerce банкінен [[Доусон-Сити]]де бөлімше ашуды сұрауға итермеледі.

[[Wood, Gundy &amp; Company]], CIBC-тің инвестициялық банк ісі бөлімшесінің ізашары, 1905 жылғы 1 ақпанда өз жұмысын бастады. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Жеңіс қарыздарын ұйымдастыруда маңызды әрі белсенді рөл атқарды.

1920 жылдардағы сатып алулардың нәтижесінде Commerce Bank Канададағы 700-ден астам жергілікті бөлімшесі бар ең ірі бөлімшелер желілерінің біріне айналды; осы кезеңде банк Кубада, Ямайкада, Барбадоста және Тринидадта халықаралық бөлімшелерін ашты.

Canadian Bank of Commerce 1931 жылы Торонтода өзінің жаңа штаб-пәтерін ашты. 32-қабаттағы бақылау алаңы қалаға жоғарыдан көрініс тамашалауға келген келушілердің назарын аударды. Биіктігі 145 метр (476 фут) болған бұл ғимарат 1962 жылы Монреальдағы CIBC Tower құрылысы аяқталғанға дейін Ұлттар Достастығындағы ең биік ғимарат болды.

1936 жылы Commerce жеке тұлғаларға несие беру бөлімін құрған алғашқы канадалық банк болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін екі банк те жаңа бөлімшелер ашты. 1871 жылы банктерге ипотекалық несие беру қызметін жүзеге асыруға тыйым салынғанына қарамастан, енді Канада үкіметі оларды ипотекалық қызметтер көрсетуге шақырды. Осылайша, 1954 жылы канадалық банктер жаңа құрылыс нысандарына ипотекалық несие бере бастады.

== Банк тарихы ==
=== Imperial Bank of Canada және Canadian Bank of Commerce банктерінің бірігуі ===
Imperial Bank of Canada мен Canadian Bank of Commerce банктерінің бірігуінің бастауында [[Barclays|Barclays Bank]] банкінің әрекеттері тұрды. Barclays 1929 жылы Канадада қызметін бастады, алайда 1956 жылы Канададағы операцияларын Imperial Bank of Canada банкіне сатты. Barclays төлемнің бір бөлігін Imperial Bank of Canada акцияларымен алды. 1960 жылы Barclays Imperial Bank of Canada директорлар кеңесіне хабарламастан, оның акцияларын ашық нарықта қосымша сатып ала бастады. Imperial Bank of Canada басқарма төрағасы [[Л. Стюарт Маккерси]] Barclays компаниясы Imperial Bank of Canada-ны иемденуге әрекет жасап жатыр деп есептеді. Mackersy Imperial Bank of Canada сияқты шағын банктің басқа компанияның иелігіне өтуі сөзсіз деп санады, бірақ британдық емес, канадалық мүдделермен жұмыс істеуді жөн көрді.&lt;ref&gt;Arnold Edinborough, ''A History of the Canadian Imperial Bank of Commerce: Volume IV, 1931-1973'', (Canadian Imperial Bank of Commerce, 1995), 174.&lt;/ref&gt; 1960 жылғы қазанда Mackersy Canadian Bank of Commerce банкінің президенті әрі басқарма төрағасы [[Нил Дж. Маккиннон]]ға екі банкті біріктіру туралы ұсыныс жасады. Олардың алғашқы кездесуі [[Форест-Хилл]]дегі Дунвеган-роуд, 116 мекенжайындағы Маккиннонның үйінде құпия түрде өтті, бұл үй CIBC-тің туған жеріне айналды. Mackersyдің айтуынша, ол мен Маккиннон он минут ішінде банктерін біріктіру туралы келісімге келген.&lt;ref&gt;Edinborough, 176.&lt;/ref&gt;

=== CIBC операциялары ===
1961 жылғы 1 маусымда Canadian Bank of Commerce пен Imperial Bank of Canada бірігіп, Канада бойынша 1 200-ден астам бөлімшесі бар Canadian Imperial Bank of Commerce банкін құрды. Жаңа банк елдегі барлық банктер арасында ең көп ресурстар мен бөлімшелерге ие болды.

1964 жылы банк [[Квебек]]тегі [[Әулие Лаврентий өзені]]нің солтүстік жағалауында MV ''Jean Brilliant'' жолаушылар кемесін пайдаланып, жылжымалы бөлімше қызметін көрсетті.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf |title=CIBC 150 Short Story |access-date=2017-05-17 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170808153155/https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf |archive-date=2017-08-08 }}&lt;/ref&gt; Ол 5 000 клиентке қызмет көрсететін Канададағы жалғыз жылжымалы бөлімше ретінде сипатталды. 1967 жылы Канада мен CIBC өздерінің жүз жылдық мерейтойларын атап өтті, ал CIBC [[Expo 67]] көрмесінің аумағында бөлімшесі болған жалғыз жарғылық банк болды. Осы кезеңде компьютерлендіру банк қызметтерін өзгерте бастады және Торонтодағы Йонг-стрит пен Блур-стриттегі бөлімше клиенттердің банк кітапшаларын компьютер арқылы жаңартқан алғашқы канадалық банк бөлімшесі болды. Бұл бөлімшелер арасындағы банк қызметінің енгізілуін де білдірді. Онжылдық аяқталғанға дейін CIBC кейіннен банкоматқа айналған алғашқы тәулік бойы жұмыс істейтін қолма-қол ақша беру құрылғысын енгізді.

Бірігуден кейін жаңа банк жаңа штаб-пәтер салуды жоспарлады. Commerce Court North ғимаратын сақтап қалуды көздеген банк үш ғимараттан тұратын кешеннің жобасын әзірлеу үшін сәулетші И. М. Пейді жалдады. Нәтижесінде бұрыннан бар ғимаратты толықтыратын көгалдандырылған ауласы бар Commerce Court кешені пайда болды, оның құрамына жаңадан салынған биіктігі 786 фут (240 м) Commerce Court West ғимараты да кірді. 1973 жылы құрылысы аяқталған кезде 57 қабатты ғимарат Канададағы ең биік, сондай-ақ әлемдегі тот баспайтын болатпен қапталған ең ірі ғимарат болды.
[[Сурет:Toronto - ON - Commerce Court West.jpg|thumb|upright|[[Фронт-стрит]] пен [[Бей-стрит]]тен Commerce Court West көрінісі. Ғимарат 1973 жылдан 2021 жылға дейін CIBC-тің штаб-пәтері ретінде пайдаланылды.]]
1987 жылы банктерді, инвестициялық дилерлерді, сенімгерлік компанияларды және сақтандыру компанияларын бөлек ұстау талабын жойған федералдық және провинциялық реттеушілік өзгерістер күшіне енді. CIBC бұл мүмкіндікті тез пайдаланып, инвестициялық дилер CIBC Securities-ті басқарып, халыққа қызмет көрсеткен алғашқы канадалық банк болды.

1988 жылы CIBC [[Wood Gundy]] компаниясының акцияларының басым бөлігін сатып алып, андеррайтинг саласындағы беделі жоғары атау мен танымалдылыққа ие болды. Көп ұзамай корпорация Wood Gundy мен CIBC Securities компанияларын [[CIBC Wood Gundy]] атауымен біріктірді. 1997 жылы ол CIBC Oppenheimer болып өзгертілді,&lt;ref name=truell&gt;{{cite news| title=Canadian Bank Is Expected to Buy Oppenheimer| url=https://www.nytimes.com/1997/07/19/business/canadian-bank-is-expected-to-buy-oppenheimer.html| last=Truell| first=Peter| date=19 July 1997| work=[[The New York Times]]| access-date=2013-11-21| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20141031020338/http://www.nytimes.com/1997/07/19/business/canadian-bank-is-expected-to-buy-oppenheimer.html| archive-date=31 October 2014}}&lt;/ref&gt; кейіннен [[CIBC World Markets]] атауына ие болды.

1992 жылы CIBC автоматтандырылған телефон арқылы банк қызметін ұсынуды бастады; 1995 жылы банк өзінің веб-сайтын іске қосты, ал көп ұзамай интернет арқылы банк қызметтерін ұсына бастады. 1996 жылы CIBC [[Hewlett-Packard]] және Fiserv Canada компанияларымен бірлесіп, HP Intria Items компаниясын құрды. 2005 жылы CIBC Fiserv Canada компаниясының осы компаниядағы акцияларын сатып алып, нәтижесінде Intria Items CIBC-тің бөлімшесіне айналды. 1998 жылы CIBC [[Loblaws]] компаниясымен бірлесіп, [[President's Choice Financial]] компаниясын құрды және оны Оттава аймағындағы 28 дүкенде іске қосты.

1998 жылы CIBC [[Toronto-Dominion Bank]] банкімен бірігуге келісті. Алайда [[Канада үкіметі]] [[Канада қаржы министрі|қаржы министрі]] [[Пол Мартин]]нің ұсынысы бойынша бұл бірігуге, сондай-ақ [[Bank of Montreal]] мен [[Royal Bank of Canada]] арасында ұсынылған басқа бірігуге де канадалықтардың мүддесіне сай келмейді деген негізбен тосқауыл қойды.&lt;ref name=pound&gt;{{cite book |title=The Fitzhenry &amp; Whiteside Book of Canadian Facts and Dates |editor-last=Pound |editor-first=Richard W. |publisher=Fitzhenry and Whiteside |year=2005 |isbn=978-155041171-3 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/fitzhenrywhitesi0003unse }}&lt;/ref&gt;

==== XXI ғасыр ====
2000 жылы CIBC банктік сектордағы қауіпсіз транзакциялар жүйелеріне маманданған Нью-Йоркте орналасқан Aplettix Inc. компаниясымен келісім жасасты; алайда кейіннен бұл серіктестік [[VeriSign]] сияқты балама шешімдердің пайдасына тоқтатылды.

2000 жылдардың басында банк өзінің бизнес-стратегиясына кірмейтін жылжымайтын мүлік пен инвестициялардан бас тарта бастады. 2000 жылы CIBC өзінің 10 пайыздық үлесін [[Rogers Media]] компаниясына сатты. CIBC 1977 жылы құрылған кезінен бастап [[Major League Baseball]] лигасының [[Toronto Blue Jays]] клубының [[Labatt Brewing Company|Labatt's Breweries]] серіктесімен бірге миноритарлық акционері болды. [[The Kingbridge Centre|CIBC Leadership Centre]] орталығын [[King City, Ontario|Кинг-Сити]]де 2001 жылы Benchmark Hospitality компаниясына сатты. 2002 жылы CIBC Amicus FSB қызметін тоқтатып, оның активтерін E*Trade Bank-ке сатты. Amicus FSB 1999 жылы [[Америка Құрама Штаттары]]нда [[Winn Dixie]] және [[Safeway Inc.]] компанияларымен бірлесіп Marketplace Bank және Safeway Select Bank брендтерімен құрылды. Сол жылы CIBC [[TSYS]] компаниясымен [[Колумбус (Джорджия)|Колумбус]] қаласында кредиттік карталарды өңдеу операцияларын аутсорсингке беру туралы 10 жылдық келісім жасасты.

2004 жылы банк [[Juniper Bank|Juniper Financial Corporation]] компаниясын [[Barclays Bank]] банкіне сатты. Juniper Financial компаниясын CIBC бұған дейін 2001 жылы сатып алған болатын.&lt;ref name=IEstaff&gt;{{cite news| title=CIBC completes sale of ownership in Juniper Financial| url=http://www.investmentexecutive.com/-/news-26740| work=[[Investment Executive]]| date=1 December 2004| access-date=2013-11-21| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20160313032242/http://www.investmentexecutive.com/-/news-26740| archive-date=13 March 2016| df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; 2004 жылдың соңында банк EDULINX Canada Corporation компаниясын [[Nelnet, Inc.]] компаниясының канадалық бөлімшесі Nelnet Canada Inc.-ке сатты. [[Li Ka Shing]] жиырма жылдан астам уақыт бойы банктің ең ірі шетелдік акционері болды, алайда 2005 жылдың басында ол өзінің үлесін (шамамен 1,2 млрд канадалық доллар) канадалық қайырымдылық ұйымы Li Ka Shing Foundation қорын құру үшін сатты. CIBC Ли Ка-Шиннің [[Husky Energy]] сияқты Канаданың көптеген кәсіпорындарын қаржыландыру үшін таңдаған банкі болды. Ли Ка-Шин 1999 жылы CIBC-тің бас атқарушы директоры қызметіне Al Flood-тың орнына жеке тұлғаларға және бизнеске қызмет көрсету жөніндегі банк ісінің басшысы [[Holger Kluge]]нің тағайындалуын қолдағаны хабарланды.

CIBC 2006 жылғы қазанда өзінің корпоративтік және сатып алу мақсатындағы кредиттік карталар бизнесін [[U.S. Bancorp|U.S. Bank Canada]] компаниясына сатты. Бұл бизнес бұған дейін [[Royal Bank of Canada]] банкінен сатып алынған бизнеске арналған төлем карталарымен біріктірілді. Сол жылы [[Нью-Йорк қор биржасы]]ндағы CIBC акцияларының тикерлік таңбасы ''BCM''-нен ''CM''-ге өзгертіліп, [[Торонто қор биржасы]]ндағы тикерлік таңбасына сәйкестендірілді.
[[Сурет:FirstCaribbean International Bank Head Office-001.jpg|left|upright|thumb|2010 жылы [[FirstCaribbean International Bank]] банкінің штаб-пәтері. Бір жылдан кейін банк CIBC брендімен қайта аталды.]]
2006 жылғы желтоқсанда CIBC [[FirstCaribbean International Bank]] ашық акционерлік бірлескен кәсіпорнындағы бақылау үлесін 1 миллиард [[Америка Құрама Штаттарының доллары|АҚШ доллары]]нан (2 миллиард [[Барбадос доллары]]) сәл жоғары сомаға сатып алды. Бұл CIBC-тің [[Barclays Bank]] иелігіндегі 43,7 % үлесті сатып алуы арқылы жүзеге асты.&lt;ref name=ball&gt;{{cite web| title=US tax inspector targets Caribbean bank| url=https://www.theguardian.com/business/2013/may/27/us-tax-inspector-caribbean-bank| last=Ball| first=James| work=[[The Guardian]]| date=27 May 2013| location=[[Manchester]]| access-date=2013-11-21| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20131219130406/http://www.theguardian.com/business/2013/may/27/us-tax-inspector-caribbean-bank| archive-date=19 December 2013}}&lt;/ref&gt; 2011 жылы CIBC бұл бөлімшенің атауын ''CIBC FirstCaribbean International Bank'' деп өзгертті.&lt;ref name=advocate&gt;{{cite news| title=FirstCaribbean to be branded as 'CIBC FirstCaribbean International Bank'| url=http://www.barbadosadvocate.com/newsitem.asp?more=business&amp;NewsID=18287| work=[[The Barbados Advocate]]| date=21 June 2006| access-date=2013-11-21| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20120326082039/http://www.barbadosadvocate.com/newsitem.asp?more=business&amp;NewsID=18287| archive-date=26 March 2012}}&lt;/ref&gt;

2009 жылғы 12 ақпанда ''[[Trinidad Express Newspapers|Trinidad and Tobago Express]]'' газеті CIBC-тің [[CL Financial]] компаниясының [[Тринидад және Тобаго]]дағы [[Republic Bank]] банкіндегі үлесін сатып алу жөнінде келіссөздер жүргізіп жатқанын хабарлады.&lt;ref name=newman&gt;{{cite news| title=Paper: CIBC to go after Republic Bank stake| url=http://www.bnamericas.com/news/banking/Paper:_CIBC_to_go_after_Republic_Bank_stake| last=Newman| first=James| date=13 February 2009| work=BNamericas| access-date=2013-11-21| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20150213015426/http://www.bnamericas.com/news/banking/Paper:_CIBC_to_go_after_Republic_Bank_stake| archive-date=13 February 2015}}&lt;/ref&gt; [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]] кезінде Тринидад және Тобаго үкіметінің CL Financial компаниясын «құтқару» туралы келісімінің бір бөлігі ретінде корпорация Republic Bank және басқа да активтерін сатуға міндеттелді. 2011 жылғы ақпандағы жағдай бойынша CL Financial компаниясы әлі де сату туралы келісімге келген жоқ.&lt;ref name=rampersad&gt;{{cite news| title=Eyes on Republic| url=http://www.trinidadexpress.com/news/EYES_ON_REPUBLIC-115458064.html| last=Rampersad| first=Curtis| date=7 February 2011| work=Trinidad and Tobago Express| access-date=2013-11-21| archive-url=https://web.archive.org/web/20150213005353/http://www.trinidadexpress.com/news/EYES_ON_REPUBLIC-115458064.html| archive-date=13 February 2015| url-status=dead| df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

2010 жылғы ақпанда CIBC Канадада мобильді банкингке арналған [[iPhone]] қолданбасын іске қосқан алғашқы жарғылық банк болды. Іске қосылғаннан кейін бір айдан сәл астам уақыт ішінде қолданба 100 000-нан астам рет жүктелді, ал CIBC Mobile Banking қызметі енгізілгеннен бері клиенттердің жүйеге кіру саны 1 миллионнан асты.&lt;ref name=mobile&gt;{{cite press release |url=http://micro.newswire.ca/release.cgi?rkey=1804129533&amp;view=14730-0&amp;Start=&amp;htm=0 |archive-url=https://archive.today/20131121231431/http://micro.newswire.ca/release.cgi?rkey=1804129533&amp;view=14730-0&amp;Start=&amp;htm=0 |url-status=dead |archive-date=21 November 2013 |title=CIBC continues market leadership by introducing further innovations to Mobile Banking for BlackBerry devices and other Internet-enabled smartphones |publisher=CIBC |date=25 February 2011 |access-date=2013-11-21 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=connors&gt;{{cite web |url=http://mobilesyrup.com/2010/04/13/cibc-iphone-app-sees-over-100000-downloads-in-first-month-expanded-to-other-smartphones/ |title=CIBC iPhone app sees over 100,000 downloads in first month...expanded to other smartphones |publisher=Mobilesyrup.com |last=Connors |first=John |date=13 April 2010 |access-date=2011-03-09 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20101225130302/http://mobilesyrup.com/2010/04/13/cibc-iphone-app-sees-over-100000-downloads-in-first-month-expanded-to-other-smartphones/ |archive-date=25 December 2010 }}&lt;/ref&gt; Төрт айдан кейін банк [[Citigroup]] компаниясының [[Citibank Canada]] банкінің [[MasterCard]] бизнесінен құны 2,1 миллиард канадалық доллар болатын кредиттік карталар портфелін сатып алу туралы келісім жасағанын хабарлады.&lt;ref name=citi&gt;{{cite news| url=https://www.thestar.com/business/bank/article/823386--cibc-buys-card-portfolio-from-citigroup-mastercard-business| title=CIBC buys card portfolio from Citigroup MasterCard business| date=14 March 2010| work=[[Toronto Star]]|agency=[[The Canadian Press]]| publisher=thestar.com| access-date=2013-11-21| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20121024072238/http://www.thestar.com/business/bank/article/823386--cibc-buys-card-portfolio-from-citigroup-mastercard-business| archive-date=24 October 2012}}&lt;/ref&gt; Ақырында, сол жылдың қазан айында CIBC Канадада халықаралық деңгейде қолданылатын Visa брендті дебеттік картасын енгізген алғашқы банк болатынын хабарлады.&lt;ref name=trichur&gt;{{cite news |url=https://www.thestar.com/article/877157--cibc-rolls-out-canada-s-first-visa-branded-debit-card |title=CIBC rolls out Canada's first Visa-branded debit card |publisher=thestar.com |date=18 October 2010 |access-date=2013-11-21 |work=Toronto Star |first1=Rita |last1=Trichur |first2=Dana |last2=Flavelle |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121023163511/http://www.thestar.com/article/877157--cibc-rolls-out-canada-s-first-visa-branded-debit-card |archive-date=23 October 2012 }}&lt;/ref&gt;

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>kti56ijqkhyvurey99itoqhylzr45d5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643239</id>
      <parentid>3643238</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T19:33:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* XXI ғасыр */</comment>
      <origin>3643239</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34653" sha1="m687uzk5ce96upgflp99wr5ikdmx6zi" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Canadian Imperial Bank of Commerce
 |логотипі           = 
 |суреті             = CIBC Square 2025-04-20.jpg
 |сурет атауы        = [[CIBC Square]] ғимаратындағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = TSX: CM&lt;br&gt;{{NYSE|CM}}&lt;br&gt;[[S&amp;P/TSX 60]] компоненті
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[1 маусым]] [[1961 жыл|1961]]&lt;ref name=&quot;A new bank&quot;&gt;{{cite web|title=A New Bank, 1961–1986|url=http://www.cibc.com:80/ca/inside-cibc/history/story-cibc-3.html|website=The Story of CIBC|publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce|access-date=August 31, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20050209115927/http://www.cibc.com/ca/inside-cibc/history/story-cibc-3.html|archive-date=February 9, 2005|quote=On June 1, 1961, the Canadian Imperial Bank of Commerce was formed through the merger of The Canadian Bank of Commerce and the Imperial Bank of Canada.|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Canadian Imperial Bank of Commerce (CIBC) (CM)|url=http://markets.businessinsider.com/stock/cm-quote|website=Markets Insider|publisher=Business Insider|access-date=September 2, 2017|quote=Canadian Imperial Bank of Commerce was founded on June 1, 1961 and is headquartered in Toronto, Canada.|archive-url=https://web.archive.org/web/20170902224418/http://markets.businessinsider.com/stock/cm-quote|archive-date=September 2, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot;&gt;{{cite web|last1=Bonham|first1=Mark S.|title=Canadian Imperial Bank of Commerce (CIBC)|url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/canadian-imperial-bank-of-commerce/|website=[[The Canadian Encyclopedia]]|access-date=August 19, 2019|quote=It was created through the 1961 merger of two Ontario-based banks, the Canadian Bank of Commerce and the Imperial Bank of Canada, the largest merger of two chartered banks in Canada's history.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=chronology&gt;{{cite web| url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf| title=A Short History of CIBC| access-date=17 May 2017| publisher=CIBC| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20170808153155/https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf| archive-date=8 August 2017}}&lt;/ref&gt;{{efn|The Canadian Imperial Bank of Commerce was established on June 1, 1961, through the merger of the [[Canadian Bank of Commerce]] and the [[Imperial Bank of Canada]]; the former was established in 1867 and the latter in 1873.}}
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = {{Байрақ|Канада}}: [[Торонто]], [[Онтарио]]
 |басты адамдары     = Harry Culham (президент және [[бас атқарушы директор|CEO]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/en/about-cibc/corporate-profile/executive-team/harry-culham.html|title=Harry Culham &amp;#124; Executive Team|website=Cibc.com|access-date=June 30, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;[[Katharine Stevenson]] (директорлар кеңесінің төрайымы)&lt;ref name=&quot;results&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/investor_relations/pdfs/quarterly_results/2020/ar-20-en.pdf| title=2020 Annual Report}}&lt;/ref&gt;
 |саласы             = қаржылық қызметтер
 |өнімі              = {{ubl | [[Активтерді басқару]] | [[Банк ісі|Банк қызметі]] | [[Тауар (экономика)|Тауарлар]] | [[Несие картасы|Несие карталары]] | [[Акциялар саудасы]] | [[Сақтандыру]] | [[Инвестицияларды басқару]] | [[Ипотекалық несие]] | [[Өзара қорлар]] | [[Биржада саудаланатын қор|Биржада саудаланатын қорлар]] | [[Индекстік қор]]лар | [[Жекеменшік капитал]] | [[Тәуекелдерді басқару]] | [[Байлықты басқару]] }}
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 64,41 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=Annual Report 2025 |url=https://www.cibc.com/content/dam/cibc-public-assets/about-cibc/investor-relations/pdfs/quarterly-results/2025/ar-25-en.pdf |date=December 3, 2025 |publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce |access-date=February 5, 2026}}&lt;/ref&gt;
 |айналым            = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 29,13 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 8,45 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |активтер           = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 1,117 трлн (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 49 824 (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынышты компания = {{Unbulleted list|[[CIBC Bank USA]]|CIBC Investments (Cayman) Limited&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Cayman Holdings Limited&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Trust Corporation&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC World Markets plc&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Asset Management Inc.&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;}}
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі = 
 |ізбасары           = {{Unbulleted list|[[Canadian Bank of Commerce]]|[[Imperial Bank of Canada]]}}
 |бөлімшелер         = 
 |статус              = 
 |тілдер              = 
 |қарызы              = 
 |жарнама            = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = {{URL|https://cibc.com/}}
 |Ортаққор           = 
}}
'''Canadian Imperial Bank of Commerce''' ('''CIBC'''; {{lang-fr|Banque canadienne impériale de commerce}}) — штаб-пәтері [[Торонто]] қаласының [[Financial District, Toronto|Қаржы ауданындағы]] [[CIBC Square]] кешенінде орналасқан канадалық [[көпұлтты корпорация|көпұлтты]] банк және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы.&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot; /&gt; Canadian Imperial Bank of Commerce 1961 жылы [[Canadian Bank of Commerce]] (1867 жылы құрылған) пен [[Imperial Bank of Canada]] (1873 жылы құрылған) банктерінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Бұл Канада тарихындағы жарғылық банктер арасындағы ең ірі бірігу болды.&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=CIBC History |url=http://www.cibc.com:80/ca/inside-cibc/history.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050206162104/http://www.cibc.com/ca/inside-cibc/history.html |archive-date=February 6, 2005 |publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce}}&lt;/ref&gt; Ол Торонтода құрылған «[[Канаданың Үлкен бестігі|Үлкен бестікке]]» кіретін екі банктің бірі, екіншісі — [[Toronto-Dominion Bank]].

Банктің төрт стратегиялық бизнес-бөлімшесі бар: Канаданың жеке тұлғаларға және бизнеске қызмет көрсету жөніндегі банк ісі, Канаданың коммерциялық банк ісі және активтерді басқару, АҚШ-тың коммерциялық банк ісі және активтерді басқару, сондай-ақ капитал нарықтары.&lt;ref name=&quot;results&quot; /&gt; Оның [[АҚШ]], [[Кариб теңізі]], [[Азия]] және [[Ұлыбритания]]да халықаралық операциялары бар. CIBC бүкіл әлем бойынша 15 миллион клиентке қызмет көрсетеді және онда 50 000 қызметкер жұмыс істейді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/en/about-cibc/corporate-profile/quick-facts.html|title=CIBC Quick Facts |website=Cibc.com|access-date=June 30, 2026}}&lt;/ref&gt; Компания [[Forbes Global 2000|2013 жылғы ''Forbes'' Global 2000]] рейтингінде 172-орынға ие болды.&lt;ref name=&quot;forbes&quot;&gt;{{cite news| url=https://www.forbes.com/global2000#page:1_sort:0_direction:asc_search:_filter:All%20industries_filter:Canada_filter:All%20states| title=Forbes Global 2000 List, 2013 edition| work=[[Forbes]]| date=17 April 2013| access-date=2013-11-21| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20130502235547/http://www.forbes.com/global2000/#page:1_sort:0_direction:asc_search:_filter:All%20industries_filter:Canada_filter:All%20states| archive-date=2 May 2013}}&lt;/ref&gt;

CIBC-тің [[Канададағы маршруттау нөмірі|институт нөмірі]] — 010, ал [[SWIFT коды]] — CIBCCATT.

== Бұрынғы банктер ==
=== Imperial Bank of Canada ===
Imperial Bank of Canada банкін [[Генри Старк Хоуланд]] 1873 жылы Торонтода құрды. Банк өз кеңселерін Уэллингтон-стриттегі Exchange Building ғимаратына орналастырып, 1936 жылға дейін сол жерде болды. Сол жылы банк Кинг-стрит пен Бей-стрит қиылысындағы жаңа ғимаратқа көшті. Кейін CIBC 1973 жылы осы жерде Commerce Court West ғимаратын салды. Imperial бірнеше банкті, соның ішінде Niagara District Bank (1875) пен [[Weyburn Security Bank]] (1931) банктерін, сондай-ақ [[Barclays]] компаниясының Канададағы операцияларын (1956) сатып алды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Imperial елдегі активтерді басқаруда шамамен 270 миллиард доллар болатын бесінші ірі банк болды.&lt;ref&gt;Watt Hugh McCollum, ''Who Owns Canada?'', (Woodsworth House Publishers, 1947), 17.&lt;/ref&gt;

=== Canadian Bank of Commerce ===
[[Уильям Макмастер]] [[Bank of Montreal]] банкіне бәсекелес ретінде 1867 жылғы 15 мамырда Торонтода жұмысын бастаған Canadian Bank of Commerce банкін құрды; 1874 жылға қарай оның 24 бөлімшесі болды. Canadian Bank of Commerce банкінің бұрынғы вице-президенті [[Генри Старк Хоуланд]] құрған Imperial Bank of Canada 1875 жылғы 18 наурызда Торонтода жұмысын бастады. 1895 жылдың соңына қарай Canadian Bank of Commerce банкінің 58, ал Imperial Bank of Canada банкінің 18 бөлімшесі болды. [[Юкон]]дағы 1896 жылғы алтын өндіру қарқыны Доминион үкіметін Canadian Bank of Commerce банкінен [[Доусон-Сити]]де бөлімше ашуды сұрауға итермеледі.

[[Wood, Gundy &amp; Company]], CIBC-тің инвестициялық банк ісі бөлімшесінің ізашары, 1905 жылғы 1 ақпанда өз жұмысын бастады. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Жеңіс қарыздарын ұйымдастыруда маңызды әрі белсенді рөл атқарды.

1920 жылдардағы сатып алулардың нәтижесінде Commerce Bank Канададағы 700-ден астам жергілікті бөлімшесі бар ең ірі бөлімшелер желілерінің біріне айналды; осы кезеңде банк Кубада, Ямайкада, Барбадоста және Тринидадта халықаралық бөлімшелерін ашты.

Canadian Bank of Commerce 1931 жылы Торонтода өзінің жаңа штаб-пәтерін ашты. 32-қабаттағы бақылау алаңы қалаға жоғарыдан көрініс тамашалауға келген келушілердің назарын аударды. Биіктігі 145 метр (476 фут) болған бұл ғимарат 1962 жылы Монреальдағы CIBC Tower құрылысы аяқталғанға дейін Ұлттар Достастығындағы ең биік ғимарат болды.

1936 жылы Commerce жеке тұлғаларға несие беру бөлімін құрған алғашқы канадалық банк болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін екі банк те жаңа бөлімшелер ашты. 1871 жылы банктерге ипотекалық несие беру қызметін жүзеге асыруға тыйым салынғанына қарамастан, енді Канада үкіметі оларды ипотекалық қызметтер көрсетуге шақырды. Осылайша, 1954 жылы канадалық банктер жаңа құрылыс нысандарына ипотекалық несие бере бастады.

== Банк тарихы ==
=== Imperial Bank of Canada және Canadian Bank of Commerce банктерінің бірігуі ===
Imperial Bank of Canada мен Canadian Bank of Commerce банктерінің бірігуінің бастауында [[Barclays|Barclays Bank]] банкінің әрекеттері тұрды. Barclays 1929 жылы Канадада қызметін бастады, алайда 1956 жылы Канададағы операцияларын Imperial Bank of Canada банкіне сатты. Barclays төлемнің бір бөлігін Imperial Bank of Canada акцияларымен алды. 1960 жылы Barclays Imperial Bank of Canada директорлар кеңесіне хабарламастан, оның акцияларын ашық нарықта қосымша сатып ала бастады. Imperial Bank of Canada басқарма төрағасы [[Л. Стюарт Маккерси]] Barclays компаниясы Imperial Bank of Canada-ны иемденуге әрекет жасап жатыр деп есептеді. Mackersy Imperial Bank of Canada сияқты шағын банктің басқа компанияның иелігіне өтуі сөзсіз деп санады, бірақ британдық емес, канадалық мүдделермен жұмыс істеуді жөн көрді.&lt;ref&gt;Arnold Edinborough, ''A History of the Canadian Imperial Bank of Commerce: Volume IV, 1931-1973'', (Canadian Imperial Bank of Commerce, 1995), 174.&lt;/ref&gt; 1960 жылғы қазанда Mackersy Canadian Bank of Commerce банкінің президенті әрі басқарма төрағасы [[Нил Дж. Маккиннон]]ға екі банкті біріктіру туралы ұсыныс жасады. Олардың алғашқы кездесуі [[Форест-Хилл]]дегі Дунвеган-роуд, 116 мекенжайындағы Маккиннонның үйінде құпия түрде өтті, бұл үй CIBC-тің туған жеріне айналды. Mackersyдің айтуынша, ол мен Маккиннон он минут ішінде банктерін біріктіру туралы келісімге келген.&lt;ref&gt;Edinborough, 176.&lt;/ref&gt;

=== CIBC операциялары ===
1961 жылғы 1 маусымда Canadian Bank of Commerce пен Imperial Bank of Canada бірігіп, Канада бойынша 1 200-ден астам бөлімшесі бар Canadian Imperial Bank of Commerce банкін құрды. Жаңа банк елдегі барлық банктер арасында ең көп ресурстар мен бөлімшелерге ие болды.

1964 жылы банк [[Квебек]]тегі [[Әулие Лаврентий өзені]]нің солтүстік жағалауында MV ''Jean Brilliant'' жолаушылар кемесін пайдаланып, жылжымалы бөлімше қызметін көрсетті.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf |title=CIBC 150 Short Story |access-date=2017-05-17 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170808153155/https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf |archive-date=2017-08-08 }}&lt;/ref&gt; Ол 5 000 клиентке қызмет көрсететін Канададағы жалғыз жылжымалы бөлімше ретінде сипатталды. 1967 жылы Канада мен CIBC өздерінің жүз жылдық мерейтойларын атап өтті, ал CIBC [[Expo 67]] көрмесінің аумағында бөлімшесі болған жалғыз жарғылық банк болды. Осы кезеңде компьютерлендіру банк қызметтерін өзгерте бастады және Торонтодағы Йонг-стрит пен Блур-стриттегі бөлімше клиенттердің банк кітапшаларын компьютер арқылы жаңартқан алғашқы канадалық банк бөлімшесі болды. Бұл бөлімшелер арасындағы банк қызметінің енгізілуін де білдірді. Онжылдық аяқталғанға дейін CIBC кейіннен банкоматқа айналған алғашқы тәулік бойы жұмыс істейтін қолма-қол ақша беру құрылғысын енгізді.

Бірігуден кейін жаңа банк жаңа штаб-пәтер салуды жоспарлады. Commerce Court North ғимаратын сақтап қалуды көздеген банк үш ғимараттан тұратын кешеннің жобасын әзірлеу үшін сәулетші И. М. Пейді жалдады. Нәтижесінде бұрыннан бар ғимаратты толықтыратын көгалдандырылған ауласы бар Commerce Court кешені пайда болды, оның құрамына жаңадан салынған биіктігі 786 фут (240 м) Commerce Court West ғимараты да кірді. 1973 жылы құрылысы аяқталған кезде 57 қабатты ғимарат Канададағы ең биік, сондай-ақ әлемдегі тот баспайтын болатпен қапталған ең ірі ғимарат болды.
[[Сурет:Toronto - ON - Commerce Court West.jpg|thumb|upright|[[Фронт-стрит]] пен [[Бей-стрит]]тен Commerce Court West көрінісі. Ғимарат 1973 жылдан 2021 жылға дейін CIBC-тің штаб-пәтері ретінде пайдаланылды.]]
1987 жылы банктерді, инвестициялық дилерлерді, сенімгерлік компанияларды және сақтандыру компанияларын бөлек ұстау талабын жойған федералдық және провинциялық реттеушілік өзгерістер күшіне енді. CIBC бұл мүмкіндікті тез пайдаланып, инвестициялық дилер CIBC Securities-ті басқарып, халыққа қызмет көрсеткен алғашқы канадалық банк болды.

1988 жылы CIBC [[Wood Gundy]] компаниясының акцияларының басым бөлігін сатып алып, андеррайтинг саласындағы беделі жоғары атау мен танымалдылыққа ие болды. Көп ұзамай корпорация Wood Gundy мен CIBC Securities компанияларын [[CIBC Wood Gundy]] атауымен біріктірді. 1997 жылы ол CIBC Oppenheimer болып өзгертілді,&lt;ref name=truell&gt;{{cite news| title=Canadian Bank Is Expected to Buy Oppenheimer| url=https://www.nytimes.com/1997/07/19/business/canadian-bank-is-expected-to-buy-oppenheimer.html| last=Truell| first=Peter| date=19 July 1997| work=[[The New York Times]]| access-date=2013-11-21| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20141031020338/http://www.nytimes.com/1997/07/19/business/canadian-bank-is-expected-to-buy-oppenheimer.html| archive-date=31 October 2014}}&lt;/ref&gt; кейіннен [[CIBC World Markets]] атауына ие болды.

1992 жылы CIBC автоматтандырылған телефон арқылы банк қызметін ұсынуды бастады; 1995 жылы банк өзінің веб-сайтын іске қосты, ал көп ұзамай интернет арқылы банк қызметтерін ұсына бастады. 1996 жылы CIBC [[Hewlett-Packard]] және Fiserv Canada компанияларымен бірлесіп, HP Intria Items компаниясын құрды. 2005 жылы CIBC Fiserv Canada компаниясының осы компаниядағы акцияларын сатып алып, нәтижесінде Intria Items CIBC-тің бөлімшесіне айналды. 1998 жылы CIBC [[Loblaws]] компаниясымен бірлесіп, [[President's Choice Financial]] компаниясын құрды және оны Оттава аймағындағы 28 дүкенде іске қосты.

1998 жылы CIBC [[Toronto-Dominion Bank]] банкімен бірігуге келісті. Алайда [[Канада үкіметі]] [[Канада қаржы министрі|қаржы министрі]] [[Пол Мартин]]нің ұсынысы бойынша бұл бірігуге, сондай-ақ [[Bank of Montreal]] мен [[Royal Bank of Canada]] арасында ұсынылған басқа бірігуге де канадалықтардың мүддесіне сай келмейді деген негізбен тосқауыл қойды.&lt;ref name=pound&gt;{{cite book |title=The Fitzhenry &amp; Whiteside Book of Canadian Facts and Dates |editor-last=Pound |editor-first=Richard W. |publisher=Fitzhenry and Whiteside |year=2005 |isbn=978-155041171-3 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/fitzhenrywhitesi0003unse }}&lt;/ref&gt;

==== XXI ғасыр ====
2000 жылы CIBC банктік сектордағы қауіпсіз транзакциялар жүйелеріне маманданған Нью-Йоркте орналасқан Aplettix Inc. компаниясымен келісім жасасты; алайда кейіннен бұл серіктестік [[VeriSign]] сияқты балама шешімдердің пайдасына тоқтатылды.

2000 жылдардың басында банк өзінің бизнес-стратегиясына кірмейтін жылжымайтын мүлік пен инвестициялардан бас тарта бастады. 2000 жылы CIBC өзінің 10 пайыздық үлесін [[Rogers Media]] компаниясына сатты. CIBC 1977 жылы құрылған кезінен бастап [[Major League Baseball]] лигасының [[Toronto Blue Jays]] клубының [[Labatt Brewing Company|Labatt's Breweries]] серіктесімен бірге миноритарлық акционері болды. [[The Kingbridge Centre|CIBC Leadership Centre]] орталығын [[King City, Ontario|Кинг-Сити]]де 2001 жылы Benchmark Hospitality компаниясына сатты. 2002 жылы CIBC Amicus FSB қызметін тоқтатып, оның активтерін E*Trade Bank-ке сатты. Amicus FSB 1999 жылы [[Америка Құрама Штаттары]]нда [[Winn Dixie]] және [[Safeway Inc.]] компанияларымен бірлесіп Marketplace Bank және Safeway Select Bank брендтерімен құрылды. Сол жылы CIBC [[TSYS]] компаниясымен [[Колумбус (Джорджия)|Колумбус]] қаласында кредиттік карталарды өңдеу операцияларын аутсорсингке беру туралы 10 жылдық келісім жасасты.

2004 жылы банк [[Juniper Bank|Juniper Financial Corporation]] компаниясын [[Barclays Bank]] банкіне сатты. Juniper Financial компаниясын CIBC бұған дейін 2001 жылы сатып алған болатын.&lt;ref name=IEstaff&gt;{{cite news| title=CIBC completes sale of ownership in Juniper Financial| url=http://www.investmentexecutive.com/-/news-26740| work=[[Investment Executive]]| date=1 December 2004| access-date=2013-11-21| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20160313032242/http://www.investmentexecutive.com/-/news-26740| archive-date=13 March 2016| df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; 2004 жылдың соңында банк EDULINX Canada Corporation компаниясын [[Nelnet, Inc.]] компаниясының канадалық бөлімшесі Nelnet Canada Inc.-ке сатты. [[Li Ka Shing]] жиырма жылдан астам уақыт бойы банктің ең ірі шетелдік акционері болды, алайда 2005 жылдың басында ол өзінің үлесін (шамамен 1,2 млрд канадалық доллар) канадалық қайырымдылық ұйымы Li Ka Shing Foundation қорын құру үшін сатты. CIBC Ли Ка-Шиннің [[Husky Energy]] сияқты Канаданың көптеген кәсіпорындарын қаржыландыру үшін таңдаған банкі болды. Ли Ка-Шин 1999 жылы CIBC-тің бас атқарушы директоры қызметіне Al Flood-тың орнына жеке тұлғаларға және бизнеске қызмет көрсету жөніндегі банк ісінің басшысы [[Holger Kluge]]нің тағайындалуын қолдағаны хабарланды.

CIBC 2006 жылғы қазанда өзінің корпоративтік және сатып алу мақсатындағы кредиттік карталар бизнесін [[U.S. Bancorp|U.S. Bank Canada]] компаниясына сатты. Бұл бизнес бұған дейін [[Royal Bank of Canada]] банкінен сатып алынған бизнеске арналған төлем карталарымен біріктірілді. Сол жылы [[Нью-Йорк қор биржасы]]ндағы CIBC акцияларының тикерлік таңбасы ''BCM''-нен ''CM''-ге өзгертіліп, [[Торонто қор биржасы]]ндағы тикерлік таңбасына сәйкестендірілді.
[[Сурет:FirstCaribbean International Bank Head Office-001.jpg|left|upright|thumb|2010 жылы [[FirstCaribbean International Bank]] банкінің штаб-пәтері. Бір жылдан кейін банк CIBC брендімен қайта аталды.]]
2006 жылғы желтоқсанда CIBC [[FirstCaribbean International Bank]] ашық акционерлік бірлескен кәсіпорнындағы бақылау үлесін 1 миллиард [[Америка Құрама Штаттарының доллары|АҚШ доллары]]нан (2 миллиард [[Барбадос доллары]]) сәл жоғары сомаға сатып алды. Бұл CIBC-тің [[Barclays Bank]] иелігіндегі 43,7 % үлесті сатып алуы арқылы жүзеге асты.&lt;ref name=ball&gt;{{cite web| title=US tax inspector targets Caribbean bank| url=https://www.theguardian.com/business/2013/may/27/us-tax-inspector-caribbean-bank| last=Ball| first=James| work=[[The Guardian]]| date=27 May 2013| location=[[Manchester]]| access-date=2013-11-21| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20131219130406/http://www.theguardian.com/business/2013/may/27/us-tax-inspector-caribbean-bank| archive-date=19 December 2013}}&lt;/ref&gt; 2011 жылы CIBC бұл бөлімшенің атауын ''CIBC FirstCaribbean International Bank'' деп өзгертті.&lt;ref name=advocate&gt;{{cite news| title=FirstCaribbean to be branded as 'CIBC FirstCaribbean International Bank'| url=http://www.barbadosadvocate.com/newsitem.asp?more=business&amp;NewsID=18287| work=[[The Barbados Advocate]]| date=21 June 2006| access-date=2013-11-21| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20120326082039/http://www.barbadosadvocate.com/newsitem.asp?more=business&amp;NewsID=18287| archive-date=26 March 2012}}&lt;/ref&gt;

2009 жылғы 12 ақпанда ''[[Trinidad Express Newspapers|Trinidad and Tobago Express]]'' газеті CIBC-тің [[CL Financial]] компаниясының [[Тринидад және Тобаго]]дағы [[Republic Bank]] банкіндегі үлесін сатып алу жөнінде келіссөздер жүргізіп жатқанын хабарлады.&lt;ref name=newman&gt;{{cite news| title=Paper: CIBC to go after Republic Bank stake| url=http://www.bnamericas.com/news/banking/Paper:_CIBC_to_go_after_Republic_Bank_stake| last=Newman| first=James| date=13 February 2009| work=BNamericas| access-date=2013-11-21| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20150213015426/http://www.bnamericas.com/news/banking/Paper:_CIBC_to_go_after_Republic_Bank_stake| archive-date=13 February 2015}}&lt;/ref&gt; [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]] кезінде Тринидад және Тобаго үкіметінің CL Financial компаниясын «құтқару» туралы келісімінің бір бөлігі ретінде корпорация Republic Bank және басқа да активтерін сатуға міндеттелді. 2011 жылғы ақпандағы жағдай бойынша CL Financial компаниясы әлі де сату туралы келісімге келген жоқ.&lt;ref name=rampersad&gt;{{cite news| title=Eyes on Republic| url=http://www.trinidadexpress.com/news/EYES_ON_REPUBLIC-115458064.html| last=Rampersad| first=Curtis| date=7 February 2011| work=Trinidad and Tobago Express| access-date=2013-11-21| archive-url=https://web.archive.org/web/20150213005353/http://www.trinidadexpress.com/news/EYES_ON_REPUBLIC-115458064.html| archive-date=13 February 2015| url-status=dead| df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

2010 жылғы ақпанда CIBC Канадада мобильді банкингке арналған [[iPhone]] қолданбасын іске қосқан алғашқы жарғылық банк болды. Іске қосылғаннан кейін бір айдан сәл астам уақыт ішінде қолданба 100 000-нан астам рет жүктелді, ал CIBC Mobile Banking қызметі енгізілгеннен бері клиенттердің жүйеге кіру саны 1 миллионнан асты.&lt;ref name=mobile&gt;{{cite press release |url=http://micro.newswire.ca/release.cgi?rkey=1804129533&amp;view=14730-0&amp;Start=&amp;htm=0 |archive-url=https://archive.today/20131121231431/http://micro.newswire.ca/release.cgi?rkey=1804129533&amp;view=14730-0&amp;Start=&amp;htm=0 |url-status=dead |archive-date=21 November 2013 |title=CIBC continues market leadership by introducing further innovations to Mobile Banking for BlackBerry devices and other Internet-enabled smartphones |publisher=CIBC |date=25 February 2011 |access-date=2013-11-21 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=connors&gt;{{cite web |url=http://mobilesyrup.com/2010/04/13/cibc-iphone-app-sees-over-100000-downloads-in-first-month-expanded-to-other-smartphones/ |title=CIBC iPhone app sees over 100,000 downloads in first month...expanded to other smartphones |publisher=Mobilesyrup.com |last=Connors |first=John |date=13 April 2010 |access-date=2011-03-09 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20101225130302/http://mobilesyrup.com/2010/04/13/cibc-iphone-app-sees-over-100000-downloads-in-first-month-expanded-to-other-smartphones/ |archive-date=25 December 2010 }}&lt;/ref&gt; Төрт айдан кейін банк [[Citigroup]] компаниясының [[Citibank Canada]] банкінің [[Mastercard]] бизнесінен құны 2,1 миллиард канадалық доллар болатын кредиттік карталар портфелін сатып алу туралы келісім жасағанын хабарлады.&lt;ref name=citi&gt;{{cite news| url=https://www.thestar.com/business/bank/article/823386--cibc-buys-card-portfolio-from-citigroup-mastercard-business| title=CIBC buys card portfolio from Citigroup MasterCard business| date=14 March 2010| work=[[Toronto Star]]|agency=[[The Canadian Press]]| publisher=thestar.com| access-date=2013-11-21| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20121024072238/http://www.thestar.com/business/bank/article/823386--cibc-buys-card-portfolio-from-citigroup-mastercard-business| archive-date=24 October 2012}}&lt;/ref&gt; Ақырында, сол жылдың қазан айында CIBC Канадада халықаралық деңгейде қолданылатын Visa брендті дебеттік картасын енгізген алғашқы банк болатынын хабарлады.&lt;ref name=trichur&gt;{{cite news |url=https://www.thestar.com/article/877157--cibc-rolls-out-canada-s-first-visa-branded-debit-card |title=CIBC rolls out Canada's first Visa-branded debit card |publisher=thestar.com |date=18 October 2010 |access-date=2013-11-21 |work=Toronto Star |first1=Rita |last1=Trichur |first2=Dana |last2=Flavelle |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121023163511/http://www.thestar.com/article/877157--cibc-rolls-out-canada-s-first-visa-branded-debit-card |archive-date=23 October 2012 }}&lt;/ref&gt;

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>m687uzk5ce96upgflp99wr5ikdmx6zi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643241</id>
      <parentid>3643239</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T19:35:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* XXI ғасыр */</comment>
      <origin>3643241</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36755" sha1="5rt19geyker8l9kk4s0kte9zvckncef" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Canadian Imperial Bank of Commerce
 |логотипі           = 
 |суреті             = CIBC Square 2025-04-20.jpg
 |сурет атауы        = [[CIBC Square]] ғимаратындағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = TSX: CM&lt;br&gt;{{NYSE|CM}}&lt;br&gt;[[S&amp;P/TSX 60]] компоненті
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[1 маусым]] [[1961 жыл|1961]]&lt;ref name=&quot;A new bank&quot;&gt;{{cite web|title=A New Bank, 1961–1986|url=http://www.cibc.com:80/ca/inside-cibc/history/story-cibc-3.html|website=The Story of CIBC|publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce|access-date=August 31, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20050209115927/http://www.cibc.com/ca/inside-cibc/history/story-cibc-3.html|archive-date=February 9, 2005|quote=On June 1, 1961, the Canadian Imperial Bank of Commerce was formed through the merger of The Canadian Bank of Commerce and the Imperial Bank of Canada.|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Canadian Imperial Bank of Commerce (CIBC) (CM)|url=http://markets.businessinsider.com/stock/cm-quote|website=Markets Insider|publisher=Business Insider|access-date=September 2, 2017|quote=Canadian Imperial Bank of Commerce was founded on June 1, 1961 and is headquartered in Toronto, Canada.|archive-url=https://web.archive.org/web/20170902224418/http://markets.businessinsider.com/stock/cm-quote|archive-date=September 2, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot;&gt;{{cite web|last1=Bonham|first1=Mark S.|title=Canadian Imperial Bank of Commerce (CIBC)|url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/canadian-imperial-bank-of-commerce/|website=[[The Canadian Encyclopedia]]|access-date=August 19, 2019|quote=It was created through the 1961 merger of two Ontario-based banks, the Canadian Bank of Commerce and the Imperial Bank of Canada, the largest merger of two chartered banks in Canada's history.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=chronology&gt;{{cite web| url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf| title=A Short History of CIBC| access-date=17 May 2017| publisher=CIBC| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20170808153155/https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf| archive-date=8 August 2017}}&lt;/ref&gt;{{efn|The Canadian Imperial Bank of Commerce was established on June 1, 1961, through the merger of the [[Canadian Bank of Commerce]] and the [[Imperial Bank of Canada]]; the former was established in 1867 and the latter in 1873.}}
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = {{Байрақ|Канада}}: [[Торонто]], [[Онтарио]]
 |басты адамдары     = Harry Culham (президент және [[бас атқарушы директор|CEO]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/en/about-cibc/corporate-profile/executive-team/harry-culham.html|title=Harry Culham &amp;#124; Executive Team|website=Cibc.com|access-date=June 30, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;[[Katharine Stevenson]] (директорлар кеңесінің төрайымы)&lt;ref name=&quot;results&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/investor_relations/pdfs/quarterly_results/2020/ar-20-en.pdf| title=2020 Annual Report}}&lt;/ref&gt;
 |саласы             = қаржылық қызметтер
 |өнімі              = {{ubl | [[Активтерді басқару]] | [[Банк ісі|Банк қызметі]] | [[Тауар (экономика)|Тауарлар]] | [[Несие картасы|Несие карталары]] | [[Акциялар саудасы]] | [[Сақтандыру]] | [[Инвестицияларды басқару]] | [[Ипотекалық несие]] | [[Өзара қорлар]] | [[Биржада саудаланатын қор|Биржада саудаланатын қорлар]] | [[Индекстік қор]]лар | [[Жекеменшік капитал]] | [[Тәуекелдерді басқару]] | [[Байлықты басқару]] }}
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 64,41 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=Annual Report 2025 |url=https://www.cibc.com/content/dam/cibc-public-assets/about-cibc/investor-relations/pdfs/quarterly-results/2025/ar-25-en.pdf |date=December 3, 2025 |publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce |access-date=February 5, 2026}}&lt;/ref&gt;
 |айналым            = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 29,13 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 8,45 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |активтер           = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 1,117 трлн (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 49 824 (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынышты компания = {{Unbulleted list|[[CIBC Bank USA]]|CIBC Investments (Cayman) Limited&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Cayman Holdings Limited&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Trust Corporation&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC World Markets plc&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Asset Management Inc.&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;}}
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі = 
 |ізбасары           = {{Unbulleted list|[[Canadian Bank of Commerce]]|[[Imperial Bank of Canada]]}}
 |бөлімшелер         = 
 |статус              = 
 |тілдер              = 
 |қарызы              = 
 |жарнама            = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = {{URL|https://cibc.com/}}
 |Ортаққор           = 
}}
'''Canadian Imperial Bank of Commerce''' ('''CIBC'''; {{lang-fr|Banque canadienne impériale de commerce}}) — штаб-пәтері [[Торонто]] қаласының [[Financial District, Toronto|Қаржы ауданындағы]] [[CIBC Square]] кешенінде орналасқан канадалық [[көпұлтты корпорация|көпұлтты]] банк және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы.&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot; /&gt; Canadian Imperial Bank of Commerce 1961 жылы [[Canadian Bank of Commerce]] (1867 жылы құрылған) пен [[Imperial Bank of Canada]] (1873 жылы құрылған) банктерінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Бұл Канада тарихындағы жарғылық банктер арасындағы ең ірі бірігу болды.&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=CIBC History |url=http://www.cibc.com:80/ca/inside-cibc/history.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050206162104/http://www.cibc.com/ca/inside-cibc/history.html |archive-date=February 6, 2005 |publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce}}&lt;/ref&gt; Ол Торонтода құрылған «[[Канаданың Үлкен бестігі|Үлкен бестікке]]» кіретін екі банктің бірі, екіншісі — [[Toronto-Dominion Bank]].

Банктің төрт стратегиялық бизнес-бөлімшесі бар: Канаданың жеке тұлғаларға және бизнеске қызмет көрсету жөніндегі банк ісі, Канаданың коммерциялық банк ісі және активтерді басқару, АҚШ-тың коммерциялық банк ісі және активтерді басқару, сондай-ақ капитал нарықтары.&lt;ref name=&quot;results&quot; /&gt; Оның [[АҚШ]], [[Кариб теңізі]], [[Азия]] және [[Ұлыбритания]]да халықаралық операциялары бар. CIBC бүкіл әлем бойынша 15 миллион клиентке қызмет көрсетеді және онда 50 000 қызметкер жұмыс істейді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/en/about-cibc/corporate-profile/quick-facts.html|title=CIBC Quick Facts |website=Cibc.com|access-date=June 30, 2026}}&lt;/ref&gt; Компания [[Forbes Global 2000|2013 жылғы ''Forbes'' Global 2000]] рейтингінде 172-орынға ие болды.&lt;ref name=&quot;forbes&quot;&gt;{{cite news| url=https://www.forbes.com/global2000#page:1_sort:0_direction:asc_search:_filter:All%20industries_filter:Canada_filter:All%20states| title=Forbes Global 2000 List, 2013 edition| work=[[Forbes]]| date=17 April 2013| access-date=2013-11-21| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20130502235547/http://www.forbes.com/global2000/#page:1_sort:0_direction:asc_search:_filter:All%20industries_filter:Canada_filter:All%20states| archive-date=2 May 2013}}&lt;/ref&gt;

CIBC-тің [[Канададағы маршруттау нөмірі|институт нөмірі]] — 010, ал [[SWIFT коды]] — CIBCCATT.

== Бұрынғы банктер ==
=== Imperial Bank of Canada ===
Imperial Bank of Canada банкін [[Генри Старк Хоуланд]] 1873 жылы Торонтода құрды. Банк өз кеңселерін Уэллингтон-стриттегі Exchange Building ғимаратына орналастырып, 1936 жылға дейін сол жерде болды. Сол жылы банк Кинг-стрит пен Бей-стрит қиылысындағы жаңа ғимаратқа көшті. Кейін CIBC 1973 жылы осы жерде Commerce Court West ғимаратын салды. Imperial бірнеше банкті, соның ішінде Niagara District Bank (1875) пен [[Weyburn Security Bank]] (1931) банктерін, сондай-ақ [[Barclays]] компаниясының Канададағы операцияларын (1956) сатып алды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Imperial елдегі активтерді басқаруда шамамен 270 миллиард доллар болатын бесінші ірі банк болды.&lt;ref&gt;Watt Hugh McCollum, ''Who Owns Canada?'', (Woodsworth House Publishers, 1947), 17.&lt;/ref&gt;

=== Canadian Bank of Commerce ===
[[Уильям Макмастер]] [[Bank of Montreal]] банкіне бәсекелес ретінде 1867 жылғы 15 мамырда Торонтода жұмысын бастаған Canadian Bank of Commerce банкін құрды; 1874 жылға қарай оның 24 бөлімшесі болды. Canadian Bank of Commerce банкінің бұрынғы вице-президенті [[Генри Старк Хоуланд]] құрған Imperial Bank of Canada 1875 жылғы 18 наурызда Торонтода жұмысын бастады. 1895 жылдың соңына қарай Canadian Bank of Commerce банкінің 58, ал Imperial Bank of Canada банкінің 18 бөлімшесі болды. [[Юкон]]дағы 1896 жылғы алтын өндіру қарқыны Доминион үкіметін Canadian Bank of Commerce банкінен [[Доусон-Сити]]де бөлімше ашуды сұрауға итермеледі.

[[Wood, Gundy &amp; Company]], CIBC-тің инвестициялық банк ісі бөлімшесінің ізашары, 1905 жылғы 1 ақпанда өз жұмысын бастады. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Жеңіс қарыздарын ұйымдастыруда маңызды әрі белсенді рөл атқарды.

1920 жылдардағы сатып алулардың нәтижесінде Commerce Bank Канададағы 700-ден астам жергілікті бөлімшесі бар ең ірі бөлімшелер желілерінің біріне айналды; осы кезеңде банк Кубада, Ямайкада, Барбадоста және Тринидадта халықаралық бөлімшелерін ашты.

Canadian Bank of Commerce 1931 жылы Торонтода өзінің жаңа штаб-пәтерін ашты. 32-қабаттағы бақылау алаңы қалаға жоғарыдан көрініс тамашалауға келген келушілердің назарын аударды. Биіктігі 145 метр (476 фут) болған бұл ғимарат 1962 жылы Монреальдағы CIBC Tower құрылысы аяқталғанға дейін Ұлттар Достастығындағы ең биік ғимарат болды.

1936 жылы Commerce жеке тұлғаларға несие беру бөлімін құрған алғашқы канадалық банк болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін екі банк те жаңа бөлімшелер ашты. 1871 жылы банктерге ипотекалық несие беру қызметін жүзеге асыруға тыйым салынғанына қарамастан, енді Канада үкіметі оларды ипотекалық қызметтер көрсетуге шақырды. Осылайша, 1954 жылы канадалық банктер жаңа құрылыс нысандарына ипотекалық несие бере бастады.

== Банк тарихы ==
=== Imperial Bank of Canada және Canadian Bank of Commerce банктерінің бірігуі ===
Imperial Bank of Canada мен Canadian Bank of Commerce банктерінің бірігуінің бастауында [[Barclays|Barclays Bank]] банкінің әрекеттері тұрды. Barclays 1929 жылы Канадада қызметін бастады, алайда 1956 жылы Канададағы операцияларын Imperial Bank of Canada банкіне сатты. Barclays төлемнің бір бөлігін Imperial Bank of Canada акцияларымен алды. 1960 жылы Barclays Imperial Bank of Canada директорлар кеңесіне хабарламастан, оның акцияларын ашық нарықта қосымша сатып ала бастады. Imperial Bank of Canada басқарма төрағасы [[Л. Стюарт Маккерси]] Barclays компаниясы Imperial Bank of Canada-ны иемденуге әрекет жасап жатыр деп есептеді. Mackersy Imperial Bank of Canada сияқты шағын банктің басқа компанияның иелігіне өтуі сөзсіз деп санады, бірақ британдық емес, канадалық мүдделермен жұмыс істеуді жөн көрді.&lt;ref&gt;Arnold Edinborough, ''A History of the Canadian Imperial Bank of Commerce: Volume IV, 1931-1973'', (Canadian Imperial Bank of Commerce, 1995), 174.&lt;/ref&gt; 1960 жылғы қазанда Mackersy Canadian Bank of Commerce банкінің президенті әрі басқарма төрағасы [[Нил Дж. Маккиннон]]ға екі банкті біріктіру туралы ұсыныс жасады. Олардың алғашқы кездесуі [[Форест-Хилл]]дегі Дунвеган-роуд, 116 мекенжайындағы Маккиннонның үйінде құпия түрде өтті, бұл үй CIBC-тің туған жеріне айналды. Mackersyдің айтуынша, ол мен Маккиннон он минут ішінде банктерін біріктіру туралы келісімге келген.&lt;ref&gt;Edinborough, 176.&lt;/ref&gt;

=== CIBC операциялары ===
1961 жылғы 1 маусымда Canadian Bank of Commerce пен Imperial Bank of Canada бірігіп, Канада бойынша 1 200-ден астам бөлімшесі бар Canadian Imperial Bank of Commerce банкін құрды. Жаңа банк елдегі барлық банктер арасында ең көп ресурстар мен бөлімшелерге ие болды.

1964 жылы банк [[Квебек]]тегі [[Әулие Лаврентий өзені]]нің солтүстік жағалауында MV ''Jean Brilliant'' жолаушылар кемесін пайдаланып, жылжымалы бөлімше қызметін көрсетті.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf |title=CIBC 150 Short Story |access-date=2017-05-17 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170808153155/https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf |archive-date=2017-08-08 }}&lt;/ref&gt; Ол 5 000 клиентке қызмет көрсететін Канададағы жалғыз жылжымалы бөлімше ретінде сипатталды. 1967 жылы Канада мен CIBC өздерінің жүз жылдық мерейтойларын атап өтті, ал CIBC [[Expo 67]] көрмесінің аумағында бөлімшесі болған жалғыз жарғылық банк болды. Осы кезеңде компьютерлендіру банк қызметтерін өзгерте бастады және Торонтодағы Йонг-стрит пен Блур-стриттегі бөлімше клиенттердің банк кітапшаларын компьютер арқылы жаңартқан алғашқы канадалық банк бөлімшесі болды. Бұл бөлімшелер арасындағы банк қызметінің енгізілуін де білдірді. Онжылдық аяқталғанға дейін CIBC кейіннен банкоматқа айналған алғашқы тәулік бойы жұмыс істейтін қолма-қол ақша беру құрылғысын енгізді.

Бірігуден кейін жаңа банк жаңа штаб-пәтер салуды жоспарлады. Commerce Court North ғимаратын сақтап қалуды көздеген банк үш ғимараттан тұратын кешеннің жобасын әзірлеу үшін сәулетші И. М. Пейді жалдады. Нәтижесінде бұрыннан бар ғимаратты толықтыратын көгалдандырылған ауласы бар Commerce Court кешені пайда болды, оның құрамына жаңадан салынған биіктігі 786 фут (240 м) Commerce Court West ғимараты да кірді. 1973 жылы құрылысы аяқталған кезде 57 қабатты ғимарат Канададағы ең биік, сондай-ақ әлемдегі тот баспайтын болатпен қапталған ең ірі ғимарат болды.
[[Сурет:Toronto - ON - Commerce Court West.jpg|thumb|upright|[[Фронт-стрит]] пен [[Бей-стрит]]тен Commerce Court West көрінісі. Ғимарат 1973 жылдан 2021 жылға дейін CIBC-тің штаб-пәтері ретінде пайдаланылды.]]
1987 жылы банктерді, инвестициялық дилерлерді, сенімгерлік компанияларды және сақтандыру компанияларын бөлек ұстау талабын жойған федералдық және провинциялық реттеушілік өзгерістер күшіне енді. CIBC бұл мүмкіндікті тез пайдаланып, инвестициялық дилер CIBC Securities-ті басқарып, халыққа қызмет көрсеткен алғашқы канадалық банк болды.

1988 жылы CIBC [[Wood Gundy]] компаниясының акцияларының басым бөлігін сатып алып, андеррайтинг саласындағы беделі жоғары атау мен танымалдылыққа ие болды. Көп ұзамай корпорация Wood Gundy мен CIBC Securities компанияларын [[CIBC Wood Gundy]] атауымен біріктірді. 1997 жылы ол CIBC Oppenheimer болып өзгертілді,&lt;ref name=truell&gt;{{cite news| title=Canadian Bank Is Expected to Buy Oppenheimer| url=https://www.nytimes.com/1997/07/19/business/canadian-bank-is-expected-to-buy-oppenheimer.html| last=Truell| first=Peter| date=19 July 1997| work=[[The New York Times]]| access-date=2013-11-21| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20141031020338/http://www.nytimes.com/1997/07/19/business/canadian-bank-is-expected-to-buy-oppenheimer.html| archive-date=31 October 2014}}&lt;/ref&gt; кейіннен [[CIBC World Markets]] атауына ие болды.

1992 жылы CIBC автоматтандырылған телефон арқылы банк қызметін ұсынуды бастады; 1995 жылы банк өзінің веб-сайтын іске қосты, ал көп ұзамай интернет арқылы банк қызметтерін ұсына бастады. 1996 жылы CIBC [[Hewlett-Packard]] және Fiserv Canada компанияларымен бірлесіп, HP Intria Items компаниясын құрды. 2005 жылы CIBC Fiserv Canada компаниясының осы компаниядағы акцияларын сатып алып, нәтижесінде Intria Items CIBC-тің бөлімшесіне айналды. 1998 жылы CIBC [[Loblaws]] компаниясымен бірлесіп, [[President's Choice Financial]] компаниясын құрды және оны Оттава аймағындағы 28 дүкенде іске қосты.

1998 жылы CIBC [[Toronto-Dominion Bank]] банкімен бірігуге келісті. Алайда [[Канада үкіметі]] [[Канада қаржы министрі|қаржы министрі]] [[Пол Мартин]]нің ұсынысы бойынша бұл бірігуге, сондай-ақ [[Bank of Montreal]] мен [[Royal Bank of Canada]] арасында ұсынылған басқа бірігуге де канадалықтардың мүддесіне сай келмейді деген негізбен тосқауыл қойды.&lt;ref name=pound&gt;{{cite book |title=The Fitzhenry &amp; Whiteside Book of Canadian Facts and Dates |editor-last=Pound |editor-first=Richard W. |publisher=Fitzhenry and Whiteside |year=2005 |isbn=978-155041171-3 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/fitzhenrywhitesi0003unse }}&lt;/ref&gt;

==== XXI ғасыр ====
2000 жылы CIBC банктік сектордағы қауіпсіз транзакциялар жүйелеріне маманданған Нью-Йоркте орналасқан Aplettix Inc. компаниясымен келісім жасасты; алайда кейіннен бұл серіктестік [[VeriSign]] сияқты балама шешімдердің пайдасына тоқтатылды.

2000 жылдардың басында банк өзінің бизнес-стратегиясына кірмейтін жылжымайтын мүлік пен инвестициялардан бас тарта бастады. 2000 жылы CIBC өзінің 10 пайыздық үлесін [[Rogers Media]] компаниясына сатты. CIBC 1977 жылы құрылған кезінен бастап [[Major League Baseball]] лигасының [[Toronto Blue Jays]] клубының [[Labatt Brewing Company|Labatt's Breweries]] серіктесімен бірге миноритарлық акционері болды. [[The Kingbridge Centre|CIBC Leadership Centre]] орталығын [[King City, Ontario|Кинг-Сити]]де 2001 жылы Benchmark Hospitality компаниясына сатты. 2002 жылы CIBC Amicus FSB қызметін тоқтатып, оның активтерін E*Trade Bank-ке сатты. Amicus FSB 1999 жылы [[Америка Құрама Штаттары]]нда [[Winn Dixie]] және [[Safeway Inc.]] компанияларымен бірлесіп Marketplace Bank және Safeway Select Bank брендтерімен құрылды. Сол жылы CIBC [[TSYS]] компаниясымен [[Колумбус (Джорджия)|Колумбус]] қаласында кредиттік карталарды өңдеу операцияларын аутсорсингке беру туралы 10 жылдық келісім жасасты.

2004 жылы банк [[Juniper Bank|Juniper Financial Corporation]] компаниясын [[Barclays Bank]] банкіне сатты. Juniper Financial компаниясын CIBC бұған дейін 2001 жылы сатып алған болатын.&lt;ref name=IEstaff&gt;{{cite news| title=CIBC completes sale of ownership in Juniper Financial| url=http://www.investmentexecutive.com/-/news-26740| work=[[Investment Executive]]| date=1 December 2004| access-date=2013-11-21| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20160313032242/http://www.investmentexecutive.com/-/news-26740| archive-date=13 March 2016| df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; 2004 жылдың соңында банк EDULINX Canada Corporation компаниясын [[Nelnet, Inc.]] компаниясының канадалық бөлімшесі Nelnet Canada Inc.-ке сатты. [[Li Ka Shing]] жиырма жылдан астам уақыт бойы банктің ең ірі шетелдік акционері болды, алайда 2005 жылдың басында ол өзінің үлесін (шамамен 1,2 млрд канадалық доллар) канадалық қайырымдылық ұйымы Li Ka Shing Foundation қорын құру үшін сатты. CIBC Ли Ка-Шиннің [[Husky Energy]] сияқты Канаданың көптеген кәсіпорындарын қаржыландыру үшін таңдаған банкі болды. Ли Ка-Шин 1999 жылы CIBC-тің бас атқарушы директоры қызметіне Al Flood-тың орнына жеке тұлғаларға және бизнеске қызмет көрсету жөніндегі банк ісінің басшысы [[Holger Kluge]]нің тағайындалуын қолдағаны хабарланды.

CIBC 2006 жылғы қазанда өзінің корпоративтік және сатып алу мақсатындағы кредиттік карталар бизнесін [[U.S. Bancorp|U.S. Bank Canada]] компаниясына сатты. Бұл бизнес бұған дейін [[Royal Bank of Canada]] банкінен сатып алынған бизнеске арналған төлем карталарымен біріктірілді. Сол жылы [[Нью-Йорк қор биржасы]]ндағы CIBC акцияларының тикерлік таңбасы ''BCM''-нен ''CM''-ге өзгертіліп, [[Торонто қор биржасы]]ндағы тикерлік таңбасына сәйкестендірілді.
[[Сурет:FirstCaribbean International Bank Head Office-001.jpg|left|upright|thumb|2010 жылы [[FirstCaribbean International Bank]] банкінің штаб-пәтері. Бір жылдан кейін банк CIBC брендімен қайта аталды.]]
2006 жылғы желтоқсанда CIBC [[FirstCaribbean International Bank]] ашық акционерлік бірлескен кәсіпорнындағы бақылау үлесін 1 миллиард [[Америка Құрама Штаттарының доллары|АҚШ доллары]]нан (2 миллиард [[Барбадос доллары]]) сәл жоғары сомаға сатып алды. Бұл CIBC-тің [[Barclays Bank]] иелігіндегі 43,7 % үлесті сатып алуы арқылы жүзеге асты.&lt;ref name=ball&gt;{{cite web| title=US tax inspector targets Caribbean bank| url=https://www.theguardian.com/business/2013/may/27/us-tax-inspector-caribbean-bank| last=Ball| first=James| work=[[The Guardian]]| date=27 May 2013| location=[[Manchester]]| access-date=2013-11-21| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20131219130406/http://www.theguardian.com/business/2013/may/27/us-tax-inspector-caribbean-bank| archive-date=19 December 2013}}&lt;/ref&gt; 2011 жылы CIBC бұл бөлімшенің атауын ''CIBC FirstCaribbean International Bank'' деп өзгертті.&lt;ref name=advocate&gt;{{cite news| title=FirstCaribbean to be branded as 'CIBC FirstCaribbean International Bank'| url=http://www.barbadosadvocate.com/newsitem.asp?more=business&amp;NewsID=18287| work=[[The Barbados Advocate]]| date=21 June 2006| access-date=2013-11-21| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20120326082039/http://www.barbadosadvocate.com/newsitem.asp?more=business&amp;NewsID=18287| archive-date=26 March 2012}}&lt;/ref&gt;

2009 жылғы 12 ақпанда ''[[Trinidad Express Newspapers|Trinidad and Tobago Express]]'' газеті CIBC-тің [[CL Financial]] компаниясының [[Тринидад және Тобаго]]дағы [[Republic Bank]] банкіндегі үлесін сатып алу жөнінде келіссөздер жүргізіп жатқанын хабарлады.&lt;ref name=newman&gt;{{cite news| title=Paper: CIBC to go after Republic Bank stake| url=http://www.bnamericas.com/news/banking/Paper:_CIBC_to_go_after_Republic_Bank_stake| last=Newman| first=James| date=13 February 2009| work=BNamericas| access-date=2013-11-21| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20150213015426/http://www.bnamericas.com/news/banking/Paper:_CIBC_to_go_after_Republic_Bank_stake| archive-date=13 February 2015}}&lt;/ref&gt; [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]] кезінде Тринидад және Тобаго үкіметінің CL Financial компаниясын «құтқару» туралы келісімінің бір бөлігі ретінде корпорация Republic Bank және басқа да активтерін сатуға міндеттелді. 2011 жылғы ақпандағы жағдай бойынша CL Financial компаниясы әлі де сату туралы келісімге келген жоқ.&lt;ref name=rampersad&gt;{{cite news| title=Eyes on Republic| url=http://www.trinidadexpress.com/news/EYES_ON_REPUBLIC-115458064.html| last=Rampersad| first=Curtis| date=7 February 2011| work=Trinidad and Tobago Express| access-date=2013-11-21| archive-url=https://web.archive.org/web/20150213005353/http://www.trinidadexpress.com/news/EYES_ON_REPUBLIC-115458064.html| archive-date=13 February 2015| url-status=dead| df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

2010 жылғы ақпанда CIBC Канадада мобильді банкингке арналған [[iPhone]] қолданбасын іске қосқан алғашқы жарғылық банк болды. Іске қосылғаннан кейін бір айдан сәл астам уақыт ішінде қолданба 100 000-нан астам рет жүктелді, ал CIBC Mobile Banking қызметі енгізілгеннен бері клиенттердің жүйеге кіру саны 1 миллионнан асты.&lt;ref name=mobile&gt;{{cite press release |url=http://micro.newswire.ca/release.cgi?rkey=1804129533&amp;view=14730-0&amp;Start=&amp;htm=0 |archive-url=https://archive.today/20131121231431/http://micro.newswire.ca/release.cgi?rkey=1804129533&amp;view=14730-0&amp;Start=&amp;htm=0 |url-status=dead |archive-date=21 November 2013 |title=CIBC continues market leadership by introducing further innovations to Mobile Banking for BlackBerry devices and other Internet-enabled smartphones |publisher=CIBC |date=25 February 2011 |access-date=2013-11-21 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=connors&gt;{{cite web |url=http://mobilesyrup.com/2010/04/13/cibc-iphone-app-sees-over-100000-downloads-in-first-month-expanded-to-other-smartphones/ |title=CIBC iPhone app sees over 100,000 downloads in first month...expanded to other smartphones |publisher=Mobilesyrup.com |last=Connors |first=John |date=13 April 2010 |access-date=2011-03-09 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20101225130302/http://mobilesyrup.com/2010/04/13/cibc-iphone-app-sees-over-100000-downloads-in-first-month-expanded-to-other-smartphones/ |archive-date=25 December 2010 }}&lt;/ref&gt; Төрт айдан кейін банк [[Citigroup]] компаниясының [[Citibank Canada]] банкінің [[Mastercard]] бизнесінен құны 2,1 миллиард канадалық доллар болатын кредиттік карталар портфелін сатып алу туралы келісім жасағанын хабарлады.&lt;ref name=citi&gt;{{cite news| url=https://www.thestar.com/business/bank/article/823386--cibc-buys-card-portfolio-from-citigroup-mastercard-business| title=CIBC buys card portfolio from Citigroup MasterCard business| date=14 March 2010| work=[[Toronto Star]]|agency=[[The Canadian Press]]| publisher=thestar.com| access-date=2013-11-21| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20121024072238/http://www.thestar.com/business/bank/article/823386--cibc-buys-card-portfolio-from-citigroup-mastercard-business| archive-date=24 October 2012}}&lt;/ref&gt; Ақырында, сол жылдың қазан айында CIBC Канадада халықаралық деңгейде қолданылатын Visa брендті дебеттік картасын енгізген алғашқы банк болатынын хабарлады.&lt;ref name=trichur&gt;{{cite news |url=https://www.thestar.com/article/877157--cibc-rolls-out-canada-s-first-visa-branded-debit-card |title=CIBC rolls out Canada's first Visa-branded debit card |publisher=thestar.com |date=18 October 2010 |access-date=2013-11-21 |work=Toronto Star |first1=Rita |last1=Trichur |first2=Dana |last2=Flavelle |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121023163511/http://www.thestar.com/article/877157--cibc-rolls-out-canada-s-first-visa-branded-debit-card |archive-date=23 October 2012 }}&lt;/ref&gt;

2013 жылғы сәуірде CIBC [[Invesco]] компаниясымен оның активтерді басқару бөлімшесі Atlantic Trust компаниясын 210 миллион АҚШ долларына сатып алу туралы келісімге келді.&lt;ref name=alexander1&gt;{{cite news| title=CIBC Agrees to Buy Atlantic Trust for $210 Million| url=https://www.bloomberg.com/news/2013-04-11/cibc-agrees-to-buy-atlantic-trust-for-210-million.html| last=Alexander| first=Doug| work=[[Bloomberg News]]| date=11 April 2013| publisher=bloomberg.com| access-date=2013-11-21| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20140222161011/http://www.bloomberg.com/news/2013-04-11/cibc-agrees-to-buy-atlantic-trust-for-210-million.html| archive-date=22 February 2014}}&lt;/ref&gt;

CIBC 2016 жылғы маусымда Чикагода орналасқан коммерциялық банк PrivateBancorp-ты 3,8 миллиард АҚШ долларына сатып алатынын хабарлады.&lt;ref&gt;{{cite news| last1=Berman| first1=David| title=CIBC grows U.S. business with $3.8-billion deal for PrivateBancorp| url=https://www.theglobeandmail.com/report-on-business/cibc-in-49-billion-deal-to-buy-chicago-based-privatebancorp/article30672130/| access-date=July 5, 2016| work=[[The Globe and Mail]]| date=June 29, 2016| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20160704053609/http://www.theglobeandmail.com/report-on-business/cibc-in-49-billion-deal-to-buy-chicago-based-privatebancorp/article30672130/| archive-date=July 4, 2016}}&lt;/ref&gt; Сатып алу 2017 жылғы маусымда аяқталды, ал тамызда PrivateBank өзінің атауын [[CIBC Bank USA]] деп өзгертетінін хабарлады.&lt;ref&gt;{{cite news| title=PrivateBank to change name to CIBC Bank| url=https://www.chicagobusiness.com/article/20170815/NEWS01/170819916/privatebank-to-change-name-to-cibc-bank| last=Daniels| first=Steve| work=[[Crain Communications|Crain's Chicago Business]]| date=August 15, 2017| access-date=2017-08-17}}&lt;/ref&gt;

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>5rt19geyker8l9kk4s0kte9zvckncef</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643242</id>
      <parentid>3643241</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T19:37:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* XXI ғасыр */</comment>
      <origin>3643242</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38339" sha1="5p9ol035b1umo359e126nnojmz4lnhj" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Canadian Imperial Bank of Commerce
 |логотипі           = 
 |суреті             = CIBC Square 2025-04-20.jpg
 |сурет атауы        = [[CIBC Square]] ғимаратындағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = TSX: CM&lt;br&gt;{{NYSE|CM}}&lt;br&gt;[[S&amp;P/TSX 60]] компоненті
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[1 маусым]] [[1961 жыл|1961]]&lt;ref name=&quot;A new bank&quot;&gt;{{cite web|title=A New Bank, 1961–1986|url=http://www.cibc.com:80/ca/inside-cibc/history/story-cibc-3.html|website=The Story of CIBC|publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce|access-date=August 31, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20050209115927/http://www.cibc.com/ca/inside-cibc/history/story-cibc-3.html|archive-date=February 9, 2005|quote=On June 1, 1961, the Canadian Imperial Bank of Commerce was formed through the merger of The Canadian Bank of Commerce and the Imperial Bank of Canada.|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Canadian Imperial Bank of Commerce (CIBC) (CM)|url=http://markets.businessinsider.com/stock/cm-quote|website=Markets Insider|publisher=Business Insider|access-date=September 2, 2017|quote=Canadian Imperial Bank of Commerce was founded on June 1, 1961 and is headquartered in Toronto, Canada.|archive-url=https://web.archive.org/web/20170902224418/http://markets.businessinsider.com/stock/cm-quote|archive-date=September 2, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot;&gt;{{cite web|last1=Bonham|first1=Mark S.|title=Canadian Imperial Bank of Commerce (CIBC)|url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/canadian-imperial-bank-of-commerce/|website=[[The Canadian Encyclopedia]]|access-date=August 19, 2019|quote=It was created through the 1961 merger of two Ontario-based banks, the Canadian Bank of Commerce and the Imperial Bank of Canada, the largest merger of two chartered banks in Canada's history.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=chronology&gt;{{cite web| url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf| title=A Short History of CIBC| access-date=17 May 2017| publisher=CIBC| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20170808153155/https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf| archive-date=8 August 2017}}&lt;/ref&gt;{{efn|The Canadian Imperial Bank of Commerce was established on June 1, 1961, through the merger of the [[Canadian Bank of Commerce]] and the [[Imperial Bank of Canada]]; the former was established in 1867 and the latter in 1873.}}
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = {{Байрақ|Канада}}: [[Торонто]], [[Онтарио]]
 |басты адамдары     = Harry Culham (президент және [[бас атқарушы директор|CEO]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/en/about-cibc/corporate-profile/executive-team/harry-culham.html|title=Harry Culham &amp;#124; Executive Team|website=Cibc.com|access-date=June 30, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;[[Katharine Stevenson]] (директорлар кеңесінің төрайымы)&lt;ref name=&quot;results&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/investor_relations/pdfs/quarterly_results/2020/ar-20-en.pdf| title=2020 Annual Report}}&lt;/ref&gt;
 |саласы             = қаржылық қызметтер
 |өнімі              = {{ubl | [[Активтерді басқару]] | [[Банк ісі|Банк қызметі]] | [[Тауар (экономика)|Тауарлар]] | [[Несие картасы|Несие карталары]] | [[Акциялар саудасы]] | [[Сақтандыру]] | [[Инвестицияларды басқару]] | [[Ипотекалық несие]] | [[Өзара қорлар]] | [[Биржада саудаланатын қор|Биржада саудаланатын қорлар]] | [[Индекстік қор]]лар | [[Жекеменшік капитал]] | [[Тәуекелдерді басқару]] | [[Байлықты басқару]] }}
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 64,41 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=Annual Report 2025 |url=https://www.cibc.com/content/dam/cibc-public-assets/about-cibc/investor-relations/pdfs/quarterly-results/2025/ar-25-en.pdf |date=December 3, 2025 |publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce |access-date=February 5, 2026}}&lt;/ref&gt;
 |айналым            = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 29,13 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 8,45 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |активтер           = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 1,117 трлн (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 49 824 (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынышты компания = {{Unbulleted list|[[CIBC Bank USA]]|CIBC Investments (Cayman) Limited&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Cayman Holdings Limited&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Trust Corporation&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC World Markets plc&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Asset Management Inc.&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;}}
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі = 
 |ізбасары           = {{Unbulleted list|[[Canadian Bank of Commerce]]|[[Imperial Bank of Canada]]}}
 |бөлімшелер         = 
 |статус              = 
 |тілдер              = 
 |қарызы              = 
 |жарнама            = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = {{URL|https://cibc.com/}}
 |Ортаққор           = 
}}
'''Canadian Imperial Bank of Commerce''' ('''CIBC'''; {{lang-fr|Banque canadienne impériale de commerce}}) — штаб-пәтері [[Торонто]] қаласының [[Financial District, Toronto|Қаржы ауданындағы]] [[CIBC Square]] кешенінде орналасқан канадалық [[көпұлтты корпорация|көпұлтты]] банк және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы.&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot; /&gt; Canadian Imperial Bank of Commerce 1961 жылы [[Canadian Bank of Commerce]] (1867 жылы құрылған) пен [[Imperial Bank of Canada]] (1873 жылы құрылған) банктерінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Бұл Канада тарихындағы жарғылық банктер арасындағы ең ірі бірігу болды.&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=CIBC History |url=http://www.cibc.com:80/ca/inside-cibc/history.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050206162104/http://www.cibc.com/ca/inside-cibc/history.html |archive-date=February 6, 2005 |publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce}}&lt;/ref&gt; Ол Торонтода құрылған «[[Канаданың Үлкен бестігі|Үлкен бестікке]]» кіретін екі банктің бірі, екіншісі — [[Toronto-Dominion Bank]].

Банктің төрт стратегиялық бизнес-бөлімшесі бар: Канаданың жеке тұлғаларға және бизнеске қызмет көрсету жөніндегі банк ісі, Канаданың коммерциялық банк ісі және активтерді басқару, АҚШ-тың коммерциялық банк ісі және активтерді басқару, сондай-ақ капитал нарықтары.&lt;ref name=&quot;results&quot; /&gt; Оның [[АҚШ]], [[Кариб теңізі]], [[Азия]] және [[Ұлыбритания]]да халықаралық операциялары бар. CIBC бүкіл әлем бойынша 15 миллион клиентке қызмет көрсетеді және онда 50 000 қызметкер жұмыс істейді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/en/about-cibc/corporate-profile/quick-facts.html|title=CIBC Quick Facts |website=Cibc.com|access-date=June 30, 2026}}&lt;/ref&gt; Компания [[Forbes Global 2000|2013 жылғы ''Forbes'' Global 2000]] рейтингінде 172-орынға ие болды.&lt;ref name=&quot;forbes&quot;&gt;{{cite news| url=https://www.forbes.com/global2000#page:1_sort:0_direction:asc_search:_filter:All%20industries_filter:Canada_filter:All%20states| title=Forbes Global 2000 List, 2013 edition| work=[[Forbes]]| date=17 April 2013| access-date=2013-11-21| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20130502235547/http://www.forbes.com/global2000/#page:1_sort:0_direction:asc_search:_filter:All%20industries_filter:Canada_filter:All%20states| archive-date=2 May 2013}}&lt;/ref&gt;

CIBC-тің [[Канададағы маршруттау нөмірі|институт нөмірі]] — 010, ал [[SWIFT коды]] — CIBCCATT.

== Бұрынғы банктер ==
=== Imperial Bank of Canada ===
Imperial Bank of Canada банкін [[Генри Старк Хоуланд]] 1873 жылы Торонтода құрды. Банк өз кеңселерін Уэллингтон-стриттегі Exchange Building ғимаратына орналастырып, 1936 жылға дейін сол жерде болды. Сол жылы банк Кинг-стрит пен Бей-стрит қиылысындағы жаңа ғимаратқа көшті. Кейін CIBC 1973 жылы осы жерде Commerce Court West ғимаратын салды. Imperial бірнеше банкті, соның ішінде Niagara District Bank (1875) пен [[Weyburn Security Bank]] (1931) банктерін, сондай-ақ [[Barclays]] компаниясының Канададағы операцияларын (1956) сатып алды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Imperial елдегі активтерді басқаруда шамамен 270 миллиард доллар болатын бесінші ірі банк болды.&lt;ref&gt;Watt Hugh McCollum, ''Who Owns Canada?'', (Woodsworth House Publishers, 1947), 17.&lt;/ref&gt;

=== Canadian Bank of Commerce ===
[[Уильям Макмастер]] [[Bank of Montreal]] банкіне бәсекелес ретінде 1867 жылғы 15 мамырда Торонтода жұмысын бастаған Canadian Bank of Commerce банкін құрды; 1874 жылға қарай оның 24 бөлімшесі болды. Canadian Bank of Commerce банкінің бұрынғы вице-президенті [[Генри Старк Хоуланд]] құрған Imperial Bank of Canada 1875 жылғы 18 наурызда Торонтода жұмысын бастады. 1895 жылдың соңына қарай Canadian Bank of Commerce банкінің 58, ал Imperial Bank of Canada банкінің 18 бөлімшесі болды. [[Юкон]]дағы 1896 жылғы алтын өндіру қарқыны Доминион үкіметін Canadian Bank of Commerce банкінен [[Доусон-Сити]]де бөлімше ашуды сұрауға итермеледі.

[[Wood, Gundy &amp; Company]], CIBC-тің инвестициялық банк ісі бөлімшесінің ізашары, 1905 жылғы 1 ақпанда өз жұмысын бастады. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Жеңіс қарыздарын ұйымдастыруда маңызды әрі белсенді рөл атқарды.

1920 жылдардағы сатып алулардың нәтижесінде Commerce Bank Канададағы 700-ден астам жергілікті бөлімшесі бар ең ірі бөлімшелер желілерінің біріне айналды; осы кезеңде банк Кубада, Ямайкада, Барбадоста және Тринидадта халықаралық бөлімшелерін ашты.

Canadian Bank of Commerce 1931 жылы Торонтода өзінің жаңа штаб-пәтерін ашты. 32-қабаттағы бақылау алаңы қалаға жоғарыдан көрініс тамашалауға келген келушілердің назарын аударды. Биіктігі 145 метр (476 фут) болған бұл ғимарат 1962 жылы Монреальдағы CIBC Tower құрылысы аяқталғанға дейін Ұлттар Достастығындағы ең биік ғимарат болды.

1936 жылы Commerce жеке тұлғаларға несие беру бөлімін құрған алғашқы канадалық банк болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін екі банк те жаңа бөлімшелер ашты. 1871 жылы банктерге ипотекалық несие беру қызметін жүзеге асыруға тыйым салынғанына қарамастан, енді Канада үкіметі оларды ипотекалық қызметтер көрсетуге шақырды. Осылайша, 1954 жылы канадалық банктер жаңа құрылыс нысандарына ипотекалық несие бере бастады.

== Банк тарихы ==
=== Imperial Bank of Canada және Canadian Bank of Commerce банктерінің бірігуі ===
Imperial Bank of Canada мен Canadian Bank of Commerce банктерінің бірігуінің бастауында [[Barclays|Barclays Bank]] банкінің әрекеттері тұрды. Barclays 1929 жылы Канадада қызметін бастады, алайда 1956 жылы Канададағы операцияларын Imperial Bank of Canada банкіне сатты. Barclays төлемнің бір бөлігін Imperial Bank of Canada акцияларымен алды. 1960 жылы Barclays Imperial Bank of Canada директорлар кеңесіне хабарламастан, оның акцияларын ашық нарықта қосымша сатып ала бастады. Imperial Bank of Canada басқарма төрағасы [[Л. Стюарт Маккерси]] Barclays компаниясы Imperial Bank of Canada-ны иемденуге әрекет жасап жатыр деп есептеді. Mackersy Imperial Bank of Canada сияқты шағын банктің басқа компанияның иелігіне өтуі сөзсіз деп санады, бірақ британдық емес, канадалық мүдделермен жұмыс істеуді жөн көрді.&lt;ref&gt;Arnold Edinborough, ''A History of the Canadian Imperial Bank of Commerce: Volume IV, 1931-1973'', (Canadian Imperial Bank of Commerce, 1995), 174.&lt;/ref&gt; 1960 жылғы қазанда Mackersy Canadian Bank of Commerce банкінің президенті әрі басқарма төрағасы [[Нил Дж. Маккиннон]]ға екі банкті біріктіру туралы ұсыныс жасады. Олардың алғашқы кездесуі [[Форест-Хилл]]дегі Дунвеган-роуд, 116 мекенжайындағы Маккиннонның үйінде құпия түрде өтті, бұл үй CIBC-тің туған жеріне айналды. Mackersyдің айтуынша, ол мен Маккиннон он минут ішінде банктерін біріктіру туралы келісімге келген.&lt;ref&gt;Edinborough, 176.&lt;/ref&gt;

=== CIBC операциялары ===
1961 жылғы 1 маусымда Canadian Bank of Commerce пен Imperial Bank of Canada бірігіп, Канада бойынша 1 200-ден астам бөлімшесі бар Canadian Imperial Bank of Commerce банкін құрды. Жаңа банк елдегі барлық банктер арасында ең көп ресурстар мен бөлімшелерге ие болды.

1964 жылы банк [[Квебек]]тегі [[Әулие Лаврентий өзені]]нің солтүстік жағалауында MV ''Jean Brilliant'' жолаушылар кемесін пайдаланып, жылжымалы бөлімше қызметін көрсетті.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf |title=CIBC 150 Short Story |access-date=2017-05-17 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170808153155/https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf |archive-date=2017-08-08 }}&lt;/ref&gt; Ол 5 000 клиентке қызмет көрсететін Канададағы жалғыз жылжымалы бөлімше ретінде сипатталды. 1967 жылы Канада мен CIBC өздерінің жүз жылдық мерейтойларын атап өтті, ал CIBC [[Expo 67]] көрмесінің аумағында бөлімшесі болған жалғыз жарғылық банк болды. Осы кезеңде компьютерлендіру банк қызметтерін өзгерте бастады және Торонтодағы Йонг-стрит пен Блур-стриттегі бөлімше клиенттердің банк кітапшаларын компьютер арқылы жаңартқан алғашқы канадалық банк бөлімшесі болды. Бұл бөлімшелер арасындағы банк қызметінің енгізілуін де білдірді. Онжылдық аяқталғанға дейін CIBC кейіннен банкоматқа айналған алғашқы тәулік бойы жұмыс істейтін қолма-қол ақша беру құрылғысын енгізді.

Бірігуден кейін жаңа банк жаңа штаб-пәтер салуды жоспарлады. Commerce Court North ғимаратын сақтап қалуды көздеген банк үш ғимараттан тұратын кешеннің жобасын әзірлеу үшін сәулетші И. М. Пейді жалдады. Нәтижесінде бұрыннан бар ғимаратты толықтыратын көгалдандырылған ауласы бар Commerce Court кешені пайда болды, оның құрамына жаңадан салынған биіктігі 786 фут (240 м) Commerce Court West ғимараты да кірді. 1973 жылы құрылысы аяқталған кезде 57 қабатты ғимарат Канададағы ең биік, сондай-ақ әлемдегі тот баспайтын болатпен қапталған ең ірі ғимарат болды.
[[Сурет:Toronto - ON - Commerce Court West.jpg|thumb|upright|[[Фронт-стрит]] пен [[Бей-стрит]]тен Commerce Court West көрінісі. Ғимарат 1973 жылдан 2021 жылға дейін CIBC-тің штаб-пәтері ретінде пайдаланылды.]]
1987 жылы банктерді, инвестициялық дилерлерді, сенімгерлік компанияларды және сақтандыру компанияларын бөлек ұстау талабын жойған федералдық және провинциялық реттеушілік өзгерістер күшіне енді. CIBC бұл мүмкіндікті тез пайдаланып, инвестициялық дилер CIBC Securities-ті басқарып, халыққа қызмет көрсеткен алғашқы канадалық банк болды.

1988 жылы CIBC [[Wood Gundy]] компаниясының акцияларының басым бөлігін сатып алып, андеррайтинг саласындағы беделі жоғары атау мен танымалдылыққа ие болды. Көп ұзамай корпорация Wood Gundy мен CIBC Securities компанияларын [[CIBC Wood Gundy]] атауымен біріктірді. 1997 жылы ол CIBC Oppenheimer болып өзгертілді,&lt;ref name=truell&gt;{{cite news| title=Canadian Bank Is Expected to Buy Oppenheimer| url=https://www.nytimes.com/1997/07/19/business/canadian-bank-is-expected-to-buy-oppenheimer.html| last=Truell| first=Peter| date=19 July 1997| work=[[The New York Times]]| access-date=2013-11-21| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20141031020338/http://www.nytimes.com/1997/07/19/business/canadian-bank-is-expected-to-buy-oppenheimer.html| archive-date=31 October 2014}}&lt;/ref&gt; кейіннен [[CIBC World Markets]] атауына ие болды.

1992 жылы CIBC автоматтандырылған телефон арқылы банк қызметін ұсынуды бастады; 1995 жылы банк өзінің веб-сайтын іске қосты, ал көп ұзамай интернет арқылы банк қызметтерін ұсына бастады. 1996 жылы CIBC [[Hewlett-Packard]] және Fiserv Canada компанияларымен бірлесіп, HP Intria Items компаниясын құрды. 2005 жылы CIBC Fiserv Canada компаниясының осы компаниядағы акцияларын сатып алып, нәтижесінде Intria Items CIBC-тің бөлімшесіне айналды. 1998 жылы CIBC [[Loblaws]] компаниясымен бірлесіп, [[President's Choice Financial]] компаниясын құрды және оны Оттава аймағындағы 28 дүкенде іске қосты.

1998 жылы CIBC [[Toronto-Dominion Bank]] банкімен бірігуге келісті. Алайда [[Канада үкіметі]] [[Канада қаржы министрі|қаржы министрі]] [[Пол Мартин]]нің ұсынысы бойынша бұл бірігуге, сондай-ақ [[Bank of Montreal]] мен [[Royal Bank of Canada]] арасында ұсынылған басқа бірігуге де канадалықтардың мүддесіне сай келмейді деген негізбен тосқауыл қойды.&lt;ref name=pound&gt;{{cite book |title=The Fitzhenry &amp; Whiteside Book of Canadian Facts and Dates |editor-last=Pound |editor-first=Richard W. |publisher=Fitzhenry and Whiteside |year=2005 |isbn=978-155041171-3 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/fitzhenrywhitesi0003unse }}&lt;/ref&gt;

==== XXI ғасыр ====
2000 жылы CIBC банктік сектордағы қауіпсіз транзакциялар жүйелеріне маманданған Нью-Йоркте орналасқан Aplettix Inc. компаниясымен келісім жасасты; алайда кейіннен бұл серіктестік [[VeriSign]] сияқты балама шешімдердің пайдасына тоқтатылды.

2000 жылдардың басында банк өзінің бизнес-стратегиясына кірмейтін жылжымайтын мүлік пен инвестициялардан бас тарта бастады. 2000 жылы CIBC өзінің 10 пайыздық үлесін [[Rogers Media]] компаниясына сатты. CIBC 1977 жылы құрылған кезінен бастап [[Major League Baseball]] лигасының [[Toronto Blue Jays]] клубының [[Labatt Brewing Company|Labatt's Breweries]] серіктесімен бірге миноритарлық акционері болды. [[The Kingbridge Centre|CIBC Leadership Centre]] орталығын [[King City, Ontario|Кинг-Сити]]де 2001 жылы Benchmark Hospitality компаниясына сатты. 2002 жылы CIBC Amicus FSB қызметін тоқтатып, оның активтерін E*Trade Bank-ке сатты. Amicus FSB 1999 жылы [[Америка Құрама Штаттары]]нда [[Winn Dixie]] және [[Safeway Inc.]] компанияларымен бірлесіп Marketplace Bank және Safeway Select Bank брендтерімен құрылды. Сол жылы CIBC [[TSYS]] компаниясымен [[Колумбус (Джорджия)|Колумбус]] қаласында кредиттік карталарды өңдеу операцияларын аутсорсингке беру туралы 10 жылдық келісім жасасты.

2004 жылы банк [[Juniper Bank|Juniper Financial Corporation]] компаниясын [[Barclays Bank]] банкіне сатты. Juniper Financial компаниясын CIBC бұған дейін 2001 жылы сатып алған болатын.&lt;ref name=IEstaff&gt;{{cite news| title=CIBC completes sale of ownership in Juniper Financial| url=http://www.investmentexecutive.com/-/news-26740| work=[[Investment Executive]]| date=1 December 2004| access-date=2013-11-21| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20160313032242/http://www.investmentexecutive.com/-/news-26740| archive-date=13 March 2016| df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; 2004 жылдың соңында банк EDULINX Canada Corporation компаниясын [[Nelnet, Inc.]] компаниясының канадалық бөлімшесі Nelnet Canada Inc.-ке сатты. [[Li Ka Shing]] жиырма жылдан астам уақыт бойы банктің ең ірі шетелдік акционері болды, алайда 2005 жылдың басында ол өзінің үлесін (шамамен 1,2 млрд канадалық доллар) канадалық қайырымдылық ұйымы Li Ka Shing Foundation қорын құру үшін сатты. CIBC Ли Ка-Шиннің [[Husky Energy]] сияқты Канаданың көптеген кәсіпорындарын қаржыландыру үшін таңдаған банкі болды. Ли Ка-Шин 1999 жылы CIBC-тің бас атқарушы директоры қызметіне Al Flood-тың орнына жеке тұлғаларға және бизнеске қызмет көрсету жөніндегі банк ісінің басшысы [[Holger Kluge]]нің тағайындалуын қолдағаны хабарланды.

CIBC 2006 жылғы қазанда өзінің корпоративтік және сатып алу мақсатындағы кредиттік карталар бизнесін [[U.S. Bancorp|U.S. Bank Canada]] компаниясына сатты. Бұл бизнес бұған дейін [[Royal Bank of Canada]] банкінен сатып алынған бизнеске арналған төлем карталарымен біріктірілді. Сол жылы [[Нью-Йорк қор биржасы]]ндағы CIBC акцияларының тикерлік таңбасы ''BCM''-нен ''CM''-ге өзгертіліп, [[Торонто қор биржасы]]ндағы тикерлік таңбасына сәйкестендірілді.
[[Сурет:FirstCaribbean International Bank Head Office-001.jpg|left|upright|thumb|2010 жылы [[FirstCaribbean International Bank]] банкінің штаб-пәтері. Бір жылдан кейін банк CIBC брендімен қайта аталды.]]
2006 жылғы желтоқсанда CIBC [[FirstCaribbean International Bank]] ашық акционерлік бірлескен кәсіпорнындағы бақылау үлесін 1 миллиард [[Америка Құрама Штаттарының доллары|АҚШ доллары]]нан (2 миллиард [[Барбадос доллары]]) сәл жоғары сомаға сатып алды. Бұл CIBC-тің [[Barclays Bank]] иелігіндегі 43,7 % үлесті сатып алуы арқылы жүзеге асты.&lt;ref name=ball&gt;{{cite web| title=US tax inspector targets Caribbean bank| url=https://www.theguardian.com/business/2013/may/27/us-tax-inspector-caribbean-bank| last=Ball| first=James| work=[[The Guardian]]| date=27 May 2013| location=[[Manchester]]| access-date=2013-11-21| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20131219130406/http://www.theguardian.com/business/2013/may/27/us-tax-inspector-caribbean-bank| archive-date=19 December 2013}}&lt;/ref&gt; 2011 жылы CIBC бұл бөлімшенің атауын ''CIBC FirstCaribbean International Bank'' деп өзгертті.&lt;ref name=advocate&gt;{{cite news| title=FirstCaribbean to be branded as 'CIBC FirstCaribbean International Bank'| url=http://www.barbadosadvocate.com/newsitem.asp?more=business&amp;NewsID=18287| work=[[The Barbados Advocate]]| date=21 June 2006| access-date=2013-11-21| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20120326082039/http://www.barbadosadvocate.com/newsitem.asp?more=business&amp;NewsID=18287| archive-date=26 March 2012}}&lt;/ref&gt;

2009 жылғы 12 ақпанда ''[[Trinidad Express Newspapers|Trinidad and Tobago Express]]'' газеті CIBC-тің [[CL Financial]] компаниясының [[Тринидад және Тобаго]]дағы [[Republic Bank]] банкіндегі үлесін сатып алу жөнінде келіссөздер жүргізіп жатқанын хабарлады.&lt;ref name=newman&gt;{{cite news| title=Paper: CIBC to go after Republic Bank stake| url=http://www.bnamericas.com/news/banking/Paper:_CIBC_to_go_after_Republic_Bank_stake| last=Newman| first=James| date=13 February 2009| work=BNamericas| access-date=2013-11-21| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20150213015426/http://www.bnamericas.com/news/banking/Paper:_CIBC_to_go_after_Republic_Bank_stake| archive-date=13 February 2015}}&lt;/ref&gt; [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]] кезінде Тринидад және Тобаго үкіметінің CL Financial компаниясын «құтқару» туралы келісімінің бір бөлігі ретінде корпорация Republic Bank және басқа да активтерін сатуға міндеттелді. 2011 жылғы ақпандағы жағдай бойынша CL Financial компаниясы әлі де сату туралы келісімге келген жоқ.&lt;ref name=rampersad&gt;{{cite news| title=Eyes on Republic| url=http://www.trinidadexpress.com/news/EYES_ON_REPUBLIC-115458064.html| last=Rampersad| first=Curtis| date=7 February 2011| work=Trinidad and Tobago Express| access-date=2013-11-21| archive-url=https://web.archive.org/web/20150213005353/http://www.trinidadexpress.com/news/EYES_ON_REPUBLIC-115458064.html| archive-date=13 February 2015| url-status=dead| df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

2010 жылғы ақпанда CIBC Канадада мобильді банкингке арналған [[iPhone]] қолданбасын іске қосқан алғашқы жарғылық банк болды. Іске қосылғаннан кейін бір айдан сәл астам уақыт ішінде қолданба 100 000-нан астам рет жүктелді, ал CIBC Mobile Banking қызметі енгізілгеннен бері клиенттердің жүйеге кіру саны 1 миллионнан асты.&lt;ref name=mobile&gt;{{cite press release |url=http://micro.newswire.ca/release.cgi?rkey=1804129533&amp;view=14730-0&amp;Start=&amp;htm=0 |archive-url=https://archive.today/20131121231431/http://micro.newswire.ca/release.cgi?rkey=1804129533&amp;view=14730-0&amp;Start=&amp;htm=0 |url-status=dead |archive-date=21 November 2013 |title=CIBC continues market leadership by introducing further innovations to Mobile Banking for BlackBerry devices and other Internet-enabled smartphones |publisher=CIBC |date=25 February 2011 |access-date=2013-11-21 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=connors&gt;{{cite web |url=http://mobilesyrup.com/2010/04/13/cibc-iphone-app-sees-over-100000-downloads-in-first-month-expanded-to-other-smartphones/ |title=CIBC iPhone app sees over 100,000 downloads in first month...expanded to other smartphones |publisher=Mobilesyrup.com |last=Connors |first=John |date=13 April 2010 |access-date=2011-03-09 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20101225130302/http://mobilesyrup.com/2010/04/13/cibc-iphone-app-sees-over-100000-downloads-in-first-month-expanded-to-other-smartphones/ |archive-date=25 December 2010 }}&lt;/ref&gt; Төрт айдан кейін банк [[Citigroup]] компаниясының [[Citibank Canada]] банкінің [[Mastercard]] бизнесінен құны 2,1 миллиард канадалық доллар болатын кредиттік карталар портфелін сатып алу туралы келісім жасағанын хабарлады.&lt;ref name=citi&gt;{{cite news| url=https://www.thestar.com/business/bank/article/823386--cibc-buys-card-portfolio-from-citigroup-mastercard-business| title=CIBC buys card portfolio from Citigroup MasterCard business| date=14 March 2010| work=[[Toronto Star]]|agency=[[The Canadian Press]]| publisher=thestar.com| access-date=2013-11-21| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20121024072238/http://www.thestar.com/business/bank/article/823386--cibc-buys-card-portfolio-from-citigroup-mastercard-business| archive-date=24 October 2012}}&lt;/ref&gt; Ақырында, сол жылдың қазан айында CIBC Канадада халықаралық деңгейде қолданылатын Visa брендті дебеттік картасын енгізген алғашқы банк болатынын хабарлады.&lt;ref name=trichur&gt;{{cite news |url=https://www.thestar.com/article/877157--cibc-rolls-out-canada-s-first-visa-branded-debit-card |title=CIBC rolls out Canada's first Visa-branded debit card |publisher=thestar.com |date=18 October 2010 |access-date=2013-11-21 |work=Toronto Star |first1=Rita |last1=Trichur |first2=Dana |last2=Flavelle |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121023163511/http://www.thestar.com/article/877157--cibc-rolls-out-canada-s-first-visa-branded-debit-card |archive-date=23 October 2012 }}&lt;/ref&gt;

2013 жылғы сәуірде CIBC [[Invesco]] компаниясымен оның активтерді басқару бөлімшесі Atlantic Trust компаниясын 210 миллион АҚШ долларына сатып алу туралы келісімге келді.&lt;ref name=alexander1&gt;{{cite news| title=CIBC Agrees to Buy Atlantic Trust for $210 Million| url=https://www.bloomberg.com/news/2013-04-11/cibc-agrees-to-buy-atlantic-trust-for-210-million.html| last=Alexander| first=Doug| work=[[Bloomberg News]]| date=11 April 2013| publisher=bloomberg.com| access-date=2013-11-21| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20140222161011/http://www.bloomberg.com/news/2013-04-11/cibc-agrees-to-buy-atlantic-trust-for-210-million.html| archive-date=22 February 2014}}&lt;/ref&gt;

CIBC 2016 жылғы маусымда Чикагода орналасқан коммерциялық банк PrivateBancorp-ты 3,8 миллиард АҚШ долларына сатып алатынын хабарлады.&lt;ref&gt;{{cite news| last1=Berman| first1=David| title=CIBC grows U.S. business with $3.8-billion deal for PrivateBancorp| url=https://www.theglobeandmail.com/report-on-business/cibc-in-49-billion-deal-to-buy-chicago-based-privatebancorp/article30672130/| access-date=July 5, 2016| work=[[The Globe and Mail]]| date=June 29, 2016| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20160704053609/http://www.theglobeandmail.com/report-on-business/cibc-in-49-billion-deal-to-buy-chicago-based-privatebancorp/article30672130/| archive-date=July 4, 2016}}&lt;/ref&gt; Сатып алу 2017 жылғы маусымда аяқталды, ал тамызда PrivateBank өзінің атауын [[CIBC Bank USA]] деп өзгертетінін хабарлады.&lt;ref&gt;{{cite news| title=PrivateBank to change name to CIBC Bank| url=https://www.chicagobusiness.com/article/20170815/NEWS01/170819916/privatebank-to-change-name-to-cibc-bank| last=Daniels| first=Steve| work=[[Crain Communications|Crain's Chicago Business]]| date=August 15, 2017| access-date=2017-08-17}}&lt;/ref&gt;

[[Сурет:CIBC Square from Harbour Street - 20180907B.jpg|thumb|CIBC-тің [[Торонто]]дағы жаңа штаб-пәтері [[CIBC Square]] құрылысы, 2018 жылғы қыркүйек.]]
2017 жылғы сәуірде CIBC [[Hines Interests Limited Partnership]] және [[Ivanhoé Cambridge]] компаниялары әзірлеп жатқан Bay Park Centre кешеніне өзінің штаб-пәтерін көшіру туралы хабарлады. Жалдау шарттарына сәйкес кешен [[CIBC Square]] деп аталды.&lt;ref&gt;{{cite news| url=https://www.theglobeandmail.com/report-on-business/cibc-to-move-into-new-two-tower-development-in-downtown-toronto/article34680498/| title=CIBC to move 15,000 staff to new downtown Toronto headquarters| last1=Bradshaw| first1=Christina| last2=Pellegrini| first2=James| date=April 12, 2017| access-date=2017-07-20| language=en-ca| work=The Globe and Mail| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20170516043918/http://www.theglobeandmail.com/report-on-business/cibc-to-move-into-new-two-tower-development-in-downtown-toronto/article34680498/| archive-date=May 16, 2017}}&lt;/ref&gt; 2021 жылғы 1 қарашада CIBC Square банкінің негізгі штаб-пәтеріне айналды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/investor_relations/pdfs/quarterly_results/2021/ar-21-en.pdf|title=CIBC Annual Report 2021|access-date=6 June 2022|year=2022|website=www.cibc.ca|publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce|page=121}}&lt;/ref&gt;

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>5p9ol035b1umo359e126nnojmz4lnhj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643244</id>
      <parentid>3643242</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T19:38:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* XXI ғасыр */</comment>
      <origin>3643244</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39711" sha1="kie34z8pae9b0rnff9a98xronvlqysy" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Canadian Imperial Bank of Commerce
 |логотипі           = 
 |суреті             = CIBC Square 2025-04-20.jpg
 |сурет атауы        = [[CIBC Square]] ғимаратындағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = TSX: CM&lt;br&gt;{{NYSE|CM}}&lt;br&gt;[[S&amp;P/TSX 60]] компоненті
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[1 маусым]] [[1961 жыл|1961]]&lt;ref name=&quot;A new bank&quot;&gt;{{cite web|title=A New Bank, 1961–1986|url=http://www.cibc.com:80/ca/inside-cibc/history/story-cibc-3.html|website=The Story of CIBC|publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce|access-date=August 31, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20050209115927/http://www.cibc.com/ca/inside-cibc/history/story-cibc-3.html|archive-date=February 9, 2005|quote=On June 1, 1961, the Canadian Imperial Bank of Commerce was formed through the merger of The Canadian Bank of Commerce and the Imperial Bank of Canada.|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Canadian Imperial Bank of Commerce (CIBC) (CM)|url=http://markets.businessinsider.com/stock/cm-quote|website=Markets Insider|publisher=Business Insider|access-date=September 2, 2017|quote=Canadian Imperial Bank of Commerce was founded on June 1, 1961 and is headquartered in Toronto, Canada.|archive-url=https://web.archive.org/web/20170902224418/http://markets.businessinsider.com/stock/cm-quote|archive-date=September 2, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot;&gt;{{cite web|last1=Bonham|first1=Mark S.|title=Canadian Imperial Bank of Commerce (CIBC)|url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/canadian-imperial-bank-of-commerce/|website=[[The Canadian Encyclopedia]]|access-date=August 19, 2019|quote=It was created through the 1961 merger of two Ontario-based banks, the Canadian Bank of Commerce and the Imperial Bank of Canada, the largest merger of two chartered banks in Canada's history.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=chronology&gt;{{cite web| url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf| title=A Short History of CIBC| access-date=17 May 2017| publisher=CIBC| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20170808153155/https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf| archive-date=8 August 2017}}&lt;/ref&gt;{{efn|The Canadian Imperial Bank of Commerce was established on June 1, 1961, through the merger of the [[Canadian Bank of Commerce]] and the [[Imperial Bank of Canada]]; the former was established in 1867 and the latter in 1873.}}
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = {{Байрақ|Канада}}: [[Торонто]], [[Онтарио]]
 |басты адамдары     = Harry Culham (президент және [[бас атқарушы директор|CEO]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/en/about-cibc/corporate-profile/executive-team/harry-culham.html|title=Harry Culham &amp;#124; Executive Team|website=Cibc.com|access-date=June 30, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;[[Katharine Stevenson]] (директорлар кеңесінің төрайымы)&lt;ref name=&quot;results&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/investor_relations/pdfs/quarterly_results/2020/ar-20-en.pdf| title=2020 Annual Report}}&lt;/ref&gt;
 |саласы             = қаржылық қызметтер
 |өнімі              = {{ubl | [[Активтерді басқару]] | [[Банк ісі|Банк қызметі]] | [[Тауар (экономика)|Тауарлар]] | [[Несие картасы|Несие карталары]] | [[Акциялар саудасы]] | [[Сақтандыру]] | [[Инвестицияларды басқару]] | [[Ипотекалық несие]] | [[Өзара қорлар]] | [[Биржада саудаланатын қор|Биржада саудаланатын қорлар]] | [[Индекстік қор]]лар | [[Жекеменшік капитал]] | [[Тәуекелдерді басқару]] | [[Байлықты басқару]] }}
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 64,41 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=Annual Report 2025 |url=https://www.cibc.com/content/dam/cibc-public-assets/about-cibc/investor-relations/pdfs/quarterly-results/2025/ar-25-en.pdf |date=December 3, 2025 |publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce |access-date=February 5, 2026}}&lt;/ref&gt;
 |айналым            = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 29,13 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 8,45 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |активтер           = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 1,117 трлн (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 49 824 (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынышты компания = {{Unbulleted list|[[CIBC Bank USA]]|CIBC Investments (Cayman) Limited&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Cayman Holdings Limited&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Trust Corporation&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC World Markets plc&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Asset Management Inc.&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;}}
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі = 
 |ізбасары           = {{Unbulleted list|[[Canadian Bank of Commerce]]|[[Imperial Bank of Canada]]}}
 |бөлімшелер         = 
 |статус              = 
 |тілдер              = 
 |қарызы              = 
 |жарнама            = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = {{URL|https://cibc.com/}}
 |Ортаққор           = 
}}
'''Canadian Imperial Bank of Commerce''' ('''CIBC'''; {{lang-fr|Banque canadienne impériale de commerce}}) — штаб-пәтері [[Торонто]] қаласының [[Financial District, Toronto|Қаржы ауданындағы]] [[CIBC Square]] кешенінде орналасқан канадалық [[көпұлтты корпорация|көпұлтты]] банк және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы.&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot; /&gt; Canadian Imperial Bank of Commerce 1961 жылы [[Canadian Bank of Commerce]] (1867 жылы құрылған) пен [[Imperial Bank of Canada]] (1873 жылы құрылған) банктерінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Бұл Канада тарихындағы жарғылық банктер арасындағы ең ірі бірігу болды.&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=CIBC History |url=http://www.cibc.com:80/ca/inside-cibc/history.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050206162104/http://www.cibc.com/ca/inside-cibc/history.html |archive-date=February 6, 2005 |publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce}}&lt;/ref&gt; Ол Торонтода құрылған «[[Канаданың Үлкен бестігі|Үлкен бестікке]]» кіретін екі банктің бірі, екіншісі — [[Toronto-Dominion Bank]].

Банктің төрт стратегиялық бизнес-бөлімшесі бар: Канаданың жеке тұлғаларға және бизнеске қызмет көрсету жөніндегі банк ісі, Канаданың коммерциялық банк ісі және активтерді басқару, АҚШ-тың коммерциялық банк ісі және активтерді басқару, сондай-ақ капитал нарықтары.&lt;ref name=&quot;results&quot; /&gt; Оның [[АҚШ]], [[Кариб теңізі]], [[Азия]] және [[Ұлыбритания]]да халықаралық операциялары бар. CIBC бүкіл әлем бойынша 15 миллион клиентке қызмет көрсетеді және онда 50 000 қызметкер жұмыс істейді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/en/about-cibc/corporate-profile/quick-facts.html|title=CIBC Quick Facts |website=Cibc.com|access-date=June 30, 2026}}&lt;/ref&gt; Компания [[Forbes Global 2000|2013 жылғы ''Forbes'' Global 2000]] рейтингінде 172-орынға ие болды.&lt;ref name=&quot;forbes&quot;&gt;{{cite news| url=https://www.forbes.com/global2000#page:1_sort:0_direction:asc_search:_filter:All%20industries_filter:Canada_filter:All%20states| title=Forbes Global 2000 List, 2013 edition| work=[[Forbes]]| date=17 April 2013| access-date=2013-11-21| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20130502235547/http://www.forbes.com/global2000/#page:1_sort:0_direction:asc_search:_filter:All%20industries_filter:Canada_filter:All%20states| archive-date=2 May 2013}}&lt;/ref&gt;

CIBC-тің [[Канададағы маршруттау нөмірі|институт нөмірі]] — 010, ал [[SWIFT коды]] — CIBCCATT.

== Бұрынғы банктер ==
=== Imperial Bank of Canada ===
Imperial Bank of Canada банкін [[Генри Старк Хоуланд]] 1873 жылы Торонтода құрды. Банк өз кеңселерін Уэллингтон-стриттегі Exchange Building ғимаратына орналастырып, 1936 жылға дейін сол жерде болды. Сол жылы банк Кинг-стрит пен Бей-стрит қиылысындағы жаңа ғимаратқа көшті. Кейін CIBC 1973 жылы осы жерде Commerce Court West ғимаратын салды. Imperial бірнеше банкті, соның ішінде Niagara District Bank (1875) пен [[Weyburn Security Bank]] (1931) банктерін, сондай-ақ [[Barclays]] компаниясының Канададағы операцияларын (1956) сатып алды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Imperial елдегі активтерді басқаруда шамамен 270 миллиард доллар болатын бесінші ірі банк болды.&lt;ref&gt;Watt Hugh McCollum, ''Who Owns Canada?'', (Woodsworth House Publishers, 1947), 17.&lt;/ref&gt;

=== Canadian Bank of Commerce ===
[[Уильям Макмастер]] [[Bank of Montreal]] банкіне бәсекелес ретінде 1867 жылғы 15 мамырда Торонтода жұмысын бастаған Canadian Bank of Commerce банкін құрды; 1874 жылға қарай оның 24 бөлімшесі болды. Canadian Bank of Commerce банкінің бұрынғы вице-президенті [[Генри Старк Хоуланд]] құрған Imperial Bank of Canada 1875 жылғы 18 наурызда Торонтода жұмысын бастады. 1895 жылдың соңына қарай Canadian Bank of Commerce банкінің 58, ал Imperial Bank of Canada банкінің 18 бөлімшесі болды. [[Юкон]]дағы 1896 жылғы алтын өндіру қарқыны Доминион үкіметін Canadian Bank of Commerce банкінен [[Доусон-Сити]]де бөлімше ашуды сұрауға итермеледі.

[[Wood, Gundy &amp; Company]], CIBC-тің инвестициялық банк ісі бөлімшесінің ізашары, 1905 жылғы 1 ақпанда өз жұмысын бастады. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Жеңіс қарыздарын ұйымдастыруда маңызды әрі белсенді рөл атқарды.

1920 жылдардағы сатып алулардың нәтижесінде Commerce Bank Канададағы 700-ден астам жергілікті бөлімшесі бар ең ірі бөлімшелер желілерінің біріне айналды; осы кезеңде банк Кубада, Ямайкада, Барбадоста және Тринидадта халықаралық бөлімшелерін ашты.

Canadian Bank of Commerce 1931 жылы Торонтода өзінің жаңа штаб-пәтерін ашты. 32-қабаттағы бақылау алаңы қалаға жоғарыдан көрініс тамашалауға келген келушілердің назарын аударды. Биіктігі 145 метр (476 фут) болған бұл ғимарат 1962 жылы Монреальдағы CIBC Tower құрылысы аяқталғанға дейін Ұлттар Достастығындағы ең биік ғимарат болды.

1936 жылы Commerce жеке тұлғаларға несие беру бөлімін құрған алғашқы канадалық банк болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін екі банк те жаңа бөлімшелер ашты. 1871 жылы банктерге ипотекалық несие беру қызметін жүзеге асыруға тыйым салынғанына қарамастан, енді Канада үкіметі оларды ипотекалық қызметтер көрсетуге шақырды. Осылайша, 1954 жылы канадалық банктер жаңа құрылыс нысандарына ипотекалық несие бере бастады.

== Банк тарихы ==
=== Imperial Bank of Canada және Canadian Bank of Commerce банктерінің бірігуі ===
Imperial Bank of Canada мен Canadian Bank of Commerce банктерінің бірігуінің бастауында [[Barclays|Barclays Bank]] банкінің әрекеттері тұрды. Barclays 1929 жылы Канадада қызметін бастады, алайда 1956 жылы Канададағы операцияларын Imperial Bank of Canada банкіне сатты. Barclays төлемнің бір бөлігін Imperial Bank of Canada акцияларымен алды. 1960 жылы Barclays Imperial Bank of Canada директорлар кеңесіне хабарламастан, оның акцияларын ашық нарықта қосымша сатып ала бастады. Imperial Bank of Canada басқарма төрағасы [[Л. Стюарт Маккерси]] Barclays компаниясы Imperial Bank of Canada-ны иемденуге әрекет жасап жатыр деп есептеді. Mackersy Imperial Bank of Canada сияқты шағын банктің басқа компанияның иелігіне өтуі сөзсіз деп санады, бірақ британдық емес, канадалық мүдделермен жұмыс істеуді жөн көрді.&lt;ref&gt;Arnold Edinborough, ''A History of the Canadian Imperial Bank of Commerce: Volume IV, 1931-1973'', (Canadian Imperial Bank of Commerce, 1995), 174.&lt;/ref&gt; 1960 жылғы қазанда Mackersy Canadian Bank of Commerce банкінің президенті әрі басқарма төрағасы [[Нил Дж. Маккиннон]]ға екі банкті біріктіру туралы ұсыныс жасады. Олардың алғашқы кездесуі [[Форест-Хилл]]дегі Дунвеган-роуд, 116 мекенжайындағы Маккиннонның үйінде құпия түрде өтті, бұл үй CIBC-тің туған жеріне айналды. Mackersyдің айтуынша, ол мен Маккиннон он минут ішінде банктерін біріктіру туралы келісімге келген.&lt;ref&gt;Edinborough, 176.&lt;/ref&gt;

=== CIBC операциялары ===
1961 жылғы 1 маусымда Canadian Bank of Commerce пен Imperial Bank of Canada бірігіп, Канада бойынша 1 200-ден астам бөлімшесі бар Canadian Imperial Bank of Commerce банкін құрды. Жаңа банк елдегі барлық банктер арасында ең көп ресурстар мен бөлімшелерге ие болды.

1964 жылы банк [[Квебек]]тегі [[Әулие Лаврентий өзені]]нің солтүстік жағалауында MV ''Jean Brilliant'' жолаушылар кемесін пайдаланып, жылжымалы бөлімше қызметін көрсетті.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf |title=CIBC 150 Short Story |access-date=2017-05-17 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170808153155/https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf |archive-date=2017-08-08 }}&lt;/ref&gt; Ол 5 000 клиентке қызмет көрсететін Канададағы жалғыз жылжымалы бөлімше ретінде сипатталды. 1967 жылы Канада мен CIBC өздерінің жүз жылдық мерейтойларын атап өтті, ал CIBC [[Expo 67]] көрмесінің аумағында бөлімшесі болған жалғыз жарғылық банк болды. Осы кезеңде компьютерлендіру банк қызметтерін өзгерте бастады және Торонтодағы Йонг-стрит пен Блур-стриттегі бөлімше клиенттердің банк кітапшаларын компьютер арқылы жаңартқан алғашқы канадалық банк бөлімшесі болды. Бұл бөлімшелер арасындағы банк қызметінің енгізілуін де білдірді. Онжылдық аяқталғанға дейін CIBC кейіннен банкоматқа айналған алғашқы тәулік бойы жұмыс істейтін қолма-қол ақша беру құрылғысын енгізді.

Бірігуден кейін жаңа банк жаңа штаб-пәтер салуды жоспарлады. Commerce Court North ғимаратын сақтап қалуды көздеген банк үш ғимараттан тұратын кешеннің жобасын әзірлеу үшін сәулетші И. М. Пейді жалдады. Нәтижесінде бұрыннан бар ғимаратты толықтыратын көгалдандырылған ауласы бар Commerce Court кешені пайда болды, оның құрамына жаңадан салынған биіктігі 786 фут (240 м) Commerce Court West ғимараты да кірді. 1973 жылы құрылысы аяқталған кезде 57 қабатты ғимарат Канададағы ең биік, сондай-ақ әлемдегі тот баспайтын болатпен қапталған ең ірі ғимарат болды.
[[Сурет:Toronto - ON - Commerce Court West.jpg|thumb|upright|[[Фронт-стрит]] пен [[Бей-стрит]]тен Commerce Court West көрінісі. Ғимарат 1973 жылдан 2021 жылға дейін CIBC-тің штаб-пәтері ретінде пайдаланылды.]]
1987 жылы банктерді, инвестициялық дилерлерді, сенімгерлік компанияларды және сақтандыру компанияларын бөлек ұстау талабын жойған федералдық және провинциялық реттеушілік өзгерістер күшіне енді. CIBC бұл мүмкіндікті тез пайдаланып, инвестициялық дилер CIBC Securities-ті басқарып, халыққа қызмет көрсеткен алғашқы канадалық банк болды.

1988 жылы CIBC [[Wood Gundy]] компаниясының акцияларының басым бөлігін сатып алып, андеррайтинг саласындағы беделі жоғары атау мен танымалдылыққа ие болды. Көп ұзамай корпорация Wood Gundy мен CIBC Securities компанияларын [[CIBC Wood Gundy]] атауымен біріктірді. 1997 жылы ол CIBC Oppenheimer болып өзгертілді,&lt;ref name=truell&gt;{{cite news| title=Canadian Bank Is Expected to Buy Oppenheimer| url=https://www.nytimes.com/1997/07/19/business/canadian-bank-is-expected-to-buy-oppenheimer.html| last=Truell| first=Peter| date=19 July 1997| work=[[The New York Times]]| access-date=2013-11-21| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20141031020338/http://www.nytimes.com/1997/07/19/business/canadian-bank-is-expected-to-buy-oppenheimer.html| archive-date=31 October 2014}}&lt;/ref&gt; кейіннен [[CIBC World Markets]] атауына ие болды.

1992 жылы CIBC автоматтандырылған телефон арқылы банк қызметін ұсынуды бастады; 1995 жылы банк өзінің веб-сайтын іске қосты, ал көп ұзамай интернет арқылы банк қызметтерін ұсына бастады. 1996 жылы CIBC [[Hewlett-Packard]] және Fiserv Canada компанияларымен бірлесіп, HP Intria Items компаниясын құрды. 2005 жылы CIBC Fiserv Canada компаниясының осы компаниядағы акцияларын сатып алып, нәтижесінде Intria Items CIBC-тің бөлімшесіне айналды. 1998 жылы CIBC [[Loblaws]] компаниясымен бірлесіп, [[President's Choice Financial]] компаниясын құрды және оны Оттава аймағындағы 28 дүкенде іске қосты.

1998 жылы CIBC [[Toronto-Dominion Bank]] банкімен бірігуге келісті. Алайда [[Канада үкіметі]] [[Канада қаржы министрі|қаржы министрі]] [[Пол Мартин]]нің ұсынысы бойынша бұл бірігуге, сондай-ақ [[Bank of Montreal]] мен [[Royal Bank of Canada]] арасында ұсынылған басқа бірігуге де канадалықтардың мүддесіне сай келмейді деген негізбен тосқауыл қойды.&lt;ref name=pound&gt;{{cite book |title=The Fitzhenry &amp; Whiteside Book of Canadian Facts and Dates |editor-last=Pound |editor-first=Richard W. |publisher=Fitzhenry and Whiteside |year=2005 |isbn=978-155041171-3 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/fitzhenrywhitesi0003unse }}&lt;/ref&gt;

==== XXI ғасыр ====
2000 жылы CIBC банктік сектордағы қауіпсіз транзакциялар жүйелеріне маманданған Нью-Йоркте орналасқан Aplettix Inc. компаниясымен келісім жасасты; алайда кейіннен бұл серіктестік [[VeriSign]] сияқты балама шешімдердің пайдасына тоқтатылды.

2000 жылдардың басында банк өзінің бизнес-стратегиясына кірмейтін жылжымайтын мүлік пен инвестициялардан бас тарта бастады. 2000 жылы CIBC өзінің 10 пайыздық үлесін [[Rogers Media]] компаниясына сатты. CIBC 1977 жылы құрылған кезінен бастап [[Major League Baseball]] лигасының [[Toronto Blue Jays]] клубының [[Labatt Brewing Company|Labatt's Breweries]] серіктесімен бірге миноритарлық акционері болды. [[The Kingbridge Centre|CIBC Leadership Centre]] орталығын [[King City, Ontario|Кинг-Сити]]де 2001 жылы Benchmark Hospitality компаниясына сатты. 2002 жылы CIBC Amicus FSB қызметін тоқтатып, оның активтерін E*Trade Bank-ке сатты. Amicus FSB 1999 жылы [[Америка Құрама Штаттары]]нда [[Winn Dixie]] және [[Safeway Inc.]] компанияларымен бірлесіп Marketplace Bank және Safeway Select Bank брендтерімен құрылды. Сол жылы CIBC [[TSYS]] компаниясымен [[Колумбус (Джорджия)|Колумбус]] қаласында кредиттік карталарды өңдеу операцияларын аутсорсингке беру туралы 10 жылдық келісім жасасты.

2004 жылы банк [[Juniper Bank|Juniper Financial Corporation]] компаниясын [[Barclays Bank]] банкіне сатты. Juniper Financial компаниясын CIBC бұған дейін 2001 жылы сатып алған болатын.&lt;ref name=IEstaff&gt;{{cite news| title=CIBC completes sale of ownership in Juniper Financial| url=http://www.investmentexecutive.com/-/news-26740| work=[[Investment Executive]]| date=1 December 2004| access-date=2013-11-21| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20160313032242/http://www.investmentexecutive.com/-/news-26740| archive-date=13 March 2016| df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; 2004 жылдың соңында банк EDULINX Canada Corporation компаниясын [[Nelnet, Inc.]] компаниясының канадалық бөлімшесі Nelnet Canada Inc.-ке сатты. [[Li Ka Shing]] жиырма жылдан астам уақыт бойы банктің ең ірі шетелдік акционері болды, алайда 2005 жылдың басында ол өзінің үлесін (шамамен 1,2 млрд канадалық доллар) канадалық қайырымдылық ұйымы Li Ka Shing Foundation қорын құру үшін сатты. CIBC Ли Ка-Шиннің [[Husky Energy]] сияқты Канаданың көптеген кәсіпорындарын қаржыландыру үшін таңдаған банкі болды. Ли Ка-Шин 1999 жылы CIBC-тің бас атқарушы директоры қызметіне Al Flood-тың орнына жеке тұлғаларға және бизнеске қызмет көрсету жөніндегі банк ісінің басшысы [[Holger Kluge]]нің тағайындалуын қолдағаны хабарланды.

CIBC 2006 жылғы қазанда өзінің корпоративтік және сатып алу мақсатындағы кредиттік карталар бизнесін [[U.S. Bancorp|U.S. Bank Canada]] компаниясына сатты. Бұл бизнес бұған дейін [[Royal Bank of Canada]] банкінен сатып алынған бизнеске арналған төлем карталарымен біріктірілді. Сол жылы [[Нью-Йорк қор биржасы]]ндағы CIBC акцияларының тикерлік таңбасы ''BCM''-нен ''CM''-ге өзгертіліп, [[Торонто қор биржасы]]ндағы тикерлік таңбасына сәйкестендірілді.
[[Сурет:FirstCaribbean International Bank Head Office-001.jpg|left|upright|thumb|2010 жылы [[FirstCaribbean International Bank]] банкінің штаб-пәтері. Бір жылдан кейін банк CIBC брендімен қайта аталды.]]
2006 жылғы желтоқсанда CIBC [[FirstCaribbean International Bank]] ашық акционерлік бірлескен кәсіпорнындағы бақылау үлесін 1 миллиард [[Америка Құрама Штаттарының доллары|АҚШ доллары]]нан (2 миллиард [[Барбадос доллары]]) сәл жоғары сомаға сатып алды. Бұл CIBC-тің [[Barclays Bank]] иелігіндегі 43,7 % үлесті сатып алуы арқылы жүзеге асты.&lt;ref name=ball&gt;{{cite web| title=US tax inspector targets Caribbean bank| url=https://www.theguardian.com/business/2013/may/27/us-tax-inspector-caribbean-bank| last=Ball| first=James| work=[[The Guardian]]| date=27 May 2013| location=[[Manchester]]| access-date=2013-11-21| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20131219130406/http://www.theguardian.com/business/2013/may/27/us-tax-inspector-caribbean-bank| archive-date=19 December 2013}}&lt;/ref&gt; 2011 жылы CIBC бұл бөлімшенің атауын ''CIBC FirstCaribbean International Bank'' деп өзгертті.&lt;ref name=advocate&gt;{{cite news| title=FirstCaribbean to be branded as 'CIBC FirstCaribbean International Bank'| url=http://www.barbadosadvocate.com/newsitem.asp?more=business&amp;NewsID=18287| work=[[The Barbados Advocate]]| date=21 June 2006| access-date=2013-11-21| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20120326082039/http://www.barbadosadvocate.com/newsitem.asp?more=business&amp;NewsID=18287| archive-date=26 March 2012}}&lt;/ref&gt;

2009 жылғы 12 ақпанда ''[[Trinidad Express Newspapers|Trinidad and Tobago Express]]'' газеті CIBC-тің [[CL Financial]] компаниясының [[Тринидад және Тобаго]]дағы [[Republic Bank]] банкіндегі үлесін сатып алу жөнінде келіссөздер жүргізіп жатқанын хабарлады.&lt;ref name=newman&gt;{{cite news| title=Paper: CIBC to go after Republic Bank stake| url=http://www.bnamericas.com/news/banking/Paper:_CIBC_to_go_after_Republic_Bank_stake| last=Newman| first=James| date=13 February 2009| work=BNamericas| access-date=2013-11-21| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20150213015426/http://www.bnamericas.com/news/banking/Paper:_CIBC_to_go_after_Republic_Bank_stake| archive-date=13 February 2015}}&lt;/ref&gt; [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]] кезінде Тринидад және Тобаго үкіметінің CL Financial компаниясын «құтқару» туралы келісімінің бір бөлігі ретінде корпорация Republic Bank және басқа да активтерін сатуға міндеттелді. 2011 жылғы ақпандағы жағдай бойынша CL Financial компаниясы әлі де сату туралы келісімге келген жоқ.&lt;ref name=rampersad&gt;{{cite news| title=Eyes on Republic| url=http://www.trinidadexpress.com/news/EYES_ON_REPUBLIC-115458064.html| last=Rampersad| first=Curtis| date=7 February 2011| work=Trinidad and Tobago Express| access-date=2013-11-21| archive-url=https://web.archive.org/web/20150213005353/http://www.trinidadexpress.com/news/EYES_ON_REPUBLIC-115458064.html| archive-date=13 February 2015| url-status=dead| df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

2010 жылғы ақпанда CIBC Канадада мобильді банкингке арналған [[iPhone]] қолданбасын іске қосқан алғашқы жарғылық банк болды. Іске қосылғаннан кейін бір айдан сәл астам уақыт ішінде қолданба 100 000-нан астам рет жүктелді, ал CIBC Mobile Banking қызметі енгізілгеннен бері клиенттердің жүйеге кіру саны 1 миллионнан асты.&lt;ref name=mobile&gt;{{cite press release |url=http://micro.newswire.ca/release.cgi?rkey=1804129533&amp;view=14730-0&amp;Start=&amp;htm=0 |archive-url=https://archive.today/20131121231431/http://micro.newswire.ca/release.cgi?rkey=1804129533&amp;view=14730-0&amp;Start=&amp;htm=0 |url-status=dead |archive-date=21 November 2013 |title=CIBC continues market leadership by introducing further innovations to Mobile Banking for BlackBerry devices and other Internet-enabled smartphones |publisher=CIBC |date=25 February 2011 |access-date=2013-11-21 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=connors&gt;{{cite web |url=http://mobilesyrup.com/2010/04/13/cibc-iphone-app-sees-over-100000-downloads-in-first-month-expanded-to-other-smartphones/ |title=CIBC iPhone app sees over 100,000 downloads in first month...expanded to other smartphones |publisher=Mobilesyrup.com |last=Connors |first=John |date=13 April 2010 |access-date=2011-03-09 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20101225130302/http://mobilesyrup.com/2010/04/13/cibc-iphone-app-sees-over-100000-downloads-in-first-month-expanded-to-other-smartphones/ |archive-date=25 December 2010 }}&lt;/ref&gt; Төрт айдан кейін банк [[Citigroup]] компаниясының [[Citibank Canada]] банкінің [[Mastercard]] бизнесінен құны 2,1 миллиард канадалық доллар болатын кредиттік карталар портфелін сатып алу туралы келісім жасағанын хабарлады.&lt;ref name=citi&gt;{{cite news| url=https://www.thestar.com/business/bank/article/823386--cibc-buys-card-portfolio-from-citigroup-mastercard-business| title=CIBC buys card portfolio from Citigroup MasterCard business| date=14 March 2010| work=[[Toronto Star]]|agency=[[The Canadian Press]]| publisher=thestar.com| access-date=2013-11-21| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20121024072238/http://www.thestar.com/business/bank/article/823386--cibc-buys-card-portfolio-from-citigroup-mastercard-business| archive-date=24 October 2012}}&lt;/ref&gt; Ақырында, сол жылдың қазан айында CIBC Канадада халықаралық деңгейде қолданылатын Visa брендті дебеттік картасын енгізген алғашқы банк болатынын хабарлады.&lt;ref name=trichur&gt;{{cite news |url=https://www.thestar.com/article/877157--cibc-rolls-out-canada-s-first-visa-branded-debit-card |title=CIBC rolls out Canada's first Visa-branded debit card |publisher=thestar.com |date=18 October 2010 |access-date=2013-11-21 |work=Toronto Star |first1=Rita |last1=Trichur |first2=Dana |last2=Flavelle |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121023163511/http://www.thestar.com/article/877157--cibc-rolls-out-canada-s-first-visa-branded-debit-card |archive-date=23 October 2012 }}&lt;/ref&gt;

2013 жылғы сәуірде CIBC [[Invesco]] компаниясымен оның активтерді басқару бөлімшесі Atlantic Trust компаниясын 210 миллион АҚШ долларына сатып алу туралы келісімге келді.&lt;ref name=alexander1&gt;{{cite news| title=CIBC Agrees to Buy Atlantic Trust for $210 Million| url=https://www.bloomberg.com/news/2013-04-11/cibc-agrees-to-buy-atlantic-trust-for-210-million.html| last=Alexander| first=Doug| work=[[Bloomberg News]]| date=11 April 2013| publisher=bloomberg.com| access-date=2013-11-21| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20140222161011/http://www.bloomberg.com/news/2013-04-11/cibc-agrees-to-buy-atlantic-trust-for-210-million.html| archive-date=22 February 2014}}&lt;/ref&gt;

CIBC 2016 жылғы маусымда Чикагода орналасқан коммерциялық банк PrivateBancorp-ты 3,8 миллиард АҚШ долларына сатып алатынын хабарлады.&lt;ref&gt;{{cite news| last1=Berman| first1=David| title=CIBC grows U.S. business with $3.8-billion deal for PrivateBancorp| url=https://www.theglobeandmail.com/report-on-business/cibc-in-49-billion-deal-to-buy-chicago-based-privatebancorp/article30672130/| access-date=July 5, 2016| work=[[The Globe and Mail]]| date=June 29, 2016| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20160704053609/http://www.theglobeandmail.com/report-on-business/cibc-in-49-billion-deal-to-buy-chicago-based-privatebancorp/article30672130/| archive-date=July 4, 2016}}&lt;/ref&gt; Сатып алу 2017 жылғы маусымда аяқталды, ал тамызда PrivateBank өзінің атауын [[CIBC Bank USA]] деп өзгертетінін хабарлады.&lt;ref&gt;{{cite news| title=PrivateBank to change name to CIBC Bank| url=https://www.chicagobusiness.com/article/20170815/NEWS01/170819916/privatebank-to-change-name-to-cibc-bank| last=Daniels| first=Steve| work=[[Crain Communications|Crain's Chicago Business]]| date=August 15, 2017| access-date=2017-08-17}}&lt;/ref&gt;

[[Сурет:CIBC Square from Harbour Street - 20180907B.jpg|thumb|CIBC-тің [[Торонто]]дағы жаңа штаб-пәтері [[CIBC Square]] құрылысы, 2018 жылғы қыркүйек.]]
2017 жылғы сәуірде CIBC [[Hines Interests Limited Partnership]] және [[Ivanhoé Cambridge]] компаниялары әзірлеп жатқан Bay Park Centre кешеніне өзінің штаб-пәтерін көшіру туралы хабарлады. Жалдау шарттарына сәйкес кешен [[CIBC Square]] деп аталды.&lt;ref&gt;{{cite news| url=https://www.theglobeandmail.com/report-on-business/cibc-to-move-into-new-two-tower-development-in-downtown-toronto/article34680498/| title=CIBC to move 15,000 staff to new downtown Toronto headquarters| last1=Bradshaw| first1=Christina| last2=Pellegrini| first2=James| date=April 12, 2017| access-date=2017-07-20| language=en-ca| work=The Globe and Mail| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20170516043918/http://www.theglobeandmail.com/report-on-business/cibc-to-move-into-new-two-tower-development-in-downtown-toronto/article34680498/| archive-date=May 16, 2017}}&lt;/ref&gt; 2021 жылғы 1 қарашада CIBC Square банкінің негізгі штаб-пәтеріне айналды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/investor_relations/pdfs/quarterly_results/2021/ar-21-en.pdf|title=CIBC Annual Report 2021|access-date=6 June 2022|year=2022|website=www.cibc.ca|publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce|page=121}}&lt;/ref&gt;

2018 жылғы қарашада CBC CIBC фишингтік шабуылдарда ең көп қолданылған брендтердің бірі болғанын хабарлады. Банкке бағытталған жалған электрондық хаттардың саны алдыңғы тоқсанда 600%-ға өскен.&lt;ref&gt;{{cite web| url = https://www.cbc.ca/news/business/cibc-phishing-target-1.4896975| title = CIBC among top brands used in phishing attacks: security firm {{!}} CBC News}}&lt;/ref&gt; 2025 жылғы наурызда CIBC генеративті жасанды интеллект жөніндегі Канада үкіметінің ерікті мінез-құлық кодексіне қосылған алғашқы ірі канадалық банк болды. Бір жыл бұрын CIBC генеративті жасанды интеллект бойынша бірқатар пилоттық бағдарламаларды іске қосқан болатын.&lt;ref name=&quot;BNNBloomberg_2025_BNNBloomberg&quot;&gt;{{Citation |date=March 25, 2025 |title=CIBC signs federal government's code of conduct for generative AI |publisher=[[BNN Bloomberg]] - The Canadian Press |url=https://www.bnnbloomberg.ca/business/technology/2025/03/25/cibc-signs-federal-governments-code-of-conduct-for-generative-ai/ |access-date=March 28, 2025}}&lt;/ref&gt;

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>kie34z8pae9b0rnff9a98xronvlqysy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643245</id>
      <parentid>3643244</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T19:41:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* XXI ғасыр */</comment>
      <origin>3643245</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40648" sha1="59hye0u87hp1bglq4dsiiu03iw6en6n" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Canadian Imperial Bank of Commerce
 |логотипі           = 
 |суреті             = CIBC Square 2025-04-20.jpg
 |сурет атауы        = [[CIBC Square]] ғимаратындағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = TSX: CM&lt;br&gt;{{NYSE|CM}}&lt;br&gt;[[S&amp;P/TSX 60]] компоненті
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[1 маусым]] [[1961 жыл|1961]]&lt;ref name=&quot;A new bank&quot;&gt;{{cite web|title=A New Bank, 1961–1986|url=http://www.cibc.com:80/ca/inside-cibc/history/story-cibc-3.html|website=The Story of CIBC|publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce|access-date=August 31, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20050209115927/http://www.cibc.com/ca/inside-cibc/history/story-cibc-3.html|archive-date=February 9, 2005|quote=On June 1, 1961, the Canadian Imperial Bank of Commerce was formed through the merger of The Canadian Bank of Commerce and the Imperial Bank of Canada.|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Canadian Imperial Bank of Commerce (CIBC) (CM)|url=http://markets.businessinsider.com/stock/cm-quote|website=Markets Insider|publisher=Business Insider|access-date=September 2, 2017|quote=Canadian Imperial Bank of Commerce was founded on June 1, 1961 and is headquartered in Toronto, Canada.|archive-url=https://web.archive.org/web/20170902224418/http://markets.businessinsider.com/stock/cm-quote|archive-date=September 2, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot;&gt;{{cite web|last1=Bonham|first1=Mark S.|title=Canadian Imperial Bank of Commerce (CIBC)|url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/canadian-imperial-bank-of-commerce/|website=[[The Canadian Encyclopedia]]|access-date=August 19, 2019|quote=It was created through the 1961 merger of two Ontario-based banks, the Canadian Bank of Commerce and the Imperial Bank of Canada, the largest merger of two chartered banks in Canada's history.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=chronology&gt;{{cite web| url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf| title=A Short History of CIBC| access-date=17 May 2017| publisher=CIBC| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20170808153155/https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf| archive-date=8 August 2017}}&lt;/ref&gt;{{efn|The Canadian Imperial Bank of Commerce was established on June 1, 1961, through the merger of the [[Canadian Bank of Commerce]] and the [[Imperial Bank of Canada]]; the former was established in 1867 and the latter in 1873.}}
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = {{Байрақ|Канада}}: [[Торонто]], [[Онтарио]]
 |басты адамдары     = Harry Culham (президент және [[бас атқарушы директор|CEO]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/en/about-cibc/corporate-profile/executive-team/harry-culham.html|title=Harry Culham &amp;#124; Executive Team|website=Cibc.com|access-date=June 30, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;[[Katharine Stevenson]] (директорлар кеңесінің төрайымы)&lt;ref name=&quot;results&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/investor_relations/pdfs/quarterly_results/2020/ar-20-en.pdf| title=2020 Annual Report}}&lt;/ref&gt;
 |саласы             = қаржылық қызметтер
 |өнімі              = {{ubl | [[Активтерді басқару]] | [[Банк ісі|Банк қызметі]] | [[Тауар (экономика)|Тауарлар]] | [[Несие картасы|Несие карталары]] | [[Акциялар саудасы]] | [[Сақтандыру]] | [[Инвестицияларды басқару]] | [[Ипотекалық несие]] | [[Өзара қорлар]] | [[Биржада саудаланатын қор|Биржада саудаланатын қорлар]] | [[Индекстік қор]]лар | [[Жекеменшік капитал]] | [[Тәуекелдерді басқару]] | [[Байлықты басқару]] }}
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 64,41 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=Annual Report 2025 |url=https://www.cibc.com/content/dam/cibc-public-assets/about-cibc/investor-relations/pdfs/quarterly-results/2025/ar-25-en.pdf |date=December 3, 2025 |publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce |access-date=February 5, 2026}}&lt;/ref&gt;
 |айналым            = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 29,13 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 8,45 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |активтер           = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 1,117 трлн (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 49 824 (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынышты компания = {{Unbulleted list|[[CIBC Bank USA]]|CIBC Investments (Cayman) Limited&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Cayman Holdings Limited&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Trust Corporation&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC World Markets plc&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Asset Management Inc.&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;}}
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі = 
 |ізбасары           = {{Unbulleted list|[[Canadian Bank of Commerce]]|[[Imperial Bank of Canada]]}}
 |бөлімшелер         = 
 |статус              = 
 |тілдер              = 
 |қарызы              = 
 |жарнама            = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = {{URL|https://cibc.com/}}
 |Ортаққор           = 
}}
'''Canadian Imperial Bank of Commerce''' ('''CIBC'''; {{lang-fr|Banque canadienne impériale de commerce}}) — штаб-пәтері [[Торонто]] қаласының [[Financial District, Toronto|Қаржы ауданындағы]] [[CIBC Square]] кешенінде орналасқан канадалық [[көпұлтты корпорация|көпұлтты]] банк және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы.&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot; /&gt; Canadian Imperial Bank of Commerce 1961 жылы [[Canadian Bank of Commerce]] (1867 жылы құрылған) пен [[Imperial Bank of Canada]] (1873 жылы құрылған) банктерінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Бұл Канада тарихындағы жарғылық банктер арасындағы ең ірі бірігу болды.&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=CIBC History |url=http://www.cibc.com:80/ca/inside-cibc/history.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050206162104/http://www.cibc.com/ca/inside-cibc/history.html |archive-date=February 6, 2005 |publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce}}&lt;/ref&gt; Ол Торонтода құрылған «[[Канаданың Үлкен бестігі|Үлкен бестікке]]» кіретін екі банктің бірі, екіншісі — [[Toronto-Dominion Bank]].

Банктің төрт стратегиялық бизнес-бөлімшесі бар: Канаданың жеке тұлғаларға және бизнеске қызмет көрсету жөніндегі банк ісі, Канаданың коммерциялық банк ісі және активтерді басқару, АҚШ-тың коммерциялық банк ісі және активтерді басқару, сондай-ақ капитал нарықтары.&lt;ref name=&quot;results&quot; /&gt; Оның [[АҚШ]], [[Кариб теңізі]], [[Азия]] және [[Ұлыбритания]]да халықаралық операциялары бар. CIBC бүкіл әлем бойынша 15 миллион клиентке қызмет көрсетеді және онда 50 000 қызметкер жұмыс істейді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/en/about-cibc/corporate-profile/quick-facts.html|title=CIBC Quick Facts |website=Cibc.com|access-date=June 30, 2026}}&lt;/ref&gt; Компания [[Forbes Global 2000|2013 жылғы ''Forbes'' Global 2000]] рейтингінде 172-орынға ие болды.&lt;ref name=&quot;forbes&quot;&gt;{{cite news| url=https://www.forbes.com/global2000#page:1_sort:0_direction:asc_search:_filter:All%20industries_filter:Canada_filter:All%20states| title=Forbes Global 2000 List, 2013 edition| work=[[Forbes]]| date=17 April 2013| access-date=2013-11-21| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20130502235547/http://www.forbes.com/global2000/#page:1_sort:0_direction:asc_search:_filter:All%20industries_filter:Canada_filter:All%20states| archive-date=2 May 2013}}&lt;/ref&gt;

CIBC-тің [[Канададағы маршруттау нөмірі|институт нөмірі]] — 010, ал [[SWIFT коды]] — CIBCCATT.

== Бұрынғы банктер ==
=== Imperial Bank of Canada ===
Imperial Bank of Canada банкін [[Генри Старк Хоуланд]] 1873 жылы Торонтода құрды. Банк өз кеңселерін Уэллингтон-стриттегі Exchange Building ғимаратына орналастырып, 1936 жылға дейін сол жерде болды. Сол жылы банк Кинг-стрит пен Бей-стрит қиылысындағы жаңа ғимаратқа көшті. Кейін CIBC 1973 жылы осы жерде Commerce Court West ғимаратын салды. Imperial бірнеше банкті, соның ішінде Niagara District Bank (1875) пен [[Weyburn Security Bank]] (1931) банктерін, сондай-ақ [[Barclays]] компаниясының Канададағы операцияларын (1956) сатып алды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Imperial елдегі активтерді басқаруда шамамен 270 миллиард доллар болатын бесінші ірі банк болды.&lt;ref&gt;Watt Hugh McCollum, ''Who Owns Canada?'', (Woodsworth House Publishers, 1947), 17.&lt;/ref&gt;

=== Canadian Bank of Commerce ===
[[Уильям Макмастер]] [[Bank of Montreal]] банкіне бәсекелес ретінде 1867 жылғы 15 мамырда Торонтода жұмысын бастаған Canadian Bank of Commerce банкін құрды; 1874 жылға қарай оның 24 бөлімшесі болды. Canadian Bank of Commerce банкінің бұрынғы вице-президенті [[Генри Старк Хоуланд]] құрған Imperial Bank of Canada 1875 жылғы 18 наурызда Торонтода жұмысын бастады. 1895 жылдың соңына қарай Canadian Bank of Commerce банкінің 58, ал Imperial Bank of Canada банкінің 18 бөлімшесі болды. [[Юкон]]дағы 1896 жылғы алтын өндіру қарқыны Доминион үкіметін Canadian Bank of Commerce банкінен [[Доусон-Сити]]де бөлімше ашуды сұрауға итермеледі.

[[Wood, Gundy &amp; Company]], CIBC-тің инвестициялық банк ісі бөлімшесінің ізашары, 1905 жылғы 1 ақпанда өз жұмысын бастады. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Жеңіс қарыздарын ұйымдастыруда маңызды әрі белсенді рөл атқарды.

1920 жылдардағы сатып алулардың нәтижесінде Commerce Bank Канададағы 700-ден астам жергілікті бөлімшесі бар ең ірі бөлімшелер желілерінің біріне айналды; осы кезеңде банк Кубада, Ямайкада, Барбадоста және Тринидадта халықаралық бөлімшелерін ашты.

Canadian Bank of Commerce 1931 жылы Торонтода өзінің жаңа штаб-пәтерін ашты. 32-қабаттағы бақылау алаңы қалаға жоғарыдан көрініс тамашалауға келген келушілердің назарын аударды. Биіктігі 145 метр (476 фут) болған бұл ғимарат 1962 жылы Монреальдағы CIBC Tower құрылысы аяқталғанға дейін Ұлттар Достастығындағы ең биік ғимарат болды.

1936 жылы Commerce жеке тұлғаларға несие беру бөлімін құрған алғашқы канадалық банк болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін екі банк те жаңа бөлімшелер ашты. 1871 жылы банктерге ипотекалық несие беру қызметін жүзеге асыруға тыйым салынғанына қарамастан, енді Канада үкіметі оларды ипотекалық қызметтер көрсетуге шақырды. Осылайша, 1954 жылы канадалық банктер жаңа құрылыс нысандарына ипотекалық несие бере бастады.

== Банк тарихы ==
=== Imperial Bank of Canada және Canadian Bank of Commerce банктерінің бірігуі ===
Imperial Bank of Canada мен Canadian Bank of Commerce банктерінің бірігуінің бастауында [[Barclays|Barclays Bank]] банкінің әрекеттері тұрды. Barclays 1929 жылы Канадада қызметін бастады, алайда 1956 жылы Канададағы операцияларын Imperial Bank of Canada банкіне сатты. Barclays төлемнің бір бөлігін Imperial Bank of Canada акцияларымен алды. 1960 жылы Barclays Imperial Bank of Canada директорлар кеңесіне хабарламастан, оның акцияларын ашық нарықта қосымша сатып ала бастады. Imperial Bank of Canada басқарма төрағасы [[Л. Стюарт Маккерси]] Barclays компаниясы Imperial Bank of Canada-ны иемденуге әрекет жасап жатыр деп есептеді. Mackersy Imperial Bank of Canada сияқты шағын банктің басқа компанияның иелігіне өтуі сөзсіз деп санады, бірақ британдық емес, канадалық мүдделермен жұмыс істеуді жөн көрді.&lt;ref&gt;Arnold Edinborough, ''A History of the Canadian Imperial Bank of Commerce: Volume IV, 1931-1973'', (Canadian Imperial Bank of Commerce, 1995), 174.&lt;/ref&gt; 1960 жылғы қазанда Mackersy Canadian Bank of Commerce банкінің президенті әрі басқарма төрағасы [[Нил Дж. Маккиннон]]ға екі банкті біріктіру туралы ұсыныс жасады. Олардың алғашқы кездесуі [[Форест-Хилл]]дегі Дунвеган-роуд, 116 мекенжайындағы Маккиннонның үйінде құпия түрде өтті, бұл үй CIBC-тің туған жеріне айналды. Mackersyдің айтуынша, ол мен Маккиннон он минут ішінде банктерін біріктіру туралы келісімге келген.&lt;ref&gt;Edinborough, 176.&lt;/ref&gt;

=== CIBC операциялары ===
1961 жылғы 1 маусымда Canadian Bank of Commerce пен Imperial Bank of Canada бірігіп, Канада бойынша 1 200-ден астам бөлімшесі бар Canadian Imperial Bank of Commerce банкін құрды. Жаңа банк елдегі барлық банктер арасында ең көп ресурстар мен бөлімшелерге ие болды.

1964 жылы банк [[Квебек]]тегі [[Әулие Лаврентий өзені]]нің солтүстік жағалауында MV ''Jean Brilliant'' жолаушылар кемесін пайдаланып, жылжымалы бөлімше қызметін көрсетті.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf |title=CIBC 150 Short Story |access-date=2017-05-17 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170808153155/https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf |archive-date=2017-08-08 }}&lt;/ref&gt; Ол 5 000 клиентке қызмет көрсететін Канададағы жалғыз жылжымалы бөлімше ретінде сипатталды. 1967 жылы Канада мен CIBC өздерінің жүз жылдық мерейтойларын атап өтті, ал CIBC [[Expo 67]] көрмесінің аумағында бөлімшесі болған жалғыз жарғылық банк болды. Осы кезеңде компьютерлендіру банк қызметтерін өзгерте бастады және Торонтодағы Йонг-стрит пен Блур-стриттегі бөлімше клиенттердің банк кітапшаларын компьютер арқылы жаңартқан алғашқы канадалық банк бөлімшесі болды. Бұл бөлімшелер арасындағы банк қызметінің енгізілуін де білдірді. Онжылдық аяқталғанға дейін CIBC кейіннен банкоматқа айналған алғашқы тәулік бойы жұмыс істейтін қолма-қол ақша беру құрылғысын енгізді.

Бірігуден кейін жаңа банк жаңа штаб-пәтер салуды жоспарлады. Commerce Court North ғимаратын сақтап қалуды көздеген банк үш ғимараттан тұратын кешеннің жобасын әзірлеу үшін сәулетші И. М. Пейді жалдады. Нәтижесінде бұрыннан бар ғимаратты толықтыратын көгалдандырылған ауласы бар Commerce Court кешені пайда болды, оның құрамына жаңадан салынған биіктігі 786 фут (240 м) Commerce Court West ғимараты да кірді. 1973 жылы құрылысы аяқталған кезде 57 қабатты ғимарат Канададағы ең биік, сондай-ақ әлемдегі тот баспайтын болатпен қапталған ең ірі ғимарат болды.
[[Сурет:Toronto - ON - Commerce Court West.jpg|thumb|upright|[[Фронт-стрит]] пен [[Бей-стрит]]тен Commerce Court West көрінісі. Ғимарат 1973 жылдан 2021 жылға дейін CIBC-тің штаб-пәтері ретінде пайдаланылды.]]
1987 жылы банктерді, инвестициялық дилерлерді, сенімгерлік компанияларды және сақтандыру компанияларын бөлек ұстау талабын жойған федералдық және провинциялық реттеушілік өзгерістер күшіне енді. CIBC бұл мүмкіндікті тез пайдаланып, инвестициялық дилер CIBC Securities-ті басқарып, халыққа қызмет көрсеткен алғашқы канадалық банк болды.

1988 жылы CIBC [[Wood Gundy]] компаниясының акцияларының басым бөлігін сатып алып, андеррайтинг саласындағы беделі жоғары атау мен танымалдылыққа ие болды. Көп ұзамай корпорация Wood Gundy мен CIBC Securities компанияларын [[CIBC Wood Gundy]] атауымен біріктірді. 1997 жылы ол CIBC Oppenheimer болып өзгертілді,&lt;ref name=truell&gt;{{cite news| title=Canadian Bank Is Expected to Buy Oppenheimer| url=https://www.nytimes.com/1997/07/19/business/canadian-bank-is-expected-to-buy-oppenheimer.html| last=Truell| first=Peter| date=19 July 1997| work=[[The New York Times]]| access-date=2013-11-21| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20141031020338/http://www.nytimes.com/1997/07/19/business/canadian-bank-is-expected-to-buy-oppenheimer.html| archive-date=31 October 2014}}&lt;/ref&gt; кейіннен [[CIBC World Markets]] атауына ие болды.

1992 жылы CIBC автоматтандырылған телефон арқылы банк қызметін ұсынуды бастады; 1995 жылы банк өзінің веб-сайтын іске қосты, ал көп ұзамай интернет арқылы банк қызметтерін ұсына бастады. 1996 жылы CIBC [[Hewlett-Packard]] және Fiserv Canada компанияларымен бірлесіп, HP Intria Items компаниясын құрды. 2005 жылы CIBC Fiserv Canada компаниясының осы компаниядағы акцияларын сатып алып, нәтижесінде Intria Items CIBC-тің бөлімшесіне айналды. 1998 жылы CIBC [[Loblaws]] компаниясымен бірлесіп, [[President's Choice Financial]] компаниясын құрды және оны Оттава аймағындағы 28 дүкенде іске қосты.

1998 жылы CIBC [[Toronto-Dominion Bank]] банкімен бірігуге келісті. Алайда [[Канада үкіметі]] [[Канада қаржы министрі|қаржы министрі]] [[Пол Мартин]]нің ұсынысы бойынша бұл бірігуге, сондай-ақ [[Bank of Montreal]] мен [[Royal Bank of Canada]] арасында ұсынылған басқа бірігуге де канадалықтардың мүддесіне сай келмейді деген негізбен тосқауыл қойды.&lt;ref name=pound&gt;{{cite book |title=The Fitzhenry &amp; Whiteside Book of Canadian Facts and Dates |editor-last=Pound |editor-first=Richard W. |publisher=Fitzhenry and Whiteside |year=2005 |isbn=978-155041171-3 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/fitzhenrywhitesi0003unse }}&lt;/ref&gt;

==== XXI ғасыр ====
2000 жылы CIBC банктік сектордағы қауіпсіз транзакциялар жүйелеріне маманданған Нью-Йоркте орналасқан Aplettix Inc. компаниясымен келісім жасасты; алайда кейіннен бұл серіктестік [[VeriSign]] сияқты балама шешімдердің пайдасына тоқтатылды.

2000 жылдардың басында банк өзінің бизнес-стратегиясына кірмейтін жылжымайтын мүлік пен инвестициялардан бас тарта бастады. 2000 жылы CIBC өзінің 10 пайыздық үлесін [[Rogers Media]] компаниясына сатты. CIBC 1977 жылы құрылған кезінен бастап [[Major League Baseball]] лигасының [[Toronto Blue Jays]] клубының [[Labatt Brewing Company|Labatt's Breweries]] серіктесімен бірге миноритарлық акционері болды. [[The Kingbridge Centre|CIBC Leadership Centre]] орталығын [[King City, Ontario|Кинг-Сити]]де 2001 жылы Benchmark Hospitality компаниясына сатты. 2002 жылы CIBC Amicus FSB қызметін тоқтатып, оның активтерін E*Trade Bank-ке сатты. Amicus FSB 1999 жылы [[Америка Құрама Штаттары]]нда [[Winn Dixie]] және [[Safeway Inc.]] компанияларымен бірлесіп Marketplace Bank және Safeway Select Bank брендтерімен құрылды. Сол жылы CIBC [[TSYS]] компаниясымен [[Колумбус (Джорджия)|Колумбус]] қаласында кредиттік карталарды өңдеу операцияларын аутсорсингке беру туралы 10 жылдық келісім жасасты.

2004 жылы банк [[Juniper Bank|Juniper Financial Corporation]] компаниясын [[Barclays Bank]] банкіне сатты. Juniper Financial компаниясын CIBC бұған дейін 2001 жылы сатып алған болатын.&lt;ref name=IEstaff&gt;{{cite news| title=CIBC completes sale of ownership in Juniper Financial| url=http://www.investmentexecutive.com/-/news-26740| work=[[Investment Executive]]| date=1 December 2004| access-date=2013-11-21| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20160313032242/http://www.investmentexecutive.com/-/news-26740| archive-date=13 March 2016| df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; 2004 жылдың соңында банк EDULINX Canada Corporation компаниясын [[Nelnet, Inc.]] компаниясының канадалық бөлімшесі Nelnet Canada Inc.-ке сатты. [[Li Ka Shing]] жиырма жылдан астам уақыт бойы банктің ең ірі шетелдік акционері болды, алайда 2005 жылдың басында ол өзінің үлесін (шамамен 1,2 млрд канадалық доллар) канадалық қайырымдылық ұйымы Li Ka Shing Foundation қорын құру үшін сатты. CIBC Ли Ка-Шиннің [[Husky Energy]] сияқты Канаданың көптеген кәсіпорындарын қаржыландыру үшін таңдаған банкі болды. Ли Ка-Шин 1999 жылы CIBC-тің бас атқарушы директоры қызметіне Al Flood-тың орнына жеке тұлғаларға және бизнеске қызмет көрсету жөніндегі банк ісінің басшысы [[Holger Kluge]]нің тағайындалуын қолдағаны хабарланды.

CIBC 2006 жылғы қазанда өзінің корпоративтік және сатып алу мақсатындағы кредиттік карталар бизнесін [[U.S. Bancorp|U.S. Bank Canada]] компаниясына сатты. Бұл бизнес бұған дейін [[Royal Bank of Canada]] банкінен сатып алынған бизнеске арналған төлем карталарымен біріктірілді. Сол жылы [[Нью-Йорк қор биржасы]]ндағы CIBC акцияларының тикерлік таңбасы ''BCM''-нен ''CM''-ге өзгертіліп, [[Торонто қор биржасы]]ндағы тикерлік таңбасына сәйкестендірілді.
[[Сурет:FirstCaribbean International Bank Head Office-001.jpg|left|upright|thumb|2010 жылы [[FirstCaribbean International Bank]] банкінің штаб-пәтері. Бір жылдан кейін банк CIBC брендімен қайта аталды.]]
2006 жылғы желтоқсанда CIBC [[FirstCaribbean International Bank]] ашық акционерлік бірлескен кәсіпорнындағы бақылау үлесін 1 миллиард [[Америка Құрама Штаттарының доллары|АҚШ доллары]]нан (2 миллиард [[Барбадос доллары]]) сәл жоғары сомаға сатып алды. Бұл CIBC-тің [[Barclays Bank]] иелігіндегі 43,7 % үлесті сатып алуы арқылы жүзеге асты.&lt;ref name=ball&gt;{{cite web| title=US tax inspector targets Caribbean bank| url=https://www.theguardian.com/business/2013/may/27/us-tax-inspector-caribbean-bank| last=Ball| first=James| work=[[The Guardian]]| date=27 May 2013| location=[[Manchester]]| access-date=2013-11-21| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20131219130406/http://www.theguardian.com/business/2013/may/27/us-tax-inspector-caribbean-bank| archive-date=19 December 2013}}&lt;/ref&gt; 2011 жылы CIBC бұл бөлімшенің атауын ''CIBC FirstCaribbean International Bank'' деп өзгертті.&lt;ref name=advocate&gt;{{cite news| title=FirstCaribbean to be branded as 'CIBC FirstCaribbean International Bank'| url=http://www.barbadosadvocate.com/newsitem.asp?more=business&amp;NewsID=18287| work=[[The Barbados Advocate]]| date=21 June 2006| access-date=2013-11-21| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20120326082039/http://www.barbadosadvocate.com/newsitem.asp?more=business&amp;NewsID=18287| archive-date=26 March 2012}}&lt;/ref&gt;

2009 жылғы 12 ақпанда ''[[Trinidad Express Newspapers|Trinidad and Tobago Express]]'' газеті CIBC-тің [[CL Financial]] компаниясының [[Тринидад және Тобаго]]дағы [[Republic Bank]] банкіндегі үлесін сатып алу жөнінде келіссөздер жүргізіп жатқанын хабарлады.&lt;ref name=newman&gt;{{cite news| title=Paper: CIBC to go after Republic Bank stake| url=http://www.bnamericas.com/news/banking/Paper:_CIBC_to_go_after_Republic_Bank_stake| last=Newman| first=James| date=13 February 2009| work=BNamericas| access-date=2013-11-21| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20150213015426/http://www.bnamericas.com/news/banking/Paper:_CIBC_to_go_after_Republic_Bank_stake| archive-date=13 February 2015}}&lt;/ref&gt; [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]] кезінде Тринидад және Тобаго үкіметінің CL Financial компаниясын «құтқару» туралы келісімінің бір бөлігі ретінде корпорация Republic Bank және басқа да активтерін сатуға міндеттелді. 2011 жылғы ақпандағы жағдай бойынша CL Financial компаниясы әлі де сату туралы келісімге келген жоқ.&lt;ref name=rampersad&gt;{{cite news| title=Eyes on Republic| url=http://www.trinidadexpress.com/news/EYES_ON_REPUBLIC-115458064.html| last=Rampersad| first=Curtis| date=7 February 2011| work=Trinidad and Tobago Express| access-date=2013-11-21| archive-url=https://web.archive.org/web/20150213005353/http://www.trinidadexpress.com/news/EYES_ON_REPUBLIC-115458064.html| archive-date=13 February 2015| url-status=dead| df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

2010 жылғы ақпанда CIBC Канадада мобильді банкингке арналған [[iPhone]] қолданбасын іске қосқан алғашқы жарғылық банк болды. Іске қосылғаннан кейін бір айдан сәл астам уақыт ішінде қолданба 100 000-нан астам рет жүктелді, ал CIBC Mobile Banking қызметі енгізілгеннен бері клиенттердің жүйеге кіру саны 1 миллионнан асты.&lt;ref name=mobile&gt;{{cite press release |url=http://micro.newswire.ca/release.cgi?rkey=1804129533&amp;view=14730-0&amp;Start=&amp;htm=0 |archive-url=https://archive.today/20131121231431/http://micro.newswire.ca/release.cgi?rkey=1804129533&amp;view=14730-0&amp;Start=&amp;htm=0 |url-status=dead |archive-date=21 November 2013 |title=CIBC continues market leadership by introducing further innovations to Mobile Banking for BlackBerry devices and other Internet-enabled smartphones |publisher=CIBC |date=25 February 2011 |access-date=2013-11-21 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=connors&gt;{{cite web |url=http://mobilesyrup.com/2010/04/13/cibc-iphone-app-sees-over-100000-downloads-in-first-month-expanded-to-other-smartphones/ |title=CIBC iPhone app sees over 100,000 downloads in first month...expanded to other smartphones |publisher=Mobilesyrup.com |last=Connors |first=John |date=13 April 2010 |access-date=2011-03-09 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20101225130302/http://mobilesyrup.com/2010/04/13/cibc-iphone-app-sees-over-100000-downloads-in-first-month-expanded-to-other-smartphones/ |archive-date=25 December 2010 }}&lt;/ref&gt; Төрт айдан кейін банк [[Citigroup]] компаниясының [[Citibank Canada]] банкінің [[Mastercard]] бизнесінен құны 2,1 миллиард канадалық доллар болатын кредиттік карталар портфелін сатып алу туралы келісім жасағанын хабарлады.&lt;ref name=citi&gt;{{cite news| url=https://www.thestar.com/business/bank/article/823386--cibc-buys-card-portfolio-from-citigroup-mastercard-business| title=CIBC buys card portfolio from Citigroup MasterCard business| date=14 March 2010| work=[[Toronto Star]]|agency=[[The Canadian Press]]| publisher=thestar.com| access-date=2013-11-21| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20121024072238/http://www.thestar.com/business/bank/article/823386--cibc-buys-card-portfolio-from-citigroup-mastercard-business| archive-date=24 October 2012}}&lt;/ref&gt; Ақырында, сол жылдың қазан айында CIBC Канадада халықаралық деңгейде қолданылатын Visa брендті дебеттік картасын енгізген алғашқы банк болатынын хабарлады.&lt;ref name=trichur&gt;{{cite news |url=https://www.thestar.com/article/877157--cibc-rolls-out-canada-s-first-visa-branded-debit-card |title=CIBC rolls out Canada's first Visa-branded debit card |publisher=thestar.com |date=18 October 2010 |access-date=2013-11-21 |work=Toronto Star |first1=Rita |last1=Trichur |first2=Dana |last2=Flavelle |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121023163511/http://www.thestar.com/article/877157--cibc-rolls-out-canada-s-first-visa-branded-debit-card |archive-date=23 October 2012 }}&lt;/ref&gt;

2013 жылғы сәуірде CIBC [[Invesco]] компаниясымен оның активтерді басқару бөлімшесі Atlantic Trust компаниясын 210 миллион АҚШ долларына сатып алу туралы келісімге келді.&lt;ref name=alexander1&gt;{{cite news| title=CIBC Agrees to Buy Atlantic Trust for $210 Million| url=https://www.bloomberg.com/news/2013-04-11/cibc-agrees-to-buy-atlantic-trust-for-210-million.html| last=Alexander| first=Doug| work=[[Bloomberg News]]| date=11 April 2013| publisher=bloomberg.com| access-date=2013-11-21| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20140222161011/http://www.bloomberg.com/news/2013-04-11/cibc-agrees-to-buy-atlantic-trust-for-210-million.html| archive-date=22 February 2014}}&lt;/ref&gt;

CIBC 2016 жылғы маусымда Чикагода орналасқан коммерциялық банк PrivateBancorp-ты 3,8 миллиард АҚШ долларына сатып алатынын хабарлады.&lt;ref&gt;{{cite news| last1=Berman| first1=David| title=CIBC grows U.S. business with $3.8-billion deal for PrivateBancorp| url=https://www.theglobeandmail.com/report-on-business/cibc-in-49-billion-deal-to-buy-chicago-based-privatebancorp/article30672130/| access-date=July 5, 2016| work=[[The Globe and Mail]]| date=June 29, 2016| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20160704053609/http://www.theglobeandmail.com/report-on-business/cibc-in-49-billion-deal-to-buy-chicago-based-privatebancorp/article30672130/| archive-date=July 4, 2016}}&lt;/ref&gt; Сатып алу 2017 жылғы маусымда аяқталды, ал тамызда PrivateBank өзінің атауын [[CIBC Bank USA]] деп өзгертетінін хабарлады.&lt;ref&gt;{{cite news| title=PrivateBank to change name to CIBC Bank| url=https://www.chicagobusiness.com/article/20170815/NEWS01/170819916/privatebank-to-change-name-to-cibc-bank| last=Daniels| first=Steve| work=[[Crain Communications|Crain's Chicago Business]]| date=August 15, 2017| access-date=2017-08-17}}&lt;/ref&gt;

[[Сурет:CIBC Square from Harbour Street - 20180907B.jpg|thumb|CIBC-тің [[Торонто]]дағы жаңа штаб-пәтері [[CIBC Square]] құрылысы, 2018 жылғы қыркүйек.]]
2017 жылғы сәуірде CIBC [[Hines Interests Limited Partnership]] және [[Ivanhoé Cambridge]] компаниялары әзірлеп жатқан Bay Park Centre кешеніне өзінің штаб-пәтерін көшіру туралы хабарлады. Жалдау шарттарына сәйкес кешен [[CIBC Square]] деп аталды.&lt;ref&gt;{{cite news| url=https://www.theglobeandmail.com/report-on-business/cibc-to-move-into-new-two-tower-development-in-downtown-toronto/article34680498/| title=CIBC to move 15,000 staff to new downtown Toronto headquarters| last1=Bradshaw| first1=Christina| last2=Pellegrini| first2=James| date=April 12, 2017| access-date=2017-07-20| language=en-ca| work=The Globe and Mail| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20170516043918/http://www.theglobeandmail.com/report-on-business/cibc-to-move-into-new-two-tower-development-in-downtown-toronto/article34680498/| archive-date=May 16, 2017}}&lt;/ref&gt; 2021 жылғы 1 қарашада CIBC Square банкінің негізгі штаб-пәтеріне айналды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/investor_relations/pdfs/quarterly_results/2021/ar-21-en.pdf|title=CIBC Annual Report 2021|access-date=6 June 2022|year=2022|website=www.cibc.ca|publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce|page=121}}&lt;/ref&gt;

2018 жылғы қарашада CBC CIBC фишингтік шабуылдарда ең көп қолданылған брендтердің бірі болғанын хабарлады. Банкке бағытталған жалған электрондық хаттардың саны алдыңғы тоқсанда 600%-ға өскен.&lt;ref&gt;{{cite web| url = https://www.cbc.ca/news/business/cibc-phishing-target-1.4896975| title = CIBC among top brands used in phishing attacks: security firm {{!}} CBC News}}&lt;/ref&gt; 2025 жылғы наурызда CIBC генеративті жасанды интеллект жөніндегі Канада үкіметінің ерікті мінез-құлық кодексіне қосылған алғашқы ірі канадалық банк болды. Бір жыл бұрын CIBC генеративті жасанды интеллект бойынша бірқатар пилоттық бағдарламаларды іске қосқан болатын.&lt;ref name=&quot;BNNBloomberg_2025_BNNBloomberg&quot;&gt;{{Citation |date=March 25, 2025 |title=CIBC signs federal government's code of conduct for generative AI |publisher=[[BNN Bloomberg]] - The Canadian Press |url=https://www.bnnbloomberg.ca/business/technology/2025/03/25/cibc-signs-federal-governments-code-of-conduct-for-generative-ai/ |access-date=March 28, 2025}}&lt;/ref&gt;

2025 жылы CIBC жаңа бас атқарушы директоры [[Гарри Калхэм]]нің басшылығымен стратегиялық бағыттың өзгеретінін аңғартты. Банк активтерді басқару және АҚШ-тағы коммерциялық банк ісі сияқты маржасы жоғары салалардағы қатысуын кеңейтуді жоспарлады.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Parashar |first=Jitendra |date=June 27, 2025 |title=Where Will CIBC Be in 10 Years? |url=https://ca.finance.yahoo.com/news/where-cibc-10-years-010000214.html?guccounter=1&amp;guce_referrer=aHR0cHM6Ly93d3cuZ29vZ2xlLmNvbS8&amp;guce_referrer_sig=AQAAADaHTP_RHXARyCmd5c1Kdyr-ughPn__VFE7YLKbsS2j8-G4K9siKx9N_EiJ-AnK2pgmeHpGNpHRuAMAB_Tprh_aZUJJMu-P0bYPzrxE5RmUe7syVms4q4PxJxlJo4wHnIicOtxcqL880w3S4d_eXlxCPkMvv7rbaF1g8dqDLXDAr |access-date=July 6, 2025 |website=Yahoo Finance}}&lt;/ref&gt;

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>59hye0u87hp1bglq4dsiiu03iw6en6n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643246</id>
      <parentid>3643245</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T19:42:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* XXI ғасыр */</comment>
      <origin>3643246</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41143" sha1="kkvqw8aenfn64ldmqcpuyumxkt7avh4" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Canadian Imperial Bank of Commerce
 |логотипі           = 
 |суреті             = CIBC Square 2025-04-20.jpg
 |сурет атауы        = [[CIBC Square]] ғимаратындағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = TSX: CM&lt;br&gt;{{NYSE|CM}}&lt;br&gt;[[S&amp;P/TSX 60]] компоненті
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[1 маусым]] [[1961 жыл|1961]]&lt;ref name=&quot;A new bank&quot;&gt;{{cite web|title=A New Bank, 1961–1986|url=http://www.cibc.com:80/ca/inside-cibc/history/story-cibc-3.html|website=The Story of CIBC|publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce|access-date=August 31, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20050209115927/http://www.cibc.com/ca/inside-cibc/history/story-cibc-3.html|archive-date=February 9, 2005|quote=On June 1, 1961, the Canadian Imperial Bank of Commerce was formed through the merger of The Canadian Bank of Commerce and the Imperial Bank of Canada.|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Canadian Imperial Bank of Commerce (CIBC) (CM)|url=http://markets.businessinsider.com/stock/cm-quote|website=Markets Insider|publisher=Business Insider|access-date=September 2, 2017|quote=Canadian Imperial Bank of Commerce was founded on June 1, 1961 and is headquartered in Toronto, Canada.|archive-url=https://web.archive.org/web/20170902224418/http://markets.businessinsider.com/stock/cm-quote|archive-date=September 2, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot;&gt;{{cite web|last1=Bonham|first1=Mark S.|title=Canadian Imperial Bank of Commerce (CIBC)|url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/canadian-imperial-bank-of-commerce/|website=[[The Canadian Encyclopedia]]|access-date=August 19, 2019|quote=It was created through the 1961 merger of two Ontario-based banks, the Canadian Bank of Commerce and the Imperial Bank of Canada, the largest merger of two chartered banks in Canada's history.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=chronology&gt;{{cite web| url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf| title=A Short History of CIBC| access-date=17 May 2017| publisher=CIBC| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20170808153155/https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf| archive-date=8 August 2017}}&lt;/ref&gt;{{efn|The Canadian Imperial Bank of Commerce was established on June 1, 1961, through the merger of the [[Canadian Bank of Commerce]] and the [[Imperial Bank of Canada]]; the former was established in 1867 and the latter in 1873.}}
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = {{Байрақ|Канада}}: [[Торонто]], [[Онтарио]]
 |басты адамдары     = Harry Culham (президент және [[бас атқарушы директор|CEO]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/en/about-cibc/corporate-profile/executive-team/harry-culham.html|title=Harry Culham &amp;#124; Executive Team|website=Cibc.com|access-date=June 30, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;[[Katharine Stevenson]] (директорлар кеңесінің төрайымы)&lt;ref name=&quot;results&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/investor_relations/pdfs/quarterly_results/2020/ar-20-en.pdf| title=2020 Annual Report}}&lt;/ref&gt;
 |саласы             = қаржылық қызметтер
 |өнімі              = {{ubl | [[Активтерді басқару]] | [[Банк ісі|Банк қызметі]] | [[Тауар (экономика)|Тауарлар]] | [[Несие картасы|Несие карталары]] | [[Акциялар саудасы]] | [[Сақтандыру]] | [[Инвестицияларды басқару]] | [[Ипотекалық несие]] | [[Өзара қорлар]] | [[Биржада саудаланатын қор|Биржада саудаланатын қорлар]] | [[Индекстік қор]]лар | [[Жекеменшік капитал]] | [[Тәуекелдерді басқару]] | [[Байлықты басқару]] }}
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 64,41 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=Annual Report 2025 |url=https://www.cibc.com/content/dam/cibc-public-assets/about-cibc/investor-relations/pdfs/quarterly-results/2025/ar-25-en.pdf |date=December 3, 2025 |publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce |access-date=February 5, 2026}}&lt;/ref&gt;
 |айналым            = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 29,13 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 8,45 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |активтер           = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 1,117 трлн (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 49 824 (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынышты компания = {{Unbulleted list|[[CIBC Bank USA]]|CIBC Investments (Cayman) Limited&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Cayman Holdings Limited&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Trust Corporation&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC World Markets plc&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Asset Management Inc.&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;}}
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі = 
 |ізбасары           = {{Unbulleted list|[[Canadian Bank of Commerce]]|[[Imperial Bank of Canada]]}}
 |бөлімшелер         = 
 |статус              = 
 |тілдер              = 
 |қарызы              = 
 |жарнама            = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = {{URL|https://cibc.com/}}
 |Ортаққор           = 
}}
'''Canadian Imperial Bank of Commerce''' ('''CIBC'''; {{lang-fr|Banque canadienne impériale de commerce}}) — штаб-пәтері [[Торонто]] қаласының [[Financial District, Toronto|Қаржы ауданындағы]] [[CIBC Square]] кешенінде орналасқан канадалық [[көпұлтты корпорация|көпұлтты]] банк және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы.&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot; /&gt; Canadian Imperial Bank of Commerce 1961 жылы [[Canadian Bank of Commerce]] (1867 жылы құрылған) пен [[Imperial Bank of Canada]] (1873 жылы құрылған) банктерінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Бұл Канада тарихындағы жарғылық банктер арасындағы ең ірі бірігу болды.&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=CIBC History |url=http://www.cibc.com:80/ca/inside-cibc/history.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050206162104/http://www.cibc.com/ca/inside-cibc/history.html |archive-date=February 6, 2005 |publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce}}&lt;/ref&gt; Ол Торонтода құрылған «[[Канаданың Үлкен бестігі|Үлкен бестікке]]» кіретін екі банктің бірі, екіншісі — [[Toronto-Dominion Bank]].

Банктің төрт стратегиялық бизнес-бөлімшесі бар: Канаданың жеке тұлғаларға және бизнеске қызмет көрсету жөніндегі банк ісі, Канаданың коммерциялық банк ісі және активтерді басқару, АҚШ-тың коммерциялық банк ісі және активтерді басқару, сондай-ақ капитал нарықтары.&lt;ref name=&quot;results&quot; /&gt; Оның [[АҚШ]], [[Кариб теңізі]], [[Азия]] және [[Ұлыбритания]]да халықаралық операциялары бар. CIBC бүкіл әлем бойынша 15 миллион клиентке қызмет көрсетеді және онда 50 000 қызметкер жұмыс істейді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/en/about-cibc/corporate-profile/quick-facts.html|title=CIBC Quick Facts |website=Cibc.com|access-date=June 30, 2026}}&lt;/ref&gt; Компания [[Forbes Global 2000|2013 жылғы ''Forbes'' Global 2000]] рейтингінде 172-орынға ие болды.&lt;ref name=&quot;forbes&quot;&gt;{{cite news| url=https://www.forbes.com/global2000#page:1_sort:0_direction:asc_search:_filter:All%20industries_filter:Canada_filter:All%20states| title=Forbes Global 2000 List, 2013 edition| work=[[Forbes]]| date=17 April 2013| access-date=2013-11-21| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20130502235547/http://www.forbes.com/global2000/#page:1_sort:0_direction:asc_search:_filter:All%20industries_filter:Canada_filter:All%20states| archive-date=2 May 2013}}&lt;/ref&gt;

CIBC-тің [[Канададағы маршруттау нөмірі|институт нөмірі]] — 010, ал [[SWIFT коды]] — CIBCCATT.

== Бұрынғы банктер ==
=== Imperial Bank of Canada ===
Imperial Bank of Canada банкін [[Генри Старк Хоуланд]] 1873 жылы Торонтода құрды. Банк өз кеңселерін Уэллингтон-стриттегі Exchange Building ғимаратына орналастырып, 1936 жылға дейін сол жерде болды. Сол жылы банк Кинг-стрит пен Бей-стрит қиылысындағы жаңа ғимаратқа көшті. Кейін CIBC 1973 жылы осы жерде Commerce Court West ғимаратын салды. Imperial бірнеше банкті, соның ішінде Niagara District Bank (1875) пен [[Weyburn Security Bank]] (1931) банктерін, сондай-ақ [[Barclays]] компаниясының Канададағы операцияларын (1956) сатып алды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Imperial елдегі активтерді басқаруда шамамен 270 миллиард доллар болатын бесінші ірі банк болды.&lt;ref&gt;Watt Hugh McCollum, ''Who Owns Canada?'', (Woodsworth House Publishers, 1947), 17.&lt;/ref&gt;

=== Canadian Bank of Commerce ===
[[Уильям Макмастер]] [[Bank of Montreal]] банкіне бәсекелес ретінде 1867 жылғы 15 мамырда Торонтода жұмысын бастаған Canadian Bank of Commerce банкін құрды; 1874 жылға қарай оның 24 бөлімшесі болды. Canadian Bank of Commerce банкінің бұрынғы вице-президенті [[Генри Старк Хоуланд]] құрған Imperial Bank of Canada 1875 жылғы 18 наурызда Торонтода жұмысын бастады. 1895 жылдың соңына қарай Canadian Bank of Commerce банкінің 58, ал Imperial Bank of Canada банкінің 18 бөлімшесі болды. [[Юкон]]дағы 1896 жылғы алтын өндіру қарқыны Доминион үкіметін Canadian Bank of Commerce банкінен [[Доусон-Сити]]де бөлімше ашуды сұрауға итермеледі.

[[Wood, Gundy &amp; Company]], CIBC-тің инвестициялық банк ісі бөлімшесінің ізашары, 1905 жылғы 1 ақпанда өз жұмысын бастады. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Жеңіс қарыздарын ұйымдастыруда маңызды әрі белсенді рөл атқарды.

1920 жылдардағы сатып алулардың нәтижесінде Commerce Bank Канададағы 700-ден астам жергілікті бөлімшесі бар ең ірі бөлімшелер желілерінің біріне айналды; осы кезеңде банк Кубада, Ямайкада, Барбадоста және Тринидадта халықаралық бөлімшелерін ашты.

Canadian Bank of Commerce 1931 жылы Торонтода өзінің жаңа штаб-пәтерін ашты. 32-қабаттағы бақылау алаңы қалаға жоғарыдан көрініс тамашалауға келген келушілердің назарын аударды. Биіктігі 145 метр (476 фут) болған бұл ғимарат 1962 жылы Монреальдағы CIBC Tower құрылысы аяқталғанға дейін Ұлттар Достастығындағы ең биік ғимарат болды.

1936 жылы Commerce жеке тұлғаларға несие беру бөлімін құрған алғашқы канадалық банк болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін екі банк те жаңа бөлімшелер ашты. 1871 жылы банктерге ипотекалық несие беру қызметін жүзеге асыруға тыйым салынғанына қарамастан, енді Канада үкіметі оларды ипотекалық қызметтер көрсетуге шақырды. Осылайша, 1954 жылы канадалық банктер жаңа құрылыс нысандарына ипотекалық несие бере бастады.

== Банк тарихы ==
=== Imperial Bank of Canada және Canadian Bank of Commerce банктерінің бірігуі ===
Imperial Bank of Canada мен Canadian Bank of Commerce банктерінің бірігуінің бастауында [[Barclays|Barclays Bank]] банкінің әрекеттері тұрды. Barclays 1929 жылы Канадада қызметін бастады, алайда 1956 жылы Канададағы операцияларын Imperial Bank of Canada банкіне сатты. Barclays төлемнің бір бөлігін Imperial Bank of Canada акцияларымен алды. 1960 жылы Barclays Imperial Bank of Canada директорлар кеңесіне хабарламастан, оның акцияларын ашық нарықта қосымша сатып ала бастады. Imperial Bank of Canada басқарма төрағасы [[Л. Стюарт Маккерси]] Barclays компаниясы Imperial Bank of Canada-ны иемденуге әрекет жасап жатыр деп есептеді. Mackersy Imperial Bank of Canada сияқты шағын банктің басқа компанияның иелігіне өтуі сөзсіз деп санады, бірақ британдық емес, канадалық мүдделермен жұмыс істеуді жөн көрді.&lt;ref&gt;Arnold Edinborough, ''A History of the Canadian Imperial Bank of Commerce: Volume IV, 1931-1973'', (Canadian Imperial Bank of Commerce, 1995), 174.&lt;/ref&gt; 1960 жылғы қазанда Mackersy Canadian Bank of Commerce банкінің президенті әрі басқарма төрағасы [[Нил Дж. Маккиннон]]ға екі банкті біріктіру туралы ұсыныс жасады. Олардың алғашқы кездесуі [[Форест-Хилл]]дегі Дунвеган-роуд, 116 мекенжайындағы Маккиннонның үйінде құпия түрде өтті, бұл үй CIBC-тің туған жеріне айналды. Mackersyдің айтуынша, ол мен Маккиннон он минут ішінде банктерін біріктіру туралы келісімге келген.&lt;ref&gt;Edinborough, 176.&lt;/ref&gt;

=== CIBC операциялары ===
1961 жылғы 1 маусымда Canadian Bank of Commerce пен Imperial Bank of Canada бірігіп, Канада бойынша 1 200-ден астам бөлімшесі бар Canadian Imperial Bank of Commerce банкін құрды. Жаңа банк елдегі барлық банктер арасында ең көп ресурстар мен бөлімшелерге ие болды.

1964 жылы банк [[Квебек]]тегі [[Әулие Лаврентий өзені]]нің солтүстік жағалауында MV ''Jean Brilliant'' жолаушылар кемесін пайдаланып, жылжымалы бөлімше қызметін көрсетті.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf |title=CIBC 150 Short Story |access-date=2017-05-17 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170808153155/https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf |archive-date=2017-08-08 }}&lt;/ref&gt; Ол 5 000 клиентке қызмет көрсететін Канададағы жалғыз жылжымалы бөлімше ретінде сипатталды. 1967 жылы Канада мен CIBC өздерінің жүз жылдық мерейтойларын атап өтті, ал CIBC [[Expo 67]] көрмесінің аумағында бөлімшесі болған жалғыз жарғылық банк болды. Осы кезеңде компьютерлендіру банк қызметтерін өзгерте бастады және Торонтодағы Йонг-стрит пен Блур-стриттегі бөлімше клиенттердің банк кітапшаларын компьютер арқылы жаңартқан алғашқы канадалық банк бөлімшесі болды. Бұл бөлімшелер арасындағы банк қызметінің енгізілуін де білдірді. Онжылдық аяқталғанға дейін CIBC кейіннен банкоматқа айналған алғашқы тәулік бойы жұмыс істейтін қолма-қол ақша беру құрылғысын енгізді.

Бірігуден кейін жаңа банк жаңа штаб-пәтер салуды жоспарлады. Commerce Court North ғимаратын сақтап қалуды көздеген банк үш ғимараттан тұратын кешеннің жобасын әзірлеу үшін сәулетші И. М. Пейді жалдады. Нәтижесінде бұрыннан бар ғимаратты толықтыратын көгалдандырылған ауласы бар Commerce Court кешені пайда болды, оның құрамына жаңадан салынған биіктігі 786 фут (240 м) Commerce Court West ғимараты да кірді. 1973 жылы құрылысы аяқталған кезде 57 қабатты ғимарат Канададағы ең биік, сондай-ақ әлемдегі тот баспайтын болатпен қапталған ең ірі ғимарат болды.
[[Сурет:Toronto - ON - Commerce Court West.jpg|thumb|upright|[[Фронт-стрит]] пен [[Бей-стрит]]тен Commerce Court West көрінісі. Ғимарат 1973 жылдан 2021 жылға дейін CIBC-тің штаб-пәтері ретінде пайдаланылды.]]
1987 жылы банктерді, инвестициялық дилерлерді, сенімгерлік компанияларды және сақтандыру компанияларын бөлек ұстау талабын жойған федералдық және провинциялық реттеушілік өзгерістер күшіне енді. CIBC бұл мүмкіндікті тез пайдаланып, инвестициялық дилер CIBC Securities-ті басқарып, халыққа қызмет көрсеткен алғашқы канадалық банк болды.

1988 жылы CIBC [[Wood Gundy]] компаниясының акцияларының басым бөлігін сатып алып, андеррайтинг саласындағы беделі жоғары атау мен танымалдылыққа ие болды. Көп ұзамай корпорация Wood Gundy мен CIBC Securities компанияларын [[CIBC Wood Gundy]] атауымен біріктірді. 1997 жылы ол CIBC Oppenheimer болып өзгертілді,&lt;ref name=truell&gt;{{cite news| title=Canadian Bank Is Expected to Buy Oppenheimer| url=https://www.nytimes.com/1997/07/19/business/canadian-bank-is-expected-to-buy-oppenheimer.html| last=Truell| first=Peter| date=19 July 1997| work=[[The New York Times]]| access-date=2013-11-21| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20141031020338/http://www.nytimes.com/1997/07/19/business/canadian-bank-is-expected-to-buy-oppenheimer.html| archive-date=31 October 2014}}&lt;/ref&gt; кейіннен [[CIBC World Markets]] атауына ие болды.

1992 жылы CIBC автоматтандырылған телефон арқылы банк қызметін ұсынуды бастады; 1995 жылы банк өзінің веб-сайтын іске қосты, ал көп ұзамай интернет арқылы банк қызметтерін ұсына бастады. 1996 жылы CIBC [[Hewlett-Packard]] және Fiserv Canada компанияларымен бірлесіп, HP Intria Items компаниясын құрды. 2005 жылы CIBC Fiserv Canada компаниясының осы компаниядағы акцияларын сатып алып, нәтижесінде Intria Items CIBC-тің бөлімшесіне айналды. 1998 жылы CIBC [[Loblaws]] компаниясымен бірлесіп, [[President's Choice Financial]] компаниясын құрды және оны Оттава аймағындағы 28 дүкенде іске қосты.

1998 жылы CIBC [[Toronto-Dominion Bank]] банкімен бірігуге келісті. Алайда [[Канада үкіметі]] [[Канада қаржы министрі|қаржы министрі]] [[Пол Мартин]]нің ұсынысы бойынша бұл бірігуге, сондай-ақ [[Bank of Montreal]] мен [[Royal Bank of Canada]] арасында ұсынылған басқа бірігуге де канадалықтардың мүддесіне сай келмейді деген негізбен тосқауыл қойды.&lt;ref name=pound&gt;{{cite book |title=The Fitzhenry &amp; Whiteside Book of Canadian Facts and Dates |editor-last=Pound |editor-first=Richard W. |publisher=Fitzhenry and Whiteside |year=2005 |isbn=978-155041171-3 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/fitzhenrywhitesi0003unse }}&lt;/ref&gt;

==== XXI ғасыр ====
2000 жылы CIBC банктік сектордағы қауіпсіз транзакциялар жүйелеріне маманданған Нью-Йоркте орналасқан Aplettix Inc. компаниясымен келісім жасасты; алайда кейіннен бұл серіктестік [[VeriSign]] сияқты балама шешімдердің пайдасына тоқтатылды.

2000 жылдардың басында банк өзінің бизнес-стратегиясына кірмейтін жылжымайтын мүлік пен инвестициялардан бас тарта бастады. 2000 жылы CIBC өзінің 10 пайыздық үлесін [[Rogers Media]] компаниясына сатты. CIBC 1977 жылы құрылған кезінен бастап [[Major League Baseball]] лигасының [[Toronto Blue Jays]] клубының [[Labatt Brewing Company|Labatt's Breweries]] серіктесімен бірге миноритарлық акционері болды. [[The Kingbridge Centre|CIBC Leadership Centre]] орталығын [[King City, Ontario|Кинг-Сити]]де 2001 жылы Benchmark Hospitality компаниясына сатты. 2002 жылы CIBC Amicus FSB қызметін тоқтатып, оның активтерін E*Trade Bank-ке сатты. Amicus FSB 1999 жылы [[Америка Құрама Штаттары]]нда [[Winn Dixie]] және [[Safeway Inc.]] компанияларымен бірлесіп Marketplace Bank және Safeway Select Bank брендтерімен құрылды. Сол жылы CIBC [[TSYS]] компаниясымен [[Колумбус (Джорджия)|Колумбус]] қаласында кредиттік карталарды өңдеу операцияларын аутсорсингке беру туралы 10 жылдық келісім жасасты.

2004 жылы банк [[Juniper Bank|Juniper Financial Corporation]] компаниясын [[Barclays Bank]] банкіне сатты. Juniper Financial компаниясын CIBC бұған дейін 2001 жылы сатып алған болатын.&lt;ref name=IEstaff&gt;{{cite news| title=CIBC completes sale of ownership in Juniper Financial| url=http://www.investmentexecutive.com/-/news-26740| work=[[Investment Executive]]| date=1 December 2004| access-date=2013-11-21| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20160313032242/http://www.investmentexecutive.com/-/news-26740| archive-date=13 March 2016| df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; 2004 жылдың соңында банк EDULINX Canada Corporation компаниясын [[Nelnet, Inc.]] компаниясының канадалық бөлімшесі Nelnet Canada Inc.-ке сатты. [[Li Ka Shing]] жиырма жылдан астам уақыт бойы банктің ең ірі шетелдік акционері болды, алайда 2005 жылдың басында ол өзінің үлесін (шамамен 1,2 млрд канадалық доллар) канадалық қайырымдылық ұйымы Li Ka Shing Foundation қорын құру үшін сатты. CIBC Ли Ка-Шиннің [[Husky Energy]] сияқты Канаданың көптеген кәсіпорындарын қаржыландыру үшін таңдаған банкі болды. Ли Ка-Шин 1999 жылы CIBC-тің бас атқарушы директоры қызметіне Al Flood-тың орнына жеке тұлғаларға және бизнеске қызмет көрсету жөніндегі банк ісінің басшысы [[Holger Kluge]]нің тағайындалуын қолдағаны хабарланды.

CIBC 2006 жылғы қазанда өзінің корпоративтік және сатып алу мақсатындағы кредиттік карталар бизнесін [[U.S. Bancorp|U.S. Bank Canada]] компаниясына сатты. Бұл бизнес бұған дейін [[Royal Bank of Canada]] банкінен сатып алынған бизнеске арналған төлем карталарымен біріктірілді. Сол жылы [[Нью-Йорк қор биржасы]]ндағы CIBC акцияларының тикерлік таңбасы ''BCM''-нен ''CM''-ге өзгертіліп, [[Торонто қор биржасы]]ндағы тикерлік таңбасына сәйкестендірілді.
[[Сурет:FirstCaribbean International Bank Head Office-001.jpg|left|upright|thumb|2010 жылы [[FirstCaribbean International Bank]] банкінің штаб-пәтері. Бір жылдан кейін банк CIBC брендімен қайта аталды.]]
2006 жылғы желтоқсанда CIBC [[FirstCaribbean International Bank]] ашық акционерлік бірлескен кәсіпорнындағы бақылау үлесін 1 миллиард [[Америка Құрама Штаттарының доллары|АҚШ доллары]]нан (2 миллиард [[Барбадос доллары]]) сәл жоғары сомаға сатып алды. Бұл CIBC-тің [[Barclays Bank]] иелігіндегі 43,7 % үлесті сатып алуы арқылы жүзеге асты.&lt;ref name=ball&gt;{{cite web| title=US tax inspector targets Caribbean bank| url=https://www.theguardian.com/business/2013/may/27/us-tax-inspector-caribbean-bank| last=Ball| first=James| work=[[The Guardian]]| date=27 May 2013| location=[[Manchester]]| access-date=2013-11-21| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20131219130406/http://www.theguardian.com/business/2013/may/27/us-tax-inspector-caribbean-bank| archive-date=19 December 2013}}&lt;/ref&gt; 2011 жылы CIBC бұл бөлімшенің атауын ''CIBC FirstCaribbean International Bank'' деп өзгертті.&lt;ref name=advocate&gt;{{cite news| title=FirstCaribbean to be branded as 'CIBC FirstCaribbean International Bank'| url=http://www.barbadosadvocate.com/newsitem.asp?more=business&amp;NewsID=18287| work=[[The Barbados Advocate]]| date=21 June 2006| access-date=2013-11-21| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20120326082039/http://www.barbadosadvocate.com/newsitem.asp?more=business&amp;NewsID=18287| archive-date=26 March 2012}}&lt;/ref&gt;

2009 жылғы 12 ақпанда ''[[Trinidad Express Newspapers|Trinidad and Tobago Express]]'' газеті CIBC-тің [[CL Financial]] компаниясының [[Тринидад және Тобаго]]дағы [[Republic Bank]] банкіндегі үлесін сатып алу жөнінде келіссөздер жүргізіп жатқанын хабарлады.&lt;ref name=newman&gt;{{cite news| title=Paper: CIBC to go after Republic Bank stake| url=http://www.bnamericas.com/news/banking/Paper:_CIBC_to_go_after_Republic_Bank_stake| last=Newman| first=James| date=13 February 2009| work=BNamericas| access-date=2013-11-21| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20150213015426/http://www.bnamericas.com/news/banking/Paper:_CIBC_to_go_after_Republic_Bank_stake| archive-date=13 February 2015}}&lt;/ref&gt; [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]] кезінде Тринидад және Тобаго үкіметінің CL Financial компаниясын «құтқару» туралы келісімінің бір бөлігі ретінде корпорация Republic Bank және басқа да активтерін сатуға міндеттелді. 2011 жылғы ақпандағы жағдай бойынша CL Financial компаниясы әлі де сату туралы келісімге келген жоқ.&lt;ref name=rampersad&gt;{{cite news| title=Eyes on Republic| url=http://www.trinidadexpress.com/news/EYES_ON_REPUBLIC-115458064.html| last=Rampersad| first=Curtis| date=7 February 2011| work=Trinidad and Tobago Express| access-date=2013-11-21| archive-url=https://web.archive.org/web/20150213005353/http://www.trinidadexpress.com/news/EYES_ON_REPUBLIC-115458064.html| archive-date=13 February 2015| url-status=dead| df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

2010 жылғы ақпанда CIBC Канадада мобильді банкингке арналған [[iPhone]] қолданбасын іске қосқан алғашқы жарғылық банк болды. Іске қосылғаннан кейін бір айдан сәл астам уақыт ішінде қолданба 100 000-нан астам рет жүктелді, ал CIBC Mobile Banking қызметі енгізілгеннен бері клиенттердің жүйеге кіру саны 1 миллионнан асты.&lt;ref name=mobile&gt;{{cite press release |url=http://micro.newswire.ca/release.cgi?rkey=1804129533&amp;view=14730-0&amp;Start=&amp;htm=0 |archive-url=https://archive.today/20131121231431/http://micro.newswire.ca/release.cgi?rkey=1804129533&amp;view=14730-0&amp;Start=&amp;htm=0 |url-status=dead |archive-date=21 November 2013 |title=CIBC continues market leadership by introducing further innovations to Mobile Banking for BlackBerry devices and other Internet-enabled smartphones |publisher=CIBC |date=25 February 2011 |access-date=2013-11-21 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=connors&gt;{{cite web |url=http://mobilesyrup.com/2010/04/13/cibc-iphone-app-sees-over-100000-downloads-in-first-month-expanded-to-other-smartphones/ |title=CIBC iPhone app sees over 100,000 downloads in first month...expanded to other smartphones |publisher=Mobilesyrup.com |last=Connors |first=John |date=13 April 2010 |access-date=2011-03-09 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20101225130302/http://mobilesyrup.com/2010/04/13/cibc-iphone-app-sees-over-100000-downloads-in-first-month-expanded-to-other-smartphones/ |archive-date=25 December 2010 }}&lt;/ref&gt; Төрт айдан кейін банк [[Citigroup]] компаниясының [[Citibank Canada]] банкінің [[Mastercard]] бизнесінен құны 2,1 миллиард канадалық доллар болатын кредиттік карталар портфелін сатып алу туралы келісім жасағанын хабарлады.&lt;ref name=citi&gt;{{cite news| url=https://www.thestar.com/business/bank/article/823386--cibc-buys-card-portfolio-from-citigroup-mastercard-business| title=CIBC buys card portfolio from Citigroup MasterCard business| date=14 March 2010| work=[[Toronto Star]]|agency=[[The Canadian Press]]| publisher=thestar.com| access-date=2013-11-21| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20121024072238/http://www.thestar.com/business/bank/article/823386--cibc-buys-card-portfolio-from-citigroup-mastercard-business| archive-date=24 October 2012}}&lt;/ref&gt; Ақырында, сол жылдың қазан айында CIBC Канадада халықаралық деңгейде қолданылатын Visa брендті дебеттік картасын енгізген алғашқы банк болатынын хабарлады.&lt;ref name=trichur&gt;{{cite news |url=https://www.thestar.com/article/877157--cibc-rolls-out-canada-s-first-visa-branded-debit-card |title=CIBC rolls out Canada's first Visa-branded debit card |publisher=thestar.com |date=18 October 2010 |access-date=2013-11-21 |work=Toronto Star |first1=Rita |last1=Trichur |first2=Dana |last2=Flavelle |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121023163511/http://www.thestar.com/article/877157--cibc-rolls-out-canada-s-first-visa-branded-debit-card |archive-date=23 October 2012 }}&lt;/ref&gt;

2013 жылғы сәуірде CIBC [[Invesco]] компаниясымен оның активтерді басқару бөлімшесі Atlantic Trust компаниясын 210 миллион АҚШ долларына сатып алу туралы келісімге келді.&lt;ref name=alexander1&gt;{{cite news| title=CIBC Agrees to Buy Atlantic Trust for $210 Million| url=https://www.bloomberg.com/news/2013-04-11/cibc-agrees-to-buy-atlantic-trust-for-210-million.html| last=Alexander| first=Doug| work=[[Bloomberg News]]| date=11 April 2013| publisher=bloomberg.com| access-date=2013-11-21| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20140222161011/http://www.bloomberg.com/news/2013-04-11/cibc-agrees-to-buy-atlantic-trust-for-210-million.html| archive-date=22 February 2014}}&lt;/ref&gt;

CIBC 2016 жылғы маусымда Чикагода орналасқан коммерциялық банк PrivateBancorp-ты 3,8 миллиард АҚШ долларына сатып алатынын хабарлады.&lt;ref&gt;{{cite news| last1=Berman| first1=David| title=CIBC grows U.S. business with $3.8-billion deal for PrivateBancorp| url=https://www.theglobeandmail.com/report-on-business/cibc-in-49-billion-deal-to-buy-chicago-based-privatebancorp/article30672130/| access-date=July 5, 2016| work=[[The Globe and Mail]]| date=June 29, 2016| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20160704053609/http://www.theglobeandmail.com/report-on-business/cibc-in-49-billion-deal-to-buy-chicago-based-privatebancorp/article30672130/| archive-date=July 4, 2016}}&lt;/ref&gt; Сатып алу 2017 жылғы маусымда аяқталды, ал тамызда PrivateBank өзінің атауын [[CIBC Bank USA]] деп өзгертетінін хабарлады.&lt;ref&gt;{{cite news| title=PrivateBank to change name to CIBC Bank| url=https://www.chicagobusiness.com/article/20170815/NEWS01/170819916/privatebank-to-change-name-to-cibc-bank| last=Daniels| first=Steve| work=[[Crain Communications|Crain's Chicago Business]]| date=August 15, 2017| access-date=2017-08-17}}&lt;/ref&gt;

[[Сурет:CIBC Square from Harbour Street - 20180907B.jpg|thumb|CIBC-тің [[Торонто]]дағы жаңа штаб-пәтері [[CIBC Square]] құрылысы, 2018 жылғы қыркүйек.]]
2017 жылғы сәуірде CIBC [[Hines Interests Limited Partnership]] және [[Ivanhoé Cambridge]] компаниялары әзірлеп жатқан Bay Park Centre кешеніне өзінің штаб-пәтерін көшіру туралы хабарлады. Жалдау шарттарына сәйкес кешен [[CIBC Square]] деп аталды.&lt;ref&gt;{{cite news| url=https://www.theglobeandmail.com/report-on-business/cibc-to-move-into-new-two-tower-development-in-downtown-toronto/article34680498/| title=CIBC to move 15,000 staff to new downtown Toronto headquarters| last1=Bradshaw| first1=Christina| last2=Pellegrini| first2=James| date=April 12, 2017| access-date=2017-07-20| language=en-ca| work=The Globe and Mail| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20170516043918/http://www.theglobeandmail.com/report-on-business/cibc-to-move-into-new-two-tower-development-in-downtown-toronto/article34680498/| archive-date=May 16, 2017}}&lt;/ref&gt; 2021 жылғы 1 қарашада CIBC Square банкінің негізгі штаб-пәтеріне айналды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/investor_relations/pdfs/quarterly_results/2021/ar-21-en.pdf|title=CIBC Annual Report 2021|access-date=6 June 2022|year=2022|website=www.cibc.ca|publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce|page=121}}&lt;/ref&gt;

2018 жылғы қарашада CBC CIBC фишингтік шабуылдарда ең көп қолданылған брендтердің бірі болғанын хабарлады. Банкке бағытталған жалған электрондық хаттардың саны алдыңғы тоқсанда 600%-ға өскен.&lt;ref&gt;{{cite web| url = https://www.cbc.ca/news/business/cibc-phishing-target-1.4896975| title = CIBC among top brands used in phishing attacks: security firm {{!}} CBC News}}&lt;/ref&gt; 2025 жылғы наурызда CIBC генеративті жасанды интеллект жөніндегі Канада үкіметінің ерікті мінез-құлық кодексіне қосылған алғашқы ірі канадалық банк болды. Бір жыл бұрын CIBC генеративті жасанды интеллект бойынша бірқатар пилоттық бағдарламаларды іске қосқан болатын.&lt;ref name=&quot;BNNBloomberg_2025_BNNBloomberg&quot;&gt;{{Citation |date=March 25, 2025 |title=CIBC signs federal government's code of conduct for generative AI |publisher=[[BNN Bloomberg]] - The Canadian Press |url=https://www.bnnbloomberg.ca/business/technology/2025/03/25/cibc-signs-federal-governments-code-of-conduct-for-generative-ai/ |access-date=March 28, 2025}}&lt;/ref&gt;

2025 жылы CIBC жаңа бас атқарушы директоры [[Гарри Калхэм]]нің басшылығымен стратегиялық бағыттың өзгеретінін аңғартты. Банк активтерді басқару және АҚШ-тағы коммерциялық банк ісі сияқты маржасы жоғары салалардағы қатысуын кеңейтуді жоспарлады.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Parashar |first=Jitendra |date=June 27, 2025 |title=Where Will CIBC Be in 10 Years? |url=https://ca.finance.yahoo.com/news/where-cibc-10-years-010000214.html?guccounter=1&amp;guce_referrer=aHR0cHM6Ly93d3cuZ29vZ2xlLmNvbS8&amp;guce_referrer_sig=AQAAADaHTP_RHXARyCmd5c1Kdyr-ughPn__VFE7YLKbsS2j8-G4K9siKx9N_EiJ-AnK2pgmeHpGNpHRuAMAB_Tprh_aZUJJMu-P0bYPzrxE5RmUe7syVms4q4PxJxlJo4wHnIicOtxcqL880w3S4d_eXlxCPkMvv7rbaF1g8dqDLXDAr |access-date=July 6, 2025 |website=Yahoo Finance}}&lt;/ref&gt;

2025 жылдың үшінші тоқсанында CIBC түзетілген таза кірісі 2,1 миллиард канадалық долларды құрағанын хабарлады.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2025-08-28 |title=Canada's CIBC third-quarter profit rises on strength in capital markets unit |url=https://www.reuters.com/markets/us/canadas-cibc-third-quarter-profit-rises-strength-capital-markets-unit-2025-08-28/ |access-date=2025-09-06 |work=Reuters |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>kkvqw8aenfn64ldmqcpuyumxkt7avh4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643267</id>
      <parentid>3643246</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T04:06:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3643267</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41931" sha1="d233h2tph3t505xj3iin76gj8d2l6jr" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Canadian Imperial Bank of Commerce
 |логотипі           = 
 |суреті             = CIBC Square 2025-04-20.jpg
 |сурет атауы        = [[CIBC Square]] ғимаратындағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = TSX: CM&lt;br&gt;{{NYSE|CM}}&lt;br&gt;[[S&amp;P/TSX 60]] компоненті
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[1 маусым]] [[1961 жыл|1961]]&lt;ref name=&quot;A new bank&quot;&gt;{{cite web|title=A New Bank, 1961–1986|url=http://www.cibc.com:80/ca/inside-cibc/history/story-cibc-3.html|website=The Story of CIBC|publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce|access-date=August 31, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20050209115927/http://www.cibc.com/ca/inside-cibc/history/story-cibc-3.html|archive-date=February 9, 2005|quote=On June 1, 1961, the Canadian Imperial Bank of Commerce was formed through the merger of The Canadian Bank of Commerce and the Imperial Bank of Canada.|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Canadian Imperial Bank of Commerce (CIBC) (CM)|url=http://markets.businessinsider.com/stock/cm-quote|website=Markets Insider|publisher=Business Insider|access-date=September 2, 2017|quote=Canadian Imperial Bank of Commerce was founded on June 1, 1961 and is headquartered in Toronto, Canada.|archive-url=https://web.archive.org/web/20170902224418/http://markets.businessinsider.com/stock/cm-quote|archive-date=September 2, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot;&gt;{{cite web|last1=Bonham|first1=Mark S.|title=Canadian Imperial Bank of Commerce (CIBC)|url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/canadian-imperial-bank-of-commerce/|website=[[The Canadian Encyclopedia]]|access-date=August 19, 2019|quote=It was created through the 1961 merger of two Ontario-based banks, the Canadian Bank of Commerce and the Imperial Bank of Canada, the largest merger of two chartered banks in Canada's history.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=chronology&gt;{{cite web| url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf| title=A Short History of CIBC| access-date=17 May 2017| publisher=CIBC| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20170808153155/https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf| archive-date=8 August 2017}}&lt;/ref&gt;{{efn|The Canadian Imperial Bank of Commerce was established on June 1, 1961, through the merger of the [[Canadian Bank of Commerce]] and the [[Imperial Bank of Canada]]; the former was established in 1867 and the latter in 1873.}}
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = {{Байрақ|Канада}}: [[Торонто]], [[Онтарио]]
 |басты адамдары     = Harry Culham (президент және [[бас атқарушы директор|CEO]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/en/about-cibc/corporate-profile/executive-team/harry-culham.html|title=Harry Culham &amp;#124; Executive Team|website=Cibc.com|access-date=June 30, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;[[Katharine Stevenson]] (директорлар кеңесінің төрайымы)&lt;ref name=&quot;results&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/investor_relations/pdfs/quarterly_results/2020/ar-20-en.pdf| title=2020 Annual Report}}&lt;/ref&gt;
 |саласы             = қаржылық қызметтер
 |өнімі              = {{ubl | [[Активтерді басқару]] | [[Банк ісі|Банк қызметі]] | [[Тауар (экономика)|Тауарлар]] | [[Несие картасы|Несие карталары]] | [[Акциялар саудасы]] | [[Сақтандыру]] | [[Инвестицияларды басқару]] | [[Ипотекалық несие]] | [[Өзара қорлар]] | [[Биржада саудаланатын қор|Биржада саудаланатын қорлар]] | [[Индекстік қор]]лар | [[Жекеменшік капитал]] | [[Тәуекелдерді басқару]] | [[Байлықты басқару]] }}
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 64,41 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=Annual Report 2025 |url=https://www.cibc.com/content/dam/cibc-public-assets/about-cibc/investor-relations/pdfs/quarterly-results/2025/ar-25-en.pdf |date=December 3, 2025 |publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce |access-date=February 5, 2026}}&lt;/ref&gt;
 |айналым            = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 29,13 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 8,45 млрд (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |активтер           = {{өсім}} [[Канадалық доллар|CA$]] 1,117 трлн (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 49 824 (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынышты компания = {{Unbulleted list|[[CIBC Bank USA]]|CIBC Investments (Cayman) Limited&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Cayman Holdings Limited&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Trust Corporation&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC World Markets plc&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;|CIBC Asset Management Inc.&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;}}
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі = 
 |ізбасары           = {{Unbulleted list|[[Canadian Bank of Commerce]]|[[Imperial Bank of Canada]]}}
 |бөлімшелер         = 
 |статус              = 
 |тілдер              = 
 |қарызы              = 
 |жарнама            = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = {{URL|https://cibc.com/}}
 |Ортаққор           = 
}}
'''Canadian Imperial Bank of Commerce''' ('''CIBC'''; {{lang-fr|Banque canadienne impériale de commerce}}) — штаб-пәтері [[Торонто]] қаласының [[Financial District, Toronto|Қаржы ауданындағы]] [[CIBC Square]] кешенінде орналасқан канадалық [[көпұлтты корпорация|көпұлтты]] банк және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы.&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot; /&gt; Canadian Imperial Bank of Commerce 1961 жылы [[Canadian Bank of Commerce]] (1867 жылы құрылған) пен [[Imperial Bank of Canada]] (1873 жылы құрылған) банктерінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Бұл Канада тарихындағы жарғылық банктер арасындағы ең ірі бірігу болды.&lt;ref name=&quot;Canadian encyclopedia&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=CIBC History |url=http://www.cibc.com:80/ca/inside-cibc/history.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050206162104/http://www.cibc.com/ca/inside-cibc/history.html |archive-date=February 6, 2005 |publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce}}&lt;/ref&gt; Ол Торонтода құрылған «[[Канаданың Үлкен бестігі|Үлкен бестікке]]» кіретін екі банктің бірі, екіншісі — [[Toronto-Dominion Bank]].

Банктің төрт стратегиялық бизнес-бөлімшесі бар: Канаданың жеке тұлғаларға және бизнеске қызмет көрсету жөніндегі банк ісі, Канаданың коммерциялық банк ісі және активтерді басқару, АҚШ-тың коммерциялық банк ісі және активтерді басқару, сондай-ақ капитал нарықтары.&lt;ref name=&quot;results&quot; /&gt; Оның [[АҚШ]], [[Кариб теңізі]], [[Азия]] және [[Ұлыбритания]]да халықаралық операциялары бар. CIBC бүкіл әлем бойынша 15 миллион клиентке қызмет көрсетеді және онда 50 000 қызметкер жұмыс істейді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cibc.com/en/about-cibc/corporate-profile/quick-facts.html|title=CIBC Quick Facts |website=Cibc.com|access-date=June 30, 2026}}&lt;/ref&gt; Компания [[Forbes Global 2000|2013 жылғы ''Forbes'' Global 2000]] рейтингінде 172-орынға ие болды.&lt;ref name=&quot;forbes&quot;&gt;{{cite news| url=https://www.forbes.com/global2000#page:1_sort:0_direction:asc_search:_filter:All%20industries_filter:Canada_filter:All%20states| title=Forbes Global 2000 List, 2013 edition| work=[[Forbes]]| date=17 April 2013| access-date=2013-11-21| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20130502235547/http://www.forbes.com/global2000/#page:1_sort:0_direction:asc_search:_filter:All%20industries_filter:Canada_filter:All%20states| archive-date=2 May 2013}}&lt;/ref&gt;

CIBC-тің [[Канададағы маршруттау нөмірі|институт нөмірі]] — 010, ал [[SWIFT коды]] — CIBCCATT.

== Бұрынғы банктер ==
=== Imperial Bank of Canada ===
Imperial Bank of Canada банкін [[Генри Старк Хоуланд]] 1873 жылы Торонтода құрды. Банк өз кеңселерін Уэллингтон-стриттегі Exchange Building ғимаратына орналастырып, 1936 жылға дейін сол жерде болды. Сол жылы банк Кинг-стрит пен Бей-стрит қиылысындағы жаңа ғимаратқа көшті. Кейін CIBC 1973 жылы осы жерде Commerce Court West ғимаратын салды. Imperial бірнеше банкті, соның ішінде Niagara District Bank (1875) пен [[Weyburn Security Bank]] (1931) банктерін, сондай-ақ [[Barclays]] компаниясының Канададағы операцияларын (1956) сатып алды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Imperial елдегі активтерді басқаруда шамамен 270 миллиард доллар болатын бесінші ірі банк болды.&lt;ref&gt;Watt Hugh McCollum, ''Who Owns Canada?'', (Woodsworth House Publishers, 1947), 17.&lt;/ref&gt;

=== Canadian Bank of Commerce ===
[[Уильям Макмастер]] [[Bank of Montreal]] банкіне бәсекелес ретінде 1867 жылғы 15 мамырда Торонтода жұмысын бастаған Canadian Bank of Commerce банкін құрды; 1874 жылға қарай оның 24 бөлімшесі болды. Canadian Bank of Commerce банкінің бұрынғы вице-президенті [[Генри Старк Хоуланд]] құрған Imperial Bank of Canada 1875 жылғы 18 наурызда Торонтода жұмысын бастады. 1895 жылдың соңына қарай Canadian Bank of Commerce банкінің 58, ал Imperial Bank of Canada банкінің 18 бөлімшесі болды. [[Юкон]]дағы 1896 жылғы алтын өндіру қарқыны Доминион үкіметін Canadian Bank of Commerce банкінен [[Доусон-Сити]]де бөлімше ашуды сұрауға итермеледі.

[[Wood, Gundy &amp; Company]], CIBC-тің инвестициялық банк ісі бөлімшесінің ізашары, 1905 жылғы 1 ақпанда өз жұмысын бастады. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Жеңіс қарыздарын ұйымдастыруда маңызды әрі белсенді рөл атқарды.

1920 жылдардағы сатып алулардың нәтижесінде Commerce Bank Канададағы 700-ден астам жергілікті бөлімшесі бар ең ірі бөлімшелер желілерінің біріне айналды; осы кезеңде банк Кубада, Ямайкада, Барбадоста және Тринидадта халықаралық бөлімшелерін ашты.

Canadian Bank of Commerce 1931 жылы Торонтода өзінің жаңа штаб-пәтерін ашты. 32-қабаттағы бақылау алаңы қалаға жоғарыдан көрініс тамашалауға келген келушілердің назарын аударды. Биіктігі 145 метр (476 фут) болған бұл ғимарат 1962 жылы Монреальдағы CIBC Tower құрылысы аяқталғанға дейін Ұлттар Достастығындағы ең биік ғимарат болды.

1936 жылы Commerce жеке тұлғаларға несие беру бөлімін құрған алғашқы канадалық банк болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін екі банк те жаңа бөлімшелер ашты. 1871 жылы банктерге ипотекалық несие беру қызметін жүзеге асыруға тыйым салынғанына қарамастан, енді Канада үкіметі оларды ипотекалық қызметтер көрсетуге шақырды. Осылайша, 1954 жылы канадалық банктер жаңа құрылыс нысандарына ипотекалық несие бере бастады.

== Банк тарихы ==
=== Imperial Bank of Canada және Canadian Bank of Commerce банктерінің бірігуі ===
Imperial Bank of Canada мен Canadian Bank of Commerce банктерінің бірігуінің бастауында [[Barclays|Barclays Bank]] банкінің әрекеттері тұрды. Barclays 1929 жылы Канадада қызметін бастады, алайда 1956 жылы Канададағы операцияларын Imperial Bank of Canada банкіне сатты. Barclays төлемнің бір бөлігін Imperial Bank of Canada акцияларымен алды. 1960 жылы Barclays Imperial Bank of Canada директорлар кеңесіне хабарламастан, оның акцияларын ашық нарықта қосымша сатып ала бастады. Imperial Bank of Canada басқарма төрағасы [[Л. Стюарт Маккерси]] Barclays компаниясы Imperial Bank of Canada-ны иемденуге әрекет жасап жатыр деп есептеді. Mackersy Imperial Bank of Canada сияқты шағын банктің басқа компанияның иелігіне өтуі сөзсіз деп санады, бірақ британдық емес, канадалық мүдделермен жұмыс істеуді жөн көрді.&lt;ref&gt;Arnold Edinborough, ''A History of the Canadian Imperial Bank of Commerce: Volume IV, 1931-1973'', (Canadian Imperial Bank of Commerce, 1995), 174.&lt;/ref&gt; 1960 жылғы қазанда Mackersy Canadian Bank of Commerce банкінің президенті әрі басқарма төрағасы [[Нил Дж. Маккиннон]]ға екі банкті біріктіру туралы ұсыныс жасады. Олардың алғашқы кездесуі [[Форест-Хилл]]дегі Дунвеган-роуд, 116 мекенжайындағы Маккиннонның үйінде құпия түрде өтті, бұл үй CIBC-тің туған жеріне айналды. Mackersyдің айтуынша, ол мен Маккиннон он минут ішінде банктерін біріктіру туралы келісімге келген.&lt;ref&gt;Edinborough, 176.&lt;/ref&gt;

=== CIBC операциялары ===
1961 жылғы 1 маусымда Canadian Bank of Commerce пен Imperial Bank of Canada бірігіп, Канада бойынша 1 200-ден астам бөлімшесі бар Canadian Imperial Bank of Commerce банкін құрды. Жаңа банк елдегі барлық банктер арасында ең көп ресурстар мен бөлімшелерге ие болды.

1964 жылы банк [[Квебек]]тегі [[Әулие Лаврентий өзені]]нің солтүстік жағалауында MV ''Jean Brilliant'' жолаушылар кемесін пайдаланып, жылжымалы бөлімше қызметін көрсетті.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf |title=CIBC 150 Short Story |access-date=2017-05-17 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170808153155/https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/corporate_profile/cibc150-short-story-en.pdf |archive-date=2017-08-08 }}&lt;/ref&gt; Ол 5 000 клиентке қызмет көрсететін Канададағы жалғыз жылжымалы бөлімше ретінде сипатталды. 1967 жылы Канада мен CIBC өздерінің жүз жылдық мерейтойларын атап өтті, ал CIBC [[Expo 67]] көрмесінің аумағында бөлімшесі болған жалғыз жарғылық банк болды. Осы кезеңде компьютерлендіру банк қызметтерін өзгерте бастады және Торонтодағы Йонг-стрит пен Блур-стриттегі бөлімше клиенттердің банк кітапшаларын компьютер арқылы жаңартқан алғашқы канадалық банк бөлімшесі болды. Бұл бөлімшелер арасындағы банк қызметінің енгізілуін де білдірді. Онжылдық аяқталғанға дейін CIBC кейіннен банкоматқа айналған алғашқы тәулік бойы жұмыс істейтін қолма-қол ақша беру құрылғысын енгізді.

Бірігуден кейін жаңа банк жаңа штаб-пәтер салуды жоспарлады. Commerce Court North ғимаратын сақтап қалуды көздеген банк үш ғимараттан тұратын кешеннің жобасын әзірлеу үшін сәулетші И. М. Пейді жалдады. Нәтижесінде бұрыннан бар ғимаратты толықтыратын көгалдандырылған ауласы бар Commerce Court кешені пайда болды, оның құрамына жаңадан салынған биіктігі 786 фут (240 м) Commerce Court West ғимараты да кірді. 1973 жылы құрылысы аяқталған кезде 57 қабатты ғимарат Канададағы ең биік, сондай-ақ әлемдегі тот баспайтын болатпен қапталған ең ірі ғимарат болды.
[[Сурет:Toronto - ON - Commerce Court West.jpg|thumb|upright|[[Фронт-стрит]] пен [[Бей-стрит]]тен Commerce Court West көрінісі. Ғимарат 1973 жылдан 2021 жылға дейін CIBC-тің штаб-пәтері ретінде пайдаланылды.]]
1987 жылы банктерді, инвестициялық дилерлерді, сенімгерлік компанияларды және сақтандыру компанияларын бөлек ұстау талабын жойған федералдық және провинциялық реттеушілік өзгерістер күшіне енді. CIBC бұл мүмкіндікті тез пайдаланып, инвестициялық дилер CIBC Securities-ті басқарып, халыққа қызмет көрсеткен алғашқы канадалық банк болды.

1988 жылы CIBC [[Wood Gundy]] компаниясының акцияларының басым бөлігін сатып алып, андеррайтинг саласындағы беделі жоғары атау мен танымалдылыққа ие болды. Көп ұзамай корпорация Wood Gundy мен CIBC Securities компанияларын [[CIBC Wood Gundy]] атауымен біріктірді. 1997 жылы ол CIBC Oppenheimer болып өзгертілді,&lt;ref name=truell&gt;{{cite news| title=Canadian Bank Is Expected to Buy Oppenheimer| url=https://www.nytimes.com/1997/07/19/business/canadian-bank-is-expected-to-buy-oppenheimer.html| last=Truell| first=Peter| date=19 July 1997| work=[[The New York Times]]| access-date=2013-11-21| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20141031020338/http://www.nytimes.com/1997/07/19/business/canadian-bank-is-expected-to-buy-oppenheimer.html| archive-date=31 October 2014}}&lt;/ref&gt; кейіннен [[CIBC World Markets]] атауына ие болды.

1992 жылы CIBC автоматтандырылған телефон арқылы банк қызметін ұсынуды бастады; 1995 жылы банк өзінің веб-сайтын іске қосты, ал көп ұзамай интернет арқылы банк қызметтерін ұсына бастады. 1996 жылы CIBC [[Hewlett-Packard]] және Fiserv Canada компанияларымен бірлесіп, HP Intria Items компаниясын құрды. 2005 жылы CIBC Fiserv Canada компаниясының осы компаниядағы акцияларын сатып алып, нәтижесінде Intria Items CIBC-тің бөлімшесіне айналды. 1998 жылы CIBC [[Loblaws]] компаниясымен бірлесіп, [[President's Choice Financial]] компаниясын құрды және оны Оттава аймағындағы 28 дүкенде іске қосты.

1998 жылы CIBC [[Toronto-Dominion Bank]] банкімен бірігуге келісті. Алайда [[Канада үкіметі]] [[Канада қаржы министрі|қаржы министрі]] [[Пол Мартин]]нің ұсынысы бойынша бұл бірігуге, сондай-ақ [[Bank of Montreal]] мен [[Royal Bank of Canada]] арасында ұсынылған басқа бірігуге де канадалықтардың мүддесіне сай келмейді деген негізбен тосқауыл қойды.&lt;ref name=pound&gt;{{cite book |title=The Fitzhenry &amp; Whiteside Book of Canadian Facts and Dates |editor-last=Pound |editor-first=Richard W. |publisher=Fitzhenry and Whiteside |year=2005 |isbn=978-155041171-3 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/fitzhenrywhitesi0003unse }}&lt;/ref&gt;

==== XXI ғасыр ====
2000 жылы CIBC банктік сектордағы қауіпсіз транзакциялар жүйелеріне маманданған Нью-Йоркте орналасқан Aplettix Inc. компаниясымен келісім жасасты; алайда кейіннен бұл серіктестік [[VeriSign]] сияқты балама шешімдердің пайдасына тоқтатылды.

2000 жылдардың басында банк өзінің бизнес-стратегиясына кірмейтін жылжымайтын мүлік пен инвестициялардан бас тарта бастады. 2000 жылы CIBC өзінің 10 пайыздық үлесін [[Rogers Media]] компаниясына сатты. CIBC 1977 жылы құрылған кезінен бастап [[Major League Baseball]] лигасының [[Toronto Blue Jays]] клубының [[Labatt Brewing Company|Labatt's Breweries]] серіктесімен бірге миноритарлық акционері болды. [[The Kingbridge Centre|CIBC Leadership Centre]] орталығын [[King City, Ontario|Кинг-Сити]]де 2001 жылы Benchmark Hospitality компаниясына сатты. 2002 жылы CIBC Amicus FSB қызметін тоқтатып, оның активтерін E*Trade Bank-ке сатты. Amicus FSB 1999 жылы [[Америка Құрама Штаттары]]нда [[Winn Dixie]] және [[Safeway Inc.]] компанияларымен бірлесіп Marketplace Bank және Safeway Select Bank брендтерімен құрылды. Сол жылы CIBC [[TSYS]] компаниясымен [[Колумбус (Джорджия)|Колумбус]] қаласында кредиттік карталарды өңдеу операцияларын аутсорсингке беру туралы 10 жылдық келісім жасасты.

2004 жылы банк [[Juniper Bank|Juniper Financial Corporation]] компаниясын [[Barclays Bank]] банкіне сатты. Juniper Financial компаниясын CIBC бұған дейін 2001 жылы сатып алған болатын.&lt;ref name=IEstaff&gt;{{cite news| title=CIBC completes sale of ownership in Juniper Financial| url=http://www.investmentexecutive.com/-/news-26740| work=[[Investment Executive]]| date=1 December 2004| access-date=2013-11-21| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20160313032242/http://www.investmentexecutive.com/-/news-26740| archive-date=13 March 2016| df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; 2004 жылдың соңында банк EDULINX Canada Corporation компаниясын [[Nelnet, Inc.]] компаниясының канадалық бөлімшесі Nelnet Canada Inc.-ке сатты. [[Li Ka Shing]] жиырма жылдан астам уақыт бойы банктің ең ірі шетелдік акционері болды, алайда 2005 жылдың басында ол өзінің үлесін (шамамен 1,2 млрд канадалық доллар) канадалық қайырымдылық ұйымы Li Ka Shing Foundation қорын құру үшін сатты. CIBC Ли Ка-Шиннің [[Husky Energy]] сияқты Канаданың көптеген кәсіпорындарын қаржыландыру үшін таңдаған банкі болды. Ли Ка-Шин 1999 жылы CIBC-тің бас атқарушы директоры қызметіне Al Flood-тың орнына жеке тұлғаларға және бизнеске қызмет көрсету жөніндегі банк ісінің басшысы [[Holger Kluge]]нің тағайындалуын қолдағаны хабарланды.

CIBC 2006 жылғы қазанда өзінің корпоративтік және сатып алу мақсатындағы кредиттік карталар бизнесін [[U.S. Bancorp|U.S. Bank Canada]] компаниясына сатты. Бұл бизнес бұған дейін [[Royal Bank of Canada]] банкінен сатып алынған бизнеске арналған төлем карталарымен біріктірілді. Сол жылы [[Нью-Йорк қор биржасы]]ндағы CIBC акцияларының тикерлік таңбасы ''BCM''-нен ''CM''-ге өзгертіліп, [[Торонто қор биржасы]]ндағы тикерлік таңбасына сәйкестендірілді.
[[Сурет:FirstCaribbean International Bank Head Office-001.jpg|left|upright|thumb|2010 жылы [[FirstCaribbean International Bank]] банкінің штаб-пәтері. Бір жылдан кейін банк CIBC брендімен қайта аталды.]]
2006 жылғы желтоқсанда CIBC [[FirstCaribbean International Bank]] ашық акционерлік бірлескен кәсіпорнындағы бақылау үлесін 1 миллиард [[Америка Құрама Штаттарының доллары|АҚШ доллары]]нан (2 миллиард [[Барбадос доллары]]) сәл жоғары сомаға сатып алды. Бұл CIBC-тің [[Barclays Bank]] иелігіндегі 43,7 % үлесті сатып алуы арқылы жүзеге асты.&lt;ref name=ball&gt;{{cite web| title=US tax inspector targets Caribbean bank| url=https://www.theguardian.com/business/2013/may/27/us-tax-inspector-caribbean-bank| last=Ball| first=James| work=[[The Guardian]]| date=27 May 2013| location=[[Manchester]]| access-date=2013-11-21| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20131219130406/http://www.theguardian.com/business/2013/may/27/us-tax-inspector-caribbean-bank| archive-date=19 December 2013}}&lt;/ref&gt; 2011 жылы CIBC бұл бөлімшенің атауын ''CIBC FirstCaribbean International Bank'' деп өзгертті.&lt;ref name=advocate&gt;{{cite news| title=FirstCaribbean to be branded as 'CIBC FirstCaribbean International Bank'| url=http://www.barbadosadvocate.com/newsitem.asp?more=business&amp;NewsID=18287| work=[[The Barbados Advocate]]| date=21 June 2006| access-date=2013-11-21| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20120326082039/http://www.barbadosadvocate.com/newsitem.asp?more=business&amp;NewsID=18287| archive-date=26 March 2012}}&lt;/ref&gt;

2009 жылғы 12 ақпанда ''[[Trinidad Express Newspapers|Trinidad and Tobago Express]]'' газеті CIBC-тің [[CL Financial]] компаниясының [[Тринидад және Тобаго]]дағы [[Republic Bank]] банкіндегі үлесін сатып алу жөнінде келіссөздер жүргізіп жатқанын хабарлады.&lt;ref name=newman&gt;{{cite news| title=Paper: CIBC to go after Republic Bank stake| url=http://www.bnamericas.com/news/banking/Paper:_CIBC_to_go_after_Republic_Bank_stake| last=Newman| first=James| date=13 February 2009| work=BNamericas| access-date=2013-11-21| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20150213015426/http://www.bnamericas.com/news/banking/Paper:_CIBC_to_go_after_Republic_Bank_stake| archive-date=13 February 2015}}&lt;/ref&gt; [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]] кезінде Тринидад және Тобаго үкіметінің CL Financial компаниясын «құтқару» туралы келісімінің бір бөлігі ретінде корпорация Republic Bank және басқа да активтерін сатуға міндеттелді. 2011 жылғы ақпандағы жағдай бойынша CL Financial компаниясы әлі де сату туралы келісімге келген жоқ.&lt;ref name=rampersad&gt;{{cite news| title=Eyes on Republic| url=http://www.trinidadexpress.com/news/EYES_ON_REPUBLIC-115458064.html| last=Rampersad| first=Curtis| date=7 February 2011| work=Trinidad and Tobago Express| access-date=2013-11-21| archive-url=https://web.archive.org/web/20150213005353/http://www.trinidadexpress.com/news/EYES_ON_REPUBLIC-115458064.html| archive-date=13 February 2015| url-status=dead| df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

2010 жылғы ақпанда CIBC Канадада мобильді банкингке арналған [[iPhone]] қолданбасын іске қосқан алғашқы жарғылық банк болды. Іске қосылғаннан кейін бір айдан сәл астам уақыт ішінде қолданба 100 000-нан астам рет жүктелді, ал CIBC Mobile Banking қызметі енгізілгеннен бері клиенттердің жүйеге кіру саны 1 миллионнан асты.&lt;ref name=mobile&gt;{{cite press release |url=http://micro.newswire.ca/release.cgi?rkey=1804129533&amp;view=14730-0&amp;Start=&amp;htm=0 |archive-url=https://archive.today/20131121231431/http://micro.newswire.ca/release.cgi?rkey=1804129533&amp;view=14730-0&amp;Start=&amp;htm=0 |url-status=dead |archive-date=21 November 2013 |title=CIBC continues market leadership by introducing further innovations to Mobile Banking for BlackBerry devices and other Internet-enabled smartphones |publisher=CIBC |date=25 February 2011 |access-date=2013-11-21 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=connors&gt;{{cite web |url=http://mobilesyrup.com/2010/04/13/cibc-iphone-app-sees-over-100000-downloads-in-first-month-expanded-to-other-smartphones/ |title=CIBC iPhone app sees over 100,000 downloads in first month...expanded to other smartphones |publisher=Mobilesyrup.com |last=Connors |first=John |date=13 April 2010 |access-date=2011-03-09 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20101225130302/http://mobilesyrup.com/2010/04/13/cibc-iphone-app-sees-over-100000-downloads-in-first-month-expanded-to-other-smartphones/ |archive-date=25 December 2010 }}&lt;/ref&gt; Төрт айдан кейін банк [[Citigroup]] компаниясының [[Citibank Canada]] банкінің [[Mastercard]] бизнесінен құны 2,1 миллиард канадалық доллар болатын кредиттік карталар портфелін сатып алу туралы келісім жасағанын хабарлады.&lt;ref name=citi&gt;{{cite news| url=https://www.thestar.com/business/bank/article/823386--cibc-buys-card-portfolio-from-citigroup-mastercard-business| title=CIBC buys card portfolio from Citigroup MasterCard business| date=14 March 2010| work=[[Toronto Star]]|agency=[[The Canadian Press]]| publisher=thestar.com| access-date=2013-11-21| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20121024072238/http://www.thestar.com/business/bank/article/823386--cibc-buys-card-portfolio-from-citigroup-mastercard-business| archive-date=24 October 2012}}&lt;/ref&gt; Ақырында, сол жылдың қазан айында CIBC Канадада халықаралық деңгейде қолданылатын Visa брендті дебеттік картасын енгізген алғашқы банк болатынын хабарлады.&lt;ref name=trichur&gt;{{cite news |url=https://www.thestar.com/article/877157--cibc-rolls-out-canada-s-first-visa-branded-debit-card |title=CIBC rolls out Canada's first Visa-branded debit card |publisher=thestar.com |date=18 October 2010 |access-date=2013-11-21 |work=Toronto Star |first1=Rita |last1=Trichur |first2=Dana |last2=Flavelle |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121023163511/http://www.thestar.com/article/877157--cibc-rolls-out-canada-s-first-visa-branded-debit-card |archive-date=23 October 2012 }}&lt;/ref&gt;

2013 жылғы сәуірде CIBC [[Invesco]] компаниясымен оның активтерді басқару бөлімшесі Atlantic Trust компаниясын 210 миллион АҚШ долларына сатып алу туралы келісімге келді.&lt;ref name=alexander1&gt;{{cite news| title=CIBC Agrees to Buy Atlantic Trust for $210 Million| url=https://www.bloomberg.com/news/2013-04-11/cibc-agrees-to-buy-atlantic-trust-for-210-million.html| last=Alexander| first=Doug| work=[[Bloomberg News]]| date=11 April 2013| publisher=bloomberg.com| access-date=2013-11-21| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20140222161011/http://www.bloomberg.com/news/2013-04-11/cibc-agrees-to-buy-atlantic-trust-for-210-million.html| archive-date=22 February 2014}}&lt;/ref&gt;

CIBC 2016 жылғы маусымда Чикагода орналасқан коммерциялық банк PrivateBancorp-ты 3,8 миллиард АҚШ долларына сатып алатынын хабарлады.&lt;ref&gt;{{cite news| last1=Berman| first1=David| title=CIBC grows U.S. business with $3.8-billion deal for PrivateBancorp| url=https://www.theglobeandmail.com/report-on-business/cibc-in-49-billion-deal-to-buy-chicago-based-privatebancorp/article30672130/| access-date=July 5, 2016| work=[[The Globe and Mail]]| date=June 29, 2016| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20160704053609/http://www.theglobeandmail.com/report-on-business/cibc-in-49-billion-deal-to-buy-chicago-based-privatebancorp/article30672130/| archive-date=July 4, 2016}}&lt;/ref&gt; Сатып алу 2017 жылғы маусымда аяқталды, ал тамызда PrivateBank өзінің атауын [[CIBC Bank USA]] деп өзгертетінін хабарлады.&lt;ref&gt;{{cite news| title=PrivateBank to change name to CIBC Bank| url=https://www.chicagobusiness.com/article/20170815/NEWS01/170819916/privatebank-to-change-name-to-cibc-bank| last=Daniels| first=Steve| work=[[Crain Communications|Crain's Chicago Business]]| date=August 15, 2017| access-date=2017-08-17}}&lt;/ref&gt;

[[Сурет:CIBC Square from Harbour Street - 20180907B.jpg|thumb|CIBC-тің [[Торонто]]дағы жаңа штаб-пәтері [[CIBC Square]] құрылысы, 2018 жылғы қыркүйек.]]
2017 жылғы сәуірде CIBC [[Hines Interests Limited Partnership]] және [[Ivanhoé Cambridge]] компаниялары әзірлеп жатқан Bay Park Centre кешеніне өзінің штаб-пәтерін көшіру туралы хабарлады. Жалдау шарттарына сәйкес кешен [[CIBC Square]] деп аталды.&lt;ref&gt;{{cite news| url=https://www.theglobeandmail.com/report-on-business/cibc-to-move-into-new-two-tower-development-in-downtown-toronto/article34680498/| title=CIBC to move 15,000 staff to new downtown Toronto headquarters| last1=Bradshaw| first1=Christina| last2=Pellegrini| first2=James| date=April 12, 2017| access-date=2017-07-20| language=en-ca| work=The Globe and Mail| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20170516043918/http://www.theglobeandmail.com/report-on-business/cibc-to-move-into-new-two-tower-development-in-downtown-toronto/article34680498/| archive-date=May 16, 2017}}&lt;/ref&gt; 2021 жылғы 1 қарашада CIBC Square банкінің негізгі штаб-пәтеріне айналды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cibc.com/content/dam/about_cibc/investor_relations/pdfs/quarterly_results/2021/ar-21-en.pdf|title=CIBC Annual Report 2021|access-date=6 June 2022|year=2022|website=www.cibc.ca|publisher=Canadian Imperial Bank of Commerce|page=121}}&lt;/ref&gt;

2018 жылғы қарашада CBC CIBC фишингтік шабуылдарда ең көп қолданылған брендтердің бірі болғанын хабарлады. Банкке бағытталған жалған электрондық хаттардың саны алдыңғы тоқсанда 600%-ға өскен.&lt;ref&gt;{{cite web| url = https://www.cbc.ca/news/business/cibc-phishing-target-1.4896975| title = CIBC among top brands used in phishing attacks: security firm {{!}} CBC News}}&lt;/ref&gt; 2025 жылғы наурызда CIBC генеративті жасанды интеллект жөніндегі Канада үкіметінің ерікті мінез-құлық кодексіне қосылған алғашқы ірі канадалық банк болды. Бір жыл бұрын CIBC генеративті жасанды интеллект бойынша бірқатар пилоттық бағдарламаларды іске қосқан болатын.&lt;ref name=&quot;BNNBloomberg_2025_BNNBloomberg&quot;&gt;{{Citation |date=March 25, 2025 |title=CIBC signs federal government's code of conduct for generative AI |publisher=[[BNN Bloomberg]] - The Canadian Press |url=https://www.bnnbloomberg.ca/business/technology/2025/03/25/cibc-signs-federal-governments-code-of-conduct-for-generative-ai/ |access-date=March 28, 2025}}&lt;/ref&gt;

2025 жылы CIBC жаңа бас атқарушы директоры [[Гарри Калхэм]]нің басшылығымен стратегиялық бағыттың өзгеретінін аңғартты. Банк активтерді басқару және АҚШ-тағы коммерциялық банк ісі сияқты маржасы жоғары салалардағы қатысуын кеңейтуді жоспарлады.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Parashar |first=Jitendra |date=June 27, 2025 |title=Where Will CIBC Be in 10 Years? |url=https://ca.finance.yahoo.com/news/where-cibc-10-years-010000214.html?guccounter=1&amp;guce_referrer=aHR0cHM6Ly93d3cuZ29vZ2xlLmNvbS8&amp;guce_referrer_sig=AQAAADaHTP_RHXARyCmd5c1Kdyr-ughPn__VFE7YLKbsS2j8-G4K9siKx9N_EiJ-AnK2pgmeHpGNpHRuAMAB_Tprh_aZUJJMu-P0bYPzrxE5RmUe7syVms4q4PxJxlJo4wHnIicOtxcqL880w3S4d_eXlxCPkMvv7rbaF1g8dqDLXDAr |access-date=July 6, 2025 |website=Yahoo Finance}}&lt;/ref&gt;

2025 жылдың үшінші тоқсанында CIBC түзетілген таза кірісі 2,1 миллиард канадалық долларды құрағанын хабарлады.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2025-08-28 |title=Canada's CIBC third-quarter profit rises on strength in capital markets unit |url=https://www.reuters.com/markets/us/canadas-cibc-third-quarter-profit-rises-strength-capital-markets-unit-2025-08-28/ |access-date=2025-09-06 |work=Reuters |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Canadian Imperial Bank of Commerce]]
[[Санат:Торонто қор биржасында листинг акциясы бар компаниялар]]
[[Санат:Нью-Йорк қор биржасында листинг акциясы бар компаниялар]]
[[Санат:Торонтода орналасқан қаржылық қызметтер компаниялары]]
[[Санат:S&amp;P/TSX 60]]
[[Санат:Канада банктері]]
[[Санат:Канада брендтері]]
[[Санат:1961 жылы құрылған банктер]]
[[Санат:Канада ипотекалық несие берушілері]]
[[Санат:1961 жыл Онтариода]]
[[Санат:Торонтода орналасқан компаниялар]]</text>
      <sha1>d233h2tph3t505xj3iin76gj8d2l6jr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>(1469) Линция</title>
    <ns>0</ns>
    <id>785110</id>
    <revision>
      <id>3643200</id>
      <timestamp>2026-08-16T16:37:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ерден Карсыбеков</username>
        <id>3744</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1469) Линция | symbol = | image =  | caption =  | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Карл Райнмут | discovered = 19.08.1938 | mp_name = | alt_names = 1938 QD, 1931 JD,&lt;br&gt;1933 SM&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, 1936 FC&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;,&lt;br&gt;1949 OP&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, 1955 ST,&lt;br&gt;1955 UB, A916 QD | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = &lt;ref&gt;[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools...</comment>
      <origin>3643200</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1836" sha1="hrbftrqv0h09z49aenljlswc9pb5pdt" xml:space="preserve">{{Infobox Planet
| minorplanet = yes
| width = 25em
| bgcolour = #D6D6D6
| name = (1469) Линция
| symbol =
| image = 
| caption = 
| discovery = yes
| discovery_ref =
| discoverer = Карл Райнмут
| discovered = 19.08.1938
| mp_name =
| alt_names = 1938 QD, 1931 JD,&lt;br&gt;1933 SM&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, 1936 FC&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;,&lt;br&gt;1949 OP&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, 1955 ST,&lt;br&gt;1955 UB, A916 QD
| mp_category = Негізгі белдеу
| orbit_ref = &lt;ref&gt;[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1469 JPL Small-Body Database]&lt;/ref&gt;
| epoch = 4.09.2017
| aphelion = 3,3312 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]]
| perihelion = 2,9148 а. б.
| semimajor = 3,1230 а. б.
| eccentricity = 0,0667
| period = 5,52 жыл
| avg_speed = 
| inclination = 13,398°
| asc_node = 188,96°
| mean_anomaly = 52,444°
| arg_perihelion = 207,33°
| satellites =
| physical_characteristics = yes
| dimensions = 54–75 шақырым
| mass =
| density =
| surface_grav =
| escape_velocity =
| sidereal_day =
| axial_tilt =
| pole_ecliptic_lat =
| pole_ecliptic_lon =
| albedo = 0,06±0,04
| temperatures=
| temp_name1 =
| mean_temp_1 =
| max_temp_1 =
| temp_name2 =
| max_temp_2 =  
| spectral_type = P
| abs_magnitude = 9,9}}
'''(1469) Линция''' — [[Негізгі белдеу]]дің арғы шетінде айналып жатқан [[астероид]].

Оны 1938 жылдың 19 тамызында [[Карл Вильгельм Райнмут]] [[Гейдельберг обсерваториясы]]нда ашты.

Аустриянің ең ірі қалаларының бірі [[Линц]]тің құрметіне аталды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Тағы қараңыз ==
* [[Астероидтар тізімі (1401—1500)]]
[[Санат:Астероидтар]]</text>
      <sha1>hrbftrqv0h09z49aenljlswc9pb5pdt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Potd/2026-08-17</title>
    <ns>10</ns>
    <id>785111</id>
    <revision>
      <id>3643207</id>
      <timestamp>2026-08-16T18:00:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <comment>[[commons:Template:Potd/2026-08-17|POTD 2026-08-17]]: filename only</comment>
      <origin>3643207</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="143" sha1="jcktew4fox1l7n63z8wk2wb8qo7heyd" xml:space="preserve">Haltern am See, Westruper Heide, Solitärbaum -- 2025 -- 8748.jpg&lt;noinclude&gt;[[Санат:Үлгілер:Тәулік суреті]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jcktew4fox1l7n63z8wk2wb8qo7heyd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Serikbai Zhansaya</title>
    <ns>3</ns>
    <id>785112</id>
    <revision>
      <id>3643208</id>
      <timestamp>2026-08-16T18:03:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3643208</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="323" sha1="0atytq4gbula3dj7qc5w165x45fxinb" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Serikbai Zhansaya}}

-- [[Қатысушы:GanS NIS|&lt;span style=&quot;text-shadow:gray 4px 4px 3px;&quot;&gt;&lt;font face=&quot;AR Cena&quot; color=&quot;black&quot;&gt;&lt;b&gt;Fани&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;]] ([[Қатысушы талқылауы:GanS NIS|талқылауы]]) 23:03, 2026 ж. тамыздың 16 (+05)</text>
      <sha1>0atytq4gbula3dj7qc5w165x45fxinb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Duration in years and days nts</title>
    <ns>10</ns>
    <id>785113</id>
    <revision>
      <id>3643227</id>
      <timestamp>2026-08-16T19:17:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: &lt;includeonly&gt;{{#ifeq: {{{disp|}}} | table | nowrap style=text-align:right {{!}} {{#time: j M Y | {{{1|}}} }} {{!!}} nowrap style=text-align:right {{!}} {{#if: {{{2|}}} | {{#time: j M Y | {{{2}}} }} | {{center|Living}} }} {{!!}} }}{{{{{♥|safesubst:}}}#invoke:age|age_generic|template=age_yd_nts}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;{{doc}}&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;[[Санат:Математикалық дата үлгілері]]&lt;/noinclude&gt;</comment>
      <origin>3643227</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="431" sha1="lazcuygisq23o9nqqwejnhjpd5fuu2s" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{#ifeq: {{{disp|}}} | table | nowrap style=text-align:right {{!}} {{#time: j M Y | {{{1|}}} }} {{!!}} nowrap style=text-align:right {{!}} {{#if: {{{2|}}} | {{#time: j M Y | {{{2}}} }} | {{center|Living}} }} {{!!}} }}{{{{{♥|safesubst:}}}#invoke:age|age_generic|template=age_yd_nts}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;{{doc}}&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;[[Санат:Математикалық дата үлгілері]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lazcuygisq23o9nqqwejnhjpd5fuu2s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Византиядағы оккультизм</title>
    <ns>0</ns>
    <id>785114</id>
    <revision>
      <id>3643248</id>
      <timestamp>2026-08-16T20:51:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coffee86</username>
        <id>27186</id>
      </contributor>
      <comment>«[[:ru:Special:Redirect/revision/154106222|Оккультизм в Византии]]» бетінен аударылып түзілді</comment>
      <origin>3643248</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="131832" sha1="282fcaxgy3euil89ewcxlfuazze8zva" xml:space="preserve">[[Сурет:Serpiente_alquimica.jpg|нобай| Феодора Пелеканоса алхимиялық трактатындағы Уроборостың бейнесі (1478 ж., ''[[Франция Ұлттық кітапханасы|Parisinus graecus]] 2327'')]]
'''Византиядағы оккультизм''' - [[Византия империясы|Византияда]] болған [[оккультизм]] теориялары мен тәжірибелерінің жиынтығы. Ең көп таралғандарына әртүрлі [[Магия|сиқырлы]] әдістер, табиғаттан тыс күштермен байланыс, [[тұмар]] жасау және бал ашу кірді. Батыс Еуропадағыдай, Византияда [[астрология]] мен [[алхимия]] дамыды. Сиқыршылық заңмен және шіркеу заңдарымен тыйым салынған, бірақ византиялықтардың күнделікті өмірінде сиқырдың әртүрлі түрлері қоғамның барлық деңгейлерінде кең таралған. Византиядағы сиқырды зерттеу мәдениеттану және [[ғылым тарихы]] аясында жүргізіледі.

Византия тарихының ғасырлар бойы «сиқыр» ұғымының мазмұндық мағынасы кейбір өзгерістерге ұшырады. Егер ерте кезеңде (IV-VIII ғасырлар) [[Антикалық дәуір|ежелгі дәуірден]] мұраға қалған сиқыршылық түрлері қолданыла берсе және бұрынғы дәстүрлерді [[Христиандық|христиан]] әлемінің шындығына бейімдеу орын алса, кейінгі дәуірде сиқыр прагматикалық тұрғыдан табиғаттан тыс күштердің көмегімен практикалық мақсаттарға жетуге мүмкіндік беретін әдістер жиынтығы ретінде қабылданды. Православие христиандары сиқырды зұлым күштер жіберген адастыру деп түсіндірді, бұл анық жалған, өйткені ол әлемдегі жалғыз күш көзі ретіндегі Құдайдың рөліне күмән келтіреді. Византиялықтардың көпшілігі доктриналық күрделіліктерге мән бермегендіктен, сиқыр құдайдың бақылауынан тыс және мәселенің моральдық жағын ескермей әрекет ету мүмкіндігін білдірді.

Грек астрологиялық және алхимиялық қолжазбаларының негізгі басылымдары 1930 және 1940 жылдары аяқталды. Византия оккультизмін зерттеу тұрғысынан жалпы теориялық еңбектер әлі пайда болған жоқ, бірақ жалпы тарихи немесе антропологиялық зерттеулер аясында жасалған бақылаулар мен оларда тұжырымдалған анықтамалар Византия үшін де жарамды деп саналады. Қазіргі уақытта оккультизм ғылымдарының барлық негізгі бөлімдері монографиялық қарастыруға ие болды; бірнеше мақалалар жинағы және көптеген жеке зерттеулер жарияланды.

== Тарихи даму ==

=== Грек-рим әлеміндегі сиқыр ===
[[Сурет:Homilies_of_Gregory_the_Theologian_gr._510,_f_332v.jpg|нобай|IX ғасырдағы Григорий теологының уағыздарынан алынған иллюстрацияда Әулие Кипр сиқырлы заттармен қоршалған пұтқа табынушы философ ретінде бейнеленген. Оның шоқыну рәсімі төменгі жағында бейнеленген{{Sfn|Walker|2015}}]]
Қазіргі орыс философы Ю. С. Обидинаның айтуынша, ежелгі гректердің сиқырлы әрекетінің негізгі ерекшеліктері оның жеке сипаты және өлгендердің жандарына бағытталғандығы болды. Құпиялылық оның қоғамдық ([[Полис (ежелгі қала)|полис]]) дін шеңберінен тыс жерде орналасуын, өлгендердің жын-перілерімен ({{Lang-grc|νεκυδαίμονες}} ) оларды белгілі бір әрекеттерге мәжбүрлеу мақсатын көздеді{{Sfn|Обидина|2019}}. Сиқыр [[Ежелгі грек мифологиясы|ежелгі грек мифологиясында]] бұрыннан бар - миф бойынша, [[Медея]] дәрі-дәрмектердің, сиқырлықтың және басқа да рәсімдердің көмегімен [[Аргонавтар|Аргонавт]] Джейсонға Алтын жүн алуға көмектескен. [[Платон]] дәстүрлі түрде сиқырға қарсы болған деп есептеледі, оны қоғамға қарсы әрекет деп айыптап, оны уландырумен салыстырды, бірақ оның «Диалогтар» кітабының сиқырлы сөздігін егжей-тегжейлі талдау күрделірек көріністі ашады{{Sfn|Papathanassiou|2020}}. Плиний ақсақал сиқырдың ойлап табылуын [[Парсылар|парсыларға]] жатқызды, бұл [[Ежелгі Рим|Ежелгі Римдегі]] сиқырлы тәжірибелердің маргиналдылығының көрсеткіші болуы мүмкін{{Sfn|Обидина|2019}}.

Византия оккультизмінің теориялық негізі ғаламды пневмаға толы тірі организм ретінде қарастырған стоиктердің космологиялық идеялары болды. Стоиктік пневма от пен ауадан тұрады. Пневманың сипаттамасы материяның байланысын және ғарыш бөліктері арасындағы өзара әрекеттесуді қамтамасыз ететін «кернеу» (kone grekshe: τόνος) болып табылады. Бұл бөліктер оқшау әрекет ете алмайды; олар тұтастай ғарышқа және басқа бөліктерге тәуелді. Хризиптің (б.з.б. 3 ғ.) сөзімен айтқанда, пневма «бәріне жанашыр». Осылайша, ғарыштың бір бөлігіндегі кез келген әрекет оның барлық басқа бөліктеріне әсер етеді. Ақырында, пневма адам денесіне еніп, ғарыштың барлық заттарына еніп, оның жаны болып табылатындай жанды қалыптастырады. Ғарыштық жанашырлық туралы стоиктік ілім неоплатонистердің көзқарастарына әсер етті, олар да Платонның Тимейдегі Димиургтің Әлемнің пайда болуындағы маңызы туралы мәлімдемелерінен бастау алды. Неоплатонистердің интерпретациясында симпатия стоиктердің пневмосы арқылы емес, материалды (жер және аспан сфераларын қоса) мен материалдық емес дүниелер арасындағы қандай да бір ұқсастық немесе ұқсастық арқылы қамтамасыз етілді. Байланыс асимметриялық деп түсінілді, яғни ақыл-оймен түсінілген дүние физикалық әсер ете алады, бірақ керісінше емес. Екінші жағынан, жердегі және аспан құбылыстары арасындағы қарым-қатынастарды орнатуға мүмкіндік беретін материалдық әлемнің бөліктері арасындағы симметриялық байланыс постулатылды. Неоплатонистер үшін маңызды мәтін болып табылатын «Халдей оракулдары» мәтініне сәйкес космологиялық шындықтың екі аспектісі бар: философиялық және магиялық. Олардың біріншісі иерархиялық түрде орналасады, оның негізінде құдайдың триадасы бар: трансцендентальды Әке, Демиург («Екінші ақыл») және Гекате («Күш»). Төмендегі деңгей - періштелер мен жындардың, жақсылық пен жамандықтың әртүрлі құрылымдары. Сиқырлы аспектіге жақсы жындарды шақыруға және өзіңізді жамандардан қорғауға болатын рәсімдер мен ережелер кіреді. Кейінірек неоплатонистер сиқырлық пен теургия аясында жындарды басқару немесе оларға әсер ету мүмкін болғанын түсіндіру үшін симпатия ұғымын қолданды.

[[Ежелгі Рим|Ежелгі Римде]] сиқыршылыққа «егінді сиқырлаған» немесе зұлым сиқырларды қолданғандарды өліммен қорқытқан Он екі кесте заңдарымен тыйым салынған. Біздің заманымызға дейінгі 81 жылы Сулланың тұсында улаушыларға қарсы заң ( Lex Cornelia Sullæ de sicariis et veneficis) махаббатқа арналған дәрі-дәрмектерді жасаушыларды қамтыды, мұндай дәрі-дәрмектерді де, дақылдарға зиян келтіруді де «у» деп жіктеді ({{Lang-la|venenum}}). II ғасырдағы Гайдан бастап ( ''Dig.'' 50.16.236), римдік заңгерлер жақсы мен жаман ''вененумды'' ажыратты. Келесі ғасырда Юлий Паулус махаббатты тудыратын немесе [[Аборт|түсік]] жасататын есірткілерді қолдануға тыйым салды, сонымен қатар онымен байланысты қылмыстарды тізімдеді: адам құрбандығы, махаббат сиқырлары, жалпы «сиқырлы өнер» және тиісті кітаптарға иелік ету. [[Константин I|Ұлы Константин]] (306-337) бұрынғы тыйымдарды қайта растап, жаман ауа райының алдын алу үшін медициналық сиқыр немесе дуа жасауда ешқандай қателік жоқ екенін түсіндірді. II Констанций (337–361) некромантияға және кінәсіз адамдардың өміріне қауіп төндіретін әрекеттерге қарсы заңдар шығарды. Кейінірек, сиқырлар ат жарыстарының нәтижесіне әсер ету үшін арнайы жасалған.

=== Ежелгі дәуірдегі сиқырға деген көзқарас ===
Британ тарихшысы Питер Браунның айтуынша, 4 ғасырда сиқырлы нанымдардың күшеюі кейінгі Рим империясының, әсіресе оның шығыс бөлігіндегі билеуші ​​таптың дағдарысы мен ыдырауының салдары болды. Бақсылық айыптаулардың саны белгісіздік кезеңдерінде артып, VI ғасырда саяси және әлеуметтік тұрақтылықтың қалпына келуімен, Юстиниан I тұсында (527–565) және Батыста «варвар патшалықтарының» пайда болуымен бірге азаяды. Сиқыршылықты «жеке қарым-қатынас пен сәтсіздік күйінің өнімі» деп атаған антрополог Эдвард Эванс-Причард тұжырымдамасына сүйене отырып, Браун сиқыршының орнын кейінгі антикварлық қоғамның екі қабатының түйіскен жерінде көреді: бір жағынан, шенеуніктердің және евнухтардың статикалық әлемі, ал екінші жағынан, әртүрлі мобильді әлеуметтік топтардан бастап христиан биландық топтарына дейін. Мұндай парадигмада сиқыршының «айыптаушысы» бір «бейненің» адамы болып табылады және оған әлемдегі белгілі бір жолдар ғана мүмкін; сиқырды жоққа шығара отырып, ол күштің қосымша көздерін жоққа шығарады. Сиқыршы, керісінше, екі жаққа қарап, олардың арасындағы тепе-теңдікті сақтайды. 4 ғасырдың ортасындағы императорлар тұсында (Констанс II, Валентин I және Валенс) жиі болған бақсылық қастандық жасаушыларды айыптау тек айыпталушының беделін түсіру ғана емес, сонымен бірге биліктің тұрақтылығын атап өту үшін де болды - ақыр соңында императордың тағдыры меннен шыққан зұлымдыққа байланысты емес. Дәстүрлі пұтқа табынушы ақсүйектердің позициясының тұрақсыздануы және оның христиандыққа қарсы тұруы байланысты қақтығыстарда сиқыршылық туралы айту ықтималдығын арттырды.

Христиан діні пұтқа табынушылық дәстүрінің сиқырға деген сақтығын да, күмәншілдігін де мұра етті. Сол кездегі барлық адамдар сияқты, алғашқы христиандар өмірдегі сәтсіздіктерді «жойқын ауру, бедеулік, дауыл немесе осыған ұқсас апат әкелетін» жындардың ісі деп санады. Алайда, [[Библия|Киелі кітап]] мұнда сенімді басшылық бермеді, ал теологтар тек бірнеше және бұлыңғыр нұсқауларға, мысалы, Гал. [https://ru.wikisource.org/wiki/Послание%20к%20Галатам#5:16 5:16-20], онда «тән істерінің» қатарына кіретін сиқыр айыпталған. Құдайдың құдіреті сиқыршының күшін тануға мүмкіндік бермеді, ал шіркеу мұндай адамды тек жындарды басқаруға немесе қарғыстарын жәбірленушіге бағыттауға қабілетті деп таныды. Ертедегі шіркеу әкелерінің ілімі әлемдегі жын-перілердің әрекетін [[Адам ата|Адамның]] күнәға батуы мен байланыстырды. [[Аврелий Августин|Августиннің]] айтуынша, күнәға батқандықтан, Құдай жын-перілердің «көпшілік алдында жазалаушы» болуына жол берді және адамзатты «жын-перілердің ойын алаңына» айналдырды{{Sfn|Brown|1970}}. Сөзсіз, сиқыр шайтанның күш-жігерінің жемісі болды, бірақ сиқыршының рөліне қатысты әртүрлі пікірлер болды - белсенді қатысудан бастап иллюзия жасауға дейін{{Sfn|Dickie|1995}}.
[[Категория:Википедия:Страницы с постфиксом в шаблоне Библия]]
Христиандық авторлар пұтқа табынушылық философиясының фатализміне қарсы тұра отырып, эллиндік астрология мен сәуегейлікті де сынға алды. 2 ғасырдағы аполог Татьян грек мифологиясының құдайларын «тағдырды ойлап тапқан» жындармен байланыстырды. Сондай-ақ, емшілер қолданатын дәрі-дәрмектің, шөптердің, тамырлардың, сүйектердің және сол сияқтылардың өздігінен тиімді емес, тек жын-шайтанның күшімен болатынын алға тартты. Тертуллиан сиқыр мен астрологияның өнертабысын құлаған періштелерге жатқызды, бірақ Бетлехем Жұлдызының пайда болуын түсіндіру үшін ол оккульттік пәндер әлемде Мәсіхтің туылуына дейін ғана тиімді болғанын мойындауға мәжбүр болды. Ориген мен неоплатонист Плотин жұлдыздар болашақ оқиғалардың себебі емес, тек олардың белгісі деп есептеді. Рим империясын христиандандырудың басталуы қоғамда магияға деген көзқарастың өзгеруіне әкелді. Ұлы Константиннің тұсында христиандық діни қызметкерлердің сиқыршылықпен айналысатыны туралы ақпарат алғаш рет пайда болды, бірақ олардың қаншалықты шындыққа жанасатынын және кейбір доктриналық қақтығыстардың көрінісі екенін айту қиын. 4 ғасырдағы ең танымал мысалдар - ариандық дау кезінде оның қарсыластарының Ұлы Афанасийге қарсы бақсылық жасады деп айыптауы, ал 5 ғасырда несториандыққа қарсы қақтығыс кезінде Эдессалық епископ Виллоус пен оның замандасы, Арабиядағы Антиохия епископы Софроний. Гагиографиялық әдебиеттерден біз бақсылықпен айыпталған төменгі діни басқарма өкілдері туралы білеміз. Цезарий Галлиядағы Арлесский және Мысырдағы Шенуте ауырған кезде діни қызметкерлерге емес, сиқыршыларға жүгінетіндерге қарсы уағыздады.

== Сиқыр және қоғам ==

=== Сиқырдың құқықтық мәртебесі ===
Христиан империясының өмір сүруінің алғашқы кезеңінде сиқыршылар мен көріпкелдерді заңмен қудалау бастамасы зайырлы билікке тиесілі болды. Бұл көзқарастың себептері толығымен анық емес және, шамасы, мұндай адамдардың сенімсіз екендігі туралы жалпы идеямен байланысты. Заңнамалық тыйымдар сериясының біріншісі 319-шы заң болды, ол бойынша Ұлы Константин күйіп-жану кезінде, тіпті достық деген сылтаумен де жеке үйлерге баруға тыйым салған. Дәл осы заң бойынша өзіне астролог шақырған адамды елден шығарып, мүлкін тәркілейміз деп қорқытқан. Бірнеше жылдан кейін Константин сиқырлы өнердің осы түрлерін анықтау арқылы сиқырға қарсы заңнаманы түсіндіруге шешім қабылдады. Оның субъектілері айналысуға рұқсат етілді. Лекс Корнелия көлемінен аурулар мен дақылдардан қолайсыз ауа райынан қорғау әдістері алынды. 357 жылы II Констанцийдің бірқатар заңдары семсермен өлім жазасына кесілген «әдетте «жемқорлық жіберушілер» (лат. malefici) деп аталатын халдейлерге, сиқыршыларға және басқаларға» қарсы бағытталған. 364 жылғы І Валентин жарлығы, ең алдымен, пұтқа табынушылық салт-жораларына, әндер мен жерлеу құрбандықтарына қарсы бағытталған. Сол император 371 жылы харуспистердің әрекеттерін, егер олар жаман салдарға әкеп соқпаса, оларды қылмыстан шығарды. Жалпы алғанда, IV ғасыр заңдары өздерінің сиқырлы әрекеттерімен мемлекеттің іргетасына қауіп төндірмейтін империяның қарапайым азаматтарына қатысты болмады. Кейіннен көріпкелдерге қарсы заңдар бірнеше рет жаңартылды, бірақ 438 кодификациясында астрологияны медициналық және ауылшаруашылық мақсаттарда пайдалану үшін ерекшеліктер жасалды. Бірқатар заңдар арқылы император Констанций II (337-361) Ежелгі Римде болған болжамдардың барлық түрлеріне тыйым салды. Кейіннен Византияда сиқырға қарсы жаңа зайырлы заңдар қабылданбады, ал одан кейінгі барлық заңдар жинақтары (Эклог, Эпанагог, Прохирон және Василики) тек 4 ғасырдағы заңдарды қайталады. Сирек ерекшелік император Лев VI-ның 65-ші новелласы болды, ол «ақ» сиқырға, яғни қорғаныс және көмекші амулеттер мен заклинаниелердің барлық түрлеріне ұзақ уақыт бойы төзімділікті жойды. Грек заңгер тарихшысы Спиридон Троянос пікірінше, Македония әулетінің заң шығарушылары өздерінің предшественниктеріне қарағанда бақсылық пен улану мәселесіне көбірек көңіл бөлді деп айтуға болады. Заңсыз сиқырлы әрекеттер үшін жаза өте ауыр болуы мүмкін. Патриарх Фотийдің протегесі Теодор Сантабарен (шамамен 919 ж.) император Василий I-нің ықыласына ие болу үшін сиқырлық қолданды деп айыпталған, қамшымен өлтірілді, қуылды және соқыр болды. 1160-шы жылдары император Мануэль I сарай қызметкерлері Сет Склерус пен Михаэль Сикидитаны зиянды сиқыршылық үшін айыптады: бірінші жағдайда қызды азғырғаны үшін, ал екіншісінде ауыр көріністер жібергені үшін.

4 ғасырдағы христиан шіркеуінің өз мүшелерінің сиқырлы әрекеттерімен айналысуы сиқырды шайтанның ісі деген сенімнен туындады. Ұлы Василийдің ережелері өздерінің махаббат сусындарымен байқаусызда өлімге әкелген әйелдерді қасақана өлтірушілерге теңеді; Олардың қатарында Кесария епископы түсік түсіруге арналған құралдарды өндірушілерді де қосты. Григорий Ниссалық сиқыршылар мен жын-перілердің қызметіне жүгінетіндерге христиан дінінен бас тартқандар ретінде қарауды, бірақ егер кінәлілер өздерінің не істеп жатқандарын білмегені анықталса, жұмсақтық танытуды ұсынды. Шіркеу канондары, кеңестердің шешімдеріне негізделген, ең алдымен, діни қызметкерлердің мінез-құлқына қатысты және Ұлы Василий мен Григорий Ниссаның қарапайым адамдарға арналған ережелеріне қарағанда біршама қатал болды. Никея кеңесінде (325 ж.) барлық оккультизмдер бидғат ретінде жіктелді, ал Лаодикея кеңесі оларды діни қызметкерлерге тыйым салды. Кейіннен канондық заң дамуын жалғастырды және Трулло Кеңесінің 61-ші каноны (692) ыдысты пайдаланып көріпкелдік пен көріпкелдікпен айналысатындар үшін алты жылдық тәубе белгіледі. Дәл осындай жаза «жүз көсемдер» (коне грекше: ἑκαντóνταρχος) үшін белгіленді, бұл Симеон Метафрасттың (10 ғ.) айтуы бойынша жындардың көсемдерін білдіреді, ал Теодор Балсамонның (12 ғ.) айтуы бойынша, «ежелгі уақытта басқа адамдар тұрған, бұл бұрынғыдан да жоғары болған. ең қарапайымды өздерінің арам істерімен алдап, жалған құдайлар ретінде құрметке ие болған ақыл-парасат». Сондай-ақ аю бағып, жүнін бойтұмар етіп сатқандар мен жыландарды кеудесіне тығып жүргендер де айтылды. Балсамон соңғысын афинган сектасымен сәйкестендіреді. Сотталған пұтқа табынушылықтардың арасында Трулло Кеңесінің әкелері де «бұлт аулаушылар, арбалар, қорғаныс бойтұмарларын жасаушылар мен сиқыршылар». Бальсамон өзінің түсіндірмесінде астрономия мен астрологияны ажыратпай айыптайды - шамасы, император Мануэль I Комненостың астрологияны қорғау әрекетіне жауап ретінде (1143-1180). Вальсамонның пікірінше, ерте заң шығару позициясынан айырмашылығы, тек қана сиқырға саналы түрде жүгінетіндер ауыр жазаға лайық, ал қарапайым адамдар жұмсақтыққа сене алады.

=== Сиқыршылар мен оккультистер ===
[[Сурет:San_Leone.JPG|оңға|нобай| Катанияның Әулие Леосы және Магус Гелиодор, Маттео Десидератоның суреті, 18 ғасырдың екінші жартысы]]
Ежелгі грек тілінде сиқырлы және медициналық тәжірибелерді, сондай-ақ олармен айналысатын адамдарды белгілейтін бірқатар өрнектер болған. Түрлі контексттерде “эподи” (kөne грекше: ἐπῳδή – “забыр”, “заклинание”), “goitea” (kөne грекше: γοητεία – “сиқырлық”, “сәттілік”) және “mageya” (kөneητεία) және “mageya” (kөneίmag) (kөneίma) сөздерінен жасалған сөздер. «Фармакея» (коне грекше: φαρμακεία) сөзінің кең ауқымды мағыналары болды, ол дәрілік және улы шөптерді жинау, дәрі-дәрмек, қышқыл және уларды дайындау дегенді білдіреді, оны дәрігерлер де, сиқыршылар да қолданған. Кейінгі архаикалық дәуірден белгілі «гоистердің» («сиқыршылар», көне грекше: γόης) қызметі өлгендерді тыныштандыру немесе оларға көмек көрсету үшін олармен сөйлесуден тұрды. Бұл түсінік 10 ғасырдағы «Үкім» энциклопедиясымен расталған «гон» (kone grekshe: γον) « жоқтау айту», «жоқтау» етістігінің этимологиясынан туындайды. «Маги» (kone грекше: μάγοι) термині ирандық екені анық, бірақ ол гректерге біздің эрамызға дейінгі 6 ғасырдың ортасында қалай нақты белгілі болды, толық анық емес. Қолда бар дереккөздерге сүйене отырып, христиандық империяда сиқыр цирк балуандары, күймешілер, музыканттар және ойын-сауық индустриясының басқа қызметкерлері арасында пайда болды деп айтуға болады. Византиядағы сиқыр әдетте төменгі таптардың, негізінен әйелдердің, кемпірлердің және жезөкшелердің әрекеті ретінде танымал болды. Византия магиясын зерттеу көбінесе африкалық занд халқының оккульттік тәжірибесін зерттеген британдық антрополог Эдвард Эванс-Причардтың тұжырымдамаларына сілтеме жасайды. Оның терминологиясы бойынша, магия деп белгілі бір практикалық мақсаттарға кейіннен қол жеткізу үшін табиғаттан тыс күштерді бақылауды орнату мақсатында әдет-ғұрыптарды орындайтын тиісті түрде дайындалған адамның этикалық бейтарап әрекеті түсініледі. Қазіргі батыс тілдерінде дерлік синоним болып табылатын «сиқырлық» (агылш. сиқырлық) және «магия» (agylsh. сиқырлық) терминдері зендалар арасында әртүрлі мағынаға ие - сиқыршылар өздерінің мақсаттарына сиқырды қолдану арқылы жетеді, ал сиқыршылар немесе бақсылар сиқырды қажет етпейді, өйткені оларда туа біткен тылсым күш бар. Мұндай парадигмада, Р.Гринфилд атап өткендей, византиялық магия толығымен дерлік «сиқыр» санатына жатады. From the point of view of word usage, general concepts (μαγεία, γοητεία) had negative connotations and were used mainly by Christian doctrinalists, while ordinary people who resorted to magic usually spoke about its specific types with appropriate designations, or in general as “art” (ἠ τέχνη) or “practice” (ἠ πραγματεία). Осыған ұқсас көзқарасты «Византиядағы оккульттік ғылымдар» (2006) ұжымдық монографиясының редакторлары Пол Магдалино және Мария Мавруди бөліседі. Олардың пікірінше, «сиқыр» ұғымы бастапқыда теріс коннотацияларды білдіреді, бұл шынайы дінді Басқаға ауыстыратын нәрсе ретінде түсініледі, жындарға механикалық табыну арқылы құдайдың билігін тартып алу әрекеті, діни адамдарға еліктейтін, бірақ өз ортасында рәсімдермен. Мұндай парадигмада «сиқырды» ұстанушылар негізінен «мас емшілер» мен жезөкшелер болып табылады, бұл тұжырымдаманы қоғамның жоғары білімді қабаттарының қызметіне таратуды қиындатады. Тиісінше, Магдалино мен Мавроди «оккульттік ғылымдар» туралы айтуды дұрыс деп санайды.

Шығыс тілдерінде Мәсіхтің, Құдайдың Анасы мен әулиелердің шақыруларымен астасып жатқан жұмбақ сөздердің айтылуы тіпті шіркеу иерархтары мен үкімет шенеуніктерінің беделі мен саяси ықпалын арттыруға көмектесуі мүмкін. Патриарх Иоанн Грамматика (837-843), оны замандастары Ескі өсиет сиқыршылары Яннес пен Иамвреспен салыстырды, мүмкін оның жауларының күш-жігерінің арқасында сиқыршы ретінде беделге ие болды. П.Магдалино бұл қайнар көзге қатысты саяси күрес пен үгіт-насихаттың элементін көреді, бұл кезде икондарға табыну жеңісінен кейін саяси қарсыластар тыйым салынған оккульттік әрекеттерді ұстануға жатқызылды. Феофанның мұрагері Иоанн Грамматиктің айтуынша, патриархалды тағын иконоклас император Теофилден тәрелкеде сиқырлық пен көріпкелдік арқылы жасаған болжамдары үшін алған. Дәл сол дереккөз оның ағасы Арсавирдің жертөлесінде патриархтың өлілерді шақырып, оргиялар өткізетін «зұлым ұя» орнатқанын хабарлайды[8]. Майкл Пселлус егде жастағы императрица Зоя жүгінген белгішенің көмегімен сәуегейлік туралы баяндайды - ол болашақты белгішеде бейнеленген Христостың бет әлпетін өзгерту арқылы таныды. Пселлдің өзі ерте мистикалық дәстүрді сақтауда үлкен рөл атқарды, 11 ғасырда ұмыт болған бірқатар мәтіндерді айналымға қайта енгізді - Корпус Герметикум, Секст Юлий Африканның Кестесі, Проклдің Де арте иератикасы және Халдей Ораклестері. Пселлус Проклдың Oracles туралы түсініктемелерін мұқият зерттеп, өз пікірін қалдырды. «Хронографияда» ол өзінің жаратылыстану ғылымдарынан «жоғары философияға», логика мен риторикадан «теңдесі жоқ Проклге» дейінгі жолын егжей-тегжейлі сипаттады.

Ғажайыптарды сипаттау Византия әдебиетінде маңызды орын алады, оқырман алдында олардың қайнар көзі, құдайлық немесе шайтандық туралы сұрақ қояды. Әулие-әмбиелер жасайтын типтік кереметтерге емшілік, уақыт пен кеңістікте саяхаттау, азық-түлікті көбейту, табиғи апаттардың алдын алу, жабайы жануарларды қолға үйрету, табиғаттан тыс төзімділік таныту жатады. Ғажайыптар жасау қабілеті тек қасиетті ерлер мен әйелдерге ғана тиесілі болған жоқ және дүниедегі жын-перілердің әртүрлі көріністері ұқсас формада болуы мүмкін. Византиялықтардың бидғатқа және зұлымдық күштерінің көмегіне негізделген кереметтерге деген сақтық қарым-қатынасы Анна Комненаның Василий Богомиль туралы әңгімесінен көрінеді. Византиялықтар жанды шайтанға сату мүмкіндігі туралы білді - дәстүр бойынша Катанияның Әулие Леосының қарсыласы (8 ғ.), сиқыршы Илиодорус өзінің сиқырлық күшін осылай алды. Life of Saint Leo хабарлағандай, Гелиодор көптеген әсерлі кереметтер жасады, бірақ олардың барлығы оның жеке пайдасына бағытталған. Хагиографияның тағы бір кең тараған тақырыбы әулиелердің сиқыршылар жасаған зұлымдық сиқырларына, көбінесе махаббатқа қарсы тұруы болды. Жалпы, Александр Кажданның байқауы бойынша, қасиетсіз сиқыр, әдетте, өлімге, абдырауға және нәпсіқұмарлыққа әкеліп соқтырса да, әулиелердің кереметтері жасампаздық және өмір беретін сипатта болғанымен, олардың арасына нақты шекара қою мүмкін емес. Тарихшы Никетас Чониатс сияқты білімді византиялықтар «ғажайып жұмысшыларға» айтарлықтай күмәнмен қарады, бірақ олардың шындықты өзгерту және болашақты көру қабілеті бар екенін жоққа шығармады.

Кейінгі Византия қоғамындағы оккультизмнің орнын сипаттау қиын, себебі палеолог кезеңінің әдебиеті толық сақталғанымен, сол кездегі авторлардың көпшілігі оккультизм тәжірибелерін мазақ етуге немесе жоққа шығаруға тырысты, оларды төменгі таптардың кәсібі ретінде көрсетті{{Sfn|Greenfield|1995}}. Әртүрлі баяндау көздерінен басқа, патриархалдық соттардан алынған хаттамалардың айтарлықтай саны сақталған, онда тәжірибелі сиқыршылар мен олардың клиенттерінің істері қаралған, бұл бізге византиялықтардың бір бөлігі сиқырдың тиімділігіне сенгенін және оны қолөнер деп санағанын айтуға мүмкіндік береді{{Sfn|Greenfield|1995}}.

== Византия демонологиясы ==

=== Жын-перілердің табиғаты ===
[[Сурет:Byzantine_-_Amuletic_Armband_with_Holy_Rider,_Saints,_and_Magical_Symbols_-_Walters_542657.jpg|оңға|нобай| V-VII ғасырларда «Қасиетті атты адам» бейнеленген тұмарлар өте кең таралған. Әдетте атты адам [[Сүлеймен пайғамбар|Сүлейменмен]], сирек Парфияның Әулие Сисиннийімен байланыстырылатын{{Sfn|Kazhdan|1991}}. Уолтерс мұражайының коллекциясынан алынған VI ғасырдағы қола білезік]]
Византиялықтар [[Жын|жын-перілер]] аурулардың көзі деп сенген. Ежелгі мысырлықтардың, [[Вавилон|вавилондықтардың]] және еврейлердің идеяларына негізделген олардың дамыған демонологиясына сәйкес, әрбір ауруды өзіндік жын тудырған. Осылайша, от жындары жоғары [[Қызба|қызбаға]], ауа жындары қысқа мерзімді қызбаға, су жындары үш күндік қызбаға, ал ай астындағы жын-перілер төрт күндік қызбаға себеп болды{{Sfn|Vakaloudi|2000}}. Дененің жеке бөліктері мен бастапқыда мысырлықтар арасында уақыт құдайлары ретінде қызмет еткен және кейінірек халдей астрологиясындағы [[зодиак]] шеңберінің бөліктерімен байланысты болған 36 деканов  бірі арасындағы туыстық ерекше маңызды болды. Декандарға дененің әртүрлі бөліктері және олардың функциялары тағайындалды. Сол сияқты  біздің эрамыздың бірінші мыңжылдығынан шыққан белгісіз мәтін болып табылатын Завещание Соломона, зодиак белгілерімен және дене мүшелерімен байланысты 36 рух туралы айтады. Осылайша, ауруларды емдеуде дәрігерлер ішінара жын шығарушылар рөлін атқарды{{Sfn|Vakaloudi|2000}}.

Батыс Еуропадан айырмашылығы, Шығыс христиан діні шайтанға аз көңіл бөлді. Ол туралы негізгі ой-пікірлер ерте патристика кезеңінде қалыптасып, шайтанның құдайдың жаратылысы, періштелермен бірге жақсылық үшін жаратылған, бірақ мақтан тұтып, құлағанына дейін қайнаған. Ібіліс өзінің жындарымен бірге адамдарды Құдайдан қайтаруға тырысады, олардың азаптары мен жаман істеріне қуанады. Періштелік иерархияны сипаттаған 6 ғасырдағы сириялық теолог Псевдо-Дионисий Ареопагит, диаболикалық иерархияға бірдей мән бермеді, бірақ оның жүйесі Батыста қабылданып, дамыды, онда шайтан ең жоғары періштелік тәртіппен, серафиммен салыстырылды. Псевдо-Дионисийдің теозының мистикалық концепциясында Құдайдан әмбебап шығу себеп және оған ұмтылу, жындардың табиғаты туралы сұрақ туындайды. Дінтанушының пікірінше, жындар өзінің табиғаты бойынша емес, өз еркіне негізделген зұлымдық болып табылады, бұл бастапқы жақсы табиғатты бұрмалайды. Өзінің азғындығынан басқа жаратылыстарға қарағанда Алладан алыстап кеткен шайтанға да солай. Құдайдан толығымен бөлінген, бірақ соған қарамастан Шайтан өз жолымен Құдайға «қызмет етеді» Максимус Конфессорда (қ. 662). Жындар Джон Климакс жүйесінде маңызды орын алады, адамның рухани жетілуіне кедергілер жасайды. Шығыстың ең ықпалды теологтарының бірі Иоанн Дамаск (б.ж. 750 ж.) дуалистік адасушылықпен күресу үшін өзінен бұрынғылардың демонологиялық көзқарастарын жинақтап берді. Оның ойынша, зұлымдық, жақсылықтың жоқтығы бола отырып, өз болмысына ие емес, сондықтан шайтан туралы оны табиғатынан зұлым деп айтуға болмайды. Жындар өздерінің қасиеттері бойынша періштелерге ұқсайды, яғни олар тәнсіз, затсыз және ақыл-оймен танылады, яғни оларды рухтармен тануға болады.

Византияның шайтан мен жын-перілер туралы көзқарастарының одан әрі дамуы XI ғасырдағы философ Михаил Пселлостың еңбектерінде көрініс тапқан. Пселлге жатқызылған «Жындардың әрекеттері туралы» трактатына сәйкес [2-түсініктеме], құлаған тіршілік иелері алты түрге бөлінеді: эфирде мекендейтін ең жоғары отты жын-перілер «лелиуриядан» (''λελιούρια'') бастап, [[Жаһаннам|тозақтың]] түбінде мекендейтін соқыр, жарықты жек көретін «мизофайға» (''μισοφάες'') дейін. Жындардың қай жерде тұратынына байланысты қабілеттері бар және олар шайтанмен бірге адамдардың құтқарылуына жол бермеу үшін оларға қарсы қастандық жасайды. Олар барлық жерде молшылықта кездеседі, адамның сезімдері мен ақыл-ойына әсер етеді. Жындардың өздері де ақылға ие, бірақ төменгі деңгейдегі жындардың ақылы жануар сияқты, олардың [[Еркін ерік|ерік-жігері]] жоқ және олар [[Инстинкт|инстинкттердің жетегінде]] жүреді. Олар заттарда немесе адамдарда өмір сүре алады, және мұндай жағдайларды аурулармен шатастыруға болады. Жындарды Исаның атымен, айқыш белгісімен, әулиелерді шақырумен, Інжілді оқумен, қасиетті сумен немесе маймен, жәдігерлермен, мойындаумен немесе қасиетті адамның қолын қоюымен жеңуге болады. Пселладағы шайтанның өзі жын-перілік дәрежелердің таксономиясынан тыс{{Sfn|Russell|1986}}.

Сүлейменнің өсиетіне сәйкес, жын-перілер еркек немесе әйел болуы мүмкін, бірақ бұл бөліну жынысқа байланысты емес, өйткені жын-перілердің денелері қарапайым, тек табиғаттан тыс тіршілік иесі қабылдаған форманы сипаттайды. Жын-пері Обизуфь деген атпен «Өсиетте» аталады, онда ол нәрестелерді өлтіру мен оларға зиян келтірудегі үздіксіз белсенділігімен танымал. Осыған ұқсас жын туралы жалған Пселлус та айтады{{Sfn|Greenfield|1988}}. Австриялық тарихшы Альфонс Барб  еврей және классикалық грек мифологиясындағы, сондай-ақ қазіргі еуропалық фольклордағы Обизуфи бейнесінің шығу тегін Месопотамия жындары Ламашту, Лилит және жын-пері анасы Тиаматтан іздеді. Грек әдебиетінде әйел жын алғаш рет Сапфода Гелло деген атпен кездеседі{{Sfn|Spier|1993}}. Христиан және Византия авторлары бала жейтін ламияларды айтады, ал Византия дәуірінің соңында ''λάμια'' сөзінен шыққан сөздер қатты аштық деген мағынаны білдірген{{Sfn|Patera|2014}}.

=== Адамдарға қарсы жын-перілердің әрекеті ===
Византиялықтар жындардың адамдардың өздеріне немесе олардың билігіндегі адам делдалдары арқылы зиян келтіруге қабілетті екеніне сенімді болды. Мұндай әрекеттің мысалы ретінде Киелі кітаптағы Әйүптің тағдыры, сондай-ақ көптеген өмірлік оқиғалар болды. Жындар заттарды қозғалтып, тас лақтырады, түрлі дыбыстар шығарады деп есептелді. Жындардың әсерінен, өмірде айтылғандай, монах өзінің саяхатшысын құлдыққа сатып, жас жігіт тақуа әйелді зорлауы мүмкін, ал балалар өздерінің құрдасына, болашақ әулиеге тас лақтыруы мүмкін. Жындардың қаруы Александриялық Афанасийдің айтуынша, дұға кезінде Әулие Энтониді қуған гиеналар сияқты жануарлар болуы мүмкін. Ақырында, жындар жіберген аян өлімге әкелетін апатқа әкелуі мүмкін - баспалдақтан, жартастан немесе аттан құлау. Өз мақсаттарына жету үшін жындар, дәстүр бойынша, әртүрлі формада болуы мүмкін. Апостол Пауыл «Шайтанның өзі жарық періштесі болып кейіптейтінін» ескертті (Қор. 2-хат 11:14) және мұндай метаморфоз көбінесе кейінгі хагиографияда кездеседі. Монахтарды азғыру үшін жындар жиі әйел кейпіне енген. Олардың эфиопиялықтарға немесе негроид нәсілінің басқа өкілдеріне, монахтарға, сарбаздарға, ұлдарға немесе қарттарға айналуы да сипатталған. Жануарлар кейпіне енген жындар жылан немесе айдаһар ретінде көрінуді жөн көрді.

Жын-перілердің билігінде ({{Lang-grc|δαιμονίζω, κατέχω, ἑνοικέω}}) ішіне енген жынның әсерінен физикалық немесе психикалық күйі өзгерген адамның күйі түсінілді. Шын мәнінде, мұндай түсіндірме қабылданған мінез-құлық нормаларынан кез келген ауытқуды түсіндіру үшін пайдаланылуы мүмкін және тек [[Ақылсыздық|ессіздік]] немесе [[Қояншық|эпилепсия]] сияқты маңызды ауытқуларды ғана емес, сонымен қатар [[Ашушаңдық|ашуды]], [[Маскүнемдік|алкоголизмді]] немесе жыныстық азғындықты да қамтыды. Дегенмен, Жаңа Өсиеттегі Гадара жын-перілерінің сауығуы туралы әңгімеге байланысты әртүрлі психикалық аурулар көбінесе иеленудің белгісі болып саналды. Жындардың әсеріне [[Ай кезбелік|ұйқымен жүру]] кірді, яғни [[Ай Фазасы|айдың белгілі бір фазаларында]] жынның жәбірленушінің денесіне оралуының әсерінен адамның әрекеттерін жасауы деп түсінілді. Григорий Паламас эпилепсиялық ұстамалардың бірнеше сипаттамасын береді, оларды ұстаумен байланыстырады. Бұл күйде жеке кінә сезімі болмағандықтан, жын-перілерге деген көзқарас айыптаудан гөрі мейірімдірек болды, ал XII ғасырдағы заңгер Теодор Бальсамон кейбір адал емес адамдардың қайырымды жандардан көмек алу үмітімен есінен адасқан болып көрінгенін айтады{{Sfn|Greenfield|1988}}.

Адамға жын-перілердің әсер етуінің тағы бір жолы құмарлықтар деп саналды. Олардың классикалық философияға негізделген тұжырымдамасы кейбір жағынан иеленуге ұқсас [3-пікір] және теріс [[Коннотация|мағына]] беретін эмоцияларға қатысты. Кейінгі кезеңде құмарлықтар іс жүзінде күнәлармен теңестірілді, өйткені олар бейқам және ойлы өмір сүруге кедергі келтірді. Біртіндеп құмарлықтарға байланысты эмоциялар тізімі кеңейіп, иерархиялық формаға ие болды және каталогқа енгізілді. Православиелік дәстүрде жын-перілер адам жанындағы күнәлі ойларды ояту үшін құмарлықтарды пайдаланады деп есептелген. Максимус мойындаушы жазғандай{{Sfn|Greenfield|1988}}.{{начало цитаты}}
От лежащих в душе страстей демоны заимствуют поводы воздвигать в нас страстные помыслы. Потом, ими поборая ум, понуждают его снизойти к соизволению на грех; победив его в этом, вводят его во грех мысленный; а по совершении сего, как пленника, ведут его на самое дело греховное. После сего, наконец, чрез помыслы сделав душу запустелою, отходят вместе с оными. Остается только в уме идол (мысленный образ) греха, о котором говорит Господь: ''егда убо узрите мерзость запустения, стоящу на месте святе'' ({{Библия|Мф|24:15}}). Читающий да разумеет, что место святое и храм Божий есть ум человеческий, в коем демоны, опустошив душу страстными помыслами, поставили идола греховного.
{{конец цитаты|источник=[[Максим Исповедник]], «Главы о любви», II.31}}

Жанымызда жатқан құмарлықтардан жындар бізде құмарлық ойларды тудыратын себептерді алады. Сосын оларды ақылды жеңу үшін пайдалана отырып, олар оны күнәға мойынсұнуға мәжбүрлейді; Оны жеңіп, олар оны ақыл-ойдың күнәсіне апарды; және бұл орындалғаннан кейін олар оны өте күнәкар істің тұтқыны ретінде жетелейді. Осыдан кейін, ақырында, ойлар арқылы жанды қаңыратып, олармен бірге кетеді. Жаратқан Ие айтатын санада күнәнің пұт (психикалық бейнесі) ғана қалады: қаңырап бос қалған жексұрын нәрсені көргенде, мен киелі жерде тұрамын (Матай 24:15). Оқырман түсінсін, Құдайдың киелі орны мен ғибадатханасы адамның ақыл-ойы, оған жын-перілер жанын құмартқан ойларымен жаралап, күнә пұтын орнатқан.

— Максим Конфессор, «Махаббат туралы тараулар», II.31

Әділ адамдарды жаман істерге бағыттаумен және тақуалық өмірге кедергі келтірумен қатар, жын-перілердің қызметінің маңызды аспектісі олардың сиқырлы және бал ашу әрекеттерін жасауы болып саналды. Өз кезегінде, әртүрлі теорияларға сәйкес, жын-перілер Құдайдан адамдардың сенімін сынау үшін осы мүмкіндікті алды немесе бұл жай ғана олардың алдауын білдірді. Шіркеу жындардың шынайы болжамдарды айту қабілетін жоққа шығарды{{Sfn|Greenfield|1988}}.

== Оккультизмнің формалары ==

=== Апотропиялық сиқыр ===

==== Жаман көз және қарғыс ====
[[Сурет:Byzantine_-_Amuletic_Pendant_-_Walters_542653.jpg|оңға|нобай| Уолтерс мұражайының коллекциясынан алынған көз тиюден қорғайтын византиялық тұмар, V ғасыр]]
Жаман көз (грек тілінде: βασκανία, грек тілінде: φθόνος, лат. invidia, лат. fascinatio) көреалмаушылықтың көзі жәбірленушіге зиян келтіру қабілеті бар зұлым күштің белгілі бір ағындарын шығаруға қабілетті деген сенім ретінде түсінілді. Жаман көзге байланысты қорқыныштардың нақты бағыты болмады және негізінен сәттіліктен айырылу мүмкіндігіне шоғырланды [comm. 4]. Жаман көзге сенудің ең алғашқы белгілері біздің дәуірімізге дейінгі бірінші мыңжылдықтағы ежелгі Египет ағаш тақталарында кездеседі. Сехметтің жебелерімен, Исис пен Хорустың қарғысымен көре алмаушылықпен қорқыту. Ежелгі пұтқа табынушылықта жаман көз идеясы оны ұтымды етуге тырысқан көптеген жақтаушыларға ие болды. Көздің физикалық байланыссыз мұндай әсерді қалай көрсете алатынын түсіндірудің бірнеше тәсілдері ұсынылды. Ең көп таралған тәсіл бұл қиындықты елемеу, оны маңызды емес немесе тіпті жоқ деп қарау, яғни шын мәнінде байланыс болғанын дәлелдеу болды. Соңғы көзқарасты Плутарх ұстанды, ол өзінің «De invidia et odio» трактатында зұлым адамның көзінен Демокрит бөлшектерін шығаруды ұсынды. Бірнеше жаратылыстану жинақтарының бөлігі ретінде Плутархтың теориясы сиқырға басқаша күмәнмен қарайтындар арасында да кең тарады. Жалпы алғанда, адамның байлығы жаман көзбен бүлінуі мүмкін деген пікір кең тараған, тіпті мәселенің философиялық жағын меңгермеген алғашқы шіркеу әкелері де бұл құбылыстың бар екенін жоққа шығарған жоқ. Бұл ырымға қатысты шіркеудің ұстанымы екіұшты болды: теологтар адамдар үшін мұндай мүмкіндіктерді мойындай алмады, бірақ қызғаныш адам қандай да бір жолмен зұлым күштердің құралына айналатынын мойындауға дайын болды. Бұл көзқарас Ұлы Василийдің «Қызғаныш туралы» (грек тілінде: Περὶ φθόνου) сүйіспеншілігінде толық көрсетілген: қызғанышпен қараған адамдар «бір көзқараспен зиян келтіреді, осылайша олардың қызғанышпен қараған кезде күшті денелері, бар сұлулығымен гүлдене бастайды, жастықта, кенеттен, жастық шақтағыдай. Қызғаныш көздерден жойқын, зиянды, жойқын ағын төгіліп жатыр», - деп кәдімгі халық ертегілері мен кемпірлер деп атайды. Оның ойынша, «жақсылықты жек көретіндер – жындар адамдардан жындарға тән ерік-жігерді байқаса, оларды өз ниеттері үшін пайдалану үшін барлық шараларды қолданады; неге көреалмаушылықтың көзі өз еркіне қызмет етеді». Ұлы Василийдің Плутарх шығармаларымен танысуы белгілі, ал пұтқа табынушы философтардың пікірлеріне жеккөрінішті көзқарас каппадокиялықтарға тән. Адам көзінің мүмкіндіктеріне скептикалық көзқарас Джон Хризостомның Мэтт туралы түсіндірмелерінде кездеседі. 20:15 [ком. 5] және Галатиялықтардың бірінші тарауы. βασκανία деген сенім кең тараған Сирияда сириялық Ефрем зұлымдықтың бейнесі, жақсыларды жек көретін және қудалайтын «жаман көзі» бар адам туралы айтқан.

Көзге деген сенім Византия қоғамының барлық таптарында, соның ішінде байлар мен білімділерде де болды. Мозаикалық едендерде үйден қызғаныш пен бақытсыздықты болдырмауға арналған жазулар бар. Қызғаныштың көркемдік бейнесі қауіпті тіршілік иелерімен қоршалған [[Итифаллический|итифалдық]] (тік жыныс мүшесімен бейнеленген) жас жігіт болды{{Sfn|Vakaloudi|2000}}. Жаңа туған нәрестелер үшін қауіп төнді, Пселл оны қанатты кемпір деп сипаттаған әйел бейнесіндегі Гелло жыны{{Sfn|Papathanassiou|2020}}. Жүктілік кезінде және жаңа туған нәрестелерде әйелдерді көз тиюден қорғау үшін ежелгі грек тілінде «гистерлер» (жатырдан {{Lang-grc|ὑστέρα}} ) - бірнеше (әдетте 7 немесе 12) жылан әртүрлі бағытта шашыраңқы жүз бейнесі бар әртүрлі материалдардан жасалған [[Тұмар|тұмарлар]] ''(Тұмарларды қараңыз)'' . Әдетте, оларға белгілі бір сиқырлы формула қолданылған, ал оларды кию рәсімдік әрекеттермен және нақты дұғалармен қатар жүрді{{Sfn|Spier|1993}}{{Sfn|Барабанов|2003}}.

==== Тұмарлар ====
[[Сурет:Bronze_amulet_pendant._Byzantine,_10th-12th_century.jpg|нобай| Истера, X-XII ғасырлардағы  тұмардағы «блуждающей матки» жекешелендірілген бейнесі]]
Византиялықтар жындарды қуып жіберу үшін әртүрлі апотропиялық құралдарды қолданды: тұмарлар, крест белгілері, Мәсіхтің есімінің жазылуы немесе басқа да тиімді сиқырлы формулалар. Сирияда есіктердің үстіндегі жазулардың ерекше алуан түрлілігі байқалады. Төртінші ғасырда өмір сүрген сириялық теолог Ефраим сириялық әйелдердің жиі сиқыршылардың қызметіне жүгінгенін хабарлайды. Сирин өзінің естеліктерінің бірінде христиан діни қызметкерлері мен сиқыршылар арасындағы рәсімді орындау құқығы үшін бәсекелестік туралы айтады{{Sfn|Vakaloudi|2000}}. Тұмарлар IV-VIII ғасырларда қоғамның төменгі таптары арасында кең таралған{{Sfn|Kazhdan|1991}}.

Ерте Византия кезеңінде амулеттер көптеген атаулармен белгілі болды - ''φυλακτήρια'', ''περίαπτα'' немесе ''περιάμματα'' . Олардың мақсаты тек көзден ғана емес, сонымен қатар жын-перілердің адамдарға жіберген барлық басқа бақытсыздықтарынан: аурудан, жарақаттанудан, иеліктен, жаман әсерден және тіпті өлімнен де құтылу болды. Ежелгі заманда тұмарларды діни қызметкерлер, астрологтар және басқа да данышпандар мен керемет жасаушылар әртүрлі табиғи материалдардан жасаған. Тұмарларға тиісті жазулар (эподтар) ойылып жазылған. VI ғасырдағы Византия дәрігері Александр Траллес пациенттеріне [[Подагра|подаграны]] емдеу үшін [[Гомер|Гомердің]] өлеңдерінің бірі жазылған алтын дискіні (''πέταλον'') және асқазан шаншуынан [[Геракл|Геркулестің]] [[Немей арыстаны|немей арыстанын]] өлтіргені туралы ойып жазылған [[яшма]] сақинасын тағуды ұсынды. Эпод Айдың Таразы немесе Арыстан белгісінен өткен кезде жазылуы керек еді, әйтпесе тұмар емдік күшке ие болмас еді. Жалпы, апотроптық сиқыр теориясы бойынша, ең тиімдісі [[Шаян (шоқжұлдыз)|Рак]] белгісімен жасалған тұмарлар болды {{Sfn|Vakaloudi|2000}} . Яһудилердің қасиетті есімдері жазылған жазулар, 90-шы Забурдың алғашқы жолдары немесе Трисагион дұғасы тиімді деп саналды{{Sfn|Kazhdan|1991}}.

Тұмарлардың кейбір иконографиялық түрлері әртүрлі демонологиялық идеялар мен аңыздарды біріктіретін ежелгі дәстүрлерге жатады. Сәждедегі әйелдің бейнесін соққан «қасиетті салт аттының» бейнелері балалар мен жүкті әйелдерді жұқтыратын әйел жынның бар екендігі туралы нанымдармен байланысты. Тұмарлардағы жынның аты әдетте көрсетілмейді; жын күрескері әртүрлі кейіпкерлермен, соның ішінде Әулие Сисинниуспен, Сүлейменмен, Арлаф періштемен немесе бас періштелердің бірімен сәйкестендіріледі. Жылан тәрізді 7 немесе 12 сәулесі бар әйел басы бейнеленген амулеттерге қатысты бірнеше ғасырлар бойы пікірталастар болды. 16 ғасырда Пирро Лигорио оларды Медузаны бейнелейді деп ұсынды, бірақ бұл сәйкестендіру қазір қате деп танылды. Орыс және кеңестік тарихнамада жылан амулеттері жатырдың және құрсақ қуысының ауруларымен байланысты болды. Сондай-ақ олар Хнубистің грек-египеттік символизміне қайта оралып, 9 ғасырдан бастап ерекше танымалдыққа ие болды деп болжануда. Тұмар ретінде тастың көптеген түрлері пайдаланылды. Бүркіт көзі жүкті әйелдерді қорғауға арналған амулет ретінде әсіресе танымал болды; «Киранидтер» оның басқа да қасиеттері туралы баяндайды.

Тұмарды қолдану мақсаты оны жасауға арналған материалды және денеге қолданылатын орынды анықтады. Эподаларды папирус таспаларына жазу дәстүрі Египеттен алынған болса керек. Сылақ ретінде пергамент бөліктерін пайдалануға болады; олардың осы сипатқа ие болуы «Салоникадағы Деметрийдің кереметтерінде» (VI ғасыр) сипатталған. Лавр жапырағының тұмары ұйқысыздыққа, ал зәйтүн жапырағы тұмары безгегі үшін қолданылған. Византиялықтар бойынша қорғасынның емдік қасиеті болған; одан насаттық табақшалар мен тұмарлар жасалып, дәрі-дәрмек пен косметикалық сусындардың құрамына кірді. Қорғаныш амулеттері үшін ең тартымды материал алтын болды, бірақ оның жоғары құны арзан баламаларға - мыс, темір, қорғасын немесе басқа материалдарға жүгінуге мәжбүр етті. Византиялықтар Сүлеймен патша қолға түсірген жындарды мыс ыдыстарда ұстағаны туралы әңгімеге байланысты мыс зұлым рухтардан қорғаныс ретінде бағаланды. Тұмарлардың ең көп тараған түрі медальдар, әртүрлі ою-өрнектері бар металл дискілер болды. Әдетте, олардың дөңгелек немесе сопақ пішіні бар, бірақ квадраттар мен сегізбұрыштар да апотропты әсерге ие болды. Исаврияның Анемуриум қаласын қазу кезінде табылған дискі амулеттердің айтарлықтай саны 6 ғасырға жатады. Тұмар тағудың кең тараған тәсілі оларды зергерлік бұйымдарға, сақиналарға, білезіктерге немесе алқаларға салу болды. Тізімде көрсетілгендерден басқа, мыс қоңыраулар, сондай-ақ оларға түйіндер байланған боялған жіптер жындарды қуып жіберетін күшке ие деп есептелді. Жалпы, тұмар ретінде кез келген дерлік шағын затты қолдануға болар еді. Пішін мен материалдан басқа, жазуды қолдану үшін сия таңдау маңызды болды. Белгілі нұсқауларға сәйкес, жақсы жындар өмір сүретін өсімдіктер, мысалы, мирра сия жасау үшін пайдаланылуы керек еді. Сондай-ақ жануарлардың немесе құстардың, көбінесе көгершіндердің немесе әтештердің қанын пайдалану ұсынылды. Сиқырлы әрекеттердің нәтижесіне сия түсі де әсер етті.

==== Талисмандар ====
[[Сурет:Cambridge,_Trinity_College,_ms._O.17.2_(6).jpg|оңға|нобай| XVI ғасырдың екінші жартысындағы Freshfield альбомынан алынған суреттегі «Жылан бағанасы»]]
Апотропты құралдардың ерекше категориясын тұмарлар, яғни амулет ретінде пайдалану үшін арнайы қасиетті рәсімнің нәтижесінде алынған заттар құрады. Классикалық грек тілінде олар kөne grekshe етістігінен жасалған сөздермен белгіленді: τελεῖνkөne grekshe: τελεῖντελεῖν (τελέσματα, ἀποα, ἀποο), Византия кезеңі «стоичейон» сөзі (грек тілінде: στοιχεῖον) көбірек қолданылған. Кеңірек мағынаға ие бола отырып, «стоичеён» физикалық элементтерді немесе принциптерді, жындарды, астральды тұлғаларды, талисмандық мүсіндерді немесе әліпбидің әріптерін білдіруі мүмкін. Осы уақытқа дейін «стоиххеион» ұғымының жалпы қабылданған түсіндірмесі жоқ. Ғалаттықтарда бірнеше рет кездеседі (Ғал. 4:3, Ғал. 4:9), әдетте «дүниенің бастауы» деп аударылады. Сүлеймен өсиетінде бұл астрологиялық жын-шайтандық күштерге, декандарға анық сілтеме жасайды. Алдыңғы зерттеулерді қорытындылай келе, Клэйс Блюм (Клэс Блум, «Мағынасы стехеион және оның туындылары Византия дәуірінде», 1946) сөздің негізгі мағынасы бойтұмар жасау процесінде сиқырлы белгілерді, әріптерді және белгілерді жазумен байланысты деген қорытындыға келді. Р. Гринфилдтің айтуы бойынша, соңғы Византия кезеңінде «стохеион» белгілі бір жерлерге қоныстанған жын-шайтандық күштердің атауы болған. П. Магдалино στοιχείωσις деп атады, талисмандық күштерді басқару өнері, византиялық сиқырдың айрықша ерекшелігі, оның араб бәсекелестерімен күресудегі серпінділігі және оның негізгі қолдану саласы Константинополь мүсіндері болды. Тұмарлардың әрекеті, басқа да сиқырлы құралдар сияқты, ғарыштық симпатия және антипатия (ἀντιπάθεια) принциптеріне негізделген.

Константинопольдің талисман мүсіндері туралы 8 ғасырдың аяғында жазылған Parastaseis syntomoi chronikai дереккөзінде жазылған. Ондағы анекдоттар мен аңыз-әңгімелерге байыппен қарау екіталай, бірақ оларды қоғамның білімсіз қабаттарының ой-пікірлерінің көрінісі деп бағалауға болады. Мүсіндердің сиқырлы интерпретациясы бұрынғыдан да ерте қалыптаса бастаған шығар, өйткені 6 ғасырда шежіреші Иоанн Малала олардың жасалуын 1 ғасырдың философы Тиана Аполлонийіне жатқызған. Малаланың айтуынша, Аполлоний қаладағы ләйлектердің, жылқылардың, Ликос өзенінің бейнесі мен тасбақаның пайда болуына жауапты; олардың барлығы кейінгі деректерден белгілі: Айя Софияның алдындағы көшеде үш ләйлек тұрды және қалада құстарды ұстады деп болжауға болады, император сарайының алдында аттар орнатылды, Та Амастриана ғимараттар кешенінің жанында өзен құдайының мәрмәр мүсіні, ал тасбақа мүсіні Сент-1пи шіркеуінің жанында болуы мүмкін. Никетас Чониатс өзінің De Signis трактатында Тянский Аполлонийдің қызметі туралы қосымша мәліметтер береді. Тұмарлардың ең танымал үлгілері - Патриарх Иоанн Грамматика сынған варвар көсемдерінің мүсіндері, Теофанның мұрагері хабарлағандай, және астананың Серпентин колоннасы. Үстінде үш жылан басы бар бұл бағана Ипподром маңында қашан пайда болғаны белгісіз. Бәлкім, ол бастапқыда парсыларды жеңгенді білдіреді немесе жыландар мен айдаһарларға қарсы күрестің дәстүрлі ежелгі символизмін сақтап қалды. Субұрқаққа айналдырылғаннан кейін колонна әртүрлі мифологиялық кейіпкерлерді қамтитын кең мүсіндік топтың бөлігі болды. Жылан бағанының бойтұмар ретіндегі алғашқы ескертулері орыс және батыс еуропалық саяхатшылардың әңгімелерінде 1390 жылдарға жатады. Олардың айтуынша, бағана уға толтырылған, оған Зосима қала тұрғынын жылан шаққан болса, ескерткішке қолын қою арқылы сауығып кетуге болатынын қосады - бұл сиқыр азамат еместерге әсер етпеді. Шамасы, 14 ғасырдың аяғында, қоғамдық санада бойтұмарлар жасау император Лео Данышпанмен байланысты бола бастады және 1403 жылы Константинопольге барған Гонсалес де Клавихоның айтуынша, белгілі бір император қаланы нашақорлардың шабуылынан қорғау үшін мүсінді сиқырлаған.

=== Махаббат сиқыры ===
Махаббат сиқыры туралы айтылған сөздер Гомерден бастап ертедегі христиандық хагиографияға дейін грек әдебиетінде жиі кездеседі. Классикалық әңгімелер мен рецепттер византиялықтарға белгілі болды, мысалы, Еврипидтің «Гипполитінде» медбике Федра ұсынған әдіс «жаны күйетін, // Халаттың шеті немесе бір бұрым шаш жоғалсын, // Сонда сіз суға төгілмейсіз». Ежелгі ғалымдар өсімдіктердің, минералдардың және жануарлардың емдік және басқа да қасиеттеріне көп көңіл бөліп, кейбір сиқырлы рецепттер «Геопоника» ауылшаруашылық энциклопедиясының (10 ғ.) 16 және 17-ші кітаптарына енгізілген. Папирустарға жазылған көптеген сиқырлы таблеткалар мен махаббат заклинанийлерінің табылуы махаббат сиқырының негізгі пайдаланушылары әйелдер немесе ер адамдар ма деген сұрақты тудырды, өйткені классикалық әдебиеттер негізінен біріншісіне, ал папирологиялық дәлелдерге соңғысына нұсқайды. Әдебиет пен шындық арасындағы сәйкессіздікті түсіндіру үшін әртүрлі теориялар ұсынылды. Американдық тарихшы Кристофер Перғауын грек махаббат магиясында эрозды [ағылшынша] және филияны тудыратын екі заклинанияны анықтады. Біріншісі, зерттеушінің пікірінше, ең алдымен ерлермен, сыпайылықпен және жезөкшелермен айналысқан және олардың нысанасы әдетте құймашымен бір үйде тұратын жас жігіттер мен әйелдер болды, ал екіншісін әйелдер мен күйеулеріне, үй иелеріне және билеушілеріне қатысты әлеуметтік жағдайы төмен адамдар қолданған.

Грек махаббат сиқырындағы негізгі ұғымдар: ''ἀγωγή'' және ''ἀγώγιμον -'' заклинание, ''φίλτρον'' - махаббат сусыны, ''φιλτροκατάδεσµοκατάδεσμοκ'' - махаббат сусымасы және ғашықтық ''сусыны''. Тірі қалған дереккөздер тұмарларды жасау және пайдалану рәсімдерінің сипаттамаларын береді. Балауыз айының алтыншы күні күн шыққанға дейін балауыз мүсіншесін жасауды талап ететін нұсқалардың бірі болды. Фигураның белгілі бір жерлеріне жәбірленушінің және оның анасының, сондай-ақ сиқыршының немесе оның клиентінің және оның анасының аты жазылуы керек, ал бұл жағдайда көмекке шақырылған жындардың есімдері қағазға жазылып, ішіне қойылады. Содан кейін, рәсім кезінде мүсіннің жүрегі инемен тесіліп, дуа оқылып жатқанда көмірге ерітіліп, мүсіннің өзі алты бөлікке бөлініп, өртелді. Сиқырлы пергамент бөліктерін немесе алманы пайдаланудың қарапайым әдістері де болды [ 6-түсініктеме]{{Sfn|Greenfield|1995}}.

=== Болжамдар ===

==== Балгерлік ====
[[Сурет:John_VII_of_Constantinople_Skylitzes.jpg|оңға|нобай| Патриарх Иоанн Грамматик ваннадағы су туралы бал ашып тұр (12 ғасырдағы Иоанн Скилица шежіресінен алынған миниатюра)]]
Болжамдық әрекеттердің әртүрлі формалары Византияға ежелгі дәуірден мұраға қалды. Жалпы, оларды екі үлкен топқа бөлуге болады: бір жағынан табиғи құбылыстарды бақылауға негізделген және екінші жағынан арнайы құралдарды қолдануды көздейтін «индуктивті» немесе «жасанды». Бірінші топқа астрология, найзағай арқылы болжау (бронтология) [комм. 7], жер сілкінісі, түс көруі, құстар мен жануарлардың мінез-құлқы. 9 ғасырдағы араб саяхатшысы Харун ибн Яхья императордың қатысуымен Аясофияда жасалған рәсімді сипаттады. Кейбір жағдайларда оған жылқылар әкелінетін, ал егер олар өздеріне ұсынылған шылбырларды алса, бұл болашақта мұсылмандарды жеңетінін білдіреді. Шежіреші Теофан Конфессор 6 ғасырда азғындар тобырдағы иттердің мінез-құлқы арқылы анықталған жағдайлар туралы хабарлады. 10-ғасырдың шежіресі Иосиф Генесий егжей-тегжейлерін көрсетпей, оқиғадан екі апта бұрын Сиракузаның құлауын болжаған бақташылар туралы айтты. 11 ғасыр тарихшылары Джон Зонаре мен Джордж Кедриннің айтуынша, софистер Либаниус пен Ямблих 4 ғасырда император Валенс мұрагерінің есімін білгісі келіп, әтештің (аллектриомансия) көмегімен болжауға жүгінген. Әріптермен жазылған дәндер берілген әтеш Феодосий есімінің құрамына кіретіндерді таңдады. Сократ Схоластик, болжам бойынша, мұрагерінің аты «F» әрпінен басталатынын білген Валенс көптеген адамдарды осы атпен өлтірді деп мәлімдеді.

«Индуктивті» бал ашуда әртүрлі заттар қолданылды: кітаптар, [[Икона|белгішелер]], ұн, айна, от, сүйек және т. б. Оккультизмнің басқа да көптеген түрлері сияқты, «индуктивті» болжаудың да тамыры [[Стоицизм|стоиктік]] [[Эпистемология|эпистемологиядан]] бастау алады. Израиль тарихшысы Шмуэлю Самбурскому айтуынша  [[Пифагореизм|пифагоршылар]] мен [[Платон|Платонды]] ұстанатын стоиктер «құдайлар мен адамдар арасындағы өзара байланыс» арқасында бал ашу мүмкін деп сенген. Болжау мүмкіндігі әлемнің [[Детерминизм|детерминистік]] сенімділігінен және кез келген фактілік материалда байқалатын әмбебап себептік өзара байланыстылықтан туындады{{Sfn|Papathanassiou|2020}}. Император [[I Ираклий|Ираклий]] өз әскерінің қыстайтын орнын анықтау үшін [[Библия|Киелі кітапты]] пайдаланып, балгерлікке жүгініп, оны кездейсоқ жерге ашты. Шіркеу бал ашудың барлық түрлерін принцип бойынша айыптады, бірақ белгішелер мен Киелі кітаптың көмегімен бал ашу рұқсат етілді{{Sfn|Kazhdan|1991}}.

Майкл Пселлус су толтырылған ыдыстан сипаттаған болжау (lecanomancy [ағылшынша], гидромантика) әртүрлі формада жатты: не судың үстінен сиқырлағаннан кейін пайда болған жұмбақ дыбыстарды тыңдау керек немесе жазбаша сұрақтармен оған лақтырылған қағаз бөліктерін бақылау керек болды - бұл әдістердің екіншісі I8-1110 бойынша, I8-1110). оның қызы кундерге қарсы жорықтар жоспарлады. Басқа жағдайларда, Алексей жеребе тартуға жүгінді - әскерлерін қай бағытқа жылжытуды таңдай алмай қиналады, ол «сұрақтарын екі қағазға жазып, оларды киелі тағына отырғызды және түні бойы жалынды дұғалар мен жырлармен өткізді. Филомилий». Ежелгі дәуірде танымал оракулдар арқылы көріпкелдік Византияда маңыздылығын жоғалтты, бірақ «халдей оракулдарына» маңызды түсініктемелерді 11 ғасырда Майкл Пселус және 15 ғасырда Плето жазған. Түстердің пайғамбарлық күшіне сену өте ежелгі бастауларға ие. Ежелгі грек мифологиясында Зевс арман құдайы Онирді адамзатқа болашақ туралы ескертіп жібереді. Пайғамбарлық армандар Эпидаврдағы және Кос аралындағы Асклепий храмдарының діни қызметкерлері тағайындаған емдеуде маңызды рөл атқарды. Көптеген византиялық арман кітаптары армандарды түсіндіруге арналған. Болжаудың басқа әдістеріне Айды, бұлттарды, кометаларды және тұтылуларды бақылау кіреді. Ақырында, Византия дәуірінде ішкі мүшелер (бауыр, жауырын [ағылш.]) арқылы болжау тоқтаған жоқ. 23 және 24 маусымда тойланатын мерекеге байланысты халық көріпкелдік әдет-ғұрыптары (клидон [грекше], коне грекше: κληδώνkөne грекше: κληδώνκληδών) 12-ші ғасырда Бассамон канонист ғасырда сипатталған.

==== Астрология ====
[[Сурет:Magi_(1).jpg|нобай|300x300 нүкте| Иоанн Хризостомның айтуынша, Бетлехем жұлдызы мүлдем жұлдыз емес, жұлдыз пішінін алған көрінбейтін күш болған{{Sfn|George|2001}}. [[Равенна|Равеннадағы]] Сант-Аполлинаре Нуово соборындағы византиялық мозаикадағы үш данышпан (7 ғасыр)]]
Барлық болжамды тәжірибелердің ішінде астрономия әдістерін қолданатын астрология ең күрделі және құрметті пән болып саналды. Өзінің идеялық негізінде ол стоиктердің дүние бөліктерінің жанашырлық қарым-қатынасы туралы іліміне негізделді. II ғасырда Клавдий Птолемей өзінің «Тетрабиблос» астрологиялық трактатында «мәңгілік эфирлік субстанциядан шығатын белгілі бір күш барлық жерге еніп, Жерді қоршап тұрған кеңістікте таралады, сол арқылы өзгерістерге ұшырайды» деп жазды. Күннің, Айдың және жұлдыздардың шаруашылық қызметі мен навигацияға әсерін атап көрсете отырып, Александрия астрономы «Адамның темпераментінің негізгі қасиетін туған кездегі қоршаған ортаның негізінде түсінуге болмайды, яғни оның, мысалы, оның мынадай денесі бар, мынандай психикалық қасиеттері бар, сондай-ақ белгілі бір құбылыстарды, сондай-ақ осындай және осындай психикалық қасиеттерді пайдалана отырып, неліктен түсінуге болмасқа? темперамент пен өркендеу, ал басқасы жарамсыз және жарақат алуға бейімділік танытса, ол қорғаған алаяқтар мен надандардың көптігімен түсіндірілді Адрианның негізін қалаған Афина Екінші жағынан, Цезарь (б.э.д. 44) мен Марк Аврелий (180) арасындағы кезеңде астрологтарға қарсы кемінде 8 заң шығарылды сақталды - Гефест Февский, Павел Александрия, «анонимді 379» және басқалар. Астрономия мен астрологияны тек теориялық тұрғыдан ажыратады. Өйткені олар аспанды бақылаудың таза және қолданбалы жақтары ретінде практикалық тұрғыдан алғанда, олар академиялық қызмет түрі ретінде емес.

Аман қалған астрологиялық мәтіндердің ауқымды корпусын грек жұлдыз жорамалдары туралы монография авторлары Отто Нойгебауэр мен Генри Бартлет Ван Хозен хронологиялық тұрғыдан 7 ғасырдың ортасына дейін жасалған «грек» және араб астрологиясының әсерінен кейін жасалғандарға бөледі. Мазмұны жағынан олар дереккөздерді техникалық астрономиялық, негізінен папирологиялық және авторлық немесе «әдеби» деп бөледі. Соңғысының дәуірі 2-ғасырдағы астролог Веттиус Валенстің еңбектерінен бастап 775 жылы Стивен Александрияға жатқызылған «ислам жұлдыз жорамалына» дейінгі кезеңді қамтиды. Юстиниан I тұсында жабылған пұтқа табынушылық неоплатондық мектептердің оқу жүйесінде астрология айтарлықтай маңызды орынға ие болды. Нидерланд тарихшысы Леендерт Вестеринк айтуынша, 6 ғасырда астрология Александриядағы квадривиум курсына кірді. Стефан Константинопольге император Гераклий I (610-641) жұлдыз жорамалын жасауға шақыруды алғанға дейін сонда оқыған болуы мүмкін. Кейіннен Византия императорлары астрологтардың қызметіне жүгінуді жалғастырды. Шежіреші Феофан Конфессор VI Константин (780-797) болгарларды жеңетінін қате болжағаны үшін сот астрологы Панкратийді өлім жазасына кескенін хабарлайды. Павел Александриялық (IV ғасыр) астрологиялық трактатымен танысуының арқасында математик Лев (шамамен 870 ж.) жоғары беделге ие болды. Математик Леоға жатқызылған астрологиялық зерттеулердің кейбірін оның жас замандасы Лео Хиросфактус жазған болуы мүмкін. 905 жылы тақ мұрагері, болашақ император Константин VII Порфирогениттің дүниеге келуіне байланысты жалғыз белгілі жұлдыз жорамал жасалды, осылайша македон әулеті мүшелерінің астрологияға қызығушылығын растады [comm. 8]. Никефорос II сарайындағы астрологтар туралы Фокас (963-969) Кремонский Лютпрандтың хабарламасынан белгілі. 10 ғасырдағы Византиядағы астрологияның гүлденуі араб Әбу Машар әл-Балхи трактатының және 972 және 1011 жылдар аралығындағы 9 аман қалған жұлдыз жорамалының пайда болуымен дәлелденеді. Астрология Майкл Пселлус хронографиясында екі рет айтылады, бір рет Михаэль В. Императрица Зомельдің екінші хикаясын ашуға деген ұмтылысына байланысты. IX Константин Мономахос (1042-1055) тұсында сәттілікке уәде берген пайғамбарлықтар мен болжау. «Алексиададан» император Алексий I Комненос (1081-1118) тұсындағы төрт астрологтың есімдері белгілі.

Византия астрологиялық зерттеулерінің шарықтау шегі император Мануэль I Комненос пен теолог Майкл Глика арасындағы қайшылық болды. Мануэльдің өзі немесе оның бұйрығымен жазылған астрология үшін кешірім барлық астрологтарды еретиктер деп атаған Пантократ монастырының белгілі бір монахының болжамдарын өткір сынға алған жауап болды. Император астрологияны медицина сияқты, императорлар мен патриархтар ежелден бері қолданып келе жатқан «сараптамалық жорамалға» негізделген бақылаулық және табиғи заңға негізделген ғылым екенін негіздеді. Болжамдардың негізі аспан денелеріне берілген табиғаттан тыс күш емес, құдіреті ешбір жағдайда дау тудырмайтын Жаратушының ойластырылған жаратылысы. Гликка өзінің құрметті, бірақ каустикалық сынында Бетлехем жұлдызының пайда болуын астрологиямен айналысуға шақыру ретінде қарастыру, Мәсіх шомылдыру рәсімінен өткен кезде көгершінің пайда болуын орнитоскопия, құстардың ұшуы арқылы болжау ақиқатының дәлелі ретінде түсіндіру сияқты абсурд екенін атап өтеді. Британдық византинист Пол Магдалино өзінің Мануэль I туралы монографиясында оның астрологиялық қызығушылықтарына көп мән бермеді, дегенмен, олар император үшін өте маңызды болды. Мануэльдің досы архиепископ Джон Каматир болды, ол оған өзінің екі астрологиялық өлеңін арнады. Оның сарайында итальяндық Пасха Роман [ағылшын тілі] жұмыс істеді, ол 1169 жылы «Киранидтер[ағылшын]» көне жинағын латын тіліне аударды және латын, грек және араб деректеріне негізделген «Liber Thesauri occulti» арман кітабын құрастырды. Тағы бір итальяндық Лео Тоскан[ағылшынша] императордың атынан Ахмет бен Сириннің арман кітабын грек тілінен аударған (9 ғ.). Тарихшы Никетас Чониатстың айтуынша, Мануэль әскери операцияларды және жеке өмірін жоспарлау кезінде үнемі жұлдыз жорамалдарды басшылыққа алды, бұл жиі проблемаларға әкелді. Сол кезеңде митрополит Константин Манассе өзінің жұмысын императордың ағасының әйелі Себастократ Иренге арнап, «Астрологияға кіріспе» деп жазды.

XIII ғасырдағы Византия ғалымдары астрологияны жоққа шығарды, бірақ билеуші әулет кезінде [[Тұтылу|тұтылуды]] өлімнің нышаны деп санауды жалғастырды. Георгий Акрополит 1239 жылғы 3 маусымдағы тұтылудың ғылыми түсіндірмесін білсе де, оны және одан бұрынғы [[Комета|кометаны]] императрица Иринаның жақындап келе жатқан өлімінің белгісі деп санады. Сол сияқты, Джордж Пахимерес туған күндер туралы болжамдарды жоққа шығарды ({{Lang-grc|θέμα}}) гороскоптарды пайдаланып, бірақ 1258 жылы 16 тамыздағы күн тұтылуын Теодор II Ласкаристің қайтыс болуымен байланыстырды. Никифор Грегорас тарихында тұтылулар да әртүрлі бақытсыздықтардан бұрын болады {{Sfn|Papathanassiou|2020}} . Палеолог дәуірінің ең көрнекті астрологтары Джон Авраам және оның шәкірті Элеутерий Себелен болып саналады. 1370 және 1400 жылдар аралығында олар классикалық астрологтар [[Клавдий Птолемей|Птолемейдің]], Гефестиона Фиванского Кіші Олимпиодордың және Мысырлық Реторийдің еңбектерінің жинақтарын, сондай-ақ ислам авторларының грек тіліндегі аудармаларын шығарды. Олардың күш-жігерінің нәтижесі жоғалған еңбектердің үзінділерін сақтау ғана емес, сонымен қатар ертедегі Византия астрологиясын қалпына келтірудегі шатасушылық пен қиындықтар болды{{Sfn|Kazhdan|1991}}.

==== Медициналық астрология ====
Дәрігерлерді математиктермен салыстырған Платоннан бастап, астрологияның гүлденуімен Византия дәуіріне дейінгі терапевтік білімге деген сенім идеясының дамуын қадағалай отырып, британдық медицина тарихшысы Вивиан Нуттон бұл деградацияның себептерін көрсете алмайды. Шынында да, науқастың төсегінде теориялық конструкциялар құлдырап, дәрігерлер дұрыс емес болжамдарды жоққа шығарып, әртүрлі болжамдар жасауға кірісуге мәжбүр болады. Дегенмен, Галеннің сыни күндерінің теориясынан тыс, астрономиялық немесе астрологиялық есептеулер іс жүзінде табылмайды. Плинийдің айтуынша, медицинадағы астрологияны 1 ғасырда Массалияның Кринасы танымал еткен, бірақ Гален бір ғасырдан кейін оны толығымен жоққа шығарды. Клавдий Птолемей мысырлықтарды медицина мен астрономиялық болжамдарды үйлестірді. Византия медициналық астрологиясы немесе ятроматематика (kone grekshe: ἰατρική «медицина» және коне грекше: μαθηματικά «математика») ежелгі дәуірден төрт негізгі сәйкес элемент (от, жер, ауа, топырақ) идеясын мұра етті. қақырық, сары және қара өт), жағдайлар (ылғалды және құрғақ) және температура (ыстық және суық). Олар зодиак белгілерімен, планеталармен және минералдармен және олардың симптомдармен және емдеумен үйлесуі. Алғаш Вавилонда пайда болған зодиак белгілерінің ішкі мүшелермен байланысы (мелотезия, μελοθεσία) туралы ілім гректерге де белгілі болды. Кападокиялық Аретей II ғасырда эпилепсиялық ұстамаларға ай фазаларының әсері туралы жазған. Фивиялық Гефест (IV-V ғасырлар) Айдың фазалары мен аспандық жағдайына одан да үлкен мән береді - олар хирургиялық операциялардың сәттілігіне әсер етті. Юстиниан I-нің замандасы Аэций Амидалық та қолайлы және қолайсыз күндерді атап өтеді. 12 ғасырда император Мануэль Комненос Ай сәйкес келетін мүшелерге операция жасамауға және егер Ай Юпитермен бірге болса, науқасқа іш жүргізетін дәрі бермеуге шақырды. 14 ғасырда Джордж Хризококк медицина мен астрономия арасындағы байланыс туралы жазды.

=== Алхимия ===
[[Сурет:Egitto_ellenistico,_papiro_con_testo_magico_in_greco_(papiro_X_di_leida),_da_tebe,_200-300_ac_ca.jpg|оңға|нобай| Лейден папирусы]]
Марселин Бертелоттың еңбегіне сүйенген британдық оккультизм тарихшысы Артур Уэйттің пікірінше, алхимия тарихын төрт кезеңге бөлуге болады: византия, сириялық-араб, латын және кейінгі. Ең көне грек алхимиялық мәтіндері Лейден және Стокгольм папирустары болып табылады, олар 3-ші ғасырдың аяғынан басталады. Оларда қорытпаларды жасау және металл беттерін бояуға арналған 75 формула және алтын мен күміс әріптерді жасаудың 15 процесі бар. Бертелоттың айтуынша, бұл папирустар әртүрлі дереккөздерді пайдаланған шебердің жазбаларын білдіреді. Алхимия қазір Эллинистік Египетте кәдімгі дәуірдің тоғысында мысырлық зергерлер мен ұсталардың материяның іргелі бірлігі теориясына және жалпыға ортақ симпатия іліміне негізделген қорытпалармен жүргізген тәжірибелерінің нәтижесінде пайда болды деп есептеледі. Техникалық ерекшелігіне байланысты алхимия Византия мәдени элитасын соншалықты қызықтырған жоқ және, мысалы, астрологиядан айырмашылығы, ол философия ретінде жіктелмеді. Нәтижесінде, алхимиялық мәтіндердің қолжазба дәстүрі өте аз және әртүрлі дәуірлердің туындыларын қамтиды: ерте псевдопиграфа (Псевдо-Демокрит (1 ғ.) және әртүрлі мифологиялық және тарихи кейіпкерлерге жатқызылған трактаттардың қысқаша үзінділері), Панополитанский Зосимнің шығармалары (IV ғ.), 4-ші ғасыр, 7-ші ғасырлардағы эксгететтер. Олимпиодору, Стивен Александриялық [ағылшынша]), 7 ғасырдағы 4 алхимиялық өлеңдер. Кейінгі авторлардан алхимиялық жұмыстар Майкл Пселлос, монах Космас және Никифорос Блеммидес (XIII ғ.) қалдырды. Суда энциклопедиясындағы сілтемелерге және мамандандырылған емес әдебиеттерге сүйене отырып, гуманитарлық топтардағы алхимиялық зерттеулер туралы кейбір түсініктер болды.

Техникалық тұрғыдан алхимиктердің рецепттері негізінен алтынды «екі еселеуге» және зергерлік бұйымдарда немесе сәндік мақсаттарда пайдалану үшін сыртқы түрі бойынша бағалы металдарға ұқсас қорытпаларды өндіруге қатысты болды. Ең алдымен материалдардың сыртқы қасиеттеріне қызығушылық танытқан қолөнершілерден айырмашылығы, «мистикалық химияны» (грек тілінде: μυστικὴ χημεία) ұстанушылар материяның ішкі мәнін өзгертуге тырысты. Техникалық және мистикалық аспектілер қабаттасуы мүмкін. Осылайша, Зосима «Құралдар мен пештер туралы» және «Омега хаты туралы» трактаттарында шебердің жетістігі планеталардың қолайлы жағдайына байланысты екенін атап өтті. Ол сондай-ақ Гермес Трисмегистке сілтеме жасай отырып, интеллектуалдық ізденіс арқылы моральдық жетілдіруге және Құдайға жақындыққа қол жеткізуге болатынын дәлелдеді. «Алтын жасаудың ұлы және қасиетті өнері туралы» Александриялық Стефанға жатқызылған трактаттың авторы мен мағынасы төңірегінде елеулі қайшылықтар бар. Ол Құдайды және материалдық емес нәрселерді қарапайым арқылы күрделі және күрделі арқылы тануға мүмкіндік беретін ақыл мен философияның құдіретін мадақтайды. Зосима сияқты, Стефан да өз ізбасарларын интеллектуалды ойлауға шақырады, рухты материядан жоғары көтереді - періштелерді көрген адепттерге енді алтынның арсыз жасауына қайта оралудың қажеті жоқ. Аңыз бойынша, Степанның шәкірті хризопеяның («алтын жасау») құпиясын араб қолбасшысы Халид ибн Язидке берді.

== Тарихнама ==
[[Сурет:Chernigovskaya_grivna_01_by_shakko.JPG|оңға|нобай| Славян жылан тәрізді тұмарлары Византия үлгілеріне еліктеп жасалған{{Sfn|Spier|1993}}. Чернигов гривені, 11 ғасыр]]
19-ғасырдағы неміс классигі Ульрих фон Виламовиц-Мёллендорф «грек магиясын зерттеу үшін гректердің өздерін әділ соттай алу үшін оларды түсіну керек» деп баса айтты (1848). Келесі маңызды кезең Марселин Бертелоттың алхимиялық мәтіндердің үш томдығын (Collection des anciens alchimistes grecs, 1887-1888) және ежелгі және ортағасырлық алхимия бойынша бірқатар еңбектерді жариялауы болды. Бұл басылым жеткілікті түрде сын көтермесе де, бұл бағыттағы ғылыми қызығушылықты тудырды. Грек астрологиясын және болжау тәжірибесін Огюст Баучер-Леклер («Histoire de la Divination dans l’Antiquité» 4 томдық, 1879-1882; «L’Astrologie grecque», 1899) зерттеген. Линн Торндайктің «Сиқыр және эксперименттік ғылым тарихы» іргелі монографиясы (8 томда, 1923-1958) византиялық сиқырды ерекше атап көрсетпейді, бірақ кейінгі антикварлық авторларға біраз көңіл бөлінеді. Грек византинисті Федон Коукулестің «Βυζαντινῶν βίος καὶ πολιτισμός» жинақ жинағы (6 томда, 1947-1951 жж. әр түрлі византиялық рәсімдерді қамтиды). Карл Прейседанцтың грек сиқырлы папирустарының (Papyri magicae graecae, 2 том, 1928, 1931) басылымы және Ганс Дитер Бетцтің (1992) қазіргі аудармасы заклинание мен амулеттерді қолдану туралы деректер береді. Жаңа мәтіндердің кейінгі басылымдары «Alchimistes grecs» сериясы аясында, сонымен қатар сериядан тыс жүзеге асырылды.

Византия сиқырының, әсіресе амулеттердің материалдық аспектілерін зерттеудің ұзақ тарихы бар. Тұмарлардың кейбір иконографиялық түрлері әсіресе танымал болды және Қайта өрлеу дәуірінен бастап антиквариаттардың назарын аударды. Жыландар бар амулеттердің алғашқы сипаттамасын Пирро Лигорио жасаған. 17 ғасырда Рубенс мұндай амулетке ие болды; оның бейнесі И.Макариус пен Дж. Шиффлдің «Abraxas seu Apistopistu» кітабында Якоб ван Верден суреттерімен берілген. 19 ғасырдың аяғында орыс тарихшыларының византиялық аналогтарымен ұқсастығы бар жылан тұмарларына деген қызығушылық артты. Тақырып бойынша маңызды шолулар дайындаған И. И. Толстой, М. И. Соколов және А. С. Орлов. «Истерия формуласының» әртүрлі аудармалары мен интерпретациялары ұсынылды. Батыста Вильгельм Френер, Густав Шлюмбергер және Вильгельм Дрекслер грек сиқырлы заттарымен айналысқан. 20 ғасырдың басында зерттеушілердің негізгі қызығушылығы сиқырлы мәтіндерге, ең алдымен Мысырдан келген римдік сиқырлы папирустарға ауысты, бірақ тұмарлар мезгіл-мезгіл ғылыми пікірталастарда орын алды. Қазіргі орыс тарихшыларының ішінде В.Н.Залесская византиялық амулеттерге көптеген еңбектер арнады; Батыста бірнеше тақырыптық көрмелер мен каталогтарды Дж. Шпайр дайындады.

Византия демонологиясы бойынша іргелі еңбектер 20 ғасырдың басында пайда болды, бірақ «Contribution à l'étude de la démonologie byzantine» мақаласынан кейін (А. Делате, Жоссеранд Ч., 1934) ұзақ уақыт бойы бұл құбылыстың концептуалды түсінігінде ілгерілеушілік болған жоқ, бірақ бұл құбылыстың жалпыға ортақ қайнар көзі жалғасуда. 1988 жылы канадалық византиялық ғалым Ричард П.Х. Гринфилд ресми шіркеудің көзқарасын білдіретін «стандартты православиелік дәстүрді» және Византия қоғамының сол немесе басқа қабатында болған «балама дәстүрлер» жиынтығын ажырататын схеманы ұсынды. Біріншісі, ең алдымен, Шіркеу Әкелерінің еңбектерінде баяндалған; екіншіден, негізгі мәтіндер Майкл Пселлдің «Жындардың әрекеттері туралы» диалогы және Никефорос Грегораның Киренский Синезийдің «Армандар туралы» трактатына түсіндірмесі. Палеологтық кезең үшін классикалық дәуірдің бірнеше шығармалары өз маңызын сақтап қалды: 4 ғасырдағы «Киранидтер» жинағы және Сүлейменнің атымен байланысты екі мәтін – оның «Өсиет» және «Сиқырлы трактаты». Отто Нойгебауэр 1959 жылы жалпы саны 18 000 деп есептеген грек жұлдыз жорамалдарының жариялануы Томас Янгтың (1828) және Жак-Джозеф Шамполлионның (1840) папирологиялық басылымдарынан басталды. Жалпы Византия ғылымына, атап айтқанда оккультизмге 20 ғасырдың соңына дейін көп көңіл бөлінбеді. Американдық тарихшы М.Маврудидің пікірінше, бұл жағдай Византия мәдениетінің соңғы Батыс орта ғасырларына тән «динамизм» мен «инновациядан» айырылған дәстүрлі идеясымен байланысты. Кейінгі зерттеулер, ең алдымен, экономикалық тарих саласындағы өзгермейтіндік пен тоқырау парадигмасынан алшақтап, нәтижесінде Византиядағы ғылыми революцияның дамуына қандай жағдайлар кедергі болды деген сұрақ туындады. Әртүрлі уақытта ұжымдық монографиялар жарияланды, олардың ішінде ең көрнектілері «Византия сиқыры» (1995) және «Византиядағы оккульттік ғылымдар» (2006). Палеолог Византияда Р.Гринфилдтің демонологияға және П.Маглалиноның астрология мен болжауға арналған монографияларының («L’orthodoxie des astrologues: La science entre le dogme et la divination a Byzance (VIIe-XIVe siecle)» [1]06) пайда болуы маңызды оқиғалар болды.

== Ескертпелер ==
'''Түсініктемелер'''{{Дереккөздер|35em|group=комм.}}'''Дереккөздер мен сілтемелер'''{{Дереккөздер|28em}}

== Әдебиет ==
{{Refbegin|2}}
; на английском языке
* {{публикация|статья|автор=Berger A.|заглавие=Magical Constantinople: statues, legends, and the end of time|издание=Scandinavian journal of Byzantine and modern Greek studies|год=2016|volume=2|страницы=9—29|ссылка=http://journals.lub.lu.se/index.php/sjbmgs/article/view/16295/14771|ref=Berger}}
* {{Книга}}
* {{Книга}}
* {{Книга}}
* {{Книга}}
* {{Книга}}
* {{Книга}}
* {{публикация|статья|автор=George D.|заглавие=Manuel I Komnenos and Michael Glykas: A Twelfth-Century Defence and Refutation of Astrology|издание=Culture and Cosmos|год=2001|volume=5|номер=1|страницы=3—48|ссылка=http://www.cultureandcosmos.org/pdfs/5/5-1-george_12th_century_defence_refutation_astrology.pdf|ref=George}}
* {{Книга}}
* {{Книга}}
* {{публикация|статья|автор=Griebeler A.|заглавие=The Serpent Column and the talismanic ecologies of Byzantine Constantinople|издание=Byzantine and Modern Greek Studies|год=2020|volume=44|номер=1|страницы=86—105|doi=10.1017/byz.2019.25|ref=Griebeler}}
* {{Книга}}
* {{книга:ODB}}
* {{Книга}}
* {{Книга}}
* {{Книга}}
* {{Книга}}
* {{Книга}}
* {{Книга}}
* {{Книга}}
* {{публикация|статья|автор=Roberts A. M.|заглавие=Framing a Middle Byzantine Alchemical Codex|издание=Dumbarton Oaks Papers|год=2019|volume=73|страницы=69—102|jstor=10.2307/26955172|ref=Roberts}}
* {{Книга}}
* {{публикация|статья|автор=Spier J.|заглавие=Medieval Byzantine Magical Amulets and Their Tradition|издание=Journal of the Warburg and Courtauld Institutes|год=1993|volume=56|страницы=25—62|jstor=751363|ref=Spier}}
* {{публикация|статья|автор=Vakaloudi A. D.|заглавие=Δεισιδαιμονια and the Role of the Apotropaic Magic Amulets in the Early Byzantine Empire|издание=Byzantion|год=2000|volume=70|номер=1|страницы=182—210|jstor=44172369|ref=Vakaloudi}}
* {{Книга}}
* {{Книга}}

; на немецком языке
* {{Книга}}
* {{Книга}}

; на русском языке
* {{публикация|статья|автор=Барабанов Н. Д.|заглавие=К истории византийский народных верований. Истера|издание=Античная древность и средние века|год=2003|том=34|страницы=322—347|ссылка=https://elar.urfu.ru/handle/10995/2899|ref=Барабанов}}
* {{Книга}}
* {{публикация|статья|автор=Обидина Ю. С.|заглавие=Греческие маги в контексте полисной религии|издание=Вестн. Сев. (Арктич.) федер. ун-та. Сер.: Гуманит. и соц. науки|год=2019|номер=1|страницы=119—127|doi=10.17238/issn2227-6564.2019.1.119|ref=Обидина}}

; на французском языке
* {{Книга}}
* {{Книга}}

{{Refend}}
[[Санат:Оккультизм]]</text>
      <sha1>282fcaxgy3euil89ewcxlfuazze8zva</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643249</id>
      <parentid>3643248</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T20:52:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coffee86</username>
        <id>27186</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ежелгі дәуірдегі сиқырға деген көзқарас */</comment>
      <origin>3643249</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="131719" sha1="0xao36o1ihgrt7hqi1vyi4omlqfzfcw" xml:space="preserve">[[Сурет:Serpiente_alquimica.jpg|нобай| Феодора Пелеканоса алхимиялық трактатындағы Уроборостың бейнесі (1478 ж., ''[[Франция Ұлттық кітапханасы|Parisinus graecus]] 2327'')]]
'''Византиядағы оккультизм''' - [[Византия империясы|Византияда]] болған [[оккультизм]] теориялары мен тәжірибелерінің жиынтығы. Ең көп таралғандарына әртүрлі [[Магия|сиқырлы]] әдістер, табиғаттан тыс күштермен байланыс, [[тұмар]] жасау және бал ашу кірді. Батыс Еуропадағыдай, Византияда [[астрология]] мен [[алхимия]] дамыды. Сиқыршылық заңмен және шіркеу заңдарымен тыйым салынған, бірақ византиялықтардың күнделікті өмірінде сиқырдың әртүрлі түрлері қоғамның барлық деңгейлерінде кең таралған. Византиядағы сиқырды зерттеу мәдениеттану және [[ғылым тарихы]] аясында жүргізіледі.

Византия тарихының ғасырлар бойы «сиқыр» ұғымының мазмұндық мағынасы кейбір өзгерістерге ұшырады. Егер ерте кезеңде (IV-VIII ғасырлар) [[Антикалық дәуір|ежелгі дәуірден]] мұраға қалған сиқыршылық түрлері қолданыла берсе және бұрынғы дәстүрлерді [[Христиандық|христиан]] әлемінің шындығына бейімдеу орын алса, кейінгі дәуірде сиқыр прагматикалық тұрғыдан табиғаттан тыс күштердің көмегімен практикалық мақсаттарға жетуге мүмкіндік беретін әдістер жиынтығы ретінде қабылданды. Православие христиандары сиқырды зұлым күштер жіберген адастыру деп түсіндірді, бұл анық жалған, өйткені ол әлемдегі жалғыз күш көзі ретіндегі Құдайдың рөліне күмән келтіреді. Византиялықтардың көпшілігі доктриналық күрделіліктерге мән бермегендіктен, сиқыр құдайдың бақылауынан тыс және мәселенің моральдық жағын ескермей әрекет ету мүмкіндігін білдірді.

Грек астрологиялық және алхимиялық қолжазбаларының негізгі басылымдары 1930 және 1940 жылдары аяқталды. Византия оккультизмін зерттеу тұрғысынан жалпы теориялық еңбектер әлі пайда болған жоқ, бірақ жалпы тарихи немесе антропологиялық зерттеулер аясында жасалған бақылаулар мен оларда тұжырымдалған анықтамалар Византия үшін де жарамды деп саналады. Қазіргі уақытта оккультизм ғылымдарының барлық негізгі бөлімдері монографиялық қарастыруға ие болды; бірнеше мақалалар жинағы және көптеген жеке зерттеулер жарияланды.

== Тарихи даму ==

=== Грек-рим әлеміндегі сиқыр ===
[[Сурет:Homilies_of_Gregory_the_Theologian_gr._510,_f_332v.jpg|нобай|IX ғасырдағы Григорий теологының уағыздарынан алынған иллюстрацияда Әулие Кипр сиқырлы заттармен қоршалған пұтқа табынушы философ ретінде бейнеленген. Оның шоқыну рәсімі төменгі жағында бейнеленген{{Sfn|Walker|2015}}]]
Қазіргі орыс философы Ю. С. Обидинаның айтуынша, ежелгі гректердің сиқырлы әрекетінің негізгі ерекшеліктері оның жеке сипаты және өлгендердің жандарына бағытталғандығы болды. Құпиялылық оның қоғамдық ([[Полис (ежелгі қала)|полис]]) дін шеңберінен тыс жерде орналасуын, өлгендердің жын-перілерімен ({{Lang-grc|νεκυδαίμονες}} ) оларды белгілі бір әрекеттерге мәжбүрлеу мақсатын көздеді{{Sfn|Обидина|2019}}. Сиқыр [[Ежелгі грек мифологиясы|ежелгі грек мифологиясында]] бұрыннан бар - миф бойынша, [[Медея]] дәрі-дәрмектердің, сиқырлықтың және басқа да рәсімдердің көмегімен [[Аргонавтар|Аргонавт]] Джейсонға Алтын жүн алуға көмектескен. [[Платон]] дәстүрлі түрде сиқырға қарсы болған деп есептеледі, оны қоғамға қарсы әрекет деп айыптап, оны уландырумен салыстырды, бірақ оның «Диалогтар» кітабының сиқырлы сөздігін егжей-тегжейлі талдау күрделірек көріністі ашады{{Sfn|Papathanassiou|2020}}. Плиний ақсақал сиқырдың ойлап табылуын [[Парсылар|парсыларға]] жатқызды, бұл [[Ежелгі Рим|Ежелгі Римдегі]] сиқырлы тәжірибелердің маргиналдылығының көрсеткіші болуы мүмкін{{Sfn|Обидина|2019}}.

Византия оккультизмінің теориялық негізі ғаламды пневмаға толы тірі организм ретінде қарастырған стоиктердің космологиялық идеялары болды. Стоиктік пневма от пен ауадан тұрады. Пневманың сипаттамасы материяның байланысын және ғарыш бөліктері арасындағы өзара әрекеттесуді қамтамасыз ететін «кернеу» (kone grekshe: τόνος) болып табылады. Бұл бөліктер оқшау әрекет ете алмайды; олар тұтастай ғарышқа және басқа бөліктерге тәуелді. Хризиптің (б.з.б. 3 ғ.) сөзімен айтқанда, пневма «бәріне жанашыр». Осылайша, ғарыштың бір бөлігіндегі кез келген әрекет оның барлық басқа бөліктеріне әсер етеді. Ақырында, пневма адам денесіне еніп, ғарыштың барлық заттарына еніп, оның жаны болып табылатындай жанды қалыптастырады. Ғарыштық жанашырлық туралы стоиктік ілім неоплатонистердің көзқарастарына әсер етті, олар да Платонның Тимейдегі Димиургтің Әлемнің пайда болуындағы маңызы туралы мәлімдемелерінен бастау алды. Неоплатонистердің интерпретациясында симпатия стоиктердің пневмосы арқылы емес, материалды (жер және аспан сфераларын қоса) мен материалдық емес дүниелер арасындағы қандай да бір ұқсастық немесе ұқсастық арқылы қамтамасыз етілді. Байланыс асимметриялық деп түсінілді, яғни ақыл-оймен түсінілген дүние физикалық әсер ете алады, бірақ керісінше емес. Екінші жағынан, жердегі және аспан құбылыстары арасындағы қарым-қатынастарды орнатуға мүмкіндік беретін материалдық әлемнің бөліктері арасындағы симметриялық байланыс постулатылды. Неоплатонистер үшін маңызды мәтін болып табылатын «Халдей оракулдары» мәтініне сәйкес космологиялық шындықтың екі аспектісі бар: философиялық және магиялық. Олардың біріншісі иерархиялық түрде орналасады, оның негізінде құдайдың триадасы бар: трансцендентальды Әке, Демиург («Екінші ақыл») және Гекате («Күш»). Төмендегі деңгей - періштелер мен жындардың, жақсылық пен жамандықтың әртүрлі құрылымдары. Сиқырлы аспектіге жақсы жындарды шақыруға және өзіңізді жамандардан қорғауға болатын рәсімдер мен ережелер кіреді. Кейінірек неоплатонистер сиқырлық пен теургия аясында жындарды басқару немесе оларға әсер ету мүмкін болғанын түсіндіру үшін симпатия ұғымын қолданды.

[[Ежелгі Рим|Ежелгі Римде]] сиқыршылыққа «егінді сиқырлаған» немесе зұлым сиқырларды қолданғандарды өліммен қорқытқан Он екі кесте заңдарымен тыйым салынған. Біздің заманымызға дейінгі 81 жылы Сулланың тұсында улаушыларға қарсы заң ( Lex Cornelia Sullæ de sicariis et veneficis) махаббатқа арналған дәрі-дәрмектерді жасаушыларды қамтыды, мұндай дәрі-дәрмектерді де, дақылдарға зиян келтіруді де «у» деп жіктеді ({{Lang-la|venenum}}). II ғасырдағы Гайдан бастап ( ''Dig.'' 50.16.236), римдік заңгерлер жақсы мен жаман ''вененумды'' ажыратты. Келесі ғасырда Юлий Паулус махаббатты тудыратын немесе [[Аборт|түсік]] жасататын есірткілерді қолдануға тыйым салды, сонымен қатар онымен байланысты қылмыстарды тізімдеді: адам құрбандығы, махаббат сиқырлары, жалпы «сиқырлы өнер» және тиісті кітаптарға иелік ету. [[Константин I|Ұлы Константин]] (306-337) бұрынғы тыйымдарды қайта растап, жаман ауа райының алдын алу үшін медициналық сиқыр немесе дуа жасауда ешқандай қателік жоқ екенін түсіндірді. II Констанций (337–361) некромантияға және кінәсіз адамдардың өміріне қауіп төндіретін әрекеттерге қарсы заңдар шығарды. Кейінірек, сиқырлар ат жарыстарының нәтижесіне әсер ету үшін арнайы жасалған.

=== Ежелгі дәуірдегі сиқырға деген көзқарас ===
Британ тарихшысы Питер Браунның айтуынша, 4 ғасырда сиқырлы нанымдардың күшеюі кейінгі Рим империясының, әсіресе оның шығыс бөлігіндегі билеуші ​​таптың дағдарысы мен ыдырауының салдары болды. Бақсылық айыптаулардың саны белгісіздік кезеңдерінде артып, VI ғасырда саяси және әлеуметтік тұрақтылықтың қалпына келуімен, Юстиниан I тұсында (527–565) және Батыста «варвар патшалықтарының» пайда болуымен бірге азаяды. Сиқыршылықты «жеке қарым-қатынас пен сәтсіздік күйінің өнімі» деп атаған антрополог Эдвард Эванс-Причард тұжырымдамасына сүйене отырып, Браун сиқыршының орнын кейінгі антикварлық қоғамның екі қабатының түйіскен жерінде көреді: бір жағынан, шенеуніктердің және евнухтардың статикалық әлемі, ал екінші жағынан, әртүрлі мобильді әлеуметтік топтардан бастап христиан биландық топтарына дейін. Мұндай парадигмада сиқыршының «айыптаушысы» бір «бейненің» адамы болып табылады және оған әлемдегі белгілі бір жолдар ғана мүмкін; сиқырды жоққа шығара отырып, ол күштің қосымша көздерін жоққа шығарады. Сиқыршы, керісінше, екі жаққа қарап, олардың арасындағы тепе-теңдікті сақтайды. 4 ғасырдың ортасындағы императорлар тұсында (Констанс II, Валентин I және Валенс) жиі болған бақсылық қастандық жасаушыларды айыптау тек айыпталушының беделін түсіру ғана емес, сонымен бірге биліктің тұрақтылығын атап өту үшін де болды - ақыр соңында императордың тағдыры меннен шыққан зұлымдыққа байланысты емес. Дәстүрлі пұтқа табынушы ақсүйектердің позициясының тұрақсыздануы және оның христиандыққа қарсы тұруы байланысты қақтығыстарда сиқыршылық туралы айту ықтималдығын арттырды.

Христиан діні пұтқа табынушылық дәстүрінің сиқырға деген сақтығын да, күмәншілдігін де мұра етті. Сол кездегі барлық адамдар сияқты, алғашқы христиандар өмірдегі сәтсіздіктерді «жойқын ауру, бедеулік, дауыл немесе осыған ұқсас апат әкелетін» жындардың ісі деп санады. Алайда, [[Библия|Киелі кітап]] мұнда сенімді басшылық бермеді, ал теологтар тек бірнеше және бұлыңғыр нұсқауларға, мысалы, Гал. [https://ru.wikisource.org/wiki/Послание%20к%20Галатам#5:16 5:16-20], онда «тән істерінің» қатарына кіретін сиқыр айыпталған. Құдайдың құдіреті сиқыршының күшін тануға мүмкіндік бермеді, ал шіркеу мұндай адамды тек жындарды басқаруға немесе қарғыстарын жәбірленушіге бағыттауға қабілетті деп таныды. Ертедегі шіркеу әкелерінің ілімі әлемдегі жын-перілердің әрекетін [[Адам ата|Адамның]] күнәға батуы мен байланыстырды. [[Аврелий Августин|Августиннің]] айтуынша, күнәға батқандықтан, Құдай жын-перілердің «көпшілік алдында жазалаушы» болуына жол берді және адамзатты «жын-перілердің ойын алаңына» айналдырды{{Sfn|Brown|1970}}. Сөзсіз, сиқыр шайтанның күш-жігерінің жемісі болды, бірақ сиқыршының рөліне қатысты әртүрлі пікірлер болды - белсенді қатысудан бастап иллюзия жасауға дейін{{Sfn|Dickie|1995}}.

Христиандық авторлар пұтқа табынушылық философиясының фатализміне қарсы тұра отырып, эллиндік астрология мен сәуегейлікті де сынға алды. 2 ғасырдағы аполог Татьян грек мифологиясының құдайларын «тағдырды ойлап тапқан» жындармен байланыстырды. Сондай-ақ, емшілер қолданатын дәрі-дәрмектің, шөптердің, тамырлардың, сүйектердің және сол сияқтылардың өздігінен тиімді емес, тек жын-шайтанның күшімен болатынын алға тартты. Тертуллиан сиқыр мен астрологияның өнертабысын құлаған періштелерге жатқызды, бірақ Бетлехем Жұлдызының пайда болуын түсіндіру үшін ол оккульттік пәндер әлемде Мәсіхтің туылуына дейін ғана тиімді болғанын мойындауға мәжбүр болды. Ориген мен неоплатонист Плотин жұлдыздар болашақ оқиғалардың себебі емес, тек олардың белгісі деп есептеді. Рим империясын христиандандырудың басталуы қоғамда магияға деген көзқарастың өзгеруіне әкелді. Ұлы Константиннің тұсында христиандық діни қызметкерлердің сиқыршылықпен айналысатыны туралы ақпарат алғаш рет пайда болды, бірақ олардың қаншалықты шындыққа жанасатынын және кейбір доктриналық қақтығыстардың көрінісі екенін айту қиын. 4 ғасырдағы ең танымал мысалдар - ариандық дау кезінде оның қарсыластарының Ұлы Афанасийге қарсы бақсылық жасады деп айыптауы, ал 5 ғасырда несториандыққа қарсы қақтығыс кезінде Эдессалық епископ Виллоус пен оның замандасы, Арабиядағы Антиохия епископы Софроний. Гагиографиялық әдебиеттерден біз бақсылықпен айыпталған төменгі діни басқарма өкілдері туралы білеміз. Цезарий Галлиядағы Арлесский және Мысырдағы Шенуте ауырған кезде діни қызметкерлерге емес, сиқыршыларға жүгінетіндерге қарсы уағыздады.

== Сиқыр және қоғам ==

=== Сиқырдың құқықтық мәртебесі ===
Христиан империясының өмір сүруінің алғашқы кезеңінде сиқыршылар мен көріпкелдерді заңмен қудалау бастамасы зайырлы билікке тиесілі болды. Бұл көзқарастың себептері толығымен анық емес және, шамасы, мұндай адамдардың сенімсіз екендігі туралы жалпы идеямен байланысты. Заңнамалық тыйымдар сериясының біріншісі 319-шы заң болды, ол бойынша Ұлы Константин күйіп-жану кезінде, тіпті достық деген сылтаумен де жеке үйлерге баруға тыйым салған. Дәл осы заң бойынша өзіне астролог шақырған адамды елден шығарып, мүлкін тәркілейміз деп қорқытқан. Бірнеше жылдан кейін Константин сиқырлы өнердің осы түрлерін анықтау арқылы сиқырға қарсы заңнаманы түсіндіруге шешім қабылдады. Оның субъектілері айналысуға рұқсат етілді. Лекс Корнелия көлемінен аурулар мен дақылдардан қолайсыз ауа райынан қорғау әдістері алынды. 357 жылы II Констанцийдің бірқатар заңдары семсермен өлім жазасына кесілген «әдетте «жемқорлық жіберушілер» (лат. malefici) деп аталатын халдейлерге, сиқыршыларға және басқаларға» қарсы бағытталған. 364 жылғы І Валентин жарлығы, ең алдымен, пұтқа табынушылық салт-жораларына, әндер мен жерлеу құрбандықтарына қарсы бағытталған. Сол император 371 жылы харуспистердің әрекеттерін, егер олар жаман салдарға әкеп соқпаса, оларды қылмыстан шығарды. Жалпы алғанда, IV ғасыр заңдары өздерінің сиқырлы әрекеттерімен мемлекеттің іргетасына қауіп төндірмейтін империяның қарапайым азаматтарына қатысты болмады. Кейіннен көріпкелдерге қарсы заңдар бірнеше рет жаңартылды, бірақ 438 кодификациясында астрологияны медициналық және ауылшаруашылық мақсаттарда пайдалану үшін ерекшеліктер жасалды. Бірқатар заңдар арқылы император Констанций II (337-361) Ежелгі Римде болған болжамдардың барлық түрлеріне тыйым салды. Кейіннен Византияда сиқырға қарсы жаңа зайырлы заңдар қабылданбады, ал одан кейінгі барлық заңдар жинақтары (Эклог, Эпанагог, Прохирон және Василики) тек 4 ғасырдағы заңдарды қайталады. Сирек ерекшелік император Лев VI-ның 65-ші новелласы болды, ол «ақ» сиқырға, яғни қорғаныс және көмекші амулеттер мен заклинаниелердің барлық түрлеріне ұзақ уақыт бойы төзімділікті жойды. Грек заңгер тарихшысы Спиридон Троянос пікірінше, Македония әулетінің заң шығарушылары өздерінің предшественниктеріне қарағанда бақсылық пен улану мәселесіне көбірек көңіл бөлді деп айтуға болады. Заңсыз сиқырлы әрекеттер үшін жаза өте ауыр болуы мүмкін. Патриарх Фотийдің протегесі Теодор Сантабарен (шамамен 919 ж.) император Василий I-нің ықыласына ие болу үшін сиқырлық қолданды деп айыпталған, қамшымен өлтірілді, қуылды және соқыр болды. 1160-шы жылдары император Мануэль I сарай қызметкерлері Сет Склерус пен Михаэль Сикидитаны зиянды сиқыршылық үшін айыптады: бірінші жағдайда қызды азғырғаны үшін, ал екіншісінде ауыр көріністер жібергені үшін.

4 ғасырдағы христиан шіркеуінің өз мүшелерінің сиқырлы әрекеттерімен айналысуы сиқырды шайтанның ісі деген сенімнен туындады. Ұлы Василийдің ережелері өздерінің махаббат сусындарымен байқаусызда өлімге әкелген әйелдерді қасақана өлтірушілерге теңеді; Олардың қатарында Кесария епископы түсік түсіруге арналған құралдарды өндірушілерді де қосты. Григорий Ниссалық сиқыршылар мен жын-перілердің қызметіне жүгінетіндерге христиан дінінен бас тартқандар ретінде қарауды, бірақ егер кінәлілер өздерінің не істеп жатқандарын білмегені анықталса, жұмсақтық танытуды ұсынды. Шіркеу канондары, кеңестердің шешімдеріне негізделген, ең алдымен, діни қызметкерлердің мінез-құлқына қатысты және Ұлы Василий мен Григорий Ниссаның қарапайым адамдарға арналған ережелеріне қарағанда біршама қатал болды. Никея кеңесінде (325 ж.) барлық оккультизмдер бидғат ретінде жіктелді, ал Лаодикея кеңесі оларды діни қызметкерлерге тыйым салды. Кейіннен канондық заң дамуын жалғастырды және Трулло Кеңесінің 61-ші каноны (692) ыдысты пайдаланып көріпкелдік пен көріпкелдікпен айналысатындар үшін алты жылдық тәубе белгіледі. Дәл осындай жаза «жүз көсемдер» (коне грекше: ἑκαντóνταρχος) үшін белгіленді, бұл Симеон Метафрасттың (10 ғ.) айтуы бойынша жындардың көсемдерін білдіреді, ал Теодор Балсамонның (12 ғ.) айтуы бойынша, «ежелгі уақытта басқа адамдар тұрған, бұл бұрынғыдан да жоғары болған. ең қарапайымды өздерінің арам істерімен алдап, жалған құдайлар ретінде құрметке ие болған ақыл-парасат». Сондай-ақ аю бағып, жүнін бойтұмар етіп сатқандар мен жыландарды кеудесіне тығып жүргендер де айтылды. Балсамон соңғысын афинган сектасымен сәйкестендіреді. Сотталған пұтқа табынушылықтардың арасында Трулло Кеңесінің әкелері де «бұлт аулаушылар, арбалар, қорғаныс бойтұмарларын жасаушылар мен сиқыршылар». Бальсамон өзінің түсіндірмесінде астрономия мен астрологияны ажыратпай айыптайды - шамасы, император Мануэль I Комненостың астрологияны қорғау әрекетіне жауап ретінде (1143-1180). Вальсамонның пікірінше, ерте заң шығару позициясынан айырмашылығы, тек қана сиқырға саналы түрде жүгінетіндер ауыр жазаға лайық, ал қарапайым адамдар жұмсақтыққа сене алады.

=== Сиқыршылар мен оккультистер ===
[[Сурет:San_Leone.JPG|оңға|нобай| Катанияның Әулие Леосы және Магус Гелиодор, Маттео Десидератоның суреті, 18 ғасырдың екінші жартысы]]
Ежелгі грек тілінде сиқырлы және медициналық тәжірибелерді, сондай-ақ олармен айналысатын адамдарды белгілейтін бірқатар өрнектер болған. Түрлі контексттерде “эподи” (kөne грекше: ἐπῳδή – “забыр”, “заклинание”), “goitea” (kөne грекше: γοητεία – “сиқырлық”, “сәттілік”) және “mageya” (kөneητεία) және “mageya” (kөneίmag) (kөneίma) сөздерінен жасалған сөздер. «Фармакея» (коне грекше: φαρμακεία) сөзінің кең ауқымды мағыналары болды, ол дәрілік және улы шөптерді жинау, дәрі-дәрмек, қышқыл және уларды дайындау дегенді білдіреді, оны дәрігерлер де, сиқыршылар да қолданған. Кейінгі архаикалық дәуірден белгілі «гоистердің» («сиқыршылар», көне грекше: γόης) қызметі өлгендерді тыныштандыру немесе оларға көмек көрсету үшін олармен сөйлесуден тұрды. Бұл түсінік 10 ғасырдағы «Үкім» энциклопедиясымен расталған «гон» (kone grekshe: γον) « жоқтау айту», «жоқтау» етістігінің этимологиясынан туындайды. «Маги» (kone грекше: μάγοι) термині ирандық екені анық, бірақ ол гректерге біздің эрамызға дейінгі 6 ғасырдың ортасында қалай нақты белгілі болды, толық анық емес. Қолда бар дереккөздерге сүйене отырып, христиандық империяда сиқыр цирк балуандары, күймешілер, музыканттар және ойын-сауық индустриясының басқа қызметкерлері арасында пайда болды деп айтуға болады. Византиядағы сиқыр әдетте төменгі таптардың, негізінен әйелдердің, кемпірлердің және жезөкшелердің әрекеті ретінде танымал болды. Византия магиясын зерттеу көбінесе африкалық занд халқының оккульттік тәжірибесін зерттеген британдық антрополог Эдвард Эванс-Причардтың тұжырымдамаларына сілтеме жасайды. Оның терминологиясы бойынша, магия деп белгілі бір практикалық мақсаттарға кейіннен қол жеткізу үшін табиғаттан тыс күштерді бақылауды орнату мақсатында әдет-ғұрыптарды орындайтын тиісті түрде дайындалған адамның этикалық бейтарап әрекеті түсініледі. Қазіргі батыс тілдерінде дерлік синоним болып табылатын «сиқырлық» (агылш. сиқырлық) және «магия» (agylsh. сиқырлық) терминдері зендалар арасында әртүрлі мағынаға ие - сиқыршылар өздерінің мақсаттарына сиқырды қолдану арқылы жетеді, ал сиқыршылар немесе бақсылар сиқырды қажет етпейді, өйткені оларда туа біткен тылсым күш бар. Мұндай парадигмада, Р.Гринфилд атап өткендей, византиялық магия толығымен дерлік «сиқыр» санатына жатады. From the point of view of word usage, general concepts (μαγεία, γοητεία) had negative connotations and were used mainly by Christian doctrinalists, while ordinary people who resorted to magic usually spoke about its specific types with appropriate designations, or in general as “art” (ἠ τέχνη) or “practice” (ἠ πραγματεία). Осыған ұқсас көзқарасты «Византиядағы оккульттік ғылымдар» (2006) ұжымдық монографиясының редакторлары Пол Магдалино және Мария Мавруди бөліседі. Олардың пікірінше, «сиқыр» ұғымы бастапқыда теріс коннотацияларды білдіреді, бұл шынайы дінді Басқаға ауыстыратын нәрсе ретінде түсініледі, жындарға механикалық табыну арқылы құдайдың билігін тартып алу әрекеті, діни адамдарға еліктейтін, бірақ өз ортасында рәсімдермен. Мұндай парадигмада «сиқырды» ұстанушылар негізінен «мас емшілер» мен жезөкшелер болып табылады, бұл тұжырымдаманы қоғамның жоғары білімді қабаттарының қызметіне таратуды қиындатады. Тиісінше, Магдалино мен Мавроди «оккульттік ғылымдар» туралы айтуды дұрыс деп санайды.

Шығыс тілдерінде Мәсіхтің, Құдайдың Анасы мен әулиелердің шақыруларымен астасып жатқан жұмбақ сөздердің айтылуы тіпті шіркеу иерархтары мен үкімет шенеуніктерінің беделі мен саяси ықпалын арттыруға көмектесуі мүмкін. Патриарх Иоанн Грамматика (837-843), оны замандастары Ескі өсиет сиқыршылары Яннес пен Иамвреспен салыстырды, мүмкін оның жауларының күш-жігерінің арқасында сиқыршы ретінде беделге ие болды. П.Магдалино бұл қайнар көзге қатысты саяси күрес пен үгіт-насихаттың элементін көреді, бұл кезде икондарға табыну жеңісінен кейін саяси қарсыластар тыйым салынған оккульттік әрекеттерді ұстануға жатқызылды. Феофанның мұрагері Иоанн Грамматиктің айтуынша, патриархалды тағын иконоклас император Теофилден тәрелкеде сиқырлық пен көріпкелдік арқылы жасаған болжамдары үшін алған. Дәл сол дереккөз оның ағасы Арсавирдің жертөлесінде патриархтың өлілерді шақырып, оргиялар өткізетін «зұлым ұя» орнатқанын хабарлайды[8]. Майкл Пселлус егде жастағы императрица Зоя жүгінген белгішенің көмегімен сәуегейлік туралы баяндайды - ол болашақты белгішеде бейнеленген Христостың бет әлпетін өзгерту арқылы таныды. Пселлдің өзі ерте мистикалық дәстүрді сақтауда үлкен рөл атқарды, 11 ғасырда ұмыт болған бірқатар мәтіндерді айналымға қайта енгізді - Корпус Герметикум, Секст Юлий Африканның Кестесі, Проклдің Де арте иератикасы және Халдей Ораклестері. Пселлус Проклдың Oracles туралы түсініктемелерін мұқият зерттеп, өз пікірін қалдырды. «Хронографияда» ол өзінің жаратылыстану ғылымдарынан «жоғары философияға», логика мен риторикадан «теңдесі жоқ Проклге» дейінгі жолын егжей-тегжейлі сипаттады.

Ғажайыптарды сипаттау Византия әдебиетінде маңызды орын алады, оқырман алдында олардың қайнар көзі, құдайлық немесе шайтандық туралы сұрақ қояды. Әулие-әмбиелер жасайтын типтік кереметтерге емшілік, уақыт пен кеңістікте саяхаттау, азық-түлікті көбейту, табиғи апаттардың алдын алу, жабайы жануарларды қолға үйрету, табиғаттан тыс төзімділік таныту жатады. Ғажайыптар жасау қабілеті тек қасиетті ерлер мен әйелдерге ғана тиесілі болған жоқ және дүниедегі жын-перілердің әртүрлі көріністері ұқсас формада болуы мүмкін. Византиялықтардың бидғатқа және зұлымдық күштерінің көмегіне негізделген кереметтерге деген сақтық қарым-қатынасы Анна Комненаның Василий Богомиль туралы әңгімесінен көрінеді. Византиялықтар жанды шайтанға сату мүмкіндігі туралы білді - дәстүр бойынша Катанияның Әулие Леосының қарсыласы (8 ғ.), сиқыршы Илиодорус өзінің сиқырлық күшін осылай алды. Life of Saint Leo хабарлағандай, Гелиодор көптеген әсерлі кереметтер жасады, бірақ олардың барлығы оның жеке пайдасына бағытталған. Хагиографияның тағы бір кең тараған тақырыбы әулиелердің сиқыршылар жасаған зұлымдық сиқырларына, көбінесе махаббатқа қарсы тұруы болды. Жалпы, Александр Кажданның байқауы бойынша, қасиетсіз сиқыр, әдетте, өлімге, абдырауға және нәпсіқұмарлыққа әкеліп соқтырса да, әулиелердің кереметтері жасампаздық және өмір беретін сипатта болғанымен, олардың арасына нақты шекара қою мүмкін емес. Тарихшы Никетас Чониатс сияқты білімді византиялықтар «ғажайып жұмысшыларға» айтарлықтай күмәнмен қарады, бірақ олардың шындықты өзгерту және болашақты көру қабілеті бар екенін жоққа шығармады.

Кейінгі Византия қоғамындағы оккультизмнің орнын сипаттау қиын, себебі палеолог кезеңінің әдебиеті толық сақталғанымен, сол кездегі авторлардың көпшілігі оккультизм тәжірибелерін мазақ етуге немесе жоққа шығаруға тырысты, оларды төменгі таптардың кәсібі ретінде көрсетті{{Sfn|Greenfield|1995}}. Әртүрлі баяндау көздерінен басқа, патриархалдық соттардан алынған хаттамалардың айтарлықтай саны сақталған, онда тәжірибелі сиқыршылар мен олардың клиенттерінің істері қаралған, бұл бізге византиялықтардың бір бөлігі сиқырдың тиімділігіне сенгенін және оны қолөнер деп санағанын айтуға мүмкіндік береді{{Sfn|Greenfield|1995}}.

== Византия демонологиясы ==

=== Жын-перілердің табиғаты ===
[[Сурет:Byzantine_-_Amuletic_Armband_with_Holy_Rider,_Saints,_and_Magical_Symbols_-_Walters_542657.jpg|оңға|нобай| V-VII ғасырларда «Қасиетті атты адам» бейнеленген тұмарлар өте кең таралған. Әдетте атты адам [[Сүлеймен пайғамбар|Сүлейменмен]], сирек Парфияның Әулие Сисиннийімен байланыстырылатын{{Sfn|Kazhdan|1991}}. Уолтерс мұражайының коллекциясынан алынған VI ғасырдағы қола білезік]]
Византиялықтар [[Жын|жын-перілер]] аурулардың көзі деп сенген. Ежелгі мысырлықтардың, [[Вавилон|вавилондықтардың]] және еврейлердің идеяларына негізделген олардың дамыған демонологиясына сәйкес, әрбір ауруды өзіндік жын тудырған. Осылайша, от жындары жоғары [[Қызба|қызбаға]], ауа жындары қысқа мерзімді қызбаға, су жындары үш күндік қызбаға, ал ай астындағы жын-перілер төрт күндік қызбаға себеп болды{{Sfn|Vakaloudi|2000}}. Дененің жеке бөліктері мен бастапқыда мысырлықтар арасында уақыт құдайлары ретінде қызмет еткен және кейінірек халдей астрологиясындағы [[зодиак]] шеңберінің бөліктерімен байланысты болған 36 деканов  бірі арасындағы туыстық ерекше маңызды болды. Декандарға дененің әртүрлі бөліктері және олардың функциялары тағайындалды. Сол сияқты  біздің эрамыздың бірінші мыңжылдығынан шыққан белгісіз мәтін болып табылатын Завещание Соломона, зодиак белгілерімен және дене мүшелерімен байланысты 36 рух туралы айтады. Осылайша, ауруларды емдеуде дәрігерлер ішінара жын шығарушылар рөлін атқарды{{Sfn|Vakaloudi|2000}}.

Батыс Еуропадан айырмашылығы, Шығыс христиан діні шайтанға аз көңіл бөлді. Ол туралы негізгі ой-пікірлер ерте патристика кезеңінде қалыптасып, шайтанның құдайдың жаратылысы, періштелермен бірге жақсылық үшін жаратылған, бірақ мақтан тұтып, құлағанына дейін қайнаған. Ібіліс өзінің жындарымен бірге адамдарды Құдайдан қайтаруға тырысады, олардың азаптары мен жаман істеріне қуанады. Періштелік иерархияны сипаттаған 6 ғасырдағы сириялық теолог Псевдо-Дионисий Ареопагит, диаболикалық иерархияға бірдей мән бермеді, бірақ оның жүйесі Батыста қабылданып, дамыды, онда шайтан ең жоғары періштелік тәртіппен, серафиммен салыстырылды. Псевдо-Дионисийдің теозының мистикалық концепциясында Құдайдан әмбебап шығу себеп және оған ұмтылу, жындардың табиғаты туралы сұрақ туындайды. Дінтанушының пікірінше, жындар өзінің табиғаты бойынша емес, өз еркіне негізделген зұлымдық болып табылады, бұл бастапқы жақсы табиғатты бұрмалайды. Өзінің азғындығынан басқа жаратылыстарға қарағанда Алладан алыстап кеткен шайтанға да солай. Құдайдан толығымен бөлінген, бірақ соған қарамастан Шайтан өз жолымен Құдайға «қызмет етеді» Максимус Конфессорда (қ. 662). Жындар Джон Климакс жүйесінде маңызды орын алады, адамның рухани жетілуіне кедергілер жасайды. Шығыстың ең ықпалды теологтарының бірі Иоанн Дамаск (б.ж. 750 ж.) дуалистік адасушылықпен күресу үшін өзінен бұрынғылардың демонологиялық көзқарастарын жинақтап берді. Оның ойынша, зұлымдық, жақсылықтың жоқтығы бола отырып, өз болмысына ие емес, сондықтан шайтан туралы оны табиғатынан зұлым деп айтуға болмайды. Жындар өздерінің қасиеттері бойынша періштелерге ұқсайды, яғни олар тәнсіз, затсыз және ақыл-оймен танылады, яғни оларды рухтармен тануға болады.

Византияның шайтан мен жын-перілер туралы көзқарастарының одан әрі дамуы XI ғасырдағы философ Михаил Пселлостың еңбектерінде көрініс тапқан. Пселлге жатқызылған «Жындардың әрекеттері туралы» трактатына сәйкес [2-түсініктеме], құлаған тіршілік иелері алты түрге бөлінеді: эфирде мекендейтін ең жоғары отты жын-перілер «лелиуриядан» (''λελιούρια'') бастап, [[Жаһаннам|тозақтың]] түбінде мекендейтін соқыр, жарықты жек көретін «мизофайға» (''μισοφάες'') дейін. Жындардың қай жерде тұратынына байланысты қабілеттері бар және олар шайтанмен бірге адамдардың құтқарылуына жол бермеу үшін оларға қарсы қастандық жасайды. Олар барлық жерде молшылықта кездеседі, адамның сезімдері мен ақыл-ойына әсер етеді. Жындардың өздері де ақылға ие, бірақ төменгі деңгейдегі жындардың ақылы жануар сияқты, олардың [[Еркін ерік|ерік-жігері]] жоқ және олар [[Инстинкт|инстинкттердің жетегінде]] жүреді. Олар заттарда немесе адамдарда өмір сүре алады, және мұндай жағдайларды аурулармен шатастыруға болады. Жындарды Исаның атымен, айқыш белгісімен, әулиелерді шақырумен, Інжілді оқумен, қасиетті сумен немесе маймен, жәдігерлермен, мойындаумен немесе қасиетті адамның қолын қоюымен жеңуге болады. Пселладағы шайтанның өзі жын-перілік дәрежелердің таксономиясынан тыс{{Sfn|Russell|1986}}.

Сүлейменнің өсиетіне сәйкес, жын-перілер еркек немесе әйел болуы мүмкін, бірақ бұл бөліну жынысқа байланысты емес, өйткені жын-перілердің денелері қарапайым, тек табиғаттан тыс тіршілік иесі қабылдаған форманы сипаттайды. Жын-пері Обизуфь деген атпен «Өсиетте» аталады, онда ол нәрестелерді өлтіру мен оларға зиян келтірудегі үздіксіз белсенділігімен танымал. Осыған ұқсас жын туралы жалған Пселлус та айтады{{Sfn|Greenfield|1988}}. Австриялық тарихшы Альфонс Барб  еврей және классикалық грек мифологиясындағы, сондай-ақ қазіргі еуропалық фольклордағы Обизуфи бейнесінің шығу тегін Месопотамия жындары Ламашту, Лилит және жын-пері анасы Тиаматтан іздеді. Грек әдебиетінде әйел жын алғаш рет Сапфода Гелло деген атпен кездеседі{{Sfn|Spier|1993}}. Христиан және Византия авторлары бала жейтін ламияларды айтады, ал Византия дәуірінің соңында ''λάμια'' сөзінен шыққан сөздер қатты аштық деген мағынаны білдірген{{Sfn|Patera|2014}}.

=== Адамдарға қарсы жын-перілердің әрекеті ===
Византиялықтар жындардың адамдардың өздеріне немесе олардың билігіндегі адам делдалдары арқылы зиян келтіруге қабілетті екеніне сенімді болды. Мұндай әрекеттің мысалы ретінде Киелі кітаптағы Әйүптің тағдыры, сондай-ақ көптеген өмірлік оқиғалар болды. Жындар заттарды қозғалтып, тас лақтырады, түрлі дыбыстар шығарады деп есептелді. Жындардың әсерінен, өмірде айтылғандай, монах өзінің саяхатшысын құлдыққа сатып, жас жігіт тақуа әйелді зорлауы мүмкін, ал балалар өздерінің құрдасына, болашақ әулиеге тас лақтыруы мүмкін. Жындардың қаруы Александриялық Афанасийдің айтуынша, дұға кезінде Әулие Энтониді қуған гиеналар сияқты жануарлар болуы мүмкін. Ақырында, жындар жіберген аян өлімге әкелетін апатқа әкелуі мүмкін - баспалдақтан, жартастан немесе аттан құлау. Өз мақсаттарына жету үшін жындар, дәстүр бойынша, әртүрлі формада болуы мүмкін. Апостол Пауыл «Шайтанның өзі жарық періштесі болып кейіптейтінін» ескертті (Қор. 2-хат 11:14) және мұндай метаморфоз көбінесе кейінгі хагиографияда кездеседі. Монахтарды азғыру үшін жындар жиі әйел кейпіне енген. Олардың эфиопиялықтарға немесе негроид нәсілінің басқа өкілдеріне, монахтарға, сарбаздарға, ұлдарға немесе қарттарға айналуы да сипатталған. Жануарлар кейпіне енген жындар жылан немесе айдаһар ретінде көрінуді жөн көрді.

Жын-перілердің билігінде ({{Lang-grc|δαιμονίζω, κατέχω, ἑνοικέω}}) ішіне енген жынның әсерінен физикалық немесе психикалық күйі өзгерген адамның күйі түсінілді. Шын мәнінде, мұндай түсіндірме қабылданған мінез-құлық нормаларынан кез келген ауытқуды түсіндіру үшін пайдаланылуы мүмкін және тек [[Ақылсыздық|ессіздік]] немесе [[Қояншық|эпилепсия]] сияқты маңызды ауытқуларды ғана емес, сонымен қатар [[Ашушаңдық|ашуды]], [[Маскүнемдік|алкоголизмді]] немесе жыныстық азғындықты да қамтыды. Дегенмен, Жаңа Өсиеттегі Гадара жын-перілерінің сауығуы туралы әңгімеге байланысты әртүрлі психикалық аурулар көбінесе иеленудің белгісі болып саналды. Жындардың әсеріне [[Ай кезбелік|ұйқымен жүру]] кірді, яғни [[Ай Фазасы|айдың белгілі бір фазаларында]] жынның жәбірленушінің денесіне оралуының әсерінен адамның әрекеттерін жасауы деп түсінілді. Григорий Паламас эпилепсиялық ұстамалардың бірнеше сипаттамасын береді, оларды ұстаумен байланыстырады. Бұл күйде жеке кінә сезімі болмағандықтан, жын-перілерге деген көзқарас айыптаудан гөрі мейірімдірек болды, ал XII ғасырдағы заңгер Теодор Бальсамон кейбір адал емес адамдардың қайырымды жандардан көмек алу үмітімен есінен адасқан болып көрінгенін айтады{{Sfn|Greenfield|1988}}.

Адамға жын-перілердің әсер етуінің тағы бір жолы құмарлықтар деп саналды. Олардың классикалық философияға негізделген тұжырымдамасы кейбір жағынан иеленуге ұқсас [3-пікір] және теріс [[Коннотация|мағына]] беретін эмоцияларға қатысты. Кейінгі кезеңде құмарлықтар іс жүзінде күнәлармен теңестірілді, өйткені олар бейқам және ойлы өмір сүруге кедергі келтірді. Біртіндеп құмарлықтарға байланысты эмоциялар тізімі кеңейіп, иерархиялық формаға ие болды және каталогқа енгізілді. Православиелік дәстүрде жын-перілер адам жанындағы күнәлі ойларды ояту үшін құмарлықтарды пайдаланады деп есептелген. Максимус мойындаушы жазғандай{{Sfn|Greenfield|1988}}.{{начало цитаты}}
От лежащих в душе страстей демоны заимствуют поводы воздвигать в нас страстные помыслы. Потом, ими поборая ум, понуждают его снизойти к соизволению на грех; победив его в этом, вводят его во грех мысленный; а по совершении сего, как пленника, ведут его на самое дело греховное. После сего, наконец, чрез помыслы сделав душу запустелою, отходят вместе с оными. Остается только в уме идол (мысленный образ) греха, о котором говорит Господь: ''егда убо узрите мерзость запустения, стоящу на месте святе'' ({{Библия|Мф|24:15}}). Читающий да разумеет, что место святое и храм Божий есть ум человеческий, в коем демоны, опустошив душу страстными помыслами, поставили идола греховного.
{{конец цитаты|источник=[[Максим Исповедник]], «Главы о любви», II.31}}

Жанымызда жатқан құмарлықтардан жындар бізде құмарлық ойларды тудыратын себептерді алады. Сосын оларды ақылды жеңу үшін пайдалана отырып, олар оны күнәға мойынсұнуға мәжбүрлейді; Оны жеңіп, олар оны ақыл-ойдың күнәсіне апарды; және бұл орындалғаннан кейін олар оны өте күнәкар істің тұтқыны ретінде жетелейді. Осыдан кейін, ақырында, ойлар арқылы жанды қаңыратып, олармен бірге кетеді. Жаратқан Ие айтатын санада күнәнің пұт (психикалық бейнесі) ғана қалады: қаңырап бос қалған жексұрын нәрсені көргенде, мен киелі жерде тұрамын (Матай 24:15). Оқырман түсінсін, Құдайдың киелі орны мен ғибадатханасы адамның ақыл-ойы, оған жын-перілер жанын құмартқан ойларымен жаралап, күнә пұтын орнатқан.

— Максим Конфессор, «Махаббат туралы тараулар», II.31

Әділ адамдарды жаман істерге бағыттаумен және тақуалық өмірге кедергі келтірумен қатар, жын-перілердің қызметінің маңызды аспектісі олардың сиқырлы және бал ашу әрекеттерін жасауы болып саналды. Өз кезегінде, әртүрлі теорияларға сәйкес, жын-перілер Құдайдан адамдардың сенімін сынау үшін осы мүмкіндікті алды немесе бұл жай ғана олардың алдауын білдірді. Шіркеу жындардың шынайы болжамдарды айту қабілетін жоққа шығарды{{Sfn|Greenfield|1988}}.

== Оккультизмнің формалары ==

=== Апотропиялық сиқыр ===

==== Жаман көз және қарғыс ====
[[Сурет:Byzantine_-_Amuletic_Pendant_-_Walters_542653.jpg|оңға|нобай| Уолтерс мұражайының коллекциясынан алынған көз тиюден қорғайтын византиялық тұмар, V ғасыр]]
Жаман көз (грек тілінде: βασκανία, грек тілінде: φθόνος, лат. invidia, лат. fascinatio) көреалмаушылықтың көзі жәбірленушіге зиян келтіру қабілеті бар зұлым күштің белгілі бір ағындарын шығаруға қабілетті деген сенім ретінде түсінілді. Жаман көзге байланысты қорқыныштардың нақты бағыты болмады және негізінен сәттіліктен айырылу мүмкіндігіне шоғырланды [comm. 4]. Жаман көзге сенудің ең алғашқы белгілері біздің дәуірімізге дейінгі бірінші мыңжылдықтағы ежелгі Египет ағаш тақталарында кездеседі. Сехметтің жебелерімен, Исис пен Хорустың қарғысымен көре алмаушылықпен қорқыту. Ежелгі пұтқа табынушылықта жаман көз идеясы оны ұтымды етуге тырысқан көптеген жақтаушыларға ие болды. Көздің физикалық байланыссыз мұндай әсерді қалай көрсете алатынын түсіндірудің бірнеше тәсілдері ұсынылды. Ең көп таралған тәсіл бұл қиындықты елемеу, оны маңызды емес немесе тіпті жоқ деп қарау, яғни шын мәнінде байланыс болғанын дәлелдеу болды. Соңғы көзқарасты Плутарх ұстанды, ол өзінің «De invidia et odio» трактатында зұлым адамның көзінен Демокрит бөлшектерін шығаруды ұсынды. Бірнеше жаратылыстану жинақтарының бөлігі ретінде Плутархтың теориясы сиқырға басқаша күмәнмен қарайтындар арасында да кең тарады. Жалпы алғанда, адамның байлығы жаман көзбен бүлінуі мүмкін деген пікір кең тараған, тіпті мәселенің философиялық жағын меңгермеген алғашқы шіркеу әкелері де бұл құбылыстың бар екенін жоққа шығарған жоқ. Бұл ырымға қатысты шіркеудің ұстанымы екіұшты болды: теологтар адамдар үшін мұндай мүмкіндіктерді мойындай алмады, бірақ қызғаныш адам қандай да бір жолмен зұлым күштердің құралына айналатынын мойындауға дайын болды. Бұл көзқарас Ұлы Василийдің «Қызғаныш туралы» (грек тілінде: Περὶ φθόνου) сүйіспеншілігінде толық көрсетілген: қызғанышпен қараған адамдар «бір көзқараспен зиян келтіреді, осылайша олардың қызғанышпен қараған кезде күшті денелері, бар сұлулығымен гүлдене бастайды, жастықта, кенеттен, жастық шақтағыдай. Қызғаныш көздерден жойқын, зиянды, жойқын ағын төгіліп жатыр», - деп кәдімгі халық ертегілері мен кемпірлер деп атайды. Оның ойынша, «жақсылықты жек көретіндер – жындар адамдардан жындарға тән ерік-жігерді байқаса, оларды өз ниеттері үшін пайдалану үшін барлық шараларды қолданады; неге көреалмаушылықтың көзі өз еркіне қызмет етеді». Ұлы Василийдің Плутарх шығармаларымен танысуы белгілі, ал пұтқа табынушы философтардың пікірлеріне жеккөрінішті көзқарас каппадокиялықтарға тән. Адам көзінің мүмкіндіктеріне скептикалық көзқарас Джон Хризостомның Мэтт туралы түсіндірмелерінде кездеседі. 20:15 [ком. 5] және Галатиялықтардың бірінші тарауы. βασκανία деген сенім кең тараған Сирияда сириялық Ефрем зұлымдықтың бейнесі, жақсыларды жек көретін және қудалайтын «жаман көзі» бар адам туралы айтқан.

Көзге деген сенім Византия қоғамының барлық таптарында, соның ішінде байлар мен білімділерде де болды. Мозаикалық едендерде үйден қызғаныш пен бақытсыздықты болдырмауға арналған жазулар бар. Қызғаныштың көркемдік бейнесі қауіпті тіршілік иелерімен қоршалған [[Итифаллический|итифалдық]] (тік жыныс мүшесімен бейнеленген) жас жігіт болды{{Sfn|Vakaloudi|2000}}. Жаңа туған нәрестелер үшін қауіп төнді, Пселл оны қанатты кемпір деп сипаттаған әйел бейнесіндегі Гелло жыны{{Sfn|Papathanassiou|2020}}. Жүктілік кезінде және жаңа туған нәрестелерде әйелдерді көз тиюден қорғау үшін ежелгі грек тілінде «гистерлер» (жатырдан {{Lang-grc|ὑστέρα}} ) - бірнеше (әдетте 7 немесе 12) жылан әртүрлі бағытта шашыраңқы жүз бейнесі бар әртүрлі материалдардан жасалған [[Тұмар|тұмарлар]] ''(Тұмарларды қараңыз)'' . Әдетте, оларға белгілі бір сиқырлы формула қолданылған, ал оларды кию рәсімдік әрекеттермен және нақты дұғалармен қатар жүрді{{Sfn|Spier|1993}}{{Sfn|Барабанов|2003}}.

==== Тұмарлар ====
[[Сурет:Bronze_amulet_pendant._Byzantine,_10th-12th_century.jpg|нобай| Истера, X-XII ғасырлардағы  тұмардағы «блуждающей матки» жекешелендірілген бейнесі]]
Византиялықтар жындарды қуып жіберу үшін әртүрлі апотропиялық құралдарды қолданды: тұмарлар, крест белгілері, Мәсіхтің есімінің жазылуы немесе басқа да тиімді сиқырлы формулалар. Сирияда есіктердің үстіндегі жазулардың ерекше алуан түрлілігі байқалады. Төртінші ғасырда өмір сүрген сириялық теолог Ефраим сириялық әйелдердің жиі сиқыршылардың қызметіне жүгінгенін хабарлайды. Сирин өзінің естеліктерінің бірінде христиан діни қызметкерлері мен сиқыршылар арасындағы рәсімді орындау құқығы үшін бәсекелестік туралы айтады{{Sfn|Vakaloudi|2000}}. Тұмарлар IV-VIII ғасырларда қоғамның төменгі таптары арасында кең таралған{{Sfn|Kazhdan|1991}}.

Ерте Византия кезеңінде амулеттер көптеген атаулармен белгілі болды - ''φυλακτήρια'', ''περίαπτα'' немесе ''περιάμματα'' . Олардың мақсаты тек көзден ғана емес, сонымен қатар жын-перілердің адамдарға жіберген барлық басқа бақытсыздықтарынан: аурудан, жарақаттанудан, иеліктен, жаман әсерден және тіпті өлімнен де құтылу болды. Ежелгі заманда тұмарларды діни қызметкерлер, астрологтар және басқа да данышпандар мен керемет жасаушылар әртүрлі табиғи материалдардан жасаған. Тұмарларға тиісті жазулар (эподтар) ойылып жазылған. VI ғасырдағы Византия дәрігері Александр Траллес пациенттеріне [[Подагра|подаграны]] емдеу үшін [[Гомер|Гомердің]] өлеңдерінің бірі жазылған алтын дискіні (''πέταλον'') және асқазан шаншуынан [[Геракл|Геркулестің]] [[Немей арыстаны|немей арыстанын]] өлтіргені туралы ойып жазылған [[яшма]] сақинасын тағуды ұсынды. Эпод Айдың Таразы немесе Арыстан белгісінен өткен кезде жазылуы керек еді, әйтпесе тұмар емдік күшке ие болмас еді. Жалпы, апотроптық сиқыр теориясы бойынша, ең тиімдісі [[Шаян (шоқжұлдыз)|Рак]] белгісімен жасалған тұмарлар болды {{Sfn|Vakaloudi|2000}} . Яһудилердің қасиетті есімдері жазылған жазулар, 90-шы Забурдың алғашқы жолдары немесе Трисагион дұғасы тиімді деп саналды{{Sfn|Kazhdan|1991}}.

Тұмарлардың кейбір иконографиялық түрлері әртүрлі демонологиялық идеялар мен аңыздарды біріктіретін ежелгі дәстүрлерге жатады. Сәждедегі әйелдің бейнесін соққан «қасиетті салт аттының» бейнелері балалар мен жүкті әйелдерді жұқтыратын әйел жынның бар екендігі туралы нанымдармен байланысты. Тұмарлардағы жынның аты әдетте көрсетілмейді; жын күрескері әртүрлі кейіпкерлермен, соның ішінде Әулие Сисинниуспен, Сүлейменмен, Арлаф періштемен немесе бас періштелердің бірімен сәйкестендіріледі. Жылан тәрізді 7 немесе 12 сәулесі бар әйел басы бейнеленген амулеттерге қатысты бірнеше ғасырлар бойы пікірталастар болды. 16 ғасырда Пирро Лигорио оларды Медузаны бейнелейді деп ұсынды, бірақ бұл сәйкестендіру қазір қате деп танылды. Орыс және кеңестік тарихнамада жылан амулеттері жатырдың және құрсақ қуысының ауруларымен байланысты болды. Сондай-ақ олар Хнубистің грек-египеттік символизміне қайта оралып, 9 ғасырдан бастап ерекше танымалдыққа ие болды деп болжануда. Тұмар ретінде тастың көптеген түрлері пайдаланылды. Бүркіт көзі жүкті әйелдерді қорғауға арналған амулет ретінде әсіресе танымал болды; «Киранидтер» оның басқа да қасиеттері туралы баяндайды.

Тұмарды қолдану мақсаты оны жасауға арналған материалды және денеге қолданылатын орынды анықтады. Эподаларды папирус таспаларына жазу дәстүрі Египеттен алынған болса керек. Сылақ ретінде пергамент бөліктерін пайдалануға болады; олардың осы сипатқа ие болуы «Салоникадағы Деметрийдің кереметтерінде» (VI ғасыр) сипатталған. Лавр жапырағының тұмары ұйқысыздыққа, ал зәйтүн жапырағы тұмары безгегі үшін қолданылған. Византиялықтар бойынша қорғасынның емдік қасиеті болған; одан насаттық табақшалар мен тұмарлар жасалып, дәрі-дәрмек пен косметикалық сусындардың құрамына кірді. Қорғаныш амулеттері үшін ең тартымды материал алтын болды, бірақ оның жоғары құны арзан баламаларға - мыс, темір, қорғасын немесе басқа материалдарға жүгінуге мәжбүр етті. Византиялықтар Сүлеймен патша қолға түсірген жындарды мыс ыдыстарда ұстағаны туралы әңгімеге байланысты мыс зұлым рухтардан қорғаныс ретінде бағаланды. Тұмарлардың ең көп тараған түрі медальдар, әртүрлі ою-өрнектері бар металл дискілер болды. Әдетте, олардың дөңгелек немесе сопақ пішіні бар, бірақ квадраттар мен сегізбұрыштар да апотропты әсерге ие болды. Исаврияның Анемуриум қаласын қазу кезінде табылған дискі амулеттердің айтарлықтай саны 6 ғасырға жатады. Тұмар тағудың кең тараған тәсілі оларды зергерлік бұйымдарға, сақиналарға, білезіктерге немесе алқаларға салу болды. Тізімде көрсетілгендерден басқа, мыс қоңыраулар, сондай-ақ оларға түйіндер байланған боялған жіптер жындарды қуып жіберетін күшке ие деп есептелді. Жалпы, тұмар ретінде кез келген дерлік шағын затты қолдануға болар еді. Пішін мен материалдан басқа, жазуды қолдану үшін сия таңдау маңызды болды. Белгілі нұсқауларға сәйкес, жақсы жындар өмір сүретін өсімдіктер, мысалы, мирра сия жасау үшін пайдаланылуы керек еді. Сондай-ақ жануарлардың немесе құстардың, көбінесе көгершіндердің немесе әтештердің қанын пайдалану ұсынылды. Сиқырлы әрекеттердің нәтижесіне сия түсі де әсер етті.

==== Талисмандар ====
[[Сурет:Cambridge,_Trinity_College,_ms._O.17.2_(6).jpg|оңға|нобай| XVI ғасырдың екінші жартысындағы Freshfield альбомынан алынған суреттегі «Жылан бағанасы»]]
Апотропты құралдардың ерекше категориясын тұмарлар, яғни амулет ретінде пайдалану үшін арнайы қасиетті рәсімнің нәтижесінде алынған заттар құрады. Классикалық грек тілінде олар kөne grekshe етістігінен жасалған сөздермен белгіленді: τελεῖνkөne grekshe: τελεῖντελεῖν (τελέσματα, ἀποα, ἀποο), Византия кезеңі «стоичейон» сөзі (грек тілінде: στοιχεῖον) көбірек қолданылған. Кеңірек мағынаға ие бола отырып, «стоичеён» физикалық элементтерді немесе принциптерді, жындарды, астральды тұлғаларды, талисмандық мүсіндерді немесе әліпбидің әріптерін білдіруі мүмкін. Осы уақытқа дейін «стоиххеион» ұғымының жалпы қабылданған түсіндірмесі жоқ. Ғалаттықтарда бірнеше рет кездеседі (Ғал. 4:3, Ғал. 4:9), әдетте «дүниенің бастауы» деп аударылады. Сүлеймен өсиетінде бұл астрологиялық жын-шайтандық күштерге, декандарға анық сілтеме жасайды. Алдыңғы зерттеулерді қорытындылай келе, Клэйс Блюм (Клэс Блум, «Мағынасы стехеион және оның туындылары Византия дәуірінде», 1946) сөздің негізгі мағынасы бойтұмар жасау процесінде сиқырлы белгілерді, әріптерді және белгілерді жазумен байланысты деген қорытындыға келді. Р. Гринфилдтің айтуы бойынша, соңғы Византия кезеңінде «стохеион» белгілі бір жерлерге қоныстанған жын-шайтандық күштердің атауы болған. П. Магдалино στοιχείωσις деп атады, талисмандық күштерді басқару өнері, византиялық сиқырдың айрықша ерекшелігі, оның араб бәсекелестерімен күресудегі серпінділігі және оның негізгі қолдану саласы Константинополь мүсіндері болды. Тұмарлардың әрекеті, басқа да сиқырлы құралдар сияқты, ғарыштық симпатия және антипатия (ἀντιπάθεια) принциптеріне негізделген.

Константинопольдің талисман мүсіндері туралы 8 ғасырдың аяғында жазылған Parastaseis syntomoi chronikai дереккөзінде жазылған. Ондағы анекдоттар мен аңыз-әңгімелерге байыппен қарау екіталай, бірақ оларды қоғамның білімсіз қабаттарының ой-пікірлерінің көрінісі деп бағалауға болады. Мүсіндердің сиқырлы интерпретациясы бұрынғыдан да ерте қалыптаса бастаған шығар, өйткені 6 ғасырда шежіреші Иоанн Малала олардың жасалуын 1 ғасырдың философы Тиана Аполлонийіне жатқызған. Малаланың айтуынша, Аполлоний қаладағы ләйлектердің, жылқылардың, Ликос өзенінің бейнесі мен тасбақаның пайда болуына жауапты; олардың барлығы кейінгі деректерден белгілі: Айя Софияның алдындағы көшеде үш ләйлек тұрды және қалада құстарды ұстады деп болжауға болады, император сарайының алдында аттар орнатылды, Та Амастриана ғимараттар кешенінің жанында өзен құдайының мәрмәр мүсіні, ал тасбақа мүсіні Сент-1пи шіркеуінің жанында болуы мүмкін. Никетас Чониатс өзінің De Signis трактатында Тянский Аполлонийдің қызметі туралы қосымша мәліметтер береді. Тұмарлардың ең танымал үлгілері - Патриарх Иоанн Грамматика сынған варвар көсемдерінің мүсіндері, Теофанның мұрагері хабарлағандай, және астананың Серпентин колоннасы. Үстінде үш жылан басы бар бұл бағана Ипподром маңында қашан пайда болғаны белгісіз. Бәлкім, ол бастапқыда парсыларды жеңгенді білдіреді немесе жыландар мен айдаһарларға қарсы күрестің дәстүрлі ежелгі символизмін сақтап қалды. Субұрқаққа айналдырылғаннан кейін колонна әртүрлі мифологиялық кейіпкерлерді қамтитын кең мүсіндік топтың бөлігі болды. Жылан бағанының бойтұмар ретіндегі алғашқы ескертулері орыс және батыс еуропалық саяхатшылардың әңгімелерінде 1390 жылдарға жатады. Олардың айтуынша, бағана уға толтырылған, оған Зосима қала тұрғынын жылан шаққан болса, ескерткішке қолын қою арқылы сауығып кетуге болатынын қосады - бұл сиқыр азамат еместерге әсер етпеді. Шамасы, 14 ғасырдың аяғында, қоғамдық санада бойтұмарлар жасау император Лео Данышпанмен байланысты бола бастады және 1403 жылы Константинопольге барған Гонсалес де Клавихоның айтуынша, белгілі бір император қаланы нашақорлардың шабуылынан қорғау үшін мүсінді сиқырлаған.

=== Махаббат сиқыры ===
Махаббат сиқыры туралы айтылған сөздер Гомерден бастап ертедегі христиандық хагиографияға дейін грек әдебиетінде жиі кездеседі. Классикалық әңгімелер мен рецепттер византиялықтарға белгілі болды, мысалы, Еврипидтің «Гипполитінде» медбике Федра ұсынған әдіс «жаны күйетін, // Халаттың шеті немесе бір бұрым шаш жоғалсын, // Сонда сіз суға төгілмейсіз». Ежелгі ғалымдар өсімдіктердің, минералдардың және жануарлардың емдік және басқа да қасиеттеріне көп көңіл бөліп, кейбір сиқырлы рецепттер «Геопоника» ауылшаруашылық энциклопедиясының (10 ғ.) 16 және 17-ші кітаптарына енгізілген. Папирустарға жазылған көптеген сиқырлы таблеткалар мен махаббат заклинанийлерінің табылуы махаббат сиқырының негізгі пайдаланушылары әйелдер немесе ер адамдар ма деген сұрақты тудырды, өйткені классикалық әдебиеттер негізінен біріншісіне, ал папирологиялық дәлелдерге соңғысына нұсқайды. Әдебиет пен шындық арасындағы сәйкессіздікті түсіндіру үшін әртүрлі теориялар ұсынылды. Американдық тарихшы Кристофер Перғауын грек махаббат магиясында эрозды [ағылшынша] және филияны тудыратын екі заклинанияны анықтады. Біріншісі, зерттеушінің пікірінше, ең алдымен ерлермен, сыпайылықпен және жезөкшелермен айналысқан және олардың нысанасы әдетте құймашымен бір үйде тұратын жас жігіттер мен әйелдер болды, ал екіншісін әйелдер мен күйеулеріне, үй иелеріне және билеушілеріне қатысты әлеуметтік жағдайы төмен адамдар қолданған.

Грек махаббат сиқырындағы негізгі ұғымдар: ''ἀγωγή'' және ''ἀγώγιμον -'' заклинание, ''φίλτρον'' - махаббат сусыны, ''φιλτροκατάδεσµοκατάδεσμοκ'' - махаббат сусымасы және ғашықтық ''сусыны''. Тірі қалған дереккөздер тұмарларды жасау және пайдалану рәсімдерінің сипаттамаларын береді. Балауыз айының алтыншы күні күн шыққанға дейін балауыз мүсіншесін жасауды талап ететін нұсқалардың бірі болды. Фигураның белгілі бір жерлеріне жәбірленушінің және оның анасының, сондай-ақ сиқыршының немесе оның клиентінің және оның анасының аты жазылуы керек, ал бұл жағдайда көмекке шақырылған жындардың есімдері қағазға жазылып, ішіне қойылады. Содан кейін, рәсім кезінде мүсіннің жүрегі инемен тесіліп, дуа оқылып жатқанда көмірге ерітіліп, мүсіннің өзі алты бөлікке бөлініп, өртелді. Сиқырлы пергамент бөліктерін немесе алманы пайдаланудың қарапайым әдістері де болды [ 6-түсініктеме]{{Sfn|Greenfield|1995}}.

=== Болжамдар ===

==== Балгерлік ====
[[Сурет:John_VII_of_Constantinople_Skylitzes.jpg|оңға|нобай| Патриарх Иоанн Грамматик ваннадағы су туралы бал ашып тұр (12 ғасырдағы Иоанн Скилица шежіресінен алынған миниатюра)]]
Болжамдық әрекеттердің әртүрлі формалары Византияға ежелгі дәуірден мұраға қалды. Жалпы, оларды екі үлкен топқа бөлуге болады: бір жағынан табиғи құбылыстарды бақылауға негізделген және екінші жағынан арнайы құралдарды қолдануды көздейтін «индуктивті» немесе «жасанды». Бірінші топқа астрология, найзағай арқылы болжау (бронтология) [комм. 7], жер сілкінісі, түс көруі, құстар мен жануарлардың мінез-құлқы. 9 ғасырдағы араб саяхатшысы Харун ибн Яхья императордың қатысуымен Аясофияда жасалған рәсімді сипаттады. Кейбір жағдайларда оған жылқылар әкелінетін, ал егер олар өздеріне ұсынылған шылбырларды алса, бұл болашақта мұсылмандарды жеңетінін білдіреді. Шежіреші Теофан Конфессор 6 ғасырда азғындар тобырдағы иттердің мінез-құлқы арқылы анықталған жағдайлар туралы хабарлады. 10-ғасырдың шежіресі Иосиф Генесий егжей-тегжейлерін көрсетпей, оқиғадан екі апта бұрын Сиракузаның құлауын болжаған бақташылар туралы айтты. 11 ғасыр тарихшылары Джон Зонаре мен Джордж Кедриннің айтуынша, софистер Либаниус пен Ямблих 4 ғасырда император Валенс мұрагерінің есімін білгісі келіп, әтештің (аллектриомансия) көмегімен болжауға жүгінген. Әріптермен жазылған дәндер берілген әтеш Феодосий есімінің құрамына кіретіндерді таңдады. Сократ Схоластик, болжам бойынша, мұрагерінің аты «F» әрпінен басталатынын білген Валенс көптеген адамдарды осы атпен өлтірді деп мәлімдеді.

«Индуктивті» бал ашуда әртүрлі заттар қолданылды: кітаптар, [[Икона|белгішелер]], ұн, айна, от, сүйек және т. б. Оккультизмнің басқа да көптеген түрлері сияқты, «индуктивті» болжаудың да тамыры [[Стоицизм|стоиктік]] [[Эпистемология|эпистемологиядан]] бастау алады. Израиль тарихшысы Шмуэлю Самбурскому айтуынша  [[Пифагореизм|пифагоршылар]] мен [[Платон|Платонды]] ұстанатын стоиктер «құдайлар мен адамдар арасындағы өзара байланыс» арқасында бал ашу мүмкін деп сенген. Болжау мүмкіндігі әлемнің [[Детерминизм|детерминистік]] сенімділігінен және кез келген фактілік материалда байқалатын әмбебап себептік өзара байланыстылықтан туындады{{Sfn|Papathanassiou|2020}}. Император [[I Ираклий|Ираклий]] өз әскерінің қыстайтын орнын анықтау үшін [[Библия|Киелі кітапты]] пайдаланып, балгерлікке жүгініп, оны кездейсоқ жерге ашты. Шіркеу бал ашудың барлық түрлерін принцип бойынша айыптады, бірақ белгішелер мен Киелі кітаптың көмегімен бал ашу рұқсат етілді{{Sfn|Kazhdan|1991}}.

Майкл Пселлус су толтырылған ыдыстан сипаттаған болжау (lecanomancy [ағылшынша], гидромантика) әртүрлі формада жатты: не судың үстінен сиқырлағаннан кейін пайда болған жұмбақ дыбыстарды тыңдау керек немесе жазбаша сұрақтармен оған лақтырылған қағаз бөліктерін бақылау керек болды - бұл әдістердің екіншісі I8-1110 бойынша, I8-1110). оның қызы кундерге қарсы жорықтар жоспарлады. Басқа жағдайларда, Алексей жеребе тартуға жүгінді - әскерлерін қай бағытқа жылжытуды таңдай алмай қиналады, ол «сұрақтарын екі қағазға жазып, оларды киелі тағына отырғызды және түні бойы жалынды дұғалар мен жырлармен өткізді. Филомилий». Ежелгі дәуірде танымал оракулдар арқылы көріпкелдік Византияда маңыздылығын жоғалтты, бірақ «халдей оракулдарына» маңызды түсініктемелерді 11 ғасырда Майкл Пселус және 15 ғасырда Плето жазған. Түстердің пайғамбарлық күшіне сену өте ежелгі бастауларға ие. Ежелгі грек мифологиясында Зевс арман құдайы Онирді адамзатқа болашақ туралы ескертіп жібереді. Пайғамбарлық армандар Эпидаврдағы және Кос аралындағы Асклепий храмдарының діни қызметкерлері тағайындаған емдеуде маңызды рөл атқарды. Көптеген византиялық арман кітаптары армандарды түсіндіруге арналған. Болжаудың басқа әдістеріне Айды, бұлттарды, кометаларды және тұтылуларды бақылау кіреді. Ақырында, Византия дәуірінде ішкі мүшелер (бауыр, жауырын [ағылш.]) арқылы болжау тоқтаған жоқ. 23 және 24 маусымда тойланатын мерекеге байланысты халық көріпкелдік әдет-ғұрыптары (клидон [грекше], коне грекше: κληδώνkөne грекше: κληδώνκληδών) 12-ші ғасырда Бассамон канонист ғасырда сипатталған.

==== Астрология ====
[[Сурет:Magi_(1).jpg|нобай|300x300 нүкте| Иоанн Хризостомның айтуынша, Бетлехем жұлдызы мүлдем жұлдыз емес, жұлдыз пішінін алған көрінбейтін күш болған{{Sfn|George|2001}}. [[Равенна|Равеннадағы]] Сант-Аполлинаре Нуово соборындағы византиялық мозаикадағы үш данышпан (7 ғасыр)]]
Барлық болжамды тәжірибелердің ішінде астрономия әдістерін қолданатын астрология ең күрделі және құрметті пән болып саналды. Өзінің идеялық негізінде ол стоиктердің дүние бөліктерінің жанашырлық қарым-қатынасы туралы іліміне негізделді. II ғасырда Клавдий Птолемей өзінің «Тетрабиблос» астрологиялық трактатында «мәңгілік эфирлік субстанциядан шығатын белгілі бір күш барлық жерге еніп, Жерді қоршап тұрған кеңістікте таралады, сол арқылы өзгерістерге ұшырайды» деп жазды. Күннің, Айдың және жұлдыздардың шаруашылық қызметі мен навигацияға әсерін атап көрсете отырып, Александрия астрономы «Адамның темпераментінің негізгі қасиетін туған кездегі қоршаған ортаның негізінде түсінуге болмайды, яғни оның, мысалы, оның мынадай денесі бар, мынандай психикалық қасиеттері бар, сондай-ақ белгілі бір құбылыстарды, сондай-ақ осындай және осындай психикалық қасиеттерді пайдалана отырып, неліктен түсінуге болмасқа? темперамент пен өркендеу, ал басқасы жарамсыз және жарақат алуға бейімділік танытса, ол қорғаған алаяқтар мен надандардың көптігімен түсіндірілді Адрианның негізін қалаған Афина Екінші жағынан, Цезарь (б.э.д. 44) мен Марк Аврелий (180) арасындағы кезеңде астрологтарға қарсы кемінде 8 заң шығарылды сақталды - Гефест Февский, Павел Александрия, «анонимді 379» және басқалар. Астрономия мен астрологияны тек теориялық тұрғыдан ажыратады. Өйткені олар аспанды бақылаудың таза және қолданбалы жақтары ретінде практикалық тұрғыдан алғанда, олар академиялық қызмет түрі ретінде емес.

Аман қалған астрологиялық мәтіндердің ауқымды корпусын грек жұлдыз жорамалдары туралы монография авторлары Отто Нойгебауэр мен Генри Бартлет Ван Хозен хронологиялық тұрғыдан 7 ғасырдың ортасына дейін жасалған «грек» және араб астрологиясының әсерінен кейін жасалғандарға бөледі. Мазмұны жағынан олар дереккөздерді техникалық астрономиялық, негізінен папирологиялық және авторлық немесе «әдеби» деп бөледі. Соңғысының дәуірі 2-ғасырдағы астролог Веттиус Валенстің еңбектерінен бастап 775 жылы Стивен Александрияға жатқызылған «ислам жұлдыз жорамалына» дейінгі кезеңді қамтиды. Юстиниан I тұсында жабылған пұтқа табынушылық неоплатондық мектептердің оқу жүйесінде астрология айтарлықтай маңызды орынға ие болды. Нидерланд тарихшысы Леендерт Вестеринк айтуынша, 6 ғасырда астрология Александриядағы квадривиум курсына кірді. Стефан Константинопольге император Гераклий I (610-641) жұлдыз жорамалын жасауға шақыруды алғанға дейін сонда оқыған болуы мүмкін. Кейіннен Византия императорлары астрологтардың қызметіне жүгінуді жалғастырды. Шежіреші Феофан Конфессор VI Константин (780-797) болгарларды жеңетінін қате болжағаны үшін сот астрологы Панкратийді өлім жазасына кескенін хабарлайды. Павел Александриялық (IV ғасыр) астрологиялық трактатымен танысуының арқасында математик Лев (шамамен 870 ж.) жоғары беделге ие болды. Математик Леоға жатқызылған астрологиялық зерттеулердің кейбірін оның жас замандасы Лео Хиросфактус жазған болуы мүмкін. 905 жылы тақ мұрагері, болашақ император Константин VII Порфирогениттің дүниеге келуіне байланысты жалғыз белгілі жұлдыз жорамал жасалды, осылайша македон әулеті мүшелерінің астрологияға қызығушылығын растады [comm. 8]. Никефорос II сарайындағы астрологтар туралы Фокас (963-969) Кремонский Лютпрандтың хабарламасынан белгілі. 10 ғасырдағы Византиядағы астрологияның гүлденуі араб Әбу Машар әл-Балхи трактатының және 972 және 1011 жылдар аралығындағы 9 аман қалған жұлдыз жорамалының пайда болуымен дәлелденеді. Астрология Майкл Пселлус хронографиясында екі рет айтылады, бір рет Михаэль В. Императрица Зомельдің екінші хикаясын ашуға деген ұмтылысына байланысты. IX Константин Мономахос (1042-1055) тұсында сәттілікке уәде берген пайғамбарлықтар мен болжау. «Алексиададан» император Алексий I Комненос (1081-1118) тұсындағы төрт астрологтың есімдері белгілі.

Византия астрологиялық зерттеулерінің шарықтау шегі император Мануэль I Комненос пен теолог Майкл Глика арасындағы қайшылық болды. Мануэльдің өзі немесе оның бұйрығымен жазылған астрология үшін кешірім барлық астрологтарды еретиктер деп атаған Пантократ монастырының белгілі бір монахының болжамдарын өткір сынға алған жауап болды. Император астрологияны медицина сияқты, императорлар мен патриархтар ежелден бері қолданып келе жатқан «сараптамалық жорамалға» негізделген бақылаулық және табиғи заңға негізделген ғылым екенін негіздеді. Болжамдардың негізі аспан денелеріне берілген табиғаттан тыс күш емес, құдіреті ешбір жағдайда дау тудырмайтын Жаратушының ойластырылған жаратылысы. Гликка өзінің құрметті, бірақ каустикалық сынында Бетлехем жұлдызының пайда болуын астрологиямен айналысуға шақыру ретінде қарастыру, Мәсіх шомылдыру рәсімінен өткен кезде көгершінің пайда болуын орнитоскопия, құстардың ұшуы арқылы болжау ақиқатының дәлелі ретінде түсіндіру сияқты абсурд екенін атап өтеді. Британдық византинист Пол Магдалино өзінің Мануэль I туралы монографиясында оның астрологиялық қызығушылықтарына көп мән бермеді, дегенмен, олар император үшін өте маңызды болды. Мануэльдің досы архиепископ Джон Каматир болды, ол оған өзінің екі астрологиялық өлеңін арнады. Оның сарайында итальяндық Пасха Роман [ағылшын тілі] жұмыс істеді, ол 1169 жылы «Киранидтер[ағылшын]» көне жинағын латын тіліне аударды және латын, грек және араб деректеріне негізделген «Liber Thesauri occulti» арман кітабын құрастырды. Тағы бір итальяндық Лео Тоскан[ағылшынша] императордың атынан Ахмет бен Сириннің арман кітабын грек тілінен аударған (9 ғ.). Тарихшы Никетас Чониатстың айтуынша, Мануэль әскери операцияларды және жеке өмірін жоспарлау кезінде үнемі жұлдыз жорамалдарды басшылыққа алды, бұл жиі проблемаларға әкелді. Сол кезеңде митрополит Константин Манассе өзінің жұмысын императордың ағасының әйелі Себастократ Иренге арнап, «Астрологияға кіріспе» деп жазды.

XIII ғасырдағы Византия ғалымдары астрологияны жоққа шығарды, бірақ билеуші әулет кезінде [[Тұтылу|тұтылуды]] өлімнің нышаны деп санауды жалғастырды. Георгий Акрополит 1239 жылғы 3 маусымдағы тұтылудың ғылыми түсіндірмесін білсе де, оны және одан бұрынғы [[Комета|кометаны]] императрица Иринаның жақындап келе жатқан өлімінің белгісі деп санады. Сол сияқты, Джордж Пахимерес туған күндер туралы болжамдарды жоққа шығарды ({{Lang-grc|θέμα}}) гороскоптарды пайдаланып, бірақ 1258 жылы 16 тамыздағы күн тұтылуын Теодор II Ласкаристің қайтыс болуымен байланыстырды. Никифор Грегорас тарихында тұтылулар да әртүрлі бақытсыздықтардан бұрын болады {{Sfn|Papathanassiou|2020}} . Палеолог дәуірінің ең көрнекті астрологтары Джон Авраам және оның шәкірті Элеутерий Себелен болып саналады. 1370 және 1400 жылдар аралығында олар классикалық астрологтар [[Клавдий Птолемей|Птолемейдің]], Гефестиона Фиванского Кіші Олимпиодордың және Мысырлық Реторийдің еңбектерінің жинақтарын, сондай-ақ ислам авторларының грек тіліндегі аудармаларын шығарды. Олардың күш-жігерінің нәтижесі жоғалған еңбектердің үзінділерін сақтау ғана емес, сонымен қатар ертедегі Византия астрологиясын қалпына келтірудегі шатасушылық пен қиындықтар болды{{Sfn|Kazhdan|1991}}.

==== Медициналық астрология ====
Дәрігерлерді математиктермен салыстырған Платоннан бастап, астрологияның гүлденуімен Византия дәуіріне дейінгі терапевтік білімге деген сенім идеясының дамуын қадағалай отырып, британдық медицина тарихшысы Вивиан Нуттон бұл деградацияның себептерін көрсете алмайды. Шынында да, науқастың төсегінде теориялық конструкциялар құлдырап, дәрігерлер дұрыс емес болжамдарды жоққа шығарып, әртүрлі болжамдар жасауға кірісуге мәжбүр болады. Дегенмен, Галеннің сыни күндерінің теориясынан тыс, астрономиялық немесе астрологиялық есептеулер іс жүзінде табылмайды. Плинийдің айтуынша, медицинадағы астрологияны 1 ғасырда Массалияның Кринасы танымал еткен, бірақ Гален бір ғасырдан кейін оны толығымен жоққа шығарды. Клавдий Птолемей мысырлықтарды медицина мен астрономиялық болжамдарды үйлестірді. Византия медициналық астрологиясы немесе ятроматематика (kone grekshe: ἰατρική «медицина» және коне грекше: μαθηματικά «математика») ежелгі дәуірден төрт негізгі сәйкес элемент (от, жер, ауа, топырақ) идеясын мұра етті. қақырық, сары және қара өт), жағдайлар (ылғалды және құрғақ) және температура (ыстық және суық). Олар зодиак белгілерімен, планеталармен және минералдармен және олардың симптомдармен және емдеумен үйлесуі. Алғаш Вавилонда пайда болған зодиак белгілерінің ішкі мүшелермен байланысы (мелотезия, μελοθεσία) туралы ілім гректерге де белгілі болды. Кападокиялық Аретей II ғасырда эпилепсиялық ұстамаларға ай фазаларының әсері туралы жазған. Фивиялық Гефест (IV-V ғасырлар) Айдың фазалары мен аспандық жағдайына одан да үлкен мән береді - олар хирургиялық операциялардың сәттілігіне әсер етті. Юстиниан I-нің замандасы Аэций Амидалық та қолайлы және қолайсыз күндерді атап өтеді. 12 ғасырда император Мануэль Комненос Ай сәйкес келетін мүшелерге операция жасамауға және егер Ай Юпитермен бірге болса, науқасқа іш жүргізетін дәрі бермеуге шақырды. 14 ғасырда Джордж Хризококк медицина мен астрономия арасындағы байланыс туралы жазды.

=== Алхимия ===
[[Сурет:Egitto_ellenistico,_papiro_con_testo_magico_in_greco_(papiro_X_di_leida),_da_tebe,_200-300_ac_ca.jpg|оңға|нобай| Лейден папирусы]]
Марселин Бертелоттың еңбегіне сүйенген британдық оккультизм тарихшысы Артур Уэйттің пікірінше, алхимия тарихын төрт кезеңге бөлуге болады: византия, сириялық-араб, латын және кейінгі. Ең көне грек алхимиялық мәтіндері Лейден және Стокгольм папирустары болып табылады, олар 3-ші ғасырдың аяғынан басталады. Оларда қорытпаларды жасау және металл беттерін бояуға арналған 75 формула және алтын мен күміс әріптерді жасаудың 15 процесі бар. Бертелоттың айтуынша, бұл папирустар әртүрлі дереккөздерді пайдаланған шебердің жазбаларын білдіреді. Алхимия қазір Эллинистік Египетте кәдімгі дәуірдің тоғысында мысырлық зергерлер мен ұсталардың материяның іргелі бірлігі теориясына және жалпыға ортақ симпатия іліміне негізделген қорытпалармен жүргізген тәжірибелерінің нәтижесінде пайда болды деп есептеледі. Техникалық ерекшелігіне байланысты алхимия Византия мәдени элитасын соншалықты қызықтырған жоқ және, мысалы, астрологиядан айырмашылығы, ол философия ретінде жіктелмеді. Нәтижесінде, алхимиялық мәтіндердің қолжазба дәстүрі өте аз және әртүрлі дәуірлердің туындыларын қамтиды: ерте псевдопиграфа (Псевдо-Демокрит (1 ғ.) және әртүрлі мифологиялық және тарихи кейіпкерлерге жатқызылған трактаттардың қысқаша үзінділері), Панополитанский Зосимнің шығармалары (IV ғ.), 4-ші ғасыр, 7-ші ғасырлардағы эксгететтер. Олимпиодору, Стивен Александриялық [ағылшынша]), 7 ғасырдағы 4 алхимиялық өлеңдер. Кейінгі авторлардан алхимиялық жұмыстар Майкл Пселлос, монах Космас және Никифорос Блеммидес (XIII ғ.) қалдырды. Суда энциклопедиясындағы сілтемелерге және мамандандырылған емес әдебиеттерге сүйене отырып, гуманитарлық топтардағы алхимиялық зерттеулер туралы кейбір түсініктер болды.

Техникалық тұрғыдан алхимиктердің рецепттері негізінен алтынды «екі еселеуге» және зергерлік бұйымдарда немесе сәндік мақсаттарда пайдалану үшін сыртқы түрі бойынша бағалы металдарға ұқсас қорытпаларды өндіруге қатысты болды. Ең алдымен материалдардың сыртқы қасиеттеріне қызығушылық танытқан қолөнершілерден айырмашылығы, «мистикалық химияны» (грек тілінде: μυστικὴ χημεία) ұстанушылар материяның ішкі мәнін өзгертуге тырысты. Техникалық және мистикалық аспектілер қабаттасуы мүмкін. Осылайша, Зосима «Құралдар мен пештер туралы» және «Омега хаты туралы» трактаттарында шебердің жетістігі планеталардың қолайлы жағдайына байланысты екенін атап өтті. Ол сондай-ақ Гермес Трисмегистке сілтеме жасай отырып, интеллектуалдық ізденіс арқылы моральдық жетілдіруге және Құдайға жақындыққа қол жеткізуге болатынын дәлелдеді. «Алтын жасаудың ұлы және қасиетті өнері туралы» Александриялық Стефанға жатқызылған трактаттың авторы мен мағынасы төңірегінде елеулі қайшылықтар бар. Ол Құдайды және материалдық емес нәрселерді қарапайым арқылы күрделі және күрделі арқылы тануға мүмкіндік беретін ақыл мен философияның құдіретін мадақтайды. Зосима сияқты, Стефан да өз ізбасарларын интеллектуалды ойлауға шақырады, рухты материядан жоғары көтереді - періштелерді көрген адепттерге енді алтынның арсыз жасауына қайта оралудың қажеті жоқ. Аңыз бойынша, Степанның шәкірті хризопеяның («алтын жасау») құпиясын араб қолбасшысы Халид ибн Язидке берді.

== Тарихнама ==
[[Сурет:Chernigovskaya_grivna_01_by_shakko.JPG|оңға|нобай| Славян жылан тәрізді тұмарлары Византия үлгілеріне еліктеп жасалған{{Sfn|Spier|1993}}. Чернигов гривені, 11 ғасыр]]
19-ғасырдағы неміс классигі Ульрих фон Виламовиц-Мёллендорф «грек магиясын зерттеу үшін гректердің өздерін әділ соттай алу үшін оларды түсіну керек» деп баса айтты (1848). Келесі маңызды кезең Марселин Бертелоттың алхимиялық мәтіндердің үш томдығын (Collection des anciens alchimistes grecs, 1887-1888) және ежелгі және ортағасырлық алхимия бойынша бірқатар еңбектерді жариялауы болды. Бұл басылым жеткілікті түрде сын көтермесе де, бұл бағыттағы ғылыми қызығушылықты тудырды. Грек астрологиясын және болжау тәжірибесін Огюст Баучер-Леклер («Histoire de la Divination dans l’Antiquité» 4 томдық, 1879-1882; «L’Astrologie grecque», 1899) зерттеген. Линн Торндайктің «Сиқыр және эксперименттік ғылым тарихы» іргелі монографиясы (8 томда, 1923-1958) византиялық сиқырды ерекше атап көрсетпейді, бірақ кейінгі антикварлық авторларға біраз көңіл бөлінеді. Грек византинисті Федон Коукулестің «Βυζαντινῶν βίος καὶ πολιτισμός» жинақ жинағы (6 томда, 1947-1951 жж. әр түрлі византиялық рәсімдерді қамтиды). Карл Прейседанцтың грек сиқырлы папирустарының (Papyri magicae graecae, 2 том, 1928, 1931) басылымы және Ганс Дитер Бетцтің (1992) қазіргі аудармасы заклинание мен амулеттерді қолдану туралы деректер береді. Жаңа мәтіндердің кейінгі басылымдары «Alchimistes grecs» сериясы аясында, сонымен қатар сериядан тыс жүзеге асырылды.

Византия сиқырының, әсіресе амулеттердің материалдық аспектілерін зерттеудің ұзақ тарихы бар. Тұмарлардың кейбір иконографиялық түрлері әсіресе танымал болды және Қайта өрлеу дәуірінен бастап антиквариаттардың назарын аударды. Жыландар бар амулеттердің алғашқы сипаттамасын Пирро Лигорио жасаған. 17 ғасырда Рубенс мұндай амулетке ие болды; оның бейнесі И.Макариус пен Дж. Шиффлдің «Abraxas seu Apistopistu» кітабында Якоб ван Верден суреттерімен берілген. 19 ғасырдың аяғында орыс тарихшыларының византиялық аналогтарымен ұқсастығы бар жылан тұмарларына деген қызығушылық артты. Тақырып бойынша маңызды шолулар дайындаған И. И. Толстой, М. И. Соколов және А. С. Орлов. «Истерия формуласының» әртүрлі аудармалары мен интерпретациялары ұсынылды. Батыста Вильгельм Френер, Густав Шлюмбергер және Вильгельм Дрекслер грек сиқырлы заттарымен айналысқан. 20 ғасырдың басында зерттеушілердің негізгі қызығушылығы сиқырлы мәтіндерге, ең алдымен Мысырдан келген римдік сиқырлы папирустарға ауысты, бірақ тұмарлар мезгіл-мезгіл ғылыми пікірталастарда орын алды. Қазіргі орыс тарихшыларының ішінде В.Н.Залесская византиялық амулеттерге көптеген еңбектер арнады; Батыста бірнеше тақырыптық көрмелер мен каталогтарды Дж. Шпайр дайындады.

Византия демонологиясы бойынша іргелі еңбектер 20 ғасырдың басында пайда болды, бірақ «Contribution à l'étude de la démonologie byzantine» мақаласынан кейін (А. Делате, Жоссеранд Ч., 1934) ұзақ уақыт бойы бұл құбылыстың концептуалды түсінігінде ілгерілеушілік болған жоқ, бірақ бұл құбылыстың жалпыға ортақ қайнар көзі жалғасуда. 1988 жылы канадалық византиялық ғалым Ричард П.Х. Гринфилд ресми шіркеудің көзқарасын білдіретін «стандартты православиелік дәстүрді» және Византия қоғамының сол немесе басқа қабатында болған «балама дәстүрлер» жиынтығын ажырататын схеманы ұсынды. Біріншісі, ең алдымен, Шіркеу Әкелерінің еңбектерінде баяндалған; екіншіден, негізгі мәтіндер Майкл Пселлдің «Жындардың әрекеттері туралы» диалогы және Никефорос Грегораның Киренский Синезийдің «Армандар туралы» трактатына түсіндірмесі. Палеологтық кезең үшін классикалық дәуірдің бірнеше шығармалары өз маңызын сақтап қалды: 4 ғасырдағы «Киранидтер» жинағы және Сүлейменнің атымен байланысты екі мәтін – оның «Өсиет» және «Сиқырлы трактаты». Отто Нойгебауэр 1959 жылы жалпы саны 18 000 деп есептеген грек жұлдыз жорамалдарының жариялануы Томас Янгтың (1828) және Жак-Джозеф Шамполлионның (1840) папирологиялық басылымдарынан басталды. Жалпы Византия ғылымына, атап айтқанда оккультизмге 20 ғасырдың соңына дейін көп көңіл бөлінбеді. Американдық тарихшы М.Маврудидің пікірінше, бұл жағдай Византия мәдениетінің соңғы Батыс орта ғасырларына тән «динамизм» мен «инновациядан» айырылған дәстүрлі идеясымен байланысты. Кейінгі зерттеулер, ең алдымен, экономикалық тарих саласындағы өзгермейтіндік пен тоқырау парадигмасынан алшақтап, нәтижесінде Византиядағы ғылыми революцияның дамуына қандай жағдайлар кедергі болды деген сұрақ туындады. Әртүрлі уақытта ұжымдық монографиялар жарияланды, олардың ішінде ең көрнектілері «Византия сиқыры» (1995) және «Византиядағы оккульттік ғылымдар» (2006). Палеолог Византияда Р.Гринфилдтің демонологияға және П.Маглалиноның астрология мен болжауға арналған монографияларының («L’orthodoxie des astrologues: La science entre le dogme et la divination a Byzance (VIIe-XIVe siecle)» [1]06) пайда болуы маңызды оқиғалар болды.

== Ескертпелер ==
'''Түсініктемелер'''{{Дереккөздер|35em|group=комм.}}'''Дереккөздер мен сілтемелер'''{{Дереккөздер|28em}}

== Әдебиет ==
{{Refbegin|2}}
; на английском языке
* {{публикация|статья|автор=Berger A.|заглавие=Magical Constantinople: statues, legends, and the end of time|издание=Scandinavian journal of Byzantine and modern Greek studies|год=2016|volume=2|страницы=9—29|ссылка=http://journals.lub.lu.se/index.php/sjbmgs/article/view/16295/14771|ref=Berger}}
* {{Книга}}
* {{Книга}}
* {{Книга}}
* {{Книга}}
* {{Книга}}
* {{Книга}}
* {{публикация|статья|автор=George D.|заглавие=Manuel I Komnenos and Michael Glykas: A Twelfth-Century Defence and Refutation of Astrology|издание=Culture and Cosmos|год=2001|volume=5|номер=1|страницы=3—48|ссылка=http://www.cultureandcosmos.org/pdfs/5/5-1-george_12th_century_defence_refutation_astrology.pdf|ref=George}}
* {{Книга}}
* {{Книга}}
* {{публикация|статья|автор=Griebeler A.|заглавие=The Serpent Column and the talismanic ecologies of Byzantine Constantinople|издание=Byzantine and Modern Greek Studies|год=2020|volume=44|номер=1|страницы=86—105|doi=10.1017/byz.2019.25|ref=Griebeler}}
* {{Книга}}
* {{книга:ODB}}
* {{Книга}}
* {{Книга}}
* {{Книга}}
* {{Книга}}
* {{Книга}}
* {{Книга}}
* {{Книга}}
* {{публикация|статья|автор=Roberts A. M.|заглавие=Framing a Middle Byzantine Alchemical Codex|издание=Dumbarton Oaks Papers|год=2019|volume=73|страницы=69—102|jstor=10.2307/26955172|ref=Roberts}}
* {{Книга}}
* {{публикация|статья|автор=Spier J.|заглавие=Medieval Byzantine Magical Amulets and Their Tradition|издание=Journal of the Warburg and Courtauld Institutes|год=1993|volume=56|страницы=25—62|jstor=751363|ref=Spier}}
* {{публикация|статья|автор=Vakaloudi A. D.|заглавие=Δεισιδαιμονια and the Role of the Apotropaic Magic Amulets in the Early Byzantine Empire|издание=Byzantion|год=2000|volume=70|номер=1|страницы=182—210|jstor=44172369|ref=Vakaloudi}}
* {{Книга}}
* {{Книга}}

; на немецком языке
* {{Книга}}
* {{Книга}}

; на русском языке
* {{публикация|статья|автор=Барабанов Н. Д.|заглавие=К истории византийский народных верований. Истера|издание=Античная древность и средние века|год=2003|том=34|страницы=322—347|ссылка=https://elar.urfu.ru/handle/10995/2899|ref=Барабанов}}
* {{Книга}}
* {{публикация|статья|автор=Обидина Ю. С.|заглавие=Греческие маги в контексте полисной религии|издание=Вестн. Сев. (Арктич.) федер. ун-та. Сер.: Гуманит. и соц. науки|год=2019|номер=1|страницы=119—127|doi=10.17238/issn2227-6564.2019.1.119|ref=Обидина}}

; на французском языке
* {{Книга}}
* {{Книга}}

{{Refend}}
[[Санат:Оккультизм]]</text>
      <sha1>0xao36o1ihgrt7hqi1vyi4omlqfzfcw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643250</id>
      <parentid>3643249</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T20:55:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coffee86</username>
        <id>27186</id>
      </contributor>
      <comment>/* Адамдарға қарсы жын-перілердің әрекеті */</comment>
      <origin>3643250</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="130424" sha1="872uwvepbv1j8di4al1h52ya6n5h1p1" xml:space="preserve">[[Сурет:Serpiente_alquimica.jpg|нобай| Феодора Пелеканоса алхимиялық трактатындағы Уроборостың бейнесі (1478 ж., ''[[Франция Ұлттық кітапханасы|Parisinus graecus]] 2327'')]]
'''Византиядағы оккультизм''' - [[Византия империясы|Византияда]] болған [[оккультизм]] теориялары мен тәжірибелерінің жиынтығы. Ең көп таралғандарына әртүрлі [[Магия|сиқырлы]] әдістер, табиғаттан тыс күштермен байланыс, [[тұмар]] жасау және бал ашу кірді. Батыс Еуропадағыдай, Византияда [[астрология]] мен [[алхимия]] дамыды. Сиқыршылық заңмен және шіркеу заңдарымен тыйым салынған, бірақ византиялықтардың күнделікті өмірінде сиқырдың әртүрлі түрлері қоғамның барлық деңгейлерінде кең таралған. Византиядағы сиқырды зерттеу мәдениеттану және [[ғылым тарихы]] аясында жүргізіледі.

Византия тарихының ғасырлар бойы «сиқыр» ұғымының мазмұндық мағынасы кейбір өзгерістерге ұшырады. Егер ерте кезеңде (IV-VIII ғасырлар) [[Антикалық дәуір|ежелгі дәуірден]] мұраға қалған сиқыршылық түрлері қолданыла берсе және бұрынғы дәстүрлерді [[Христиандық|христиан]] әлемінің шындығына бейімдеу орын алса, кейінгі дәуірде сиқыр прагматикалық тұрғыдан табиғаттан тыс күштердің көмегімен практикалық мақсаттарға жетуге мүмкіндік беретін әдістер жиынтығы ретінде қабылданды. Православие христиандары сиқырды зұлым күштер жіберген адастыру деп түсіндірді, бұл анық жалған, өйткені ол әлемдегі жалғыз күш көзі ретіндегі Құдайдың рөліне күмән келтіреді. Византиялықтардың көпшілігі доктриналық күрделіліктерге мән бермегендіктен, сиқыр құдайдың бақылауынан тыс және мәселенің моральдық жағын ескермей әрекет ету мүмкіндігін білдірді.

Грек астрологиялық және алхимиялық қолжазбаларының негізгі басылымдары 1930 және 1940 жылдары аяқталды. Византия оккультизмін зерттеу тұрғысынан жалпы теориялық еңбектер әлі пайда болған жоқ, бірақ жалпы тарихи немесе антропологиялық зерттеулер аясында жасалған бақылаулар мен оларда тұжырымдалған анықтамалар Византия үшін де жарамды деп саналады. Қазіргі уақытта оккультизм ғылымдарының барлық негізгі бөлімдері монографиялық қарастыруға ие болды; бірнеше мақалалар жинағы және көптеген жеке зерттеулер жарияланды.

== Тарихи даму ==

=== Грек-рим әлеміндегі сиқыр ===
[[Сурет:Homilies_of_Gregory_the_Theologian_gr._510,_f_332v.jpg|нобай|IX ғасырдағы Григорий теологының уағыздарынан алынған иллюстрацияда Әулие Кипр сиқырлы заттармен қоршалған пұтқа табынушы философ ретінде бейнеленген. Оның шоқыну рәсімі төменгі жағында бейнеленген{{Sfn|Walker|2015}}]]
Қазіргі орыс философы Ю. С. Обидинаның айтуынша, ежелгі гректердің сиқырлы әрекетінің негізгі ерекшеліктері оның жеке сипаты және өлгендердің жандарына бағытталғандығы болды. Құпиялылық оның қоғамдық ([[Полис (ежелгі қала)|полис]]) дін шеңберінен тыс жерде орналасуын, өлгендердің жын-перілерімен ({{Lang-grc|νεκυδαίμονες}} ) оларды белгілі бір әрекеттерге мәжбүрлеу мақсатын көздеді{{Sfn|Обидина|2019}}. Сиқыр [[Ежелгі грек мифологиясы|ежелгі грек мифологиясында]] бұрыннан бар - миф бойынша, [[Медея]] дәрі-дәрмектердің, сиқырлықтың және басқа да рәсімдердің көмегімен [[Аргонавтар|Аргонавт]] Джейсонға Алтын жүн алуға көмектескен. [[Платон]] дәстүрлі түрде сиқырға қарсы болған деп есептеледі, оны қоғамға қарсы әрекет деп айыптап, оны уландырумен салыстырды, бірақ оның «Диалогтар» кітабының сиқырлы сөздігін егжей-тегжейлі талдау күрделірек көріністі ашады{{Sfn|Papathanassiou|2020}}. Плиний ақсақал сиқырдың ойлап табылуын [[Парсылар|парсыларға]] жатқызды, бұл [[Ежелгі Рим|Ежелгі Римдегі]] сиқырлы тәжірибелердің маргиналдылығының көрсеткіші болуы мүмкін{{Sfn|Обидина|2019}}.

Византия оккультизмінің теориялық негізі ғаламды пневмаға толы тірі организм ретінде қарастырған стоиктердің космологиялық идеялары болды. Стоиктік пневма от пен ауадан тұрады. Пневманың сипаттамасы материяның байланысын және ғарыш бөліктері арасындағы өзара әрекеттесуді қамтамасыз ететін «кернеу» (kone grekshe: τόνος) болып табылады. Бұл бөліктер оқшау әрекет ете алмайды; олар тұтастай ғарышқа және басқа бөліктерге тәуелді. Хризиптің (б.з.б. 3 ғ.) сөзімен айтқанда, пневма «бәріне жанашыр». Осылайша, ғарыштың бір бөлігіндегі кез келген әрекет оның барлық басқа бөліктеріне әсер етеді. Ақырында, пневма адам денесіне еніп, ғарыштың барлық заттарына еніп, оның жаны болып табылатындай жанды қалыптастырады. Ғарыштық жанашырлық туралы стоиктік ілім неоплатонистердің көзқарастарына әсер етті, олар да Платонның Тимейдегі Димиургтің Әлемнің пайда болуындағы маңызы туралы мәлімдемелерінен бастау алды. Неоплатонистердің интерпретациясында симпатия стоиктердің пневмосы арқылы емес, материалды (жер және аспан сфераларын қоса) мен материалдық емес дүниелер арасындағы қандай да бір ұқсастық немесе ұқсастық арқылы қамтамасыз етілді. Байланыс асимметриялық деп түсінілді, яғни ақыл-оймен түсінілген дүние физикалық әсер ете алады, бірақ керісінше емес. Екінші жағынан, жердегі және аспан құбылыстары арасындағы қарым-қатынастарды орнатуға мүмкіндік беретін материалдық әлемнің бөліктері арасындағы симметриялық байланыс постулатылды. Неоплатонистер үшін маңызды мәтін болып табылатын «Халдей оракулдары» мәтініне сәйкес космологиялық шындықтың екі аспектісі бар: философиялық және магиялық. Олардың біріншісі иерархиялық түрде орналасады, оның негізінде құдайдың триадасы бар: трансцендентальды Әке, Демиург («Екінші ақыл») және Гекате («Күш»). Төмендегі деңгей - періштелер мен жындардың, жақсылық пен жамандықтың әртүрлі құрылымдары. Сиқырлы аспектіге жақсы жындарды шақыруға және өзіңізді жамандардан қорғауға болатын рәсімдер мен ережелер кіреді. Кейінірек неоплатонистер сиқырлық пен теургия аясында жындарды басқару немесе оларға әсер ету мүмкін болғанын түсіндіру үшін симпатия ұғымын қолданды.

[[Ежелгі Рим|Ежелгі Римде]] сиқыршылыққа «егінді сиқырлаған» немесе зұлым сиқырларды қолданғандарды өліммен қорқытқан Он екі кесте заңдарымен тыйым салынған. Біздің заманымызға дейінгі 81 жылы Сулланың тұсында улаушыларға қарсы заң ( Lex Cornelia Sullæ de sicariis et veneficis) махаббатқа арналған дәрі-дәрмектерді жасаушыларды қамтыды, мұндай дәрі-дәрмектерді де, дақылдарға зиян келтіруді де «у» деп жіктеді ({{Lang-la|venenum}}). II ғасырдағы Гайдан бастап ( ''Dig.'' 50.16.236), римдік заңгерлер жақсы мен жаман ''вененумды'' ажыратты. Келесі ғасырда Юлий Паулус махаббатты тудыратын немесе [[Аборт|түсік]] жасататын есірткілерді қолдануға тыйым салды, сонымен қатар онымен байланысты қылмыстарды тізімдеді: адам құрбандығы, махаббат сиқырлары, жалпы «сиқырлы өнер» және тиісті кітаптарға иелік ету. [[Константин I|Ұлы Константин]] (306-337) бұрынғы тыйымдарды қайта растап, жаман ауа райының алдын алу үшін медициналық сиқыр немесе дуа жасауда ешқандай қателік жоқ екенін түсіндірді. II Констанций (337–361) некромантияға және кінәсіз адамдардың өміріне қауіп төндіретін әрекеттерге қарсы заңдар шығарды. Кейінірек, сиқырлар ат жарыстарының нәтижесіне әсер ету үшін арнайы жасалған.

=== Ежелгі дәуірдегі сиқырға деген көзқарас ===
Британ тарихшысы Питер Браунның айтуынша, 4 ғасырда сиқырлы нанымдардың күшеюі кейінгі Рим империясының, әсіресе оның шығыс бөлігіндегі билеуші ​​таптың дағдарысы мен ыдырауының салдары болды. Бақсылық айыптаулардың саны белгісіздік кезеңдерінде артып, VI ғасырда саяси және әлеуметтік тұрақтылықтың қалпына келуімен, Юстиниан I тұсында (527–565) және Батыста «варвар патшалықтарының» пайда болуымен бірге азаяды. Сиқыршылықты «жеке қарым-қатынас пен сәтсіздік күйінің өнімі» деп атаған антрополог Эдвард Эванс-Причард тұжырымдамасына сүйене отырып, Браун сиқыршының орнын кейінгі антикварлық қоғамның екі қабатының түйіскен жерінде көреді: бір жағынан, шенеуніктердің және евнухтардың статикалық әлемі, ал екінші жағынан, әртүрлі мобильді әлеуметтік топтардан бастап христиан биландық топтарына дейін. Мұндай парадигмада сиқыршының «айыптаушысы» бір «бейненің» адамы болып табылады және оған әлемдегі белгілі бір жолдар ғана мүмкін; сиқырды жоққа шығара отырып, ол күштің қосымша көздерін жоққа шығарады. Сиқыршы, керісінше, екі жаққа қарап, олардың арасындағы тепе-теңдікті сақтайды. 4 ғасырдың ортасындағы императорлар тұсында (Констанс II, Валентин I және Валенс) жиі болған бақсылық қастандық жасаушыларды айыптау тек айыпталушының беделін түсіру ғана емес, сонымен бірге биліктің тұрақтылығын атап өту үшін де болды - ақыр соңында императордың тағдыры меннен шыққан зұлымдыққа байланысты емес. Дәстүрлі пұтқа табынушы ақсүйектердің позициясының тұрақсыздануы және оның христиандыққа қарсы тұруы байланысты қақтығыстарда сиқыршылық туралы айту ықтималдығын арттырды.

Христиан діні пұтқа табынушылық дәстүрінің сиқырға деген сақтығын да, күмәншілдігін де мұра етті. Сол кездегі барлық адамдар сияқты, алғашқы христиандар өмірдегі сәтсіздіктерді «жойқын ауру, бедеулік, дауыл немесе осыған ұқсас апат әкелетін» жындардың ісі деп санады. Алайда, [[Библия|Киелі кітап]] мұнда сенімді басшылық бермеді, ал теологтар тек бірнеше және бұлыңғыр нұсқауларға, мысалы, Гал. [https://ru.wikisource.org/wiki/Послание%20к%20Галатам#5:16 5:16-20], онда «тән істерінің» қатарына кіретін сиқыр айыпталған. Құдайдың құдіреті сиқыршының күшін тануға мүмкіндік бермеді, ал шіркеу мұндай адамды тек жындарды басқаруға немесе қарғыстарын жәбірленушіге бағыттауға қабілетті деп таныды. Ертедегі шіркеу әкелерінің ілімі әлемдегі жын-перілердің әрекетін [[Адам ата|Адамның]] күнәға батуы мен байланыстырды. [[Аврелий Августин|Августиннің]] айтуынша, күнәға батқандықтан, Құдай жын-перілердің «көпшілік алдында жазалаушы» болуына жол берді және адамзатты «жын-перілердің ойын алаңына» айналдырды{{Sfn|Brown|1970}}. Сөзсіз, сиқыр шайтанның күш-жігерінің жемісі болды, бірақ сиқыршының рөліне қатысты әртүрлі пікірлер болды - белсенді қатысудан бастап иллюзия жасауға дейін{{Sfn|Dickie|1995}}.

Христиандық авторлар пұтқа табынушылық философиясының фатализміне қарсы тұра отырып, эллиндік астрология мен сәуегейлікті де сынға алды. 2 ғасырдағы аполог Татьян грек мифологиясының құдайларын «тағдырды ойлап тапқан» жындармен байланыстырды. Сондай-ақ, емшілер қолданатын дәрі-дәрмектің, шөптердің, тамырлардың, сүйектердің және сол сияқтылардың өздігінен тиімді емес, тек жын-шайтанның күшімен болатынын алға тартты. Тертуллиан сиқыр мен астрологияның өнертабысын құлаған періштелерге жатқызды, бірақ Бетлехем Жұлдызының пайда болуын түсіндіру үшін ол оккульттік пәндер әлемде Мәсіхтің туылуына дейін ғана тиімді болғанын мойындауға мәжбүр болды. Ориген мен неоплатонист Плотин жұлдыздар болашақ оқиғалардың себебі емес, тек олардың белгісі деп есептеді. Рим империясын христиандандырудың басталуы қоғамда магияға деген көзқарастың өзгеруіне әкелді. Ұлы Константиннің тұсында христиандық діни қызметкерлердің сиқыршылықпен айналысатыны туралы ақпарат алғаш рет пайда болды, бірақ олардың қаншалықты шындыққа жанасатынын және кейбір доктриналық қақтығыстардың көрінісі екенін айту қиын. 4 ғасырдағы ең танымал мысалдар - ариандық дау кезінде оның қарсыластарының Ұлы Афанасийге қарсы бақсылық жасады деп айыптауы, ал 5 ғасырда несториандыққа қарсы қақтығыс кезінде Эдессалық епископ Виллоус пен оның замандасы, Арабиядағы Антиохия епископы Софроний. Гагиографиялық әдебиеттерден біз бақсылықпен айыпталған төменгі діни басқарма өкілдері туралы білеміз. Цезарий Галлиядағы Арлесский және Мысырдағы Шенуте ауырған кезде діни қызметкерлерге емес, сиқыршыларға жүгінетіндерге қарсы уағыздады.

== Сиқыр және қоғам ==

=== Сиқырдың құқықтық мәртебесі ===
Христиан империясының өмір сүруінің алғашқы кезеңінде сиқыршылар мен көріпкелдерді заңмен қудалау бастамасы зайырлы билікке тиесілі болды. Бұл көзқарастың себептері толығымен анық емес және, шамасы, мұндай адамдардың сенімсіз екендігі туралы жалпы идеямен байланысты. Заңнамалық тыйымдар сериясының біріншісі 319-шы заң болды, ол бойынша Ұлы Константин күйіп-жану кезінде, тіпті достық деген сылтаумен де жеке үйлерге баруға тыйым салған. Дәл осы заң бойынша өзіне астролог шақырған адамды елден шығарып, мүлкін тәркілейміз деп қорқытқан. Бірнеше жылдан кейін Константин сиқырлы өнердің осы түрлерін анықтау арқылы сиқырға қарсы заңнаманы түсіндіруге шешім қабылдады. Оның субъектілері айналысуға рұқсат етілді. Лекс Корнелия көлемінен аурулар мен дақылдардан қолайсыз ауа райынан қорғау әдістері алынды. 357 жылы II Констанцийдің бірқатар заңдары семсермен өлім жазасына кесілген «әдетте «жемқорлық жіберушілер» (лат. malefici) деп аталатын халдейлерге, сиқыршыларға және басқаларға» қарсы бағытталған. 364 жылғы І Валентин жарлығы, ең алдымен, пұтқа табынушылық салт-жораларына, әндер мен жерлеу құрбандықтарына қарсы бағытталған. Сол император 371 жылы харуспистердің әрекеттерін, егер олар жаман салдарға әкеп соқпаса, оларды қылмыстан шығарды. Жалпы алғанда, IV ғасыр заңдары өздерінің сиқырлы әрекеттерімен мемлекеттің іргетасына қауіп төндірмейтін империяның қарапайым азаматтарына қатысты болмады. Кейіннен көріпкелдерге қарсы заңдар бірнеше рет жаңартылды, бірақ 438 кодификациясында астрологияны медициналық және ауылшаруашылық мақсаттарда пайдалану үшін ерекшеліктер жасалды. Бірқатар заңдар арқылы император Констанций II (337-361) Ежелгі Римде болған болжамдардың барлық түрлеріне тыйым салды. Кейіннен Византияда сиқырға қарсы жаңа зайырлы заңдар қабылданбады, ал одан кейінгі барлық заңдар жинақтары (Эклог, Эпанагог, Прохирон және Василики) тек 4 ғасырдағы заңдарды қайталады. Сирек ерекшелік император Лев VI-ның 65-ші новелласы болды, ол «ақ» сиқырға, яғни қорғаныс және көмекші амулеттер мен заклинаниелердің барлық түрлеріне ұзақ уақыт бойы төзімділікті жойды. Грек заңгер тарихшысы Спиридон Троянос пікірінше, Македония әулетінің заң шығарушылары өздерінің предшественниктеріне қарағанда бақсылық пен улану мәселесіне көбірек көңіл бөлді деп айтуға болады. Заңсыз сиқырлы әрекеттер үшін жаза өте ауыр болуы мүмкін. Патриарх Фотийдің протегесі Теодор Сантабарен (шамамен 919 ж.) император Василий I-нің ықыласына ие болу үшін сиқырлық қолданды деп айыпталған, қамшымен өлтірілді, қуылды және соқыр болды. 1160-шы жылдары император Мануэль I сарай қызметкерлері Сет Склерус пен Михаэль Сикидитаны зиянды сиқыршылық үшін айыптады: бірінші жағдайда қызды азғырғаны үшін, ал екіншісінде ауыр көріністер жібергені үшін.

4 ғасырдағы христиан шіркеуінің өз мүшелерінің сиқырлы әрекеттерімен айналысуы сиқырды шайтанның ісі деген сенімнен туындады. Ұлы Василийдің ережелері өздерінің махаббат сусындарымен байқаусызда өлімге әкелген әйелдерді қасақана өлтірушілерге теңеді; Олардың қатарында Кесария епископы түсік түсіруге арналған құралдарды өндірушілерді де қосты. Григорий Ниссалық сиқыршылар мен жын-перілердің қызметіне жүгінетіндерге христиан дінінен бас тартқандар ретінде қарауды, бірақ егер кінәлілер өздерінің не істеп жатқандарын білмегені анықталса, жұмсақтық танытуды ұсынды. Шіркеу канондары, кеңестердің шешімдеріне негізделген, ең алдымен, діни қызметкерлердің мінез-құлқына қатысты және Ұлы Василий мен Григорий Ниссаның қарапайым адамдарға арналған ережелеріне қарағанда біршама қатал болды. Никея кеңесінде (325 ж.) барлық оккультизмдер бидғат ретінде жіктелді, ал Лаодикея кеңесі оларды діни қызметкерлерге тыйым салды. Кейіннен канондық заң дамуын жалғастырды және Трулло Кеңесінің 61-ші каноны (692) ыдысты пайдаланып көріпкелдік пен көріпкелдікпен айналысатындар үшін алты жылдық тәубе белгіледі. Дәл осындай жаза «жүз көсемдер» (коне грекше: ἑκαντóνταρχος) үшін белгіленді, бұл Симеон Метафрасттың (10 ғ.) айтуы бойынша жындардың көсемдерін білдіреді, ал Теодор Балсамонның (12 ғ.) айтуы бойынша, «ежелгі уақытта басқа адамдар тұрған, бұл бұрынғыдан да жоғары болған. ең қарапайымды өздерінің арам істерімен алдап, жалған құдайлар ретінде құрметке ие болған ақыл-парасат». Сондай-ақ аю бағып, жүнін бойтұмар етіп сатқандар мен жыландарды кеудесіне тығып жүргендер де айтылды. Балсамон соңғысын афинган сектасымен сәйкестендіреді. Сотталған пұтқа табынушылықтардың арасында Трулло Кеңесінің әкелері де «бұлт аулаушылар, арбалар, қорғаныс бойтұмарларын жасаушылар мен сиқыршылар». Бальсамон өзінің түсіндірмесінде астрономия мен астрологияны ажыратпай айыптайды - шамасы, император Мануэль I Комненостың астрологияны қорғау әрекетіне жауап ретінде (1143-1180). Вальсамонның пікірінше, ерте заң шығару позициясынан айырмашылығы, тек қана сиқырға саналы түрде жүгінетіндер ауыр жазаға лайық, ал қарапайым адамдар жұмсақтыққа сене алады.

=== Сиқыршылар мен оккультистер ===
[[Сурет:San_Leone.JPG|оңға|нобай| Катанияның Әулие Леосы және Магус Гелиодор, Маттео Десидератоның суреті, 18 ғасырдың екінші жартысы]]
Ежелгі грек тілінде сиқырлы және медициналық тәжірибелерді, сондай-ақ олармен айналысатын адамдарды белгілейтін бірқатар өрнектер болған. Түрлі контексттерде “эподи” (kөne грекше: ἐπῳδή – “забыр”, “заклинание”), “goitea” (kөne грекше: γοητεία – “сиқырлық”, “сәттілік”) және “mageya” (kөneητεία) және “mageya” (kөneίmag) (kөneίma) сөздерінен жасалған сөздер. «Фармакея» (коне грекше: φαρμακεία) сөзінің кең ауқымды мағыналары болды, ол дәрілік және улы шөптерді жинау, дәрі-дәрмек, қышқыл және уларды дайындау дегенді білдіреді, оны дәрігерлер де, сиқыршылар да қолданған. Кейінгі архаикалық дәуірден белгілі «гоистердің» («сиқыршылар», көне грекше: γόης) қызметі өлгендерді тыныштандыру немесе оларға көмек көрсету үшін олармен сөйлесуден тұрды. Бұл түсінік 10 ғасырдағы «Үкім» энциклопедиясымен расталған «гон» (kone grekshe: γον) « жоқтау айту», «жоқтау» етістігінің этимологиясынан туындайды. «Маги» (kone грекше: μάγοι) термині ирандық екені анық, бірақ ол гректерге біздің эрамызға дейінгі 6 ғасырдың ортасында қалай нақты белгілі болды, толық анық емес. Қолда бар дереккөздерге сүйене отырып, христиандық империяда сиқыр цирк балуандары, күймешілер, музыканттар және ойын-сауық индустриясының басқа қызметкерлері арасында пайда болды деп айтуға болады. Византиядағы сиқыр әдетте төменгі таптардың, негізінен әйелдердің, кемпірлердің және жезөкшелердің әрекеті ретінде танымал болды. Византия магиясын зерттеу көбінесе африкалық занд халқының оккульттік тәжірибесін зерттеген британдық антрополог Эдвард Эванс-Причардтың тұжырымдамаларына сілтеме жасайды. Оның терминологиясы бойынша, магия деп белгілі бір практикалық мақсаттарға кейіннен қол жеткізу үшін табиғаттан тыс күштерді бақылауды орнату мақсатында әдет-ғұрыптарды орындайтын тиісті түрде дайындалған адамның этикалық бейтарап әрекеті түсініледі. Қазіргі батыс тілдерінде дерлік синоним болып табылатын «сиқырлық» (агылш. сиқырлық) және «магия» (agylsh. сиқырлық) терминдері зендалар арасында әртүрлі мағынаға ие - сиқыршылар өздерінің мақсаттарына сиқырды қолдану арқылы жетеді, ал сиқыршылар немесе бақсылар сиқырды қажет етпейді, өйткені оларда туа біткен тылсым күш бар. Мұндай парадигмада, Р.Гринфилд атап өткендей, византиялық магия толығымен дерлік «сиқыр» санатына жатады. From the point of view of word usage, general concepts (μαγεία, γοητεία) had negative connotations and were used mainly by Christian doctrinalists, while ordinary people who resorted to magic usually spoke about its specific types with appropriate designations, or in general as “art” (ἠ τέχνη) or “practice” (ἠ πραγματεία). Осыған ұқсас көзқарасты «Византиядағы оккульттік ғылымдар» (2006) ұжымдық монографиясының редакторлары Пол Магдалино және Мария Мавруди бөліседі. Олардың пікірінше, «сиқыр» ұғымы бастапқыда теріс коннотацияларды білдіреді, бұл шынайы дінді Басқаға ауыстыратын нәрсе ретінде түсініледі, жындарға механикалық табыну арқылы құдайдың билігін тартып алу әрекеті, діни адамдарға еліктейтін, бірақ өз ортасында рәсімдермен. Мұндай парадигмада «сиқырды» ұстанушылар негізінен «мас емшілер» мен жезөкшелер болып табылады, бұл тұжырымдаманы қоғамның жоғары білімді қабаттарының қызметіне таратуды қиындатады. Тиісінше, Магдалино мен Мавроди «оккульттік ғылымдар» туралы айтуды дұрыс деп санайды.

Шығыс тілдерінде Мәсіхтің, Құдайдың Анасы мен әулиелердің шақыруларымен астасып жатқан жұмбақ сөздердің айтылуы тіпті шіркеу иерархтары мен үкімет шенеуніктерінің беделі мен саяси ықпалын арттыруға көмектесуі мүмкін. Патриарх Иоанн Грамматика (837-843), оны замандастары Ескі өсиет сиқыршылары Яннес пен Иамвреспен салыстырды, мүмкін оның жауларының күш-жігерінің арқасында сиқыршы ретінде беделге ие болды. П.Магдалино бұл қайнар көзге қатысты саяси күрес пен үгіт-насихаттың элементін көреді, бұл кезде икондарға табыну жеңісінен кейін саяси қарсыластар тыйым салынған оккульттік әрекеттерді ұстануға жатқызылды. Феофанның мұрагері Иоанн Грамматиктің айтуынша, патриархалды тағын иконоклас император Теофилден тәрелкеде сиқырлық пен көріпкелдік арқылы жасаған болжамдары үшін алған. Дәл сол дереккөз оның ағасы Арсавирдің жертөлесінде патриархтың өлілерді шақырып, оргиялар өткізетін «зұлым ұя» орнатқанын хабарлайды[8]. Майкл Пселлус егде жастағы императрица Зоя жүгінген белгішенің көмегімен сәуегейлік туралы баяндайды - ол болашақты белгішеде бейнеленген Христостың бет әлпетін өзгерту арқылы таныды. Пселлдің өзі ерте мистикалық дәстүрді сақтауда үлкен рөл атқарды, 11 ғасырда ұмыт болған бірқатар мәтіндерді айналымға қайта енгізді - Корпус Герметикум, Секст Юлий Африканның Кестесі, Проклдің Де арте иератикасы және Халдей Ораклестері. Пселлус Проклдың Oracles туралы түсініктемелерін мұқият зерттеп, өз пікірін қалдырды. «Хронографияда» ол өзінің жаратылыстану ғылымдарынан «жоғары философияға», логика мен риторикадан «теңдесі жоқ Проклге» дейінгі жолын егжей-тегжейлі сипаттады.

Ғажайыптарды сипаттау Византия әдебиетінде маңызды орын алады, оқырман алдында олардың қайнар көзі, құдайлық немесе шайтандық туралы сұрақ қояды. Әулие-әмбиелер жасайтын типтік кереметтерге емшілік, уақыт пен кеңістікте саяхаттау, азық-түлікті көбейту, табиғи апаттардың алдын алу, жабайы жануарларды қолға үйрету, табиғаттан тыс төзімділік таныту жатады. Ғажайыптар жасау қабілеті тек қасиетті ерлер мен әйелдерге ғана тиесілі болған жоқ және дүниедегі жын-перілердің әртүрлі көріністері ұқсас формада болуы мүмкін. Византиялықтардың бидғатқа және зұлымдық күштерінің көмегіне негізделген кереметтерге деген сақтық қарым-қатынасы Анна Комненаның Василий Богомиль туралы әңгімесінен көрінеді. Византиялықтар жанды шайтанға сату мүмкіндігі туралы білді - дәстүр бойынша Катанияның Әулие Леосының қарсыласы (8 ғ.), сиқыршы Илиодорус өзінің сиқырлық күшін осылай алды. Life of Saint Leo хабарлағандай, Гелиодор көптеген әсерлі кереметтер жасады, бірақ олардың барлығы оның жеке пайдасына бағытталған. Хагиографияның тағы бір кең тараған тақырыбы әулиелердің сиқыршылар жасаған зұлымдық сиқырларына, көбінесе махаббатқа қарсы тұруы болды. Жалпы, Александр Кажданның байқауы бойынша, қасиетсіз сиқыр, әдетте, өлімге, абдырауға және нәпсіқұмарлыққа әкеліп соқтырса да, әулиелердің кереметтері жасампаздық және өмір беретін сипатта болғанымен, олардың арасына нақты шекара қою мүмкін емес. Тарихшы Никетас Чониатс сияқты білімді византиялықтар «ғажайып жұмысшыларға» айтарлықтай күмәнмен қарады, бірақ олардың шындықты өзгерту және болашақты көру қабілеті бар екенін жоққа шығармады.

Кейінгі Византия қоғамындағы оккультизмнің орнын сипаттау қиын, себебі палеолог кезеңінің әдебиеті толық сақталғанымен, сол кездегі авторлардың көпшілігі оккультизм тәжірибелерін мазақ етуге немесе жоққа шығаруға тырысты, оларды төменгі таптардың кәсібі ретінде көрсетті{{Sfn|Greenfield|1995}}. Әртүрлі баяндау көздерінен басқа, патриархалдық соттардан алынған хаттамалардың айтарлықтай саны сақталған, онда тәжірибелі сиқыршылар мен олардың клиенттерінің істері қаралған, бұл бізге византиялықтардың бір бөлігі сиқырдың тиімділігіне сенгенін және оны қолөнер деп санағанын айтуға мүмкіндік береді{{Sfn|Greenfield|1995}}.

== Византия демонологиясы ==

=== Жын-перілердің табиғаты ===
[[Сурет:Byzantine_-_Amuletic_Armband_with_Holy_Rider,_Saints,_and_Magical_Symbols_-_Walters_542657.jpg|оңға|нобай| V-VII ғасырларда «Қасиетті атты адам» бейнеленген тұмарлар өте кең таралған. Әдетте атты адам [[Сүлеймен пайғамбар|Сүлейменмен]], сирек Парфияның Әулие Сисиннийімен байланыстырылатын{{Sfn|Kazhdan|1991}}. Уолтерс мұражайының коллекциясынан алынған VI ғасырдағы қола білезік]]
Византиялықтар [[Жын|жын-перілер]] аурулардың көзі деп сенген. Ежелгі мысырлықтардың, [[Вавилон|вавилондықтардың]] және еврейлердің идеяларына негізделген олардың дамыған демонологиясына сәйкес, әрбір ауруды өзіндік жын тудырған. Осылайша, от жындары жоғары [[Қызба|қызбаға]], ауа жындары қысқа мерзімді қызбаға, су жындары үш күндік қызбаға, ал ай астындағы жын-перілер төрт күндік қызбаға себеп болды{{Sfn|Vakaloudi|2000}}. Дененің жеке бөліктері мен бастапқыда мысырлықтар арасында уақыт құдайлары ретінде қызмет еткен және кейінірек халдей астрологиясындағы [[зодиак]] шеңберінің бөліктерімен байланысты болған 36 деканов  бірі арасындағы туыстық ерекше маңызды болды. Декандарға дененің әртүрлі бөліктері және олардың функциялары тағайындалды. Сол сияқты  біздің эрамыздың бірінші мыңжылдығынан шыққан белгісіз мәтін болып табылатын Завещание Соломона, зодиак белгілерімен және дене мүшелерімен байланысты 36 рух туралы айтады. Осылайша, ауруларды емдеуде дәрігерлер ішінара жын шығарушылар рөлін атқарды{{Sfn|Vakaloudi|2000}}.

Батыс Еуропадан айырмашылығы, Шығыс христиан діні шайтанға аз көңіл бөлді. Ол туралы негізгі ой-пікірлер ерте патристика кезеңінде қалыптасып, шайтанның құдайдың жаратылысы, періштелермен бірге жақсылық үшін жаратылған, бірақ мақтан тұтып, құлағанына дейін қайнаған. Ібіліс өзінің жындарымен бірге адамдарды Құдайдан қайтаруға тырысады, олардың азаптары мен жаман істеріне қуанады. Періштелік иерархияны сипаттаған 6 ғасырдағы сириялық теолог Псевдо-Дионисий Ареопагит, диаболикалық иерархияға бірдей мән бермеді, бірақ оның жүйесі Батыста қабылданып, дамыды, онда шайтан ең жоғары періштелік тәртіппен, серафиммен салыстырылды. Псевдо-Дионисийдің теозының мистикалық концепциясында Құдайдан әмбебап шығу себеп және оған ұмтылу, жындардың табиғаты туралы сұрақ туындайды. Дінтанушының пікірінше, жындар өзінің табиғаты бойынша емес, өз еркіне негізделген зұлымдық болып табылады, бұл бастапқы жақсы табиғатты бұрмалайды. Өзінің азғындығынан басқа жаратылыстарға қарағанда Алладан алыстап кеткен шайтанға да солай. Құдайдан толығымен бөлінген, бірақ соған қарамастан Шайтан өз жолымен Құдайға «қызмет етеді» Максимус Конфессорда (қ. 662). Жындар Джон Климакс жүйесінде маңызды орын алады, адамның рухани жетілуіне кедергілер жасайды. Шығыстың ең ықпалды теологтарының бірі Иоанн Дамаск (б.ж. 750 ж.) дуалистік адасушылықпен күресу үшін өзінен бұрынғылардың демонологиялық көзқарастарын жинақтап берді. Оның ойынша, зұлымдық, жақсылықтың жоқтығы бола отырып, өз болмысына ие емес, сондықтан шайтан туралы оны табиғатынан зұлым деп айтуға болмайды. Жындар өздерінің қасиеттері бойынша періштелерге ұқсайды, яғни олар тәнсіз, затсыз және ақыл-оймен танылады, яғни оларды рухтармен тануға болады.

Византияның шайтан мен жын-перілер туралы көзқарастарының одан әрі дамуы XI ғасырдағы философ Михаил Пселлостың еңбектерінде көрініс тапқан. Пселлге жатқызылған «Жындардың әрекеттері туралы» трактатына сәйкес [2-түсініктеме], құлаған тіршілік иелері алты түрге бөлінеді: эфирде мекендейтін ең жоғары отты жын-перілер «лелиуриядан» (''λελιούρια'') бастап, [[Жаһаннам|тозақтың]] түбінде мекендейтін соқыр, жарықты жек көретін «мизофайға» (''μισοφάες'') дейін. Жындардың қай жерде тұратынына байланысты қабілеттері бар және олар шайтанмен бірге адамдардың құтқарылуына жол бермеу үшін оларға қарсы қастандық жасайды. Олар барлық жерде молшылықта кездеседі, адамның сезімдері мен ақыл-ойына әсер етеді. Жындардың өздері де ақылға ие, бірақ төменгі деңгейдегі жындардың ақылы жануар сияқты, олардың [[Еркін ерік|ерік-жігері]] жоқ және олар [[Инстинкт|инстинкттердің жетегінде]] жүреді. Олар заттарда немесе адамдарда өмір сүре алады, және мұндай жағдайларды аурулармен шатастыруға болады. Жындарды Исаның атымен, айқыш белгісімен, әулиелерді шақырумен, Інжілді оқумен, қасиетті сумен немесе маймен, жәдігерлермен, мойындаумен немесе қасиетті адамның қолын қоюымен жеңуге болады. Пселладағы шайтанның өзі жын-перілік дәрежелердің таксономиясынан тыс{{Sfn|Russell|1986}}.

Сүлейменнің өсиетіне сәйкес, жын-перілер еркек немесе әйел болуы мүмкін, бірақ бұл бөліну жынысқа байланысты емес, өйткені жын-перілердің денелері қарапайым, тек табиғаттан тыс тіршілік иесі қабылдаған форманы сипаттайды. Жын-пері Обизуфь деген атпен «Өсиетте» аталады, онда ол нәрестелерді өлтіру мен оларға зиян келтірудегі үздіксіз белсенділігімен танымал. Осыған ұқсас жын туралы жалған Пселлус та айтады{{Sfn|Greenfield|1988}}. Австриялық тарихшы Альфонс Барб  еврей және классикалық грек мифологиясындағы, сондай-ақ қазіргі еуропалық фольклордағы Обизуфи бейнесінің шығу тегін Месопотамия жындары Ламашту, Лилит және жын-пері анасы Тиаматтан іздеді. Грек әдебиетінде әйел жын алғаш рет Сапфода Гелло деген атпен кездеседі{{Sfn|Spier|1993}}. Христиан және Византия авторлары бала жейтін ламияларды айтады, ал Византия дәуірінің соңында ''λάμια'' сөзінен шыққан сөздер қатты аштық деген мағынаны білдірген{{Sfn|Patera|2014}}.

=== Адамдарға қарсы жын-перілердің әрекеті ===
Византиялықтар жындардың адамдардың өздеріне немесе олардың билігіндегі адам делдалдары арқылы зиян келтіруге қабілетті екеніне сенімді болды. Мұндай әрекеттің мысалы ретінде Киелі кітаптағы Әйүптің тағдыры, сондай-ақ көптеген өмірлік оқиғалар болды. Жындар заттарды қозғалтып, тас лақтырады, түрлі дыбыстар шығарады деп есептелді. Жындардың әсерінен, өмірде айтылғандай, монах өзінің саяхатшысын құлдыққа сатып, жас жігіт тақуа әйелді зорлауы мүмкін, ал балалар өздерінің құрдасына, болашақ әулиеге тас лақтыруы мүмкін. Жындардың қаруы Александриялық Афанасийдің айтуынша, дұға кезінде Әулие Энтониді қуған гиеналар сияқты жануарлар болуы мүмкін. Ақырында, жындар жіберген аян өлімге әкелетін апатқа әкелуі мүмкін - баспалдақтан, жартастан немесе аттан құлау. Өз мақсаттарына жету үшін жындар, дәстүр бойынша, әртүрлі формада болуы мүмкін. Апостол Пауыл «Шайтанның өзі жарық періштесі болып кейіптейтінін» ескертті (Қор. 2-хат 11:14) және мұндай метаморфоз көбінесе кейінгі хагиографияда кездеседі. Монахтарды азғыру үшін жындар жиі әйел кейпіне енген. Олардың эфиопиялықтарға немесе негроид нәсілінің басқа өкілдеріне, монахтарға, сарбаздарға, ұлдарға немесе қарттарға айналуы да сипатталған. Жануарлар кейпіне енген жындар жылан немесе айдаһар ретінде көрінуді жөн көрді.

Жын-перілердің билігінде ({{Lang-grc|δαιμονίζω, κατέχω, ἑνοικέω}}) ішіне енген жынның әсерінен физикалық немесе психикалық күйі өзгерген адамның күйі түсінілді. Шын мәнінде, мұндай түсіндірме қабылданған мінез-құлық нормаларынан кез келген ауытқуды түсіндіру үшін пайдаланылуы мүмкін және тек [[Ақылсыздық|ессіздік]] немесе [[Қояншық|эпилепсия]] сияқты маңызды ауытқуларды ғана емес, сонымен қатар [[Ашушаңдық|ашуды]], [[Маскүнемдік|алкоголизмді]] немесе жыныстық азғындықты да қамтыды. Дегенмен, Жаңа Өсиеттегі Гадара жын-перілерінің сауығуы туралы әңгімеге байланысты әртүрлі психикалық аурулар көбінесе иеленудің белгісі болып саналды. Жындардың әсеріне [[Ай кезбелік|ұйқымен жүру]] кірді, яғни [[Ай Фазасы|айдың белгілі бір фазаларында]] жынның жәбірленушінің денесіне оралуының әсерінен адамның әрекеттерін жасауы деп түсінілді. Григорий Паламас эпилепсиялық ұстамалардың бірнеше сипаттамасын береді, оларды ұстаумен байланыстырады. Бұл күйде жеке кінә сезімі болмағандықтан, жын-перілерге деген көзқарас айыптаудан гөрі мейірімдірек болды, ал XII ғасырдағы заңгер Теодор Бальсамон кейбір адал емес адамдардың қайырымды жандардан көмек алу үмітімен есінен адасқан болып көрінгенін айтады{{Sfn|Greenfield|1988}}.

Адамға жын-перілердің әсер етуінің тағы бір жолы құмарлықтар деп саналды. Олардың классикалық философияға негізделген тұжырымдамасы кейбір жағынан иеленуге ұқсас [3-пікір] және теріс [[Коннотация|мағына]] беретін эмоцияларға қатысты. Кейінгі кезеңде құмарлықтар іс жүзінде күнәлармен теңестірілді, өйткені олар бейқам және ойлы өмір сүруге кедергі келтірді. Біртіндеп құмарлықтарға байланысты эмоциялар тізімі кеңейіп, иерархиялық формаға ие болды және каталогқа енгізілді. Православиелік дәстүрде жын-перілер адам жанындағы күнәлі ойларды ояту үшін құмарлықтарды пайдаланады деп есептелген. Максимус мойындаушы жазғандай{{Sfn|Greenfield|1988}}.

{{Дәйексөз|Жанымызда жатқан құмарлықтардан жындар бізде құмарлық ойларды тудыратын себептерді алады. Сосын оларды ақылды жеңу үшін пайдалана отырып, олар оны күнәға мойынсұнуға мәжбүрлейді; Оны жеңіп, олар оны ақыл-ойдың күнәсіне апарды; және бұл орындалғаннан кейін олар оны өте күнәкар істің тұтқыны ретінде жетелейді. Осыдан кейін, ақырында, ойлар арқылы жанды қаңыратып, олармен бірге кетеді. Санада күнәнің пұт (психикалық бейнесі) ғана қалады, ол туралы Жаратқан Ие былай дейді: «Қашан да қаңырап бос қалған жиренішті көрсеңдер, мен киелі жерде тұрамын» ({{Библия|Мат|24:15}}). Оқырман түсінсін, Құдайдың киелі орны мен ғибадатханасы адамның ақыл-ойы, оған жын-перілер жанын құмартқан ойларымен жаралап, күнә пұтын орнатқан.|[[Максим Исповедник]], «Махаббат туралы тараулар», II.31}}

Әділ адамдарды жаман істерге бағыттаумен және тақуалық өмірге кедергі келтірумен қатар, жын-перілердің қызметінің маңызды аспектісі олардың сиқырлы және бал ашу әрекеттерін жасауы болып саналды. Өз кезегінде, әртүрлі теорияларға сәйкес, жын-перілер Құдайдан адамдардың сенімін сынау үшін осы мүмкіндікті алды немесе бұл жай ғана олардың алдауын білдірді. Шіркеу жындардың шынайы болжамдарды айту қабілетін жоққа шығарды{{Sfn|Greenfield|1988}}.

== Оккультизмнің формалары ==

=== Апотропиялық сиқыр ===

==== Жаман көз және қарғыс ====
[[Сурет:Byzantine_-_Amuletic_Pendant_-_Walters_542653.jpg|оңға|нобай| Уолтерс мұражайының коллекциясынан алынған көз тиюден қорғайтын византиялық тұмар, V ғасыр]]
Жаман көз (грек тілінде: βασκανία, грек тілінде: φθόνος, лат. invidia, лат. fascinatio) көреалмаушылықтың көзі жәбірленушіге зиян келтіру қабілеті бар зұлым күштің белгілі бір ағындарын шығаруға қабілетті деген сенім ретінде түсінілді. Жаман көзге байланысты қорқыныштардың нақты бағыты болмады және негізінен сәттіліктен айырылу мүмкіндігіне шоғырланды [comm. 4]. Жаман көзге сенудің ең алғашқы белгілері біздің дәуірімізге дейінгі бірінші мыңжылдықтағы ежелгі Египет ағаш тақталарында кездеседі. Сехметтің жебелерімен, Исис пен Хорустың қарғысымен көре алмаушылықпен қорқыту. Ежелгі пұтқа табынушылықта жаман көз идеясы оны ұтымды етуге тырысқан көптеген жақтаушыларға ие болды. Көздің физикалық байланыссыз мұндай әсерді қалай көрсете алатынын түсіндірудің бірнеше тәсілдері ұсынылды. Ең көп таралған тәсіл бұл қиындықты елемеу, оны маңызды емес немесе тіпті жоқ деп қарау, яғни шын мәнінде байланыс болғанын дәлелдеу болды. Соңғы көзқарасты Плутарх ұстанды, ол өзінің «De invidia et odio» трактатында зұлым адамның көзінен Демокрит бөлшектерін шығаруды ұсынды. Бірнеше жаратылыстану жинақтарының бөлігі ретінде Плутархтың теориясы сиқырға басқаша күмәнмен қарайтындар арасында да кең тарады. Жалпы алғанда, адамның байлығы жаман көзбен бүлінуі мүмкін деген пікір кең тараған, тіпті мәселенің философиялық жағын меңгермеген алғашқы шіркеу әкелері де бұл құбылыстың бар екенін жоққа шығарған жоқ. Бұл ырымға қатысты шіркеудің ұстанымы екіұшты болды: теологтар адамдар үшін мұндай мүмкіндіктерді мойындай алмады, бірақ қызғаныш адам қандай да бір жолмен зұлым күштердің құралына айналатынын мойындауға дайын болды. Бұл көзқарас Ұлы Василийдің «Қызғаныш туралы» (грек тілінде: Περὶ φθόνου) сүйіспеншілігінде толық көрсетілген: қызғанышпен қараған адамдар «бір көзқараспен зиян келтіреді, осылайша олардың қызғанышпен қараған кезде күшті денелері, бар сұлулығымен гүлдене бастайды, жастықта, кенеттен, жастық шақтағыдай. Қызғаныш көздерден жойқын, зиянды, жойқын ағын төгіліп жатыр», - деп кәдімгі халық ертегілері мен кемпірлер деп атайды. Оның ойынша, «жақсылықты жек көретіндер – жындар адамдардан жындарға тән ерік-жігерді байқаса, оларды өз ниеттері үшін пайдалану үшін барлық шараларды қолданады; неге көреалмаушылықтың көзі өз еркіне қызмет етеді». Ұлы Василийдің Плутарх шығармаларымен танысуы белгілі, ал пұтқа табынушы философтардың пікірлеріне жеккөрінішті көзқарас каппадокиялықтарға тән. Адам көзінің мүмкіндіктеріне скептикалық көзқарас Джон Хризостомның Мэтт туралы түсіндірмелерінде кездеседі. 20:15 [ком. 5] және Галатиялықтардың бірінші тарауы. βασκανία деген сенім кең тараған Сирияда сириялық Ефрем зұлымдықтың бейнесі, жақсыларды жек көретін және қудалайтын «жаман көзі» бар адам туралы айтқан.

Көзге деген сенім Византия қоғамының барлық таптарында, соның ішінде байлар мен білімділерде де болды. Мозаикалық едендерде үйден қызғаныш пен бақытсыздықты болдырмауға арналған жазулар бар. Қызғаныштың көркемдік бейнесі қауіпті тіршілік иелерімен қоршалған [[Итифаллический|итифалдық]] (тік жыныс мүшесімен бейнеленген) жас жігіт болды{{Sfn|Vakaloudi|2000}}. Жаңа туған нәрестелер үшін қауіп төнді, Пселл оны қанатты кемпір деп сипаттаған әйел бейнесіндегі Гелло жыны{{Sfn|Papathanassiou|2020}}. Жүктілік кезінде және жаңа туған нәрестелерде әйелдерді көз тиюден қорғау үшін ежелгі грек тілінде «гистерлер» (жатырдан {{Lang-grc|ὑστέρα}} ) - бірнеше (әдетте 7 немесе 12) жылан әртүрлі бағытта шашыраңқы жүз бейнесі бар әртүрлі материалдардан жасалған [[Тұмар|тұмарлар]] ''(Тұмарларды қараңыз)'' . Әдетте, оларға белгілі бір сиқырлы формула қолданылған, ал оларды кию рәсімдік әрекеттермен және нақты дұғалармен қатар жүрді{{Sfn|Spier|1993}}{{Sfn|Барабанов|2003}}.

==== Тұмарлар ====
[[Сурет:Bronze_amulet_pendant._Byzantine,_10th-12th_century.jpg|нобай| Истера, X-XII ғасырлардағы  тұмардағы «блуждающей матки» жекешелендірілген бейнесі]]
Византиялықтар жындарды қуып жіберу үшін әртүрлі апотропиялық құралдарды қолданды: тұмарлар, крест белгілері, Мәсіхтің есімінің жазылуы немесе басқа да тиімді сиқырлы формулалар. Сирияда есіктердің үстіндегі жазулардың ерекше алуан түрлілігі байқалады. Төртінші ғасырда өмір сүрген сириялық теолог Ефраим сириялық әйелдердің жиі сиқыршылардың қызметіне жүгінгенін хабарлайды. Сирин өзінің естеліктерінің бірінде христиан діни қызметкерлері мен сиқыршылар арасындағы рәсімді орындау құқығы үшін бәсекелестік туралы айтады{{Sfn|Vakaloudi|2000}}. Тұмарлар IV-VIII ғасырларда қоғамның төменгі таптары арасында кең таралған{{Sfn|Kazhdan|1991}}.

Ерте Византия кезеңінде амулеттер көптеген атаулармен белгілі болды - ''φυλακτήρια'', ''περίαπτα'' немесе ''περιάμματα'' . Олардың мақсаты тек көзден ғана емес, сонымен қатар жын-перілердің адамдарға жіберген барлық басқа бақытсыздықтарынан: аурудан, жарақаттанудан, иеліктен, жаман әсерден және тіпті өлімнен де құтылу болды. Ежелгі заманда тұмарларды діни қызметкерлер, астрологтар және басқа да данышпандар мен керемет жасаушылар әртүрлі табиғи материалдардан жасаған. Тұмарларға тиісті жазулар (эподтар) ойылып жазылған. VI ғасырдағы Византия дәрігері Александр Траллес пациенттеріне [[Подагра|подаграны]] емдеу үшін [[Гомер|Гомердің]] өлеңдерінің бірі жазылған алтын дискіні (''πέταλον'') және асқазан шаншуынан [[Геракл|Геркулестің]] [[Немей арыстаны|немей арыстанын]] өлтіргені туралы ойып жазылған [[яшма]] сақинасын тағуды ұсынды. Эпод Айдың Таразы немесе Арыстан белгісінен өткен кезде жазылуы керек еді, әйтпесе тұмар емдік күшке ие болмас еді. Жалпы, апотроптық сиқыр теориясы бойынша, ең тиімдісі [[Шаян (шоқжұлдыз)|Рак]] белгісімен жасалған тұмарлар болды {{Sfn|Vakaloudi|2000}} . Яһудилердің қасиетті есімдері жазылған жазулар, 90-шы Забурдың алғашқы жолдары немесе Трисагион дұғасы тиімді деп саналды{{Sfn|Kazhdan|1991}}.

Тұмарлардың кейбір иконографиялық түрлері әртүрлі демонологиялық идеялар мен аңыздарды біріктіретін ежелгі дәстүрлерге жатады. Сәждедегі әйелдің бейнесін соққан «қасиетті салт аттының» бейнелері балалар мен жүкті әйелдерді жұқтыратын әйел жынның бар екендігі туралы нанымдармен байланысты. Тұмарлардағы жынның аты әдетте көрсетілмейді; жын күрескері әртүрлі кейіпкерлермен, соның ішінде Әулие Сисинниуспен, Сүлейменмен, Арлаф періштемен немесе бас періштелердің бірімен сәйкестендіріледі. Жылан тәрізді 7 немесе 12 сәулесі бар әйел басы бейнеленген амулеттерге қатысты бірнеше ғасырлар бойы пікірталастар болды. 16 ғасырда Пирро Лигорио оларды Медузаны бейнелейді деп ұсынды, бірақ бұл сәйкестендіру қазір қате деп танылды. Орыс және кеңестік тарихнамада жылан амулеттері жатырдың және құрсақ қуысының ауруларымен байланысты болды. Сондай-ақ олар Хнубистің грек-египеттік символизміне қайта оралып, 9 ғасырдан бастап ерекше танымалдыққа ие болды деп болжануда. Тұмар ретінде тастың көптеген түрлері пайдаланылды. Бүркіт көзі жүкті әйелдерді қорғауға арналған амулет ретінде әсіресе танымал болды; «Киранидтер» оның басқа да қасиеттері туралы баяндайды.

Тұмарды қолдану мақсаты оны жасауға арналған материалды және денеге қолданылатын орынды анықтады. Эподаларды папирус таспаларына жазу дәстүрі Египеттен алынған болса керек. Сылақ ретінде пергамент бөліктерін пайдалануға болады; олардың осы сипатқа ие болуы «Салоникадағы Деметрийдің кереметтерінде» (VI ғасыр) сипатталған. Лавр жапырағының тұмары ұйқысыздыққа, ал зәйтүн жапырағы тұмары безгегі үшін қолданылған. Византиялықтар бойынша қорғасынның емдік қасиеті болған; одан насаттық табақшалар мен тұмарлар жасалып, дәрі-дәрмек пен косметикалық сусындардың құрамына кірді. Қорғаныш амулеттері үшін ең тартымды материал алтын болды, бірақ оның жоғары құны арзан баламаларға - мыс, темір, қорғасын немесе басқа материалдарға жүгінуге мәжбүр етті. Византиялықтар Сүлеймен патша қолға түсірген жындарды мыс ыдыстарда ұстағаны туралы әңгімеге байланысты мыс зұлым рухтардан қорғаныс ретінде бағаланды. Тұмарлардың ең көп тараған түрі медальдар, әртүрлі ою-өрнектері бар металл дискілер болды. Әдетте, олардың дөңгелек немесе сопақ пішіні бар, бірақ квадраттар мен сегізбұрыштар да апотропты әсерге ие болды. Исаврияның Анемуриум қаласын қазу кезінде табылған дискі амулеттердің айтарлықтай саны 6 ғасырға жатады. Тұмар тағудың кең тараған тәсілі оларды зергерлік бұйымдарға, сақиналарға, білезіктерге немесе алқаларға салу болды. Тізімде көрсетілгендерден басқа, мыс қоңыраулар, сондай-ақ оларға түйіндер байланған боялған жіптер жындарды қуып жіберетін күшке ие деп есептелді. Жалпы, тұмар ретінде кез келген дерлік шағын затты қолдануға болар еді. Пішін мен материалдан басқа, жазуды қолдану үшін сия таңдау маңызды болды. Белгілі нұсқауларға сәйкес, жақсы жындар өмір сүретін өсімдіктер, мысалы, мирра сия жасау үшін пайдаланылуы керек еді. Сондай-ақ жануарлардың немесе құстардың, көбінесе көгершіндердің немесе әтештердің қанын пайдалану ұсынылды. Сиқырлы әрекеттердің нәтижесіне сия түсі де әсер етті.

==== Талисмандар ====
[[Сурет:Cambridge,_Trinity_College,_ms._O.17.2_(6).jpg|оңға|нобай| XVI ғасырдың екінші жартысындағы Freshfield альбомынан алынған суреттегі «Жылан бағанасы»]]
Апотропты құралдардың ерекше категориясын тұмарлар, яғни амулет ретінде пайдалану үшін арнайы қасиетті рәсімнің нәтижесінде алынған заттар құрады. Классикалық грек тілінде олар kөne grekshe етістігінен жасалған сөздермен белгіленді: τελεῖνkөne grekshe: τελεῖντελεῖν (τελέσματα, ἀποα, ἀποο), Византия кезеңі «стоичейон» сөзі (грек тілінде: στοιχεῖον) көбірек қолданылған. Кеңірек мағынаға ие бола отырып, «стоичеён» физикалық элементтерді немесе принциптерді, жындарды, астральды тұлғаларды, талисмандық мүсіндерді немесе әліпбидің әріптерін білдіруі мүмкін. Осы уақытқа дейін «стоиххеион» ұғымының жалпы қабылданған түсіндірмесі жоқ. Ғалаттықтарда бірнеше рет кездеседі (Ғал. 4:3, Ғал. 4:9), әдетте «дүниенің бастауы» деп аударылады. Сүлеймен өсиетінде бұл астрологиялық жын-шайтандық күштерге, декандарға анық сілтеме жасайды. Алдыңғы зерттеулерді қорытындылай келе, Клэйс Блюм (Клэс Блум, «Мағынасы стехеион және оның туындылары Византия дәуірінде», 1946) сөздің негізгі мағынасы бойтұмар жасау процесінде сиқырлы белгілерді, әріптерді және белгілерді жазумен байланысты деген қорытындыға келді. Р. Гринфилдтің айтуы бойынша, соңғы Византия кезеңінде «стохеион» белгілі бір жерлерге қоныстанған жын-шайтандық күштердің атауы болған. П. Магдалино στοιχείωσις деп атады, талисмандық күштерді басқару өнері, византиялық сиқырдың айрықша ерекшелігі, оның араб бәсекелестерімен күресудегі серпінділігі және оның негізгі қолдану саласы Константинополь мүсіндері болды. Тұмарлардың әрекеті, басқа да сиқырлы құралдар сияқты, ғарыштық симпатия және антипатия (ἀντιπάθεια) принциптеріне негізделген.

Константинопольдің талисман мүсіндері туралы 8 ғасырдың аяғында жазылған Parastaseis syntomoi chronikai дереккөзінде жазылған. Ондағы анекдоттар мен аңыз-әңгімелерге байыппен қарау екіталай, бірақ оларды қоғамның білімсіз қабаттарының ой-пікірлерінің көрінісі деп бағалауға болады. Мүсіндердің сиқырлы интерпретациясы бұрынғыдан да ерте қалыптаса бастаған шығар, өйткені 6 ғасырда шежіреші Иоанн Малала олардың жасалуын 1 ғасырдың философы Тиана Аполлонийіне жатқызған. Малаланың айтуынша, Аполлоний қаладағы ләйлектердің, жылқылардың, Ликос өзенінің бейнесі мен тасбақаның пайда болуына жауапты; олардың барлығы кейінгі деректерден белгілі: Айя Софияның алдындағы көшеде үш ләйлек тұрды және қалада құстарды ұстады деп болжауға болады, император сарайының алдында аттар орнатылды, Та Амастриана ғимараттар кешенінің жанында өзен құдайының мәрмәр мүсіні, ал тасбақа мүсіні Сент-1пи шіркеуінің жанында болуы мүмкін. Никетас Чониатс өзінің De Signis трактатында Тянский Аполлонийдің қызметі туралы қосымша мәліметтер береді. Тұмарлардың ең танымал үлгілері - Патриарх Иоанн Грамматика сынған варвар көсемдерінің мүсіндері, Теофанның мұрагері хабарлағандай, және астананың Серпентин колоннасы. Үстінде үш жылан басы бар бұл бағана Ипподром маңында қашан пайда болғаны белгісіз. Бәлкім, ол бастапқыда парсыларды жеңгенді білдіреді немесе жыландар мен айдаһарларға қарсы күрестің дәстүрлі ежелгі символизмін сақтап қалды. Субұрқаққа айналдырылғаннан кейін колонна әртүрлі мифологиялық кейіпкерлерді қамтитын кең мүсіндік топтың бөлігі болды. Жылан бағанының бойтұмар ретіндегі алғашқы ескертулері орыс және батыс еуропалық саяхатшылардың әңгімелерінде 1390 жылдарға жатады. Олардың айтуынша, бағана уға толтырылған, оған Зосима қала тұрғынын жылан шаққан болса, ескерткішке қолын қою арқылы сауығып кетуге болатынын қосады - бұл сиқыр азамат еместерге әсер етпеді. Шамасы, 14 ғасырдың аяғында, қоғамдық санада бойтұмарлар жасау император Лео Данышпанмен байланысты бола бастады және 1403 жылы Константинопольге барған Гонсалес де Клавихоның айтуынша, белгілі бір император қаланы нашақорлардың шабуылынан қорғау үшін мүсінді сиқырлаған.

=== Махаббат сиқыры ===
Махаббат сиқыры туралы айтылған сөздер Гомерден бастап ертедегі христиандық хагиографияға дейін грек әдебиетінде жиі кездеседі. Классикалық әңгімелер мен рецепттер византиялықтарға белгілі болды, мысалы, Еврипидтің «Гипполитінде» медбике Федра ұсынған әдіс «жаны күйетін, // Халаттың шеті немесе бір бұрым шаш жоғалсын, // Сонда сіз суға төгілмейсіз». Ежелгі ғалымдар өсімдіктердің, минералдардың және жануарлардың емдік және басқа да қасиеттеріне көп көңіл бөліп, кейбір сиқырлы рецепттер «Геопоника» ауылшаруашылық энциклопедиясының (10 ғ.) 16 және 17-ші кітаптарына енгізілген. Папирустарға жазылған көптеген сиқырлы таблеткалар мен махаббат заклинанийлерінің табылуы махаббат сиқырының негізгі пайдаланушылары әйелдер немесе ер адамдар ма деген сұрақты тудырды, өйткені классикалық әдебиеттер негізінен біріншісіне, ал папирологиялық дәлелдерге соңғысына нұсқайды. Әдебиет пен шындық арасындағы сәйкессіздікті түсіндіру үшін әртүрлі теориялар ұсынылды. Американдық тарихшы Кристофер Перғауын грек махаббат магиясында эрозды [ағылшынша] және филияны тудыратын екі заклинанияны анықтады. Біріншісі, зерттеушінің пікірінше, ең алдымен ерлермен, сыпайылықпен және жезөкшелермен айналысқан және олардың нысанасы әдетте құймашымен бір үйде тұратын жас жігіттер мен әйелдер болды, ал екіншісін әйелдер мен күйеулеріне, үй иелеріне және билеушілеріне қатысты әлеуметтік жағдайы төмен адамдар қолданған.

Грек махаббат сиқырындағы негізгі ұғымдар: ''ἀγωγή'' және ''ἀγώγιμον -'' заклинание, ''φίλτρον'' - махаббат сусыны, ''φιλτροκατάδεσµοκατάδεσμοκ'' - махаббат сусымасы және ғашықтық ''сусыны''. Тірі қалған дереккөздер тұмарларды жасау және пайдалану рәсімдерінің сипаттамаларын береді. Балауыз айының алтыншы күні күн шыққанға дейін балауыз мүсіншесін жасауды талап ететін нұсқалардың бірі болды. Фигураның белгілі бір жерлеріне жәбірленушінің және оның анасының, сондай-ақ сиқыршының немесе оның клиентінің және оның анасының аты жазылуы керек, ал бұл жағдайда көмекке шақырылған жындардың есімдері қағазға жазылып, ішіне қойылады. Содан кейін, рәсім кезінде мүсіннің жүрегі инемен тесіліп, дуа оқылып жатқанда көмірге ерітіліп, мүсіннің өзі алты бөлікке бөлініп, өртелді. Сиқырлы пергамент бөліктерін немесе алманы пайдаланудың қарапайым әдістері де болды [ 6-түсініктеме]{{Sfn|Greenfield|1995}}.

=== Болжамдар ===

==== Балгерлік ====
[[Сурет:John_VII_of_Constantinople_Skylitzes.jpg|оңға|нобай| Патриарх Иоанн Грамматик ваннадағы су туралы бал ашып тұр (12 ғасырдағы Иоанн Скилица шежіресінен алынған миниатюра)]]
Болжамдық әрекеттердің әртүрлі формалары Византияға ежелгі дәуірден мұраға қалды. Жалпы, оларды екі үлкен топқа бөлуге болады: бір жағынан табиғи құбылыстарды бақылауға негізделген және екінші жағынан арнайы құралдарды қолдануды көздейтін «индуктивті» немесе «жасанды». Бірінші топқа астрология, найзағай арқылы болжау (бронтология) [комм. 7], жер сілкінісі, түс көруі, құстар мен жануарлардың мінез-құлқы. 9 ғасырдағы араб саяхатшысы Харун ибн Яхья императордың қатысуымен Аясофияда жасалған рәсімді сипаттады. Кейбір жағдайларда оған жылқылар әкелінетін, ал егер олар өздеріне ұсынылған шылбырларды алса, бұл болашақта мұсылмандарды жеңетінін білдіреді. Шежіреші Теофан Конфессор 6 ғасырда азғындар тобырдағы иттердің мінез-құлқы арқылы анықталған жағдайлар туралы хабарлады. 10-ғасырдың шежіресі Иосиф Генесий егжей-тегжейлерін көрсетпей, оқиғадан екі апта бұрын Сиракузаның құлауын болжаған бақташылар туралы айтты. 11 ғасыр тарихшылары Джон Зонаре мен Джордж Кедриннің айтуынша, софистер Либаниус пен Ямблих 4 ғасырда император Валенс мұрагерінің есімін білгісі келіп, әтештің (аллектриомансия) көмегімен болжауға жүгінген. Әріптермен жазылған дәндер берілген әтеш Феодосий есімінің құрамына кіретіндерді таңдады. Сократ Схоластик, болжам бойынша, мұрагерінің аты «F» әрпінен басталатынын білген Валенс көптеген адамдарды осы атпен өлтірді деп мәлімдеді.

«Индуктивті» бал ашуда әртүрлі заттар қолданылды: кітаптар, [[Икона|белгішелер]], ұн, айна, от, сүйек және т. б. Оккультизмнің басқа да көптеген түрлері сияқты, «индуктивті» болжаудың да тамыры [[Стоицизм|стоиктік]] [[Эпистемология|эпистемологиядан]] бастау алады. Израиль тарихшысы Шмуэлю Самбурскому айтуынша  [[Пифагореизм|пифагоршылар]] мен [[Платон|Платонды]] ұстанатын стоиктер «құдайлар мен адамдар арасындағы өзара байланыс» арқасында бал ашу мүмкін деп сенген. Болжау мүмкіндігі әлемнің [[Детерминизм|детерминистік]] сенімділігінен және кез келген фактілік материалда байқалатын әмбебап себептік өзара байланыстылықтан туындады{{Sfn|Papathanassiou|2020}}. Император [[I Ираклий|Ираклий]] өз әскерінің қыстайтын орнын анықтау үшін [[Библия|Киелі кітапты]] пайдаланып, балгерлікке жүгініп, оны кездейсоқ жерге ашты. Шіркеу бал ашудың барлық түрлерін принцип бойынша айыптады, бірақ белгішелер мен Киелі кітаптың көмегімен бал ашу рұқсат етілді{{Sfn|Kazhdan|1991}}.

Майкл Пселлус су толтырылған ыдыстан сипаттаған болжау (lecanomancy [ағылшынша], гидромантика) әртүрлі формада жатты: не судың үстінен сиқырлағаннан кейін пайда болған жұмбақ дыбыстарды тыңдау керек немесе жазбаша сұрақтармен оған лақтырылған қағаз бөліктерін бақылау керек болды - бұл әдістердің екіншісі I8-1110 бойынша, I8-1110). оның қызы кундерге қарсы жорықтар жоспарлады. Басқа жағдайларда, Алексей жеребе тартуға жүгінді - әскерлерін қай бағытқа жылжытуды таңдай алмай қиналады, ол «сұрақтарын екі қағазға жазып, оларды киелі тағына отырғызды және түні бойы жалынды дұғалар мен жырлармен өткізді. Филомилий». Ежелгі дәуірде танымал оракулдар арқылы көріпкелдік Византияда маңыздылығын жоғалтты, бірақ «халдей оракулдарына» маңызды түсініктемелерді 11 ғасырда Майкл Пселус және 15 ғасырда Плето жазған. Түстердің пайғамбарлық күшіне сену өте ежелгі бастауларға ие. Ежелгі грек мифологиясында Зевс арман құдайы Онирді адамзатқа болашақ туралы ескертіп жібереді. Пайғамбарлық армандар Эпидаврдағы және Кос аралындағы Асклепий храмдарының діни қызметкерлері тағайындаған емдеуде маңызды рөл атқарды. Көптеген византиялық арман кітаптары армандарды түсіндіруге арналған. Болжаудың басқа әдістеріне Айды, бұлттарды, кометаларды және тұтылуларды бақылау кіреді. Ақырында, Византия дәуірінде ішкі мүшелер (бауыр, жауырын [ағылш.]) арқылы болжау тоқтаған жоқ. 23 және 24 маусымда тойланатын мерекеге байланысты халық көріпкелдік әдет-ғұрыптары (клидон [грекше], коне грекше: κληδώνkөne грекше: κληδώνκληδών) 12-ші ғасырда Бассамон канонист ғасырда сипатталған.

==== Астрология ====
[[Сурет:Magi_(1).jpg|нобай|300x300 нүкте| Иоанн Хризостомның айтуынша, Бетлехем жұлдызы мүлдем жұлдыз емес, жұлдыз пішінін алған көрінбейтін күш болған{{Sfn|George|2001}}. [[Равенна|Равеннадағы]] Сант-Аполлинаре Нуово соборындағы византиялық мозаикадағы үш данышпан (7 ғасыр)]]
Барлық болжамды тәжірибелердің ішінде астрономия әдістерін қолданатын астрология ең күрделі және құрметті пән болып саналды. Өзінің идеялық негізінде ол стоиктердің дүние бөліктерінің жанашырлық қарым-қатынасы туралы іліміне негізделді. II ғасырда Клавдий Птолемей өзінің «Тетрабиблос» астрологиялық трактатында «мәңгілік эфирлік субстанциядан шығатын белгілі бір күш барлық жерге еніп, Жерді қоршап тұрған кеңістікте таралады, сол арқылы өзгерістерге ұшырайды» деп жазды. Күннің, Айдың және жұлдыздардың шаруашылық қызметі мен навигацияға әсерін атап көрсете отырып, Александрия астрономы «Адамның темпераментінің негізгі қасиетін туған кездегі қоршаған ортаның негізінде түсінуге болмайды, яғни оның, мысалы, оның мынадай денесі бар, мынандай психикалық қасиеттері бар, сондай-ақ белгілі бір құбылыстарды, сондай-ақ осындай және осындай психикалық қасиеттерді пайдалана отырып, неліктен түсінуге болмасқа? темперамент пен өркендеу, ал басқасы жарамсыз және жарақат алуға бейімділік танытса, ол қорғаған алаяқтар мен надандардың көптігімен түсіндірілді Адрианның негізін қалаған Афина Екінші жағынан, Цезарь (б.э.д. 44) мен Марк Аврелий (180) арасындағы кезеңде астрологтарға қарсы кемінде 8 заң шығарылды сақталды - Гефест Февский, Павел Александрия, «анонимді 379» және басқалар. Астрономия мен астрологияны тек теориялық тұрғыдан ажыратады. Өйткені олар аспанды бақылаудың таза және қолданбалы жақтары ретінде практикалық тұрғыдан алғанда, олар академиялық қызмет түрі ретінде емес.

Аман қалған астрологиялық мәтіндердің ауқымды корпусын грек жұлдыз жорамалдары туралы монография авторлары Отто Нойгебауэр мен Генри Бартлет Ван Хозен хронологиялық тұрғыдан 7 ғасырдың ортасына дейін жасалған «грек» және араб астрологиясының әсерінен кейін жасалғандарға бөледі. Мазмұны жағынан олар дереккөздерді техникалық астрономиялық, негізінен папирологиялық және авторлық немесе «әдеби» деп бөледі. Соңғысының дәуірі 2-ғасырдағы астролог Веттиус Валенстің еңбектерінен бастап 775 жылы Стивен Александрияға жатқызылған «ислам жұлдыз жорамалына» дейінгі кезеңді қамтиды. Юстиниан I тұсында жабылған пұтқа табынушылық неоплатондық мектептердің оқу жүйесінде астрология айтарлықтай маңызды орынға ие болды. Нидерланд тарихшысы Леендерт Вестеринк айтуынша, 6 ғасырда астрология Александриядағы квадривиум курсына кірді. Стефан Константинопольге император Гераклий I (610-641) жұлдыз жорамалын жасауға шақыруды алғанға дейін сонда оқыған болуы мүмкін. Кейіннен Византия императорлары астрологтардың қызметіне жүгінуді жалғастырды. Шежіреші Феофан Конфессор VI Константин (780-797) болгарларды жеңетінін қате болжағаны үшін сот астрологы Панкратийді өлім жазасына кескенін хабарлайды. Павел Александриялық (IV ғасыр) астрологиялық трактатымен танысуының арқасында математик Лев (шамамен 870 ж.) жоғары беделге ие болды. Математик Леоға жатқызылған астрологиялық зерттеулердің кейбірін оның жас замандасы Лео Хиросфактус жазған болуы мүмкін. 905 жылы тақ мұрагері, болашақ император Константин VII Порфирогениттің дүниеге келуіне байланысты жалғыз белгілі жұлдыз жорамал жасалды, осылайша македон әулеті мүшелерінің астрологияға қызығушылығын растады [comm. 8]. Никефорос II сарайындағы астрологтар туралы Фокас (963-969) Кремонский Лютпрандтың хабарламасынан белгілі. 10 ғасырдағы Византиядағы астрологияның гүлденуі араб Әбу Машар әл-Балхи трактатының және 972 және 1011 жылдар аралығындағы 9 аман қалған жұлдыз жорамалының пайда болуымен дәлелденеді. Астрология Майкл Пселлус хронографиясында екі рет айтылады, бір рет Михаэль В. Императрица Зомельдің екінші хикаясын ашуға деген ұмтылысына байланысты. IX Константин Мономахос (1042-1055) тұсында сәттілікке уәде берген пайғамбарлықтар мен болжау. «Алексиададан» император Алексий I Комненос (1081-1118) тұсындағы төрт астрологтың есімдері белгілі.

Византия астрологиялық зерттеулерінің шарықтау шегі император Мануэль I Комненос пен теолог Майкл Глика арасындағы қайшылық болды. Мануэльдің өзі немесе оның бұйрығымен жазылған астрология үшін кешірім барлық астрологтарды еретиктер деп атаған Пантократ монастырының белгілі бір монахының болжамдарын өткір сынға алған жауап болды. Император астрологияны медицина сияқты, императорлар мен патриархтар ежелден бері қолданып келе жатқан «сараптамалық жорамалға» негізделген бақылаулық және табиғи заңға негізделген ғылым екенін негіздеді. Болжамдардың негізі аспан денелеріне берілген табиғаттан тыс күш емес, құдіреті ешбір жағдайда дау тудырмайтын Жаратушының ойластырылған жаратылысы. Гликка өзінің құрметті, бірақ каустикалық сынында Бетлехем жұлдызының пайда болуын астрологиямен айналысуға шақыру ретінде қарастыру, Мәсіх шомылдыру рәсімінен өткен кезде көгершінің пайда болуын орнитоскопия, құстардың ұшуы арқылы болжау ақиқатының дәлелі ретінде түсіндіру сияқты абсурд екенін атап өтеді. Британдық византинист Пол Магдалино өзінің Мануэль I туралы монографиясында оның астрологиялық қызығушылықтарына көп мән бермеді, дегенмен, олар император үшін өте маңызды болды. Мануэльдің досы архиепископ Джон Каматир болды, ол оған өзінің екі астрологиялық өлеңін арнады. Оның сарайында итальяндық Пасха Роман [ағылшын тілі] жұмыс істеді, ол 1169 жылы «Киранидтер[ағылшын]» көне жинағын латын тіліне аударды және латын, грек және араб деректеріне негізделген «Liber Thesauri occulti» арман кітабын құрастырды. Тағы бір итальяндық Лео Тоскан[ағылшынша] императордың атынан Ахмет бен Сириннің арман кітабын грек тілінен аударған (9 ғ.). Тарихшы Никетас Чониатстың айтуынша, Мануэль әскери операцияларды және жеке өмірін жоспарлау кезінде үнемі жұлдыз жорамалдарды басшылыққа алды, бұл жиі проблемаларға әкелді. Сол кезеңде митрополит Константин Манассе өзінің жұмысын императордың ағасының әйелі Себастократ Иренге арнап, «Астрологияға кіріспе» деп жазды.

XIII ғасырдағы Византия ғалымдары астрологияны жоққа шығарды, бірақ билеуші әулет кезінде [[Тұтылу|тұтылуды]] өлімнің нышаны деп санауды жалғастырды. Георгий Акрополит 1239 жылғы 3 маусымдағы тұтылудың ғылыми түсіндірмесін білсе де, оны және одан бұрынғы [[Комета|кометаны]] императрица Иринаның жақындап келе жатқан өлімінің белгісі деп санады. Сол сияқты, Джордж Пахимерес туған күндер туралы болжамдарды жоққа шығарды ({{Lang-grc|θέμα}}) гороскоптарды пайдаланып, бірақ 1258 жылы 16 тамыздағы күн тұтылуын Теодор II Ласкаристің қайтыс болуымен байланыстырды. Никифор Грегорас тарихында тұтылулар да әртүрлі бақытсыздықтардан бұрын болады {{Sfn|Papathanassiou|2020}} . Палеолог дәуірінің ең көрнекті астрологтары Джон Авраам және оның шәкірті Элеутерий Себелен болып саналады. 1370 және 1400 жылдар аралығында олар классикалық астрологтар [[Клавдий Птолемей|Птолемейдің]], Гефестиона Фиванского Кіші Олимпиодордың және Мысырлық Реторийдің еңбектерінің жинақтарын, сондай-ақ ислам авторларының грек тіліндегі аудармаларын шығарды. Олардың күш-жігерінің нәтижесі жоғалған еңбектердің үзінділерін сақтау ғана емес, сонымен қатар ертедегі Византия астрологиясын қалпына келтірудегі шатасушылық пен қиындықтар болды{{Sfn|Kazhdan|1991}}.

==== Медициналық астрология ====
Дәрігерлерді математиктермен салыстырған Платоннан бастап, астрологияның гүлденуімен Византия дәуіріне дейінгі терапевтік білімге деген сенім идеясының дамуын қадағалай отырып, британдық медицина тарихшысы Вивиан Нуттон бұл деградацияның себептерін көрсете алмайды. Шынында да, науқастың төсегінде теориялық конструкциялар құлдырап, дәрігерлер дұрыс емес болжамдарды жоққа шығарып, әртүрлі болжамдар жасауға кірісуге мәжбүр болады. Дегенмен, Галеннің сыни күндерінің теориясынан тыс, астрономиялық немесе астрологиялық есептеулер іс жүзінде табылмайды. Плинийдің айтуынша, медицинадағы астрологияны 1 ғасырда Массалияның Кринасы танымал еткен, бірақ Гален бір ғасырдан кейін оны толығымен жоққа шығарды. Клавдий Птолемей мысырлықтарды медицина мен астрономиялық болжамдарды үйлестірді. Византия медициналық астрологиясы немесе ятроматематика (kone grekshe: ἰατρική «медицина» және коне грекше: μαθηματικά «математика») ежелгі дәуірден төрт негізгі сәйкес элемент (от, жер, ауа, топырақ) идеясын мұра етті. қақырық, сары және қара өт), жағдайлар (ылғалды және құрғақ) және температура (ыстық және суық). Олар зодиак белгілерімен, планеталармен және минералдармен және олардың симптомдармен және емдеумен үйлесуі. Алғаш Вавилонда пайда болған зодиак белгілерінің ішкі мүшелермен байланысы (мелотезия, μελοθεσία) туралы ілім гректерге де белгілі болды. Кападокиялық Аретей II ғасырда эпилепсиялық ұстамаларға ай фазаларының әсері туралы жазған. Фивиялық Гефест (IV-V ғасырлар) Айдың фазалары мен аспандық жағдайына одан да үлкен мән береді - олар хирургиялық операциялардың сәттілігіне әсер етті. Юстиниан I-нің замандасы Аэций Амидалық та қолайлы және қолайсыз күндерді атап өтеді. 12 ғасырда император Мануэль Комненос Ай сәйкес келетін мүшелерге операция жасамауға және егер Ай Юпитермен бірге болса, науқасқа іш жүргізетін дәрі бермеуге шақырды. 14 ғасырда Джордж Хризококк медицина мен астрономия арасындағы байланыс туралы жазды.

=== Алхимия ===
[[Сурет:Egitto_ellenistico,_papiro_con_testo_magico_in_greco_(papiro_X_di_leida),_da_tebe,_200-300_ac_ca.jpg|оңға|нобай| Лейден папирусы]]
Марселин Бертелоттың еңбегіне сүйенген британдық оккультизм тарихшысы Артур Уэйттің пікірінше, алхимия тарихын төрт кезеңге бөлуге болады: византия, сириялық-араб, латын және кейінгі. Ең көне грек алхимиялық мәтіндері Лейден және Стокгольм папирустары болып табылады, олар 3-ші ғасырдың аяғынан басталады. Оларда қорытпаларды жасау және металл беттерін бояуға арналған 75 формула және алтын мен күміс әріптерді жасаудың 15 процесі бар. Бертелоттың айтуынша, бұл папирустар әртүрлі дереккөздерді пайдаланған шебердің жазбаларын білдіреді. Алхимия қазір Эллинистік Египетте кәдімгі дәуірдің тоғысында мысырлық зергерлер мен ұсталардың материяның іргелі бірлігі теориясына және жалпыға ортақ симпатия іліміне негізделген қорытпалармен жүргізген тәжірибелерінің нәтижесінде пайда болды деп есептеледі. Техникалық ерекшелігіне байланысты алхимия Византия мәдени элитасын соншалықты қызықтырған жоқ және, мысалы, астрологиядан айырмашылығы, ол философия ретінде жіктелмеді. Нәтижесінде, алхимиялық мәтіндердің қолжазба дәстүрі өте аз және әртүрлі дәуірлердің туындыларын қамтиды: ерте псевдопиграфа (Псевдо-Демокрит (1 ғ.) және әртүрлі мифологиялық және тарихи кейіпкерлерге жатқызылған трактаттардың қысқаша үзінділері), Панополитанский Зосимнің шығармалары (IV ғ.), 4-ші ғасыр, 7-ші ғасырлардағы эксгететтер. Олимпиодору, Стивен Александриялық [ағылшынша]), 7 ғасырдағы 4 алхимиялық өлеңдер. Кейінгі авторлардан алхимиялық жұмыстар Майкл Пселлос, монах Космас және Никифорос Блеммидес (XIII ғ.) қалдырды. Суда энциклопедиясындағы сілтемелерге және мамандандырылған емес әдебиеттерге сүйене отырып, гуманитарлық топтардағы алхимиялық зерттеулер туралы кейбір түсініктер болды.

Техникалық тұрғыдан алхимиктердің рецепттері негізінен алтынды «екі еселеуге» және зергерлік бұйымдарда немесе сәндік мақсаттарда пайдалану үшін сыртқы түрі бойынша бағалы металдарға ұқсас қорытпаларды өндіруге қатысты болды. Ең алдымен материалдардың сыртқы қасиеттеріне қызығушылық танытқан қолөнершілерден айырмашылығы, «мистикалық химияны» (грек тілінде: μυστικὴ χημεία) ұстанушылар материяның ішкі мәнін өзгертуге тырысты. Техникалық және мистикалық аспектілер қабаттасуы мүмкін. Осылайша, Зосима «Құралдар мен пештер туралы» және «Омега хаты туралы» трактаттарында шебердің жетістігі планеталардың қолайлы жағдайына байланысты екенін атап өтті. Ол сондай-ақ Гермес Трисмегистке сілтеме жасай отырып, интеллектуалдық ізденіс арқылы моральдық жетілдіруге және Құдайға жақындыққа қол жеткізуге болатынын дәлелдеді. «Алтын жасаудың ұлы және қасиетті өнері туралы» Александриялық Стефанға жатқызылған трактаттың авторы мен мағынасы төңірегінде елеулі қайшылықтар бар. Ол Құдайды және материалдық емес нәрселерді қарапайым арқылы күрделі және күрделі арқылы тануға мүмкіндік беретін ақыл мен философияның құдіретін мадақтайды. Зосима сияқты, Стефан да өз ізбасарларын интеллектуалды ойлауға шақырады, рухты материядан жоғары көтереді - періштелерді көрген адепттерге енді алтынның арсыз жасауына қайта оралудың қажеті жоқ. Аңыз бойынша, Степанның шәкірті хризопеяның («алтын жасау») құпиясын араб қолбасшысы Халид ибн Язидке берді.

== Тарихнама ==
[[Сурет:Chernigovskaya_grivna_01_by_shakko.JPG|оңға|нобай| Славян жылан тәрізді тұмарлары Византия үлгілеріне еліктеп жасалған{{Sfn|Spier|1993}}. Чернигов гривені, 11 ғасыр]]
19-ғасырдағы неміс классигі Ульрих фон Виламовиц-Мёллендорф «грек магиясын зерттеу үшін гректердің өздерін әділ соттай алу үшін оларды түсіну керек» деп баса айтты (1848). Келесі маңызды кезең Марселин Бертелоттың алхимиялық мәтіндердің үш томдығын (Collection des anciens alchimistes grecs, 1887-1888) және ежелгі және ортағасырлық алхимия бойынша бірқатар еңбектерді жариялауы болды. Бұл басылым жеткілікті түрде сын көтермесе де, бұл бағыттағы ғылыми қызығушылықты тудырды. Грек астрологиясын және болжау тәжірибесін Огюст Баучер-Леклер («Histoire de la Divination dans l’Antiquité» 4 томдық, 1879-1882; «L’Astrologie grecque», 1899) зерттеген. Линн Торндайктің «Сиқыр және эксперименттік ғылым тарихы» іргелі монографиясы (8 томда, 1923-1958) византиялық сиқырды ерекше атап көрсетпейді, бірақ кейінгі антикварлық авторларға біраз көңіл бөлінеді. Грек византинисті Федон Коукулестің «Βυζαντινῶν βίος καὶ πολιτισμός» жинақ жинағы (6 томда, 1947-1951 жж. әр түрлі византиялық рәсімдерді қамтиды). Карл Прейседанцтың грек сиқырлы папирустарының (Papyri magicae graecae, 2 том, 1928, 1931) басылымы және Ганс Дитер Бетцтің (1992) қазіргі аудармасы заклинание мен амулеттерді қолдану туралы деректер береді. Жаңа мәтіндердің кейінгі басылымдары «Alchimistes grecs» сериясы аясында, сонымен қатар сериядан тыс жүзеге асырылды.

Византия сиқырының, әсіресе амулеттердің материалдық аспектілерін зерттеудің ұзақ тарихы бар. Тұмарлардың кейбір иконографиялық түрлері әсіресе танымал болды және Қайта өрлеу дәуірінен бастап антиквариаттардың назарын аударды. Жыландар бар амулеттердің алғашқы сипаттамасын Пирро Лигорио жасаған. 17 ғасырда Рубенс мұндай амулетке ие болды; оның бейнесі И.Макариус пен Дж. Шиффлдің «Abraxas seu Apistopistu» кітабында Якоб ван Верден суреттерімен берілген. 19 ғасырдың аяғында орыс тарихшыларының византиялық аналогтарымен ұқсастығы бар жылан тұмарларына деген қызығушылық артты. Тақырып бойынша маңызды шолулар дайындаған И. И. Толстой, М. И. Соколов және А. С. Орлов. «Истерия формуласының» әртүрлі аудармалары мен интерпретациялары ұсынылды. Батыста Вильгельм Френер, Густав Шлюмбергер және Вильгельм Дрекслер грек сиқырлы заттарымен айналысқан. 20 ғасырдың басында зерттеушілердің негізгі қызығушылығы сиқырлы мәтіндерге, ең алдымен Мысырдан келген римдік сиқырлы папирустарға ауысты, бірақ тұмарлар мезгіл-мезгіл ғылыми пікірталастарда орын алды. Қазіргі орыс тарихшыларының ішінде В.Н.Залесская византиялық амулеттерге көптеген еңбектер арнады; Батыста бірнеше тақырыптық көрмелер мен каталогтарды Дж. Шпайр дайындады.

Византия демонологиясы бойынша іргелі еңбектер 20 ғасырдың басында пайда болды, бірақ «Contribution à l'étude de la démonologie byzantine» мақаласынан кейін (А. Делате, Жоссеранд Ч., 1934) ұзақ уақыт бойы бұл құбылыстың концептуалды түсінігінде ілгерілеушілік болған жоқ, бірақ бұл құбылыстың жалпыға ортақ қайнар көзі жалғасуда. 1988 жылы канадалық византиялық ғалым Ричард П.Х. Гринфилд ресми шіркеудің көзқарасын білдіретін «стандартты православиелік дәстүрді» және Византия қоғамының сол немесе басқа қабатында болған «балама дәстүрлер» жиынтығын ажырататын схеманы ұсынды. Біріншісі, ең алдымен, Шіркеу Әкелерінің еңбектерінде баяндалған; екіншіден, негізгі мәтіндер Майкл Пселлдің «Жындардың әрекеттері туралы» диалогы және Никефорос Грегораның Киренский Синезийдің «Армандар туралы» трактатына түсіндірмесі. Палеологтық кезең үшін классикалық дәуірдің бірнеше шығармалары өз маңызын сақтап қалды: 4 ғасырдағы «Киранидтер» жинағы және Сүлейменнің атымен байланысты екі мәтін – оның «Өсиет» және «Сиқырлы трактаты». Отто Нойгебауэр 1959 жылы жалпы саны 18 000 деп есептеген грек жұлдыз жорамалдарының жариялануы Томас Янгтың (1828) және Жак-Джозеф Шамполлионның (1840) папирологиялық басылымдарынан басталды. Жалпы Византия ғылымына, атап айтқанда оккультизмге 20 ғасырдың соңына дейін көп көңіл бөлінбеді. Американдық тарихшы М.Маврудидің пікірінше, бұл жағдай Византия мәдениетінің соңғы Батыс орта ғасырларына тән «динамизм» мен «инновациядан» айырылған дәстүрлі идеясымен байланысты. Кейінгі зерттеулер, ең алдымен, экономикалық тарих саласындағы өзгермейтіндік пен тоқырау парадигмасынан алшақтап, нәтижесінде Византиядағы ғылыми революцияның дамуына қандай жағдайлар кедергі болды деген сұрақ туындады. Әртүрлі уақытта ұжымдық монографиялар жарияланды, олардың ішінде ең көрнектілері «Византия сиқыры» (1995) және «Византиядағы оккульттік ғылымдар» (2006). Палеолог Византияда Р.Гринфилдтің демонологияға және П.Маглалиноның астрология мен болжауға арналған монографияларының («L’orthodoxie des astrologues: La science entre le dogme et la divination a Byzance (VIIe-XIVe siecle)» [1]06) пайда болуы маңызды оқиғалар болды.

== Ескертпелер ==
'''Түсініктемелер'''{{Дереккөздер|35em|group=комм.}}'''Дереккөздер мен сілтемелер'''{{Дереккөздер|28em}}

== Әдебиет ==
{{Refbegin|2}}
; на английском языке
* {{публикация|статья|автор=Berger A.|заглавие=Magical Constantinople: statues, legends, and the end of time|издание=Scandinavian journal of Byzantine and modern Greek studies|год=2016|volume=2|страницы=9—29|ссылка=http://journals.lub.lu.se/index.php/sjbmgs/article/view/16295/14771|ref=Berger}}
* {{Книга}}
* {{Книга}}
* {{Книга}}
* {{Книга}}
* {{Книга}}
* {{Книга}}
* {{публикация|статья|автор=George D.|заглавие=Manuel I Komnenos and Michael Glykas: A Twelfth-Century Defence and Refutation of Astrology|издание=Culture and Cosmos|год=2001|volume=5|номер=1|страницы=3—48|ссылка=http://www.cultureandcosmos.org/pdfs/5/5-1-george_12th_century_defence_refutation_astrology.pdf|ref=George}}
* {{Книга}}
* {{Книга}}
* {{публикация|статья|автор=Griebeler A.|заглавие=The Serpent Column and the talismanic ecologies of Byzantine Constantinople|издание=Byzantine and Modern Greek Studies|год=2020|volume=44|номер=1|страницы=86—105|doi=10.1017/byz.2019.25|ref=Griebeler}}
* {{Книга}}
* {{книга:ODB}}
* {{Книга}}
* {{Книга}}
* {{Книга}}
* {{Книга}}
* {{Книга}}
* {{Книга}}
* {{Книга}}
* {{публикация|статья|автор=Roberts A. M.|заглавие=Framing a Middle Byzantine Alchemical Codex|издание=Dumbarton Oaks Papers|год=2019|volume=73|страницы=69—102|jstor=10.2307/26955172|ref=Roberts}}
* {{Книга}}
* {{публикация|статья|автор=Spier J.|заглавие=Medieval Byzantine Magical Amulets and Their Tradition|издание=Journal of the Warburg and Courtauld Institutes|год=1993|volume=56|страницы=25—62|jstor=751363|ref=Spier}}
* {{публикация|статья|автор=Vakaloudi A. D.|заглавие=Δεισιδαιμονια and the Role of the Apotropaic Magic Amulets in the Early Byzantine Empire|издание=Byzantion|год=2000|volume=70|номер=1|страницы=182—210|jstor=44172369|ref=Vakaloudi}}
* {{Книга}}
* {{Книга}}

; на немецком языке
* {{Книга}}
* {{Книга}}

; на русском языке
* {{публикация|статья|автор=Барабанов Н. Д.|заглавие=К истории византийский народных верований. Истера|издание=Античная древность и средние века|год=2003|том=34|страницы=322—347|ссылка=https://elar.urfu.ru/handle/10995/2899|ref=Барабанов}}
* {{Книга}}
* {{публикация|статья|автор=Обидина Ю. С.|заглавие=Греческие маги в контексте полисной религии|издание=Вестн. Сев. (Арктич.) федер. ун-та. Сер.: Гуманит. и соц. науки|год=2019|номер=1|страницы=119—127|doi=10.17238/issn2227-6564.2019.1.119|ref=Обидина}}

; на французском языке
* {{Книга}}
* {{Книга}}

{{Refend}}
[[Санат:Оккультизм]]</text>
      <sha1>872uwvepbv1j8di4al1h52ya6n5h1p1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643251</id>
      <parentid>3643250</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T20:56:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coffee86</username>
        <id>27186</id>
      </contributor>
      <comment>/* Адамдарға қарсы жын-перілердің әрекеті */</comment>
      <origin>3643251</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="130428" sha1="71ok8zll2i27xh53tjmad4i8conb96a" xml:space="preserve">[[Сурет:Serpiente_alquimica.jpg|нобай| Феодора Пелеканоса алхимиялық трактатындағы Уроборостың бейнесі (1478 ж., ''[[Франция Ұлттық кітапханасы|Parisinus graecus]] 2327'')]]
'''Византиядағы оккультизм''' - [[Византия империясы|Византияда]] болған [[оккультизм]] теориялары мен тәжірибелерінің жиынтығы. Ең көп таралғандарына әртүрлі [[Магия|сиқырлы]] әдістер, табиғаттан тыс күштермен байланыс, [[тұмар]] жасау және бал ашу кірді. Батыс Еуропадағыдай, Византияда [[астрология]] мен [[алхимия]] дамыды. Сиқыршылық заңмен және шіркеу заңдарымен тыйым салынған, бірақ византиялықтардың күнделікті өмірінде сиқырдың әртүрлі түрлері қоғамның барлық деңгейлерінде кең таралған. Византиядағы сиқырды зерттеу мәдениеттану және [[ғылым тарихы]] аясында жүргізіледі.

Византия тарихының ғасырлар бойы «сиқыр» ұғымының мазмұндық мағынасы кейбір өзгерістерге ұшырады. Егер ерте кезеңде (IV-VIII ғасырлар) [[Антикалық дәуір|ежелгі дәуірден]] мұраға қалған сиқыршылық түрлері қолданыла берсе және бұрынғы дәстүрлерді [[Христиандық|христиан]] әлемінің шындығына бейімдеу орын алса, кейінгі дәуірде сиқыр прагматикалық тұрғыдан табиғаттан тыс күштердің көмегімен практикалық мақсаттарға жетуге мүмкіндік беретін әдістер жиынтығы ретінде қабылданды. Православие христиандары сиқырды зұлым күштер жіберген адастыру деп түсіндірді, бұл анық жалған, өйткені ол әлемдегі жалғыз күш көзі ретіндегі Құдайдың рөліне күмән келтіреді. Византиялықтардың көпшілігі доктриналық күрделіліктерге мән бермегендіктен, сиқыр құдайдың бақылауынан тыс және мәселенің моральдық жағын ескермей әрекет ету мүмкіндігін білдірді.

Грек астрологиялық және алхимиялық қолжазбаларының негізгі басылымдары 1930 және 1940 жылдары аяқталды. Византия оккультизмін зерттеу тұрғысынан жалпы теориялық еңбектер әлі пайда болған жоқ, бірақ жалпы тарихи немесе антропологиялық зерттеулер аясында жасалған бақылаулар мен оларда тұжырымдалған анықтамалар Византия үшін де жарамды деп саналады. Қазіргі уақытта оккультизм ғылымдарының барлық негізгі бөлімдері монографиялық қарастыруға ие болды; бірнеше мақалалар жинағы және көптеген жеке зерттеулер жарияланды.

== Тарихи даму ==

=== Грек-рим әлеміндегі сиқыр ===
[[Сурет:Homilies_of_Gregory_the_Theologian_gr._510,_f_332v.jpg|нобай|IX ғасырдағы Григорий теологының уағыздарынан алынған иллюстрацияда Әулие Кипр сиқырлы заттармен қоршалған пұтқа табынушы философ ретінде бейнеленген. Оның шоқыну рәсімі төменгі жағында бейнеленген{{Sfn|Walker|2015}}]]
Қазіргі орыс философы Ю. С. Обидинаның айтуынша, ежелгі гректердің сиқырлы әрекетінің негізгі ерекшеліктері оның жеке сипаты және өлгендердің жандарына бағытталғандығы болды. Құпиялылық оның қоғамдық ([[Полис (ежелгі қала)|полис]]) дін шеңберінен тыс жерде орналасуын, өлгендердің жын-перілерімен ({{Lang-grc|νεκυδαίμονες}} ) оларды белгілі бір әрекеттерге мәжбүрлеу мақсатын көздеді{{Sfn|Обидина|2019}}. Сиқыр [[Ежелгі грек мифологиясы|ежелгі грек мифологиясында]] бұрыннан бар - миф бойынша, [[Медея]] дәрі-дәрмектердің, сиқырлықтың және басқа да рәсімдердің көмегімен [[Аргонавтар|Аргонавт]] Джейсонға Алтын жүн алуға көмектескен. [[Платон]] дәстүрлі түрде сиқырға қарсы болған деп есептеледі, оны қоғамға қарсы әрекет деп айыптап, оны уландырумен салыстырды, бірақ оның «Диалогтар» кітабының сиқырлы сөздігін егжей-тегжейлі талдау күрделірек көріністі ашады{{Sfn|Papathanassiou|2020}}. Плиний ақсақал сиқырдың ойлап табылуын [[Парсылар|парсыларға]] жатқызды, бұл [[Ежелгі Рим|Ежелгі Римдегі]] сиқырлы тәжірибелердің маргиналдылығының көрсеткіші болуы мүмкін{{Sfn|Обидина|2019}}.

Византия оккультизмінің теориялық негізі ғаламды пневмаға толы тірі организм ретінде қарастырған стоиктердің космологиялық идеялары болды. Стоиктік пневма от пен ауадан тұрады. Пневманың сипаттамасы материяның байланысын және ғарыш бөліктері арасындағы өзара әрекеттесуді қамтамасыз ететін «кернеу» (kone grekshe: τόνος) болып табылады. Бұл бөліктер оқшау әрекет ете алмайды; олар тұтастай ғарышқа және басқа бөліктерге тәуелді. Хризиптің (б.з.б. 3 ғ.) сөзімен айтқанда, пневма «бәріне жанашыр». Осылайша, ғарыштың бір бөлігіндегі кез келген әрекет оның барлық басқа бөліктеріне әсер етеді. Ақырында, пневма адам денесіне еніп, ғарыштың барлық заттарына еніп, оның жаны болып табылатындай жанды қалыптастырады. Ғарыштық жанашырлық туралы стоиктік ілім неоплатонистердің көзқарастарына әсер етті, олар да Платонның Тимейдегі Димиургтің Әлемнің пайда болуындағы маңызы туралы мәлімдемелерінен бастау алды. Неоплатонистердің интерпретациясында симпатия стоиктердің пневмосы арқылы емес, материалды (жер және аспан сфераларын қоса) мен материалдық емес дүниелер арасындағы қандай да бір ұқсастық немесе ұқсастық арқылы қамтамасыз етілді. Байланыс асимметриялық деп түсінілді, яғни ақыл-оймен түсінілген дүние физикалық әсер ете алады, бірақ керісінше емес. Екінші жағынан, жердегі және аспан құбылыстары арасындағы қарым-қатынастарды орнатуға мүмкіндік беретін материалдық әлемнің бөліктері арасындағы симметриялық байланыс постулатылды. Неоплатонистер үшін маңызды мәтін болып табылатын «Халдей оракулдары» мәтініне сәйкес космологиялық шындықтың екі аспектісі бар: философиялық және магиялық. Олардың біріншісі иерархиялық түрде орналасады, оның негізінде құдайдың триадасы бар: трансцендентальды Әке, Демиург («Екінші ақыл») және Гекате («Күш»). Төмендегі деңгей - періштелер мен жындардың, жақсылық пен жамандықтың әртүрлі құрылымдары. Сиқырлы аспектіге жақсы жындарды шақыруға және өзіңізді жамандардан қорғауға болатын рәсімдер мен ережелер кіреді. Кейінірек неоплатонистер сиқырлық пен теургия аясында жындарды басқару немесе оларға әсер ету мүмкін болғанын түсіндіру үшін симпатия ұғымын қолданды.

[[Ежелгі Рим|Ежелгі Римде]] сиқыршылыққа «егінді сиқырлаған» немесе зұлым сиқырларды қолданғандарды өліммен қорқытқан Он екі кесте заңдарымен тыйым салынған. Біздің заманымызға дейінгі 81 жылы Сулланың тұсында улаушыларға қарсы заң ( Lex Cornelia Sullæ de sicariis et veneficis) махаббатқа арналған дәрі-дәрмектерді жасаушыларды қамтыды, мұндай дәрі-дәрмектерді де, дақылдарға зиян келтіруді де «у» деп жіктеді ({{Lang-la|venenum}}). II ғасырдағы Гайдан бастап ( ''Dig.'' 50.16.236), римдік заңгерлер жақсы мен жаман ''вененумды'' ажыратты. Келесі ғасырда Юлий Паулус махаббатты тудыратын немесе [[Аборт|түсік]] жасататын есірткілерді қолдануға тыйым салды, сонымен қатар онымен байланысты қылмыстарды тізімдеді: адам құрбандығы, махаббат сиқырлары, жалпы «сиқырлы өнер» және тиісті кітаптарға иелік ету. [[Константин I|Ұлы Константин]] (306-337) бұрынғы тыйымдарды қайта растап, жаман ауа райының алдын алу үшін медициналық сиқыр немесе дуа жасауда ешқандай қателік жоқ екенін түсіндірді. II Констанций (337–361) некромантияға және кінәсіз адамдардың өміріне қауіп төндіретін әрекеттерге қарсы заңдар шығарды. Кейінірек, сиқырлар ат жарыстарының нәтижесіне әсер ету үшін арнайы жасалған.

=== Ежелгі дәуірдегі сиқырға деген көзқарас ===
Британ тарихшысы Питер Браунның айтуынша, 4 ғасырда сиқырлы нанымдардың күшеюі кейінгі Рим империясының, әсіресе оның шығыс бөлігіндегі билеуші ​​таптың дағдарысы мен ыдырауының салдары болды. Бақсылық айыптаулардың саны белгісіздік кезеңдерінде артып, VI ғасырда саяси және әлеуметтік тұрақтылықтың қалпына келуімен, Юстиниан I тұсында (527–565) және Батыста «варвар патшалықтарының» пайда болуымен бірге азаяды. Сиқыршылықты «жеке қарым-қатынас пен сәтсіздік күйінің өнімі» деп атаған антрополог Эдвард Эванс-Причард тұжырымдамасына сүйене отырып, Браун сиқыршының орнын кейінгі антикварлық қоғамның екі қабатының түйіскен жерінде көреді: бір жағынан, шенеуніктердің және евнухтардың статикалық әлемі, ал екінші жағынан, әртүрлі мобильді әлеуметтік топтардан бастап христиан биландық топтарына дейін. Мұндай парадигмада сиқыршының «айыптаушысы» бір «бейненің» адамы болып табылады және оған әлемдегі белгілі бір жолдар ғана мүмкін; сиқырды жоққа шығара отырып, ол күштің қосымша көздерін жоққа шығарады. Сиқыршы, керісінше, екі жаққа қарап, олардың арасындағы тепе-теңдікті сақтайды. 4 ғасырдың ортасындағы императорлар тұсында (Констанс II, Валентин I және Валенс) жиі болған бақсылық қастандық жасаушыларды айыптау тек айыпталушының беделін түсіру ғана емес, сонымен бірге биліктің тұрақтылығын атап өту үшін де болды - ақыр соңында императордың тағдыры меннен шыққан зұлымдыққа байланысты емес. Дәстүрлі пұтқа табынушы ақсүйектердің позициясының тұрақсыздануы және оның христиандыққа қарсы тұруы байланысты қақтығыстарда сиқыршылық туралы айту ықтималдығын арттырды.

Христиан діні пұтқа табынушылық дәстүрінің сиқырға деген сақтығын да, күмәншілдігін де мұра етті. Сол кездегі барлық адамдар сияқты, алғашқы христиандар өмірдегі сәтсіздіктерді «жойқын ауру, бедеулік, дауыл немесе осыған ұқсас апат әкелетін» жындардың ісі деп санады. Алайда, [[Библия|Киелі кітап]] мұнда сенімді басшылық бермеді, ал теологтар тек бірнеше және бұлыңғыр нұсқауларға, мысалы, Гал. [https://ru.wikisource.org/wiki/Послание%20к%20Галатам#5:16 5:16-20], онда «тән істерінің» қатарына кіретін сиқыр айыпталған. Құдайдың құдіреті сиқыршының күшін тануға мүмкіндік бермеді, ал шіркеу мұндай адамды тек жындарды басқаруға немесе қарғыстарын жәбірленушіге бағыттауға қабілетті деп таныды. Ертедегі шіркеу әкелерінің ілімі әлемдегі жын-перілердің әрекетін [[Адам ата|Адамның]] күнәға батуы мен байланыстырды. [[Аврелий Августин|Августиннің]] айтуынша, күнәға батқандықтан, Құдай жын-перілердің «көпшілік алдында жазалаушы» болуына жол берді және адамзатты «жын-перілердің ойын алаңына» айналдырды{{Sfn|Brown|1970}}. Сөзсіз, сиқыр шайтанның күш-жігерінің жемісі болды, бірақ сиқыршының рөліне қатысты әртүрлі пікірлер болды - белсенді қатысудан бастап иллюзия жасауға дейін{{Sfn|Dickie|1995}}.

Христиандық авторлар пұтқа табынушылық философиясының фатализміне қарсы тұра отырып, эллиндік астрология мен сәуегейлікті де сынға алды. 2 ғасырдағы аполог Татьян грек мифологиясының құдайларын «тағдырды ойлап тапқан» жындармен байланыстырды. Сондай-ақ, емшілер қолданатын дәрі-дәрмектің, шөптердің, тамырлардың, сүйектердің және сол сияқтылардың өздігінен тиімді емес, тек жын-шайтанның күшімен болатынын алға тартты. Тертуллиан сиқыр мен астрологияның өнертабысын құлаған періштелерге жатқызды, бірақ Бетлехем Жұлдызының пайда болуын түсіндіру үшін ол оккульттік пәндер әлемде Мәсіхтің туылуына дейін ғана тиімді болғанын мойындауға мәжбүр болды. Ориген мен неоплатонист Плотин жұлдыздар болашақ оқиғалардың себебі емес, тек олардың белгісі деп есептеді. Рим империясын христиандандырудың басталуы қоғамда магияға деген көзқарастың өзгеруіне әкелді. Ұлы Константиннің тұсында христиандық діни қызметкерлердің сиқыршылықпен айналысатыны туралы ақпарат алғаш рет пайда болды, бірақ олардың қаншалықты шындыққа жанасатынын және кейбір доктриналық қақтығыстардың көрінісі екенін айту қиын. 4 ғасырдағы ең танымал мысалдар - ариандық дау кезінде оның қарсыластарының Ұлы Афанасийге қарсы бақсылық жасады деп айыптауы, ал 5 ғасырда несториандыққа қарсы қақтығыс кезінде Эдессалық епископ Виллоус пен оның замандасы, Арабиядағы Антиохия епископы Софроний. Гагиографиялық әдебиеттерден біз бақсылықпен айыпталған төменгі діни басқарма өкілдері туралы білеміз. Цезарий Галлиядағы Арлесский және Мысырдағы Шенуте ауырған кезде діни қызметкерлерге емес, сиқыршыларға жүгінетіндерге қарсы уағыздады.

== Сиқыр және қоғам ==

=== Сиқырдың құқықтық мәртебесі ===
Христиан империясының өмір сүруінің алғашқы кезеңінде сиқыршылар мен көріпкелдерді заңмен қудалау бастамасы зайырлы билікке тиесілі болды. Бұл көзқарастың себептері толығымен анық емес және, шамасы, мұндай адамдардың сенімсіз екендігі туралы жалпы идеямен байланысты. Заңнамалық тыйымдар сериясының біріншісі 319-шы заң болды, ол бойынша Ұлы Константин күйіп-жану кезінде, тіпті достық деген сылтаумен де жеке үйлерге баруға тыйым салған. Дәл осы заң бойынша өзіне астролог шақырған адамды елден шығарып, мүлкін тәркілейміз деп қорқытқан. Бірнеше жылдан кейін Константин сиқырлы өнердің осы түрлерін анықтау арқылы сиқырға қарсы заңнаманы түсіндіруге шешім қабылдады. Оның субъектілері айналысуға рұқсат етілді. Лекс Корнелия көлемінен аурулар мен дақылдардан қолайсыз ауа райынан қорғау әдістері алынды. 357 жылы II Констанцийдің бірқатар заңдары семсермен өлім жазасына кесілген «әдетте «жемқорлық жіберушілер» (лат. malefici) деп аталатын халдейлерге, сиқыршыларға және басқаларға» қарсы бағытталған. 364 жылғы І Валентин жарлығы, ең алдымен, пұтқа табынушылық салт-жораларына, әндер мен жерлеу құрбандықтарына қарсы бағытталған. Сол император 371 жылы харуспистердің әрекеттерін, егер олар жаман салдарға әкеп соқпаса, оларды қылмыстан шығарды. Жалпы алғанда, IV ғасыр заңдары өздерінің сиқырлы әрекеттерімен мемлекеттің іргетасына қауіп төндірмейтін империяның қарапайым азаматтарына қатысты болмады. Кейіннен көріпкелдерге қарсы заңдар бірнеше рет жаңартылды, бірақ 438 кодификациясында астрологияны медициналық және ауылшаруашылық мақсаттарда пайдалану үшін ерекшеліктер жасалды. Бірқатар заңдар арқылы император Констанций II (337-361) Ежелгі Римде болған болжамдардың барлық түрлеріне тыйым салды. Кейіннен Византияда сиқырға қарсы жаңа зайырлы заңдар қабылданбады, ал одан кейінгі барлық заңдар жинақтары (Эклог, Эпанагог, Прохирон және Василики) тек 4 ғасырдағы заңдарды қайталады. Сирек ерекшелік император Лев VI-ның 65-ші новелласы болды, ол «ақ» сиқырға, яғни қорғаныс және көмекші амулеттер мен заклинаниелердің барлық түрлеріне ұзақ уақыт бойы төзімділікті жойды. Грек заңгер тарихшысы Спиридон Троянос пікірінше, Македония әулетінің заң шығарушылары өздерінің предшественниктеріне қарағанда бақсылық пен улану мәселесіне көбірек көңіл бөлді деп айтуға болады. Заңсыз сиқырлы әрекеттер үшін жаза өте ауыр болуы мүмкін. Патриарх Фотийдің протегесі Теодор Сантабарен (шамамен 919 ж.) император Василий I-нің ықыласына ие болу үшін сиқырлық қолданды деп айыпталған, қамшымен өлтірілді, қуылды және соқыр болды. 1160-шы жылдары император Мануэль I сарай қызметкерлері Сет Склерус пен Михаэль Сикидитаны зиянды сиқыршылық үшін айыптады: бірінші жағдайда қызды азғырғаны үшін, ал екіншісінде ауыр көріністер жібергені үшін.

4 ғасырдағы христиан шіркеуінің өз мүшелерінің сиқырлы әрекеттерімен айналысуы сиқырды шайтанның ісі деген сенімнен туындады. Ұлы Василийдің ережелері өздерінің махаббат сусындарымен байқаусызда өлімге әкелген әйелдерді қасақана өлтірушілерге теңеді; Олардың қатарында Кесария епископы түсік түсіруге арналған құралдарды өндірушілерді де қосты. Григорий Ниссалық сиқыршылар мен жын-перілердің қызметіне жүгінетіндерге христиан дінінен бас тартқандар ретінде қарауды, бірақ егер кінәлілер өздерінің не істеп жатқандарын білмегені анықталса, жұмсақтық танытуды ұсынды. Шіркеу канондары, кеңестердің шешімдеріне негізделген, ең алдымен, діни қызметкерлердің мінез-құлқына қатысты және Ұлы Василий мен Григорий Ниссаның қарапайым адамдарға арналған ережелеріне қарағанда біршама қатал болды. Никея кеңесінде (325 ж.) барлық оккультизмдер бидғат ретінде жіктелді, ал Лаодикея кеңесі оларды діни қызметкерлерге тыйым салды. Кейіннен канондық заң дамуын жалғастырды және Трулло Кеңесінің 61-ші каноны (692) ыдысты пайдаланып көріпкелдік пен көріпкелдікпен айналысатындар үшін алты жылдық тәубе белгіледі. Дәл осындай жаза «жүз көсемдер» (коне грекше: ἑκαντóνταρχος) үшін белгіленді, бұл Симеон Метафрасттың (10 ғ.) айтуы бойынша жындардың көсемдерін білдіреді, ал Теодор Балсамонның (12 ғ.) айтуы бойынша, «ежелгі уақытта басқа адамдар тұрған, бұл бұрынғыдан да жоғары болған. ең қарапайымды өздерінің арам істерімен алдап, жалған құдайлар ретінде құрметке ие болған ақыл-парасат». Сондай-ақ аю бағып, жүнін бойтұмар етіп сатқандар мен жыландарды кеудесіне тығып жүргендер де айтылды. Балсамон соңғысын афинган сектасымен сәйкестендіреді. Сотталған пұтқа табынушылықтардың арасында Трулло Кеңесінің әкелері де «бұлт аулаушылар, арбалар, қорғаныс бойтұмарларын жасаушылар мен сиқыршылар». Бальсамон өзінің түсіндірмесінде астрономия мен астрологияны ажыратпай айыптайды - шамасы, император Мануэль I Комненостың астрологияны қорғау әрекетіне жауап ретінде (1143-1180). Вальсамонның пікірінше, ерте заң шығару позициясынан айырмашылығы, тек қана сиқырға саналы түрде жүгінетіндер ауыр жазаға лайық, ал қарапайым адамдар жұмсақтыққа сене алады.

=== Сиқыршылар мен оккультистер ===
[[Сурет:San_Leone.JPG|оңға|нобай| Катанияның Әулие Леосы және Магус Гелиодор, Маттео Десидератоның суреті, 18 ғасырдың екінші жартысы]]
Ежелгі грек тілінде сиқырлы және медициналық тәжірибелерді, сондай-ақ олармен айналысатын адамдарды белгілейтін бірқатар өрнектер болған. Түрлі контексттерде “эподи” (kөne грекше: ἐπῳδή – “забыр”, “заклинание”), “goitea” (kөne грекше: γοητεία – “сиқырлық”, “сәттілік”) және “mageya” (kөneητεία) және “mageya” (kөneίmag) (kөneίma) сөздерінен жасалған сөздер. «Фармакея» (коне грекше: φαρμακεία) сөзінің кең ауқымды мағыналары болды, ол дәрілік және улы шөптерді жинау, дәрі-дәрмек, қышқыл және уларды дайындау дегенді білдіреді, оны дәрігерлер де, сиқыршылар да қолданған. Кейінгі архаикалық дәуірден белгілі «гоистердің» («сиқыршылар», көне грекше: γόης) қызметі өлгендерді тыныштандыру немесе оларға көмек көрсету үшін олармен сөйлесуден тұрды. Бұл түсінік 10 ғасырдағы «Үкім» энциклопедиясымен расталған «гон» (kone grekshe: γον) « жоқтау айту», «жоқтау» етістігінің этимологиясынан туындайды. «Маги» (kone грекше: μάγοι) термині ирандық екені анық, бірақ ол гректерге біздің эрамызға дейінгі 6 ғасырдың ортасында қалай нақты белгілі болды, толық анық емес. Қолда бар дереккөздерге сүйене отырып, христиандық империяда сиқыр цирк балуандары, күймешілер, музыканттар және ойын-сауық индустриясының басқа қызметкерлері арасында пайда болды деп айтуға болады. Византиядағы сиқыр әдетте төменгі таптардың, негізінен әйелдердің, кемпірлердің және жезөкшелердің әрекеті ретінде танымал болды. Византия магиясын зерттеу көбінесе африкалық занд халқының оккульттік тәжірибесін зерттеген британдық антрополог Эдвард Эванс-Причардтың тұжырымдамаларына сілтеме жасайды. Оның терминологиясы бойынша, магия деп белгілі бір практикалық мақсаттарға кейіннен қол жеткізу үшін табиғаттан тыс күштерді бақылауды орнату мақсатында әдет-ғұрыптарды орындайтын тиісті түрде дайындалған адамның этикалық бейтарап әрекеті түсініледі. Қазіргі батыс тілдерінде дерлік синоним болып табылатын «сиқырлық» (агылш. сиқырлық) және «магия» (agylsh. сиқырлық) терминдері зендалар арасында әртүрлі мағынаға ие - сиқыршылар өздерінің мақсаттарына сиқырды қолдану арқылы жетеді, ал сиқыршылар немесе бақсылар сиқырды қажет етпейді, өйткені оларда туа біткен тылсым күш бар. Мұндай парадигмада, Р.Гринфилд атап өткендей, византиялық магия толығымен дерлік «сиқыр» санатына жатады. From the point of view of word usage, general concepts (μαγεία, γοητεία) had negative connotations and were used mainly by Christian doctrinalists, while ordinary people who resorted to magic usually spoke about its specific types with appropriate designations, or in general as “art” (ἠ τέχνη) or “practice” (ἠ πραγματεία). Осыған ұқсас көзқарасты «Византиядағы оккульттік ғылымдар» (2006) ұжымдық монографиясының редакторлары Пол Магдалино және Мария Мавруди бөліседі. Олардың пікірінше, «сиқыр» ұғымы бастапқыда теріс коннотацияларды білдіреді, бұл шынайы дінді Басқаға ауыстыратын нәрсе ретінде түсініледі, жындарға механикалық табыну арқылы құдайдың билігін тартып алу әрекеті, діни адамдарға еліктейтін, бірақ өз ортасында рәсімдермен. Мұндай парадигмада «сиқырды» ұстанушылар негізінен «мас емшілер» мен жезөкшелер болып табылады, бұл тұжырымдаманы қоғамның жоғары білімді қабаттарының қызметіне таратуды қиындатады. Тиісінше, Магдалино мен Мавроди «оккульттік ғылымдар» туралы айтуды дұрыс деп санайды.

Шығыс тілдерінде Мәсіхтің, Құдайдың Анасы мен әулиелердің шақыруларымен астасып жатқан жұмбақ сөздердің айтылуы тіпті шіркеу иерархтары мен үкімет шенеуніктерінің беделі мен саяси ықпалын арттыруға көмектесуі мүмкін. Патриарх Иоанн Грамматика (837-843), оны замандастары Ескі өсиет сиқыршылары Яннес пен Иамвреспен салыстырды, мүмкін оның жауларының күш-жігерінің арқасында сиқыршы ретінде беделге ие болды. П.Магдалино бұл қайнар көзге қатысты саяси күрес пен үгіт-насихаттың элементін көреді, бұл кезде икондарға табыну жеңісінен кейін саяси қарсыластар тыйым салынған оккульттік әрекеттерді ұстануға жатқызылды. Феофанның мұрагері Иоанн Грамматиктің айтуынша, патриархалды тағын иконоклас император Теофилден тәрелкеде сиқырлық пен көріпкелдік арқылы жасаған болжамдары үшін алған. Дәл сол дереккөз оның ағасы Арсавирдің жертөлесінде патриархтың өлілерді шақырып, оргиялар өткізетін «зұлым ұя» орнатқанын хабарлайды[8]. Майкл Пселлус егде жастағы императрица Зоя жүгінген белгішенің көмегімен сәуегейлік туралы баяндайды - ол болашақты белгішеде бейнеленген Христостың бет әлпетін өзгерту арқылы таныды. Пселлдің өзі ерте мистикалық дәстүрді сақтауда үлкен рөл атқарды, 11 ғасырда ұмыт болған бірқатар мәтіндерді айналымға қайта енгізді - Корпус Герметикум, Секст Юлий Африканның Кестесі, Проклдің Де арте иератикасы және Халдей Ораклестері. Пселлус Проклдың Oracles туралы түсініктемелерін мұқият зерттеп, өз пікірін қалдырды. «Хронографияда» ол өзінің жаратылыстану ғылымдарынан «жоғары философияға», логика мен риторикадан «теңдесі жоқ Проклге» дейінгі жолын егжей-тегжейлі сипаттады.

Ғажайыптарды сипаттау Византия әдебиетінде маңызды орын алады, оқырман алдында олардың қайнар көзі, құдайлық немесе шайтандық туралы сұрақ қояды. Әулие-әмбиелер жасайтын типтік кереметтерге емшілік, уақыт пен кеңістікте саяхаттау, азық-түлікті көбейту, табиғи апаттардың алдын алу, жабайы жануарларды қолға үйрету, табиғаттан тыс төзімділік таныту жатады. Ғажайыптар жасау қабілеті тек қасиетті ерлер мен әйелдерге ғана тиесілі болған жоқ және дүниедегі жын-перілердің әртүрлі көріністері ұқсас формада болуы мүмкін. Византиялықтардың бидғатқа және зұлымдық күштерінің көмегіне негізделген кереметтерге деген сақтық қарым-қатынасы Анна Комненаның Василий Богомиль туралы әңгімесінен көрінеді. Византиялықтар жанды шайтанға сату мүмкіндігі туралы білді - дәстүр бойынша Катанияның Әулие Леосының қарсыласы (8 ғ.), сиқыршы Илиодорус өзінің сиқырлық күшін осылай алды. Life of Saint Leo хабарлағандай, Гелиодор көптеген әсерлі кереметтер жасады, бірақ олардың барлығы оның жеке пайдасына бағытталған. Хагиографияның тағы бір кең тараған тақырыбы әулиелердің сиқыршылар жасаған зұлымдық сиқырларына, көбінесе махаббатқа қарсы тұруы болды. Жалпы, Александр Кажданның байқауы бойынша, қасиетсіз сиқыр, әдетте, өлімге, абдырауға және нәпсіқұмарлыққа әкеліп соқтырса да, әулиелердің кереметтері жасампаздық және өмір беретін сипатта болғанымен, олардың арасына нақты шекара қою мүмкін емес. Тарихшы Никетас Чониатс сияқты білімді византиялықтар «ғажайып жұмысшыларға» айтарлықтай күмәнмен қарады, бірақ олардың шындықты өзгерту және болашақты көру қабілеті бар екенін жоққа шығармады.

Кейінгі Византия қоғамындағы оккультизмнің орнын сипаттау қиын, себебі палеолог кезеңінің әдебиеті толық сақталғанымен, сол кездегі авторлардың көпшілігі оккультизм тәжірибелерін мазақ етуге немесе жоққа шығаруға тырысты, оларды төменгі таптардың кәсібі ретінде көрсетті{{Sfn|Greenfield|1995}}. Әртүрлі баяндау көздерінен басқа, патриархалдық соттардан алынған хаттамалардың айтарлықтай саны сақталған, онда тәжірибелі сиқыршылар мен олардың клиенттерінің істері қаралған, бұл бізге византиялықтардың бір бөлігі сиқырдың тиімділігіне сенгенін және оны қолөнер деп санағанын айтуға мүмкіндік береді{{Sfn|Greenfield|1995}}.

== Византия демонологиясы ==

=== Жын-перілердің табиғаты ===
[[Сурет:Byzantine_-_Amuletic_Armband_with_Holy_Rider,_Saints,_and_Magical_Symbols_-_Walters_542657.jpg|оңға|нобай| V-VII ғасырларда «Қасиетті атты адам» бейнеленген тұмарлар өте кең таралған. Әдетте атты адам [[Сүлеймен пайғамбар|Сүлейменмен]], сирек Парфияның Әулие Сисиннийімен байланыстырылатын{{Sfn|Kazhdan|1991}}. Уолтерс мұражайының коллекциясынан алынған VI ғасырдағы қола білезік]]
Византиялықтар [[Жын|жын-перілер]] аурулардың көзі деп сенген. Ежелгі мысырлықтардың, [[Вавилон|вавилондықтардың]] және еврейлердің идеяларына негізделген олардың дамыған демонологиясына сәйкес, әрбір ауруды өзіндік жын тудырған. Осылайша, от жындары жоғары [[Қызба|қызбаға]], ауа жындары қысқа мерзімді қызбаға, су жындары үш күндік қызбаға, ал ай астындағы жын-перілер төрт күндік қызбаға себеп болды{{Sfn|Vakaloudi|2000}}. Дененің жеке бөліктері мен бастапқыда мысырлықтар арасында уақыт құдайлары ретінде қызмет еткен және кейінірек халдей астрологиясындағы [[зодиак]] шеңберінің бөліктерімен байланысты болған 36 деканов  бірі арасындағы туыстық ерекше маңызды болды. Декандарға дененің әртүрлі бөліктері және олардың функциялары тағайындалды. Сол сияқты  біздің эрамыздың бірінші мыңжылдығынан шыққан белгісіз мәтін болып табылатын Завещание Соломона, зодиак белгілерімен және дене мүшелерімен байланысты 36 рух туралы айтады. Осылайша, ауруларды емдеуде дәрігерлер ішінара жын шығарушылар рөлін атқарды{{Sfn|Vakaloudi|2000}}.

Батыс Еуропадан айырмашылығы, Шығыс христиан діні шайтанға аз көңіл бөлді. Ол туралы негізгі ой-пікірлер ерте патристика кезеңінде қалыптасып, шайтанның құдайдың жаратылысы, періштелермен бірге жақсылық үшін жаратылған, бірақ мақтан тұтып, құлағанына дейін қайнаған. Ібіліс өзінің жындарымен бірге адамдарды Құдайдан қайтаруға тырысады, олардың азаптары мен жаман істеріне қуанады. Періштелік иерархияны сипаттаған 6 ғасырдағы сириялық теолог Псевдо-Дионисий Ареопагит, диаболикалық иерархияға бірдей мән бермеді, бірақ оның жүйесі Батыста қабылданып, дамыды, онда шайтан ең жоғары періштелік тәртіппен, серафиммен салыстырылды. Псевдо-Дионисийдің теозының мистикалық концепциясында Құдайдан әмбебап шығу себеп және оған ұмтылу, жындардың табиғаты туралы сұрақ туындайды. Дінтанушының пікірінше, жындар өзінің табиғаты бойынша емес, өз еркіне негізделген зұлымдық болып табылады, бұл бастапқы жақсы табиғатты бұрмалайды. Өзінің азғындығынан басқа жаратылыстарға қарағанда Алладан алыстап кеткен шайтанға да солай. Құдайдан толығымен бөлінген, бірақ соған қарамастан Шайтан өз жолымен Құдайға «қызмет етеді» Максимус Конфессорда (қ. 662). Жындар Джон Климакс жүйесінде маңызды орын алады, адамның рухани жетілуіне кедергілер жасайды. Шығыстың ең ықпалды теологтарының бірі Иоанн Дамаск (б.ж. 750 ж.) дуалистік адасушылықпен күресу үшін өзінен бұрынғылардың демонологиялық көзқарастарын жинақтап берді. Оның ойынша, зұлымдық, жақсылықтың жоқтығы бола отырып, өз болмысына ие емес, сондықтан шайтан туралы оны табиғатынан зұлым деп айтуға болмайды. Жындар өздерінің қасиеттері бойынша періштелерге ұқсайды, яғни олар тәнсіз, затсыз және ақыл-оймен танылады, яғни оларды рухтармен тануға болады.

Византияның шайтан мен жын-перілер туралы көзқарастарының одан әрі дамуы XI ғасырдағы философ Михаил Пселлостың еңбектерінде көрініс тапқан. Пселлге жатқызылған «Жындардың әрекеттері туралы» трактатына сәйкес [2-түсініктеме], құлаған тіршілік иелері алты түрге бөлінеді: эфирде мекендейтін ең жоғары отты жын-перілер «лелиуриядан» (''λελιούρια'') бастап, [[Жаһаннам|тозақтың]] түбінде мекендейтін соқыр, жарықты жек көретін «мизофайға» (''μισοφάες'') дейін. Жындардың қай жерде тұратынына байланысты қабілеттері бар және олар шайтанмен бірге адамдардың құтқарылуына жол бермеу үшін оларға қарсы қастандық жасайды. Олар барлық жерде молшылықта кездеседі, адамның сезімдері мен ақыл-ойына әсер етеді. Жындардың өздері де ақылға ие, бірақ төменгі деңгейдегі жындардың ақылы жануар сияқты, олардың [[Еркін ерік|ерік-жігері]] жоқ және олар [[Инстинкт|инстинкттердің жетегінде]] жүреді. Олар заттарда немесе адамдарда өмір сүре алады, және мұндай жағдайларды аурулармен шатастыруға болады. Жындарды Исаның атымен, айқыш белгісімен, әулиелерді шақырумен, Інжілді оқумен, қасиетті сумен немесе маймен, жәдігерлермен, мойындаумен немесе қасиетті адамның қолын қоюымен жеңуге болады. Пселладағы шайтанның өзі жын-перілік дәрежелердің таксономиясынан тыс{{Sfn|Russell|1986}}.

Сүлейменнің өсиетіне сәйкес, жын-перілер еркек немесе әйел болуы мүмкін, бірақ бұл бөліну жынысқа байланысты емес, өйткені жын-перілердің денелері қарапайым, тек табиғаттан тыс тіршілік иесі қабылдаған форманы сипаттайды. Жын-пері Обизуфь деген атпен «Өсиетте» аталады, онда ол нәрестелерді өлтіру мен оларға зиян келтірудегі үздіксіз белсенділігімен танымал. Осыған ұқсас жын туралы жалған Пселлус та айтады{{Sfn|Greenfield|1988}}. Австриялық тарихшы Альфонс Барб  еврей және классикалық грек мифологиясындағы, сондай-ақ қазіргі еуропалық фольклордағы Обизуфи бейнесінің шығу тегін Месопотамия жындары Ламашту, Лилит және жын-пері анасы Тиаматтан іздеді. Грек әдебиетінде әйел жын алғаш рет Сапфода Гелло деген атпен кездеседі{{Sfn|Spier|1993}}. Христиан және Византия авторлары бала жейтін ламияларды айтады, ал Византия дәуірінің соңында ''λάμια'' сөзінен шыққан сөздер қатты аштық деген мағынаны білдірген{{Sfn|Patera|2014}}.

=== Адамдарға қарсы жын-перілердің әрекеті ===
Византиялықтар жындардың адамдардың өздеріне немесе олардың билігіндегі адам делдалдары арқылы зиян келтіруге қабілетті екеніне сенімді болды. Мұндай әрекеттің мысалы ретінде Киелі кітаптағы Әйүптің тағдыры, сондай-ақ көптеген өмірлік оқиғалар болды. Жындар заттарды қозғалтып, тас лақтырады, түрлі дыбыстар шығарады деп есептелді. Жындардың әсерінен, өмірде айтылғандай, монах өзінің саяхатшысын құлдыққа сатып, жас жігіт тақуа әйелді зорлауы мүмкін, ал балалар өздерінің құрдасына, болашақ әулиеге тас лақтыруы мүмкін. Жындардың қаруы Александриялық Афанасийдің айтуынша, дұға кезінде Әулие Энтониді қуған гиеналар сияқты жануарлар болуы мүмкін. Ақырында, жындар жіберген аян өлімге әкелетін апатқа әкелуі мүмкін - баспалдақтан, жартастан немесе аттан құлау. Өз мақсаттарына жету үшін жындар, дәстүр бойынша, әртүрлі формада болуы мүмкін. Апостол Пауыл «Шайтанның өзі жарық періштесі болып кейіптейтінін» ескертті (Қор. 2-хат 11:14) және мұндай метаморфоз көбінесе кейінгі хагиографияда кездеседі. Монахтарды азғыру үшін жындар жиі әйел кейпіне енген. Олардың эфиопиялықтарға немесе негроид нәсілінің басқа өкілдеріне, монахтарға, сарбаздарға, ұлдарға немесе қарттарға айналуы да сипатталған. Жануарлар кейпіне енген жындар жылан немесе айдаһар ретінде көрінуді жөн көрді.

Жын-перілердің билігінде ({{Lang-grc|δαιμονίζω, κατέχω, ἑνοικέω}}) ішіне енген жынның әсерінен физикалық немесе психикалық күйі өзгерген адамның күйі түсінілді. Шын мәнінде, мұндай түсіндірме қабылданған мінез-құлық нормаларынан кез келген ауытқуды түсіндіру үшін пайдаланылуы мүмкін және тек [[Ақылсыздық|ессіздік]] немесе [[Қояншық|эпилепсия]] сияқты маңызды ауытқуларды ғана емес, сонымен қатар [[Ашушаңдық|ашуды]], [[Маскүнемдік|алкоголизмді]] немесе жыныстық азғындықты да қамтыды. Дегенмен, Жаңа Өсиеттегі Гадара жын-перілерінің сауығуы туралы әңгімеге байланысты әртүрлі психикалық аурулар көбінесе иеленудің белгісі болып саналды. Жындардың әсеріне [[Ай кезбелік|ұйқымен жүру]] кірді, яғни [[Ай Фазасы|айдың белгілі бір фазаларында]] жынның жәбірленушінің денесіне оралуының әсерінен адамның әрекеттерін жасауы деп түсінілді. Григорий Паламас эпилепсиялық ұстамалардың бірнеше сипаттамасын береді, оларды ұстаумен байланыстырады. Бұл күйде жеке кінә сезімі болмағандықтан, жын-перілерге деген көзқарас айыптаудан гөрі мейірімдірек болды, ал XII ғасырдағы заңгер Теодор Бальсамон кейбір адал емес адамдардың қайырымды жандардан көмек алу үмітімен есінен адасқан болып көрінгенін айтады{{Sfn|Greenfield|1988}}.

Адамға жын-перілердің әсер етуінің тағы бір жолы құмарлықтар деп саналды. Олардың классикалық философияға негізделген тұжырымдамасы кейбір жағынан иеленуге ұқсас [3-пікір] және теріс [[Коннотация|мағына]] беретін эмоцияларға қатысты. Кейінгі кезеңде құмарлықтар іс жүзінде күнәлармен теңестірілді, өйткені олар бейқам және ойлы өмір сүруге кедергі келтірді. Біртіндеп құмарлықтарға байланысты эмоциялар тізімі кеңейіп, иерархиялық формаға ие болды және каталогқа енгізілді. Православиелік дәстүрде жын-перілер адам жанындағы күнәлі ойларды ояту үшін құмарлықтарды пайдаланады деп есептелген. Максимус мойындаушы жазғандай{{Sfn|Greenfield|1988}}.

{{Дәйексөз|Жанымызда жатқан құмарлықтардан жындар бізде құмарлық ойларды тудыратын себептерді алады. Сосын оларды ақылды жеңу үшін пайдалана отырып, олар оны күнәға мойынсұнуға мәжбүрлейді; Оны жеңіп, олар оны ақыл-ойдың күнәсіне апарды; және бұл орындалғаннан кейін олар оны өте күнәкар істің тұтқыны ретінде жетелейді. Осыдан кейін, ақырында, ойлар арқылы жанды қаңыратып, олармен бірге кетеді. Санада күнәнің пұт (психикалық бейнесі) ғана қалады, ол туралы Жаратқан Ие былай дейді: «Қашан да қаңырап бос қалған жиренішті көрсеңдер, мен киелі жерде тұрамын» ({{Библия|Мат|24:15}}). Оқырман түсінсін, Құдайдың киелі орны мен ғибадатханасы адамның ақыл-ойы, оған жын-перілер жанын құмартқан ойларымен жаралап, күнә пұтын орнатқан.|[[Максим Конфессионер]], «Махаббат туралы тараулар», II.31}}

Әділ адамдарды жаман істерге бағыттаумен және тақуалық өмірге кедергі келтірумен қатар, жын-перілердің қызметінің маңызды аспектісі олардың сиқырлы және бал ашу әрекеттерін жасауы болып саналды. Өз кезегінде, әртүрлі теорияларға сәйкес, жын-перілер Құдайдан адамдардың сенімін сынау үшін осы мүмкіндікті алды немесе бұл жай ғана олардың алдауын білдірді. Шіркеу жындардың шынайы болжамдарды айту қабілетін жоққа шығарды{{Sfn|Greenfield|1988}}.

== Оккультизмнің формалары ==

=== Апотропиялық сиқыр ===

==== Жаман көз және қарғыс ====
[[Сурет:Byzantine_-_Amuletic_Pendant_-_Walters_542653.jpg|оңға|нобай| Уолтерс мұражайының коллекциясынан алынған көз тиюден қорғайтын византиялық тұмар, V ғасыр]]
Жаман көз (грек тілінде: βασκανία, грек тілінде: φθόνος, лат. invidia, лат. fascinatio) көреалмаушылықтың көзі жәбірленушіге зиян келтіру қабілеті бар зұлым күштің белгілі бір ағындарын шығаруға қабілетті деген сенім ретінде түсінілді. Жаман көзге байланысты қорқыныштардың нақты бағыты болмады және негізінен сәттіліктен айырылу мүмкіндігіне шоғырланды [comm. 4]. Жаман көзге сенудің ең алғашқы белгілері біздің дәуірімізге дейінгі бірінші мыңжылдықтағы ежелгі Египет ағаш тақталарында кездеседі. Сехметтің жебелерімен, Исис пен Хорустың қарғысымен көре алмаушылықпен қорқыту. Ежелгі пұтқа табынушылықта жаман көз идеясы оны ұтымды етуге тырысқан көптеген жақтаушыларға ие болды. Көздің физикалық байланыссыз мұндай әсерді қалай көрсете алатынын түсіндірудің бірнеше тәсілдері ұсынылды. Ең көп таралған тәсіл бұл қиындықты елемеу, оны маңызды емес немесе тіпті жоқ деп қарау, яғни шын мәнінде байланыс болғанын дәлелдеу болды. Соңғы көзқарасты Плутарх ұстанды, ол өзінің «De invidia et odio» трактатында зұлым адамның көзінен Демокрит бөлшектерін шығаруды ұсынды. Бірнеше жаратылыстану жинақтарының бөлігі ретінде Плутархтың теориясы сиқырға басқаша күмәнмен қарайтындар арасында да кең тарады. Жалпы алғанда, адамның байлығы жаман көзбен бүлінуі мүмкін деген пікір кең тараған, тіпті мәселенің философиялық жағын меңгермеген алғашқы шіркеу әкелері де бұл құбылыстың бар екенін жоққа шығарған жоқ. Бұл ырымға қатысты шіркеудің ұстанымы екіұшты болды: теологтар адамдар үшін мұндай мүмкіндіктерді мойындай алмады, бірақ қызғаныш адам қандай да бір жолмен зұлым күштердің құралына айналатынын мойындауға дайын болды. Бұл көзқарас Ұлы Василийдің «Қызғаныш туралы» (грек тілінде: Περὶ φθόνου) сүйіспеншілігінде толық көрсетілген: қызғанышпен қараған адамдар «бір көзқараспен зиян келтіреді, осылайша олардың қызғанышпен қараған кезде күшті денелері, бар сұлулығымен гүлдене бастайды, жастықта, кенеттен, жастық шақтағыдай. Қызғаныш көздерден жойқын, зиянды, жойқын ағын төгіліп жатыр», - деп кәдімгі халық ертегілері мен кемпірлер деп атайды. Оның ойынша, «жақсылықты жек көретіндер – жындар адамдардан жындарға тән ерік-жігерді байқаса, оларды өз ниеттері үшін пайдалану үшін барлық шараларды қолданады; неге көреалмаушылықтың көзі өз еркіне қызмет етеді». Ұлы Василийдің Плутарх шығармаларымен танысуы белгілі, ал пұтқа табынушы философтардың пікірлеріне жеккөрінішті көзқарас каппадокиялықтарға тән. Адам көзінің мүмкіндіктеріне скептикалық көзқарас Джон Хризостомның Мэтт туралы түсіндірмелерінде кездеседі. 20:15 [ком. 5] және Галатиялықтардың бірінші тарауы. βασκανία деген сенім кең тараған Сирияда сириялық Ефрем зұлымдықтың бейнесі, жақсыларды жек көретін және қудалайтын «жаман көзі» бар адам туралы айтқан.

Көзге деген сенім Византия қоғамының барлық таптарында, соның ішінде байлар мен білімділерде де болды. Мозаикалық едендерде үйден қызғаныш пен бақытсыздықты болдырмауға арналған жазулар бар. Қызғаныштың көркемдік бейнесі қауіпті тіршілік иелерімен қоршалған [[Итифаллический|итифалдық]] (тік жыныс мүшесімен бейнеленген) жас жігіт болды{{Sfn|Vakaloudi|2000}}. Жаңа туған нәрестелер үшін қауіп төнді, Пселл оны қанатты кемпір деп сипаттаған әйел бейнесіндегі Гелло жыны{{Sfn|Papathanassiou|2020}}. Жүктілік кезінде және жаңа туған нәрестелерде әйелдерді көз тиюден қорғау үшін ежелгі грек тілінде «гистерлер» (жатырдан {{Lang-grc|ὑστέρα}} ) - бірнеше (әдетте 7 немесе 12) жылан әртүрлі бағытта шашыраңқы жүз бейнесі бар әртүрлі материалдардан жасалған [[Тұмар|тұмарлар]] ''(Тұмарларды қараңыз)'' . Әдетте, оларға белгілі бір сиқырлы формула қолданылған, ал оларды кию рәсімдік әрекеттермен және нақты дұғалармен қатар жүрді{{Sfn|Spier|1993}}{{Sfn|Барабанов|2003}}.

==== Тұмарлар ====
[[Сурет:Bronze_amulet_pendant._Byzantine,_10th-12th_century.jpg|нобай| Истера, X-XII ғасырлардағы  тұмардағы «блуждающей матки» жекешелендірілген бейнесі]]
Византиялықтар жындарды қуып жіберу үшін әртүрлі апотропиялық құралдарды қолданды: тұмарлар, крест белгілері, Мәсіхтің есімінің жазылуы немесе басқа да тиімді сиқырлы формулалар. Сирияда есіктердің үстіндегі жазулардың ерекше алуан түрлілігі байқалады. Төртінші ғасырда өмір сүрген сириялық теолог Ефраим сириялық әйелдердің жиі сиқыршылардың қызметіне жүгінгенін хабарлайды. Сирин өзінің естеліктерінің бірінде христиан діни қызметкерлері мен сиқыршылар арасындағы рәсімді орындау құқығы үшін бәсекелестік туралы айтады{{Sfn|Vakaloudi|2000}}. Тұмарлар IV-VIII ғасырларда қоғамның төменгі таптары арасында кең таралған{{Sfn|Kazhdan|1991}}.

Ерте Византия кезеңінде амулеттер көптеген атаулармен белгілі болды - ''φυλακτήρια'', ''περίαπτα'' немесе ''περιάμματα'' . Олардың мақсаты тек көзден ғана емес, сонымен қатар жын-перілердің адамдарға жіберген барлық басқа бақытсыздықтарынан: аурудан, жарақаттанудан, иеліктен, жаман әсерден және тіпті өлімнен де құтылу болды. Ежелгі заманда тұмарларды діни қызметкерлер, астрологтар және басқа да данышпандар мен керемет жасаушылар әртүрлі табиғи материалдардан жасаған. Тұмарларға тиісті жазулар (эподтар) ойылып жазылған. VI ғасырдағы Византия дәрігері Александр Траллес пациенттеріне [[Подагра|подаграны]] емдеу үшін [[Гомер|Гомердің]] өлеңдерінің бірі жазылған алтын дискіні (''πέταλον'') және асқазан шаншуынан [[Геракл|Геркулестің]] [[Немей арыстаны|немей арыстанын]] өлтіргені туралы ойып жазылған [[яшма]] сақинасын тағуды ұсынды. Эпод Айдың Таразы немесе Арыстан белгісінен өткен кезде жазылуы керек еді, әйтпесе тұмар емдік күшке ие болмас еді. Жалпы, апотроптық сиқыр теориясы бойынша, ең тиімдісі [[Шаян (шоқжұлдыз)|Рак]] белгісімен жасалған тұмарлар болды {{Sfn|Vakaloudi|2000}} . Яһудилердің қасиетті есімдері жазылған жазулар, 90-шы Забурдың алғашқы жолдары немесе Трисагион дұғасы тиімді деп саналды{{Sfn|Kazhdan|1991}}.

Тұмарлардың кейбір иконографиялық түрлері әртүрлі демонологиялық идеялар мен аңыздарды біріктіретін ежелгі дәстүрлерге жатады. Сәждедегі әйелдің бейнесін соққан «қасиетті салт аттының» бейнелері балалар мен жүкті әйелдерді жұқтыратын әйел жынның бар екендігі туралы нанымдармен байланысты. Тұмарлардағы жынның аты әдетте көрсетілмейді; жын күрескері әртүрлі кейіпкерлермен, соның ішінде Әулие Сисинниуспен, Сүлейменмен, Арлаф періштемен немесе бас періштелердің бірімен сәйкестендіріледі. Жылан тәрізді 7 немесе 12 сәулесі бар әйел басы бейнеленген амулеттерге қатысты бірнеше ғасырлар бойы пікірталастар болды. 16 ғасырда Пирро Лигорио оларды Медузаны бейнелейді деп ұсынды, бірақ бұл сәйкестендіру қазір қате деп танылды. Орыс және кеңестік тарихнамада жылан амулеттері жатырдың және құрсақ қуысының ауруларымен байланысты болды. Сондай-ақ олар Хнубистің грек-египеттік символизміне қайта оралып, 9 ғасырдан бастап ерекше танымалдыққа ие болды деп болжануда. Тұмар ретінде тастың көптеген түрлері пайдаланылды. Бүркіт көзі жүкті әйелдерді қорғауға арналған амулет ретінде әсіресе танымал болды; «Киранидтер» оның басқа да қасиеттері туралы баяндайды.

Тұмарды қолдану мақсаты оны жасауға арналған материалды және денеге қолданылатын орынды анықтады. Эподаларды папирус таспаларына жазу дәстүрі Египеттен алынған болса керек. Сылақ ретінде пергамент бөліктерін пайдалануға болады; олардың осы сипатқа ие болуы «Салоникадағы Деметрийдің кереметтерінде» (VI ғасыр) сипатталған. Лавр жапырағының тұмары ұйқысыздыққа, ал зәйтүн жапырағы тұмары безгегі үшін қолданылған. Византиялықтар бойынша қорғасынның емдік қасиеті болған; одан насаттық табақшалар мен тұмарлар жасалып, дәрі-дәрмек пен косметикалық сусындардың құрамына кірді. Қорғаныш амулеттері үшін ең тартымды материал алтын болды, бірақ оның жоғары құны арзан баламаларға - мыс, темір, қорғасын немесе басқа материалдарға жүгінуге мәжбүр етті. Византиялықтар Сүлеймен патша қолға түсірген жындарды мыс ыдыстарда ұстағаны туралы әңгімеге байланысты мыс зұлым рухтардан қорғаныс ретінде бағаланды. Тұмарлардың ең көп тараған түрі медальдар, әртүрлі ою-өрнектері бар металл дискілер болды. Әдетте, олардың дөңгелек немесе сопақ пішіні бар, бірақ квадраттар мен сегізбұрыштар да апотропты әсерге ие болды. Исаврияның Анемуриум қаласын қазу кезінде табылған дискі амулеттердің айтарлықтай саны 6 ғасырға жатады. Тұмар тағудың кең тараған тәсілі оларды зергерлік бұйымдарға, сақиналарға, білезіктерге немесе алқаларға салу болды. Тізімде көрсетілгендерден басқа, мыс қоңыраулар, сондай-ақ оларға түйіндер байланған боялған жіптер жындарды қуып жіберетін күшке ие деп есептелді. Жалпы, тұмар ретінде кез келген дерлік шағын затты қолдануға болар еді. Пішін мен материалдан басқа, жазуды қолдану үшін сия таңдау маңызды болды. Белгілі нұсқауларға сәйкес, жақсы жындар өмір сүретін өсімдіктер, мысалы, мирра сия жасау үшін пайдаланылуы керек еді. Сондай-ақ жануарлардың немесе құстардың, көбінесе көгершіндердің немесе әтештердің қанын пайдалану ұсынылды. Сиқырлы әрекеттердің нәтижесіне сия түсі де әсер етті.

==== Талисмандар ====
[[Сурет:Cambridge,_Trinity_College,_ms._O.17.2_(6).jpg|оңға|нобай| XVI ғасырдың екінші жартысындағы Freshfield альбомынан алынған суреттегі «Жылан бағанасы»]]
Апотропты құралдардың ерекше категориясын тұмарлар, яғни амулет ретінде пайдалану үшін арнайы қасиетті рәсімнің нәтижесінде алынған заттар құрады. Классикалық грек тілінде олар kөne grekshe етістігінен жасалған сөздермен белгіленді: τελεῖνkөne grekshe: τελεῖντελεῖν (τελέσματα, ἀποα, ἀποο), Византия кезеңі «стоичейон» сөзі (грек тілінде: στοιχεῖον) көбірек қолданылған. Кеңірек мағынаға ие бола отырып, «стоичеён» физикалық элементтерді немесе принциптерді, жындарды, астральды тұлғаларды, талисмандық мүсіндерді немесе әліпбидің әріптерін білдіруі мүмкін. Осы уақытқа дейін «стоиххеион» ұғымының жалпы қабылданған түсіндірмесі жоқ. Ғалаттықтарда бірнеше рет кездеседі (Ғал. 4:3, Ғал. 4:9), әдетте «дүниенің бастауы» деп аударылады. Сүлеймен өсиетінде бұл астрологиялық жын-шайтандық күштерге, декандарға анық сілтеме жасайды. Алдыңғы зерттеулерді қорытындылай келе, Клэйс Блюм (Клэс Блум, «Мағынасы стехеион және оның туындылары Византия дәуірінде», 1946) сөздің негізгі мағынасы бойтұмар жасау процесінде сиқырлы белгілерді, әріптерді және белгілерді жазумен байланысты деген қорытындыға келді. Р. Гринфилдтің айтуы бойынша, соңғы Византия кезеңінде «стохеион» белгілі бір жерлерге қоныстанған жын-шайтандық күштердің атауы болған. П. Магдалино στοιχείωσις деп атады, талисмандық күштерді басқару өнері, византиялық сиқырдың айрықша ерекшелігі, оның араб бәсекелестерімен күресудегі серпінділігі және оның негізгі қолдану саласы Константинополь мүсіндері болды. Тұмарлардың әрекеті, басқа да сиқырлы құралдар сияқты, ғарыштық симпатия және антипатия (ἀντιπάθεια) принциптеріне негізделген.

Константинопольдің талисман мүсіндері туралы 8 ғасырдың аяғында жазылған Parastaseis syntomoi chronikai дереккөзінде жазылған. Ондағы анекдоттар мен аңыз-әңгімелерге байыппен қарау екіталай, бірақ оларды қоғамның білімсіз қабаттарының ой-пікірлерінің көрінісі деп бағалауға болады. Мүсіндердің сиқырлы интерпретациясы бұрынғыдан да ерте қалыптаса бастаған шығар, өйткені 6 ғасырда шежіреші Иоанн Малала олардың жасалуын 1 ғасырдың философы Тиана Аполлонийіне жатқызған. Малаланың айтуынша, Аполлоний қаладағы ләйлектердің, жылқылардың, Ликос өзенінің бейнесі мен тасбақаның пайда болуына жауапты; олардың барлығы кейінгі деректерден белгілі: Айя Софияның алдындағы көшеде үш ләйлек тұрды және қалада құстарды ұстады деп болжауға болады, император сарайының алдында аттар орнатылды, Та Амастриана ғимараттар кешенінің жанында өзен құдайының мәрмәр мүсіні, ал тасбақа мүсіні Сент-1пи шіркеуінің жанында болуы мүмкін. Никетас Чониатс өзінің De Signis трактатында Тянский Аполлонийдің қызметі туралы қосымша мәліметтер береді. Тұмарлардың ең танымал үлгілері - Патриарх Иоанн Грамматика сынған варвар көсемдерінің мүсіндері, Теофанның мұрагері хабарлағандай, және астананың Серпентин колоннасы. Үстінде үш жылан басы бар бұл бағана Ипподром маңында қашан пайда болғаны белгісіз. Бәлкім, ол бастапқыда парсыларды жеңгенді білдіреді немесе жыландар мен айдаһарларға қарсы күрестің дәстүрлі ежелгі символизмін сақтап қалды. Субұрқаққа айналдырылғаннан кейін колонна әртүрлі мифологиялық кейіпкерлерді қамтитын кең мүсіндік топтың бөлігі болды. Жылан бағанының бойтұмар ретіндегі алғашқы ескертулері орыс және батыс еуропалық саяхатшылардың әңгімелерінде 1390 жылдарға жатады. Олардың айтуынша, бағана уға толтырылған, оған Зосима қала тұрғынын жылан шаққан болса, ескерткішке қолын қою арқылы сауығып кетуге болатынын қосады - бұл сиқыр азамат еместерге әсер етпеді. Шамасы, 14 ғасырдың аяғында, қоғамдық санада бойтұмарлар жасау император Лео Данышпанмен байланысты бола бастады және 1403 жылы Константинопольге барған Гонсалес де Клавихоның айтуынша, белгілі бір император қаланы нашақорлардың шабуылынан қорғау үшін мүсінді сиқырлаған.

=== Махаббат сиқыры ===
Махаббат сиқыры туралы айтылған сөздер Гомерден бастап ертедегі христиандық хагиографияға дейін грек әдебиетінде жиі кездеседі. Классикалық әңгімелер мен рецепттер византиялықтарға белгілі болды, мысалы, Еврипидтің «Гипполитінде» медбике Федра ұсынған әдіс «жаны күйетін, // Халаттың шеті немесе бір бұрым шаш жоғалсын, // Сонда сіз суға төгілмейсіз». Ежелгі ғалымдар өсімдіктердің, минералдардың және жануарлардың емдік және басқа да қасиеттеріне көп көңіл бөліп, кейбір сиқырлы рецепттер «Геопоника» ауылшаруашылық энциклопедиясының (10 ғ.) 16 және 17-ші кітаптарына енгізілген. Папирустарға жазылған көптеген сиқырлы таблеткалар мен махаббат заклинанийлерінің табылуы махаббат сиқырының негізгі пайдаланушылары әйелдер немесе ер адамдар ма деген сұрақты тудырды, өйткені классикалық әдебиеттер негізінен біріншісіне, ал папирологиялық дәлелдерге соңғысына нұсқайды. Әдебиет пен шындық арасындағы сәйкессіздікті түсіндіру үшін әртүрлі теориялар ұсынылды. Американдық тарихшы Кристофер Перғауын грек махаббат магиясында эрозды [ағылшынша] және филияны тудыратын екі заклинанияны анықтады. Біріншісі, зерттеушінің пікірінше, ең алдымен ерлермен, сыпайылықпен және жезөкшелермен айналысқан және олардың нысанасы әдетте құймашымен бір үйде тұратын жас жігіттер мен әйелдер болды, ал екіншісін әйелдер мен күйеулеріне, үй иелеріне және билеушілеріне қатысты әлеуметтік жағдайы төмен адамдар қолданған.

Грек махаббат сиқырындағы негізгі ұғымдар: ''ἀγωγή'' және ''ἀγώγιμον -'' заклинание, ''φίλτρον'' - махаббат сусыны, ''φιλτροκατάδεσµοκατάδεσμοκ'' - махаббат сусымасы және ғашықтық ''сусыны''. Тірі қалған дереккөздер тұмарларды жасау және пайдалану рәсімдерінің сипаттамаларын береді. Балауыз айының алтыншы күні күн шыққанға дейін балауыз мүсіншесін жасауды талап ететін нұсқалардың бірі болды. Фигураның белгілі бір жерлеріне жәбірленушінің және оның анасының, сондай-ақ сиқыршының немесе оның клиентінің және оның анасының аты жазылуы керек, ал бұл жағдайда көмекке шақырылған жындардың есімдері қағазға жазылып, ішіне қойылады. Содан кейін, рәсім кезінде мүсіннің жүрегі инемен тесіліп, дуа оқылып жатқанда көмірге ерітіліп, мүсіннің өзі алты бөлікке бөлініп, өртелді. Сиқырлы пергамент бөліктерін немесе алманы пайдаланудың қарапайым әдістері де болды [ 6-түсініктеме]{{Sfn|Greenfield|1995}}.

=== Болжамдар ===

==== Балгерлік ====
[[Сурет:John_VII_of_Constantinople_Skylitzes.jpg|оңға|нобай| Патриарх Иоанн Грамматик ваннадағы су туралы бал ашып тұр (12 ғасырдағы Иоанн Скилица шежіресінен алынған миниатюра)]]
Болжамдық әрекеттердің әртүрлі формалары Византияға ежелгі дәуірден мұраға қалды. Жалпы, оларды екі үлкен топқа бөлуге болады: бір жағынан табиғи құбылыстарды бақылауға негізделген және екінші жағынан арнайы құралдарды қолдануды көздейтін «индуктивті» немесе «жасанды». Бірінші топқа астрология, найзағай арқылы болжау (бронтология) [комм. 7], жер сілкінісі, түс көруі, құстар мен жануарлардың мінез-құлқы. 9 ғасырдағы араб саяхатшысы Харун ибн Яхья императордың қатысуымен Аясофияда жасалған рәсімді сипаттады. Кейбір жағдайларда оған жылқылар әкелінетін, ал егер олар өздеріне ұсынылған шылбырларды алса, бұл болашақта мұсылмандарды жеңетінін білдіреді. Шежіреші Теофан Конфессор 6 ғасырда азғындар тобырдағы иттердің мінез-құлқы арқылы анықталған жағдайлар туралы хабарлады. 10-ғасырдың шежіресі Иосиф Генесий егжей-тегжейлерін көрсетпей, оқиғадан екі апта бұрын Сиракузаның құлауын болжаған бақташылар туралы айтты. 11 ғасыр тарихшылары Джон Зонаре мен Джордж Кедриннің айтуынша, софистер Либаниус пен Ямблих 4 ғасырда император Валенс мұрагерінің есімін білгісі келіп, әтештің (аллектриомансия) көмегімен болжауға жүгінген. Әріптермен жазылған дәндер берілген әтеш Феодосий есімінің құрамына кіретіндерді таңдады. Сократ Схоластик, болжам бойынша, мұрагерінің аты «F» әрпінен басталатынын білген Валенс көптеген адамдарды осы атпен өлтірді деп мәлімдеді.

«Индуктивті» бал ашуда әртүрлі заттар қолданылды: кітаптар, [[Икона|белгішелер]], ұн, айна, от, сүйек және т. б. Оккультизмнің басқа да көптеген түрлері сияқты, «индуктивті» болжаудың да тамыры [[Стоицизм|стоиктік]] [[Эпистемология|эпистемологиядан]] бастау алады. Израиль тарихшысы Шмуэлю Самбурскому айтуынша  [[Пифагореизм|пифагоршылар]] мен [[Платон|Платонды]] ұстанатын стоиктер «құдайлар мен адамдар арасындағы өзара байланыс» арқасында бал ашу мүмкін деп сенген. Болжау мүмкіндігі әлемнің [[Детерминизм|детерминистік]] сенімділігінен және кез келген фактілік материалда байқалатын әмбебап себептік өзара байланыстылықтан туындады{{Sfn|Papathanassiou|2020}}. Император [[I Ираклий|Ираклий]] өз әскерінің қыстайтын орнын анықтау үшін [[Библия|Киелі кітапты]] пайдаланып, балгерлікке жүгініп, оны кездейсоқ жерге ашты. Шіркеу бал ашудың барлық түрлерін принцип бойынша айыптады, бірақ белгішелер мен Киелі кітаптың көмегімен бал ашу рұқсат етілді{{Sfn|Kazhdan|1991}}.

Майкл Пселлус су толтырылған ыдыстан сипаттаған болжау (lecanomancy [ағылшынша], гидромантика) әртүрлі формада жатты: не судың үстінен сиқырлағаннан кейін пайда болған жұмбақ дыбыстарды тыңдау керек немесе жазбаша сұрақтармен оған лақтырылған қағаз бөліктерін бақылау керек болды - бұл әдістердің екіншісі I8-1110 бойынша, I8-1110). оның қызы кундерге қарсы жорықтар жоспарлады. Басқа жағдайларда, Алексей жеребе тартуға жүгінді - әскерлерін қай бағытқа жылжытуды таңдай алмай қиналады, ол «сұрақтарын екі қағазға жазып, оларды киелі тағына отырғызды және түні бойы жалынды дұғалар мен жырлармен өткізді. Филомилий». Ежелгі дәуірде танымал оракулдар арқылы көріпкелдік Византияда маңыздылығын жоғалтты, бірақ «халдей оракулдарына» маңызды түсініктемелерді 11 ғасырда Майкл Пселус және 15 ғасырда Плето жазған. Түстердің пайғамбарлық күшіне сену өте ежелгі бастауларға ие. Ежелгі грек мифологиясында Зевс арман құдайы Онирді адамзатқа болашақ туралы ескертіп жібереді. Пайғамбарлық армандар Эпидаврдағы және Кос аралындағы Асклепий храмдарының діни қызметкерлері тағайындаған емдеуде маңызды рөл атқарды. Көптеген византиялық арман кітаптары армандарды түсіндіруге арналған. Болжаудың басқа әдістеріне Айды, бұлттарды, кометаларды және тұтылуларды бақылау кіреді. Ақырында, Византия дәуірінде ішкі мүшелер (бауыр, жауырын [ағылш.]) арқылы болжау тоқтаған жоқ. 23 және 24 маусымда тойланатын мерекеге байланысты халық көріпкелдік әдет-ғұрыптары (клидон [грекше], коне грекше: κληδώνkөne грекше: κληδώνκληδών) 12-ші ғасырда Бассамон канонист ғасырда сипатталған.

==== Астрология ====
[[Сурет:Magi_(1).jpg|нобай|300x300 нүкте| Иоанн Хризостомның айтуынша, Бетлехем жұлдызы мүлдем жұлдыз емес, жұлдыз пішінін алған көрінбейтін күш болған{{Sfn|George|2001}}. [[Равенна|Равеннадағы]] Сант-Аполлинаре Нуово соборындағы византиялық мозаикадағы үш данышпан (7 ғасыр)]]
Барлық болжамды тәжірибелердің ішінде астрономия әдістерін қолданатын астрология ең күрделі және құрметті пән болып саналды. Өзінің идеялық негізінде ол стоиктердің дүние бөліктерінің жанашырлық қарым-қатынасы туралы іліміне негізделді. II ғасырда Клавдий Птолемей өзінің «Тетрабиблос» астрологиялық трактатында «мәңгілік эфирлік субстанциядан шығатын белгілі бір күш барлық жерге еніп, Жерді қоршап тұрған кеңістікте таралады, сол арқылы өзгерістерге ұшырайды» деп жазды. Күннің, Айдың және жұлдыздардың шаруашылық қызметі мен навигацияға әсерін атап көрсете отырып, Александрия астрономы «Адамның темпераментінің негізгі қасиетін туған кездегі қоршаған ортаның негізінде түсінуге болмайды, яғни оның, мысалы, оның мынадай денесі бар, мынандай психикалық қасиеттері бар, сондай-ақ белгілі бір құбылыстарды, сондай-ақ осындай және осындай психикалық қасиеттерді пайдалана отырып, неліктен түсінуге болмасқа? темперамент пен өркендеу, ал басқасы жарамсыз және жарақат алуға бейімділік танытса, ол қорғаған алаяқтар мен надандардың көптігімен түсіндірілді Адрианның негізін қалаған Афина Екінші жағынан, Цезарь (б.э.д. 44) мен Марк Аврелий (180) арасындағы кезеңде астрологтарға қарсы кемінде 8 заң шығарылды сақталды - Гефест Февский, Павел Александрия, «анонимді 379» және басқалар. Астрономия мен астрологияны тек теориялық тұрғыдан ажыратады. Өйткені олар аспанды бақылаудың таза және қолданбалы жақтары ретінде практикалық тұрғыдан алғанда, олар академиялық қызмет түрі ретінде емес.

Аман қалған астрологиялық мәтіндердің ауқымды корпусын грек жұлдыз жорамалдары туралы монография авторлары Отто Нойгебауэр мен Генри Бартлет Ван Хозен хронологиялық тұрғыдан 7 ғасырдың ортасына дейін жасалған «грек» және араб астрологиясының әсерінен кейін жасалғандарға бөледі. Мазмұны жағынан олар дереккөздерді техникалық астрономиялық, негізінен папирологиялық және авторлық немесе «әдеби» деп бөледі. Соңғысының дәуірі 2-ғасырдағы астролог Веттиус Валенстің еңбектерінен бастап 775 жылы Стивен Александрияға жатқызылған «ислам жұлдыз жорамалына» дейінгі кезеңді қамтиды. Юстиниан I тұсында жабылған пұтқа табынушылық неоплатондық мектептердің оқу жүйесінде астрология айтарлықтай маңызды орынға ие болды. Нидерланд тарихшысы Леендерт Вестеринк айтуынша, 6 ғасырда астрология Александриядағы квадривиум курсына кірді. Стефан Константинопольге император Гераклий I (610-641) жұлдыз жорамалын жасауға шақыруды алғанға дейін сонда оқыған болуы мүмкін. Кейіннен Византия императорлары астрологтардың қызметіне жүгінуді жалғастырды. Шежіреші Феофан Конфессор VI Константин (780-797) болгарларды жеңетінін қате болжағаны үшін сот астрологы Панкратийді өлім жазасына кескенін хабарлайды. Павел Александриялық (IV ғасыр) астрологиялық трактатымен танысуының арқасында математик Лев (шамамен 870 ж.) жоғары беделге ие болды. Математик Леоға жатқызылған астрологиялық зерттеулердің кейбірін оның жас замандасы Лео Хиросфактус жазған болуы мүмкін. 905 жылы тақ мұрагері, болашақ император Константин VII Порфирогениттің дүниеге келуіне байланысты жалғыз белгілі жұлдыз жорамал жасалды, осылайша македон әулеті мүшелерінің астрологияға қызығушылығын растады [comm. 8]. Никефорос II сарайындағы астрологтар туралы Фокас (963-969) Кремонский Лютпрандтың хабарламасынан белгілі. 10 ғасырдағы Византиядағы астрологияның гүлденуі араб Әбу Машар әл-Балхи трактатының және 972 және 1011 жылдар аралығындағы 9 аман қалған жұлдыз жорамалының пайда болуымен дәлелденеді. Астрология Майкл Пселлус хронографиясында екі рет айтылады, бір рет Михаэль В. Императрица Зомельдің екінші хикаясын ашуға деген ұмтылысына байланысты. IX Константин Мономахос (1042-1055) тұсында сәттілікке уәде берген пайғамбарлықтар мен болжау. «Алексиададан» император Алексий I Комненос (1081-1118) тұсындағы төрт астрологтың есімдері белгілі.

Византия астрологиялық зерттеулерінің шарықтау шегі император Мануэль I Комненос пен теолог Майкл Глика арасындағы қайшылық болды. Мануэльдің өзі немесе оның бұйрығымен жазылған астрология үшін кешірім барлық астрологтарды еретиктер деп атаған Пантократ монастырының белгілі бір монахының болжамдарын өткір сынға алған жауап болды. Император астрологияны медицина сияқты, императорлар мен патриархтар ежелден бері қолданып келе жатқан «сараптамалық жорамалға» негізделген бақылаулық және табиғи заңға негізделген ғылым екенін негіздеді. Болжамдардың негізі аспан денелеріне берілген табиғаттан тыс күш емес, құдіреті ешбір жағдайда дау тудырмайтын Жаратушының ойластырылған жаратылысы. Гликка өзінің құрметті, бірақ каустикалық сынында Бетлехем жұлдызының пайда болуын астрологиямен айналысуға шақыру ретінде қарастыру, Мәсіх шомылдыру рәсімінен өткен кезде көгершінің пайда болуын орнитоскопия, құстардың ұшуы арқылы болжау ақиқатының дәлелі ретінде түсіндіру сияқты абсурд екенін атап өтеді. Британдық византинист Пол Магдалино өзінің Мануэль I туралы монографиясында оның астрологиялық қызығушылықтарына көп мән бермеді, дегенмен, олар император үшін өте маңызды болды. Мануэльдің досы архиепископ Джон Каматир болды, ол оған өзінің екі астрологиялық өлеңін арнады. Оның сарайында итальяндық Пасха Роман [ағылшын тілі] жұмыс істеді, ол 1169 жылы «Киранидтер[ағылшын]» көне жинағын латын тіліне аударды және латын, грек және араб деректеріне негізделген «Liber Thesauri occulti» арман кітабын құрастырды. Тағы бір итальяндық Лео Тоскан[ағылшынша] императордың атынан Ахмет бен Сириннің арман кітабын грек тілінен аударған (9 ғ.). Тарихшы Никетас Чониатстың айтуынша, Мануэль әскери операцияларды және жеке өмірін жоспарлау кезінде үнемі жұлдыз жорамалдарды басшылыққа алды, бұл жиі проблемаларға әкелді. Сол кезеңде митрополит Константин Манассе өзінің жұмысын императордың ағасының әйелі Себастократ Иренге арнап, «Астрологияға кіріспе» деп жазды.

XIII ғасырдағы Византия ғалымдары астрологияны жоққа шығарды, бірақ билеуші әулет кезінде [[Тұтылу|тұтылуды]] өлімнің нышаны деп санауды жалғастырды. Георгий Акрополит 1239 жылғы 3 маусымдағы тұтылудың ғылыми түсіндірмесін білсе де, оны және одан бұрынғы [[Комета|кометаны]] императрица Иринаның жақындап келе жатқан өлімінің белгісі деп санады. Сол сияқты, Джордж Пахимерес туған күндер туралы болжамдарды жоққа шығарды ({{Lang-grc|θέμα}}) гороскоптарды пайдаланып, бірақ 1258 жылы 16 тамыздағы күн тұтылуын Теодор II Ласкаристің қайтыс болуымен байланыстырды. Никифор Грегорас тарихында тұтылулар да әртүрлі бақытсыздықтардан бұрын болады {{Sfn|Papathanassiou|2020}} . Палеолог дәуірінің ең көрнекті астрологтары Джон Авраам және оның шәкірті Элеутерий Себелен болып саналады. 1370 және 1400 жылдар аралығында олар классикалық астрологтар [[Клавдий Птолемей|Птолемейдің]], Гефестиона Фиванского Кіші Олимпиодордың және Мысырлық Реторийдің еңбектерінің жинақтарын, сондай-ақ ислам авторларының грек тіліндегі аудармаларын шығарды. Олардың күш-жігерінің нәтижесі жоғалған еңбектердің үзінділерін сақтау ғана емес, сонымен қатар ертедегі Византия астрологиясын қалпына келтірудегі шатасушылық пен қиындықтар болды{{Sfn|Kazhdan|1991}}.

==== Медициналық астрология ====
Дәрігерлерді математиктермен салыстырған Платоннан бастап, астрологияның гүлденуімен Византия дәуіріне дейінгі терапевтік білімге деген сенім идеясының дамуын қадағалай отырып, британдық медицина тарихшысы Вивиан Нуттон бұл деградацияның себептерін көрсете алмайды. Шынында да, науқастың төсегінде теориялық конструкциялар құлдырап, дәрігерлер дұрыс емес болжамдарды жоққа шығарып, әртүрлі болжамдар жасауға кірісуге мәжбүр болады. Дегенмен, Галеннің сыни күндерінің теориясынан тыс, астрономиялық немесе астрологиялық есептеулер іс жүзінде табылмайды. Плинийдің айтуынша, медицинадағы астрологияны 1 ғасырда Массалияның Кринасы танымал еткен, бірақ Гален бір ғасырдан кейін оны толығымен жоққа шығарды. Клавдий Птолемей мысырлықтарды медицина мен астрономиялық болжамдарды үйлестірді. Византия медициналық астрологиясы немесе ятроматематика (kone grekshe: ἰατρική «медицина» және коне грекше: μαθηματικά «математика») ежелгі дәуірден төрт негізгі сәйкес элемент (от, жер, ауа, топырақ) идеясын мұра етті. қақырық, сары және қара өт), жағдайлар (ылғалды және құрғақ) және температура (ыстық және суық). Олар зодиак белгілерімен, планеталармен және минералдармен және олардың симптомдармен және емдеумен үйлесуі. Алғаш Вавилонда пайда болған зодиак белгілерінің ішкі мүшелермен байланысы (мелотезия, μελοθεσία) туралы ілім гректерге де белгілі болды. Кападокиялық Аретей II ғасырда эпилепсиялық ұстамаларға ай фазаларының әсері туралы жазған. Фивиялық Гефест (IV-V ғасырлар) Айдың фазалары мен аспандық жағдайына одан да үлкен мән береді - олар хирургиялық операциялардың сәттілігіне әсер етті. Юстиниан I-нің замандасы Аэций Амидалық та қолайлы және қолайсыз күндерді атап өтеді. 12 ғасырда император Мануэль Комненос Ай сәйкес келетін мүшелерге операция жасамауға және егер Ай Юпитермен бірге болса, науқасқа іш жүргізетін дәрі бермеуге шақырды. 14 ғасырда Джордж Хризококк медицина мен астрономия арасындағы байланыс туралы жазды.

=== Алхимия ===
[[Сурет:Egitto_ellenistico,_papiro_con_testo_magico_in_greco_(papiro_X_di_leida),_da_tebe,_200-300_ac_ca.jpg|оңға|нобай| Лейден папирусы]]
Марселин Бертелоттың еңбегіне сүйенген британдық оккультизм тарихшысы Артур Уэйттің пікірінше, алхимия тарихын төрт кезеңге бөлуге болады: византия, сириялық-араб, латын және кейінгі. Ең көне грек алхимиялық мәтіндері Лейден және Стокгольм папирустары болып табылады, олар 3-ші ғасырдың аяғынан басталады. Оларда қорытпаларды жасау және металл беттерін бояуға арналған 75 формула және алтын мен күміс әріптерді жасаудың 15 процесі бар. Бертелоттың айтуынша, бұл папирустар әртүрлі дереккөздерді пайдаланған шебердің жазбаларын білдіреді. Алхимия қазір Эллинистік Египетте кәдімгі дәуірдің тоғысында мысырлық зергерлер мен ұсталардың материяның іргелі бірлігі теориясына және жалпыға ортақ симпатия іліміне негізделген қорытпалармен жүргізген тәжірибелерінің нәтижесінде пайда болды деп есептеледі. Техникалық ерекшелігіне байланысты алхимия Византия мәдени элитасын соншалықты қызықтырған жоқ және, мысалы, астрологиядан айырмашылығы, ол философия ретінде жіктелмеді. Нәтижесінде, алхимиялық мәтіндердің қолжазба дәстүрі өте аз және әртүрлі дәуірлердің туындыларын қамтиды: ерте псевдопиграфа (Псевдо-Демокрит (1 ғ.) және әртүрлі мифологиялық және тарихи кейіпкерлерге жатқызылған трактаттардың қысқаша үзінділері), Панополитанский Зосимнің шығармалары (IV ғ.), 4-ші ғасыр, 7-ші ғасырлардағы эксгететтер. Олимпиодору, Стивен Александриялық [ағылшынша]), 7 ғасырдағы 4 алхимиялық өлеңдер. Кейінгі авторлардан алхимиялық жұмыстар Майкл Пселлос, монах Космас және Никифорос Блеммидес (XIII ғ.) қалдырды. Суда энциклопедиясындағы сілтемелерге және мамандандырылған емес әдебиеттерге сүйене отырып, гуманитарлық топтардағы алхимиялық зерттеулер туралы кейбір түсініктер болды.

Техникалық тұрғыдан алхимиктердің рецепттері негізінен алтынды «екі еселеуге» және зергерлік бұйымдарда немесе сәндік мақсаттарда пайдалану үшін сыртқы түрі бойынша бағалы металдарға ұқсас қорытпаларды өндіруге қатысты болды. Ең алдымен материалдардың сыртқы қасиеттеріне қызығушылық танытқан қолөнершілерден айырмашылығы, «мистикалық химияны» (грек тілінде: μυστικὴ χημεία) ұстанушылар материяның ішкі мәнін өзгертуге тырысты. Техникалық және мистикалық аспектілер қабаттасуы мүмкін. Осылайша, Зосима «Құралдар мен пештер туралы» және «Омега хаты туралы» трактаттарында шебердің жетістігі планеталардың қолайлы жағдайына байланысты екенін атап өтті. Ол сондай-ақ Гермес Трисмегистке сілтеме жасай отырып, интеллектуалдық ізденіс арқылы моральдық жетілдіруге және Құдайға жақындыққа қол жеткізуге болатынын дәлелдеді. «Алтын жасаудың ұлы және қасиетті өнері туралы» Александриялық Стефанға жатқызылған трактаттың авторы мен мағынасы төңірегінде елеулі қайшылықтар бар. Ол Құдайды және материалдық емес нәрселерді қарапайым арқылы күрделі және күрделі арқылы тануға мүмкіндік беретін ақыл мен философияның құдіретін мадақтайды. Зосима сияқты, Стефан да өз ізбасарларын интеллектуалды ойлауға шақырады, рухты материядан жоғары көтереді - періштелерді көрген адепттерге енді алтынның арсыз жасауына қайта оралудың қажеті жоқ. Аңыз бойынша, Степанның шәкірті хризопеяның («алтын жасау») құпиясын араб қолбасшысы Халид ибн Язидке берді.

== Тарихнама ==
[[Сурет:Chernigovskaya_grivna_01_by_shakko.JPG|оңға|нобай| Славян жылан тәрізді тұмарлары Византия үлгілеріне еліктеп жасалған{{Sfn|Spier|1993}}. Чернигов гривені, 11 ғасыр]]
19-ғасырдағы неміс классигі Ульрих фон Виламовиц-Мёллендорф «грек магиясын зерттеу үшін гректердің өздерін әділ соттай алу үшін оларды түсіну керек» деп баса айтты (1848). Келесі маңызды кезең Марселин Бертелоттың алхимиялық мәтіндердің үш томдығын (Collection des anciens alchimistes grecs, 1887-1888) және ежелгі және ортағасырлық алхимия бойынша бірқатар еңбектерді жариялауы болды. Бұл басылым жеткілікті түрде сын көтермесе де, бұл бағыттағы ғылыми қызығушылықты тудырды. Грек астрологиясын және болжау тәжірибесін Огюст Баучер-Леклер («Histoire de la Divination dans l’Antiquité» 4 томдық, 1879-1882; «L’Astrologie grecque», 1899) зерттеген. Линн Торндайктің «Сиқыр және эксперименттік ғылым тарихы» іргелі монографиясы (8 томда, 1923-1958) византиялық сиқырды ерекше атап көрсетпейді, бірақ кейінгі антикварлық авторларға біраз көңіл бөлінеді. Грек византинисті Федон Коукулестің «Βυζαντινῶν βίος καὶ πολιτισμός» жинақ жинағы (6 томда, 1947-1951 жж. әр түрлі византиялық рәсімдерді қамтиды). Карл Прейседанцтың грек сиқырлы папирустарының (Papyri magicae graecae, 2 том, 1928, 1931) басылымы және Ганс Дитер Бетцтің (1992) қазіргі аудармасы заклинание мен амулеттерді қолдану туралы деректер береді. Жаңа мәтіндердің кейінгі басылымдары «Alchimistes grecs» сериясы аясында, сонымен қатар сериядан тыс жүзеге асырылды.

Византия сиқырының, әсіресе амулеттердің материалдық аспектілерін зерттеудің ұзақ тарихы бар. Тұмарлардың кейбір иконографиялық түрлері әсіресе танымал болды және Қайта өрлеу дәуірінен бастап антиквариаттардың назарын аударды. Жыландар бар амулеттердің алғашқы сипаттамасын Пирро Лигорио жасаған. 17 ғасырда Рубенс мұндай амулетке ие болды; оның бейнесі И.Макариус пен Дж. Шиффлдің «Abraxas seu Apistopistu» кітабында Якоб ван Верден суреттерімен берілген. 19 ғасырдың аяғында орыс тарихшыларының византиялық аналогтарымен ұқсастығы бар жылан тұмарларына деген қызығушылық артты. Тақырып бойынша маңызды шолулар дайындаған И. И. Толстой, М. И. Соколов және А. С. Орлов. «Истерия формуласының» әртүрлі аудармалары мен интерпретациялары ұсынылды. Батыста Вильгельм Френер, Густав Шлюмбергер және Вильгельм Дрекслер грек сиқырлы заттарымен айналысқан. 20 ғасырдың басында зерттеушілердің негізгі қызығушылығы сиқырлы мәтіндерге, ең алдымен Мысырдан келген римдік сиқырлы папирустарға ауысты, бірақ тұмарлар мезгіл-мезгіл ғылыми пікірталастарда орын алды. Қазіргі орыс тарихшыларының ішінде В.Н.Залесская византиялық амулеттерге көптеген еңбектер арнады; Батыста бірнеше тақырыптық көрмелер мен каталогтарды Дж. Шпайр дайындады.

Византия демонологиясы бойынша іргелі еңбектер 20 ғасырдың басында пайда болды, бірақ «Contribution à l'étude de la démonologie byzantine» мақаласынан кейін (А. Делате, Жоссеранд Ч., 1934) ұзақ уақыт бойы бұл құбылыстың концептуалды түсінігінде ілгерілеушілік болған жоқ, бірақ бұл құбылыстың жалпыға ортақ қайнар көзі жалғасуда. 1988 жылы канадалық византиялық ғалым Ричард П.Х. Гринфилд ресми шіркеудің көзқарасын білдіретін «стандартты православиелік дәстүрді» және Византия қоғамының сол немесе басқа қабатында болған «балама дәстүрлер» жиынтығын ажырататын схеманы ұсынды. Біріншісі, ең алдымен, Шіркеу Әкелерінің еңбектерінде баяндалған; екіншіден, негізгі мәтіндер Майкл Пселлдің «Жындардың әрекеттері туралы» диалогы және Никефорос Грегораның Киренский Синезийдің «Армандар туралы» трактатына түсіндірмесі. Палеологтық кезең үшін классикалық дәуірдің бірнеше шығармалары өз маңызын сақтап қалды: 4 ғасырдағы «Киранидтер» жинағы және Сүлейменнің атымен байланысты екі мәтін – оның «Өсиет» және «Сиқырлы трактаты». Отто Нойгебауэр 1959 жылы жалпы саны 18 000 деп есептеген грек жұлдыз жорамалдарының жариялануы Томас Янгтың (1828) және Жак-Джозеф Шамполлионның (1840) папирологиялық басылымдарынан басталды. Жалпы Византия ғылымына, атап айтқанда оккультизмге 20 ғасырдың соңына дейін көп көңіл бөлінбеді. Американдық тарихшы М.Маврудидің пікірінше, бұл жағдай Византия мәдениетінің соңғы Батыс орта ғасырларына тән «динамизм» мен «инновациядан» айырылған дәстүрлі идеясымен байланысты. Кейінгі зерттеулер, ең алдымен, экономикалық тарих саласындағы өзгермейтіндік пен тоқырау парадигмасынан алшақтап, нәтижесінде Византиядағы ғылыми революцияның дамуына қандай жағдайлар кедергі болды деген сұрақ туындады. Әртүрлі уақытта ұжымдық монографиялар жарияланды, олардың ішінде ең көрнектілері «Византия сиқыры» (1995) және «Византиядағы оккульттік ғылымдар» (2006). Палеолог Византияда Р.Гринфилдтің демонологияға және П.Маглалиноның астрология мен болжауға арналған монографияларының («L’orthodoxie des astrologues: La science entre le dogme et la divination a Byzance (VIIe-XIVe siecle)» [1]06) пайда болуы маңызды оқиғалар болды.

== Ескертпелер ==
'''Түсініктемелер'''{{Дереккөздер|35em|group=комм.}}'''Дереккөздер мен сілтемелер'''{{Дереккөздер|28em}}

== Әдебиет ==
{{Refbegin|2}}
; на английском языке
* {{публикация|статья|автор=Berger A.|заглавие=Magical Constantinople: statues, legends, and the end of time|издание=Scandinavian journal of Byzantine and modern Greek studies|год=2016|volume=2|страницы=9—29|ссылка=http://journals.lub.lu.se/index.php/sjbmgs/article/view/16295/14771|ref=Berger}}
* {{Книга}}
* {{Книга}}
* {{Книга}}
* {{Книга}}
* {{Книга}}
* {{Книга}}
* {{публикация|статья|автор=George D.|заглавие=Manuel I Komnenos and Michael Glykas: A Twelfth-Century Defence and Refutation of Astrology|издание=Culture and Cosmos|год=2001|volume=5|номер=1|страницы=3—48|ссылка=http://www.cultureandcosmos.org/pdfs/5/5-1-george_12th_century_defence_refutation_astrology.pdf|ref=George}}
* {{Книга}}
* {{Книга}}
* {{публикация|статья|автор=Griebeler A.|заглавие=The Serpent Column and the talismanic ecologies of Byzantine Constantinople|издание=Byzantine and Modern Greek Studies|год=2020|volume=44|номер=1|страницы=86—105|doi=10.1017/byz.2019.25|ref=Griebeler}}
* {{Книга}}
* {{книга:ODB}}
* {{Книга}}
* {{Книга}}
* {{Книга}}
* {{Книга}}
* {{Книга}}
* {{Книга}}
* {{Книга}}
* {{публикация|статья|автор=Roberts A. M.|заглавие=Framing a Middle Byzantine Alchemical Codex|издание=Dumbarton Oaks Papers|год=2019|volume=73|страницы=69—102|jstor=10.2307/26955172|ref=Roberts}}
* {{Книга}}
* {{публикация|статья|автор=Spier J.|заглавие=Medieval Byzantine Magical Amulets and Their Tradition|издание=Journal of the Warburg and Courtauld Institutes|год=1993|volume=56|страницы=25—62|jstor=751363|ref=Spier}}
* {{публикация|статья|автор=Vakaloudi A. D.|заглавие=Δεισιδαιμονια and the Role of the Apotropaic Magic Amulets in the Early Byzantine Empire|издание=Byzantion|год=2000|volume=70|номер=1|страницы=182—210|jstor=44172369|ref=Vakaloudi}}
* {{Книга}}
* {{Книга}}

; на немецком языке
* {{Книга}}
* {{Книга}}

; на русском языке
* {{публикация|статья|автор=Барабанов Н. Д.|заглавие=К истории византийский народных верований. Истера|издание=Античная древность и средние века|год=2003|том=34|страницы=322—347|ссылка=https://elar.urfu.ru/handle/10995/2899|ref=Барабанов}}
* {{Книга}}
* {{публикация|статья|автор=Обидина Ю. С.|заглавие=Греческие маги в контексте полисной религии|издание=Вестн. Сев. (Арктич.) федер. ун-та. Сер.: Гуманит. и соц. науки|год=2019|номер=1|страницы=119—127|doi=10.17238/issn2227-6564.2019.1.119|ref=Обидина}}

; на французском языке
* {{Книга}}
* {{Книга}}

{{Refend}}
[[Санат:Оккультизм]]</text>
      <sha1>71ok8zll2i27xh53tjmad4i8conb96a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643252</id>
      <parentid>3643251</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T20:58:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coffee86</username>
        <id>27186</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ескертпелер */</comment>
      <origin>3643252</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="130431" sha1="t7nl967tc5innwkju2wz5qabyds6oy5" xml:space="preserve">[[Сурет:Serpiente_alquimica.jpg|нобай| Феодора Пелеканоса алхимиялық трактатындағы Уроборостың бейнесі (1478 ж., ''[[Франция Ұлттық кітапханасы|Parisinus graecus]] 2327'')]]
'''Византиядағы оккультизм''' - [[Византия империясы|Византияда]] болған [[оккультизм]] теориялары мен тәжірибелерінің жиынтығы. Ең көп таралғандарына әртүрлі [[Магия|сиқырлы]] әдістер, табиғаттан тыс күштермен байланыс, [[тұмар]] жасау және бал ашу кірді. Батыс Еуропадағыдай, Византияда [[астрология]] мен [[алхимия]] дамыды. Сиқыршылық заңмен және шіркеу заңдарымен тыйым салынған, бірақ византиялықтардың күнделікті өмірінде сиқырдың әртүрлі түрлері қоғамның барлық деңгейлерінде кең таралған. Византиядағы сиқырды зерттеу мәдениеттану және [[ғылым тарихы]] аясында жүргізіледі.

Византия тарихының ғасырлар бойы «сиқыр» ұғымының мазмұндық мағынасы кейбір өзгерістерге ұшырады. Егер ерте кезеңде (IV-VIII ғасырлар) [[Антикалық дәуір|ежелгі дәуірден]] мұраға қалған сиқыршылық түрлері қолданыла берсе және бұрынғы дәстүрлерді [[Христиандық|христиан]] әлемінің шындығына бейімдеу орын алса, кейінгі дәуірде сиқыр прагматикалық тұрғыдан табиғаттан тыс күштердің көмегімен практикалық мақсаттарға жетуге мүмкіндік беретін әдістер жиынтығы ретінде қабылданды. Православие христиандары сиқырды зұлым күштер жіберген адастыру деп түсіндірді, бұл анық жалған, өйткені ол әлемдегі жалғыз күш көзі ретіндегі Құдайдың рөліне күмән келтіреді. Византиялықтардың көпшілігі доктриналық күрделіліктерге мән бермегендіктен, сиқыр құдайдың бақылауынан тыс және мәселенің моральдық жағын ескермей әрекет ету мүмкіндігін білдірді.

Грек астрологиялық және алхимиялық қолжазбаларының негізгі басылымдары 1930 және 1940 жылдары аяқталды. Византия оккультизмін зерттеу тұрғысынан жалпы теориялық еңбектер әлі пайда болған жоқ, бірақ жалпы тарихи немесе антропологиялық зерттеулер аясында жасалған бақылаулар мен оларда тұжырымдалған анықтамалар Византия үшін де жарамды деп саналады. Қазіргі уақытта оккультизм ғылымдарының барлық негізгі бөлімдері монографиялық қарастыруға ие болды; бірнеше мақалалар жинағы және көптеген жеке зерттеулер жарияланды.

== Тарихи даму ==

=== Грек-рим әлеміндегі сиқыр ===
[[Сурет:Homilies_of_Gregory_the_Theologian_gr._510,_f_332v.jpg|нобай|IX ғасырдағы Григорий теологының уағыздарынан алынған иллюстрацияда Әулие Кипр сиқырлы заттармен қоршалған пұтқа табынушы философ ретінде бейнеленген. Оның шоқыну рәсімі төменгі жағында бейнеленген{{Sfn|Walker|2015}}]]
Қазіргі орыс философы Ю. С. Обидинаның айтуынша, ежелгі гректердің сиқырлы әрекетінің негізгі ерекшеліктері оның жеке сипаты және өлгендердің жандарына бағытталғандығы болды. Құпиялылық оның қоғамдық ([[Полис (ежелгі қала)|полис]]) дін шеңберінен тыс жерде орналасуын, өлгендердің жын-перілерімен ({{Lang-grc|νεκυδαίμονες}} ) оларды белгілі бір әрекеттерге мәжбүрлеу мақсатын көздеді{{Sfn|Обидина|2019}}. Сиқыр [[Ежелгі грек мифологиясы|ежелгі грек мифологиясында]] бұрыннан бар - миф бойынша, [[Медея]] дәрі-дәрмектердің, сиқырлықтың және басқа да рәсімдердің көмегімен [[Аргонавтар|Аргонавт]] Джейсонға Алтын жүн алуға көмектескен. [[Платон]] дәстүрлі түрде сиқырға қарсы болған деп есептеледі, оны қоғамға қарсы әрекет деп айыптап, оны уландырумен салыстырды, бірақ оның «Диалогтар» кітабының сиқырлы сөздігін егжей-тегжейлі талдау күрделірек көріністі ашады{{Sfn|Papathanassiou|2020}}. Плиний ақсақал сиқырдың ойлап табылуын [[Парсылар|парсыларға]] жатқызды, бұл [[Ежелгі Рим|Ежелгі Римдегі]] сиқырлы тәжірибелердің маргиналдылығының көрсеткіші болуы мүмкін{{Sfn|Обидина|2019}}.

Византия оккультизмінің теориялық негізі ғаламды пневмаға толы тірі организм ретінде қарастырған стоиктердің космологиялық идеялары болды. Стоиктік пневма от пен ауадан тұрады. Пневманың сипаттамасы материяның байланысын және ғарыш бөліктері арасындағы өзара әрекеттесуді қамтамасыз ететін «кернеу» (kone grekshe: τόνος) болып табылады. Бұл бөліктер оқшау әрекет ете алмайды; олар тұтастай ғарышқа және басқа бөліктерге тәуелді. Хризиптің (б.з.б. 3 ғ.) сөзімен айтқанда, пневма «бәріне жанашыр». Осылайша, ғарыштың бір бөлігіндегі кез келген әрекет оның барлық басқа бөліктеріне әсер етеді. Ақырында, пневма адам денесіне еніп, ғарыштың барлық заттарына еніп, оның жаны болып табылатындай жанды қалыптастырады. Ғарыштық жанашырлық туралы стоиктік ілім неоплатонистердің көзқарастарына әсер етті, олар да Платонның Тимейдегі Димиургтің Әлемнің пайда болуындағы маңызы туралы мәлімдемелерінен бастау алды. Неоплатонистердің интерпретациясында симпатия стоиктердің пневмосы арқылы емес, материалды (жер және аспан сфераларын қоса) мен материалдық емес дүниелер арасындағы қандай да бір ұқсастық немесе ұқсастық арқылы қамтамасыз етілді. Байланыс асимметриялық деп түсінілді, яғни ақыл-оймен түсінілген дүние физикалық әсер ете алады, бірақ керісінше емес. Екінші жағынан, жердегі және аспан құбылыстары арасындағы қарым-қатынастарды орнатуға мүмкіндік беретін материалдық әлемнің бөліктері арасындағы симметриялық байланыс постулатылды. Неоплатонистер үшін маңызды мәтін болып табылатын «Халдей оракулдары» мәтініне сәйкес космологиялық шындықтың екі аспектісі бар: философиялық және магиялық. Олардың біріншісі иерархиялық түрде орналасады, оның негізінде құдайдың триадасы бар: трансцендентальды Әке, Демиург («Екінші ақыл») және Гекате («Күш»). Төмендегі деңгей - періштелер мен жындардың, жақсылық пен жамандықтың әртүрлі құрылымдары. Сиқырлы аспектіге жақсы жындарды шақыруға және өзіңізді жамандардан қорғауға болатын рәсімдер мен ережелер кіреді. Кейінірек неоплатонистер сиқырлық пен теургия аясында жындарды басқару немесе оларға әсер ету мүмкін болғанын түсіндіру үшін симпатия ұғымын қолданды.

[[Ежелгі Рим|Ежелгі Римде]] сиқыршылыққа «егінді сиқырлаған» немесе зұлым сиқырларды қолданғандарды өліммен қорқытқан Он екі кесте заңдарымен тыйым салынған. Біздің заманымызға дейінгі 81 жылы Сулланың тұсында улаушыларға қарсы заң ( Lex Cornelia Sullæ de sicariis et veneficis) махаббатқа арналған дәрі-дәрмектерді жасаушыларды қамтыды, мұндай дәрі-дәрмектерді де, дақылдарға зиян келтіруді де «у» деп жіктеді ({{Lang-la|venenum}}). II ғасырдағы Гайдан бастап ( ''Dig.'' 50.16.236), римдік заңгерлер жақсы мен жаман ''вененумды'' ажыратты. Келесі ғасырда Юлий Паулус махаббатты тудыратын немесе [[Аборт|түсік]] жасататын есірткілерді қолдануға тыйым салды, сонымен қатар онымен байланысты қылмыстарды тізімдеді: адам құрбандығы, махаббат сиқырлары, жалпы «сиқырлы өнер» және тиісті кітаптарға иелік ету. [[Константин I|Ұлы Константин]] (306-337) бұрынғы тыйымдарды қайта растап, жаман ауа райының алдын алу үшін медициналық сиқыр немесе дуа жасауда ешқандай қателік жоқ екенін түсіндірді. II Констанций (337–361) некромантияға және кінәсіз адамдардың өміріне қауіп төндіретін әрекеттерге қарсы заңдар шығарды. Кейінірек, сиқырлар ат жарыстарының нәтижесіне әсер ету үшін арнайы жасалған.

=== Ежелгі дәуірдегі сиқырға деген көзқарас ===
Британ тарихшысы Питер Браунның айтуынша, 4 ғасырда сиқырлы нанымдардың күшеюі кейінгі Рим империясының, әсіресе оның шығыс бөлігіндегі билеуші ​​таптың дағдарысы мен ыдырауының салдары болды. Бақсылық айыптаулардың саны белгісіздік кезеңдерінде артып, VI ғасырда саяси және әлеуметтік тұрақтылықтың қалпына келуімен, Юстиниан I тұсында (527–565) және Батыста «варвар патшалықтарының» пайда болуымен бірге азаяды. Сиқыршылықты «жеке қарым-қатынас пен сәтсіздік күйінің өнімі» деп атаған антрополог Эдвард Эванс-Причард тұжырымдамасына сүйене отырып, Браун сиқыршының орнын кейінгі антикварлық қоғамның екі қабатының түйіскен жерінде көреді: бір жағынан, шенеуніктердің және евнухтардың статикалық әлемі, ал екінші жағынан, әртүрлі мобильді әлеуметтік топтардан бастап христиан биландық топтарына дейін. Мұндай парадигмада сиқыршының «айыптаушысы» бір «бейненің» адамы болып табылады және оған әлемдегі белгілі бір жолдар ғана мүмкін; сиқырды жоққа шығара отырып, ол күштің қосымша көздерін жоққа шығарады. Сиқыршы, керісінше, екі жаққа қарап, олардың арасындағы тепе-теңдікті сақтайды. 4 ғасырдың ортасындағы императорлар тұсында (Констанс II, Валентин I және Валенс) жиі болған бақсылық қастандық жасаушыларды айыптау тек айыпталушының беделін түсіру ғана емес, сонымен бірге биліктің тұрақтылығын атап өту үшін де болды - ақыр соңында императордың тағдыры меннен шыққан зұлымдыққа байланысты емес. Дәстүрлі пұтқа табынушы ақсүйектердің позициясының тұрақсыздануы және оның христиандыққа қарсы тұруы байланысты қақтығыстарда сиқыршылық туралы айту ықтималдығын арттырды.

Христиан діні пұтқа табынушылық дәстүрінің сиқырға деген сақтығын да, күмәншілдігін де мұра етті. Сол кездегі барлық адамдар сияқты, алғашқы христиандар өмірдегі сәтсіздіктерді «жойқын ауру, бедеулік, дауыл немесе осыған ұқсас апат әкелетін» жындардың ісі деп санады. Алайда, [[Библия|Киелі кітап]] мұнда сенімді басшылық бермеді, ал теологтар тек бірнеше және бұлыңғыр нұсқауларға, мысалы, Гал. [https://ru.wikisource.org/wiki/Послание%20к%20Галатам#5:16 5:16-20], онда «тән істерінің» қатарына кіретін сиқыр айыпталған. Құдайдың құдіреті сиқыршының күшін тануға мүмкіндік бермеді, ал шіркеу мұндай адамды тек жындарды басқаруға немесе қарғыстарын жәбірленушіге бағыттауға қабілетті деп таныды. Ертедегі шіркеу әкелерінің ілімі әлемдегі жын-перілердің әрекетін [[Адам ата|Адамның]] күнәға батуы мен байланыстырды. [[Аврелий Августин|Августиннің]] айтуынша, күнәға батқандықтан, Құдай жын-перілердің «көпшілік алдында жазалаушы» болуына жол берді және адамзатты «жын-перілердің ойын алаңына» айналдырды{{Sfn|Brown|1970}}. Сөзсіз, сиқыр шайтанның күш-жігерінің жемісі болды, бірақ сиқыршының рөліне қатысты әртүрлі пікірлер болды - белсенді қатысудан бастап иллюзия жасауға дейін{{Sfn|Dickie|1995}}.

Христиандық авторлар пұтқа табынушылық философиясының фатализміне қарсы тұра отырып, эллиндік астрология мен сәуегейлікті де сынға алды. 2 ғасырдағы аполог Татьян грек мифологиясының құдайларын «тағдырды ойлап тапқан» жындармен байланыстырды. Сондай-ақ, емшілер қолданатын дәрі-дәрмектің, шөптердің, тамырлардың, сүйектердің және сол сияқтылардың өздігінен тиімді емес, тек жын-шайтанның күшімен болатынын алға тартты. Тертуллиан сиқыр мен астрологияның өнертабысын құлаған періштелерге жатқызды, бірақ Бетлехем Жұлдызының пайда болуын түсіндіру үшін ол оккульттік пәндер әлемде Мәсіхтің туылуына дейін ғана тиімді болғанын мойындауға мәжбүр болды. Ориген мен неоплатонист Плотин жұлдыздар болашақ оқиғалардың себебі емес, тек олардың белгісі деп есептеді. Рим империясын христиандандырудың басталуы қоғамда магияға деген көзқарастың өзгеруіне әкелді. Ұлы Константиннің тұсында христиандық діни қызметкерлердің сиқыршылықпен айналысатыны туралы ақпарат алғаш рет пайда болды, бірақ олардың қаншалықты шындыққа жанасатынын және кейбір доктриналық қақтығыстардың көрінісі екенін айту қиын. 4 ғасырдағы ең танымал мысалдар - ариандық дау кезінде оның қарсыластарының Ұлы Афанасийге қарсы бақсылық жасады деп айыптауы, ал 5 ғасырда несториандыққа қарсы қақтығыс кезінде Эдессалық епископ Виллоус пен оның замандасы, Арабиядағы Антиохия епископы Софроний. Гагиографиялық әдебиеттерден біз бақсылықпен айыпталған төменгі діни басқарма өкілдері туралы білеміз. Цезарий Галлиядағы Арлесский және Мысырдағы Шенуте ауырған кезде діни қызметкерлерге емес, сиқыршыларға жүгінетіндерге қарсы уағыздады.

== Сиқыр және қоғам ==

=== Сиқырдың құқықтық мәртебесі ===
Христиан империясының өмір сүруінің алғашқы кезеңінде сиқыршылар мен көріпкелдерді заңмен қудалау бастамасы зайырлы билікке тиесілі болды. Бұл көзқарастың себептері толығымен анық емес және, шамасы, мұндай адамдардың сенімсіз екендігі туралы жалпы идеямен байланысты. Заңнамалық тыйымдар сериясының біріншісі 319-шы заң болды, ол бойынша Ұлы Константин күйіп-жану кезінде, тіпті достық деген сылтаумен де жеке үйлерге баруға тыйым салған. Дәл осы заң бойынша өзіне астролог шақырған адамды елден шығарып, мүлкін тәркілейміз деп қорқытқан. Бірнеше жылдан кейін Константин сиқырлы өнердің осы түрлерін анықтау арқылы сиқырға қарсы заңнаманы түсіндіруге шешім қабылдады. Оның субъектілері айналысуға рұқсат етілді. Лекс Корнелия көлемінен аурулар мен дақылдардан қолайсыз ауа райынан қорғау әдістері алынды. 357 жылы II Констанцийдің бірқатар заңдары семсермен өлім жазасына кесілген «әдетте «жемқорлық жіберушілер» (лат. malefici) деп аталатын халдейлерге, сиқыршыларға және басқаларға» қарсы бағытталған. 364 жылғы І Валентин жарлығы, ең алдымен, пұтқа табынушылық салт-жораларына, әндер мен жерлеу құрбандықтарына қарсы бағытталған. Сол император 371 жылы харуспистердің әрекеттерін, егер олар жаман салдарға әкеп соқпаса, оларды қылмыстан шығарды. Жалпы алғанда, IV ғасыр заңдары өздерінің сиқырлы әрекеттерімен мемлекеттің іргетасына қауіп төндірмейтін империяның қарапайым азаматтарына қатысты болмады. Кейіннен көріпкелдерге қарсы заңдар бірнеше рет жаңартылды, бірақ 438 кодификациясында астрологияны медициналық және ауылшаруашылық мақсаттарда пайдалану үшін ерекшеліктер жасалды. Бірқатар заңдар арқылы император Констанций II (337-361) Ежелгі Римде болған болжамдардың барлық түрлеріне тыйым салды. Кейіннен Византияда сиқырға қарсы жаңа зайырлы заңдар қабылданбады, ал одан кейінгі барлық заңдар жинақтары (Эклог, Эпанагог, Прохирон және Василики) тек 4 ғасырдағы заңдарды қайталады. Сирек ерекшелік император Лев VI-ның 65-ші новелласы болды, ол «ақ» сиқырға, яғни қорғаныс және көмекші амулеттер мен заклинаниелердің барлық түрлеріне ұзақ уақыт бойы төзімділікті жойды. Грек заңгер тарихшысы Спиридон Троянос пікірінше, Македония әулетінің заң шығарушылары өздерінің предшественниктеріне қарағанда бақсылық пен улану мәселесіне көбірек көңіл бөлді деп айтуға болады. Заңсыз сиқырлы әрекеттер үшін жаза өте ауыр болуы мүмкін. Патриарх Фотийдің протегесі Теодор Сантабарен (шамамен 919 ж.) император Василий I-нің ықыласына ие болу үшін сиқырлық қолданды деп айыпталған, қамшымен өлтірілді, қуылды және соқыр болды. 1160-шы жылдары император Мануэль I сарай қызметкерлері Сет Склерус пен Михаэль Сикидитаны зиянды сиқыршылық үшін айыптады: бірінші жағдайда қызды азғырғаны үшін, ал екіншісінде ауыр көріністер жібергені үшін.

4 ғасырдағы христиан шіркеуінің өз мүшелерінің сиқырлы әрекеттерімен айналысуы сиқырды шайтанның ісі деген сенімнен туындады. Ұлы Василийдің ережелері өздерінің махаббат сусындарымен байқаусызда өлімге әкелген әйелдерді қасақана өлтірушілерге теңеді; Олардың қатарында Кесария епископы түсік түсіруге арналған құралдарды өндірушілерді де қосты. Григорий Ниссалық сиқыршылар мен жын-перілердің қызметіне жүгінетіндерге христиан дінінен бас тартқандар ретінде қарауды, бірақ егер кінәлілер өздерінің не істеп жатқандарын білмегені анықталса, жұмсақтық танытуды ұсынды. Шіркеу канондары, кеңестердің шешімдеріне негізделген, ең алдымен, діни қызметкерлердің мінез-құлқына қатысты және Ұлы Василий мен Григорий Ниссаның қарапайым адамдарға арналған ережелеріне қарағанда біршама қатал болды. Никея кеңесінде (325 ж.) барлық оккультизмдер бидғат ретінде жіктелді, ал Лаодикея кеңесі оларды діни қызметкерлерге тыйым салды. Кейіннен канондық заң дамуын жалғастырды және Трулло Кеңесінің 61-ші каноны (692) ыдысты пайдаланып көріпкелдік пен көріпкелдікпен айналысатындар үшін алты жылдық тәубе белгіледі. Дәл осындай жаза «жүз көсемдер» (коне грекше: ἑκαντóνταρχος) үшін белгіленді, бұл Симеон Метафрасттың (10 ғ.) айтуы бойынша жындардың көсемдерін білдіреді, ал Теодор Балсамонның (12 ғ.) айтуы бойынша, «ежелгі уақытта басқа адамдар тұрған, бұл бұрынғыдан да жоғары болған. ең қарапайымды өздерінің арам істерімен алдап, жалған құдайлар ретінде құрметке ие болған ақыл-парасат». Сондай-ақ аю бағып, жүнін бойтұмар етіп сатқандар мен жыландарды кеудесіне тығып жүргендер де айтылды. Балсамон соңғысын афинган сектасымен сәйкестендіреді. Сотталған пұтқа табынушылықтардың арасында Трулло Кеңесінің әкелері де «бұлт аулаушылар, арбалар, қорғаныс бойтұмарларын жасаушылар мен сиқыршылар». Бальсамон өзінің түсіндірмесінде астрономия мен астрологияны ажыратпай айыптайды - шамасы, император Мануэль I Комненостың астрологияны қорғау әрекетіне жауап ретінде (1143-1180). Вальсамонның пікірінше, ерте заң шығару позициясынан айырмашылығы, тек қана сиқырға саналы түрде жүгінетіндер ауыр жазаға лайық, ал қарапайым адамдар жұмсақтыққа сене алады.

=== Сиқыршылар мен оккультистер ===
[[Сурет:San_Leone.JPG|оңға|нобай| Катанияның Әулие Леосы және Магус Гелиодор, Маттео Десидератоның суреті, 18 ғасырдың екінші жартысы]]
Ежелгі грек тілінде сиқырлы және медициналық тәжірибелерді, сондай-ақ олармен айналысатын адамдарды белгілейтін бірқатар өрнектер болған. Түрлі контексттерде “эподи” (kөne грекше: ἐπῳδή – “забыр”, “заклинание”), “goitea” (kөne грекше: γοητεία – “сиқырлық”, “сәттілік”) және “mageya” (kөneητεία) және “mageya” (kөneίmag) (kөneίma) сөздерінен жасалған сөздер. «Фармакея» (коне грекше: φαρμακεία) сөзінің кең ауқымды мағыналары болды, ол дәрілік және улы шөптерді жинау, дәрі-дәрмек, қышқыл және уларды дайындау дегенді білдіреді, оны дәрігерлер де, сиқыршылар да қолданған. Кейінгі архаикалық дәуірден белгілі «гоистердің» («сиқыршылар», көне грекше: γόης) қызметі өлгендерді тыныштандыру немесе оларға көмек көрсету үшін олармен сөйлесуден тұрды. Бұл түсінік 10 ғасырдағы «Үкім» энциклопедиясымен расталған «гон» (kone grekshe: γον) « жоқтау айту», «жоқтау» етістігінің этимологиясынан туындайды. «Маги» (kone грекше: μάγοι) термині ирандық екені анық, бірақ ол гректерге біздің эрамызға дейінгі 6 ғасырдың ортасында қалай нақты белгілі болды, толық анық емес. Қолда бар дереккөздерге сүйене отырып, христиандық империяда сиқыр цирк балуандары, күймешілер, музыканттар және ойын-сауық индустриясының басқа қызметкерлері арасында пайда болды деп айтуға болады. Византиядағы сиқыр әдетте төменгі таптардың, негізінен әйелдердің, кемпірлердің және жезөкшелердің әрекеті ретінде танымал болды. Византия магиясын зерттеу көбінесе африкалық занд халқының оккульттік тәжірибесін зерттеген британдық антрополог Эдвард Эванс-Причардтың тұжырымдамаларына сілтеме жасайды. Оның терминологиясы бойынша, магия деп белгілі бір практикалық мақсаттарға кейіннен қол жеткізу үшін табиғаттан тыс күштерді бақылауды орнату мақсатында әдет-ғұрыптарды орындайтын тиісті түрде дайындалған адамның этикалық бейтарап әрекеті түсініледі. Қазіргі батыс тілдерінде дерлік синоним болып табылатын «сиқырлық» (агылш. сиқырлық) және «магия» (agylsh. сиқырлық) терминдері зендалар арасында әртүрлі мағынаға ие - сиқыршылар өздерінің мақсаттарына сиқырды қолдану арқылы жетеді, ал сиқыршылар немесе бақсылар сиқырды қажет етпейді, өйткені оларда туа біткен тылсым күш бар. Мұндай парадигмада, Р.Гринфилд атап өткендей, византиялық магия толығымен дерлік «сиқыр» санатына жатады. From the point of view of word usage, general concepts (μαγεία, γοητεία) had negative connotations and were used mainly by Christian doctrinalists, while ordinary people who resorted to magic usually spoke about its specific types with appropriate designations, or in general as “art” (ἠ τέχνη) or “practice” (ἠ πραγματεία). Осыған ұқсас көзқарасты «Византиядағы оккульттік ғылымдар» (2006) ұжымдық монографиясының редакторлары Пол Магдалино және Мария Мавруди бөліседі. Олардың пікірінше, «сиқыр» ұғымы бастапқыда теріс коннотацияларды білдіреді, бұл шынайы дінді Басқаға ауыстыратын нәрсе ретінде түсініледі, жындарға механикалық табыну арқылы құдайдың билігін тартып алу әрекеті, діни адамдарға еліктейтін, бірақ өз ортасында рәсімдермен. Мұндай парадигмада «сиқырды» ұстанушылар негізінен «мас емшілер» мен жезөкшелер болып табылады, бұл тұжырымдаманы қоғамның жоғары білімді қабаттарының қызметіне таратуды қиындатады. Тиісінше, Магдалино мен Мавроди «оккульттік ғылымдар» туралы айтуды дұрыс деп санайды.

Шығыс тілдерінде Мәсіхтің, Құдайдың Анасы мен әулиелердің шақыруларымен астасып жатқан жұмбақ сөздердің айтылуы тіпті шіркеу иерархтары мен үкімет шенеуніктерінің беделі мен саяси ықпалын арттыруға көмектесуі мүмкін. Патриарх Иоанн Грамматика (837-843), оны замандастары Ескі өсиет сиқыршылары Яннес пен Иамвреспен салыстырды, мүмкін оның жауларының күш-жігерінің арқасында сиқыршы ретінде беделге ие болды. П.Магдалино бұл қайнар көзге қатысты саяси күрес пен үгіт-насихаттың элементін көреді, бұл кезде икондарға табыну жеңісінен кейін саяси қарсыластар тыйым салынған оккульттік әрекеттерді ұстануға жатқызылды. Феофанның мұрагері Иоанн Грамматиктің айтуынша, патриархалды тағын иконоклас император Теофилден тәрелкеде сиқырлық пен көріпкелдік арқылы жасаған болжамдары үшін алған. Дәл сол дереккөз оның ағасы Арсавирдің жертөлесінде патриархтың өлілерді шақырып, оргиялар өткізетін «зұлым ұя» орнатқанын хабарлайды[8]. Майкл Пселлус егде жастағы императрица Зоя жүгінген белгішенің көмегімен сәуегейлік туралы баяндайды - ол болашақты белгішеде бейнеленген Христостың бет әлпетін өзгерту арқылы таныды. Пселлдің өзі ерте мистикалық дәстүрді сақтауда үлкен рөл атқарды, 11 ғасырда ұмыт болған бірқатар мәтіндерді айналымға қайта енгізді - Корпус Герметикум, Секст Юлий Африканның Кестесі, Проклдің Де арте иератикасы және Халдей Ораклестері. Пселлус Проклдың Oracles туралы түсініктемелерін мұқият зерттеп, өз пікірін қалдырды. «Хронографияда» ол өзінің жаратылыстану ғылымдарынан «жоғары философияға», логика мен риторикадан «теңдесі жоқ Проклге» дейінгі жолын егжей-тегжейлі сипаттады.

Ғажайыптарды сипаттау Византия әдебиетінде маңызды орын алады, оқырман алдында олардың қайнар көзі, құдайлық немесе шайтандық туралы сұрақ қояды. Әулие-әмбиелер жасайтын типтік кереметтерге емшілік, уақыт пен кеңістікте саяхаттау, азық-түлікті көбейту, табиғи апаттардың алдын алу, жабайы жануарларды қолға үйрету, табиғаттан тыс төзімділік таныту жатады. Ғажайыптар жасау қабілеті тек қасиетті ерлер мен әйелдерге ғана тиесілі болған жоқ және дүниедегі жын-перілердің әртүрлі көріністері ұқсас формада болуы мүмкін. Византиялықтардың бидғатқа және зұлымдық күштерінің көмегіне негізделген кереметтерге деген сақтық қарым-қатынасы Анна Комненаның Василий Богомиль туралы әңгімесінен көрінеді. Византиялықтар жанды шайтанға сату мүмкіндігі туралы білді - дәстүр бойынша Катанияның Әулие Леосының қарсыласы (8 ғ.), сиқыршы Илиодорус өзінің сиқырлық күшін осылай алды. Life of Saint Leo хабарлағандай, Гелиодор көптеген әсерлі кереметтер жасады, бірақ олардың барлығы оның жеке пайдасына бағытталған. Хагиографияның тағы бір кең тараған тақырыбы әулиелердің сиқыршылар жасаған зұлымдық сиқырларына, көбінесе махаббатқа қарсы тұруы болды. Жалпы, Александр Кажданның байқауы бойынша, қасиетсіз сиқыр, әдетте, өлімге, абдырауға және нәпсіқұмарлыққа әкеліп соқтырса да, әулиелердің кереметтері жасампаздық және өмір беретін сипатта болғанымен, олардың арасына нақты шекара қою мүмкін емес. Тарихшы Никетас Чониатс сияқты білімді византиялықтар «ғажайып жұмысшыларға» айтарлықтай күмәнмен қарады, бірақ олардың шындықты өзгерту және болашақты көру қабілеті бар екенін жоққа шығармады.

Кейінгі Византия қоғамындағы оккультизмнің орнын сипаттау қиын, себебі палеолог кезеңінің әдебиеті толық сақталғанымен, сол кездегі авторлардың көпшілігі оккультизм тәжірибелерін мазақ етуге немесе жоққа шығаруға тырысты, оларды төменгі таптардың кәсібі ретінде көрсетті{{Sfn|Greenfield|1995}}. Әртүрлі баяндау көздерінен басқа, патриархалдық соттардан алынған хаттамалардың айтарлықтай саны сақталған, онда тәжірибелі сиқыршылар мен олардың клиенттерінің істері қаралған, бұл бізге византиялықтардың бір бөлігі сиқырдың тиімділігіне сенгенін және оны қолөнер деп санағанын айтуға мүмкіндік береді{{Sfn|Greenfield|1995}}.

== Византия демонологиясы ==

=== Жын-перілердің табиғаты ===
[[Сурет:Byzantine_-_Amuletic_Armband_with_Holy_Rider,_Saints,_and_Magical_Symbols_-_Walters_542657.jpg|оңға|нобай| V-VII ғасырларда «Қасиетті атты адам» бейнеленген тұмарлар өте кең таралған. Әдетте атты адам [[Сүлеймен пайғамбар|Сүлейменмен]], сирек Парфияның Әулие Сисиннийімен байланыстырылатын{{Sfn|Kazhdan|1991}}. Уолтерс мұражайының коллекциясынан алынған VI ғасырдағы қола білезік]]
Византиялықтар [[Жын|жын-перілер]] аурулардың көзі деп сенген. Ежелгі мысырлықтардың, [[Вавилон|вавилондықтардың]] және еврейлердің идеяларына негізделген олардың дамыған демонологиясына сәйкес, әрбір ауруды өзіндік жын тудырған. Осылайша, от жындары жоғары [[Қызба|қызбаға]], ауа жындары қысқа мерзімді қызбаға, су жындары үш күндік қызбаға, ал ай астындағы жын-перілер төрт күндік қызбаға себеп болды{{Sfn|Vakaloudi|2000}}. Дененің жеке бөліктері мен бастапқыда мысырлықтар арасында уақыт құдайлары ретінде қызмет еткен және кейінірек халдей астрологиясындағы [[зодиак]] шеңберінің бөліктерімен байланысты болған 36 деканов  бірі арасындағы туыстық ерекше маңызды болды. Декандарға дененің әртүрлі бөліктері және олардың функциялары тағайындалды. Сол сияқты  біздің эрамыздың бірінші мыңжылдығынан шыққан белгісіз мәтін болып табылатын Завещание Соломона, зодиак белгілерімен және дене мүшелерімен байланысты 36 рух туралы айтады. Осылайша, ауруларды емдеуде дәрігерлер ішінара жын шығарушылар рөлін атқарды{{Sfn|Vakaloudi|2000}}.

Батыс Еуропадан айырмашылығы, Шығыс христиан діні шайтанға аз көңіл бөлді. Ол туралы негізгі ой-пікірлер ерте патристика кезеңінде қалыптасып, шайтанның құдайдың жаратылысы, періштелермен бірге жақсылық үшін жаратылған, бірақ мақтан тұтып, құлағанына дейін қайнаған. Ібіліс өзінің жындарымен бірге адамдарды Құдайдан қайтаруға тырысады, олардың азаптары мен жаман істеріне қуанады. Періштелік иерархияны сипаттаған 6 ғасырдағы сириялық теолог Псевдо-Дионисий Ареопагит, диаболикалық иерархияға бірдей мән бермеді, бірақ оның жүйесі Батыста қабылданып, дамыды, онда шайтан ең жоғары періштелік тәртіппен, серафиммен салыстырылды. Псевдо-Дионисийдің теозының мистикалық концепциясында Құдайдан әмбебап шығу себеп және оған ұмтылу, жындардың табиғаты туралы сұрақ туындайды. Дінтанушының пікірінше, жындар өзінің табиғаты бойынша емес, өз еркіне негізделген зұлымдық болып табылады, бұл бастапқы жақсы табиғатты бұрмалайды. Өзінің азғындығынан басқа жаратылыстарға қарағанда Алладан алыстап кеткен шайтанға да солай. Құдайдан толығымен бөлінген, бірақ соған қарамастан Шайтан өз жолымен Құдайға «қызмет етеді» Максимус Конфессорда (қ. 662). Жындар Джон Климакс жүйесінде маңызды орын алады, адамның рухани жетілуіне кедергілер жасайды. Шығыстың ең ықпалды теологтарының бірі Иоанн Дамаск (б.ж. 750 ж.) дуалистік адасушылықпен күресу үшін өзінен бұрынғылардың демонологиялық көзқарастарын жинақтап берді. Оның ойынша, зұлымдық, жақсылықтың жоқтығы бола отырып, өз болмысына ие емес, сондықтан шайтан туралы оны табиғатынан зұлым деп айтуға болмайды. Жындар өздерінің қасиеттері бойынша періштелерге ұқсайды, яғни олар тәнсіз, затсыз және ақыл-оймен танылады, яғни оларды рухтармен тануға болады.

Византияның шайтан мен жын-перілер туралы көзқарастарының одан әрі дамуы XI ғасырдағы философ Михаил Пселлостың еңбектерінде көрініс тапқан. Пселлге жатқызылған «Жындардың әрекеттері туралы» трактатына сәйкес [2-түсініктеме], құлаған тіршілік иелері алты түрге бөлінеді: эфирде мекендейтін ең жоғары отты жын-перілер «лелиуриядан» (''λελιούρια'') бастап, [[Жаһаннам|тозақтың]] түбінде мекендейтін соқыр, жарықты жек көретін «мизофайға» (''μισοφάες'') дейін. Жындардың қай жерде тұратынына байланысты қабілеттері бар және олар шайтанмен бірге адамдардың құтқарылуына жол бермеу үшін оларға қарсы қастандық жасайды. Олар барлық жерде молшылықта кездеседі, адамның сезімдері мен ақыл-ойына әсер етеді. Жындардың өздері де ақылға ие, бірақ төменгі деңгейдегі жындардың ақылы жануар сияқты, олардың [[Еркін ерік|ерік-жігері]] жоқ және олар [[Инстинкт|инстинкттердің жетегінде]] жүреді. Олар заттарда немесе адамдарда өмір сүре алады, және мұндай жағдайларды аурулармен шатастыруға болады. Жындарды Исаның атымен, айқыш белгісімен, әулиелерді шақырумен, Інжілді оқумен, қасиетті сумен немесе маймен, жәдігерлермен, мойындаумен немесе қасиетті адамның қолын қоюымен жеңуге болады. Пселладағы шайтанның өзі жын-перілік дәрежелердің таксономиясынан тыс{{Sfn|Russell|1986}}.

Сүлейменнің өсиетіне сәйкес, жын-перілер еркек немесе әйел болуы мүмкін, бірақ бұл бөліну жынысқа байланысты емес, өйткені жын-перілердің денелері қарапайым, тек табиғаттан тыс тіршілік иесі қабылдаған форманы сипаттайды. Жын-пері Обизуфь деген атпен «Өсиетте» аталады, онда ол нәрестелерді өлтіру мен оларға зиян келтірудегі үздіксіз белсенділігімен танымал. Осыған ұқсас жын туралы жалған Пселлус та айтады{{Sfn|Greenfield|1988}}. Австриялық тарихшы Альфонс Барб  еврей және классикалық грек мифологиясындағы, сондай-ақ қазіргі еуропалық фольклордағы Обизуфи бейнесінің шығу тегін Месопотамия жындары Ламашту, Лилит және жын-пері анасы Тиаматтан іздеді. Грек әдебиетінде әйел жын алғаш рет Сапфода Гелло деген атпен кездеседі{{Sfn|Spier|1993}}. Христиан және Византия авторлары бала жейтін ламияларды айтады, ал Византия дәуірінің соңында ''λάμια'' сөзінен шыққан сөздер қатты аштық деген мағынаны білдірген{{Sfn|Patera|2014}}.

=== Адамдарға қарсы жын-перілердің әрекеті ===
Византиялықтар жындардың адамдардың өздеріне немесе олардың билігіндегі адам делдалдары арқылы зиян келтіруге қабілетті екеніне сенімді болды. Мұндай әрекеттің мысалы ретінде Киелі кітаптағы Әйүптің тағдыры, сондай-ақ көптеген өмірлік оқиғалар болды. Жындар заттарды қозғалтып, тас лақтырады, түрлі дыбыстар шығарады деп есептелді. Жындардың әсерінен, өмірде айтылғандай, монах өзінің саяхатшысын құлдыққа сатып, жас жігіт тақуа әйелді зорлауы мүмкін, ал балалар өздерінің құрдасына, болашақ әулиеге тас лақтыруы мүмкін. Жындардың қаруы Александриялық Афанасийдің айтуынша, дұға кезінде Әулие Энтониді қуған гиеналар сияқты жануарлар болуы мүмкін. Ақырында, жындар жіберген аян өлімге әкелетін апатқа әкелуі мүмкін - баспалдақтан, жартастан немесе аттан құлау. Өз мақсаттарына жету үшін жындар, дәстүр бойынша, әртүрлі формада болуы мүмкін. Апостол Пауыл «Шайтанның өзі жарық періштесі болып кейіптейтінін» ескертті (Қор. 2-хат 11:14) және мұндай метаморфоз көбінесе кейінгі хагиографияда кездеседі. Монахтарды азғыру үшін жындар жиі әйел кейпіне енген. Олардың эфиопиялықтарға немесе негроид нәсілінің басқа өкілдеріне, монахтарға, сарбаздарға, ұлдарға немесе қарттарға айналуы да сипатталған. Жануарлар кейпіне енген жындар жылан немесе айдаһар ретінде көрінуді жөн көрді.

Жын-перілердің билігінде ({{Lang-grc|δαιμονίζω, κατέχω, ἑνοικέω}}) ішіне енген жынның әсерінен физикалық немесе психикалық күйі өзгерген адамның күйі түсінілді. Шын мәнінде, мұндай түсіндірме қабылданған мінез-құлық нормаларынан кез келген ауытқуды түсіндіру үшін пайдаланылуы мүмкін және тек [[Ақылсыздық|ессіздік]] немесе [[Қояншық|эпилепсия]] сияқты маңызды ауытқуларды ғана емес, сонымен қатар [[Ашушаңдық|ашуды]], [[Маскүнемдік|алкоголизмді]] немесе жыныстық азғындықты да қамтыды. Дегенмен, Жаңа Өсиеттегі Гадара жын-перілерінің сауығуы туралы әңгімеге байланысты әртүрлі психикалық аурулар көбінесе иеленудің белгісі болып саналды. Жындардың әсеріне [[Ай кезбелік|ұйқымен жүру]] кірді, яғни [[Ай Фазасы|айдың белгілі бір фазаларында]] жынның жәбірленушінің денесіне оралуының әсерінен адамның әрекеттерін жасауы деп түсінілді. Григорий Паламас эпилепсиялық ұстамалардың бірнеше сипаттамасын береді, оларды ұстаумен байланыстырады. Бұл күйде жеке кінә сезімі болмағандықтан, жын-перілерге деген көзқарас айыптаудан гөрі мейірімдірек болды, ал XII ғасырдағы заңгер Теодор Бальсамон кейбір адал емес адамдардың қайырымды жандардан көмек алу үмітімен есінен адасқан болып көрінгенін айтады{{Sfn|Greenfield|1988}}.

Адамға жын-перілердің әсер етуінің тағы бір жолы құмарлықтар деп саналды. Олардың классикалық философияға негізделген тұжырымдамасы кейбір жағынан иеленуге ұқсас [3-пікір] және теріс [[Коннотация|мағына]] беретін эмоцияларға қатысты. Кейінгі кезеңде құмарлықтар іс жүзінде күнәлармен теңестірілді, өйткені олар бейқам және ойлы өмір сүруге кедергі келтірді. Біртіндеп құмарлықтарға байланысты эмоциялар тізімі кеңейіп, иерархиялық формаға ие болды және каталогқа енгізілді. Православиелік дәстүрде жын-перілер адам жанындағы күнәлі ойларды ояту үшін құмарлықтарды пайдаланады деп есептелген. Максимус мойындаушы жазғандай{{Sfn|Greenfield|1988}}.

{{Дәйексөз|Жанымызда жатқан құмарлықтардан жындар бізде құмарлық ойларды тудыратын себептерді алады. Сосын оларды ақылды жеңу үшін пайдалана отырып, олар оны күнәға мойынсұнуға мәжбүрлейді; Оны жеңіп, олар оны ақыл-ойдың күнәсіне апарды; және бұл орындалғаннан кейін олар оны өте күнәкар істің тұтқыны ретінде жетелейді. Осыдан кейін, ақырында, ойлар арқылы жанды қаңыратып, олармен бірге кетеді. Санада күнәнің пұт (психикалық бейнесі) ғана қалады, ол туралы Жаратқан Ие былай дейді: «Қашан да қаңырап бос қалған жиренішті көрсеңдер, мен киелі жерде тұрамын» ({{Библия|Мат|24:15}}). Оқырман түсінсін, Құдайдың киелі орны мен ғибадатханасы адамның ақыл-ойы, оған жын-перілер жанын құмартқан ойларымен жаралап, күнә пұтын орнатқан.|[[Максим Конфессионер]], «Махаббат туралы тараулар», II.31}}

Әділ адамдарды жаман істерге бағыттаумен және тақуалық өмірге кедергі келтірумен қатар, жын-перілердің қызметінің маңызды аспектісі олардың сиқырлы және бал ашу әрекеттерін жасауы болып саналды. Өз кезегінде, әртүрлі теорияларға сәйкес, жын-перілер Құдайдан адамдардың сенімін сынау үшін осы мүмкіндікті алды немесе бұл жай ғана олардың алдауын білдірді. Шіркеу жындардың шынайы болжамдарды айту қабілетін жоққа шығарды{{Sfn|Greenfield|1988}}.

== Оккультизмнің формалары ==

=== Апотропиялық сиқыр ===

==== Жаман көз және қарғыс ====
[[Сурет:Byzantine_-_Amuletic_Pendant_-_Walters_542653.jpg|оңға|нобай| Уолтерс мұражайының коллекциясынан алынған көз тиюден қорғайтын византиялық тұмар, V ғасыр]]
Жаман көз (грек тілінде: βασκανία, грек тілінде: φθόνος, лат. invidia, лат. fascinatio) көреалмаушылықтың көзі жәбірленушіге зиян келтіру қабілеті бар зұлым күштің белгілі бір ағындарын шығаруға қабілетті деген сенім ретінде түсінілді. Жаман көзге байланысты қорқыныштардың нақты бағыты болмады және негізінен сәттіліктен айырылу мүмкіндігіне шоғырланды [comm. 4]. Жаман көзге сенудің ең алғашқы белгілері біздің дәуірімізге дейінгі бірінші мыңжылдықтағы ежелгі Египет ағаш тақталарында кездеседі. Сехметтің жебелерімен, Исис пен Хорустың қарғысымен көре алмаушылықпен қорқыту. Ежелгі пұтқа табынушылықта жаман көз идеясы оны ұтымды етуге тырысқан көптеген жақтаушыларға ие болды. Көздің физикалық байланыссыз мұндай әсерді қалай көрсете алатынын түсіндірудің бірнеше тәсілдері ұсынылды. Ең көп таралған тәсіл бұл қиындықты елемеу, оны маңызды емес немесе тіпті жоқ деп қарау, яғни шын мәнінде байланыс болғанын дәлелдеу болды. Соңғы көзқарасты Плутарх ұстанды, ол өзінің «De invidia et odio» трактатында зұлым адамның көзінен Демокрит бөлшектерін шығаруды ұсынды. Бірнеше жаратылыстану жинақтарының бөлігі ретінде Плутархтың теориясы сиқырға басқаша күмәнмен қарайтындар арасында да кең тарады. Жалпы алғанда, адамның байлығы жаман көзбен бүлінуі мүмкін деген пікір кең тараған, тіпті мәселенің философиялық жағын меңгермеген алғашқы шіркеу әкелері де бұл құбылыстың бар екенін жоққа шығарған жоқ. Бұл ырымға қатысты шіркеудің ұстанымы екіұшты болды: теологтар адамдар үшін мұндай мүмкіндіктерді мойындай алмады, бірақ қызғаныш адам қандай да бір жолмен зұлым күштердің құралына айналатынын мойындауға дайын болды. Бұл көзқарас Ұлы Василийдің «Қызғаныш туралы» (грек тілінде: Περὶ φθόνου) сүйіспеншілігінде толық көрсетілген: қызғанышпен қараған адамдар «бір көзқараспен зиян келтіреді, осылайша олардың қызғанышпен қараған кезде күшті денелері, бар сұлулығымен гүлдене бастайды, жастықта, кенеттен, жастық шақтағыдай. Қызғаныш көздерден жойқын, зиянды, жойқын ағын төгіліп жатыр», - деп кәдімгі халық ертегілері мен кемпірлер деп атайды. Оның ойынша, «жақсылықты жек көретіндер – жындар адамдардан жындарға тән ерік-жігерді байқаса, оларды өз ниеттері үшін пайдалану үшін барлық шараларды қолданады; неге көреалмаушылықтың көзі өз еркіне қызмет етеді». Ұлы Василийдің Плутарх шығармаларымен танысуы белгілі, ал пұтқа табынушы философтардың пікірлеріне жеккөрінішті көзқарас каппадокиялықтарға тән. Адам көзінің мүмкіндіктеріне скептикалық көзқарас Джон Хризостомның Мэтт туралы түсіндірмелерінде кездеседі. 20:15 [ком. 5] және Галатиялықтардың бірінші тарауы. βασκανία деген сенім кең тараған Сирияда сириялық Ефрем зұлымдықтың бейнесі, жақсыларды жек көретін және қудалайтын «жаман көзі» бар адам туралы айтқан.

Көзге деген сенім Византия қоғамының барлық таптарында, соның ішінде байлар мен білімділерде де болды. Мозаикалық едендерде үйден қызғаныш пен бақытсыздықты болдырмауға арналған жазулар бар. Қызғаныштың көркемдік бейнесі қауіпті тіршілік иелерімен қоршалған [[Итифаллический|итифалдық]] (тік жыныс мүшесімен бейнеленген) жас жігіт болды{{Sfn|Vakaloudi|2000}}. Жаңа туған нәрестелер үшін қауіп төнді, Пселл оны қанатты кемпір деп сипаттаған әйел бейнесіндегі Гелло жыны{{Sfn|Papathanassiou|2020}}. Жүктілік кезінде және жаңа туған нәрестелерде әйелдерді көз тиюден қорғау үшін ежелгі грек тілінде «гистерлер» (жатырдан {{Lang-grc|ὑστέρα}} ) - бірнеше (әдетте 7 немесе 12) жылан әртүрлі бағытта шашыраңқы жүз бейнесі бар әртүрлі материалдардан жасалған [[Тұмар|тұмарлар]] ''(Тұмарларды қараңыз)'' . Әдетте, оларға белгілі бір сиқырлы формула қолданылған, ал оларды кию рәсімдік әрекеттермен және нақты дұғалармен қатар жүрді{{Sfn|Spier|1993}}{{Sfn|Барабанов|2003}}.

==== Тұмарлар ====
[[Сурет:Bronze_amulet_pendant._Byzantine,_10th-12th_century.jpg|нобай| Истера, X-XII ғасырлардағы  тұмардағы «блуждающей матки» жекешелендірілген бейнесі]]
Византиялықтар жындарды қуып жіберу үшін әртүрлі апотропиялық құралдарды қолданды: тұмарлар, крест белгілері, Мәсіхтің есімінің жазылуы немесе басқа да тиімді сиқырлы формулалар. Сирияда есіктердің үстіндегі жазулардың ерекше алуан түрлілігі байқалады. Төртінші ғасырда өмір сүрген сириялық теолог Ефраим сириялық әйелдердің жиі сиқыршылардың қызметіне жүгінгенін хабарлайды. Сирин өзінің естеліктерінің бірінде христиан діни қызметкерлері мен сиқыршылар арасындағы рәсімді орындау құқығы үшін бәсекелестік туралы айтады{{Sfn|Vakaloudi|2000}}. Тұмарлар IV-VIII ғасырларда қоғамның төменгі таптары арасында кең таралған{{Sfn|Kazhdan|1991}}.

Ерте Византия кезеңінде амулеттер көптеген атаулармен белгілі болды - ''φυλακτήρια'', ''περίαπτα'' немесе ''περιάμματα'' . Олардың мақсаты тек көзден ғана емес, сонымен қатар жын-перілердің адамдарға жіберген барлық басқа бақытсыздықтарынан: аурудан, жарақаттанудан, иеліктен, жаман әсерден және тіпті өлімнен де құтылу болды. Ежелгі заманда тұмарларды діни қызметкерлер, астрологтар және басқа да данышпандар мен керемет жасаушылар әртүрлі табиғи материалдардан жасаған. Тұмарларға тиісті жазулар (эподтар) ойылып жазылған. VI ғасырдағы Византия дәрігері Александр Траллес пациенттеріне [[Подагра|подаграны]] емдеу үшін [[Гомер|Гомердің]] өлеңдерінің бірі жазылған алтын дискіні (''πέταλον'') және асқазан шаншуынан [[Геракл|Геркулестің]] [[Немей арыстаны|немей арыстанын]] өлтіргені туралы ойып жазылған [[яшма]] сақинасын тағуды ұсынды. Эпод Айдың Таразы немесе Арыстан белгісінен өткен кезде жазылуы керек еді, әйтпесе тұмар емдік күшке ие болмас еді. Жалпы, апотроптық сиқыр теориясы бойынша, ең тиімдісі [[Шаян (шоқжұлдыз)|Рак]] белгісімен жасалған тұмарлар болды {{Sfn|Vakaloudi|2000}} . Яһудилердің қасиетті есімдері жазылған жазулар, 90-шы Забурдың алғашқы жолдары немесе Трисагион дұғасы тиімді деп саналды{{Sfn|Kazhdan|1991}}.

Тұмарлардың кейбір иконографиялық түрлері әртүрлі демонологиялық идеялар мен аңыздарды біріктіретін ежелгі дәстүрлерге жатады. Сәждедегі әйелдің бейнесін соққан «қасиетті салт аттының» бейнелері балалар мен жүкті әйелдерді жұқтыратын әйел жынның бар екендігі туралы нанымдармен байланысты. Тұмарлардағы жынның аты әдетте көрсетілмейді; жын күрескері әртүрлі кейіпкерлермен, соның ішінде Әулие Сисинниуспен, Сүлейменмен, Арлаф періштемен немесе бас періштелердің бірімен сәйкестендіріледі. Жылан тәрізді 7 немесе 12 сәулесі бар әйел басы бейнеленген амулеттерге қатысты бірнеше ғасырлар бойы пікірталастар болды. 16 ғасырда Пирро Лигорио оларды Медузаны бейнелейді деп ұсынды, бірақ бұл сәйкестендіру қазір қате деп танылды. Орыс және кеңестік тарихнамада жылан амулеттері жатырдың және құрсақ қуысының ауруларымен байланысты болды. Сондай-ақ олар Хнубистің грек-египеттік символизміне қайта оралып, 9 ғасырдан бастап ерекше танымалдыққа ие болды деп болжануда. Тұмар ретінде тастың көптеген түрлері пайдаланылды. Бүркіт көзі жүкті әйелдерді қорғауға арналған амулет ретінде әсіресе танымал болды; «Киранидтер» оның басқа да қасиеттері туралы баяндайды.

Тұмарды қолдану мақсаты оны жасауға арналған материалды және денеге қолданылатын орынды анықтады. Эподаларды папирус таспаларына жазу дәстүрі Египеттен алынған болса керек. Сылақ ретінде пергамент бөліктерін пайдалануға болады; олардың осы сипатқа ие болуы «Салоникадағы Деметрийдің кереметтерінде» (VI ғасыр) сипатталған. Лавр жапырағының тұмары ұйқысыздыққа, ал зәйтүн жапырағы тұмары безгегі үшін қолданылған. Византиялықтар бойынша қорғасынның емдік қасиеті болған; одан насаттық табақшалар мен тұмарлар жасалып, дәрі-дәрмек пен косметикалық сусындардың құрамына кірді. Қорғаныш амулеттері үшін ең тартымды материал алтын болды, бірақ оның жоғары құны арзан баламаларға - мыс, темір, қорғасын немесе басқа материалдарға жүгінуге мәжбүр етті. Византиялықтар Сүлеймен патша қолға түсірген жындарды мыс ыдыстарда ұстағаны туралы әңгімеге байланысты мыс зұлым рухтардан қорғаныс ретінде бағаланды. Тұмарлардың ең көп тараған түрі медальдар, әртүрлі ою-өрнектері бар металл дискілер болды. Әдетте, олардың дөңгелек немесе сопақ пішіні бар, бірақ квадраттар мен сегізбұрыштар да апотропты әсерге ие болды. Исаврияның Анемуриум қаласын қазу кезінде табылған дискі амулеттердің айтарлықтай саны 6 ғасырға жатады. Тұмар тағудың кең тараған тәсілі оларды зергерлік бұйымдарға, сақиналарға, білезіктерге немесе алқаларға салу болды. Тізімде көрсетілгендерден басқа, мыс қоңыраулар, сондай-ақ оларға түйіндер байланған боялған жіптер жындарды қуып жіберетін күшке ие деп есептелді. Жалпы, тұмар ретінде кез келген дерлік шағын затты қолдануға болар еді. Пішін мен материалдан басқа, жазуды қолдану үшін сия таңдау маңызды болды. Белгілі нұсқауларға сәйкес, жақсы жындар өмір сүретін өсімдіктер, мысалы, мирра сия жасау үшін пайдаланылуы керек еді. Сондай-ақ жануарлардың немесе құстардың, көбінесе көгершіндердің немесе әтештердің қанын пайдалану ұсынылды. Сиқырлы әрекеттердің нәтижесіне сия түсі де әсер етті.

==== Талисмандар ====
[[Сурет:Cambridge,_Trinity_College,_ms._O.17.2_(6).jpg|оңға|нобай| XVI ғасырдың екінші жартысындағы Freshfield альбомынан алынған суреттегі «Жылан бағанасы»]]
Апотропты құралдардың ерекше категориясын тұмарлар, яғни амулет ретінде пайдалану үшін арнайы қасиетті рәсімнің нәтижесінде алынған заттар құрады. Классикалық грек тілінде олар kөne grekshe етістігінен жасалған сөздермен белгіленді: τελεῖνkөne grekshe: τελεῖντελεῖν (τελέσματα, ἀποα, ἀποο), Византия кезеңі «стоичейон» сөзі (грек тілінде: στοιχεῖον) көбірек қолданылған. Кеңірек мағынаға ие бола отырып, «стоичеён» физикалық элементтерді немесе принциптерді, жындарды, астральды тұлғаларды, талисмандық мүсіндерді немесе әліпбидің әріптерін білдіруі мүмкін. Осы уақытқа дейін «стоиххеион» ұғымының жалпы қабылданған түсіндірмесі жоқ. Ғалаттықтарда бірнеше рет кездеседі (Ғал. 4:3, Ғал. 4:9), әдетте «дүниенің бастауы» деп аударылады. Сүлеймен өсиетінде бұл астрологиялық жын-шайтандық күштерге, декандарға анық сілтеме жасайды. Алдыңғы зерттеулерді қорытындылай келе, Клэйс Блюм (Клэс Блум, «Мағынасы стехеион және оның туындылары Византия дәуірінде», 1946) сөздің негізгі мағынасы бойтұмар жасау процесінде сиқырлы белгілерді, әріптерді және белгілерді жазумен байланысты деген қорытындыға келді. Р. Гринфилдтің айтуы бойынша, соңғы Византия кезеңінде «стохеион» белгілі бір жерлерге қоныстанған жын-шайтандық күштердің атауы болған. П. Магдалино στοιχείωσις деп атады, талисмандық күштерді басқару өнері, византиялық сиқырдың айрықша ерекшелігі, оның араб бәсекелестерімен күресудегі серпінділігі және оның негізгі қолдану саласы Константинополь мүсіндері болды. Тұмарлардың әрекеті, басқа да сиқырлы құралдар сияқты, ғарыштық симпатия және антипатия (ἀντιπάθεια) принциптеріне негізделген.

Константинопольдің талисман мүсіндері туралы 8 ғасырдың аяғында жазылған Parastaseis syntomoi chronikai дереккөзінде жазылған. Ондағы анекдоттар мен аңыз-әңгімелерге байыппен қарау екіталай, бірақ оларды қоғамның білімсіз қабаттарының ой-пікірлерінің көрінісі деп бағалауға болады. Мүсіндердің сиқырлы интерпретациясы бұрынғыдан да ерте қалыптаса бастаған шығар, өйткені 6 ғасырда шежіреші Иоанн Малала олардың жасалуын 1 ғасырдың философы Тиана Аполлонийіне жатқызған. Малаланың айтуынша, Аполлоний қаладағы ләйлектердің, жылқылардың, Ликос өзенінің бейнесі мен тасбақаның пайда болуына жауапты; олардың барлығы кейінгі деректерден белгілі: Айя Софияның алдындағы көшеде үш ләйлек тұрды және қалада құстарды ұстады деп болжауға болады, император сарайының алдында аттар орнатылды, Та Амастриана ғимараттар кешенінің жанында өзен құдайының мәрмәр мүсіні, ал тасбақа мүсіні Сент-1пи шіркеуінің жанында болуы мүмкін. Никетас Чониатс өзінің De Signis трактатында Тянский Аполлонийдің қызметі туралы қосымша мәліметтер береді. Тұмарлардың ең танымал үлгілері - Патриарх Иоанн Грамматика сынған варвар көсемдерінің мүсіндері, Теофанның мұрагері хабарлағандай, және астананың Серпентин колоннасы. Үстінде үш жылан басы бар бұл бағана Ипподром маңында қашан пайда болғаны белгісіз. Бәлкім, ол бастапқыда парсыларды жеңгенді білдіреді немесе жыландар мен айдаһарларға қарсы күрестің дәстүрлі ежелгі символизмін сақтап қалды. Субұрқаққа айналдырылғаннан кейін колонна әртүрлі мифологиялық кейіпкерлерді қамтитын кең мүсіндік топтың бөлігі болды. Жылан бағанының бойтұмар ретіндегі алғашқы ескертулері орыс және батыс еуропалық саяхатшылардың әңгімелерінде 1390 жылдарға жатады. Олардың айтуынша, бағана уға толтырылған, оған Зосима қала тұрғынын жылан шаққан болса, ескерткішке қолын қою арқылы сауығып кетуге болатынын қосады - бұл сиқыр азамат еместерге әсер етпеді. Шамасы, 14 ғасырдың аяғында, қоғамдық санада бойтұмарлар жасау император Лео Данышпанмен байланысты бола бастады және 1403 жылы Константинопольге барған Гонсалес де Клавихоның айтуынша, белгілі бір император қаланы нашақорлардың шабуылынан қорғау үшін мүсінді сиқырлаған.

=== Махаббат сиқыры ===
Махаббат сиқыры туралы айтылған сөздер Гомерден бастап ертедегі христиандық хагиографияға дейін грек әдебиетінде жиі кездеседі. Классикалық әңгімелер мен рецепттер византиялықтарға белгілі болды, мысалы, Еврипидтің «Гипполитінде» медбике Федра ұсынған әдіс «жаны күйетін, // Халаттың шеті немесе бір бұрым шаш жоғалсын, // Сонда сіз суға төгілмейсіз». Ежелгі ғалымдар өсімдіктердің, минералдардың және жануарлардың емдік және басқа да қасиеттеріне көп көңіл бөліп, кейбір сиқырлы рецепттер «Геопоника» ауылшаруашылық энциклопедиясының (10 ғ.) 16 және 17-ші кітаптарына енгізілген. Папирустарға жазылған көптеген сиқырлы таблеткалар мен махаббат заклинанийлерінің табылуы махаббат сиқырының негізгі пайдаланушылары әйелдер немесе ер адамдар ма деген сұрақты тудырды, өйткені классикалық әдебиеттер негізінен біріншісіне, ал папирологиялық дәлелдерге соңғысына нұсқайды. Әдебиет пен шындық арасындағы сәйкессіздікті түсіндіру үшін әртүрлі теориялар ұсынылды. Американдық тарихшы Кристофер Перғауын грек махаббат магиясында эрозды [ағылшынша] және филияны тудыратын екі заклинанияны анықтады. Біріншісі, зерттеушінің пікірінше, ең алдымен ерлермен, сыпайылықпен және жезөкшелермен айналысқан және олардың нысанасы әдетте құймашымен бір үйде тұратын жас жігіттер мен әйелдер болды, ал екіншісін әйелдер мен күйеулеріне, үй иелеріне және билеушілеріне қатысты әлеуметтік жағдайы төмен адамдар қолданған.

Грек махаббат сиқырындағы негізгі ұғымдар: ''ἀγωγή'' және ''ἀγώγιμον -'' заклинание, ''φίλτρον'' - махаббат сусыны, ''φιλτροκατάδεσµοκατάδεσμοκ'' - махаббат сусымасы және ғашықтық ''сусыны''. Тірі қалған дереккөздер тұмарларды жасау және пайдалану рәсімдерінің сипаттамаларын береді. Балауыз айының алтыншы күні күн шыққанға дейін балауыз мүсіншесін жасауды талап ететін нұсқалардың бірі болды. Фигураның белгілі бір жерлеріне жәбірленушінің және оның анасының, сондай-ақ сиқыршының немесе оның клиентінің және оның анасының аты жазылуы керек, ал бұл жағдайда көмекке шақырылған жындардың есімдері қағазға жазылып, ішіне қойылады. Содан кейін, рәсім кезінде мүсіннің жүрегі инемен тесіліп, дуа оқылып жатқанда көмірге ерітіліп, мүсіннің өзі алты бөлікке бөлініп, өртелді. Сиқырлы пергамент бөліктерін немесе алманы пайдаланудың қарапайым әдістері де болды [ 6-түсініктеме]{{Sfn|Greenfield|1995}}.

=== Болжамдар ===

==== Балгерлік ====
[[Сурет:John_VII_of_Constantinople_Skylitzes.jpg|оңға|нобай| Патриарх Иоанн Грамматик ваннадағы су туралы бал ашып тұр (12 ғасырдағы Иоанн Скилица шежіресінен алынған миниатюра)]]
Болжамдық әрекеттердің әртүрлі формалары Византияға ежелгі дәуірден мұраға қалды. Жалпы, оларды екі үлкен топқа бөлуге болады: бір жағынан табиғи құбылыстарды бақылауға негізделген және екінші жағынан арнайы құралдарды қолдануды көздейтін «индуктивті» немесе «жасанды». Бірінші топқа астрология, найзағай арқылы болжау (бронтология) [комм. 7], жер сілкінісі, түс көруі, құстар мен жануарлардың мінез-құлқы. 9 ғасырдағы араб саяхатшысы Харун ибн Яхья императордың қатысуымен Аясофияда жасалған рәсімді сипаттады. Кейбір жағдайларда оған жылқылар әкелінетін, ал егер олар өздеріне ұсынылған шылбырларды алса, бұл болашақта мұсылмандарды жеңетінін білдіреді. Шежіреші Теофан Конфессор 6 ғасырда азғындар тобырдағы иттердің мінез-құлқы арқылы анықталған жағдайлар туралы хабарлады. 10-ғасырдың шежіресі Иосиф Генесий егжей-тегжейлерін көрсетпей, оқиғадан екі апта бұрын Сиракузаның құлауын болжаған бақташылар туралы айтты. 11 ғасыр тарихшылары Джон Зонаре мен Джордж Кедриннің айтуынша, софистер Либаниус пен Ямблих 4 ғасырда император Валенс мұрагерінің есімін білгісі келіп, әтештің (аллектриомансия) көмегімен болжауға жүгінген. Әріптермен жазылған дәндер берілген әтеш Феодосий есімінің құрамына кіретіндерді таңдады. Сократ Схоластик, болжам бойынша, мұрагерінің аты «F» әрпінен басталатынын білген Валенс көптеген адамдарды осы атпен өлтірді деп мәлімдеді.

«Индуктивті» бал ашуда әртүрлі заттар қолданылды: кітаптар, [[Икона|белгішелер]], ұн, айна, от, сүйек және т. б. Оккультизмнің басқа да көптеген түрлері сияқты, «индуктивті» болжаудың да тамыры [[Стоицизм|стоиктік]] [[Эпистемология|эпистемологиядан]] бастау алады. Израиль тарихшысы Шмуэлю Самбурскому айтуынша  [[Пифагореизм|пифагоршылар]] мен [[Платон|Платонды]] ұстанатын стоиктер «құдайлар мен адамдар арасындағы өзара байланыс» арқасында бал ашу мүмкін деп сенген. Болжау мүмкіндігі әлемнің [[Детерминизм|детерминистік]] сенімділігінен және кез келген фактілік материалда байқалатын әмбебап себептік өзара байланыстылықтан туындады{{Sfn|Papathanassiou|2020}}. Император [[I Ираклий|Ираклий]] өз әскерінің қыстайтын орнын анықтау үшін [[Библия|Киелі кітапты]] пайдаланып, балгерлікке жүгініп, оны кездейсоқ жерге ашты. Шіркеу бал ашудың барлық түрлерін принцип бойынша айыптады, бірақ белгішелер мен Киелі кітаптың көмегімен бал ашу рұқсат етілді{{Sfn|Kazhdan|1991}}.

Майкл Пселлус су толтырылған ыдыстан сипаттаған болжау (lecanomancy [ағылшынша], гидромантика) әртүрлі формада жатты: не судың үстінен сиқырлағаннан кейін пайда болған жұмбақ дыбыстарды тыңдау керек немесе жазбаша сұрақтармен оған лақтырылған қағаз бөліктерін бақылау керек болды - бұл әдістердің екіншісі I8-1110 бойынша, I8-1110). оның қызы кундерге қарсы жорықтар жоспарлады. Басқа жағдайларда, Алексей жеребе тартуға жүгінді - әскерлерін қай бағытқа жылжытуды таңдай алмай қиналады, ол «сұрақтарын екі қағазға жазып, оларды киелі тағына отырғызды және түні бойы жалынды дұғалар мен жырлармен өткізді. Филомилий». Ежелгі дәуірде танымал оракулдар арқылы көріпкелдік Византияда маңыздылығын жоғалтты, бірақ «халдей оракулдарына» маңызды түсініктемелерді 11 ғасырда Майкл Пселус және 15 ғасырда Плето жазған. Түстердің пайғамбарлық күшіне сену өте ежелгі бастауларға ие. Ежелгі грек мифологиясында Зевс арман құдайы Онирді адамзатқа болашақ туралы ескертіп жібереді. Пайғамбарлық армандар Эпидаврдағы және Кос аралындағы Асклепий храмдарының діни қызметкерлері тағайындаған емдеуде маңызды рөл атқарды. Көптеген византиялық арман кітаптары армандарды түсіндіруге арналған. Болжаудың басқа әдістеріне Айды, бұлттарды, кометаларды және тұтылуларды бақылау кіреді. Ақырында, Византия дәуірінде ішкі мүшелер (бауыр, жауырын [ағылш.]) арқылы болжау тоқтаған жоқ. 23 және 24 маусымда тойланатын мерекеге байланысты халық көріпкелдік әдет-ғұрыптары (клидон [грекше], коне грекше: κληδώνkөne грекше: κληδώνκληδών) 12-ші ғасырда Бассамон канонист ғасырда сипатталған.

==== Астрология ====
[[Сурет:Magi_(1).jpg|нобай|300x300 нүкте| Иоанн Хризостомның айтуынша, Бетлехем жұлдызы мүлдем жұлдыз емес, жұлдыз пішінін алған көрінбейтін күш болған{{Sfn|George|2001}}. [[Равенна|Равеннадағы]] Сант-Аполлинаре Нуово соборындағы византиялық мозаикадағы үш данышпан (7 ғасыр)]]
Барлық болжамды тәжірибелердің ішінде астрономия әдістерін қолданатын астрология ең күрделі және құрметті пән болып саналды. Өзінің идеялық негізінде ол стоиктердің дүние бөліктерінің жанашырлық қарым-қатынасы туралы іліміне негізделді. II ғасырда Клавдий Птолемей өзінің «Тетрабиблос» астрологиялық трактатында «мәңгілік эфирлік субстанциядан шығатын белгілі бір күш барлық жерге еніп, Жерді қоршап тұрған кеңістікте таралады, сол арқылы өзгерістерге ұшырайды» деп жазды. Күннің, Айдың және жұлдыздардың шаруашылық қызметі мен навигацияға әсерін атап көрсете отырып, Александрия астрономы «Адамның темпераментінің негізгі қасиетін туған кездегі қоршаған ортаның негізінде түсінуге болмайды, яғни оның, мысалы, оның мынадай денесі бар, мынандай психикалық қасиеттері бар, сондай-ақ белгілі бір құбылыстарды, сондай-ақ осындай және осындай психикалық қасиеттерді пайдалана отырып, неліктен түсінуге болмасқа? темперамент пен өркендеу, ал басқасы жарамсыз және жарақат алуға бейімділік танытса, ол қорғаған алаяқтар мен надандардың көптігімен түсіндірілді Адрианның негізін қалаған Афина Екінші жағынан, Цезарь (б.э.д. 44) мен Марк Аврелий (180) арасындағы кезеңде астрологтарға қарсы кемінде 8 заң шығарылды сақталды - Гефест Февский, Павел Александрия, «анонимді 379» және басқалар. Астрономия мен астрологияны тек теориялық тұрғыдан ажыратады. Өйткені олар аспанды бақылаудың таза және қолданбалы жақтары ретінде практикалық тұрғыдан алғанда, олар академиялық қызмет түрі ретінде емес.

Аман қалған астрологиялық мәтіндердің ауқымды корпусын грек жұлдыз жорамалдары туралы монография авторлары Отто Нойгебауэр мен Генри Бартлет Ван Хозен хронологиялық тұрғыдан 7 ғасырдың ортасына дейін жасалған «грек» және араб астрологиясының әсерінен кейін жасалғандарға бөледі. Мазмұны жағынан олар дереккөздерді техникалық астрономиялық, негізінен папирологиялық және авторлық немесе «әдеби» деп бөледі. Соңғысының дәуірі 2-ғасырдағы астролог Веттиус Валенстің еңбектерінен бастап 775 жылы Стивен Александрияға жатқызылған «ислам жұлдыз жорамалына» дейінгі кезеңді қамтиды. Юстиниан I тұсында жабылған пұтқа табынушылық неоплатондық мектептердің оқу жүйесінде астрология айтарлықтай маңызды орынға ие болды. Нидерланд тарихшысы Леендерт Вестеринк айтуынша, 6 ғасырда астрология Александриядағы квадривиум курсына кірді. Стефан Константинопольге император Гераклий I (610-641) жұлдыз жорамалын жасауға шақыруды алғанға дейін сонда оқыған болуы мүмкін. Кейіннен Византия императорлары астрологтардың қызметіне жүгінуді жалғастырды. Шежіреші Феофан Конфессор VI Константин (780-797) болгарларды жеңетінін қате болжағаны үшін сот астрологы Панкратийді өлім жазасына кескенін хабарлайды. Павел Александриялық (IV ғасыр) астрологиялық трактатымен танысуының арқасында математик Лев (шамамен 870 ж.) жоғары беделге ие болды. Математик Леоға жатқызылған астрологиялық зерттеулердің кейбірін оның жас замандасы Лео Хиросфактус жазған болуы мүмкін. 905 жылы тақ мұрагері, болашақ император Константин VII Порфирогениттің дүниеге келуіне байланысты жалғыз белгілі жұлдыз жорамал жасалды, осылайша македон әулеті мүшелерінің астрологияға қызығушылығын растады [comm. 8]. Никефорос II сарайындағы астрологтар туралы Фокас (963-969) Кремонский Лютпрандтың хабарламасынан белгілі. 10 ғасырдағы Византиядағы астрологияның гүлденуі араб Әбу Машар әл-Балхи трактатының және 972 және 1011 жылдар аралығындағы 9 аман қалған жұлдыз жорамалының пайда болуымен дәлелденеді. Астрология Майкл Пселлус хронографиясында екі рет айтылады, бір рет Михаэль В. Императрица Зомельдің екінші хикаясын ашуға деген ұмтылысына байланысты. IX Константин Мономахос (1042-1055) тұсында сәттілікке уәде берген пайғамбарлықтар мен болжау. «Алексиададан» император Алексий I Комненос (1081-1118) тұсындағы төрт астрологтың есімдері белгілі.

Византия астрологиялық зерттеулерінің шарықтау шегі император Мануэль I Комненос пен теолог Майкл Глика арасындағы қайшылық болды. Мануэльдің өзі немесе оның бұйрығымен жазылған астрология үшін кешірім барлық астрологтарды еретиктер деп атаған Пантократ монастырының белгілі бір монахының болжамдарын өткір сынға алған жауап болды. Император астрологияны медицина сияқты, императорлар мен патриархтар ежелден бері қолданып келе жатқан «сараптамалық жорамалға» негізделген бақылаулық және табиғи заңға негізделген ғылым екенін негіздеді. Болжамдардың негізі аспан денелеріне берілген табиғаттан тыс күш емес, құдіреті ешбір жағдайда дау тудырмайтын Жаратушының ойластырылған жаратылысы. Гликка өзінің құрметті, бірақ каустикалық сынында Бетлехем жұлдызының пайда болуын астрологиямен айналысуға шақыру ретінде қарастыру, Мәсіх шомылдыру рәсімінен өткен кезде көгершінің пайда болуын орнитоскопия, құстардың ұшуы арқылы болжау ақиқатының дәлелі ретінде түсіндіру сияқты абсурд екенін атап өтеді. Британдық византинист Пол Магдалино өзінің Мануэль I туралы монографиясында оның астрологиялық қызығушылықтарына көп мән бермеді, дегенмен, олар император үшін өте маңызды болды. Мануэльдің досы архиепископ Джон Каматир болды, ол оған өзінің екі астрологиялық өлеңін арнады. Оның сарайында итальяндық Пасха Роман [ағылшын тілі] жұмыс істеді, ол 1169 жылы «Киранидтер[ағылшын]» көне жинағын латын тіліне аударды және латын, грек және араб деректеріне негізделген «Liber Thesauri occulti» арман кітабын құрастырды. Тағы бір итальяндық Лео Тоскан[ағылшынша] императордың атынан Ахмет бен Сириннің арман кітабын грек тілінен аударған (9 ғ.). Тарихшы Никетас Чониатстың айтуынша, Мануэль әскери операцияларды және жеке өмірін жоспарлау кезінде үнемі жұлдыз жорамалдарды басшылыққа алды, бұл жиі проблемаларға әкелді. Сол кезеңде митрополит Константин Манассе өзінің жұмысын императордың ағасының әйелі Себастократ Иренге арнап, «Астрологияға кіріспе» деп жазды.

XIII ғасырдағы Византия ғалымдары астрологияны жоққа шығарды, бірақ билеуші әулет кезінде [[Тұтылу|тұтылуды]] өлімнің нышаны деп санауды жалғастырды. Георгий Акрополит 1239 жылғы 3 маусымдағы тұтылудың ғылыми түсіндірмесін білсе де, оны және одан бұрынғы [[Комета|кометаны]] императрица Иринаның жақындап келе жатқан өлімінің белгісі деп санады. Сол сияқты, Джордж Пахимерес туған күндер туралы болжамдарды жоққа шығарды ({{Lang-grc|θέμα}}) гороскоптарды пайдаланып, бірақ 1258 жылы 16 тамыздағы күн тұтылуын Теодор II Ласкаристің қайтыс болуымен байланыстырды. Никифор Грегорас тарихында тұтылулар да әртүрлі бақытсыздықтардан бұрын болады {{Sfn|Papathanassiou|2020}} . Палеолог дәуірінің ең көрнекті астрологтары Джон Авраам және оның шәкірті Элеутерий Себелен болып саналады. 1370 және 1400 жылдар аралығында олар классикалық астрологтар [[Клавдий Птолемей|Птолемейдің]], Гефестиона Фиванского Кіші Олимпиодордың және Мысырлық Реторийдің еңбектерінің жинақтарын, сондай-ақ ислам авторларының грек тіліндегі аудармаларын шығарды. Олардың күш-жігерінің нәтижесі жоғалған еңбектердің үзінділерін сақтау ғана емес, сонымен қатар ертедегі Византия астрологиясын қалпына келтірудегі шатасушылық пен қиындықтар болды{{Sfn|Kazhdan|1991}}.

==== Медициналық астрология ====
Дәрігерлерді математиктермен салыстырған Платоннан бастап, астрологияның гүлденуімен Византия дәуіріне дейінгі терапевтік білімге деген сенім идеясының дамуын қадағалай отырып, британдық медицина тарихшысы Вивиан Нуттон бұл деградацияның себептерін көрсете алмайды. Шынында да, науқастың төсегінде теориялық конструкциялар құлдырап, дәрігерлер дұрыс емес болжамдарды жоққа шығарып, әртүрлі болжамдар жасауға кірісуге мәжбүр болады. Дегенмен, Галеннің сыни күндерінің теориясынан тыс, астрономиялық немесе астрологиялық есептеулер іс жүзінде табылмайды. Плинийдің айтуынша, медицинадағы астрологияны 1 ғасырда Массалияның Кринасы танымал еткен, бірақ Гален бір ғасырдан кейін оны толығымен жоққа шығарды. Клавдий Птолемей мысырлықтарды медицина мен астрономиялық болжамдарды үйлестірді. Византия медициналық астрологиясы немесе ятроматематика (kone grekshe: ἰατρική «медицина» және коне грекше: μαθηματικά «математика») ежелгі дәуірден төрт негізгі сәйкес элемент (от, жер, ауа, топырақ) идеясын мұра етті. қақырық, сары және қара өт), жағдайлар (ылғалды және құрғақ) және температура (ыстық және суық). Олар зодиак белгілерімен, планеталармен және минералдармен және олардың симптомдармен және емдеумен үйлесуі. Алғаш Вавилонда пайда болған зодиак белгілерінің ішкі мүшелермен байланысы (мелотезия, μελοθεσία) туралы ілім гректерге де белгілі болды. Кападокиялық Аретей II ғасырда эпилепсиялық ұстамаларға ай фазаларының әсері туралы жазған. Фивиялық Гефест (IV-V ғасырлар) Айдың фазалары мен аспандық жағдайына одан да үлкен мән береді - олар хирургиялық операциялардың сәттілігіне әсер етті. Юстиниан I-нің замандасы Аэций Амидалық та қолайлы және қолайсыз күндерді атап өтеді. 12 ғасырда император Мануэль Комненос Ай сәйкес келетін мүшелерге операция жасамауға және егер Ай Юпитермен бірге болса, науқасқа іш жүргізетін дәрі бермеуге шақырды. 14 ғасырда Джордж Хризококк медицина мен астрономия арасындағы байланыс туралы жазды.

=== Алхимия ===
[[Сурет:Egitto_ellenistico,_papiro_con_testo_magico_in_greco_(papiro_X_di_leida),_da_tebe,_200-300_ac_ca.jpg|оңға|нобай| Лейден папирусы]]
Марселин Бертелоттың еңбегіне сүйенген британдық оккультизм тарихшысы Артур Уэйттің пікірінше, алхимия тарихын төрт кезеңге бөлуге болады: византия, сириялық-араб, латын және кейінгі. Ең көне грек алхимиялық мәтіндері Лейден және Стокгольм папирустары болып табылады, олар 3-ші ғасырдың аяғынан басталады. Оларда қорытпаларды жасау және металл беттерін бояуға арналған 75 формула және алтын мен күміс әріптерді жасаудың 15 процесі бар. Бертелоттың айтуынша, бұл папирустар әртүрлі дереккөздерді пайдаланған шебердің жазбаларын білдіреді. Алхимия қазір Эллинистік Египетте кәдімгі дәуірдің тоғысында мысырлық зергерлер мен ұсталардың материяның іргелі бірлігі теориясына және жалпыға ортақ симпатия іліміне негізделген қорытпалармен жүргізген тәжірибелерінің нәтижесінде пайда болды деп есептеледі. Техникалық ерекшелігіне байланысты алхимия Византия мәдени элитасын соншалықты қызықтырған жоқ және, мысалы, астрологиядан айырмашылығы, ол философия ретінде жіктелмеді. Нәтижесінде, алхимиялық мәтіндердің қолжазба дәстүрі өте аз және әртүрлі дәуірлердің туындыларын қамтиды: ерте псевдопиграфа (Псевдо-Демокрит (1 ғ.) және әртүрлі мифологиялық және тарихи кейіпкерлерге жатқызылған трактаттардың қысқаша үзінділері), Панополитанский Зосимнің шығармалары (IV ғ.), 4-ші ғасыр, 7-ші ғасырлардағы эксгететтер. Олимпиодору, Стивен Александриялық [ағылшынша]), 7 ғасырдағы 4 алхимиялық өлеңдер. Кейінгі авторлардан алхимиялық жұмыстар Майкл Пселлос, монах Космас және Никифорос Блеммидес (XIII ғ.) қалдырды. Суда энциклопедиясындағы сілтемелерге және мамандандырылған емес әдебиеттерге сүйене отырып, гуманитарлық топтардағы алхимиялық зерттеулер туралы кейбір түсініктер болды.

Техникалық тұрғыдан алхимиктердің рецепттері негізінен алтынды «екі еселеуге» және зергерлік бұйымдарда немесе сәндік мақсаттарда пайдалану үшін сыртқы түрі бойынша бағалы металдарға ұқсас қорытпаларды өндіруге қатысты болды. Ең алдымен материалдардың сыртқы қасиеттеріне қызығушылық танытқан қолөнершілерден айырмашылығы, «мистикалық химияны» (грек тілінде: μυστικὴ χημεία) ұстанушылар материяның ішкі мәнін өзгертуге тырысты. Техникалық және мистикалық аспектілер қабаттасуы мүмкін. Осылайша, Зосима «Құралдар мен пештер туралы» және «Омега хаты туралы» трактаттарында шебердің жетістігі планеталардың қолайлы жағдайына байланысты екенін атап өтті. Ол сондай-ақ Гермес Трисмегистке сілтеме жасай отырып, интеллектуалдық ізденіс арқылы моральдық жетілдіруге және Құдайға жақындыққа қол жеткізуге болатынын дәлелдеді. «Алтын жасаудың ұлы және қасиетті өнері туралы» Александриялық Стефанға жатқызылған трактаттың авторы мен мағынасы төңірегінде елеулі қайшылықтар бар. Ол Құдайды және материалдық емес нәрселерді қарапайым арқылы күрделі және күрделі арқылы тануға мүмкіндік беретін ақыл мен философияның құдіретін мадақтайды. Зосима сияқты, Стефан да өз ізбасарларын интеллектуалды ойлауға шақырады, рухты материядан жоғары көтереді - періштелерді көрген адепттерге енді алтынның арсыз жасауына қайта оралудың қажеті жоқ. Аңыз бойынша, Степанның шәкірті хризопеяның («алтын жасау») құпиясын араб қолбасшысы Халид ибн Язидке берді.

== Тарихнама ==
[[Сурет:Chernigovskaya_grivna_01_by_shakko.JPG|оңға|нобай| Славян жылан тәрізді тұмарлары Византия үлгілеріне еліктеп жасалған{{Sfn|Spier|1993}}. Чернигов гривені, 11 ғасыр]]
19-ғасырдағы неміс классигі Ульрих фон Виламовиц-Мёллендорф «грек магиясын зерттеу үшін гректердің өздерін әділ соттай алу үшін оларды түсіну керек» деп баса айтты (1848). Келесі маңызды кезең Марселин Бертелоттың алхимиялық мәтіндердің үш томдығын (Collection des anciens alchimistes grecs, 1887-1888) және ежелгі және ортағасырлық алхимия бойынша бірқатар еңбектерді жариялауы болды. Бұл басылым жеткілікті түрде сын көтермесе де, бұл бағыттағы ғылыми қызығушылықты тудырды. Грек астрологиясын және болжау тәжірибесін Огюст Баучер-Леклер («Histoire de la Divination dans l’Antiquité» 4 томдық, 1879-1882; «L’Astrologie grecque», 1899) зерттеген. Линн Торндайктің «Сиқыр және эксперименттік ғылым тарихы» іргелі монографиясы (8 томда, 1923-1958) византиялық сиқырды ерекше атап көрсетпейді, бірақ кейінгі антикварлық авторларға біраз көңіл бөлінеді. Грек византинисті Федон Коукулестің «Βυζαντινῶν βίος καὶ πολιτισμός» жинақ жинағы (6 томда, 1947-1951 жж. әр түрлі византиялық рәсімдерді қамтиды). Карл Прейседанцтың грек сиқырлы папирустарының (Papyri magicae graecae, 2 том, 1928, 1931) басылымы және Ганс Дитер Бетцтің (1992) қазіргі аудармасы заклинание мен амулеттерді қолдану туралы деректер береді. Жаңа мәтіндердің кейінгі басылымдары «Alchimistes grecs» сериясы аясында, сонымен қатар сериядан тыс жүзеге асырылды.

Византия сиқырының, әсіресе амулеттердің материалдық аспектілерін зерттеудің ұзақ тарихы бар. Тұмарлардың кейбір иконографиялық түрлері әсіресе танымал болды және Қайта өрлеу дәуірінен бастап антиквариаттардың назарын аударды. Жыландар бар амулеттердің алғашқы сипаттамасын Пирро Лигорио жасаған. 17 ғасырда Рубенс мұндай амулетке ие болды; оның бейнесі И.Макариус пен Дж. Шиффлдің «Abraxas seu Apistopistu» кітабында Якоб ван Верден суреттерімен берілген. 19 ғасырдың аяғында орыс тарихшыларының византиялық аналогтарымен ұқсастығы бар жылан тұмарларына деген қызығушылық артты. Тақырып бойынша маңызды шолулар дайындаған И. И. Толстой, М. И. Соколов және А. С. Орлов. «Истерия формуласының» әртүрлі аудармалары мен интерпретациялары ұсынылды. Батыста Вильгельм Френер, Густав Шлюмбергер және Вильгельм Дрекслер грек сиқырлы заттарымен айналысқан. 20 ғасырдың басында зерттеушілердің негізгі қызығушылығы сиқырлы мәтіндерге, ең алдымен Мысырдан келген римдік сиқырлы папирустарға ауысты, бірақ тұмарлар мезгіл-мезгіл ғылыми пікірталастарда орын алды. Қазіргі орыс тарихшыларының ішінде В.Н.Залесская византиялық амулеттерге көптеген еңбектер арнады; Батыста бірнеше тақырыптық көрмелер мен каталогтарды Дж. Шпайр дайындады.

Византия демонологиясы бойынша іргелі еңбектер 20 ғасырдың басында пайда болды, бірақ «Contribution à l'étude de la démonologie byzantine» мақаласынан кейін (А. Делате, Жоссеранд Ч., 1934) ұзақ уақыт бойы бұл құбылыстың концептуалды түсінігінде ілгерілеушілік болған жоқ, бірақ бұл құбылыстың жалпыға ортақ қайнар көзі жалғасуда. 1988 жылы канадалық византиялық ғалым Ричард П.Х. Гринфилд ресми шіркеудің көзқарасын білдіретін «стандартты православиелік дәстүрді» және Византия қоғамының сол немесе басқа қабатында болған «балама дәстүрлер» жиынтығын ажырататын схеманы ұсынды. Біріншісі, ең алдымен, Шіркеу Әкелерінің еңбектерінде баяндалған; екіншіден, негізгі мәтіндер Майкл Пселлдің «Жындардың әрекеттері туралы» диалогы және Никефорос Грегораның Киренский Синезийдің «Армандар туралы» трактатына түсіндірмесі. Палеологтық кезең үшін классикалық дәуірдің бірнеше шығармалары өз маңызын сақтап қалды: 4 ғасырдағы «Киранидтер» жинағы және Сүлейменнің атымен байланысты екі мәтін – оның «Өсиет» және «Сиқырлы трактаты». Отто Нойгебауэр 1959 жылы жалпы саны 18 000 деп есептеген грек жұлдыз жорамалдарының жариялануы Томас Янгтың (1828) және Жак-Джозеф Шамполлионның (1840) папирологиялық басылымдарынан басталды. Жалпы Византия ғылымына, атап айтқанда оккультизмге 20 ғасырдың соңына дейін көп көңіл бөлінбеді. Американдық тарихшы М.Маврудидің пікірінше, бұл жағдай Византия мәдениетінің соңғы Батыс орта ғасырларына тән «динамизм» мен «инновациядан» айырылған дәстүрлі идеясымен байланысты. Кейінгі зерттеулер, ең алдымен, экономикалық тарих саласындағы өзгермейтіндік пен тоқырау парадигмасынан алшақтап, нәтижесінде Византиядағы ғылыми революцияның дамуына қандай жағдайлар кедергі болды деген сұрақ туындады. Әртүрлі уақытта ұжымдық монографиялар жарияланды, олардың ішінде ең көрнектілері «Византия сиқыры» (1995) және «Византиядағы оккульттік ғылымдар» (2006). Палеолог Византияда Р.Гринфилдтің демонологияға және П.Маглалиноның астрология мен болжауға арналған монографияларының («L’orthodoxie des astrologues: La science entre le dogme et la divination a Byzance (VIIe-XIVe siecle)» [1]06) пайда болуы маңызды оқиғалар болды.

== Дереккөздер ==
'''Түсініктемелер'''
{{Дереккөздер|35em|group=комм.}}
'''Дереккөздер мен сілтемелер'''
{{Дереккөздер|28em}}

== Әдебиет ==
{{Refbegin|2}}
; на английском языке
* {{публикация|статья|автор=Berger A.|заглавие=Magical Constantinople: statues, legends, and the end of time|издание=Scandinavian journal of Byzantine and modern Greek studies|год=2016|volume=2|страницы=9—29|ссылка=http://journals.lub.lu.se/index.php/sjbmgs/article/view/16295/14771|ref=Berger}}
* {{Книга}}
* {{Книга}}
* {{Книга}}
* {{Книга}}
* {{Книга}}
* {{Книга}}
* {{публикация|статья|автор=George D.|заглавие=Manuel I Komnenos and Michael Glykas: A Twelfth-Century Defence and Refutation of Astrology|издание=Culture and Cosmos|год=2001|volume=5|номер=1|страницы=3—48|ссылка=http://www.cultureandcosmos.org/pdfs/5/5-1-george_12th_century_defence_refutation_astrology.pdf|ref=George}}
* {{Книга}}
* {{Книга}}
* {{публикация|статья|автор=Griebeler A.|заглавие=The Serpent Column and the talismanic ecologies of Byzantine Constantinople|издание=Byzantine and Modern Greek Studies|год=2020|volume=44|номер=1|страницы=86—105|doi=10.1017/byz.2019.25|ref=Griebeler}}
* {{Книга}}
* {{книга:ODB}}
* {{Книга}}
* {{Книга}}
* {{Книга}}
* {{Книга}}
* {{Книга}}
* {{Книга}}
* {{Книга}}
* {{публикация|статья|автор=Roberts A. M.|заглавие=Framing a Middle Byzantine Alchemical Codex|издание=Dumbarton Oaks Papers|год=2019|volume=73|страницы=69—102|jstor=10.2307/26955172|ref=Roberts}}
* {{Книга}}
* {{публикация|статья|автор=Spier J.|заглавие=Medieval Byzantine Magical Amulets and Their Tradition|издание=Journal of the Warburg and Courtauld Institutes|год=1993|volume=56|страницы=25—62|jstor=751363|ref=Spier}}
* {{публикация|статья|автор=Vakaloudi A. D.|заглавие=Δεισιδαιμονια and the Role of the Apotropaic Magic Amulets in the Early Byzantine Empire|издание=Byzantion|год=2000|volume=70|номер=1|страницы=182—210|jstor=44172369|ref=Vakaloudi}}
* {{Книга}}
* {{Книга}}

; на немецком языке
* {{Книга}}
* {{Книга}}

; на русском языке
* {{публикация|статья|автор=Барабанов Н. Д.|заглавие=К истории византийский народных верований. Истера|издание=Античная древность и средние века|год=2003|том=34|страницы=322—347|ссылка=https://elar.urfu.ru/handle/10995/2899|ref=Барабанов}}
* {{Книга}}
* {{публикация|статья|автор=Обидина Ю. С.|заглавие=Греческие маги в контексте полисной религии|издание=Вестн. Сев. (Арктич.) федер. ун-та. Сер.: Гуманит. и соц. науки|год=2019|номер=1|страницы=119—127|doi=10.17238/issn2227-6564.2019.1.119|ref=Обидина}}

; на французском языке
* {{Книга}}
* {{Книга}}

{{Refend}}
[[Санат:Оккультизм]]</text>
      <sha1>t7nl967tc5innwkju2wz5qabyds6oy5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643253</id>
      <parentid>3643252</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T21:01:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coffee86</username>
        <id>27186</id>
      </contributor>
      <comment>/* Әдебиет */</comment>
      <origin>3643253</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="134946" sha1="8jl3ftsltwlwnnhc5eca7728yu2gqgt" xml:space="preserve">[[Сурет:Serpiente_alquimica.jpg|нобай| Феодора Пелеканоса алхимиялық трактатындағы Уроборостың бейнесі (1478 ж., ''[[Франция Ұлттық кітапханасы|Parisinus graecus]] 2327'')]]
'''Византиядағы оккультизм''' - [[Византия империясы|Византияда]] болған [[оккультизм]] теориялары мен тәжірибелерінің жиынтығы. Ең көп таралғандарына әртүрлі [[Магия|сиқырлы]] әдістер, табиғаттан тыс күштермен байланыс, [[тұмар]] жасау және бал ашу кірді. Батыс Еуропадағыдай, Византияда [[астрология]] мен [[алхимия]] дамыды. Сиқыршылық заңмен және шіркеу заңдарымен тыйым салынған, бірақ византиялықтардың күнделікті өмірінде сиқырдың әртүрлі түрлері қоғамның барлық деңгейлерінде кең таралған. Византиядағы сиқырды зерттеу мәдениеттану және [[ғылым тарихы]] аясында жүргізіледі.

Византия тарихының ғасырлар бойы «сиқыр» ұғымының мазмұндық мағынасы кейбір өзгерістерге ұшырады. Егер ерте кезеңде (IV-VIII ғасырлар) [[Антикалық дәуір|ежелгі дәуірден]] мұраға қалған сиқыршылық түрлері қолданыла берсе және бұрынғы дәстүрлерді [[Христиандық|христиан]] әлемінің шындығына бейімдеу орын алса, кейінгі дәуірде сиқыр прагматикалық тұрғыдан табиғаттан тыс күштердің көмегімен практикалық мақсаттарға жетуге мүмкіндік беретін әдістер жиынтығы ретінде қабылданды. Православие христиандары сиқырды зұлым күштер жіберген адастыру деп түсіндірді, бұл анық жалған, өйткені ол әлемдегі жалғыз күш көзі ретіндегі Құдайдың рөліне күмән келтіреді. Византиялықтардың көпшілігі доктриналық күрделіліктерге мән бермегендіктен, сиқыр құдайдың бақылауынан тыс және мәселенің моральдық жағын ескермей әрекет ету мүмкіндігін білдірді.

Грек астрологиялық және алхимиялық қолжазбаларының негізгі басылымдары 1930 және 1940 жылдары аяқталды. Византия оккультизмін зерттеу тұрғысынан жалпы теориялық еңбектер әлі пайда болған жоқ, бірақ жалпы тарихи немесе антропологиялық зерттеулер аясында жасалған бақылаулар мен оларда тұжырымдалған анықтамалар Византия үшін де жарамды деп саналады. Қазіргі уақытта оккультизм ғылымдарының барлық негізгі бөлімдері монографиялық қарастыруға ие болды; бірнеше мақалалар жинағы және көптеген жеке зерттеулер жарияланды.

== Тарихи даму ==

=== Грек-рим әлеміндегі сиқыр ===
[[Сурет:Homilies_of_Gregory_the_Theologian_gr._510,_f_332v.jpg|нобай|IX ғасырдағы Григорий теологының уағыздарынан алынған иллюстрацияда Әулие Кипр сиқырлы заттармен қоршалған пұтқа табынушы философ ретінде бейнеленген. Оның шоқыну рәсімі төменгі жағында бейнеленген{{Sfn|Walker|2015}}]]
Қазіргі орыс философы Ю. С. Обидинаның айтуынша, ежелгі гректердің сиқырлы әрекетінің негізгі ерекшеліктері оның жеке сипаты және өлгендердің жандарына бағытталғандығы болды. Құпиялылық оның қоғамдық ([[Полис (ежелгі қала)|полис]]) дін шеңберінен тыс жерде орналасуын, өлгендердің жын-перілерімен ({{Lang-grc|νεκυδαίμονες}} ) оларды белгілі бір әрекеттерге мәжбүрлеу мақсатын көздеді{{Sfn|Обидина|2019}}. Сиқыр [[Ежелгі грек мифологиясы|ежелгі грек мифологиясында]] бұрыннан бар - миф бойынша, [[Медея]] дәрі-дәрмектердің, сиқырлықтың және басқа да рәсімдердің көмегімен [[Аргонавтар|Аргонавт]] Джейсонға Алтын жүн алуға көмектескен. [[Платон]] дәстүрлі түрде сиқырға қарсы болған деп есептеледі, оны қоғамға қарсы әрекет деп айыптап, оны уландырумен салыстырды, бірақ оның «Диалогтар» кітабының сиқырлы сөздігін егжей-тегжейлі талдау күрделірек көріністі ашады{{Sfn|Papathanassiou|2020}}. Плиний ақсақал сиқырдың ойлап табылуын [[Парсылар|парсыларға]] жатқызды, бұл [[Ежелгі Рим|Ежелгі Римдегі]] сиқырлы тәжірибелердің маргиналдылығының көрсеткіші болуы мүмкін{{Sfn|Обидина|2019}}.

Византия оккультизмінің теориялық негізі ғаламды пневмаға толы тірі организм ретінде қарастырған стоиктердің космологиялық идеялары болды. Стоиктік пневма от пен ауадан тұрады. Пневманың сипаттамасы материяның байланысын және ғарыш бөліктері арасындағы өзара әрекеттесуді қамтамасыз ететін «кернеу» (kone grekshe: τόνος) болып табылады. Бұл бөліктер оқшау әрекет ете алмайды; олар тұтастай ғарышқа және басқа бөліктерге тәуелді. Хризиптің (б.з.б. 3 ғ.) сөзімен айтқанда, пневма «бәріне жанашыр». Осылайша, ғарыштың бір бөлігіндегі кез келген әрекет оның барлық басқа бөліктеріне әсер етеді. Ақырында, пневма адам денесіне еніп, ғарыштың барлық заттарына еніп, оның жаны болып табылатындай жанды қалыптастырады. Ғарыштық жанашырлық туралы стоиктік ілім неоплатонистердің көзқарастарына әсер етті, олар да Платонның Тимейдегі Димиургтің Әлемнің пайда болуындағы маңызы туралы мәлімдемелерінен бастау алды. Неоплатонистердің интерпретациясында симпатия стоиктердің пневмосы арқылы емес, материалды (жер және аспан сфераларын қоса) мен материалдық емес дүниелер арасындағы қандай да бір ұқсастық немесе ұқсастық арқылы қамтамасыз етілді. Байланыс асимметриялық деп түсінілді, яғни ақыл-оймен түсінілген дүние физикалық әсер ете алады, бірақ керісінше емес. Екінші жағынан, жердегі және аспан құбылыстары арасындағы қарым-қатынастарды орнатуға мүмкіндік беретін материалдық әлемнің бөліктері арасындағы симметриялық байланыс постулатылды. Неоплатонистер үшін маңызды мәтін болып табылатын «Халдей оракулдары» мәтініне сәйкес космологиялық шындықтың екі аспектісі бар: философиялық және магиялық. Олардың біріншісі иерархиялық түрде орналасады, оның негізінде құдайдың триадасы бар: трансцендентальды Әке, Демиург («Екінші ақыл») және Гекате («Күш»). Төмендегі деңгей - періштелер мен жындардың, жақсылық пен жамандықтың әртүрлі құрылымдары. Сиқырлы аспектіге жақсы жындарды шақыруға және өзіңізді жамандардан қорғауға болатын рәсімдер мен ережелер кіреді. Кейінірек неоплатонистер сиқырлық пен теургия аясында жындарды басқару немесе оларға әсер ету мүмкін болғанын түсіндіру үшін симпатия ұғымын қолданды.

[[Ежелгі Рим|Ежелгі Римде]] сиқыршылыққа «егінді сиқырлаған» немесе зұлым сиқырларды қолданғандарды өліммен қорқытқан Он екі кесте заңдарымен тыйым салынған. Біздің заманымызға дейінгі 81 жылы Сулланың тұсында улаушыларға қарсы заң ( Lex Cornelia Sullæ de sicariis et veneficis) махаббатқа арналған дәрі-дәрмектерді жасаушыларды қамтыды, мұндай дәрі-дәрмектерді де, дақылдарға зиян келтіруді де «у» деп жіктеді ({{Lang-la|venenum}}). II ғасырдағы Гайдан бастап ( ''Dig.'' 50.16.236), римдік заңгерлер жақсы мен жаман ''вененумды'' ажыратты. Келесі ғасырда Юлий Паулус махаббатты тудыратын немесе [[Аборт|түсік]] жасататын есірткілерді қолдануға тыйым салды, сонымен қатар онымен байланысты қылмыстарды тізімдеді: адам құрбандығы, махаббат сиқырлары, жалпы «сиқырлы өнер» және тиісті кітаптарға иелік ету. [[Константин I|Ұлы Константин]] (306-337) бұрынғы тыйымдарды қайта растап, жаман ауа райының алдын алу үшін медициналық сиқыр немесе дуа жасауда ешқандай қателік жоқ екенін түсіндірді. II Констанций (337–361) некромантияға және кінәсіз адамдардың өміріне қауіп төндіретін әрекеттерге қарсы заңдар шығарды. Кейінірек, сиқырлар ат жарыстарының нәтижесіне әсер ету үшін арнайы жасалған.

=== Ежелгі дәуірдегі сиқырға деген көзқарас ===
Британ тарихшысы Питер Браунның айтуынша, 4 ғасырда сиқырлы нанымдардың күшеюі кейінгі Рим империясының, әсіресе оның шығыс бөлігіндегі билеуші ​​таптың дағдарысы мен ыдырауының салдары болды. Бақсылық айыптаулардың саны белгісіздік кезеңдерінде артып, VI ғасырда саяси және әлеуметтік тұрақтылықтың қалпына келуімен, Юстиниан I тұсында (527–565) және Батыста «варвар патшалықтарының» пайда болуымен бірге азаяды. Сиқыршылықты «жеке қарым-қатынас пен сәтсіздік күйінің өнімі» деп атаған антрополог Эдвард Эванс-Причард тұжырымдамасына сүйене отырып, Браун сиқыршының орнын кейінгі антикварлық қоғамның екі қабатының түйіскен жерінде көреді: бір жағынан, шенеуніктердің және евнухтардың статикалық әлемі, ал екінші жағынан, әртүрлі мобильді әлеуметтік топтардан бастап христиан биландық топтарына дейін. Мұндай парадигмада сиқыршының «айыптаушысы» бір «бейненің» адамы болып табылады және оған әлемдегі белгілі бір жолдар ғана мүмкін; сиқырды жоққа шығара отырып, ол күштің қосымша көздерін жоққа шығарады. Сиқыршы, керісінше, екі жаққа қарап, олардың арасындағы тепе-теңдікті сақтайды. 4 ғасырдың ортасындағы императорлар тұсында (Констанс II, Валентин I және Валенс) жиі болған бақсылық қастандық жасаушыларды айыптау тек айыпталушының беделін түсіру ғана емес, сонымен бірге биліктің тұрақтылығын атап өту үшін де болды - ақыр соңында императордың тағдыры меннен шыққан зұлымдыққа байланысты емес. Дәстүрлі пұтқа табынушы ақсүйектердің позициясының тұрақсыздануы және оның христиандыққа қарсы тұруы байланысты қақтығыстарда сиқыршылық туралы айту ықтималдығын арттырды.

Христиан діні пұтқа табынушылық дәстүрінің сиқырға деген сақтығын да, күмәншілдігін де мұра етті. Сол кездегі барлық адамдар сияқты, алғашқы христиандар өмірдегі сәтсіздіктерді «жойқын ауру, бедеулік, дауыл немесе осыған ұқсас апат әкелетін» жындардың ісі деп санады. Алайда, [[Библия|Киелі кітап]] мұнда сенімді басшылық бермеді, ал теологтар тек бірнеше және бұлыңғыр нұсқауларға, мысалы, Гал. [https://ru.wikisource.org/wiki/Послание%20к%20Галатам#5:16 5:16-20], онда «тән істерінің» қатарына кіретін сиқыр айыпталған. Құдайдың құдіреті сиқыршының күшін тануға мүмкіндік бермеді, ал шіркеу мұндай адамды тек жындарды басқаруға немесе қарғыстарын жәбірленушіге бағыттауға қабілетті деп таныды. Ертедегі шіркеу әкелерінің ілімі әлемдегі жын-перілердің әрекетін [[Адам ата|Адамның]] күнәға батуы мен байланыстырды. [[Аврелий Августин|Августиннің]] айтуынша, күнәға батқандықтан, Құдай жын-перілердің «көпшілік алдында жазалаушы» болуына жол берді және адамзатты «жын-перілердің ойын алаңына» айналдырды{{Sfn|Brown|1970}}. Сөзсіз, сиқыр шайтанның күш-жігерінің жемісі болды, бірақ сиқыршының рөліне қатысты әртүрлі пікірлер болды - белсенді қатысудан бастап иллюзия жасауға дейін{{Sfn|Dickie|1995}}.

Христиандық авторлар пұтқа табынушылық философиясының фатализміне қарсы тұра отырып, эллиндік астрология мен сәуегейлікті де сынға алды. 2 ғасырдағы аполог Татьян грек мифологиясының құдайларын «тағдырды ойлап тапқан» жындармен байланыстырды. Сондай-ақ, емшілер қолданатын дәрі-дәрмектің, шөптердің, тамырлардың, сүйектердің және сол сияқтылардың өздігінен тиімді емес, тек жын-шайтанның күшімен болатынын алға тартты. Тертуллиан сиқыр мен астрологияның өнертабысын құлаған періштелерге жатқызды, бірақ Бетлехем Жұлдызының пайда болуын түсіндіру үшін ол оккульттік пәндер әлемде Мәсіхтің туылуына дейін ғана тиімді болғанын мойындауға мәжбүр болды. Ориген мен неоплатонист Плотин жұлдыздар болашақ оқиғалардың себебі емес, тек олардың белгісі деп есептеді. Рим империясын христиандандырудың басталуы қоғамда магияға деген көзқарастың өзгеруіне әкелді. Ұлы Константиннің тұсында христиандық діни қызметкерлердің сиқыршылықпен айналысатыны туралы ақпарат алғаш рет пайда болды, бірақ олардың қаншалықты шындыққа жанасатынын және кейбір доктриналық қақтығыстардың көрінісі екенін айту қиын. 4 ғасырдағы ең танымал мысалдар - ариандық дау кезінде оның қарсыластарының Ұлы Афанасийге қарсы бақсылық жасады деп айыптауы, ал 5 ғасырда несториандыққа қарсы қақтығыс кезінде Эдессалық епископ Виллоус пен оның замандасы, Арабиядағы Антиохия епископы Софроний. Гагиографиялық әдебиеттерден біз бақсылықпен айыпталған төменгі діни басқарма өкілдері туралы білеміз. Цезарий Галлиядағы Арлесский және Мысырдағы Шенуте ауырған кезде діни қызметкерлерге емес, сиқыршыларға жүгінетіндерге қарсы уағыздады.

== Сиқыр және қоғам ==

=== Сиқырдың құқықтық мәртебесі ===
Христиан империясының өмір сүруінің алғашқы кезеңінде сиқыршылар мен көріпкелдерді заңмен қудалау бастамасы зайырлы билікке тиесілі болды. Бұл көзқарастың себептері толығымен анық емес және, шамасы, мұндай адамдардың сенімсіз екендігі туралы жалпы идеямен байланысты. Заңнамалық тыйымдар сериясының біріншісі 319-шы заң болды, ол бойынша Ұлы Константин күйіп-жану кезінде, тіпті достық деген сылтаумен де жеке үйлерге баруға тыйым салған. Дәл осы заң бойынша өзіне астролог шақырған адамды елден шығарып, мүлкін тәркілейміз деп қорқытқан. Бірнеше жылдан кейін Константин сиқырлы өнердің осы түрлерін анықтау арқылы сиқырға қарсы заңнаманы түсіндіруге шешім қабылдады. Оның субъектілері айналысуға рұқсат етілді. Лекс Корнелия көлемінен аурулар мен дақылдардан қолайсыз ауа райынан қорғау әдістері алынды. 357 жылы II Констанцийдің бірқатар заңдары семсермен өлім жазасына кесілген «әдетте «жемқорлық жіберушілер» (лат. malefici) деп аталатын халдейлерге, сиқыршыларға және басқаларға» қарсы бағытталған. 364 жылғы І Валентин жарлығы, ең алдымен, пұтқа табынушылық салт-жораларына, әндер мен жерлеу құрбандықтарына қарсы бағытталған. Сол император 371 жылы харуспистердің әрекеттерін, егер олар жаман салдарға әкеп соқпаса, оларды қылмыстан шығарды. Жалпы алғанда, IV ғасыр заңдары өздерінің сиқырлы әрекеттерімен мемлекеттің іргетасына қауіп төндірмейтін империяның қарапайым азаматтарына қатысты болмады. Кейіннен көріпкелдерге қарсы заңдар бірнеше рет жаңартылды, бірақ 438 кодификациясында астрологияны медициналық және ауылшаруашылық мақсаттарда пайдалану үшін ерекшеліктер жасалды. Бірқатар заңдар арқылы император Констанций II (337-361) Ежелгі Римде болған болжамдардың барлық түрлеріне тыйым салды. Кейіннен Византияда сиқырға қарсы жаңа зайырлы заңдар қабылданбады, ал одан кейінгі барлық заңдар жинақтары (Эклог, Эпанагог, Прохирон және Василики) тек 4 ғасырдағы заңдарды қайталады. Сирек ерекшелік император Лев VI-ның 65-ші новелласы болды, ол «ақ» сиқырға, яғни қорғаныс және көмекші амулеттер мен заклинаниелердің барлық түрлеріне ұзақ уақыт бойы төзімділікті жойды. Грек заңгер тарихшысы Спиридон Троянос пікірінше, Македония әулетінің заң шығарушылары өздерінің предшественниктеріне қарағанда бақсылық пен улану мәселесіне көбірек көңіл бөлді деп айтуға болады. Заңсыз сиқырлы әрекеттер үшін жаза өте ауыр болуы мүмкін. Патриарх Фотийдің протегесі Теодор Сантабарен (шамамен 919 ж.) император Василий I-нің ықыласына ие болу үшін сиқырлық қолданды деп айыпталған, қамшымен өлтірілді, қуылды және соқыр болды. 1160-шы жылдары император Мануэль I сарай қызметкерлері Сет Склерус пен Михаэль Сикидитаны зиянды сиқыршылық үшін айыптады: бірінші жағдайда қызды азғырғаны үшін, ал екіншісінде ауыр көріністер жібергені үшін.

4 ғасырдағы христиан шіркеуінің өз мүшелерінің сиқырлы әрекеттерімен айналысуы сиқырды шайтанның ісі деген сенімнен туындады. Ұлы Василийдің ережелері өздерінің махаббат сусындарымен байқаусызда өлімге әкелген әйелдерді қасақана өлтірушілерге теңеді; Олардың қатарында Кесария епископы түсік түсіруге арналған құралдарды өндірушілерді де қосты. Григорий Ниссалық сиқыршылар мен жын-перілердің қызметіне жүгінетіндерге христиан дінінен бас тартқандар ретінде қарауды, бірақ егер кінәлілер өздерінің не істеп жатқандарын білмегені анықталса, жұмсақтық танытуды ұсынды. Шіркеу канондары, кеңестердің шешімдеріне негізделген, ең алдымен, діни қызметкерлердің мінез-құлқына қатысты және Ұлы Василий мен Григорий Ниссаның қарапайым адамдарға арналған ережелеріне қарағанда біршама қатал болды. Никея кеңесінде (325 ж.) барлық оккультизмдер бидғат ретінде жіктелді, ал Лаодикея кеңесі оларды діни қызметкерлерге тыйым салды. Кейіннен канондық заң дамуын жалғастырды және Трулло Кеңесінің 61-ші каноны (692) ыдысты пайдаланып көріпкелдік пен көріпкелдікпен айналысатындар үшін алты жылдық тәубе белгіледі. Дәл осындай жаза «жүз көсемдер» (коне грекше: ἑκαντóνταρχος) үшін белгіленді, бұл Симеон Метафрасттың (10 ғ.) айтуы бойынша жындардың көсемдерін білдіреді, ал Теодор Балсамонның (12 ғ.) айтуы бойынша, «ежелгі уақытта басқа адамдар тұрған, бұл бұрынғыдан да жоғары болған. ең қарапайымды өздерінің арам істерімен алдап, жалған құдайлар ретінде құрметке ие болған ақыл-парасат». Сондай-ақ аю бағып, жүнін бойтұмар етіп сатқандар мен жыландарды кеудесіне тығып жүргендер де айтылды. Балсамон соңғысын афинган сектасымен сәйкестендіреді. Сотталған пұтқа табынушылықтардың арасында Трулло Кеңесінің әкелері де «бұлт аулаушылар, арбалар, қорғаныс бойтұмарларын жасаушылар мен сиқыршылар». Бальсамон өзінің түсіндірмесінде астрономия мен астрологияны ажыратпай айыптайды - шамасы, император Мануэль I Комненостың астрологияны қорғау әрекетіне жауап ретінде (1143-1180). Вальсамонның пікірінше, ерте заң шығару позициясынан айырмашылығы, тек қана сиқырға саналы түрде жүгінетіндер ауыр жазаға лайық, ал қарапайым адамдар жұмсақтыққа сене алады.

=== Сиқыршылар мен оккультистер ===
[[Сурет:San_Leone.JPG|оңға|нобай| Катанияның Әулие Леосы және Магус Гелиодор, Маттео Десидератоның суреті, 18 ғасырдың екінші жартысы]]
Ежелгі грек тілінде сиқырлы және медициналық тәжірибелерді, сондай-ақ олармен айналысатын адамдарды белгілейтін бірқатар өрнектер болған. Түрлі контексттерде “эподи” (kөne грекше: ἐπῳδή – “забыр”, “заклинание”), “goitea” (kөne грекше: γοητεία – “сиқырлық”, “сәттілік”) және “mageya” (kөneητεία) және “mageya” (kөneίmag) (kөneίma) сөздерінен жасалған сөздер. «Фармакея» (коне грекше: φαρμακεία) сөзінің кең ауқымды мағыналары болды, ол дәрілік және улы шөптерді жинау, дәрі-дәрмек, қышқыл және уларды дайындау дегенді білдіреді, оны дәрігерлер де, сиқыршылар да қолданған. Кейінгі архаикалық дәуірден белгілі «гоистердің» («сиқыршылар», көне грекше: γόης) қызметі өлгендерді тыныштандыру немесе оларға көмек көрсету үшін олармен сөйлесуден тұрды. Бұл түсінік 10 ғасырдағы «Үкім» энциклопедиясымен расталған «гон» (kone grekshe: γον) « жоқтау айту», «жоқтау» етістігінің этимологиясынан туындайды. «Маги» (kone грекше: μάγοι) термині ирандық екені анық, бірақ ол гректерге біздің эрамызға дейінгі 6 ғасырдың ортасында қалай нақты белгілі болды, толық анық емес. Қолда бар дереккөздерге сүйене отырып, христиандық империяда сиқыр цирк балуандары, күймешілер, музыканттар және ойын-сауық индустриясының басқа қызметкерлері арасында пайда болды деп айтуға болады. Византиядағы сиқыр әдетте төменгі таптардың, негізінен әйелдердің, кемпірлердің және жезөкшелердің әрекеті ретінде танымал болды. Византия магиясын зерттеу көбінесе африкалық занд халқының оккульттік тәжірибесін зерттеген британдық антрополог Эдвард Эванс-Причардтың тұжырымдамаларына сілтеме жасайды. Оның терминологиясы бойынша, магия деп белгілі бір практикалық мақсаттарға кейіннен қол жеткізу үшін табиғаттан тыс күштерді бақылауды орнату мақсатында әдет-ғұрыптарды орындайтын тиісті түрде дайындалған адамның этикалық бейтарап әрекеті түсініледі. Қазіргі батыс тілдерінде дерлік синоним болып табылатын «сиқырлық» (агылш. сиқырлық) және «магия» (agylsh. сиқырлық) терминдері зендалар арасында әртүрлі мағынаға ие - сиқыршылар өздерінің мақсаттарына сиқырды қолдану арқылы жетеді, ал сиқыршылар немесе бақсылар сиқырды қажет етпейді, өйткені оларда туа біткен тылсым күш бар. Мұндай парадигмада, Р.Гринфилд атап өткендей, византиялық магия толығымен дерлік «сиқыр» санатына жатады. From the point of view of word usage, general concepts (μαγεία, γοητεία) had negative connotations and were used mainly by Christian doctrinalists, while ordinary people who resorted to magic usually spoke about its specific types with appropriate designations, or in general as “art” (ἠ τέχνη) or “practice” (ἠ πραγματεία). Осыған ұқсас көзқарасты «Византиядағы оккульттік ғылымдар» (2006) ұжымдық монографиясының редакторлары Пол Магдалино және Мария Мавруди бөліседі. Олардың пікірінше, «сиқыр» ұғымы бастапқыда теріс коннотацияларды білдіреді, бұл шынайы дінді Басқаға ауыстыратын нәрсе ретінде түсініледі, жындарға механикалық табыну арқылы құдайдың билігін тартып алу әрекеті, діни адамдарға еліктейтін, бірақ өз ортасында рәсімдермен. Мұндай парадигмада «сиқырды» ұстанушылар негізінен «мас емшілер» мен жезөкшелер болып табылады, бұл тұжырымдаманы қоғамның жоғары білімді қабаттарының қызметіне таратуды қиындатады. Тиісінше, Магдалино мен Мавроди «оккульттік ғылымдар» туралы айтуды дұрыс деп санайды.

Шығыс тілдерінде Мәсіхтің, Құдайдың Анасы мен әулиелердің шақыруларымен астасып жатқан жұмбақ сөздердің айтылуы тіпті шіркеу иерархтары мен үкімет шенеуніктерінің беделі мен саяси ықпалын арттыруға көмектесуі мүмкін. Патриарх Иоанн Грамматика (837-843), оны замандастары Ескі өсиет сиқыршылары Яннес пен Иамвреспен салыстырды, мүмкін оның жауларының күш-жігерінің арқасында сиқыршы ретінде беделге ие болды. П.Магдалино бұл қайнар көзге қатысты саяси күрес пен үгіт-насихаттың элементін көреді, бұл кезде икондарға табыну жеңісінен кейін саяси қарсыластар тыйым салынған оккульттік әрекеттерді ұстануға жатқызылды. Феофанның мұрагері Иоанн Грамматиктің айтуынша, патриархалды тағын иконоклас император Теофилден тәрелкеде сиқырлық пен көріпкелдік арқылы жасаған болжамдары үшін алған. Дәл сол дереккөз оның ағасы Арсавирдің жертөлесінде патриархтың өлілерді шақырып, оргиялар өткізетін «зұлым ұя» орнатқанын хабарлайды[8]. Майкл Пселлус егде жастағы императрица Зоя жүгінген белгішенің көмегімен сәуегейлік туралы баяндайды - ол болашақты белгішеде бейнеленген Христостың бет әлпетін өзгерту арқылы таныды. Пселлдің өзі ерте мистикалық дәстүрді сақтауда үлкен рөл атқарды, 11 ғасырда ұмыт болған бірқатар мәтіндерді айналымға қайта енгізді - Корпус Герметикум, Секст Юлий Африканның Кестесі, Проклдің Де арте иератикасы және Халдей Ораклестері. Пселлус Проклдың Oracles туралы түсініктемелерін мұқият зерттеп, өз пікірін қалдырды. «Хронографияда» ол өзінің жаратылыстану ғылымдарынан «жоғары философияға», логика мен риторикадан «теңдесі жоқ Проклге» дейінгі жолын егжей-тегжейлі сипаттады.

Ғажайыптарды сипаттау Византия әдебиетінде маңызды орын алады, оқырман алдында олардың қайнар көзі, құдайлық немесе шайтандық туралы сұрақ қояды. Әулие-әмбиелер жасайтын типтік кереметтерге емшілік, уақыт пен кеңістікте саяхаттау, азық-түлікті көбейту, табиғи апаттардың алдын алу, жабайы жануарларды қолға үйрету, табиғаттан тыс төзімділік таныту жатады. Ғажайыптар жасау қабілеті тек қасиетті ерлер мен әйелдерге ғана тиесілі болған жоқ және дүниедегі жын-перілердің әртүрлі көріністері ұқсас формада болуы мүмкін. Византиялықтардың бидғатқа және зұлымдық күштерінің көмегіне негізделген кереметтерге деген сақтық қарым-қатынасы Анна Комненаның Василий Богомиль туралы әңгімесінен көрінеді. Византиялықтар жанды шайтанға сату мүмкіндігі туралы білді - дәстүр бойынша Катанияның Әулие Леосының қарсыласы (8 ғ.), сиқыршы Илиодорус өзінің сиқырлық күшін осылай алды. Life of Saint Leo хабарлағандай, Гелиодор көптеген әсерлі кереметтер жасады, бірақ олардың барлығы оның жеке пайдасына бағытталған. Хагиографияның тағы бір кең тараған тақырыбы әулиелердің сиқыршылар жасаған зұлымдық сиқырларына, көбінесе махаббатқа қарсы тұруы болды. Жалпы, Александр Кажданның байқауы бойынша, қасиетсіз сиқыр, әдетте, өлімге, абдырауға және нәпсіқұмарлыққа әкеліп соқтырса да, әулиелердің кереметтері жасампаздық және өмір беретін сипатта болғанымен, олардың арасына нақты шекара қою мүмкін емес. Тарихшы Никетас Чониатс сияқты білімді византиялықтар «ғажайып жұмысшыларға» айтарлықтай күмәнмен қарады, бірақ олардың шындықты өзгерту және болашақты көру қабілеті бар екенін жоққа шығармады.

Кейінгі Византия қоғамындағы оккультизмнің орнын сипаттау қиын, себебі палеолог кезеңінің әдебиеті толық сақталғанымен, сол кездегі авторлардың көпшілігі оккультизм тәжірибелерін мазақ етуге немесе жоққа шығаруға тырысты, оларды төменгі таптардың кәсібі ретінде көрсетті{{Sfn|Greenfield|1995}}. Әртүрлі баяндау көздерінен басқа, патриархалдық соттардан алынған хаттамалардың айтарлықтай саны сақталған, онда тәжірибелі сиқыршылар мен олардың клиенттерінің істері қаралған, бұл бізге византиялықтардың бір бөлігі сиқырдың тиімділігіне сенгенін және оны қолөнер деп санағанын айтуға мүмкіндік береді{{Sfn|Greenfield|1995}}.

== Византия демонологиясы ==

=== Жын-перілердің табиғаты ===
[[Сурет:Byzantine_-_Amuletic_Armband_with_Holy_Rider,_Saints,_and_Magical_Symbols_-_Walters_542657.jpg|оңға|нобай| V-VII ғасырларда «Қасиетті атты адам» бейнеленген тұмарлар өте кең таралған. Әдетте атты адам [[Сүлеймен пайғамбар|Сүлейменмен]], сирек Парфияның Әулие Сисиннийімен байланыстырылатын{{Sfn|Kazhdan|1991}}. Уолтерс мұражайының коллекциясынан алынған VI ғасырдағы қола білезік]]
Византиялықтар [[Жын|жын-перілер]] аурулардың көзі деп сенген. Ежелгі мысырлықтардың, [[Вавилон|вавилондықтардың]] және еврейлердің идеяларына негізделген олардың дамыған демонологиясына сәйкес, әрбір ауруды өзіндік жын тудырған. Осылайша, от жындары жоғары [[Қызба|қызбаға]], ауа жындары қысқа мерзімді қызбаға, су жындары үш күндік қызбаға, ал ай астындағы жын-перілер төрт күндік қызбаға себеп болды{{Sfn|Vakaloudi|2000}}. Дененің жеке бөліктері мен бастапқыда мысырлықтар арасында уақыт құдайлары ретінде қызмет еткен және кейінірек халдей астрологиясындағы [[зодиак]] шеңберінің бөліктерімен байланысты болған 36 деканов  бірі арасындағы туыстық ерекше маңызды болды. Декандарға дененің әртүрлі бөліктері және олардың функциялары тағайындалды. Сол сияқты  біздің эрамыздың бірінші мыңжылдығынан шыққан белгісіз мәтін болып табылатын Завещание Соломона, зодиак белгілерімен және дене мүшелерімен байланысты 36 рух туралы айтады. Осылайша, ауруларды емдеуде дәрігерлер ішінара жын шығарушылар рөлін атқарды{{Sfn|Vakaloudi|2000}}.

Батыс Еуропадан айырмашылығы, Шығыс христиан діні шайтанға аз көңіл бөлді. Ол туралы негізгі ой-пікірлер ерте патристика кезеңінде қалыптасып, шайтанның құдайдың жаратылысы, періштелермен бірге жақсылық үшін жаратылған, бірақ мақтан тұтып, құлағанына дейін қайнаған. Ібіліс өзінің жындарымен бірге адамдарды Құдайдан қайтаруға тырысады, олардың азаптары мен жаман істеріне қуанады. Періштелік иерархияны сипаттаған 6 ғасырдағы сириялық теолог Псевдо-Дионисий Ареопагит, диаболикалық иерархияға бірдей мән бермеді, бірақ оның жүйесі Батыста қабылданып, дамыды, онда шайтан ең жоғары періштелік тәртіппен, серафиммен салыстырылды. Псевдо-Дионисийдің теозының мистикалық концепциясында Құдайдан әмбебап шығу себеп және оған ұмтылу, жындардың табиғаты туралы сұрақ туындайды. Дінтанушының пікірінше, жындар өзінің табиғаты бойынша емес, өз еркіне негізделген зұлымдық болып табылады, бұл бастапқы жақсы табиғатты бұрмалайды. Өзінің азғындығынан басқа жаратылыстарға қарағанда Алладан алыстап кеткен шайтанға да солай. Құдайдан толығымен бөлінген, бірақ соған қарамастан Шайтан өз жолымен Құдайға «қызмет етеді» Максимус Конфессорда (қ. 662). Жындар Джон Климакс жүйесінде маңызды орын алады, адамның рухани жетілуіне кедергілер жасайды. Шығыстың ең ықпалды теологтарының бірі Иоанн Дамаск (б.ж. 750 ж.) дуалистік адасушылықпен күресу үшін өзінен бұрынғылардың демонологиялық көзқарастарын жинақтап берді. Оның ойынша, зұлымдық, жақсылықтың жоқтығы бола отырып, өз болмысына ие емес, сондықтан шайтан туралы оны табиғатынан зұлым деп айтуға болмайды. Жындар өздерінің қасиеттері бойынша періштелерге ұқсайды, яғни олар тәнсіз, затсыз және ақыл-оймен танылады, яғни оларды рухтармен тануға болады.

Византияның шайтан мен жын-перілер туралы көзқарастарының одан әрі дамуы XI ғасырдағы философ Михаил Пселлостың еңбектерінде көрініс тапқан. Пселлге жатқызылған «Жындардың әрекеттері туралы» трактатына сәйкес [2-түсініктеме], құлаған тіршілік иелері алты түрге бөлінеді: эфирде мекендейтін ең жоғары отты жын-перілер «лелиуриядан» (''λελιούρια'') бастап, [[Жаһаннам|тозақтың]] түбінде мекендейтін соқыр, жарықты жек көретін «мизофайға» (''μισοφάες'') дейін. Жындардың қай жерде тұратынына байланысты қабілеттері бар және олар шайтанмен бірге адамдардың құтқарылуына жол бермеу үшін оларға қарсы қастандық жасайды. Олар барлық жерде молшылықта кездеседі, адамның сезімдері мен ақыл-ойына әсер етеді. Жындардың өздері де ақылға ие, бірақ төменгі деңгейдегі жындардың ақылы жануар сияқты, олардың [[Еркін ерік|ерік-жігері]] жоқ және олар [[Инстинкт|инстинкттердің жетегінде]] жүреді. Олар заттарда немесе адамдарда өмір сүре алады, және мұндай жағдайларды аурулармен шатастыруға болады. Жындарды Исаның атымен, айқыш белгісімен, әулиелерді шақырумен, Інжілді оқумен, қасиетті сумен немесе маймен, жәдігерлермен, мойындаумен немесе қасиетті адамның қолын қоюымен жеңуге болады. Пселладағы шайтанның өзі жын-перілік дәрежелердің таксономиясынан тыс{{Sfn|Russell|1986}}.

Сүлейменнің өсиетіне сәйкес, жын-перілер еркек немесе әйел болуы мүмкін, бірақ бұл бөліну жынысқа байланысты емес, өйткені жын-перілердің денелері қарапайым, тек табиғаттан тыс тіршілік иесі қабылдаған форманы сипаттайды. Жын-пері Обизуфь деген атпен «Өсиетте» аталады, онда ол нәрестелерді өлтіру мен оларға зиян келтірудегі үздіксіз белсенділігімен танымал. Осыған ұқсас жын туралы жалған Пселлус та айтады{{Sfn|Greenfield|1988}}. Австриялық тарихшы Альфонс Барб  еврей және классикалық грек мифологиясындағы, сондай-ақ қазіргі еуропалық фольклордағы Обизуфи бейнесінің шығу тегін Месопотамия жындары Ламашту, Лилит және жын-пері анасы Тиаматтан іздеді. Грек әдебиетінде әйел жын алғаш рет Сапфода Гелло деген атпен кездеседі{{Sfn|Spier|1993}}. Христиан және Византия авторлары бала жейтін ламияларды айтады, ал Византия дәуірінің соңында ''λάμια'' сөзінен шыққан сөздер қатты аштық деген мағынаны білдірген{{Sfn|Patera|2014}}.

=== Адамдарға қарсы жын-перілердің әрекеті ===
Византиялықтар жындардың адамдардың өздеріне немесе олардың билігіндегі адам делдалдары арқылы зиян келтіруге қабілетті екеніне сенімді болды. Мұндай әрекеттің мысалы ретінде Киелі кітаптағы Әйүптің тағдыры, сондай-ақ көптеген өмірлік оқиғалар болды. Жындар заттарды қозғалтып, тас лақтырады, түрлі дыбыстар шығарады деп есептелді. Жындардың әсерінен, өмірде айтылғандай, монах өзінің саяхатшысын құлдыққа сатып, жас жігіт тақуа әйелді зорлауы мүмкін, ал балалар өздерінің құрдасына, болашақ әулиеге тас лақтыруы мүмкін. Жындардың қаруы Александриялық Афанасийдің айтуынша, дұға кезінде Әулие Энтониді қуған гиеналар сияқты жануарлар болуы мүмкін. Ақырында, жындар жіберген аян өлімге әкелетін апатқа әкелуі мүмкін - баспалдақтан, жартастан немесе аттан құлау. Өз мақсаттарына жету үшін жындар, дәстүр бойынша, әртүрлі формада болуы мүмкін. Апостол Пауыл «Шайтанның өзі жарық періштесі болып кейіптейтінін» ескертті (Қор. 2-хат 11:14) және мұндай метаморфоз көбінесе кейінгі хагиографияда кездеседі. Монахтарды азғыру үшін жындар жиі әйел кейпіне енген. Олардың эфиопиялықтарға немесе негроид нәсілінің басқа өкілдеріне, монахтарға, сарбаздарға, ұлдарға немесе қарттарға айналуы да сипатталған. Жануарлар кейпіне енген жындар жылан немесе айдаһар ретінде көрінуді жөн көрді.

Жын-перілердің билігінде ({{Lang-grc|δαιμονίζω, κατέχω, ἑνοικέω}}) ішіне енген жынның әсерінен физикалық немесе психикалық күйі өзгерген адамның күйі түсінілді. Шын мәнінде, мұндай түсіндірме қабылданған мінез-құлық нормаларынан кез келген ауытқуды түсіндіру үшін пайдаланылуы мүмкін және тек [[Ақылсыздық|ессіздік]] немесе [[Қояншық|эпилепсия]] сияқты маңызды ауытқуларды ғана емес, сонымен қатар [[Ашушаңдық|ашуды]], [[Маскүнемдік|алкоголизмді]] немесе жыныстық азғындықты да қамтыды. Дегенмен, Жаңа Өсиеттегі Гадара жын-перілерінің сауығуы туралы әңгімеге байланысты әртүрлі психикалық аурулар көбінесе иеленудің белгісі болып саналды. Жындардың әсеріне [[Ай кезбелік|ұйқымен жүру]] кірді, яғни [[Ай Фазасы|айдың белгілі бір фазаларында]] жынның жәбірленушінің денесіне оралуының әсерінен адамның әрекеттерін жасауы деп түсінілді. Григорий Паламас эпилепсиялық ұстамалардың бірнеше сипаттамасын береді, оларды ұстаумен байланыстырады. Бұл күйде жеке кінә сезімі болмағандықтан, жын-перілерге деген көзқарас айыптаудан гөрі мейірімдірек болды, ал XII ғасырдағы заңгер Теодор Бальсамон кейбір адал емес адамдардың қайырымды жандардан көмек алу үмітімен есінен адасқан болып көрінгенін айтады{{Sfn|Greenfield|1988}}.

Адамға жын-перілердің әсер етуінің тағы бір жолы құмарлықтар деп саналды. Олардың классикалық философияға негізделген тұжырымдамасы кейбір жағынан иеленуге ұқсас [3-пікір] және теріс [[Коннотация|мағына]] беретін эмоцияларға қатысты. Кейінгі кезеңде құмарлықтар іс жүзінде күнәлармен теңестірілді, өйткені олар бейқам және ойлы өмір сүруге кедергі келтірді. Біртіндеп құмарлықтарға байланысты эмоциялар тізімі кеңейіп, иерархиялық формаға ие болды және каталогқа енгізілді. Православиелік дәстүрде жын-перілер адам жанындағы күнәлі ойларды ояту үшін құмарлықтарды пайдаланады деп есептелген. Максимус мойындаушы жазғандай{{Sfn|Greenfield|1988}}.

{{Дәйексөз|Жанымызда жатқан құмарлықтардан жындар бізде құмарлық ойларды тудыратын себептерді алады. Сосын оларды ақылды жеңу үшін пайдалана отырып, олар оны күнәға мойынсұнуға мәжбүрлейді; Оны жеңіп, олар оны ақыл-ойдың күнәсіне апарды; және бұл орындалғаннан кейін олар оны өте күнәкар істің тұтқыны ретінде жетелейді. Осыдан кейін, ақырында, ойлар арқылы жанды қаңыратып, олармен бірге кетеді. Санада күнәнің пұт (психикалық бейнесі) ғана қалады, ол туралы Жаратқан Ие былай дейді: «Қашан да қаңырап бос қалған жиренішті көрсеңдер, мен киелі жерде тұрамын» ({{Библия|Мат|24:15}}). Оқырман түсінсін, Құдайдың киелі орны мен ғибадатханасы адамның ақыл-ойы, оған жын-перілер жанын құмартқан ойларымен жаралап, күнә пұтын орнатқан.|[[Максим Конфессионер]], «Махаббат туралы тараулар», II.31}}

Әділ адамдарды жаман істерге бағыттаумен және тақуалық өмірге кедергі келтірумен қатар, жын-перілердің қызметінің маңызды аспектісі олардың сиқырлы және бал ашу әрекеттерін жасауы болып саналды. Өз кезегінде, әртүрлі теорияларға сәйкес, жын-перілер Құдайдан адамдардың сенімін сынау үшін осы мүмкіндікті алды немесе бұл жай ғана олардың алдауын білдірді. Шіркеу жындардың шынайы болжамдарды айту қабілетін жоққа шығарды{{Sfn|Greenfield|1988}}.

== Оккультизмнің формалары ==

=== Апотропиялық сиқыр ===

==== Жаман көз және қарғыс ====
[[Сурет:Byzantine_-_Amuletic_Pendant_-_Walters_542653.jpg|оңға|нобай| Уолтерс мұражайының коллекциясынан алынған көз тиюден қорғайтын византиялық тұмар, V ғасыр]]
Жаман көз (грек тілінде: βασκανία, грек тілінде: φθόνος, лат. invidia, лат. fascinatio) көреалмаушылықтың көзі жәбірленушіге зиян келтіру қабілеті бар зұлым күштің белгілі бір ағындарын шығаруға қабілетті деген сенім ретінде түсінілді. Жаман көзге байланысты қорқыныштардың нақты бағыты болмады және негізінен сәттіліктен айырылу мүмкіндігіне шоғырланды [comm. 4]. Жаман көзге сенудің ең алғашқы белгілері біздің дәуірімізге дейінгі бірінші мыңжылдықтағы ежелгі Египет ағаш тақталарында кездеседі. Сехметтің жебелерімен, Исис пен Хорустың қарғысымен көре алмаушылықпен қорқыту. Ежелгі пұтқа табынушылықта жаман көз идеясы оны ұтымды етуге тырысқан көптеген жақтаушыларға ие болды. Көздің физикалық байланыссыз мұндай әсерді қалай көрсете алатынын түсіндірудің бірнеше тәсілдері ұсынылды. Ең көп таралған тәсіл бұл қиындықты елемеу, оны маңызды емес немесе тіпті жоқ деп қарау, яғни шын мәнінде байланыс болғанын дәлелдеу болды. Соңғы көзқарасты Плутарх ұстанды, ол өзінің «De invidia et odio» трактатында зұлым адамның көзінен Демокрит бөлшектерін шығаруды ұсынды. Бірнеше жаратылыстану жинақтарының бөлігі ретінде Плутархтың теориясы сиқырға басқаша күмәнмен қарайтындар арасында да кең тарады. Жалпы алғанда, адамның байлығы жаман көзбен бүлінуі мүмкін деген пікір кең тараған, тіпті мәселенің философиялық жағын меңгермеген алғашқы шіркеу әкелері де бұл құбылыстың бар екенін жоққа шығарған жоқ. Бұл ырымға қатысты шіркеудің ұстанымы екіұшты болды: теологтар адамдар үшін мұндай мүмкіндіктерді мойындай алмады, бірақ қызғаныш адам қандай да бір жолмен зұлым күштердің құралына айналатынын мойындауға дайын болды. Бұл көзқарас Ұлы Василийдің «Қызғаныш туралы» (грек тілінде: Περὶ φθόνου) сүйіспеншілігінде толық көрсетілген: қызғанышпен қараған адамдар «бір көзқараспен зиян келтіреді, осылайша олардың қызғанышпен қараған кезде күшті денелері, бар сұлулығымен гүлдене бастайды, жастықта, кенеттен, жастық шақтағыдай. Қызғаныш көздерден жойқын, зиянды, жойқын ағын төгіліп жатыр», - деп кәдімгі халық ертегілері мен кемпірлер деп атайды. Оның ойынша, «жақсылықты жек көретіндер – жындар адамдардан жындарға тән ерік-жігерді байқаса, оларды өз ниеттері үшін пайдалану үшін барлық шараларды қолданады; неге көреалмаушылықтың көзі өз еркіне қызмет етеді». Ұлы Василийдің Плутарх шығармаларымен танысуы белгілі, ал пұтқа табынушы философтардың пікірлеріне жеккөрінішті көзқарас каппадокиялықтарға тән. Адам көзінің мүмкіндіктеріне скептикалық көзқарас Джон Хризостомның Мэтт туралы түсіндірмелерінде кездеседі. 20:15 [ком. 5] және Галатиялықтардың бірінші тарауы. βασκανία деген сенім кең тараған Сирияда сириялық Ефрем зұлымдықтың бейнесі, жақсыларды жек көретін және қудалайтын «жаман көзі» бар адам туралы айтқан.

Көзге деген сенім Византия қоғамының барлық таптарында, соның ішінде байлар мен білімділерде де болды. Мозаикалық едендерде үйден қызғаныш пен бақытсыздықты болдырмауға арналған жазулар бар. Қызғаныштың көркемдік бейнесі қауіпті тіршілік иелерімен қоршалған [[Итифаллический|итифалдық]] (тік жыныс мүшесімен бейнеленген) жас жігіт болды{{Sfn|Vakaloudi|2000}}. Жаңа туған нәрестелер үшін қауіп төнді, Пселл оны қанатты кемпір деп сипаттаған әйел бейнесіндегі Гелло жыны{{Sfn|Papathanassiou|2020}}. Жүктілік кезінде және жаңа туған нәрестелерде әйелдерді көз тиюден қорғау үшін ежелгі грек тілінде «гистерлер» (жатырдан {{Lang-grc|ὑστέρα}} ) - бірнеше (әдетте 7 немесе 12) жылан әртүрлі бағытта шашыраңқы жүз бейнесі бар әртүрлі материалдардан жасалған [[Тұмар|тұмарлар]] ''(Тұмарларды қараңыз)'' . Әдетте, оларға белгілі бір сиқырлы формула қолданылған, ал оларды кию рәсімдік әрекеттермен және нақты дұғалармен қатар жүрді{{Sfn|Spier|1993}}{{Sfn|Барабанов|2003}}.

==== Тұмарлар ====
[[Сурет:Bronze_amulet_pendant._Byzantine,_10th-12th_century.jpg|нобай| Истера, X-XII ғасырлардағы  тұмардағы «блуждающей матки» жекешелендірілген бейнесі]]
Византиялықтар жындарды қуып жіберу үшін әртүрлі апотропиялық құралдарды қолданды: тұмарлар, крест белгілері, Мәсіхтің есімінің жазылуы немесе басқа да тиімді сиқырлы формулалар. Сирияда есіктердің үстіндегі жазулардың ерекше алуан түрлілігі байқалады. Төртінші ғасырда өмір сүрген сириялық теолог Ефраим сириялық әйелдердің жиі сиқыршылардың қызметіне жүгінгенін хабарлайды. Сирин өзінің естеліктерінің бірінде христиан діни қызметкерлері мен сиқыршылар арасындағы рәсімді орындау құқығы үшін бәсекелестік туралы айтады{{Sfn|Vakaloudi|2000}}. Тұмарлар IV-VIII ғасырларда қоғамның төменгі таптары арасында кең таралған{{Sfn|Kazhdan|1991}}.

Ерте Византия кезеңінде амулеттер көптеген атаулармен белгілі болды - ''φυλακτήρια'', ''περίαπτα'' немесе ''περιάμματα'' . Олардың мақсаты тек көзден ғана емес, сонымен қатар жын-перілердің адамдарға жіберген барлық басқа бақытсыздықтарынан: аурудан, жарақаттанудан, иеліктен, жаман әсерден және тіпті өлімнен де құтылу болды. Ежелгі заманда тұмарларды діни қызметкерлер, астрологтар және басқа да данышпандар мен керемет жасаушылар әртүрлі табиғи материалдардан жасаған. Тұмарларға тиісті жазулар (эподтар) ойылып жазылған. VI ғасырдағы Византия дәрігері Александр Траллес пациенттеріне [[Подагра|подаграны]] емдеу үшін [[Гомер|Гомердің]] өлеңдерінің бірі жазылған алтын дискіні (''πέταλον'') және асқазан шаншуынан [[Геракл|Геркулестің]] [[Немей арыстаны|немей арыстанын]] өлтіргені туралы ойып жазылған [[яшма]] сақинасын тағуды ұсынды. Эпод Айдың Таразы немесе Арыстан белгісінен өткен кезде жазылуы керек еді, әйтпесе тұмар емдік күшке ие болмас еді. Жалпы, апотроптық сиқыр теориясы бойынша, ең тиімдісі [[Шаян (шоқжұлдыз)|Рак]] белгісімен жасалған тұмарлар болды {{Sfn|Vakaloudi|2000}} . Яһудилердің қасиетті есімдері жазылған жазулар, 90-шы Забурдың алғашқы жолдары немесе Трисагион дұғасы тиімді деп саналды{{Sfn|Kazhdan|1991}}.

Тұмарлардың кейбір иконографиялық түрлері әртүрлі демонологиялық идеялар мен аңыздарды біріктіретін ежелгі дәстүрлерге жатады. Сәждедегі әйелдің бейнесін соққан «қасиетті салт аттының» бейнелері балалар мен жүкті әйелдерді жұқтыратын әйел жынның бар екендігі туралы нанымдармен байланысты. Тұмарлардағы жынның аты әдетте көрсетілмейді; жын күрескері әртүрлі кейіпкерлермен, соның ішінде Әулие Сисинниуспен, Сүлейменмен, Арлаф періштемен немесе бас періштелердің бірімен сәйкестендіріледі. Жылан тәрізді 7 немесе 12 сәулесі бар әйел басы бейнеленген амулеттерге қатысты бірнеше ғасырлар бойы пікірталастар болды. 16 ғасырда Пирро Лигорио оларды Медузаны бейнелейді деп ұсынды, бірақ бұл сәйкестендіру қазір қате деп танылды. Орыс және кеңестік тарихнамада жылан амулеттері жатырдың және құрсақ қуысының ауруларымен байланысты болды. Сондай-ақ олар Хнубистің грек-египеттік символизміне қайта оралып, 9 ғасырдан бастап ерекше танымалдыққа ие болды деп болжануда. Тұмар ретінде тастың көптеген түрлері пайдаланылды. Бүркіт көзі жүкті әйелдерді қорғауға арналған амулет ретінде әсіресе танымал болды; «Киранидтер» оның басқа да қасиеттері туралы баяндайды.

Тұмарды қолдану мақсаты оны жасауға арналған материалды және денеге қолданылатын орынды анықтады. Эподаларды папирус таспаларына жазу дәстүрі Египеттен алынған болса керек. Сылақ ретінде пергамент бөліктерін пайдалануға болады; олардың осы сипатқа ие болуы «Салоникадағы Деметрийдің кереметтерінде» (VI ғасыр) сипатталған. Лавр жапырағының тұмары ұйқысыздыққа, ал зәйтүн жапырағы тұмары безгегі үшін қолданылған. Византиялықтар бойынша қорғасынның емдік қасиеті болған; одан насаттық табақшалар мен тұмарлар жасалып, дәрі-дәрмек пен косметикалық сусындардың құрамына кірді. Қорғаныш амулеттері үшін ең тартымды материал алтын болды, бірақ оның жоғары құны арзан баламаларға - мыс, темір, қорғасын немесе басқа материалдарға жүгінуге мәжбүр етті. Византиялықтар Сүлеймен патша қолға түсірген жындарды мыс ыдыстарда ұстағаны туралы әңгімеге байланысты мыс зұлым рухтардан қорғаныс ретінде бағаланды. Тұмарлардың ең көп тараған түрі медальдар, әртүрлі ою-өрнектері бар металл дискілер болды. Әдетте, олардың дөңгелек немесе сопақ пішіні бар, бірақ квадраттар мен сегізбұрыштар да апотропты әсерге ие болды. Исаврияның Анемуриум қаласын қазу кезінде табылған дискі амулеттердің айтарлықтай саны 6 ғасырға жатады. Тұмар тағудың кең тараған тәсілі оларды зергерлік бұйымдарға, сақиналарға, білезіктерге немесе алқаларға салу болды. Тізімде көрсетілгендерден басқа, мыс қоңыраулар, сондай-ақ оларға түйіндер байланған боялған жіптер жындарды қуып жіберетін күшке ие деп есептелді. Жалпы, тұмар ретінде кез келген дерлік шағын затты қолдануға болар еді. Пішін мен материалдан басқа, жазуды қолдану үшін сия таңдау маңызды болды. Белгілі нұсқауларға сәйкес, жақсы жындар өмір сүретін өсімдіктер, мысалы, мирра сия жасау үшін пайдаланылуы керек еді. Сондай-ақ жануарлардың немесе құстардың, көбінесе көгершіндердің немесе әтештердің қанын пайдалану ұсынылды. Сиқырлы әрекеттердің нәтижесіне сия түсі де әсер етті.

==== Талисмандар ====
[[Сурет:Cambridge,_Trinity_College,_ms._O.17.2_(6).jpg|оңға|нобай| XVI ғасырдың екінші жартысындағы Freshfield альбомынан алынған суреттегі «Жылан бағанасы»]]
Апотропты құралдардың ерекше категориясын тұмарлар, яғни амулет ретінде пайдалану үшін арнайы қасиетті рәсімнің нәтижесінде алынған заттар құрады. Классикалық грек тілінде олар kөne grekshe етістігінен жасалған сөздермен белгіленді: τελεῖνkөne grekshe: τελεῖντελεῖν (τελέσματα, ἀποα, ἀποο), Византия кезеңі «стоичейон» сөзі (грек тілінде: στοιχεῖον) көбірек қолданылған. Кеңірек мағынаға ие бола отырып, «стоичеён» физикалық элементтерді немесе принциптерді, жындарды, астральды тұлғаларды, талисмандық мүсіндерді немесе әліпбидің әріптерін білдіруі мүмкін. Осы уақытқа дейін «стоиххеион» ұғымының жалпы қабылданған түсіндірмесі жоқ. Ғалаттықтарда бірнеше рет кездеседі (Ғал. 4:3, Ғал. 4:9), әдетте «дүниенің бастауы» деп аударылады. Сүлеймен өсиетінде бұл астрологиялық жын-шайтандық күштерге, декандарға анық сілтеме жасайды. Алдыңғы зерттеулерді қорытындылай келе, Клэйс Блюм (Клэс Блум, «Мағынасы стехеион және оның туындылары Византия дәуірінде», 1946) сөздің негізгі мағынасы бойтұмар жасау процесінде сиқырлы белгілерді, әріптерді және белгілерді жазумен байланысты деген қорытындыға келді. Р. Гринфилдтің айтуы бойынша, соңғы Византия кезеңінде «стохеион» белгілі бір жерлерге қоныстанған жын-шайтандық күштердің атауы болған. П. Магдалино στοιχείωσις деп атады, талисмандық күштерді басқару өнері, византиялық сиқырдың айрықша ерекшелігі, оның араб бәсекелестерімен күресудегі серпінділігі және оның негізгі қолдану саласы Константинополь мүсіндері болды. Тұмарлардың әрекеті, басқа да сиқырлы құралдар сияқты, ғарыштық симпатия және антипатия (ἀντιπάθεια) принциптеріне негізделген.

Константинопольдің талисман мүсіндері туралы 8 ғасырдың аяғында жазылған Parastaseis syntomoi chronikai дереккөзінде жазылған. Ондағы анекдоттар мен аңыз-әңгімелерге байыппен қарау екіталай, бірақ оларды қоғамның білімсіз қабаттарының ой-пікірлерінің көрінісі деп бағалауға болады. Мүсіндердің сиқырлы интерпретациясы бұрынғыдан да ерте қалыптаса бастаған шығар, өйткені 6 ғасырда шежіреші Иоанн Малала олардың жасалуын 1 ғасырдың философы Тиана Аполлонийіне жатқызған. Малаланың айтуынша, Аполлоний қаладағы ләйлектердің, жылқылардың, Ликос өзенінің бейнесі мен тасбақаның пайда болуына жауапты; олардың барлығы кейінгі деректерден белгілі: Айя Софияның алдындағы көшеде үш ләйлек тұрды және қалада құстарды ұстады деп болжауға болады, император сарайының алдында аттар орнатылды, Та Амастриана ғимараттар кешенінің жанында өзен құдайының мәрмәр мүсіні, ал тасбақа мүсіні Сент-1пи шіркеуінің жанында болуы мүмкін. Никетас Чониатс өзінің De Signis трактатында Тянский Аполлонийдің қызметі туралы қосымша мәліметтер береді. Тұмарлардың ең танымал үлгілері - Патриарх Иоанн Грамматика сынған варвар көсемдерінің мүсіндері, Теофанның мұрагері хабарлағандай, және астананың Серпентин колоннасы. Үстінде үш жылан басы бар бұл бағана Ипподром маңында қашан пайда болғаны белгісіз. Бәлкім, ол бастапқыда парсыларды жеңгенді білдіреді немесе жыландар мен айдаһарларға қарсы күрестің дәстүрлі ежелгі символизмін сақтап қалды. Субұрқаққа айналдырылғаннан кейін колонна әртүрлі мифологиялық кейіпкерлерді қамтитын кең мүсіндік топтың бөлігі болды. Жылан бағанының бойтұмар ретіндегі алғашқы ескертулері орыс және батыс еуропалық саяхатшылардың әңгімелерінде 1390 жылдарға жатады. Олардың айтуынша, бағана уға толтырылған, оған Зосима қала тұрғынын жылан шаққан болса, ескерткішке қолын қою арқылы сауығып кетуге болатынын қосады - бұл сиқыр азамат еместерге әсер етпеді. Шамасы, 14 ғасырдың аяғында, қоғамдық санада бойтұмарлар жасау император Лео Данышпанмен байланысты бола бастады және 1403 жылы Константинопольге барған Гонсалес де Клавихоның айтуынша, белгілі бір император қаланы нашақорлардың шабуылынан қорғау үшін мүсінді сиқырлаған.

=== Махаббат сиқыры ===
Махаббат сиқыры туралы айтылған сөздер Гомерден бастап ертедегі христиандық хагиографияға дейін грек әдебиетінде жиі кездеседі. Классикалық әңгімелер мен рецепттер византиялықтарға белгілі болды, мысалы, Еврипидтің «Гипполитінде» медбике Федра ұсынған әдіс «жаны күйетін, // Халаттың шеті немесе бір бұрым шаш жоғалсын, // Сонда сіз суға төгілмейсіз». Ежелгі ғалымдар өсімдіктердің, минералдардың және жануарлардың емдік және басқа да қасиеттеріне көп көңіл бөліп, кейбір сиқырлы рецепттер «Геопоника» ауылшаруашылық энциклопедиясының (10 ғ.) 16 және 17-ші кітаптарына енгізілген. Папирустарға жазылған көптеген сиқырлы таблеткалар мен махаббат заклинанийлерінің табылуы махаббат сиқырының негізгі пайдаланушылары әйелдер немесе ер адамдар ма деген сұрақты тудырды, өйткені классикалық әдебиеттер негізінен біріншісіне, ал папирологиялық дәлелдерге соңғысына нұсқайды. Әдебиет пен шындық арасындағы сәйкессіздікті түсіндіру үшін әртүрлі теориялар ұсынылды. Американдық тарихшы Кристофер Перғауын грек махаббат магиясында эрозды [ағылшынша] және филияны тудыратын екі заклинанияны анықтады. Біріншісі, зерттеушінің пікірінше, ең алдымен ерлермен, сыпайылықпен және жезөкшелермен айналысқан және олардың нысанасы әдетте құймашымен бір үйде тұратын жас жігіттер мен әйелдер болды, ал екіншісін әйелдер мен күйеулеріне, үй иелеріне және билеушілеріне қатысты әлеуметтік жағдайы төмен адамдар қолданған.

Грек махаббат сиқырындағы негізгі ұғымдар: ''ἀγωγή'' және ''ἀγώγιμον -'' заклинание, ''φίλτρον'' - махаббат сусыны, ''φιλτροκατάδεσµοκατάδεσμοκ'' - махаббат сусымасы және ғашықтық ''сусыны''. Тірі қалған дереккөздер тұмарларды жасау және пайдалану рәсімдерінің сипаттамаларын береді. Балауыз айының алтыншы күні күн шыққанға дейін балауыз мүсіншесін жасауды талап ететін нұсқалардың бірі болды. Фигураның белгілі бір жерлеріне жәбірленушінің және оның анасының, сондай-ақ сиқыршының немесе оның клиентінің және оның анасының аты жазылуы керек, ал бұл жағдайда көмекке шақырылған жындардың есімдері қағазға жазылып, ішіне қойылады. Содан кейін, рәсім кезінде мүсіннің жүрегі инемен тесіліп, дуа оқылып жатқанда көмірге ерітіліп, мүсіннің өзі алты бөлікке бөлініп, өртелді. Сиқырлы пергамент бөліктерін немесе алманы пайдаланудың қарапайым әдістері де болды [ 6-түсініктеме]{{Sfn|Greenfield|1995}}.

=== Болжамдар ===

==== Балгерлік ====
[[Сурет:John_VII_of_Constantinople_Skylitzes.jpg|оңға|нобай| Патриарх Иоанн Грамматик ваннадағы су туралы бал ашып тұр (12 ғасырдағы Иоанн Скилица шежіресінен алынған миниатюра)]]
Болжамдық әрекеттердің әртүрлі формалары Византияға ежелгі дәуірден мұраға қалды. Жалпы, оларды екі үлкен топқа бөлуге болады: бір жағынан табиғи құбылыстарды бақылауға негізделген және екінші жағынан арнайы құралдарды қолдануды көздейтін «индуктивті» немесе «жасанды». Бірінші топқа астрология, найзағай арқылы болжау (бронтология) [комм. 7], жер сілкінісі, түс көруі, құстар мен жануарлардың мінез-құлқы. 9 ғасырдағы араб саяхатшысы Харун ибн Яхья императордың қатысуымен Аясофияда жасалған рәсімді сипаттады. Кейбір жағдайларда оған жылқылар әкелінетін, ал егер олар өздеріне ұсынылған шылбырларды алса, бұл болашақта мұсылмандарды жеңетінін білдіреді. Шежіреші Теофан Конфессор 6 ғасырда азғындар тобырдағы иттердің мінез-құлқы арқылы анықталған жағдайлар туралы хабарлады. 10-ғасырдың шежіресі Иосиф Генесий егжей-тегжейлерін көрсетпей, оқиғадан екі апта бұрын Сиракузаның құлауын болжаған бақташылар туралы айтты. 11 ғасыр тарихшылары Джон Зонаре мен Джордж Кедриннің айтуынша, софистер Либаниус пен Ямблих 4 ғасырда император Валенс мұрагерінің есімін білгісі келіп, әтештің (аллектриомансия) көмегімен болжауға жүгінген. Әріптермен жазылған дәндер берілген әтеш Феодосий есімінің құрамына кіретіндерді таңдады. Сократ Схоластик, болжам бойынша, мұрагерінің аты «F» әрпінен басталатынын білген Валенс көптеген адамдарды осы атпен өлтірді деп мәлімдеді.

«Индуктивті» бал ашуда әртүрлі заттар қолданылды: кітаптар, [[Икона|белгішелер]], ұн, айна, от, сүйек және т. б. Оккультизмнің басқа да көптеген түрлері сияқты, «индуктивті» болжаудың да тамыры [[Стоицизм|стоиктік]] [[Эпистемология|эпистемологиядан]] бастау алады. Израиль тарихшысы Шмуэлю Самбурскому айтуынша  [[Пифагореизм|пифагоршылар]] мен [[Платон|Платонды]] ұстанатын стоиктер «құдайлар мен адамдар арасындағы өзара байланыс» арқасында бал ашу мүмкін деп сенген. Болжау мүмкіндігі әлемнің [[Детерминизм|детерминистік]] сенімділігінен және кез келген фактілік материалда байқалатын әмбебап себептік өзара байланыстылықтан туындады{{Sfn|Papathanassiou|2020}}. Император [[I Ираклий|Ираклий]] өз әскерінің қыстайтын орнын анықтау үшін [[Библия|Киелі кітапты]] пайдаланып, балгерлікке жүгініп, оны кездейсоқ жерге ашты. Шіркеу бал ашудың барлық түрлерін принцип бойынша айыптады, бірақ белгішелер мен Киелі кітаптың көмегімен бал ашу рұқсат етілді{{Sfn|Kazhdan|1991}}.

Майкл Пселлус су толтырылған ыдыстан сипаттаған болжау (lecanomancy [ағылшынша], гидромантика) әртүрлі формада жатты: не судың үстінен сиқырлағаннан кейін пайда болған жұмбақ дыбыстарды тыңдау керек немесе жазбаша сұрақтармен оған лақтырылған қағаз бөліктерін бақылау керек болды - бұл әдістердің екіншісі I8-1110 бойынша, I8-1110). оның қызы кундерге қарсы жорықтар жоспарлады. Басқа жағдайларда, Алексей жеребе тартуға жүгінді - әскерлерін қай бағытқа жылжытуды таңдай алмай қиналады, ол «сұрақтарын екі қағазға жазып, оларды киелі тағына отырғызды және түні бойы жалынды дұғалар мен жырлармен өткізді. Филомилий». Ежелгі дәуірде танымал оракулдар арқылы көріпкелдік Византияда маңыздылығын жоғалтты, бірақ «халдей оракулдарына» маңызды түсініктемелерді 11 ғасырда Майкл Пселус және 15 ғасырда Плето жазған. Түстердің пайғамбарлық күшіне сену өте ежелгі бастауларға ие. Ежелгі грек мифологиясында Зевс арман құдайы Онирді адамзатқа болашақ туралы ескертіп жібереді. Пайғамбарлық армандар Эпидаврдағы және Кос аралындағы Асклепий храмдарының діни қызметкерлері тағайындаған емдеуде маңызды рөл атқарды. Көптеген византиялық арман кітаптары армандарды түсіндіруге арналған. Болжаудың басқа әдістеріне Айды, бұлттарды, кометаларды және тұтылуларды бақылау кіреді. Ақырында, Византия дәуірінде ішкі мүшелер (бауыр, жауырын [ағылш.]) арқылы болжау тоқтаған жоқ. 23 және 24 маусымда тойланатын мерекеге байланысты халық көріпкелдік әдет-ғұрыптары (клидон [грекше], коне грекше: κληδώνkөne грекше: κληδώνκληδών) 12-ші ғасырда Бассамон канонист ғасырда сипатталған.

==== Астрология ====
[[Сурет:Magi_(1).jpg|нобай|300x300 нүкте| Иоанн Хризостомның айтуынша, Бетлехем жұлдызы мүлдем жұлдыз емес, жұлдыз пішінін алған көрінбейтін күш болған{{Sfn|George|2001}}. [[Равенна|Равеннадағы]] Сант-Аполлинаре Нуово соборындағы византиялық мозаикадағы үш данышпан (7 ғасыр)]]
Барлық болжамды тәжірибелердің ішінде астрономия әдістерін қолданатын астрология ең күрделі және құрметті пән болып саналды. Өзінің идеялық негізінде ол стоиктердің дүние бөліктерінің жанашырлық қарым-қатынасы туралы іліміне негізделді. II ғасырда Клавдий Птолемей өзінің «Тетрабиблос» астрологиялық трактатында «мәңгілік эфирлік субстанциядан шығатын белгілі бір күш барлық жерге еніп, Жерді қоршап тұрған кеңістікте таралады, сол арқылы өзгерістерге ұшырайды» деп жазды. Күннің, Айдың және жұлдыздардың шаруашылық қызметі мен навигацияға әсерін атап көрсете отырып, Александрия астрономы «Адамның темпераментінің негізгі қасиетін туған кездегі қоршаған ортаның негізінде түсінуге болмайды, яғни оның, мысалы, оның мынадай денесі бар, мынандай психикалық қасиеттері бар, сондай-ақ белгілі бір құбылыстарды, сондай-ақ осындай және осындай психикалық қасиеттерді пайдалана отырып, неліктен түсінуге болмасқа? темперамент пен өркендеу, ал басқасы жарамсыз және жарақат алуға бейімділік танытса, ол қорғаған алаяқтар мен надандардың көптігімен түсіндірілді Адрианның негізін қалаған Афина Екінші жағынан, Цезарь (б.э.д. 44) мен Марк Аврелий (180) арасындағы кезеңде астрологтарға қарсы кемінде 8 заң шығарылды сақталды - Гефест Февский, Павел Александрия, «анонимді 379» және басқалар. Астрономия мен астрологияны тек теориялық тұрғыдан ажыратады. Өйткені олар аспанды бақылаудың таза және қолданбалы жақтары ретінде практикалық тұрғыдан алғанда, олар академиялық қызмет түрі ретінде емес.

Аман қалған астрологиялық мәтіндердің ауқымды корпусын грек жұлдыз жорамалдары туралы монография авторлары Отто Нойгебауэр мен Генри Бартлет Ван Хозен хронологиялық тұрғыдан 7 ғасырдың ортасына дейін жасалған «грек» және араб астрологиясының әсерінен кейін жасалғандарға бөледі. Мазмұны жағынан олар дереккөздерді техникалық астрономиялық, негізінен папирологиялық және авторлық немесе «әдеби» деп бөледі. Соңғысының дәуірі 2-ғасырдағы астролог Веттиус Валенстің еңбектерінен бастап 775 жылы Стивен Александрияға жатқызылған «ислам жұлдыз жорамалына» дейінгі кезеңді қамтиды. Юстиниан I тұсында жабылған пұтқа табынушылық неоплатондық мектептердің оқу жүйесінде астрология айтарлықтай маңызды орынға ие болды. Нидерланд тарихшысы Леендерт Вестеринк айтуынша, 6 ғасырда астрология Александриядағы квадривиум курсына кірді. Стефан Константинопольге император Гераклий I (610-641) жұлдыз жорамалын жасауға шақыруды алғанға дейін сонда оқыған болуы мүмкін. Кейіннен Византия императорлары астрологтардың қызметіне жүгінуді жалғастырды. Шежіреші Феофан Конфессор VI Константин (780-797) болгарларды жеңетінін қате болжағаны үшін сот астрологы Панкратийді өлім жазасына кескенін хабарлайды. Павел Александриялық (IV ғасыр) астрологиялық трактатымен танысуының арқасында математик Лев (шамамен 870 ж.) жоғары беделге ие болды. Математик Леоға жатқызылған астрологиялық зерттеулердің кейбірін оның жас замандасы Лео Хиросфактус жазған болуы мүмкін. 905 жылы тақ мұрагері, болашақ император Константин VII Порфирогениттің дүниеге келуіне байланысты жалғыз белгілі жұлдыз жорамал жасалды, осылайша македон әулеті мүшелерінің астрологияға қызығушылығын растады [comm. 8]. Никефорос II сарайындағы астрологтар туралы Фокас (963-969) Кремонский Лютпрандтың хабарламасынан белгілі. 10 ғасырдағы Византиядағы астрологияның гүлденуі араб Әбу Машар әл-Балхи трактатының және 972 және 1011 жылдар аралығындағы 9 аман қалған жұлдыз жорамалының пайда болуымен дәлелденеді. Астрология Майкл Пселлус хронографиясында екі рет айтылады, бір рет Михаэль В. Императрица Зомельдің екінші хикаясын ашуға деген ұмтылысына байланысты. IX Константин Мономахос (1042-1055) тұсында сәттілікке уәде берген пайғамбарлықтар мен болжау. «Алексиададан» император Алексий I Комненос (1081-1118) тұсындағы төрт астрологтың есімдері белгілі.

Византия астрологиялық зерттеулерінің шарықтау шегі император Мануэль I Комненос пен теолог Майкл Глика арасындағы қайшылық болды. Мануэльдің өзі немесе оның бұйрығымен жазылған астрология үшін кешірім барлық астрологтарды еретиктер деп атаған Пантократ монастырының белгілі бір монахының болжамдарын өткір сынға алған жауап болды. Император астрологияны медицина сияқты, императорлар мен патриархтар ежелден бері қолданып келе жатқан «сараптамалық жорамалға» негізделген бақылаулық және табиғи заңға негізделген ғылым екенін негіздеді. Болжамдардың негізі аспан денелеріне берілген табиғаттан тыс күш емес, құдіреті ешбір жағдайда дау тудырмайтын Жаратушының ойластырылған жаратылысы. Гликка өзінің құрметті, бірақ каустикалық сынында Бетлехем жұлдызының пайда болуын астрологиямен айналысуға шақыру ретінде қарастыру, Мәсіх шомылдыру рәсімінен өткен кезде көгершінің пайда болуын орнитоскопия, құстардың ұшуы арқылы болжау ақиқатының дәлелі ретінде түсіндіру сияқты абсурд екенін атап өтеді. Британдық византинист Пол Магдалино өзінің Мануэль I туралы монографиясында оның астрологиялық қызығушылықтарына көп мән бермеді, дегенмен, олар император үшін өте маңызды болды. Мануэльдің досы архиепископ Джон Каматир болды, ол оған өзінің екі астрологиялық өлеңін арнады. Оның сарайында итальяндық Пасха Роман [ағылшын тілі] жұмыс істеді, ол 1169 жылы «Киранидтер[ағылшын]» көне жинағын латын тіліне аударды және латын, грек және араб деректеріне негізделген «Liber Thesauri occulti» арман кітабын құрастырды. Тағы бір итальяндық Лео Тоскан[ағылшынша] императордың атынан Ахмет бен Сириннің арман кітабын грек тілінен аударған (9 ғ.). Тарихшы Никетас Чониатстың айтуынша, Мануэль әскери операцияларды және жеке өмірін жоспарлау кезінде үнемі жұлдыз жорамалдарды басшылыққа алды, бұл жиі проблемаларға әкелді. Сол кезеңде митрополит Константин Манассе өзінің жұмысын императордың ағасының әйелі Себастократ Иренге арнап, «Астрологияға кіріспе» деп жазды.

XIII ғасырдағы Византия ғалымдары астрологияны жоққа шығарды, бірақ билеуші әулет кезінде [[Тұтылу|тұтылуды]] өлімнің нышаны деп санауды жалғастырды. Георгий Акрополит 1239 жылғы 3 маусымдағы тұтылудың ғылыми түсіндірмесін білсе де, оны және одан бұрынғы [[Комета|кометаны]] императрица Иринаның жақындап келе жатқан өлімінің белгісі деп санады. Сол сияқты, Джордж Пахимерес туған күндер туралы болжамдарды жоққа шығарды ({{Lang-grc|θέμα}}) гороскоптарды пайдаланып, бірақ 1258 жылы 16 тамыздағы күн тұтылуын Теодор II Ласкаристің қайтыс болуымен байланыстырды. Никифор Грегорас тарихында тұтылулар да әртүрлі бақытсыздықтардан бұрын болады {{Sfn|Papathanassiou|2020}} . Палеолог дәуірінің ең көрнекті астрологтары Джон Авраам және оның шәкірті Элеутерий Себелен болып саналады. 1370 және 1400 жылдар аралығында олар классикалық астрологтар [[Клавдий Птолемей|Птолемейдің]], Гефестиона Фиванского Кіші Олимпиодордың және Мысырлық Реторийдің еңбектерінің жинақтарын, сондай-ақ ислам авторларының грек тіліндегі аудармаларын шығарды. Олардың күш-жігерінің нәтижесі жоғалған еңбектердің үзінділерін сақтау ғана емес, сонымен қатар ертедегі Византия астрологиясын қалпына келтірудегі шатасушылық пен қиындықтар болды{{Sfn|Kazhdan|1991}}.

==== Медициналық астрология ====
Дәрігерлерді математиктермен салыстырған Платоннан бастап, астрологияның гүлденуімен Византия дәуіріне дейінгі терапевтік білімге деген сенім идеясының дамуын қадағалай отырып, британдық медицина тарихшысы Вивиан Нуттон бұл деградацияның себептерін көрсете алмайды. Шынында да, науқастың төсегінде теориялық конструкциялар құлдырап, дәрігерлер дұрыс емес болжамдарды жоққа шығарып, әртүрлі болжамдар жасауға кірісуге мәжбүр болады. Дегенмен, Галеннің сыни күндерінің теориясынан тыс, астрономиялық немесе астрологиялық есептеулер іс жүзінде табылмайды. Плинийдің айтуынша, медицинадағы астрологияны 1 ғасырда Массалияның Кринасы танымал еткен, бірақ Гален бір ғасырдан кейін оны толығымен жоққа шығарды. Клавдий Птолемей мысырлықтарды медицина мен астрономиялық болжамдарды үйлестірді. Византия медициналық астрологиясы немесе ятроматематика (kone grekshe: ἰατρική «медицина» және коне грекше: μαθηματικά «математика») ежелгі дәуірден төрт негізгі сәйкес элемент (от, жер, ауа, топырақ) идеясын мұра етті. қақырық, сары және қара өт), жағдайлар (ылғалды және құрғақ) және температура (ыстық және суық). Олар зодиак белгілерімен, планеталармен және минералдармен және олардың симптомдармен және емдеумен үйлесуі. Алғаш Вавилонда пайда болған зодиак белгілерінің ішкі мүшелермен байланысы (мелотезия, μελοθεσία) туралы ілім гректерге де белгілі болды. Кападокиялық Аретей II ғасырда эпилепсиялық ұстамаларға ай фазаларының әсері туралы жазған. Фивиялық Гефест (IV-V ғасырлар) Айдың фазалары мен аспандық жағдайына одан да үлкен мән береді - олар хирургиялық операциялардың сәттілігіне әсер етті. Юстиниан I-нің замандасы Аэций Амидалық та қолайлы және қолайсыз күндерді атап өтеді. 12 ғасырда император Мануэль Комненос Ай сәйкес келетін мүшелерге операция жасамауға және егер Ай Юпитермен бірге болса, науқасқа іш жүргізетін дәрі бермеуге шақырды. 14 ғасырда Джордж Хризококк медицина мен астрономия арасындағы байланыс туралы жазды.

=== Алхимия ===
[[Сурет:Egitto_ellenistico,_papiro_con_testo_magico_in_greco_(papiro_X_di_leida),_da_tebe,_200-300_ac_ca.jpg|оңға|нобай| Лейден папирусы]]
Марселин Бертелоттың еңбегіне сүйенген британдық оккультизм тарихшысы Артур Уэйттің пікірінше, алхимия тарихын төрт кезеңге бөлуге болады: византия, сириялық-араб, латын және кейінгі. Ең көне грек алхимиялық мәтіндері Лейден және Стокгольм папирустары болып табылады, олар 3-ші ғасырдың аяғынан басталады. Оларда қорытпаларды жасау және металл беттерін бояуға арналған 75 формула және алтын мен күміс әріптерді жасаудың 15 процесі бар. Бертелоттың айтуынша, бұл папирустар әртүрлі дереккөздерді пайдаланған шебердің жазбаларын білдіреді. Алхимия қазір Эллинистік Египетте кәдімгі дәуірдің тоғысында мысырлық зергерлер мен ұсталардың материяның іргелі бірлігі теориясына және жалпыға ортақ симпатия іліміне негізделген қорытпалармен жүргізген тәжірибелерінің нәтижесінде пайда болды деп есептеледі. Техникалық ерекшелігіне байланысты алхимия Византия мәдени элитасын соншалықты қызықтырған жоқ және, мысалы, астрологиядан айырмашылығы, ол философия ретінде жіктелмеді. Нәтижесінде, алхимиялық мәтіндердің қолжазба дәстүрі өте аз және әртүрлі дәуірлердің туындыларын қамтиды: ерте псевдопиграфа (Псевдо-Демокрит (1 ғ.) және әртүрлі мифологиялық және тарихи кейіпкерлерге жатқызылған трактаттардың қысқаша үзінділері), Панополитанский Зосимнің шығармалары (IV ғ.), 4-ші ғасыр, 7-ші ғасырлардағы эксгететтер. Олимпиодору, Стивен Александриялық [ағылшынша]), 7 ғасырдағы 4 алхимиялық өлеңдер. Кейінгі авторлардан алхимиялық жұмыстар Майкл Пселлос, монах Космас және Никифорос Блеммидес (XIII ғ.) қалдырды. Суда энциклопедиясындағы сілтемелерге және мамандандырылған емес әдебиеттерге сүйене отырып, гуманитарлық топтардағы алхимиялық зерттеулер туралы кейбір түсініктер болды.

Техникалық тұрғыдан алхимиктердің рецепттері негізінен алтынды «екі еселеуге» және зергерлік бұйымдарда немесе сәндік мақсаттарда пайдалану үшін сыртқы түрі бойынша бағалы металдарға ұқсас қорытпаларды өндіруге қатысты болды. Ең алдымен материалдардың сыртқы қасиеттеріне қызығушылық танытқан қолөнершілерден айырмашылығы, «мистикалық химияны» (грек тілінде: μυστικὴ χημεία) ұстанушылар материяның ішкі мәнін өзгертуге тырысты. Техникалық және мистикалық аспектілер қабаттасуы мүмкін. Осылайша, Зосима «Құралдар мен пештер туралы» және «Омега хаты туралы» трактаттарында шебердің жетістігі планеталардың қолайлы жағдайына байланысты екенін атап өтті. Ол сондай-ақ Гермес Трисмегистке сілтеме жасай отырып, интеллектуалдық ізденіс арқылы моральдық жетілдіруге және Құдайға жақындыққа қол жеткізуге болатынын дәлелдеді. «Алтын жасаудың ұлы және қасиетті өнері туралы» Александриялық Стефанға жатқызылған трактаттың авторы мен мағынасы төңірегінде елеулі қайшылықтар бар. Ол Құдайды және материалдық емес нәрселерді қарапайым арқылы күрделі және күрделі арқылы тануға мүмкіндік беретін ақыл мен философияның құдіретін мадақтайды. Зосима сияқты, Стефан да өз ізбасарларын интеллектуалды ойлауға шақырады, рухты материядан жоғары көтереді - періштелерді көрген адепттерге енді алтынның арсыз жасауына қайта оралудың қажеті жоқ. Аңыз бойынша, Степанның шәкірті хризопеяның («алтын жасау») құпиясын араб қолбасшысы Халид ибн Язидке берді.

== Тарихнама ==
[[Сурет:Chernigovskaya_grivna_01_by_shakko.JPG|оңға|нобай| Славян жылан тәрізді тұмарлары Византия үлгілеріне еліктеп жасалған{{Sfn|Spier|1993}}. Чернигов гривені, 11 ғасыр]]
19-ғасырдағы неміс классигі Ульрих фон Виламовиц-Мёллендорф «грек магиясын зерттеу үшін гректердің өздерін әділ соттай алу үшін оларды түсіну керек» деп баса айтты (1848). Келесі маңызды кезең Марселин Бертелоттың алхимиялық мәтіндердің үш томдығын (Collection des anciens alchimistes grecs, 1887-1888) және ежелгі және ортағасырлық алхимия бойынша бірқатар еңбектерді жариялауы болды. Бұл басылым жеткілікті түрде сын көтермесе де, бұл бағыттағы ғылыми қызығушылықты тудырды. Грек астрологиясын және болжау тәжірибесін Огюст Баучер-Леклер («Histoire de la Divination dans l’Antiquité» 4 томдық, 1879-1882; «L’Astrologie grecque», 1899) зерттеген. Линн Торндайктің «Сиқыр және эксперименттік ғылым тарихы» іргелі монографиясы (8 томда, 1923-1958) византиялық сиқырды ерекше атап көрсетпейді, бірақ кейінгі антикварлық авторларға біраз көңіл бөлінеді. Грек византинисті Федон Коукулестің «Βυζαντινῶν βίος καὶ πολιτισμός» жинақ жинағы (6 томда, 1947-1951 жж. әр түрлі византиялық рәсімдерді қамтиды). Карл Прейседанцтың грек сиқырлы папирустарының (Papyri magicae graecae, 2 том, 1928, 1931) басылымы және Ганс Дитер Бетцтің (1992) қазіргі аудармасы заклинание мен амулеттерді қолдану туралы деректер береді. Жаңа мәтіндердің кейінгі басылымдары «Alchimistes grecs» сериясы аясында, сонымен қатар сериядан тыс жүзеге асырылды.

Византия сиқырының, әсіресе амулеттердің материалдық аспектілерін зерттеудің ұзақ тарихы бар. Тұмарлардың кейбір иконографиялық түрлері әсіресе танымал болды және Қайта өрлеу дәуірінен бастап антиквариаттардың назарын аударды. Жыландар бар амулеттердің алғашқы сипаттамасын Пирро Лигорио жасаған. 17 ғасырда Рубенс мұндай амулетке ие болды; оның бейнесі И.Макариус пен Дж. Шиффлдің «Abraxas seu Apistopistu» кітабында Якоб ван Верден суреттерімен берілген. 19 ғасырдың аяғында орыс тарихшыларының византиялық аналогтарымен ұқсастығы бар жылан тұмарларына деген қызығушылық артты. Тақырып бойынша маңызды шолулар дайындаған И. И. Толстой, М. И. Соколов және А. С. Орлов. «Истерия формуласының» әртүрлі аудармалары мен интерпретациялары ұсынылды. Батыста Вильгельм Френер, Густав Шлюмбергер және Вильгельм Дрекслер грек сиқырлы заттарымен айналысқан. 20 ғасырдың басында зерттеушілердің негізгі қызығушылығы сиқырлы мәтіндерге, ең алдымен Мысырдан келген римдік сиқырлы папирустарға ауысты, бірақ тұмарлар мезгіл-мезгіл ғылыми пікірталастарда орын алды. Қазіргі орыс тарихшыларының ішінде В.Н.Залесская византиялық амулеттерге көптеген еңбектер арнады; Батыста бірнеше тақырыптық көрмелер мен каталогтарды Дж. Шпайр дайындады.

Византия демонологиясы бойынша іргелі еңбектер 20 ғасырдың басында пайда болды, бірақ «Contribution à l'étude de la démonologie byzantine» мақаласынан кейін (А. Делате, Жоссеранд Ч., 1934) ұзақ уақыт бойы бұл құбылыстың концептуалды түсінігінде ілгерілеушілік болған жоқ, бірақ бұл құбылыстың жалпыға ортақ қайнар көзі жалғасуда. 1988 жылы канадалық византиялық ғалым Ричард П.Х. Гринфилд ресми шіркеудің көзқарасын білдіретін «стандартты православиелік дәстүрді» және Византия қоғамының сол немесе басқа қабатында болған «балама дәстүрлер» жиынтығын ажырататын схеманы ұсынды. Біріншісі, ең алдымен, Шіркеу Әкелерінің еңбектерінде баяндалған; екіншіден, негізгі мәтіндер Майкл Пселлдің «Жындардың әрекеттері туралы» диалогы және Никефорос Грегораның Киренский Синезийдің «Армандар туралы» трактатына түсіндірмесі. Палеологтық кезең үшін классикалық дәуірдің бірнеше шығармалары өз маңызын сақтап қалды: 4 ғасырдағы «Киранидтер» жинағы және Сүлейменнің атымен байланысты екі мәтін – оның «Өсиет» және «Сиқырлы трактаты». Отто Нойгебауэр 1959 жылы жалпы саны 18 000 деп есептеген грек жұлдыз жорамалдарының жариялануы Томас Янгтың (1828) және Жак-Джозеф Шамполлионның (1840) папирологиялық басылымдарынан басталды. Жалпы Византия ғылымына, атап айтқанда оккультизмге 20 ғасырдың соңына дейін көп көңіл бөлінбеді. Американдық тарихшы М.Маврудидің пікірінше, бұл жағдай Византия мәдениетінің соңғы Батыс орта ғасырларына тән «динамизм» мен «инновациядан» айырылған дәстүрлі идеясымен байланысты. Кейінгі зерттеулер, ең алдымен, экономикалық тарих саласындағы өзгермейтіндік пен тоқырау парадигмасынан алшақтап, нәтижесінде Византиядағы ғылыми революцияның дамуына қандай жағдайлар кедергі болды деген сұрақ туындады. Әртүрлі уақытта ұжымдық монографиялар жарияланды, олардың ішінде ең көрнектілері «Византия сиқыры» (1995) және «Византиядағы оккульттік ғылымдар» (2006). Палеолог Византияда Р.Гринфилдтің демонологияға және П.Маглалиноның астрология мен болжауға арналған монографияларының («L’orthodoxie des astrologues: La science entre le dogme et la divination a Byzance (VIIe-XIVe siecle)» [1]06) пайда болуы маңызды оқиғалар болды.

== Дереккөздер ==
'''Түсініктемелер'''
{{Дереккөздер|35em|group=комм.}}
'''Дереккөздер мен сілтемелер'''
{{Дереккөздер|28em}}

== Әдебиеттер ==

=== ағылшын тілінде ===
Бергер А. Сиқырлы Константинополь: мүсіндер, аңыздар және ақырзаман // Византия және қазіргі грек зерттеулерінің скандинавиялық журналы. — 2016. — Т. 2. - 9-29 б.
Қоңыр P. Сиқырлық, жын-перілер және христиандықтың кейінгі ежелгі дәуірден ортағасырға дейін көтерілуі // Сиқыршылықты мойындау және айыптау. - Tavistock Publications Limited, 1970. - 17-46 б. — 387 б.
Дики М.В. Шіркеудің әкелері және зұлым көз // Византия сиқыры. - Дамбартон Окс, 1995. - 9-34 б. — 187 б. — ISBN 0-88402-230-7.
Дики М.В. Грек-рим әлеміндегі сиқыр және сиқыршылар. – Роутледж, 2001. – 371 б. — ISBN 0-203-45841-9.
Даффи М.В. Екі византиялық зиялылардың сиқырдың теориясы мен тәжірибесіне реакциясы: Майкл Пселлос пен Майкл Италикос // Византия сиқыры. - Дамбартон Окс, 1995. - 83-98 б. — 187 б. — ISBN 0-88402-230-7.
Фараоне Ч. A. Ежелгі грек махаббат сиқыры. - Гарвард университетінің баспасы, 1999. - 223 б. — ISBN 0-674-03320-5.
Фоген М.Т. Балсамон сиқыр туралы: Рим зайырлы құқығынан Византия канондық заңына // Византия сиқыры. – Дамбартон Окс, 1995. – Б.99-116. — 187 б. — ISBN 0-88402-230-7.
Джордж Д. Мануэль I Комненос және Майкл Гликас: ХІІ ғасырдағы астрологияны қорғау және теріске шығару // Мәдениет және ғарыш. — 2001. — Т. 5, No 1. - 3-48 б.
Гринфилд Р. Кейінгі Византия демонологиясындағы сенім дәстүрлері. – Адольф М.Хаккерт, 1988. – 369 б.
Гринфилд Р. Палеологтық сиқырды зерттеуге қосқан үлесі // Византия сиқыры. - Дамбартон Окс, 1995. - 117-154 б. — 187 б. — ISBN 0-88402-230-7.
Griebeler A. Жылан бағанасы және Византия Константинопольінің талисмандық экологиясы // Византия және қазіргі грек зерттеулері. — 2020. — Т. 44, No 1. - 86-105 б. - doi:10.1017/byz.2019.25.
Ierodiakonou K. Симпатияның грек тұжырымдамасы және оның Майкл Пселлостағы византиялық иеленуі // Византиядағы оккульттік ғылымдар. - 2006. - 97-118 б. — ISBN 978-954-8446-02-0.
Каждан, Александр, ред. (1991). Византияның Оксфорд сөздігі. Оксфорд университетінің баспасы: Оксфорд және Нью-Йорк. ISBN 0-19-504652-8.
Каждан А. Қасиетті және қасиетті емес ғажайып жұмысшылар // Византия сиқыры. - Дамбартон Окс, 1995. - 73-82 б. — 187 б. — ISBN 0-88402-230-7.
Магдалино П. Византия классикалық астрологияны қабылдау // Византиядағы және одан тыс жерлердегі сауаттылық, білім және қолжазбаларды беру. - БРИЛЛ, 2002. - 33-57 б. — ISBN 978-90-04-12096-9.
Магдалино П. Византия тарихы мен тарихнамасындағы оккульттік ғылым және императорлық билік (9-12 ғасырлар) // Византиядағы оккульттік ғылымдар. - Женева: La Pomme d'or, 2006. - 119-162 б. — ISBN 978-954-8446-02-0.
Мавруди М. Византиядағы оккульттік ғылым және қоғам: Болашақ зерттеулерге арналған ойлар // Византиядағы оккульттік ғылымдар. - Женева: La Pomme d'or, 2006. - 39-96 б. — ISBN 978-954-8446-02-0.
Mertens M. Византиядағы Греко-Египет алхимиясы // Византиядағы оккульттік ғылымдар. - Женева: La Pomme d'or, 2006. - P. 205-230. — ISBN 978-954-8446-02-0.
Нойгебауэр О., Ван Хозен Х.Б. Грек жұлдыз жорамалдары. – Американдық философиялық қоғам, 1959. – 231 б. — ISBN 0-8014-9429-X.
Папатанассиу М. Византиядағы оккульттік ғылымдар // Византия ғылымының серіктесі. - БРИЛЛ, 2020. - 464-495 б. — ISBN 978-90-04-41461-7.
Робертс A. M. Орташа Византия алхимиялық кодексін құру // Дамбартон Окс қағаздары. — 2019. — Т. 73. - 69-102 б. - JSTOR 10.2307/26955172.
Рассел Дж.Б. Люцифер. Орта ғасырлардағы Ібіліс. - Корнелл университетінің баспасы, 1986. - 356 б. — ISBN 0-8014-9429-X.
Spier J. Ортағасырлық византиялық сиқырлы амулет және олардың дәстүрі // Варбург және Куртаулд институттарының журналы. — 1993. — Т. 56. - 25-62 б. - JSTOR 751363.
Вакалоуди A.D. Δεισιδαιμονια және ерте Византия империясындағы апотропиялық сиқырлы амулеттердің рөлі // Византия. — 2000. — Т. 70, No 1. - 182-210 б. - JSTOR 44172369.
Waite A. E. Алхимиядағы құпия дәстүр: оның дамуы мен жазбалары. - Лондон: К.Пол, Тренч, Трубнер және Ко., 1926. - 415 б.
Уокер А. Ортағасырлық Византиядағы сиқыр // Батыстағы сиқыр мен сиқырлықтың Кембридж тарихы. – Кембридж университетінің баспасы, 2015. – Б.209-234. — 770 б. — ISBN 978-0-521-19418-1.

=== неміс тілінде ===
Grimm-Stadelmann I. Untersuchungen zur Iatromagie in der byzantinischen Zeit. - Де Грюйтер, 2020. - Т. I. - 15+675 S. - (Vizantinisches Archiv - Series Medica). — ISBN 9783110619041.
Troianos S. Zauberei und Giftmischerei in mittelbyzantinischer Zeit // Fest und Alltag in Визанц. – Ч.Х.Бек, 1990. – С.37-51. - 226 S. - ISBN 3406343260.

=== орыс тілінде ===
Барабанов Н.Д. Византия халық наным-сенімдерінің тарихы туралы. Истера // Антикалық және орта ғасырлар. – 2003. – Т.34. – Б.322-347.
Доддс E.R. Гректер және иррационал. - Алетея, 2000. - 508 б. - (Ежелгі кітапхана). — ISBN 5-89329-257-X.
Обидина Ю. С. Грек сиқыршылары полис діні аясында // Вестн. Солтүстік (Арктикалық) федералды ун-та. Сер.: Гуманитарлық. және әлеуметтік ғылым. - 2019. - No 1. - 119-127 Б. - doi: 10.17238/issn2227-6564.2019.1.119.

=== француз тілінде ===
Bouché-Leclercq A. L'Astrology Grecque. — Париж: Эрнест Лер

[[Санат:Оккультизм]]</text>
      <sha1>8jl3ftsltwlwnnhc5eca7728yu2gqgt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643254</id>
      <parentid>3643253</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T21:03:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coffee86</username>
        <id>27186</id>
      </contributor>
      <comment>/* Әдебиеттер */</comment>
      <origin>3643254</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="135010" sha1="sidv5r0u4ftw82jr2won95642c8ebmm" xml:space="preserve">[[Сурет:Serpiente_alquimica.jpg|нобай| Феодора Пелеканоса алхимиялық трактатындағы Уроборостың бейнесі (1478 ж., ''[[Франция Ұлттық кітапханасы|Parisinus graecus]] 2327'')]]
'''Византиядағы оккультизм''' - [[Византия империясы|Византияда]] болған [[оккультизм]] теориялары мен тәжірибелерінің жиынтығы. Ең көп таралғандарына әртүрлі [[Магия|сиқырлы]] әдістер, табиғаттан тыс күштермен байланыс, [[тұмар]] жасау және бал ашу кірді. Батыс Еуропадағыдай, Византияда [[астрология]] мен [[алхимия]] дамыды. Сиқыршылық заңмен және шіркеу заңдарымен тыйым салынған, бірақ византиялықтардың күнделікті өмірінде сиқырдың әртүрлі түрлері қоғамның барлық деңгейлерінде кең таралған. Византиядағы сиқырды зерттеу мәдениеттану және [[ғылым тарихы]] аясында жүргізіледі.

Византия тарихының ғасырлар бойы «сиқыр» ұғымының мазмұндық мағынасы кейбір өзгерістерге ұшырады. Егер ерте кезеңде (IV-VIII ғасырлар) [[Антикалық дәуір|ежелгі дәуірден]] мұраға қалған сиқыршылық түрлері қолданыла берсе және бұрынғы дәстүрлерді [[Христиандық|христиан]] әлемінің шындығына бейімдеу орын алса, кейінгі дәуірде сиқыр прагматикалық тұрғыдан табиғаттан тыс күштердің көмегімен практикалық мақсаттарға жетуге мүмкіндік беретін әдістер жиынтығы ретінде қабылданды. Православие христиандары сиқырды зұлым күштер жіберген адастыру деп түсіндірді, бұл анық жалған, өйткені ол әлемдегі жалғыз күш көзі ретіндегі Құдайдың рөліне күмән келтіреді. Византиялықтардың көпшілігі доктриналық күрделіліктерге мән бермегендіктен, сиқыр құдайдың бақылауынан тыс және мәселенің моральдық жағын ескермей әрекет ету мүмкіндігін білдірді.

Грек астрологиялық және алхимиялық қолжазбаларының негізгі басылымдары 1930 және 1940 жылдары аяқталды. Византия оккультизмін зерттеу тұрғысынан жалпы теориялық еңбектер әлі пайда болған жоқ, бірақ жалпы тарихи немесе антропологиялық зерттеулер аясында жасалған бақылаулар мен оларда тұжырымдалған анықтамалар Византия үшін де жарамды деп саналады. Қазіргі уақытта оккультизм ғылымдарының барлық негізгі бөлімдері монографиялық қарастыруға ие болды; бірнеше мақалалар жинағы және көптеген жеке зерттеулер жарияланды.

== Тарихи даму ==

=== Грек-рим әлеміндегі сиқыр ===
[[Сурет:Homilies_of_Gregory_the_Theologian_gr._510,_f_332v.jpg|нобай|IX ғасырдағы Григорий теологының уағыздарынан алынған иллюстрацияда Әулие Кипр сиқырлы заттармен қоршалған пұтқа табынушы философ ретінде бейнеленген. Оның шоқыну рәсімі төменгі жағында бейнеленген{{Sfn|Walker|2015}}]]
Қазіргі орыс философы Ю. С. Обидинаның айтуынша, ежелгі гректердің сиқырлы әрекетінің негізгі ерекшеліктері оның жеке сипаты және өлгендердің жандарына бағытталғандығы болды. Құпиялылық оның қоғамдық ([[Полис (ежелгі қала)|полис]]) дін шеңберінен тыс жерде орналасуын, өлгендердің жын-перілерімен ({{Lang-grc|νεκυδαίμονες}} ) оларды белгілі бір әрекеттерге мәжбүрлеу мақсатын көздеді{{Sfn|Обидина|2019}}. Сиқыр [[Ежелгі грек мифологиясы|ежелгі грек мифологиясында]] бұрыннан бар - миф бойынша, [[Медея]] дәрі-дәрмектердің, сиқырлықтың және басқа да рәсімдердің көмегімен [[Аргонавтар|Аргонавт]] Джейсонға Алтын жүн алуға көмектескен. [[Платон]] дәстүрлі түрде сиқырға қарсы болған деп есептеледі, оны қоғамға қарсы әрекет деп айыптап, оны уландырумен салыстырды, бірақ оның «Диалогтар» кітабының сиқырлы сөздігін егжей-тегжейлі талдау күрделірек көріністі ашады{{Sfn|Papathanassiou|2020}}. Плиний ақсақал сиқырдың ойлап табылуын [[Парсылар|парсыларға]] жатқызды, бұл [[Ежелгі Рим|Ежелгі Римдегі]] сиқырлы тәжірибелердің маргиналдылығының көрсеткіші болуы мүмкін{{Sfn|Обидина|2019}}.

Византия оккультизмінің теориялық негізі ғаламды пневмаға толы тірі организм ретінде қарастырған стоиктердің космологиялық идеялары болды. Стоиктік пневма от пен ауадан тұрады. Пневманың сипаттамасы материяның байланысын және ғарыш бөліктері арасындағы өзара әрекеттесуді қамтамасыз ететін «кернеу» (kone grekshe: τόνος) болып табылады. Бұл бөліктер оқшау әрекет ете алмайды; олар тұтастай ғарышқа және басқа бөліктерге тәуелді. Хризиптің (б.з.б. 3 ғ.) сөзімен айтқанда, пневма «бәріне жанашыр». Осылайша, ғарыштың бір бөлігіндегі кез келген әрекет оның барлық басқа бөліктеріне әсер етеді. Ақырында, пневма адам денесіне еніп, ғарыштың барлық заттарына еніп, оның жаны болып табылатындай жанды қалыптастырады. Ғарыштық жанашырлық туралы стоиктік ілім неоплатонистердің көзқарастарына әсер етті, олар да Платонның Тимейдегі Димиургтің Әлемнің пайда болуындағы маңызы туралы мәлімдемелерінен бастау алды. Неоплатонистердің интерпретациясында симпатия стоиктердің пневмосы арқылы емес, материалды (жер және аспан сфераларын қоса) мен материалдық емес дүниелер арасындағы қандай да бір ұқсастық немесе ұқсастық арқылы қамтамасыз етілді. Байланыс асимметриялық деп түсінілді, яғни ақыл-оймен түсінілген дүние физикалық әсер ете алады, бірақ керісінше емес. Екінші жағынан, жердегі және аспан құбылыстары арасындағы қарым-қатынастарды орнатуға мүмкіндік беретін материалдық әлемнің бөліктері арасындағы симметриялық байланыс постулатылды. Неоплатонистер үшін маңызды мәтін болып табылатын «Халдей оракулдары» мәтініне сәйкес космологиялық шындықтың екі аспектісі бар: философиялық және магиялық. Олардың біріншісі иерархиялық түрде орналасады, оның негізінде құдайдың триадасы бар: трансцендентальды Әке, Демиург («Екінші ақыл») және Гекате («Күш»). Төмендегі деңгей - періштелер мен жындардың, жақсылық пен жамандықтың әртүрлі құрылымдары. Сиқырлы аспектіге жақсы жындарды шақыруға және өзіңізді жамандардан қорғауға болатын рәсімдер мен ережелер кіреді. Кейінірек неоплатонистер сиқырлық пен теургия аясында жындарды басқару немесе оларға әсер ету мүмкін болғанын түсіндіру үшін симпатия ұғымын қолданды.

[[Ежелгі Рим|Ежелгі Римде]] сиқыршылыққа «егінді сиқырлаған» немесе зұлым сиқырларды қолданғандарды өліммен қорқытқан Он екі кесте заңдарымен тыйым салынған. Біздің заманымызға дейінгі 81 жылы Сулланың тұсында улаушыларға қарсы заң ( Lex Cornelia Sullæ de sicariis et veneficis) махаббатқа арналған дәрі-дәрмектерді жасаушыларды қамтыды, мұндай дәрі-дәрмектерді де, дақылдарға зиян келтіруді де «у» деп жіктеді ({{Lang-la|venenum}}). II ғасырдағы Гайдан бастап ( ''Dig.'' 50.16.236), римдік заңгерлер жақсы мен жаман ''вененумды'' ажыратты. Келесі ғасырда Юлий Паулус махаббатты тудыратын немесе [[Аборт|түсік]] жасататын есірткілерді қолдануға тыйым салды, сонымен қатар онымен байланысты қылмыстарды тізімдеді: адам құрбандығы, махаббат сиқырлары, жалпы «сиқырлы өнер» және тиісті кітаптарға иелік ету. [[Константин I|Ұлы Константин]] (306-337) бұрынғы тыйымдарды қайта растап, жаман ауа райының алдын алу үшін медициналық сиқыр немесе дуа жасауда ешқандай қателік жоқ екенін түсіндірді. II Констанций (337–361) некромантияға және кінәсіз адамдардың өміріне қауіп төндіретін әрекеттерге қарсы заңдар шығарды. Кейінірек, сиқырлар ат жарыстарының нәтижесіне әсер ету үшін арнайы жасалған.

=== Ежелгі дәуірдегі сиқырға деген көзқарас ===
Британ тарихшысы Питер Браунның айтуынша, 4 ғасырда сиқырлы нанымдардың күшеюі кейінгі Рим империясының, әсіресе оның шығыс бөлігіндегі билеуші ​​таптың дағдарысы мен ыдырауының салдары болды. Бақсылық айыптаулардың саны белгісіздік кезеңдерінде артып, VI ғасырда саяси және әлеуметтік тұрақтылықтың қалпына келуімен, Юстиниан I тұсында (527–565) және Батыста «варвар патшалықтарының» пайда болуымен бірге азаяды. Сиқыршылықты «жеке қарым-қатынас пен сәтсіздік күйінің өнімі» деп атаған антрополог Эдвард Эванс-Причард тұжырымдамасына сүйене отырып, Браун сиқыршының орнын кейінгі антикварлық қоғамның екі қабатының түйіскен жерінде көреді: бір жағынан, шенеуніктердің және евнухтардың статикалық әлемі, ал екінші жағынан, әртүрлі мобильді әлеуметтік топтардан бастап христиан биландық топтарына дейін. Мұндай парадигмада сиқыршының «айыптаушысы» бір «бейненің» адамы болып табылады және оған әлемдегі белгілі бір жолдар ғана мүмкін; сиқырды жоққа шығара отырып, ол күштің қосымша көздерін жоққа шығарады. Сиқыршы, керісінше, екі жаққа қарап, олардың арасындағы тепе-теңдікті сақтайды. 4 ғасырдың ортасындағы императорлар тұсында (Констанс II, Валентин I және Валенс) жиі болған бақсылық қастандық жасаушыларды айыптау тек айыпталушының беделін түсіру ғана емес, сонымен бірге биліктің тұрақтылығын атап өту үшін де болды - ақыр соңында императордың тағдыры меннен шыққан зұлымдыққа байланысты емес. Дәстүрлі пұтқа табынушы ақсүйектердің позициясының тұрақсыздануы және оның христиандыққа қарсы тұруы байланысты қақтығыстарда сиқыршылық туралы айту ықтималдығын арттырды.

Христиан діні пұтқа табынушылық дәстүрінің сиқырға деген сақтығын да, күмәншілдігін де мұра етті. Сол кездегі барлық адамдар сияқты, алғашқы христиандар өмірдегі сәтсіздіктерді «жойқын ауру, бедеулік, дауыл немесе осыған ұқсас апат әкелетін» жындардың ісі деп санады. Алайда, [[Библия|Киелі кітап]] мұнда сенімді басшылық бермеді, ал теологтар тек бірнеше және бұлыңғыр нұсқауларға, мысалы, Гал. [https://ru.wikisource.org/wiki/Послание%20к%20Галатам#5:16 5:16-20], онда «тән істерінің» қатарына кіретін сиқыр айыпталған. Құдайдың құдіреті сиқыршының күшін тануға мүмкіндік бермеді, ал шіркеу мұндай адамды тек жындарды басқаруға немесе қарғыстарын жәбірленушіге бағыттауға қабілетті деп таныды. Ертедегі шіркеу әкелерінің ілімі әлемдегі жын-перілердің әрекетін [[Адам ата|Адамның]] күнәға батуы мен байланыстырды. [[Аврелий Августин|Августиннің]] айтуынша, күнәға батқандықтан, Құдай жын-перілердің «көпшілік алдында жазалаушы» болуына жол берді және адамзатты «жын-перілердің ойын алаңына» айналдырды{{Sfn|Brown|1970}}. Сөзсіз, сиқыр шайтанның күш-жігерінің жемісі болды, бірақ сиқыршының рөліне қатысты әртүрлі пікірлер болды - белсенді қатысудан бастап иллюзия жасауға дейін{{Sfn|Dickie|1995}}.

Христиандық авторлар пұтқа табынушылық философиясының фатализміне қарсы тұра отырып, эллиндік астрология мен сәуегейлікті де сынға алды. 2 ғасырдағы аполог Татьян грек мифологиясының құдайларын «тағдырды ойлап тапқан» жындармен байланыстырды. Сондай-ақ, емшілер қолданатын дәрі-дәрмектің, шөптердің, тамырлардың, сүйектердің және сол сияқтылардың өздігінен тиімді емес, тек жын-шайтанның күшімен болатынын алға тартты. Тертуллиан сиқыр мен астрологияның өнертабысын құлаған періштелерге жатқызды, бірақ Бетлехем Жұлдызының пайда болуын түсіндіру үшін ол оккульттік пәндер әлемде Мәсіхтің туылуына дейін ғана тиімді болғанын мойындауға мәжбүр болды. Ориген мен неоплатонист Плотин жұлдыздар болашақ оқиғалардың себебі емес, тек олардың белгісі деп есептеді. Рим империясын христиандандырудың басталуы қоғамда магияға деген көзқарастың өзгеруіне әкелді. Ұлы Константиннің тұсында христиандық діни қызметкерлердің сиқыршылықпен айналысатыны туралы ақпарат алғаш рет пайда болды, бірақ олардың қаншалықты шындыққа жанасатынын және кейбір доктриналық қақтығыстардың көрінісі екенін айту қиын. 4 ғасырдағы ең танымал мысалдар - ариандық дау кезінде оның қарсыластарының Ұлы Афанасийге қарсы бақсылық жасады деп айыптауы, ал 5 ғасырда несториандыққа қарсы қақтығыс кезінде Эдессалық епископ Виллоус пен оның замандасы, Арабиядағы Антиохия епископы Софроний. Гагиографиялық әдебиеттерден біз бақсылықпен айыпталған төменгі діни басқарма өкілдері туралы білеміз. Цезарий Галлиядағы Арлесский және Мысырдағы Шенуте ауырған кезде діни қызметкерлерге емес, сиқыршыларға жүгінетіндерге қарсы уағыздады.

== Сиқыр және қоғам ==

=== Сиқырдың құқықтық мәртебесі ===
Христиан империясының өмір сүруінің алғашқы кезеңінде сиқыршылар мен көріпкелдерді заңмен қудалау бастамасы зайырлы билікке тиесілі болды. Бұл көзқарастың себептері толығымен анық емес және, шамасы, мұндай адамдардың сенімсіз екендігі туралы жалпы идеямен байланысты. Заңнамалық тыйымдар сериясының біріншісі 319-шы заң болды, ол бойынша Ұлы Константин күйіп-жану кезінде, тіпті достық деген сылтаумен де жеке үйлерге баруға тыйым салған. Дәл осы заң бойынша өзіне астролог шақырған адамды елден шығарып, мүлкін тәркілейміз деп қорқытқан. Бірнеше жылдан кейін Константин сиқырлы өнердің осы түрлерін анықтау арқылы сиқырға қарсы заңнаманы түсіндіруге шешім қабылдады. Оның субъектілері айналысуға рұқсат етілді. Лекс Корнелия көлемінен аурулар мен дақылдардан қолайсыз ауа райынан қорғау әдістері алынды. 357 жылы II Констанцийдің бірқатар заңдары семсермен өлім жазасына кесілген «әдетте «жемқорлық жіберушілер» (лат. malefici) деп аталатын халдейлерге, сиқыршыларға және басқаларға» қарсы бағытталған. 364 жылғы І Валентин жарлығы, ең алдымен, пұтқа табынушылық салт-жораларына, әндер мен жерлеу құрбандықтарына қарсы бағытталған. Сол император 371 жылы харуспистердің әрекеттерін, егер олар жаман салдарға әкеп соқпаса, оларды қылмыстан шығарды. Жалпы алғанда, IV ғасыр заңдары өздерінің сиқырлы әрекеттерімен мемлекеттің іргетасына қауіп төндірмейтін империяның қарапайым азаматтарына қатысты болмады. Кейіннен көріпкелдерге қарсы заңдар бірнеше рет жаңартылды, бірақ 438 кодификациясында астрологияны медициналық және ауылшаруашылық мақсаттарда пайдалану үшін ерекшеліктер жасалды. Бірқатар заңдар арқылы император Констанций II (337-361) Ежелгі Римде болған болжамдардың барлық түрлеріне тыйым салды. Кейіннен Византияда сиқырға қарсы жаңа зайырлы заңдар қабылданбады, ал одан кейінгі барлық заңдар жинақтары (Эклог, Эпанагог, Прохирон және Василики) тек 4 ғасырдағы заңдарды қайталады. Сирек ерекшелік император Лев VI-ның 65-ші новелласы болды, ол «ақ» сиқырға, яғни қорғаныс және көмекші амулеттер мен заклинаниелердің барлық түрлеріне ұзақ уақыт бойы төзімділікті жойды. Грек заңгер тарихшысы Спиридон Троянос пікірінше, Македония әулетінің заң шығарушылары өздерінің предшественниктеріне қарағанда бақсылық пен улану мәселесіне көбірек көңіл бөлді деп айтуға болады. Заңсыз сиқырлы әрекеттер үшін жаза өте ауыр болуы мүмкін. Патриарх Фотийдің протегесі Теодор Сантабарен (шамамен 919 ж.) император Василий I-нің ықыласына ие болу үшін сиқырлық қолданды деп айыпталған, қамшымен өлтірілді, қуылды және соқыр болды. 1160-шы жылдары император Мануэль I сарай қызметкерлері Сет Склерус пен Михаэль Сикидитаны зиянды сиқыршылық үшін айыптады: бірінші жағдайда қызды азғырғаны үшін, ал екіншісінде ауыр көріністер жібергені үшін.

4 ғасырдағы христиан шіркеуінің өз мүшелерінің сиқырлы әрекеттерімен айналысуы сиқырды шайтанның ісі деген сенімнен туындады. Ұлы Василийдің ережелері өздерінің махаббат сусындарымен байқаусызда өлімге әкелген әйелдерді қасақана өлтірушілерге теңеді; Олардың қатарында Кесария епископы түсік түсіруге арналған құралдарды өндірушілерді де қосты. Григорий Ниссалық сиқыршылар мен жын-перілердің қызметіне жүгінетіндерге христиан дінінен бас тартқандар ретінде қарауды, бірақ егер кінәлілер өздерінің не істеп жатқандарын білмегені анықталса, жұмсақтық танытуды ұсынды. Шіркеу канондары, кеңестердің шешімдеріне негізделген, ең алдымен, діни қызметкерлердің мінез-құлқына қатысты және Ұлы Василий мен Григорий Ниссаның қарапайым адамдарға арналған ережелеріне қарағанда біршама қатал болды. Никея кеңесінде (325 ж.) барлық оккультизмдер бидғат ретінде жіктелді, ал Лаодикея кеңесі оларды діни қызметкерлерге тыйым салды. Кейіннен канондық заң дамуын жалғастырды және Трулло Кеңесінің 61-ші каноны (692) ыдысты пайдаланып көріпкелдік пен көріпкелдікпен айналысатындар үшін алты жылдық тәубе белгіледі. Дәл осындай жаза «жүз көсемдер» (коне грекше: ἑκαντóνταρχος) үшін белгіленді, бұл Симеон Метафрасттың (10 ғ.) айтуы бойынша жындардың көсемдерін білдіреді, ал Теодор Балсамонның (12 ғ.) айтуы бойынша, «ежелгі уақытта басқа адамдар тұрған, бұл бұрынғыдан да жоғары болған. ең қарапайымды өздерінің арам істерімен алдап, жалған құдайлар ретінде құрметке ие болған ақыл-парасат». Сондай-ақ аю бағып, жүнін бойтұмар етіп сатқандар мен жыландарды кеудесіне тығып жүргендер де айтылды. Балсамон соңғысын афинган сектасымен сәйкестендіреді. Сотталған пұтқа табынушылықтардың арасында Трулло Кеңесінің әкелері де «бұлт аулаушылар, арбалар, қорғаныс бойтұмарларын жасаушылар мен сиқыршылар». Бальсамон өзінің түсіндірмесінде астрономия мен астрологияны ажыратпай айыптайды - шамасы, император Мануэль I Комненостың астрологияны қорғау әрекетіне жауап ретінде (1143-1180). Вальсамонның пікірінше, ерте заң шығару позициясынан айырмашылығы, тек қана сиқырға саналы түрде жүгінетіндер ауыр жазаға лайық, ал қарапайым адамдар жұмсақтыққа сене алады.

=== Сиқыршылар мен оккультистер ===
[[Сурет:San_Leone.JPG|оңға|нобай| Катанияның Әулие Леосы және Магус Гелиодор, Маттео Десидератоның суреті, 18 ғасырдың екінші жартысы]]
Ежелгі грек тілінде сиқырлы және медициналық тәжірибелерді, сондай-ақ олармен айналысатын адамдарды белгілейтін бірқатар өрнектер болған. Түрлі контексттерде “эподи” (kөne грекше: ἐπῳδή – “забыр”, “заклинание”), “goitea” (kөne грекше: γοητεία – “сиқырлық”, “сәттілік”) және “mageya” (kөneητεία) және “mageya” (kөneίmag) (kөneίma) сөздерінен жасалған сөздер. «Фармакея» (коне грекше: φαρμακεία) сөзінің кең ауқымды мағыналары болды, ол дәрілік және улы шөптерді жинау, дәрі-дәрмек, қышқыл және уларды дайындау дегенді білдіреді, оны дәрігерлер де, сиқыршылар да қолданған. Кейінгі архаикалық дәуірден белгілі «гоистердің» («сиқыршылар», көне грекше: γόης) қызметі өлгендерді тыныштандыру немесе оларға көмек көрсету үшін олармен сөйлесуден тұрды. Бұл түсінік 10 ғасырдағы «Үкім» энциклопедиясымен расталған «гон» (kone grekshe: γον) « жоқтау айту», «жоқтау» етістігінің этимологиясынан туындайды. «Маги» (kone грекше: μάγοι) термині ирандық екені анық, бірақ ол гректерге біздің эрамызға дейінгі 6 ғасырдың ортасында қалай нақты белгілі болды, толық анық емес. Қолда бар дереккөздерге сүйене отырып, христиандық империяда сиқыр цирк балуандары, күймешілер, музыканттар және ойын-сауық индустриясының басқа қызметкерлері арасында пайда болды деп айтуға болады. Византиядағы сиқыр әдетте төменгі таптардың, негізінен әйелдердің, кемпірлердің және жезөкшелердің әрекеті ретінде танымал болды. Византия магиясын зерттеу көбінесе африкалық занд халқының оккульттік тәжірибесін зерттеген британдық антрополог Эдвард Эванс-Причардтың тұжырымдамаларына сілтеме жасайды. Оның терминологиясы бойынша, магия деп белгілі бір практикалық мақсаттарға кейіннен қол жеткізу үшін табиғаттан тыс күштерді бақылауды орнату мақсатында әдет-ғұрыптарды орындайтын тиісті түрде дайындалған адамның этикалық бейтарап әрекеті түсініледі. Қазіргі батыс тілдерінде дерлік синоним болып табылатын «сиқырлық» (агылш. сиқырлық) және «магия» (agylsh. сиқырлық) терминдері зендалар арасында әртүрлі мағынаға ие - сиқыршылар өздерінің мақсаттарына сиқырды қолдану арқылы жетеді, ал сиқыршылар немесе бақсылар сиқырды қажет етпейді, өйткені оларда туа біткен тылсым күш бар. Мұндай парадигмада, Р.Гринфилд атап өткендей, византиялық магия толығымен дерлік «сиқыр» санатына жатады. From the point of view of word usage, general concepts (μαγεία, γοητεία) had negative connotations and were used mainly by Christian doctrinalists, while ordinary people who resorted to magic usually spoke about its specific types with appropriate designations, or in general as “art” (ἠ τέχνη) or “practice” (ἠ πραγματεία). Осыған ұқсас көзқарасты «Византиядағы оккульттік ғылымдар» (2006) ұжымдық монографиясының редакторлары Пол Магдалино және Мария Мавруди бөліседі. Олардың пікірінше, «сиқыр» ұғымы бастапқыда теріс коннотацияларды білдіреді, бұл шынайы дінді Басқаға ауыстыратын нәрсе ретінде түсініледі, жындарға механикалық табыну арқылы құдайдың билігін тартып алу әрекеті, діни адамдарға еліктейтін, бірақ өз ортасында рәсімдермен. Мұндай парадигмада «сиқырды» ұстанушылар негізінен «мас емшілер» мен жезөкшелер болып табылады, бұл тұжырымдаманы қоғамның жоғары білімді қабаттарының қызметіне таратуды қиындатады. Тиісінше, Магдалино мен Мавроди «оккульттік ғылымдар» туралы айтуды дұрыс деп санайды.

Шығыс тілдерінде Мәсіхтің, Құдайдың Анасы мен әулиелердің шақыруларымен астасып жатқан жұмбақ сөздердің айтылуы тіпті шіркеу иерархтары мен үкімет шенеуніктерінің беделі мен саяси ықпалын арттыруға көмектесуі мүмкін. Патриарх Иоанн Грамматика (837-843), оны замандастары Ескі өсиет сиқыршылары Яннес пен Иамвреспен салыстырды, мүмкін оның жауларының күш-жігерінің арқасында сиқыршы ретінде беделге ие болды. П.Магдалино бұл қайнар көзге қатысты саяси күрес пен үгіт-насихаттың элементін көреді, бұл кезде икондарға табыну жеңісінен кейін саяси қарсыластар тыйым салынған оккульттік әрекеттерді ұстануға жатқызылды. Феофанның мұрагері Иоанн Грамматиктің айтуынша, патриархалды тағын иконоклас император Теофилден тәрелкеде сиқырлық пен көріпкелдік арқылы жасаған болжамдары үшін алған. Дәл сол дереккөз оның ағасы Арсавирдің жертөлесінде патриархтың өлілерді шақырып, оргиялар өткізетін «зұлым ұя» орнатқанын хабарлайды[8]. Майкл Пселлус егде жастағы императрица Зоя жүгінген белгішенің көмегімен сәуегейлік туралы баяндайды - ол болашақты белгішеде бейнеленген Христостың бет әлпетін өзгерту арқылы таныды. Пселлдің өзі ерте мистикалық дәстүрді сақтауда үлкен рөл атқарды, 11 ғасырда ұмыт болған бірқатар мәтіндерді айналымға қайта енгізді - Корпус Герметикум, Секст Юлий Африканның Кестесі, Проклдің Де арте иератикасы және Халдей Ораклестері. Пселлус Проклдың Oracles туралы түсініктемелерін мұқият зерттеп, өз пікірін қалдырды. «Хронографияда» ол өзінің жаратылыстану ғылымдарынан «жоғары философияға», логика мен риторикадан «теңдесі жоқ Проклге» дейінгі жолын егжей-тегжейлі сипаттады.

Ғажайыптарды сипаттау Византия әдебиетінде маңызды орын алады, оқырман алдында олардың қайнар көзі, құдайлық немесе шайтандық туралы сұрақ қояды. Әулие-әмбиелер жасайтын типтік кереметтерге емшілік, уақыт пен кеңістікте саяхаттау, азық-түлікті көбейту, табиғи апаттардың алдын алу, жабайы жануарларды қолға үйрету, табиғаттан тыс төзімділік таныту жатады. Ғажайыптар жасау қабілеті тек қасиетті ерлер мен әйелдерге ғана тиесілі болған жоқ және дүниедегі жын-перілердің әртүрлі көріністері ұқсас формада болуы мүмкін. Византиялықтардың бидғатқа және зұлымдық күштерінің көмегіне негізделген кереметтерге деген сақтық қарым-қатынасы Анна Комненаның Василий Богомиль туралы әңгімесінен көрінеді. Византиялықтар жанды шайтанға сату мүмкіндігі туралы білді - дәстүр бойынша Катанияның Әулие Леосының қарсыласы (8 ғ.), сиқыршы Илиодорус өзінің сиқырлық күшін осылай алды. Life of Saint Leo хабарлағандай, Гелиодор көптеген әсерлі кереметтер жасады, бірақ олардың барлығы оның жеке пайдасына бағытталған. Хагиографияның тағы бір кең тараған тақырыбы әулиелердің сиқыршылар жасаған зұлымдық сиқырларына, көбінесе махаббатқа қарсы тұруы болды. Жалпы, Александр Кажданның байқауы бойынша, қасиетсіз сиқыр, әдетте, өлімге, абдырауға және нәпсіқұмарлыққа әкеліп соқтырса да, әулиелердің кереметтері жасампаздық және өмір беретін сипатта болғанымен, олардың арасына нақты шекара қою мүмкін емес. Тарихшы Никетас Чониатс сияқты білімді византиялықтар «ғажайып жұмысшыларға» айтарлықтай күмәнмен қарады, бірақ олардың шындықты өзгерту және болашақты көру қабілеті бар екенін жоққа шығармады.

Кейінгі Византия қоғамындағы оккультизмнің орнын сипаттау қиын, себебі палеолог кезеңінің әдебиеті толық сақталғанымен, сол кездегі авторлардың көпшілігі оккультизм тәжірибелерін мазақ етуге немесе жоққа шығаруға тырысты, оларды төменгі таптардың кәсібі ретінде көрсетті{{Sfn|Greenfield|1995}}. Әртүрлі баяндау көздерінен басқа, патриархалдық соттардан алынған хаттамалардың айтарлықтай саны сақталған, онда тәжірибелі сиқыршылар мен олардың клиенттерінің істері қаралған, бұл бізге византиялықтардың бір бөлігі сиқырдың тиімділігіне сенгенін және оны қолөнер деп санағанын айтуға мүмкіндік береді{{Sfn|Greenfield|1995}}.

== Византия демонологиясы ==

=== Жын-перілердің табиғаты ===
[[Сурет:Byzantine_-_Amuletic_Armband_with_Holy_Rider,_Saints,_and_Magical_Symbols_-_Walters_542657.jpg|оңға|нобай| V-VII ғасырларда «Қасиетті атты адам» бейнеленген тұмарлар өте кең таралған. Әдетте атты адам [[Сүлеймен пайғамбар|Сүлейменмен]], сирек Парфияның Әулие Сисиннийімен байланыстырылатын{{Sfn|Kazhdan|1991}}. Уолтерс мұражайының коллекциясынан алынған VI ғасырдағы қола білезік]]
Византиялықтар [[Жын|жын-перілер]] аурулардың көзі деп сенген. Ежелгі мысырлықтардың, [[Вавилон|вавилондықтардың]] және еврейлердің идеяларына негізделген олардың дамыған демонологиясына сәйкес, әрбір ауруды өзіндік жын тудырған. Осылайша, от жындары жоғары [[Қызба|қызбаға]], ауа жындары қысқа мерзімді қызбаға, су жындары үш күндік қызбаға, ал ай астындағы жын-перілер төрт күндік қызбаға себеп болды{{Sfn|Vakaloudi|2000}}. Дененің жеке бөліктері мен бастапқыда мысырлықтар арасында уақыт құдайлары ретінде қызмет еткен және кейінірек халдей астрологиясындағы [[зодиак]] шеңберінің бөліктерімен байланысты болған 36 деканов  бірі арасындағы туыстық ерекше маңызды болды. Декандарға дененің әртүрлі бөліктері және олардың функциялары тағайындалды. Сол сияқты  біздің эрамыздың бірінші мыңжылдығынан шыққан белгісіз мәтін болып табылатын Завещание Соломона, зодиак белгілерімен және дене мүшелерімен байланысты 36 рух туралы айтады. Осылайша, ауруларды емдеуде дәрігерлер ішінара жын шығарушылар рөлін атқарды{{Sfn|Vakaloudi|2000}}.

Батыс Еуропадан айырмашылығы, Шығыс христиан діні шайтанға аз көңіл бөлді. Ол туралы негізгі ой-пікірлер ерте патристика кезеңінде қалыптасып, шайтанның құдайдың жаратылысы, періштелермен бірге жақсылық үшін жаратылған, бірақ мақтан тұтып, құлағанына дейін қайнаған. Ібіліс өзінің жындарымен бірге адамдарды Құдайдан қайтаруға тырысады, олардың азаптары мен жаман істеріне қуанады. Періштелік иерархияны сипаттаған 6 ғасырдағы сириялық теолог Псевдо-Дионисий Ареопагит, диаболикалық иерархияға бірдей мән бермеді, бірақ оның жүйесі Батыста қабылданып, дамыды, онда шайтан ең жоғары періштелік тәртіппен, серафиммен салыстырылды. Псевдо-Дионисийдің теозының мистикалық концепциясында Құдайдан әмбебап шығу себеп және оған ұмтылу, жындардың табиғаты туралы сұрақ туындайды. Дінтанушының пікірінше, жындар өзінің табиғаты бойынша емес, өз еркіне негізделген зұлымдық болып табылады, бұл бастапқы жақсы табиғатты бұрмалайды. Өзінің азғындығынан басқа жаратылыстарға қарағанда Алладан алыстап кеткен шайтанға да солай. Құдайдан толығымен бөлінген, бірақ соған қарамастан Шайтан өз жолымен Құдайға «қызмет етеді» Максимус Конфессорда (қ. 662). Жындар Джон Климакс жүйесінде маңызды орын алады, адамның рухани жетілуіне кедергілер жасайды. Шығыстың ең ықпалды теологтарының бірі Иоанн Дамаск (б.ж. 750 ж.) дуалистік адасушылықпен күресу үшін өзінен бұрынғылардың демонологиялық көзқарастарын жинақтап берді. Оның ойынша, зұлымдық, жақсылықтың жоқтығы бола отырып, өз болмысына ие емес, сондықтан шайтан туралы оны табиғатынан зұлым деп айтуға болмайды. Жындар өздерінің қасиеттері бойынша періштелерге ұқсайды, яғни олар тәнсіз, затсыз және ақыл-оймен танылады, яғни оларды рухтармен тануға болады.

Византияның шайтан мен жын-перілер туралы көзқарастарының одан әрі дамуы XI ғасырдағы философ Михаил Пселлостың еңбектерінде көрініс тапқан. Пселлге жатқызылған «Жындардың әрекеттері туралы» трактатына сәйкес [2-түсініктеме], құлаған тіршілік иелері алты түрге бөлінеді: эфирде мекендейтін ең жоғары отты жын-перілер «лелиуриядан» (''λελιούρια'') бастап, [[Жаһаннам|тозақтың]] түбінде мекендейтін соқыр, жарықты жек көретін «мизофайға» (''μισοφάες'') дейін. Жындардың қай жерде тұратынына байланысты қабілеттері бар және олар шайтанмен бірге адамдардың құтқарылуына жол бермеу үшін оларға қарсы қастандық жасайды. Олар барлық жерде молшылықта кездеседі, адамның сезімдері мен ақыл-ойына әсер етеді. Жындардың өздері де ақылға ие, бірақ төменгі деңгейдегі жындардың ақылы жануар сияқты, олардың [[Еркін ерік|ерік-жігері]] жоқ және олар [[Инстинкт|инстинкттердің жетегінде]] жүреді. Олар заттарда немесе адамдарда өмір сүре алады, және мұндай жағдайларды аурулармен шатастыруға болады. Жындарды Исаның атымен, айқыш белгісімен, әулиелерді шақырумен, Інжілді оқумен, қасиетті сумен немесе маймен, жәдігерлермен, мойындаумен немесе қасиетті адамның қолын қоюымен жеңуге болады. Пселладағы шайтанның өзі жын-перілік дәрежелердің таксономиясынан тыс{{Sfn|Russell|1986}}.

Сүлейменнің өсиетіне сәйкес, жын-перілер еркек немесе әйел болуы мүмкін, бірақ бұл бөліну жынысқа байланысты емес, өйткені жын-перілердің денелері қарапайым, тек табиғаттан тыс тіршілік иесі қабылдаған форманы сипаттайды. Жын-пері Обизуфь деген атпен «Өсиетте» аталады, онда ол нәрестелерді өлтіру мен оларға зиян келтірудегі үздіксіз белсенділігімен танымал. Осыған ұқсас жын туралы жалған Пселлус та айтады{{Sfn|Greenfield|1988}}. Австриялық тарихшы Альфонс Барб  еврей және классикалық грек мифологиясындағы, сондай-ақ қазіргі еуропалық фольклордағы Обизуфи бейнесінің шығу тегін Месопотамия жындары Ламашту, Лилит және жын-пері анасы Тиаматтан іздеді. Грек әдебиетінде әйел жын алғаш рет Сапфода Гелло деген атпен кездеседі{{Sfn|Spier|1993}}. Христиан және Византия авторлары бала жейтін ламияларды айтады, ал Византия дәуірінің соңында ''λάμια'' сөзінен шыққан сөздер қатты аштық деген мағынаны білдірген{{Sfn|Patera|2014}}.

=== Адамдарға қарсы жын-перілердің әрекеті ===
Византиялықтар жындардың адамдардың өздеріне немесе олардың билігіндегі адам делдалдары арқылы зиян келтіруге қабілетті екеніне сенімді болды. Мұндай әрекеттің мысалы ретінде Киелі кітаптағы Әйүптің тағдыры, сондай-ақ көптеген өмірлік оқиғалар болды. Жындар заттарды қозғалтып, тас лақтырады, түрлі дыбыстар шығарады деп есептелді. Жындардың әсерінен, өмірде айтылғандай, монах өзінің саяхатшысын құлдыққа сатып, жас жігіт тақуа әйелді зорлауы мүмкін, ал балалар өздерінің құрдасына, болашақ әулиеге тас лақтыруы мүмкін. Жындардың қаруы Александриялық Афанасийдің айтуынша, дұға кезінде Әулие Энтониді қуған гиеналар сияқты жануарлар болуы мүмкін. Ақырында, жындар жіберген аян өлімге әкелетін апатқа әкелуі мүмкін - баспалдақтан, жартастан немесе аттан құлау. Өз мақсаттарына жету үшін жындар, дәстүр бойынша, әртүрлі формада болуы мүмкін. Апостол Пауыл «Шайтанның өзі жарық періштесі болып кейіптейтінін» ескертті (Қор. 2-хат 11:14) және мұндай метаморфоз көбінесе кейінгі хагиографияда кездеседі. Монахтарды азғыру үшін жындар жиі әйел кейпіне енген. Олардың эфиопиялықтарға немесе негроид нәсілінің басқа өкілдеріне, монахтарға, сарбаздарға, ұлдарға немесе қарттарға айналуы да сипатталған. Жануарлар кейпіне енген жындар жылан немесе айдаһар ретінде көрінуді жөн көрді.

Жын-перілердің билігінде ({{Lang-grc|δαιμονίζω, κατέχω, ἑνοικέω}}) ішіне енген жынның әсерінен физикалық немесе психикалық күйі өзгерген адамның күйі түсінілді. Шын мәнінде, мұндай түсіндірме қабылданған мінез-құлық нормаларынан кез келген ауытқуды түсіндіру үшін пайдаланылуы мүмкін және тек [[Ақылсыздық|ессіздік]] немесе [[Қояншық|эпилепсия]] сияқты маңызды ауытқуларды ғана емес, сонымен қатар [[Ашушаңдық|ашуды]], [[Маскүнемдік|алкоголизмді]] немесе жыныстық азғындықты да қамтыды. Дегенмен, Жаңа Өсиеттегі Гадара жын-перілерінің сауығуы туралы әңгімеге байланысты әртүрлі психикалық аурулар көбінесе иеленудің белгісі болып саналды. Жындардың әсеріне [[Ай кезбелік|ұйқымен жүру]] кірді, яғни [[Ай Фазасы|айдың белгілі бір фазаларында]] жынның жәбірленушінің денесіне оралуының әсерінен адамның әрекеттерін жасауы деп түсінілді. Григорий Паламас эпилепсиялық ұстамалардың бірнеше сипаттамасын береді, оларды ұстаумен байланыстырады. Бұл күйде жеке кінә сезімі болмағандықтан, жын-перілерге деген көзқарас айыптаудан гөрі мейірімдірек болды, ал XII ғасырдағы заңгер Теодор Бальсамон кейбір адал емес адамдардың қайырымды жандардан көмек алу үмітімен есінен адасқан болып көрінгенін айтады{{Sfn|Greenfield|1988}}.

Адамға жын-перілердің әсер етуінің тағы бір жолы құмарлықтар деп саналды. Олардың классикалық философияға негізделген тұжырымдамасы кейбір жағынан иеленуге ұқсас [3-пікір] және теріс [[Коннотация|мағына]] беретін эмоцияларға қатысты. Кейінгі кезеңде құмарлықтар іс жүзінде күнәлармен теңестірілді, өйткені олар бейқам және ойлы өмір сүруге кедергі келтірді. Біртіндеп құмарлықтарға байланысты эмоциялар тізімі кеңейіп, иерархиялық формаға ие болды және каталогқа енгізілді. Православиелік дәстүрде жын-перілер адам жанындағы күнәлі ойларды ояту үшін құмарлықтарды пайдаланады деп есептелген. Максимус мойындаушы жазғандай{{Sfn|Greenfield|1988}}.

{{Дәйексөз|Жанымызда жатқан құмарлықтардан жындар бізде құмарлық ойларды тудыратын себептерді алады. Сосын оларды ақылды жеңу үшін пайдалана отырып, олар оны күнәға мойынсұнуға мәжбүрлейді; Оны жеңіп, олар оны ақыл-ойдың күнәсіне апарды; және бұл орындалғаннан кейін олар оны өте күнәкар істің тұтқыны ретінде жетелейді. Осыдан кейін, ақырында, ойлар арқылы жанды қаңыратып, олармен бірге кетеді. Санада күнәнің пұт (психикалық бейнесі) ғана қалады, ол туралы Жаратқан Ие былай дейді: «Қашан да қаңырап бос қалған жиренішті көрсеңдер, мен киелі жерде тұрамын» ({{Библия|Мат|24:15}}). Оқырман түсінсін, Құдайдың киелі орны мен ғибадатханасы адамның ақыл-ойы, оған жын-перілер жанын құмартқан ойларымен жаралап, күнә пұтын орнатқан.|[[Максим Конфессионер]], «Махаббат туралы тараулар», II.31}}

Әділ адамдарды жаман істерге бағыттаумен және тақуалық өмірге кедергі келтірумен қатар, жын-перілердің қызметінің маңызды аспектісі олардың сиқырлы және бал ашу әрекеттерін жасауы болып саналды. Өз кезегінде, әртүрлі теорияларға сәйкес, жын-перілер Құдайдан адамдардың сенімін сынау үшін осы мүмкіндікті алды немесе бұл жай ғана олардың алдауын білдірді. Шіркеу жындардың шынайы болжамдарды айту қабілетін жоққа шығарды{{Sfn|Greenfield|1988}}.

== Оккультизмнің формалары ==

=== Апотропиялық сиқыр ===

==== Жаман көз және қарғыс ====
[[Сурет:Byzantine_-_Amuletic_Pendant_-_Walters_542653.jpg|оңға|нобай| Уолтерс мұражайының коллекциясынан алынған көз тиюден қорғайтын византиялық тұмар, V ғасыр]]
Жаман көз (грек тілінде: βασκανία, грек тілінде: φθόνος, лат. invidia, лат. fascinatio) көреалмаушылықтың көзі жәбірленушіге зиян келтіру қабілеті бар зұлым күштің белгілі бір ағындарын шығаруға қабілетті деген сенім ретінде түсінілді. Жаман көзге байланысты қорқыныштардың нақты бағыты болмады және негізінен сәттіліктен айырылу мүмкіндігіне шоғырланды [comm. 4]. Жаман көзге сенудің ең алғашқы белгілері біздің дәуірімізге дейінгі бірінші мыңжылдықтағы ежелгі Египет ағаш тақталарында кездеседі. Сехметтің жебелерімен, Исис пен Хорустың қарғысымен көре алмаушылықпен қорқыту. Ежелгі пұтқа табынушылықта жаман көз идеясы оны ұтымды етуге тырысқан көптеген жақтаушыларға ие болды. Көздің физикалық байланыссыз мұндай әсерді қалай көрсете алатынын түсіндірудің бірнеше тәсілдері ұсынылды. Ең көп таралған тәсіл бұл қиындықты елемеу, оны маңызды емес немесе тіпті жоқ деп қарау, яғни шын мәнінде байланыс болғанын дәлелдеу болды. Соңғы көзқарасты Плутарх ұстанды, ол өзінің «De invidia et odio» трактатында зұлым адамның көзінен Демокрит бөлшектерін шығаруды ұсынды. Бірнеше жаратылыстану жинақтарының бөлігі ретінде Плутархтың теориясы сиқырға басқаша күмәнмен қарайтындар арасында да кең тарады. Жалпы алғанда, адамның байлығы жаман көзбен бүлінуі мүмкін деген пікір кең тараған, тіпті мәселенің философиялық жағын меңгермеген алғашқы шіркеу әкелері де бұл құбылыстың бар екенін жоққа шығарған жоқ. Бұл ырымға қатысты шіркеудің ұстанымы екіұшты болды: теологтар адамдар үшін мұндай мүмкіндіктерді мойындай алмады, бірақ қызғаныш адам қандай да бір жолмен зұлым күштердің құралына айналатынын мойындауға дайын болды. Бұл көзқарас Ұлы Василийдің «Қызғаныш туралы» (грек тілінде: Περὶ φθόνου) сүйіспеншілігінде толық көрсетілген: қызғанышпен қараған адамдар «бір көзқараспен зиян келтіреді, осылайша олардың қызғанышпен қараған кезде күшті денелері, бар сұлулығымен гүлдене бастайды, жастықта, кенеттен, жастық шақтағыдай. Қызғаныш көздерден жойқын, зиянды, жойқын ағын төгіліп жатыр», - деп кәдімгі халық ертегілері мен кемпірлер деп атайды. Оның ойынша, «жақсылықты жек көретіндер – жындар адамдардан жындарға тән ерік-жігерді байқаса, оларды өз ниеттері үшін пайдалану үшін барлық шараларды қолданады; неге көреалмаушылықтың көзі өз еркіне қызмет етеді». Ұлы Василийдің Плутарх шығармаларымен танысуы белгілі, ал пұтқа табынушы философтардың пікірлеріне жеккөрінішті көзқарас каппадокиялықтарға тән. Адам көзінің мүмкіндіктеріне скептикалық көзқарас Джон Хризостомның Мэтт туралы түсіндірмелерінде кездеседі. 20:15 [ком. 5] және Галатиялықтардың бірінші тарауы. βασκανία деген сенім кең тараған Сирияда сириялық Ефрем зұлымдықтың бейнесі, жақсыларды жек көретін және қудалайтын «жаман көзі» бар адам туралы айтқан.

Көзге деген сенім Византия қоғамының барлық таптарында, соның ішінде байлар мен білімділерде де болды. Мозаикалық едендерде үйден қызғаныш пен бақытсыздықты болдырмауға арналған жазулар бар. Қызғаныштың көркемдік бейнесі қауіпті тіршілік иелерімен қоршалған [[Итифаллический|итифалдық]] (тік жыныс мүшесімен бейнеленген) жас жігіт болды{{Sfn|Vakaloudi|2000}}. Жаңа туған нәрестелер үшін қауіп төнді, Пселл оны қанатты кемпір деп сипаттаған әйел бейнесіндегі Гелло жыны{{Sfn|Papathanassiou|2020}}. Жүктілік кезінде және жаңа туған нәрестелерде әйелдерді көз тиюден қорғау үшін ежелгі грек тілінде «гистерлер» (жатырдан {{Lang-grc|ὑστέρα}} ) - бірнеше (әдетте 7 немесе 12) жылан әртүрлі бағытта шашыраңқы жүз бейнесі бар әртүрлі материалдардан жасалған [[Тұмар|тұмарлар]] ''(Тұмарларды қараңыз)'' . Әдетте, оларға белгілі бір сиқырлы формула қолданылған, ал оларды кию рәсімдік әрекеттермен және нақты дұғалармен қатар жүрді{{Sfn|Spier|1993}}{{Sfn|Барабанов|2003}}.

==== Тұмарлар ====
[[Сурет:Bronze_amulet_pendant._Byzantine,_10th-12th_century.jpg|нобай| Истера, X-XII ғасырлардағы  тұмардағы «блуждающей матки» жекешелендірілген бейнесі]]
Византиялықтар жындарды қуып жіберу үшін әртүрлі апотропиялық құралдарды қолданды: тұмарлар, крест белгілері, Мәсіхтің есімінің жазылуы немесе басқа да тиімді сиқырлы формулалар. Сирияда есіктердің үстіндегі жазулардың ерекше алуан түрлілігі байқалады. Төртінші ғасырда өмір сүрген сириялық теолог Ефраим сириялық әйелдердің жиі сиқыршылардың қызметіне жүгінгенін хабарлайды. Сирин өзінің естеліктерінің бірінде христиан діни қызметкерлері мен сиқыршылар арасындағы рәсімді орындау құқығы үшін бәсекелестік туралы айтады{{Sfn|Vakaloudi|2000}}. Тұмарлар IV-VIII ғасырларда қоғамның төменгі таптары арасында кең таралған{{Sfn|Kazhdan|1991}}.

Ерте Византия кезеңінде амулеттер көптеген атаулармен белгілі болды - ''φυλακτήρια'', ''περίαπτα'' немесе ''περιάμματα'' . Олардың мақсаты тек көзден ғана емес, сонымен қатар жын-перілердің адамдарға жіберген барлық басқа бақытсыздықтарынан: аурудан, жарақаттанудан, иеліктен, жаман әсерден және тіпті өлімнен де құтылу болды. Ежелгі заманда тұмарларды діни қызметкерлер, астрологтар және басқа да данышпандар мен керемет жасаушылар әртүрлі табиғи материалдардан жасаған. Тұмарларға тиісті жазулар (эподтар) ойылып жазылған. VI ғасырдағы Византия дәрігері Александр Траллес пациенттеріне [[Подагра|подаграны]] емдеу үшін [[Гомер|Гомердің]] өлеңдерінің бірі жазылған алтын дискіні (''πέταλον'') және асқазан шаншуынан [[Геракл|Геркулестің]] [[Немей арыстаны|немей арыстанын]] өлтіргені туралы ойып жазылған [[яшма]] сақинасын тағуды ұсынды. Эпод Айдың Таразы немесе Арыстан белгісінен өткен кезде жазылуы керек еді, әйтпесе тұмар емдік күшке ие болмас еді. Жалпы, апотроптық сиқыр теориясы бойынша, ең тиімдісі [[Шаян (шоқжұлдыз)|Рак]] белгісімен жасалған тұмарлар болды {{Sfn|Vakaloudi|2000}} . Яһудилердің қасиетті есімдері жазылған жазулар, 90-шы Забурдың алғашқы жолдары немесе Трисагион дұғасы тиімді деп саналды{{Sfn|Kazhdan|1991}}.

Тұмарлардың кейбір иконографиялық түрлері әртүрлі демонологиялық идеялар мен аңыздарды біріктіретін ежелгі дәстүрлерге жатады. Сәждедегі әйелдің бейнесін соққан «қасиетті салт аттының» бейнелері балалар мен жүкті әйелдерді жұқтыратын әйел жынның бар екендігі туралы нанымдармен байланысты. Тұмарлардағы жынның аты әдетте көрсетілмейді; жын күрескері әртүрлі кейіпкерлермен, соның ішінде Әулие Сисинниуспен, Сүлейменмен, Арлаф періштемен немесе бас періштелердің бірімен сәйкестендіріледі. Жылан тәрізді 7 немесе 12 сәулесі бар әйел басы бейнеленген амулеттерге қатысты бірнеше ғасырлар бойы пікірталастар болды. 16 ғасырда Пирро Лигорио оларды Медузаны бейнелейді деп ұсынды, бірақ бұл сәйкестендіру қазір қате деп танылды. Орыс және кеңестік тарихнамада жылан амулеттері жатырдың және құрсақ қуысының ауруларымен байланысты болды. Сондай-ақ олар Хнубистің грек-египеттік символизміне қайта оралып, 9 ғасырдан бастап ерекше танымалдыққа ие болды деп болжануда. Тұмар ретінде тастың көптеген түрлері пайдаланылды. Бүркіт көзі жүкті әйелдерді қорғауға арналған амулет ретінде әсіресе танымал болды; «Киранидтер» оның басқа да қасиеттері туралы баяндайды.

Тұмарды қолдану мақсаты оны жасауға арналған материалды және денеге қолданылатын орынды анықтады. Эподаларды папирус таспаларына жазу дәстүрі Египеттен алынған болса керек. Сылақ ретінде пергамент бөліктерін пайдалануға болады; олардың осы сипатқа ие болуы «Салоникадағы Деметрийдің кереметтерінде» (VI ғасыр) сипатталған. Лавр жапырағының тұмары ұйқысыздыққа, ал зәйтүн жапырағы тұмары безгегі үшін қолданылған. Византиялықтар бойынша қорғасынның емдік қасиеті болған; одан насаттық табақшалар мен тұмарлар жасалып, дәрі-дәрмек пен косметикалық сусындардың құрамына кірді. Қорғаныш амулеттері үшін ең тартымды материал алтын болды, бірақ оның жоғары құны арзан баламаларға - мыс, темір, қорғасын немесе басқа материалдарға жүгінуге мәжбүр етті. Византиялықтар Сүлеймен патша қолға түсірген жындарды мыс ыдыстарда ұстағаны туралы әңгімеге байланысты мыс зұлым рухтардан қорғаныс ретінде бағаланды. Тұмарлардың ең көп тараған түрі медальдар, әртүрлі ою-өрнектері бар металл дискілер болды. Әдетте, олардың дөңгелек немесе сопақ пішіні бар, бірақ квадраттар мен сегізбұрыштар да апотропты әсерге ие болды. Исаврияның Анемуриум қаласын қазу кезінде табылған дискі амулеттердің айтарлықтай саны 6 ғасырға жатады. Тұмар тағудың кең тараған тәсілі оларды зергерлік бұйымдарға, сақиналарға, білезіктерге немесе алқаларға салу болды. Тізімде көрсетілгендерден басқа, мыс қоңыраулар, сондай-ақ оларға түйіндер байланған боялған жіптер жындарды қуып жіберетін күшке ие деп есептелді. Жалпы, тұмар ретінде кез келген дерлік шағын затты қолдануға болар еді. Пішін мен материалдан басқа, жазуды қолдану үшін сия таңдау маңызды болды. Белгілі нұсқауларға сәйкес, жақсы жындар өмір сүретін өсімдіктер, мысалы, мирра сия жасау үшін пайдаланылуы керек еді. Сондай-ақ жануарлардың немесе құстардың, көбінесе көгершіндердің немесе әтештердің қанын пайдалану ұсынылды. Сиқырлы әрекеттердің нәтижесіне сия түсі де әсер етті.

==== Талисмандар ====
[[Сурет:Cambridge,_Trinity_College,_ms._O.17.2_(6).jpg|оңға|нобай| XVI ғасырдың екінші жартысындағы Freshfield альбомынан алынған суреттегі «Жылан бағанасы»]]
Апотропты құралдардың ерекше категориясын тұмарлар, яғни амулет ретінде пайдалану үшін арнайы қасиетті рәсімнің нәтижесінде алынған заттар құрады. Классикалық грек тілінде олар kөne grekshe етістігінен жасалған сөздермен белгіленді: τελεῖνkөne grekshe: τελεῖντελεῖν (τελέσματα, ἀποα, ἀποο), Византия кезеңі «стоичейон» сөзі (грек тілінде: στοιχεῖον) көбірек қолданылған. Кеңірек мағынаға ие бола отырып, «стоичеён» физикалық элементтерді немесе принциптерді, жындарды, астральды тұлғаларды, талисмандық мүсіндерді немесе әліпбидің әріптерін білдіруі мүмкін. Осы уақытқа дейін «стоиххеион» ұғымының жалпы қабылданған түсіндірмесі жоқ. Ғалаттықтарда бірнеше рет кездеседі (Ғал. 4:3, Ғал. 4:9), әдетте «дүниенің бастауы» деп аударылады. Сүлеймен өсиетінде бұл астрологиялық жын-шайтандық күштерге, декандарға анық сілтеме жасайды. Алдыңғы зерттеулерді қорытындылай келе, Клэйс Блюм (Клэс Блум, «Мағынасы стехеион және оның туындылары Византия дәуірінде», 1946) сөздің негізгі мағынасы бойтұмар жасау процесінде сиқырлы белгілерді, әріптерді және белгілерді жазумен байланысты деген қорытындыға келді. Р. Гринфилдтің айтуы бойынша, соңғы Византия кезеңінде «стохеион» белгілі бір жерлерге қоныстанған жын-шайтандық күштердің атауы болған. П. Магдалино στοιχείωσις деп атады, талисмандық күштерді басқару өнері, византиялық сиқырдың айрықша ерекшелігі, оның араб бәсекелестерімен күресудегі серпінділігі және оның негізгі қолдану саласы Константинополь мүсіндері болды. Тұмарлардың әрекеті, басқа да сиқырлы құралдар сияқты, ғарыштық симпатия және антипатия (ἀντιπάθεια) принциптеріне негізделген.

Константинопольдің талисман мүсіндері туралы 8 ғасырдың аяғында жазылған Parastaseis syntomoi chronikai дереккөзінде жазылған. Ондағы анекдоттар мен аңыз-әңгімелерге байыппен қарау екіталай, бірақ оларды қоғамның білімсіз қабаттарының ой-пікірлерінің көрінісі деп бағалауға болады. Мүсіндердің сиқырлы интерпретациясы бұрынғыдан да ерте қалыптаса бастаған шығар, өйткені 6 ғасырда шежіреші Иоанн Малала олардың жасалуын 1 ғасырдың философы Тиана Аполлонийіне жатқызған. Малаланың айтуынша, Аполлоний қаладағы ләйлектердің, жылқылардың, Ликос өзенінің бейнесі мен тасбақаның пайда болуына жауапты; олардың барлығы кейінгі деректерден белгілі: Айя Софияның алдындағы көшеде үш ләйлек тұрды және қалада құстарды ұстады деп болжауға болады, император сарайының алдында аттар орнатылды, Та Амастриана ғимараттар кешенінің жанында өзен құдайының мәрмәр мүсіні, ал тасбақа мүсіні Сент-1пи шіркеуінің жанында болуы мүмкін. Никетас Чониатс өзінің De Signis трактатында Тянский Аполлонийдің қызметі туралы қосымша мәліметтер береді. Тұмарлардың ең танымал үлгілері - Патриарх Иоанн Грамматика сынған варвар көсемдерінің мүсіндері, Теофанның мұрагері хабарлағандай, және астананың Серпентин колоннасы. Үстінде үш жылан басы бар бұл бағана Ипподром маңында қашан пайда болғаны белгісіз. Бәлкім, ол бастапқыда парсыларды жеңгенді білдіреді немесе жыландар мен айдаһарларға қарсы күрестің дәстүрлі ежелгі символизмін сақтап қалды. Субұрқаққа айналдырылғаннан кейін колонна әртүрлі мифологиялық кейіпкерлерді қамтитын кең мүсіндік топтың бөлігі болды. Жылан бағанының бойтұмар ретіндегі алғашқы ескертулері орыс және батыс еуропалық саяхатшылардың әңгімелерінде 1390 жылдарға жатады. Олардың айтуынша, бағана уға толтырылған, оған Зосима қала тұрғынын жылан шаққан болса, ескерткішке қолын қою арқылы сауығып кетуге болатынын қосады - бұл сиқыр азамат еместерге әсер етпеді. Шамасы, 14 ғасырдың аяғында, қоғамдық санада бойтұмарлар жасау император Лео Данышпанмен байланысты бола бастады және 1403 жылы Константинопольге барған Гонсалес де Клавихоның айтуынша, белгілі бір император қаланы нашақорлардың шабуылынан қорғау үшін мүсінді сиқырлаған.

=== Махаббат сиқыры ===
Махаббат сиқыры туралы айтылған сөздер Гомерден бастап ертедегі христиандық хагиографияға дейін грек әдебиетінде жиі кездеседі. Классикалық әңгімелер мен рецепттер византиялықтарға белгілі болды, мысалы, Еврипидтің «Гипполитінде» медбике Федра ұсынған әдіс «жаны күйетін, // Халаттың шеті немесе бір бұрым шаш жоғалсын, // Сонда сіз суға төгілмейсіз». Ежелгі ғалымдар өсімдіктердің, минералдардың және жануарлардың емдік және басқа да қасиеттеріне көп көңіл бөліп, кейбір сиқырлы рецепттер «Геопоника» ауылшаруашылық энциклопедиясының (10 ғ.) 16 және 17-ші кітаптарына енгізілген. Папирустарға жазылған көптеген сиқырлы таблеткалар мен махаббат заклинанийлерінің табылуы махаббат сиқырының негізгі пайдаланушылары әйелдер немесе ер адамдар ма деген сұрақты тудырды, өйткені классикалық әдебиеттер негізінен біріншісіне, ал папирологиялық дәлелдерге соңғысына нұсқайды. Әдебиет пен шындық арасындағы сәйкессіздікті түсіндіру үшін әртүрлі теориялар ұсынылды. Американдық тарихшы Кристофер Перғауын грек махаббат магиясында эрозды [ағылшынша] және филияны тудыратын екі заклинанияны анықтады. Біріншісі, зерттеушінің пікірінше, ең алдымен ерлермен, сыпайылықпен және жезөкшелермен айналысқан және олардың нысанасы әдетте құймашымен бір үйде тұратын жас жігіттер мен әйелдер болды, ал екіншісін әйелдер мен күйеулеріне, үй иелеріне және билеушілеріне қатысты әлеуметтік жағдайы төмен адамдар қолданған.

Грек махаббат сиқырындағы негізгі ұғымдар: ''ἀγωγή'' және ''ἀγώγιμον -'' заклинание, ''φίλτρον'' - махаббат сусыны, ''φιλτροκατάδεσµοκατάδεσμοκ'' - махаббат сусымасы және ғашықтық ''сусыны''. Тірі қалған дереккөздер тұмарларды жасау және пайдалану рәсімдерінің сипаттамаларын береді. Балауыз айының алтыншы күні күн шыққанға дейін балауыз мүсіншесін жасауды талап ететін нұсқалардың бірі болды. Фигураның белгілі бір жерлеріне жәбірленушінің және оның анасының, сондай-ақ сиқыршының немесе оның клиентінің және оның анасының аты жазылуы керек, ал бұл жағдайда көмекке шақырылған жындардың есімдері қағазға жазылып, ішіне қойылады. Содан кейін, рәсім кезінде мүсіннің жүрегі инемен тесіліп, дуа оқылып жатқанда көмірге ерітіліп, мүсіннің өзі алты бөлікке бөлініп, өртелді. Сиқырлы пергамент бөліктерін немесе алманы пайдаланудың қарапайым әдістері де болды [ 6-түсініктеме]{{Sfn|Greenfield|1995}}.

=== Болжамдар ===

==== Балгерлік ====
[[Сурет:John_VII_of_Constantinople_Skylitzes.jpg|оңға|нобай| Патриарх Иоанн Грамматик ваннадағы су туралы бал ашып тұр (12 ғасырдағы Иоанн Скилица шежіресінен алынған миниатюра)]]
Болжамдық әрекеттердің әртүрлі формалары Византияға ежелгі дәуірден мұраға қалды. Жалпы, оларды екі үлкен топқа бөлуге болады: бір жағынан табиғи құбылыстарды бақылауға негізделген және екінші жағынан арнайы құралдарды қолдануды көздейтін «индуктивті» немесе «жасанды». Бірінші топқа астрология, найзағай арқылы болжау (бронтология) [комм. 7], жер сілкінісі, түс көруі, құстар мен жануарлардың мінез-құлқы. 9 ғасырдағы араб саяхатшысы Харун ибн Яхья императордың қатысуымен Аясофияда жасалған рәсімді сипаттады. Кейбір жағдайларда оған жылқылар әкелінетін, ал егер олар өздеріне ұсынылған шылбырларды алса, бұл болашақта мұсылмандарды жеңетінін білдіреді. Шежіреші Теофан Конфессор 6 ғасырда азғындар тобырдағы иттердің мінез-құлқы арқылы анықталған жағдайлар туралы хабарлады. 10-ғасырдың шежіресі Иосиф Генесий егжей-тегжейлерін көрсетпей, оқиғадан екі апта бұрын Сиракузаның құлауын болжаған бақташылар туралы айтты. 11 ғасыр тарихшылары Джон Зонаре мен Джордж Кедриннің айтуынша, софистер Либаниус пен Ямблих 4 ғасырда император Валенс мұрагерінің есімін білгісі келіп, әтештің (аллектриомансия) көмегімен болжауға жүгінген. Әріптермен жазылған дәндер берілген әтеш Феодосий есімінің құрамына кіретіндерді таңдады. Сократ Схоластик, болжам бойынша, мұрагерінің аты «F» әрпінен басталатынын білген Валенс көптеген адамдарды осы атпен өлтірді деп мәлімдеді.

«Индуктивті» бал ашуда әртүрлі заттар қолданылды: кітаптар, [[Икона|белгішелер]], ұн, айна, от, сүйек және т. б. Оккультизмнің басқа да көптеген түрлері сияқты, «индуктивті» болжаудың да тамыры [[Стоицизм|стоиктік]] [[Эпистемология|эпистемологиядан]] бастау алады. Израиль тарихшысы Шмуэлю Самбурскому айтуынша  [[Пифагореизм|пифагоршылар]] мен [[Платон|Платонды]] ұстанатын стоиктер «құдайлар мен адамдар арасындағы өзара байланыс» арқасында бал ашу мүмкін деп сенген. Болжау мүмкіндігі әлемнің [[Детерминизм|детерминистік]] сенімділігінен және кез келген фактілік материалда байқалатын әмбебап себептік өзара байланыстылықтан туындады{{Sfn|Papathanassiou|2020}}. Император [[I Ираклий|Ираклий]] өз әскерінің қыстайтын орнын анықтау үшін [[Библия|Киелі кітапты]] пайдаланып, балгерлікке жүгініп, оны кездейсоқ жерге ашты. Шіркеу бал ашудың барлық түрлерін принцип бойынша айыптады, бірақ белгішелер мен Киелі кітаптың көмегімен бал ашу рұқсат етілді{{Sfn|Kazhdan|1991}}.

Майкл Пселлус су толтырылған ыдыстан сипаттаған болжау (lecanomancy [ағылшынша], гидромантика) әртүрлі формада жатты: не судың үстінен сиқырлағаннан кейін пайда болған жұмбақ дыбыстарды тыңдау керек немесе жазбаша сұрақтармен оған лақтырылған қағаз бөліктерін бақылау керек болды - бұл әдістердің екіншісі I8-1110 бойынша, I8-1110). оның қызы кундерге қарсы жорықтар жоспарлады. Басқа жағдайларда, Алексей жеребе тартуға жүгінді - әскерлерін қай бағытқа жылжытуды таңдай алмай қиналады, ол «сұрақтарын екі қағазға жазып, оларды киелі тағына отырғызды және түні бойы жалынды дұғалар мен жырлармен өткізді. Филомилий». Ежелгі дәуірде танымал оракулдар арқылы көріпкелдік Византияда маңыздылығын жоғалтты, бірақ «халдей оракулдарына» маңызды түсініктемелерді 11 ғасырда Майкл Пселус және 15 ғасырда Плето жазған. Түстердің пайғамбарлық күшіне сену өте ежелгі бастауларға ие. Ежелгі грек мифологиясында Зевс арман құдайы Онирді адамзатқа болашақ туралы ескертіп жібереді. Пайғамбарлық армандар Эпидаврдағы және Кос аралындағы Асклепий храмдарының діни қызметкерлері тағайындаған емдеуде маңызды рөл атқарды. Көптеген византиялық арман кітаптары армандарды түсіндіруге арналған. Болжаудың басқа әдістеріне Айды, бұлттарды, кометаларды және тұтылуларды бақылау кіреді. Ақырында, Византия дәуірінде ішкі мүшелер (бауыр, жауырын [ағылш.]) арқылы болжау тоқтаған жоқ. 23 және 24 маусымда тойланатын мерекеге байланысты халық көріпкелдік әдет-ғұрыптары (клидон [грекше], коне грекше: κληδώνkөne грекше: κληδώνκληδών) 12-ші ғасырда Бассамон канонист ғасырда сипатталған.

==== Астрология ====
[[Сурет:Magi_(1).jpg|нобай|300x300 нүкте| Иоанн Хризостомның айтуынша, Бетлехем жұлдызы мүлдем жұлдыз емес, жұлдыз пішінін алған көрінбейтін күш болған{{Sfn|George|2001}}. [[Равенна|Равеннадағы]] Сант-Аполлинаре Нуово соборындағы византиялық мозаикадағы үш данышпан (7 ғасыр)]]
Барлық болжамды тәжірибелердің ішінде астрономия әдістерін қолданатын астрология ең күрделі және құрметті пән болып саналды. Өзінің идеялық негізінде ол стоиктердің дүние бөліктерінің жанашырлық қарым-қатынасы туралы іліміне негізделді. II ғасырда Клавдий Птолемей өзінің «Тетрабиблос» астрологиялық трактатында «мәңгілік эфирлік субстанциядан шығатын белгілі бір күш барлық жерге еніп, Жерді қоршап тұрған кеңістікте таралады, сол арқылы өзгерістерге ұшырайды» деп жазды. Күннің, Айдың және жұлдыздардың шаруашылық қызметі мен навигацияға әсерін атап көрсете отырып, Александрия астрономы «Адамның темпераментінің негізгі қасиетін туған кездегі қоршаған ортаның негізінде түсінуге болмайды, яғни оның, мысалы, оның мынадай денесі бар, мынандай психикалық қасиеттері бар, сондай-ақ белгілі бір құбылыстарды, сондай-ақ осындай және осындай психикалық қасиеттерді пайдалана отырып, неліктен түсінуге болмасқа? темперамент пен өркендеу, ал басқасы жарамсыз және жарақат алуға бейімділік танытса, ол қорғаған алаяқтар мен надандардың көптігімен түсіндірілді Адрианның негізін қалаған Афина Екінші жағынан, Цезарь (б.э.д. 44) мен Марк Аврелий (180) арасындағы кезеңде астрологтарға қарсы кемінде 8 заң шығарылды сақталды - Гефест Февский, Павел Александрия, «анонимді 379» және басқалар. Астрономия мен астрологияны тек теориялық тұрғыдан ажыратады. Өйткені олар аспанды бақылаудың таза және қолданбалы жақтары ретінде практикалық тұрғыдан алғанда, олар академиялық қызмет түрі ретінде емес.

Аман қалған астрологиялық мәтіндердің ауқымды корпусын грек жұлдыз жорамалдары туралы монография авторлары Отто Нойгебауэр мен Генри Бартлет Ван Хозен хронологиялық тұрғыдан 7 ғасырдың ортасына дейін жасалған «грек» және араб астрологиясының әсерінен кейін жасалғандарға бөледі. Мазмұны жағынан олар дереккөздерді техникалық астрономиялық, негізінен папирологиялық және авторлық немесе «әдеби» деп бөледі. Соңғысының дәуірі 2-ғасырдағы астролог Веттиус Валенстің еңбектерінен бастап 775 жылы Стивен Александрияға жатқызылған «ислам жұлдыз жорамалына» дейінгі кезеңді қамтиды. Юстиниан I тұсында жабылған пұтқа табынушылық неоплатондық мектептердің оқу жүйесінде астрология айтарлықтай маңызды орынға ие болды. Нидерланд тарихшысы Леендерт Вестеринк айтуынша, 6 ғасырда астрология Александриядағы квадривиум курсына кірді. Стефан Константинопольге император Гераклий I (610-641) жұлдыз жорамалын жасауға шақыруды алғанға дейін сонда оқыған болуы мүмкін. Кейіннен Византия императорлары астрологтардың қызметіне жүгінуді жалғастырды. Шежіреші Феофан Конфессор VI Константин (780-797) болгарларды жеңетінін қате болжағаны үшін сот астрологы Панкратийді өлім жазасына кескенін хабарлайды. Павел Александриялық (IV ғасыр) астрологиялық трактатымен танысуының арқасында математик Лев (шамамен 870 ж.) жоғары беделге ие болды. Математик Леоға жатқызылған астрологиялық зерттеулердің кейбірін оның жас замандасы Лео Хиросфактус жазған болуы мүмкін. 905 жылы тақ мұрагері, болашақ император Константин VII Порфирогениттің дүниеге келуіне байланысты жалғыз белгілі жұлдыз жорамал жасалды, осылайша македон әулеті мүшелерінің астрологияға қызығушылығын растады [comm. 8]. Никефорос II сарайындағы астрологтар туралы Фокас (963-969) Кремонский Лютпрандтың хабарламасынан белгілі. 10 ғасырдағы Византиядағы астрологияның гүлденуі араб Әбу Машар әл-Балхи трактатының және 972 және 1011 жылдар аралығындағы 9 аман қалған жұлдыз жорамалының пайда болуымен дәлелденеді. Астрология Майкл Пселлус хронографиясында екі рет айтылады, бір рет Михаэль В. Императрица Зомельдің екінші хикаясын ашуға деген ұмтылысына байланысты. IX Константин Мономахос (1042-1055) тұсында сәттілікке уәде берген пайғамбарлықтар мен болжау. «Алексиададан» император Алексий I Комненос (1081-1118) тұсындағы төрт астрологтың есімдері белгілі.

Византия астрологиялық зерттеулерінің шарықтау шегі император Мануэль I Комненос пен теолог Майкл Глика арасындағы қайшылық болды. Мануэльдің өзі немесе оның бұйрығымен жазылған астрология үшін кешірім барлық астрологтарды еретиктер деп атаған Пантократ монастырының белгілі бір монахының болжамдарын өткір сынға алған жауап болды. Император астрологияны медицина сияқты, императорлар мен патриархтар ежелден бері қолданып келе жатқан «сараптамалық жорамалға» негізделген бақылаулық және табиғи заңға негізделген ғылым екенін негіздеді. Болжамдардың негізі аспан денелеріне берілген табиғаттан тыс күш емес, құдіреті ешбір жағдайда дау тудырмайтын Жаратушының ойластырылған жаратылысы. Гликка өзінің құрметті, бірақ каустикалық сынында Бетлехем жұлдызының пайда болуын астрологиямен айналысуға шақыру ретінде қарастыру, Мәсіх шомылдыру рәсімінен өткен кезде көгершінің пайда болуын орнитоскопия, құстардың ұшуы арқылы болжау ақиқатының дәлелі ретінде түсіндіру сияқты абсурд екенін атап өтеді. Британдық византинист Пол Магдалино өзінің Мануэль I туралы монографиясында оның астрологиялық қызығушылықтарына көп мән бермеді, дегенмен, олар император үшін өте маңызды болды. Мануэльдің досы архиепископ Джон Каматир болды, ол оған өзінің екі астрологиялық өлеңін арнады. Оның сарайында итальяндық Пасха Роман [ағылшын тілі] жұмыс істеді, ол 1169 жылы «Киранидтер[ағылшын]» көне жинағын латын тіліне аударды және латын, грек және араб деректеріне негізделген «Liber Thesauri occulti» арман кітабын құрастырды. Тағы бір итальяндық Лео Тоскан[ағылшынша] императордың атынан Ахмет бен Сириннің арман кітабын грек тілінен аударған (9 ғ.). Тарихшы Никетас Чониатстың айтуынша, Мануэль әскери операцияларды және жеке өмірін жоспарлау кезінде үнемі жұлдыз жорамалдарды басшылыққа алды, бұл жиі проблемаларға әкелді. Сол кезеңде митрополит Константин Манассе өзінің жұмысын императордың ағасының әйелі Себастократ Иренге арнап, «Астрологияға кіріспе» деп жазды.

XIII ғасырдағы Византия ғалымдары астрологияны жоққа шығарды, бірақ билеуші әулет кезінде [[Тұтылу|тұтылуды]] өлімнің нышаны деп санауды жалғастырды. Георгий Акрополит 1239 жылғы 3 маусымдағы тұтылудың ғылыми түсіндірмесін білсе де, оны және одан бұрынғы [[Комета|кометаны]] императрица Иринаның жақындап келе жатқан өлімінің белгісі деп санады. Сол сияқты, Джордж Пахимерес туған күндер туралы болжамдарды жоққа шығарды ({{Lang-grc|θέμα}}) гороскоптарды пайдаланып, бірақ 1258 жылы 16 тамыздағы күн тұтылуын Теодор II Ласкаристің қайтыс болуымен байланыстырды. Никифор Грегорас тарихында тұтылулар да әртүрлі бақытсыздықтардан бұрын болады {{Sfn|Papathanassiou|2020}} . Палеолог дәуірінің ең көрнекті астрологтары Джон Авраам және оның шәкірті Элеутерий Себелен болып саналады. 1370 және 1400 жылдар аралығында олар классикалық астрологтар [[Клавдий Птолемей|Птолемейдің]], Гефестиона Фиванского Кіші Олимпиодордың және Мысырлық Реторийдің еңбектерінің жинақтарын, сондай-ақ ислам авторларының грек тіліндегі аудармаларын шығарды. Олардың күш-жігерінің нәтижесі жоғалған еңбектердің үзінділерін сақтау ғана емес, сонымен қатар ертедегі Византия астрологиясын қалпына келтірудегі шатасушылық пен қиындықтар болды{{Sfn|Kazhdan|1991}}.

==== Медициналық астрология ====
Дәрігерлерді математиктермен салыстырған Платоннан бастап, астрологияның гүлденуімен Византия дәуіріне дейінгі терапевтік білімге деген сенім идеясының дамуын қадағалай отырып, британдық медицина тарихшысы Вивиан Нуттон бұл деградацияның себептерін көрсете алмайды. Шынында да, науқастың төсегінде теориялық конструкциялар құлдырап, дәрігерлер дұрыс емес болжамдарды жоққа шығарып, әртүрлі болжамдар жасауға кірісуге мәжбүр болады. Дегенмен, Галеннің сыни күндерінің теориясынан тыс, астрономиялық немесе астрологиялық есептеулер іс жүзінде табылмайды. Плинийдің айтуынша, медицинадағы астрологияны 1 ғасырда Массалияның Кринасы танымал еткен, бірақ Гален бір ғасырдан кейін оны толығымен жоққа шығарды. Клавдий Птолемей мысырлықтарды медицина мен астрономиялық болжамдарды үйлестірді. Византия медициналық астрологиясы немесе ятроматематика (kone grekshe: ἰατρική «медицина» және коне грекше: μαθηματικά «математика») ежелгі дәуірден төрт негізгі сәйкес элемент (от, жер, ауа, топырақ) идеясын мұра етті. қақырық, сары және қара өт), жағдайлар (ылғалды және құрғақ) және температура (ыстық және суық). Олар зодиак белгілерімен, планеталармен және минералдармен және олардың симптомдармен және емдеумен үйлесуі. Алғаш Вавилонда пайда болған зодиак белгілерінің ішкі мүшелермен байланысы (мелотезия, μελοθεσία) туралы ілім гректерге де белгілі болды. Кападокиялық Аретей II ғасырда эпилепсиялық ұстамаларға ай фазаларының әсері туралы жазған. Фивиялық Гефест (IV-V ғасырлар) Айдың фазалары мен аспандық жағдайына одан да үлкен мән береді - олар хирургиялық операциялардың сәттілігіне әсер етті. Юстиниан I-нің замандасы Аэций Амидалық та қолайлы және қолайсыз күндерді атап өтеді. 12 ғасырда император Мануэль Комненос Ай сәйкес келетін мүшелерге операция жасамауға және егер Ай Юпитермен бірге болса, науқасқа іш жүргізетін дәрі бермеуге шақырды. 14 ғасырда Джордж Хризококк медицина мен астрономия арасындағы байланыс туралы жазды.

=== Алхимия ===
[[Сурет:Egitto_ellenistico,_papiro_con_testo_magico_in_greco_(papiro_X_di_leida),_da_tebe,_200-300_ac_ca.jpg|оңға|нобай| Лейден папирусы]]
Марселин Бертелоттың еңбегіне сүйенген британдық оккультизм тарихшысы Артур Уэйттің пікірінше, алхимия тарихын төрт кезеңге бөлуге болады: византия, сириялық-араб, латын және кейінгі. Ең көне грек алхимиялық мәтіндері Лейден және Стокгольм папирустары болып табылады, олар 3-ші ғасырдың аяғынан басталады. Оларда қорытпаларды жасау және металл беттерін бояуға арналған 75 формула және алтын мен күміс әріптерді жасаудың 15 процесі бар. Бертелоттың айтуынша, бұл папирустар әртүрлі дереккөздерді пайдаланған шебердің жазбаларын білдіреді. Алхимия қазір Эллинистік Египетте кәдімгі дәуірдің тоғысында мысырлық зергерлер мен ұсталардың материяның іргелі бірлігі теориясына және жалпыға ортақ симпатия іліміне негізделген қорытпалармен жүргізген тәжірибелерінің нәтижесінде пайда болды деп есептеледі. Техникалық ерекшелігіне байланысты алхимия Византия мәдени элитасын соншалықты қызықтырған жоқ және, мысалы, астрологиядан айырмашылығы, ол философия ретінде жіктелмеді. Нәтижесінде, алхимиялық мәтіндердің қолжазба дәстүрі өте аз және әртүрлі дәуірлердің туындыларын қамтиды: ерте псевдопиграфа (Псевдо-Демокрит (1 ғ.) және әртүрлі мифологиялық және тарихи кейіпкерлерге жатқызылған трактаттардың қысқаша үзінділері), Панополитанский Зосимнің шығармалары (IV ғ.), 4-ші ғасыр, 7-ші ғасырлардағы эксгететтер. Олимпиодору, Стивен Александриялық [ағылшынша]), 7 ғасырдағы 4 алхимиялық өлеңдер. Кейінгі авторлардан алхимиялық жұмыстар Майкл Пселлос, монах Космас және Никифорос Блеммидес (XIII ғ.) қалдырды. Суда энциклопедиясындағы сілтемелерге және мамандандырылған емес әдебиеттерге сүйене отырып, гуманитарлық топтардағы алхимиялық зерттеулер туралы кейбір түсініктер болды.

Техникалық тұрғыдан алхимиктердің рецепттері негізінен алтынды «екі еселеуге» және зергерлік бұйымдарда немесе сәндік мақсаттарда пайдалану үшін сыртқы түрі бойынша бағалы металдарға ұқсас қорытпаларды өндіруге қатысты болды. Ең алдымен материалдардың сыртқы қасиеттеріне қызығушылық танытқан қолөнершілерден айырмашылығы, «мистикалық химияны» (грек тілінде: μυστικὴ χημεία) ұстанушылар материяның ішкі мәнін өзгертуге тырысты. Техникалық және мистикалық аспектілер қабаттасуы мүмкін. Осылайша, Зосима «Құралдар мен пештер туралы» және «Омега хаты туралы» трактаттарында шебердің жетістігі планеталардың қолайлы жағдайына байланысты екенін атап өтті. Ол сондай-ақ Гермес Трисмегистке сілтеме жасай отырып, интеллектуалдық ізденіс арқылы моральдық жетілдіруге және Құдайға жақындыққа қол жеткізуге болатынын дәлелдеді. «Алтын жасаудың ұлы және қасиетті өнері туралы» Александриялық Стефанға жатқызылған трактаттың авторы мен мағынасы төңірегінде елеулі қайшылықтар бар. Ол Құдайды және материалдық емес нәрселерді қарапайым арқылы күрделі және күрделі арқылы тануға мүмкіндік беретін ақыл мен философияның құдіретін мадақтайды. Зосима сияқты, Стефан да өз ізбасарларын интеллектуалды ойлауға шақырады, рухты материядан жоғары көтереді - періштелерді көрген адепттерге енді алтынның арсыз жасауына қайта оралудың қажеті жоқ. Аңыз бойынша, Степанның шәкірті хризопеяның («алтын жасау») құпиясын араб қолбасшысы Халид ибн Язидке берді.

== Тарихнама ==
[[Сурет:Chernigovskaya_grivna_01_by_shakko.JPG|оңға|нобай| Славян жылан тәрізді тұмарлары Византия үлгілеріне еліктеп жасалған{{Sfn|Spier|1993}}. Чернигов гривені, 11 ғасыр]]
19-ғасырдағы неміс классигі Ульрих фон Виламовиц-Мёллендорф «грек магиясын зерттеу үшін гректердің өздерін әділ соттай алу үшін оларды түсіну керек» деп баса айтты (1848). Келесі маңызды кезең Марселин Бертелоттың алхимиялық мәтіндердің үш томдығын (Collection des anciens alchimistes grecs, 1887-1888) және ежелгі және ортағасырлық алхимия бойынша бірқатар еңбектерді жариялауы болды. Бұл басылым жеткілікті түрде сын көтермесе де, бұл бағыттағы ғылыми қызығушылықты тудырды. Грек астрологиясын және болжау тәжірибесін Огюст Баучер-Леклер («Histoire de la Divination dans l’Antiquité» 4 томдық, 1879-1882; «L’Astrologie grecque», 1899) зерттеген. Линн Торндайктің «Сиқыр және эксперименттік ғылым тарихы» іргелі монографиясы (8 томда, 1923-1958) византиялық сиқырды ерекше атап көрсетпейді, бірақ кейінгі антикварлық авторларға біраз көңіл бөлінеді. Грек византинисті Федон Коукулестің «Βυζαντινῶν βίος καὶ πολιτισμός» жинақ жинағы (6 томда, 1947-1951 жж. әр түрлі византиялық рәсімдерді қамтиды). Карл Прейседанцтың грек сиқырлы папирустарының (Papyri magicae graecae, 2 том, 1928, 1931) басылымы және Ганс Дитер Бетцтің (1992) қазіргі аудармасы заклинание мен амулеттерді қолдану туралы деректер береді. Жаңа мәтіндердің кейінгі басылымдары «Alchimistes grecs» сериясы аясында, сонымен қатар сериядан тыс жүзеге асырылды.

Византия сиқырының, әсіресе амулеттердің материалдық аспектілерін зерттеудің ұзақ тарихы бар. Тұмарлардың кейбір иконографиялық түрлері әсіресе танымал болды және Қайта өрлеу дәуірінен бастап антиквариаттардың назарын аударды. Жыландар бар амулеттердің алғашқы сипаттамасын Пирро Лигорио жасаған. 17 ғасырда Рубенс мұндай амулетке ие болды; оның бейнесі И.Макариус пен Дж. Шиффлдің «Abraxas seu Apistopistu» кітабында Якоб ван Верден суреттерімен берілген. 19 ғасырдың аяғында орыс тарихшыларының византиялық аналогтарымен ұқсастығы бар жылан тұмарларына деген қызығушылық артты. Тақырып бойынша маңызды шолулар дайындаған И. И. Толстой, М. И. Соколов және А. С. Орлов. «Истерия формуласының» әртүрлі аудармалары мен интерпретациялары ұсынылды. Батыста Вильгельм Френер, Густав Шлюмбергер және Вильгельм Дрекслер грек сиқырлы заттарымен айналысқан. 20 ғасырдың басында зерттеушілердің негізгі қызығушылығы сиқырлы мәтіндерге, ең алдымен Мысырдан келген римдік сиқырлы папирустарға ауысты, бірақ тұмарлар мезгіл-мезгіл ғылыми пікірталастарда орын алды. Қазіргі орыс тарихшыларының ішінде В.Н.Залесская византиялық амулеттерге көптеген еңбектер арнады; Батыста бірнеше тақырыптық көрмелер мен каталогтарды Дж. Шпайр дайындады.

Византия демонологиясы бойынша іргелі еңбектер 20 ғасырдың басында пайда болды, бірақ «Contribution à l'étude de la démonologie byzantine» мақаласынан кейін (А. Делате, Жоссеранд Ч., 1934) ұзақ уақыт бойы бұл құбылыстың концептуалды түсінігінде ілгерілеушілік болған жоқ, бірақ бұл құбылыстың жалпыға ортақ қайнар көзі жалғасуда. 1988 жылы канадалық византиялық ғалым Ричард П.Х. Гринфилд ресми шіркеудің көзқарасын білдіретін «стандартты православиелік дәстүрді» және Византия қоғамының сол немесе басқа қабатында болған «балама дәстүрлер» жиынтығын ажырататын схеманы ұсынды. Біріншісі, ең алдымен, Шіркеу Әкелерінің еңбектерінде баяндалған; екіншіден, негізгі мәтіндер Майкл Пселлдің «Жындардың әрекеттері туралы» диалогы және Никефорос Грегораның Киренский Синезийдің «Армандар туралы» трактатына түсіндірмесі. Палеологтық кезең үшін классикалық дәуірдің бірнеше шығармалары өз маңызын сақтап қалды: 4 ғасырдағы «Киранидтер» жинағы және Сүлейменнің атымен байланысты екі мәтін – оның «Өсиет» және «Сиқырлы трактаты». Отто Нойгебауэр 1959 жылы жалпы саны 18 000 деп есептеген грек жұлдыз жорамалдарының жариялануы Томас Янгтың (1828) және Жак-Джозеф Шамполлионның (1840) папирологиялық басылымдарынан басталды. Жалпы Византия ғылымына, атап айтқанда оккультизмге 20 ғасырдың соңына дейін көп көңіл бөлінбеді. Американдық тарихшы М.Маврудидің пікірінше, бұл жағдай Византия мәдениетінің соңғы Батыс орта ғасырларына тән «динамизм» мен «инновациядан» айырылған дәстүрлі идеясымен байланысты. Кейінгі зерттеулер, ең алдымен, экономикалық тарих саласындағы өзгермейтіндік пен тоқырау парадигмасынан алшақтап, нәтижесінде Византиядағы ғылыми революцияның дамуына қандай жағдайлар кедергі болды деген сұрақ туындады. Әртүрлі уақытта ұжымдық монографиялар жарияланды, олардың ішінде ең көрнектілері «Византия сиқыры» (1995) және «Византиядағы оккульттік ғылымдар» (2006). Палеолог Византияда Р.Гринфилдтің демонологияға және П.Маглалиноның астрология мен болжауға арналған монографияларының («L’orthodoxie des astrologues: La science entre le dogme et la divination a Byzance (VIIe-XIVe siecle)» [1]06) пайда болуы маңызды оқиғалар болды.

== Дереккөздер ==
'''Түсініктемелер'''
{{Дереккөздер|35em|group=комм.}}
'''Дереккөздер мен сілтемелер'''
{{Дереккөздер|28em}}

== Әдебиеттер ==

=== ағылшын тілінде ===
* Бергер А. Сиқырлы Константинополь: мүсіндер, аңыздар және ақырзаман // Византия және қазіргі грек зерттеулерінің скандинавиялық журналы. — 2016. — Т. 2. - 9-29 б.
* Қоңыр P. Сиқырлық, жын-перілер және христиандықтың кейінгі ежелгі дәуірден ортағасырға дейін көтерілуі // Сиқыршылықты мойындау және айыптау. - Tavistock Publications Limited, 1970. - 17-46 б. — 387 б.
* Дики М.В. Шіркеудің әкелері және зұлым көз // Византия сиқыры. - Дамбартон Окс, 1995. - 9-34 б. — 187 б. — ISBN 0-88402-230-7.
* Дики М.В. Грек-рим әлеміндегі сиқыр және сиқыршылар. – Роутледж, 2001. – 371 б. — ISBN 0-203-45841-9.
* Даффи М.В. Екі византиялық зиялылардың сиқырдың теориясы мен тәжірибесіне реакциясы: Майкл Пселлос пен Майкл Италикос // Византия сиқыры. - Дамбартон Окс, 1995. - 83-98 б. — 187 б. — ISBN 0-88402-230-7.
* Фараоне Ч. A. Ежелгі грек махаббат сиқыры. - Гарвард университетінің баспасы, 1999. - 223 б. — ISBN 0-674-03320-5.
* Фоген М.Т. Балсамон сиқыр туралы: Рим зайырлы құқығынан Византия канондық заңына // Византия сиқыры. – Дамбартон Окс, 1995. – Б.99-116. — 187 б. — ISBN 0-88402-230-7.
* Джордж Д. Мануэль I Комненос және Майкл Гликас: ХІІ ғасырдағы астрологияны қорғау және теріске шығару // Мәдениет және ғарыш. — 2001. — Т. 5, No 1. - 3-48 б.
* Гринфилд Р. Кейінгі Византия демонологиясындағы сенім дәстүрлері. – Адольф М.Хаккерт, 1988. – 369 б.
* Гринфилд Р. Палеологтық сиқырды зерттеуге қосқан үлесі // Византия сиқыры. - Дамбартон Окс, 1995. - 117-154 б. — 187 б. — ISBN 0-88402-230-7.
* Griebeler A. Жылан бағанасы және Византия Константинопольінің талисмандық экологиясы // Византия және қазіргі грек зерттеулері. — 2020. — Т. 44, No 1. - 86-105 б. - doi:10.1017/byz.2019.25.
* Ierodiakonou K. Симпатияның грек тұжырымдамасы және оның Майкл Пселлостағы византиялық иеленуі // Византиядағы оккульттік ғылымдар. - 2006. - 97-118 б. — ISBN 978-954-8446-02-0.
* Каждан, Александр, ред. (1991). Византияның Оксфорд сөздігі. Оксфорд университетінің баспасы: Оксфорд және Нью-Йорк. ISBN 0-19-504652-8.
* Каждан А. Қасиетті және қасиетті емес ғажайып жұмысшылар // Византия сиқыры. - Дамбартон Окс, 1995. - 73-82 б. — 187 б. — ISBN 0-88402-230-7.
* Магдалино П. Византия классикалық астрологияны қабылдау // Византиядағы және одан тыс жерлердегі сауаттылық, білім және қолжазбаларды беру. - БРИЛЛ, 2002. - 33-57 б. — ISBN 978-90-04-12096-9.
* Магдалино П. Византия тарихы мен тарихнамасындағы оккульттік ғылым және императорлық билік (9-12 ғасырлар) // Византиядағы оккульттік ғылымдар. - Женева: La Pomme d'or, 2006. - 119-162 б. — ISBN 978-954-8446-02-0.
* Мавруди М. Византиядағы оккульттік ғылым және қоғам: Болашақ зерттеулерге арналған ойлар // Византиядағы оккульттік ғылымдар. - Женева: La Pomme d'or, 2006. - 39-96 б. — ISBN 978-954-8446-02-0.
* Mertens M. Византиядағы Греко-Египет алхимиясы // Византиядағы оккульттік ғылымдар. - Женева: La Pomme d'or, 2006. - P. 205-230. — ISBN 978-954-8446-02-0.
* Нойгебауэр О., Ван Хозен Х.Б. Грек жұлдыз жорамалдары. – Американдық философиялық қоғам, 1959. – 231 б. — ISBN 0-8014-9429-X.
* Папатанассиу М. Византиядағы оккульттік ғылымдар // Византия ғылымының серіктесі. - БРИЛЛ, 2020. - 464-495 б. — ISBN 978-90-04-41461-7.
* Робертс A. M. Орташа Византия алхимиялық кодексін құру // Дамбартон Окс қағаздары. — 2019. — Т. 73. - 69-102 б. - JSTOR 10.2307/26955172.
* Рассел Дж.Б. Люцифер. Орта ғасырлардағы Ібіліс. - Корнелл университетінің баспасы, 1986. - 356 б. — ISBN 0-8014-9429-X.
* Spier J. Ортағасырлық византиялық сиқырлы амулет және олардың дәстүрі // Варбург және Куртаулд институттарының журналы. — 1993. — Т. 56. - 25-62 б. - JSTOR 751363.
* Вакалоуди A.D. Δεισιδαιμονια және ерте Византия империясындағы апотропиялық сиқырлы амулеттердің рөлі // Византия. — 2000. — Т. 70, No 1. - 182-210 б. - JSTOR 44172369.
* Waite A. E. Алхимиядағы құпия дәстүр: оның дамуы мен жазбалары. - Лондон: К.Пол, Тренч, Трубнер және Ко., 1926. - 415 б.
* Уокер А. Ортағасырлық Византиядағы сиқыр // Батыстағы сиқыр мен сиқырлықтың Кембридж тарихы. – Кембридж университетінің баспасы, 2015. – Б.209-234. — 770 б. — ISBN 978-0-521-19418-1.

=== неміс тілінде ===
* Grimm-Stadelmann I. Untersuchungen zur Iatromagie in der byzantinischen Zeit. - Де Грюйтер, 2020. - Т. I. - 15+675 S. - (Vizantinisches Archiv - Series Medica). — ISBN 9783110619041.
* Troianos S. Zauberei und Giftmischerei in mittelbyzantinischer Zeit // Fest und Alltag in Визанц. – Ч.Х.Бек, 1990. – С.37-51. - 226 S. - ISBN 3406343260.

=== орыс тілінде ===
* Барабанов Н.Д. Византия халық наным-сенімдерінің тарихы туралы. Истера // Антикалық және орта ғасырлар. – 2003. – Т.34. – Б.322-347.
* Доддс E.R. Гректер және иррационал. - Алетея, 2000. - 508 б. - (Ежелгі кітапхана). — ISBN 5-89329-257-X.
* Обидина Ю. С. Грек сиқыршылары полис діні аясында // Вестн. Солтүстік (Арктикалық) федералды ун-та. Сер.: Гуманитарлық. және әлеуметтік ғылым. - 2019. - No 1. - 119-127 Б. - doi: 10.17238/issn2227-6564.2019.1.119.

=== француз тілінде ===
* Bouché-Leclercq A. L'Astrology Grecque. — Париж: Эрнест Лер

[[Санат:Оккультизм]]</text>
      <sha1>sidv5r0u4ftw82jr2won95642c8ebmm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Онуфрий (Березовский)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>785115</id>
    <revision>
      <id>3643256</id>
      <timestamp>2026-08-16T21:51:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Иерарх  |жүгіну             =   |есімі              = Митрополит Онуфрий  |шынайы есімі       = {{lang|uk|Митрополит Онуфрій}}  |туған кездегі есімі         = Орест Владимирович Березовский  |туған кездегі шынайы есімі  = {{lang|uk|Орест Володимирович Березовський}}  |сурет              = Onufriy (Berezovs...</comment>
      <origin>3643256</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27766" sha1="lht4m6g8w3c20zr8kjuzkilm50121an" xml:space="preserve">{{Иерарх
 |жүгіну             = 
 |есімі              = Митрополит Онуфрий
 |шынайы есімі       = {{lang|uk|Митрополит Онуфрій}}
 |туған кездегі есімі         = Орест Владимирович Березовский
 |туған кездегі шынайы есімі  = {{lang|uk|Орест Володимирович Березовський}}
 |сурет              = Onufriy (Berezovsky) (cropped).jpg
 |ені                = 
 |сурет анықтамасы   = Онуфрий, 2019 жыл

 |титул              = [[Киев және бүкіл Украина митрополиті (Украин православие шіркеуі)|Киев және бүкіл Украина митрополиті]] (даулы)
 |реті               = 
 |ту                 = Sabodan 2000 (seal cropped).JPG
 |шіркеуі            = [[Украин православие шіркеуі (Мәскеу патриархаты)]]
 |қауым              = 
 |таңдалуы           = 13 тамыз 2014
 |интронизация       = 
 |басқара бастады    = 17 тамыз 2014 жылдан бері&lt;br&gt;(5 қаңтар 2019 жылдан даулы)
 |басқаруын аяқтады  = 
 |басқару кезеңі     = 
 |ізашары            = [[Владимир (Сабодан)]]
 |ізбасары             = 
 |биліктен бас тартуы  = 
 |комментарий          = 

 |титул_2               = 
 |реті_2                = 
 |ту_2                  = 
 |шіркеуі_2             = 
 |қауым_2               = 
 |таңдалуы_2            = 
 |интронизация_2        = 
 |басқара бастады_2     = 
 |басқаруын аяқтады_2   = 
 |басқару кезеңі_2      = 
 |ізашары_2             = 
 |ізбасары_2            = 

 |титул_3               = 
 |реті_3                = 
 |ту_3                  = 
 |шіркеуі_3             = 
 |қауым_3               = 
 |таңдалуы_3            = 
 |интронизация_3        = 
 |басқара бастады_3     = 
 |басқаруын аяқтады_3   = 
 |басқару кезеңі_3      = 
 |ізашары_3             = 
 |ізбасары_3            = 

 |туған күні       = 5.11.1944
 |туған жері       = [[Корытное (Черновцы облысы)|Корытное]], {{туғанжері|Вижница ауданы|Вижница ауданында}}, [[Черновцы облысы]], [[Украин Кеңестік Социалистік Республикасы|Украин КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 |қайтыс болған күні    = 
 |қайтыс болған жері    = 
 |жерленді        = 
 |әулеті          = 
 |әкесі           = 
 |анасы           = 
 |білімі          = [[Мәскеу діни академиясы]]
 |ғылыми дәрежесі       = [[дін ілімі докторы]]
 |монахтықты қабылдауы  = 
 |атақ              = 
 |хиротония         = 
 |кардинал          = 
 |жұбайы            = 
 |балалары          = 
 |заңдастырылған    = 
 |қатары            = 
 |әулиелік қатары   = 
 |еске алу күні     = 
 |құрметі           = 
 |жебеуші           = 
 |қолтаңбасы        = Onuphrius Berezovskyi Signature 2014.png
 |қолтаңба ені      = 
 |монограмма        = 
 |елтаңба           = 
 |елтаңба ені       = 
 |марапаттары       = 
 |commons           = Onuphrius (Berezovsky)
}}
'''Митрополит Онуфрий''' ({{lang-uk|Митрополит Онуфрій}}; зайырлы есімі — '''Орест Владимирович Березовский'''; {{lang-uk|Орест Володимирович Березовський}}; [[5 қараша]] [[1944 жыл|1944]], [[Вижница ауданы]], [[Черновцы облысы]]) — 2014 жылдан бергі [[Украин православие шіркеуі (Мәскеу партиархаты)]] (УПШ–МП) басшысы. «[[Киев және бүкіл Украина митрополиті (Украин православие шіркеуі)]]» делінгенімен оның титулын 2019 жылдан бері [[Константинополь патриархы]] мойындамайды. 2019 жылғы 5 қаңтардан [[Орыс православие шіркеуі]]нен тәуелсіз автокефалиялық [[Украина православие шіркеуі]] құрылды да, Онуфрийдің УПШ–МП шіркеуі мойындалмай кетті. Халықаралық деңгейде осылайша [[Киев және бүкіл Украина митрополиті (Украина православие шіркеуі)|Киев және бүкіл Украина митрополиті]] болып [[Епифаний (Киев митрополиті)|I Епифаний]] танылды.

== Өмірбаяны ==
Березовский 1944 жылғы 5 қарашада [[Черновцы облысы]]ндағы священник отбасында дүниеге келген. 1961 жылы ол мектептің жоғарғы сыныбын бітірді. 1962 жылдан 1964 жылға дейін ол Черновцы техникалық мектебінде білім алды, кейін [[Черновцы]]дағы құрылыс ұйымдарында жұмыс істеді. Туған [[украин тілі]]нен басқа ол [[орыс тілі|орыс]] және [[румын тілі|румын]] тілдерінде сөйлейді.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2020-12-09 |url= https://www.bucpress.eu/cultura/romanii-din-ucraina-si...-ips-13580 |accessdate=2022-03-16 |title=Românii din Ucraina și... ÎPS Onufrie, Mitropolitul Kievului și Întregii Ucraine |language=ro |work=BucPress}} {{Wayback|date=2022-05-08 |url=https://web.archive.org/web/20220508104419/https://www.bucpress.eu/cultura/romanii-din-ucraina-si...-ips-13580 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://costiceni.blogspot.com/2014/08/noul-mitropolit-al-ucrainei-fost-ales.html?m=1 |title=Mitropolitul Ucrainei, ÎPS Onufrie - cunoscător de limba română |accessdate=2022-03-16 |work=Radio Folcor Moldovenese}} {{Wayback|date=2022-05-08 |url=https://web.archive.org/web/20220508104419/https://costiceni.blogspot.com/2014/08/noul-mitropolit-al-ucrainei-fost-ales.html?m=1}}&lt;/ref&gt;

1966 жылы ол [[Юрий Федькович атындағы Черновцы ұлттық университеті|Черновцы университеті]]нің техникалық факультетіне қосылды. 1969 жылдың соңында ол бұл жолынан бас тартып, [[Мәскеу діни академиясы]]на көшті. Келесі жылы ол {{iw|Сергий Үштік лаврасы|Сергий Үштік лаврасының|ru|Троице-Сергиева лавра}} мүшесі атанды.

1971 жылғы 18 наурызда ол [[монах]]тық жолға түсіп, [[Ұлы Онуфрий|Ұлы Әулие Онуфрий]]дің құрметіне Онуфрий деген монастырлық есімді қабылдады. 1971 жылғы 20 маусымда [[иеродиакон]], ал 1972 жылғы 29 мамырда [[иеромонах]] болып тағайындалды. 18 жылдан кейін архимандрит Онуфрий Украинаға қайта оралып, [[Почаев лаврасы]]ның басшысы болып тағайындалды.

1988 жылы ол Мәскеу діни академиясын бітіріп, дін ілімі кандидаты атанды.

1988 жылғы 20 шілдеде ол Почаев лаврасының әке-басшысы болып тағайындалды.&lt;ref name=&quot;Metropolitan Onufriy elected&quot;&gt;{{cite news|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/218253.html |title=Metropolitan Onufriy of Chernivtsi and Bukovina elected head of Ukrainian Orthodox Church (Moscow Patriarchate) |work=[[Інтерфакс Україна]] |date=2014-08-13}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20140813222444/http://en.interfax.com.ua/news/general/218253.html |date=2014-08-13}}&lt;/ref&gt;

1990 жылғы 9 желтоқсанда [[Киев]]тегі [[Әулие Владимир соборы]]нда митрополит [[Филарет (Денисенко)]] оны Черновцы және Буковина епископы етіп тағайындады.

1992 жылғы 22 қаңтарда Онуфрий [[Украин православие шіркеуі (Мәскеу патриархаты)|Украин православие шіркеуі]] епископтарының атынан [[Мәскеу және Бүкіл Русь патриархы]] [[II Алексий]]ге Украинада [[Автокефалия|автокефалды]] (өзін-өзі басқаратын; автоном) православие шіркеуін құру туралы өтінішке қол қойды.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://ukrainianweek.com/Politics/221781 |title=After autocephaly |work=The Ukrainian Week |date=2018-10-26 |language=uk}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20181028073716/http://ukrainianweek.com/Politics/221781 |date=2018-10-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://m.gazeta.ua/articles/life/_vselenskij-patriarhat-oprilyudniv-dokumenti-na-pidtrimku-ukrayinskoyi-avtokefaliyi/859088 |title=The Ecumenical Patriarchate unveiled documents in support of Ukrainian autocephaly |work=[[Gazeta.ua]] |date=2018-09-14}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220508104422/https://gazeta.ua/articles/life/_vselenskij-patriarhat-oprilyudniv-dokumenti-na-pidtrimku-ukrayinskoyi-avtokefaliyi/859088 |date=2022-05-08}}&lt;/ref&gt; 23 қаңтарда митрополит Филарет (Денисенко) Онуфрийді Ивано-Франковск епархиясына ауыстырды.

1992 жылғы 7 сәуірде ол Черновцы епархиясына қайтарылып, сол жерде 23 жыл бойы қызмет етті.

1994 жылғы 28 шілдеде ол [[архиепископ]] атағына көтерілді де,&lt;ref name=&quot;Metropolitan Onufriy elected&quot;/&gt; Украин православие шіркеуі Қасиетті синодының тұрақты мүшесі атанды.

2000 жылғы 22 қарашада Онуфрий [[митрополит]] дәрежесіне көтерілді.&lt;ref name=&quot;Metropolitan Onufriy elected&quot;/&gt;

2009 жылы өткен [[Орыс православ шіркеуі]]нің Жергілікті кеңесінде жаңа [[Мәскеу және бүкіл Русь патриархы|Мәскеу Патриархы]]н сайлау жүргізілді, онда митрополит Онуфрий 10 дауыс алды.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Andreescu |first1=Crişan |title=Mitropolitul Cernăuților și Bucovinei, Onufrie, ales capul Bisericii Ortodoxe Ucrainene |url=https://www.dcnews.ro/mitropolitul-cernau-ilor-i-bucovinei-onufrie-ales-capul-bisericii-ortodoxe-ucrainene_451100.html |work=DCNews |date=2014-08-13 |language=ro}}&lt;/ref&gt;

2013 жылғы 23 қарашада Онуфрийге [[Киев және бүкіл Украина митрополиті (Мәскеу патриархаты)|Киев және бүкіл Украина митрополиті]] [[Владимир (Сабодан)|Владимир]] екінші [[панагия (эпитет)|панагия]]ны тағу құқығын берді.

2014 жылғы 24 ақпанда Украин православие шіркеуінің Қасиетті Синоды құпия дауыс беру арқылы Онуфрийді Киев митрополиялық тағының уақытша басқарушысы (locum tenens) етіп сайлады. Бұл шешім Киев және бүкіл Украина митрополиті Владимирдің денсаулығына байланысты Украин православие шіркеуінің басшысы міндеттерін атқара алмайтыны туралы медициналық қорытынды шыққаннан кейін қабылданды. Владимир 2014 жылғы 5 шілдеде қайтыс болды.

2014 жылғы 13 тамызда Онуфрий Владимир ізбасары атанып, УПШ–МП примасы және осылайша Киев және бүкіл Украина митрополиті болып сайланды.&lt;ref name=&quot;Metropolitan Onufriy elected&quot;/&gt;

2022 жылғы ақпанда, Украинаға Ресей басып кірген кезде, Онуфрий басқа жергілікті епископтармен (оның ішінде қарсылас митрополит [[Епифаний (Киев митрополиті)|Епифаний]]мен) бірге өз епархиясындағы шіркеулерді бомбалаудан қорғанатын орын ретінде ұсынды.&lt;ref&gt;{{cite news|agency=[[Pontificio Istituto Missioni Estere]] |url= https://www.asianews.it/notizie-it/Invasione-russa-dell'Ucraina:-chiese-usate-come-ripari-dai-bombardamenti-55237.html |work=PIME Asia News|date=2022-02-26|accessdate=2022-02-27|language=it|title=Invasione russa dell'Ucraina: chiese usate come ripari dai bombardamenti}} {{Wayback|date=2022-02-27|url=https://web.archive.org/web/20220227131858/https://www.asianews.it/notizie-it/Invasione-russa-dell%27Ucraina%3A-chiese-usate-come-ripari-dai-bombardamenti-55237.html}}&lt;/ref&gt; Алайда Онуфрий өз шіркеуінің ресейлік әскермен коллаборант болған дін қызметкерлерін ашық айыптамады және олар шіркеуден шығарылған жоқ.&lt;ref&gt;Бірнеше дереккөз:
*{{cite news |first=Sonya |last =Koshkina |language=uk |url=https://lb.ua/blog/sonya_koshkina/545764_politikoreligiyna_drama.html |title= Political and religious drama in the occupied Luhansk region |work=Lb.ua |date=2023-02-14}}
*{{cite news |first=Sonya |last=Koshkina |language=uk |url=https://lb.ua/blog/sonya_koshkina/545248_moskovskiy_monastir.html |title=A Moscow monastery for Ukrainian traitors? |date=2023-02-08 |work=Lb.ua}}&lt;/ref&gt; Ал [[Украина православие шіркеуі]]не (УПШ) өткен дін қызметкерлеріне шіркеу қызметіне тыйым салды.&lt;ref&gt;{{cite news|date=2023-03-29|accessdate=2023-03-29|url=https://www.pravda.com.ua/news/2023/03/29/7395641/|title=The UOC punished the archimandrite of the Pechersk Lavra, who transferred to the OCU|work=[[Українська правда]]|language=uk}}&lt;/ref&gt;

2023 жылғы сәуірде «[[Українська правда]]» жүргізген журналистік зерттеуге сәйкес, Онуфрий 1998 және 2002 жылдары [[Ресей]] азаматтығын алған.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2023/04/7/7396917/|title=Russian passports found on Metropolitan Onufrii and over 20 other priests of Moscow-linked church|work=[[Українська правда]]|date=2023-04-07|accessdate=2023-04-07}}&lt;/ref&gt; Онуфрий бұрын Ресей азаматтығы болғанын жоққа шығармады. Оның айтуынша, ол бұл азаматтықты өзінің бұрыннан келе жатқан арманы — өмірінің соңғы күндерін Ресейдегі Әулие [[Сергий Үштік лаврасы]]нда өткізу — жүзеге асыру үшін алған. Алайда оның пікірінше, [[Орыс-украин соғысы|Ресей мен Украина арасындағы қарым-қатынастардың нашарлауы]], [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы|ТМД]]-ның әлсіреуі және әсіресе Ресейдің Украинаға қарсы соғысы бұл үмітін жойған.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.pravda.com.ua/news/2023/04/8/7397054/|title=Onufriy assures that he has already gotten rid of his Russian passport, but does not say when|work=[[Українська правда]]|date=2023-04-08|accessdate=2023-04-09|language=uk}}&lt;/ref&gt;

2025 жылғы 2 шілдеде [[Украина президенті]] [[Владимир Александрович Зеленский|Владимир Зеленский]]дің жарлығымен Онуфрийдің Украина азаматтығы тоқтатылды.&lt;ref name=&quot;Onufriy7519845&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.pravda.com.ua/news/2025/07/2/7519845/|title=SBU: Primate of the UOC MP Onufry was deprived of Ukrainian citizenship|work=[[Українська правда]]|date=2025-07-02|accessdate=2025-07-02|language=uk}}&lt;/ref&gt; [[Украина Қауіпсіздік қызметі]] ({{lang|uk|СБУ}}) оның 2002 жылы Ресей азаматтығын өз еркімен алғанын және бұл туралы Украина билігіне хабарламағанын мәлімдеді.&lt;ref name=&quot;Onufriy7519845&quot;/&gt; СБУ сондай-ақ Онуфрийдің [[Орыс православие шіркеуі]]мен байланысын сақтап келгенін айтты. СБУ мәліметінше, бұл шіркеудің өкілдері Ресейдің Украинаға қарсы агрессиясын ашық қолдайды. Сонымен қатар Онуфрий шіркеудің Орыс православие шіркеуінен канондық тәуелсіздігіне бағытталған қадамдарға әдейі қарсы болған деді.&lt;ref name=&quot;Onufriy7519845&quot;/&gt; СБУ қорытындысында: «Ресейдің толық ауқымды басып кіруіне қарамастан, Онуфрий Орыс православие шіркеуінің және оның басшылығының, атап айтқанда Мәскеу патриархы [[Кирилл (Мәскеу патриархы)|Кирилл]]дің саясатын қолдауды жалғастырды» деп мәлімдеді.&lt;ref name=&quot;Onufriy7519845&quot;/&gt;

== Ұстанымдары ==
Митрополит Онуфрий [[Украина]]ның [[Еуропа Одағы]]на ұмтылғанын «трагедия» деліскен.&lt;ref name=mpoa15&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-33982267 |title=Russian Orthodox Church lends weight to Putin patriotism |date=2015-08-21 |work=[[BBC News]]}}&lt;/ref&gt;

Онуфрий Украинаның толыққанды аумақтық тұтастығын қолдайды.&lt;ref name=&quot;Risu&quot;&gt;&lt;ref name=&quot;Risu&quot;&gt;{{cite news |title=Metropolitan Onufriy tells in Moscow how difficult it is to live in Ukraine |url=https://risu.org.ua/en/index/all_news/orthodox/uoc/62391/ |work=Risu.org.ua |date=2016-02-04 |accessdate=2018-12-15}} {{Wayback|date=2018-12-15 |url=https://web.archive.org/web/20181215222515/https://risu.org.ua/en/index/all_news/orthodox/uoc/62391/}}&lt;/ref&gt; [[Верховна Рада]]ның Донбасста шайқасқан сарбаздарды (ресейшіл сепаратистерге қарсы соғысқан) қолдағанында Онуфрий орнынан тұрудан бас тартты, алайда кейін бұның соғысқа қарсы ишарат деді.&lt;ref name=mpoa15 /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.church.ua/2015/05/09/komentar-blazhennishogo-mitropolita-onufriya-dlya-zmi-video/ |title=Коментар Блаженнішого Митрополита Онуфрія для ЗМІ (ВІДЕО)  Українська Православна Церква |date=2015-05-09 |language=uk |accessdate=2016-09-06}} {{Wayback|date=2016-08-30 |url=https://web.archive.org/web/20160830074218/http://news.church.ua/2015/05/09/komentar-blazhennishogo-mitropolita-onufriya-dlya-zmi-video/}}&lt;/ref&gt; 2014 жылғы тамызда Онуфрий Украин шіркеуінде сепаратизмді қолдайтын дін басылар жоқ деген.{{r|mpcaug14}} Оның шіркеуі 2014–2015 жылдардағы Ресейдің Украина жеріне басып кіруіне пікір айтудан бас тартып жүрді.&lt;ref name=&quot;mpcaug14&quot;&gt;{{cite news |first=Oleg |last=Sukhov |date=2014-10-02 |url=http://www.kyivpost.com/content/kyiv-post-plus/patriarch-filaret-moscow-church-does-not-serve-needs-of-people-366758.html |title=Patriarch Filaret: Moscow church does not serve needs of people |work=[[Kyiv Post]] |language=en}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20150628022954/https://www.kyivpost.com/content/kyiv-post-plus/patriarch-filaret-moscow-church-does-not-serve-needs-of-people-366758.html |date=2015-06-28}}&lt;/ref&gt;

2022 жылғы [[Ресейдің Украинаға басып кіруі]]нің алғашқы күнінде Онуфрий [[Украина Қарулы күштері]]не батасын беріп, былай деді: «Біздің жеріміз бен халқымызды қорғап, күзетте тұрған сарбаздарымызға ерекше сүйіспеншілігіміз бен қолдауымызды білдіреміз. Құдай оларды жарылқап, қорғасын!».&lt;ref name=&quot;Onufriy7325464&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.pravda.com.ua/news/2022/02/24/7325464/ |title=UOC-MP Metropolitan Onufriy supported the Armed Forces and called on Putin to end the war |accessdate=2022-03-22 |work=[[Українська правда]] |date=2022-02-24 |language=uk}} {{Wayback|date=2022-04-03 |url=https://web.archive.org/web/20220403155507/https://www.pravda.com.ua/news/2022/02/24/7325464/}}&lt;/ref&gt; Онуфрий Ресейдің басып кіруін ашық түрде айыптап, Украинаның егемендігі мен аумақтық тұтастығын қолдады. Ол [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]]ге Украинаға басып кіруді дереу тоқтатуға үндеу жасады.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Appeal of His Beatitude Metropolitan of Kyiv and All Ukraine Onufriy to the faithful and the citizens of Ukraine |url=https://news.church.ua/2022/02/27/appeal-beatitude-metropolitan-kyiv-ukraine-onufriy-faithful-citizens-ukraine/?lang=en |publisher=Украин православие шіркеуі |date=2022-02-27 |accessdate=2023-08-14}}&lt;/ref&gt; Басып кіруден екі күн бұрын Онуфрий: «Украин православ шіркеуі (УПШ–МП) Украинаның аумақтық тұтастығын үнемі қолдап келеді және өз діндарларын Украина мемлекетінде және бүкіл әлемде бейбітшілік орнауы үшін дұға етуге шақырады... Мемлекет басшыларын және осы мәселеге ықпалы бар барлық адамдарды жаңа соғысқа жол бермеуге шақырамын. Соғыс — Құдай алдындағы ауыр күнә!» — деп мәлімдеген.&lt;ref&gt;{{cite web |title=His Beatitude Metropolitan Onufriy – war is a grave sin before God |url=https://news.church.ua/2022/02/22/beatitude-metropolitan-onufriy-war-grave-sin-god/?lang=en |website=Ukrainian Orthodox Church |date=22 February 2022 |access-date=14 August 2023}}&lt;/ref&gt;

2023 жылғы 28 шілдеде, Украинаның Мемлекеттілігі күніне орай, митрополит Онуфрий сөз сөйлеп, былай деді: «Екі жыл бұрын белгіленген бұл мемлекеттік мереке бүгінде еліміз үшін ерекше мәнге ие болды. Бүгінде халқымыз мемлекетіміздің сақталуы, тәуелсіздігі мен аумақтық тұтастығы үшін күресіп жатыр. Бұл тұтастық Ресей әскерлерінің опасыз басып кіруі нәтижесінде бұзылды». Онуфрий: «Өз Отанын қорғау — әрбір азаматтың, әрі Украин православ шіркеуінің әрбір діндар мүшесінің қасиетті міндеті», — деп мәлімдеді. Ол басып алынған аумақтардағы УПШ–МП приходтары туралы да айтып: «Біздің кейбір епархияларымыз бен діндарларымыз басып алынған аумақта қалып қойды. Біз олармен жиі байланыса алмаймыз, дұға етуден басқа оларға іс жүзінде ешқандай көмек көрсете алмаймыз. Алайда бұлар — біздің епархияларымыз, бұлар — біздің адамдарымыз. Біз олар үшін дұға етеміз, оларды бауырларымыз бен әпке-қарындастарымыз деп санаймыз және олардың бізбен бірге біртұтас, тәуелсіз Украинаға қайта қосылуын күтеміз», — деді. Сондай-ақ ол Құдайдың көмегімен Украина бұл соғыста жеңіске жететініне сенетінін айтып: «Мен Құдайдың көмегімен бұл соғыста жеңіске жетіп, Украинамызды қайта қалпына келтіретінімізге сенемін. Бұл мақсатқа жету үшін біз күшті әрі біртұтас болуымыз керек, көршілерімізге сүйіспеншілікпен және құрметпен қарауымыз қажет», — деп мәлімдеді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://news.church.ua/2023/07/28/zvernennya-blazhennishogo-mitropolita-onufriya-z-nagodi-dnya-ukrajinskoji-derzhavnosti/#2023-07-28 |title=Звернення Блаженнішого Митрополита Онуфрія з нагоди Дня української державності |date=2023-07-28 |publisher=Украин православие шіркеуі}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{DEFAULTSORT:Березовский, Онуфрий}}
[[Санат:Дін ілімі докторлары]]
[[Санат:Мәскеу діни академиясы түлектері]]
[[Санат:Мәскеу діни академиясы ректорлары]]
[[Санат:Украина діни қайраткерлері]]
[[Санат:Киев митрополиттері]]
[[Санат:Мәскеу патриархатының Украин православие шіркеуі епископтары]]
[[Санат:Украина православие шіркеуі митрополиттері]]</text>
      <sha1>lht4m6g8w3c20zr8kjuzkilm50121an</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Canadian Imperial Bank of Commerce</title>
    <ns>14</ns>
    <id>785116</id>
    <revision>
      <id>3643268</id>
      <timestamp>2026-08-17T04:07:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Канада банктері]] [[Санат:Торонтода орналасқан қаржылық қызметтер компаниялары]] [[Санат:Канададағы ипотекалық несие берушілер]]</comment>
      <origin>3643268</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="247" sha1="n87cumnr2xpljw72s8kusg1w8aoltkj" xml:space="preserve">[[Санат:Канада банктері]]
[[Санат:Торонтода орналасқан қаржылық қызметтер компаниялары]]
[[Санат:Канададағы ипотекалық несие берушілер]]</text>
      <sha1>n87cumnr2xpljw72s8kusg1w8aoltkj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:1961 жылы құрылған банктер</title>
    <ns>14</ns>
    <id>785117</id>
    <revision>
      <id>3643269</id>
      <timestamp>2026-08-17T04:09:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:1961 жылы құрылған қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Құрылған жылдары бойынша банктер]] [[Санат:1960 жылдары құрылған банктер]]</comment>
      <origin>3643269</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="259" sha1="bud2qna43xtkrbusn34gu85xu9uy7ff" xml:space="preserve">[[Санат:1961 жылы құрылған қаржылық қызмет көрсету компаниялары]]
[[Санат:Құрылған жылдары бойынша банктер]]
[[Санат:1960 жылдары құрылған банктер]]</text>
      <sha1>bud2qna43xtkrbusn34gu85xu9uy7ff</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Торонто қор биржасында листинг акциясы бар компаниялар</title>
    <ns>14</ns>
    <id>785118</id>
    <revision>
      <id>3643270</id>
      <timestamp>2026-08-17T04:12:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Биржалар бойынша листинг акциясы бар компаниялар]] [[Санат:Торонто қор биржасы]] [[Санат:Торонто экономикасы]] [[Санат:Канада қор биржалары]] [[Санат:Канада жария компаниялары]]</comment>
      <origin>3643270</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="329" sha1="aurg6lj15djajwrl52z2cus6zylf2b0" xml:space="preserve">[[Санат:Биржалар бойынша листинг акциясы бар компаниялар]]
[[Санат:Торонто қор биржасы]]
[[Санат:Торонто экономикасы]]
[[Санат:Канада қор биржалары]]
[[Санат:Канада жария компаниялары]]</text>
      <sha1>aurg6lj15djajwrl52z2cus6zylf2b0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Канада қор биржалары</title>
    <ns>14</ns>
    <id>785119</id>
    <revision>
      <id>3643271</id>
      <timestamp>2026-08-17T04:15:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Солтүстік Америка қор биржалары]] [[Санат:Елдер бойынша қор биржалары]] [[Санат:Канададағы қаржылық қызметтер компаниялары]] [[Санат:Канададағы қаржы]]</comment>
      <origin>3643271</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="285" sha1="luzge5tsmvybw8qxgircsf4te229poz" xml:space="preserve">[[Санат:Солтүстік Америка қор биржалары]]
[[Санат:Елдер бойынша қор биржалары]]
[[Санат:Канададағы қаржылық қызметтер компаниялары]]
[[Санат:Канададағы қаржы]]</text>
      <sha1>luzge5tsmvybw8qxgircsf4te229poz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Торонто қор биржасы</title>
    <ns>14</ns>
    <id>785120</id>
    <revision>
      <id>3643272</id>
      <timestamp>2026-08-17T04:16:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Канада қор биржалары]]</comment>
      <origin>3643272</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53" sha1="ifvl9hru6phq2n5zil5refsbm8n7ekh" xml:space="preserve">[[Санат:Канада қор биржалары]]</text>
      <sha1>ifvl9hru6phq2n5zil5refsbm8n7ekh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Канада брендтері</title>
    <ns>14</ns>
    <id>785122</id>
    <revision>
      <id>3643274</id>
      <timestamp>2026-08-17T04:18:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Елдер бойынша брендтер]] [[Санат:Канада мәдениеті]] [[Санат:Канададағы бөлшек сауда]]</comment>
      <origin>3643274</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="164" sha1="jnp809k2xl0fvr8co6lclqsjnzje1nn" xml:space="preserve">[[Санат:Елдер бойынша брендтер]]
[[Санат:Канада мәдениеті]]
[[Санат:Канададағы бөлшек сауда]]</text>
      <sha1>jnp809k2xl0fvr8co6lclqsjnzje1nn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>CIBC</title>
    <ns>0</ns>
    <id>785123</id>
    <redirect title="Canadian Imperial Bank of Commerce" />
    <revision>
      <id>3643275</id>
      <timestamp>2026-08-17T04:21:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>«[[Canadian Imperial Bank of Commerce]]» дегенге [[Уикипедия:Айдатқыштар|бағыттады]]</comment>
      <origin>3643275</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50" sha1="ad983atwgwzaiebtloym6riigfuxq6m" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Canadian Imperial Bank of Commerce]]</text>
      <sha1>ad983atwgwzaiebtloym6riigfuxq6m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>CaixaBank</title>
    <ns>0</ns>
    <id>785124</id>
    <revision>
      <id>3643277</id>
      <timestamp>2026-08-17T04:26:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Компания  |атауы              = CaixaBank, S.A.  |логотипі           = CaixaBank logo.svg  |суреті             = Barcelona 6 2013.jpg  |сурет атауы        = [[Барселона]]дағы штаб-пәтері  |түрі               = [[S.A. (корпорация)|Акционерлік қоғам]]  |биржадағы листингі = {{BMAD|ES0140609019|CABK}}  |қызметі            = Әмбебап банк қызме...</comment>
      <origin>3643277</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3512" sha1="oad9nc1as8gwnjpwjuk5xu04mu5pze0" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = CaixaBank, S.A.
 |логотипі           = CaixaBank logo.svg
 |суреті             = Barcelona 6 2013.jpg
 |сурет атауы        = [[Барселона]]дағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[S.A. (корпорация)|Акционерлік қоғам]]
 |биржадағы листингі = {{BMAD|ES0140609019|CABK}}
 |қызметі            = Әмбебап банк қызметі, [[сақтандыру]], [[холдингтік компания|инвестициялық холдингтер]]
 |құрылды            = [[2011 жыл|2011]] жылы [[Барселона]]да, [[Испания]]
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = [[Валенсия]], Испания (тіркелген кеңсе)&lt;br&gt;[[Барселона]], Испания (операциялық кеңсе)&lt;br&gt;[[Мадрид]], Испания (операциялық кеңсе)
 |басты адамдары     = [[José Ignacio Goirigolzarri]] (төраға), Gonzalo Gortazar ([[бас атқарушы директор|CEO]])
 |саласы             = қаржылық қызметтер
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = 2,781 (2024 жылғы қаңтар–наурыз)
 |активтер            = €664,999 млрд (2025 жылғы 3-тоқсан)
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 45 005 (2024 жылғы қаңтар–наурыз)
 |басшы компания     = 
 |бағынышты компания = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус              = 
 |тілдер              = 
 |қарызы              = 
 |жарнама             = 
 |аудитор             = 
 |сайты               = [http://www.caixabank.com/index_en.html www.caixabank.com]
 |Ортаққор            = 
}}
'''CaixaBank, S.A.''', бұрын '''Criteria CaixaCorp''' деп аталған, Испанияның көпұлтты [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. CaixaBank-тің штаб-пәтері [[Валенсия (Испания)|Валенсия]] қаласында орналасқан, ал операциялық кеңселері [[Барселона]] мен [[Мадрид]] қалаларында орналасқан. Ол нарықтық құны бойынша [[Banco Santander]] мен [[BBVA]]-дан кейінгі Испаниядағы үшінші ірі несие беруші болып табылады. CaixaBank 15,8 миллион клиентіне қызмет көрсету үшін 5 397 бөлімшені басқарады және Испания нарығындағы ең кең бөлімшелер желісіне ие.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20130113122928/http://www.businessweek.com/news/2013-01-09/spain-s-shrinking-bank-network-leaves-caixabank-top-heavy#p1 Spain's Shrinking Bank Network Leaves CaixaBank Top-Heavy], www.Businessweek.com, 21 October 2013&lt;/ref&gt; Компания [[Мадрид қор биржасында]] листингтен өткен және [[IBEX 35]] индексінің құрамына кіреді.</text>
      <sha1>oad9nc1as8gwnjpwjuk5xu04mu5pze0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643278</id>
      <parentid>3643277</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T04:27:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3643278</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3569" sha1="07ur1x0r4zgarfhgpj5re7k375vltae" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = CaixaBank, S.A.
 |логотипі           = CaixaBank logo.svg
 |суреті             = Barcelona 6 2013.jpg
 |сурет атауы        = [[Барселона]]дағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[S.A. (корпорация)|Акционерлік қоғам]]
 |биржадағы листингі = {{BMAD|ES0140609019|CABK}}
 |қызметі            = Әмбебап банк қызметі, [[сақтандыру]], [[холдингтік компания|инвестициялық холдингтер]]
 |құрылды            = [[2011 жыл|2011]] жылы [[Барселона]]да, [[Испания]]
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = [[Валенсия]], Испания (тіркелген кеңсе)&lt;br&gt;[[Барселона]], Испания (операциялық кеңсе)&lt;br&gt;[[Мадрид]], Испания (операциялық кеңсе)
 |басты адамдары     = [[José Ignacio Goirigolzarri]] (төраға), Gonzalo Gortazar ([[бас атқарушы директор|CEO]])
 |саласы             = қаржылық қызметтер
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = 2,781 (2024 жылғы қаңтар–наурыз)
 |активтер            = €664,999 млрд (2025 жылғы 3-тоқсан)
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 45 005 (2024 жылғы қаңтар–наурыз)
 |басшы компания     = 
 |бағынышты компания = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус              = 
 |тілдер              = 
 |қарызы              = 
 |жарнама             = 
 |аудитор             = 
 |сайты               = [http://www.caixabank.com/index_en.html www.caixabank.com]
 |Ортаққор            = 
}}
'''CaixaBank, S.A.''', бұрын '''Criteria CaixaCorp''' деп аталған, Испанияның көпұлтты [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. CaixaBank-тің штаб-пәтері [[Валенсия (Испания)|Валенсия]] қаласында орналасқан, ал операциялық кеңселері [[Барселона]] мен [[Мадрид]] қалаларында орналасқан. Ол нарықтық құны бойынша [[Banco Santander]] мен [[BBVA]]-дан кейінгі Испаниядағы үшінші ірі несие беруші болып табылады. CaixaBank 15,8 миллион клиентіне қызмет көрсету үшін 5 397 бөлімшені басқарады және Испания нарығындағы ең кең бөлімшелер желісіне ие.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20130113122928/http://www.businessweek.com/news/2013-01-09/spain-s-shrinking-bank-network-leaves-caixabank-top-heavy#p1 Spain's Shrinking Bank Network Leaves CaixaBank Top-Heavy], www.Businessweek.com, 21 October 2013&lt;/ref&gt; Компания [[Мадрид қор биржасында]] листингтен өткен және [[IBEX 35]] индексінің құрамына кіреді.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>07ur1x0r4zgarfhgpj5re7k375vltae</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643279</id>
      <parentid>3643278</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T04:27:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3643279</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3551" sha1="esh3sqrm21erzcjbgkm1lxjsuumfwg8" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = CaixaBank, S.A.
 |логотипі           = 
 |суреті             = Barcelona 6 2013.jpg
 |сурет атауы        = [[Барселона]]дағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[S.A. (корпорация)|Акционерлік қоғам]]
 |биржадағы листингі = {{BMAD|ES0140609019|CABK}}
 |қызметі            = Әмбебап банк қызметі, [[сақтандыру]], [[холдингтік компания|инвестициялық холдингтер]]
 |құрылды            = [[2011 жыл|2011]] жылы [[Барселона]]да, [[Испания]]
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = [[Валенсия]], Испания (тіркелген кеңсе)&lt;br&gt;[[Барселона]], Испания (операциялық кеңсе)&lt;br&gt;[[Мадрид]], Испания (операциялық кеңсе)
 |басты адамдары     = [[José Ignacio Goirigolzarri]] (төраға), Gonzalo Gortazar ([[бас атқарушы директор|CEO]])
 |саласы             = қаржылық қызметтер
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = 2,781 (2024 жылғы қаңтар–наурыз)
 |активтер            = €664,999 млрд (2025 жылғы 3-тоқсан)
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 45 005 (2024 жылғы қаңтар–наурыз)
 |басшы компания     = 
 |бағынышты компания = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус              = 
 |тілдер              = 
 |қарызы              = 
 |жарнама             = 
 |аудитор             = 
 |сайты               = [http://www.caixabank.com/index_en.html www.caixabank.com]
 |Ортаққор            = 
}}
'''CaixaBank, S.A.''', бұрын '''Criteria CaixaCorp''' деп аталған, Испанияның көпұлтты [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. CaixaBank-тің штаб-пәтері [[Валенсия (Испания)|Валенсия]] қаласында орналасқан, ал операциялық кеңселері [[Барселона]] мен [[Мадрид]] қалаларында орналасқан. Ол нарықтық құны бойынша [[Banco Santander]] мен [[BBVA]]-дан кейінгі Испаниядағы үшінші ірі несие беруші болып табылады. CaixaBank 15,8 миллион клиентіне қызмет көрсету үшін 5 397 бөлімшені басқарады және Испания нарығындағы ең кең бөлімшелер желісіне ие.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20130113122928/http://www.businessweek.com/news/2013-01-09/spain-s-shrinking-bank-network-leaves-caixabank-top-heavy#p1 Spain's Shrinking Bank Network Leaves CaixaBank Top-Heavy], www.Businessweek.com, 21 October 2013&lt;/ref&gt; Компания [[Мадрид қор биржасында]] листингтен өткен және [[IBEX 35]] индексінің құрамына кіреді.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>esh3sqrm21erzcjbgkm1lxjsuumfwg8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643280</id>
      <parentid>3643279</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T04:27:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3643280</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3583" sha1="rwklctpn6nhdh8o1l4u4znngrosjwyy" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = CaixaBank, S.A.
 |логотипі           = 
 |суреті             = Barcelona 6 2013.jpg
 |сурет атауы        = [[Барселона]]дағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[S.A. (корпорация)|Акционерлік қоғам]]
 |биржадағы листингі = {{BMAD|ES0140609019|CABK}}
 |қызметі            = Әмбебап банк қызметі, [[сақтандыру]], [[холдингтік компания|инвестициялық холдингтер]]
 |құрылды            = [[2011 жыл|2011]] жылы [[Барселона]]да, [[Испания]]
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = [[Валенсия]], Испания (тіркелген кеңсе)&lt;br&gt;[[Барселона]], Испания (операциялық кеңсе)&lt;br&gt;[[Мадрид]], Испания (операциялық кеңсе)
 |басты адамдары     = [[José Ignacio Goirigolzarri]] (төраға), Gonzalo Gortazar ([[бас атқарушы директор|CEO]])
 |саласы             = қаржылық қызметтер
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = 2,781 (2024 жылғы қаңтар–наурыз)
 |активтер            = €664,999 млрд (2025 жылғы 3-тоқсан)
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 45 005 (2024 жылғы қаңтар–наурыз)
 |басшы компания     = 
 |бағынышты компания = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус              = 
 |тілдер              = 
 |қарызы              = 
 |жарнама             = 
 |аудитор             = 
 |сайты               = [http://www.caixabank.com/index_en.html www.caixabank.com]
 |Ортаққор            = 
}}
'''CaixaBank, S.A.''', бұрын '''Criteria CaixaCorp''' деп аталған, Испанияның көпұлтты [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. CaixaBank-тің штаб-пәтері [[Валенсия (Испания)|Валенсия]] қаласында орналасқан, ал операциялық кеңселері [[Барселона]] мен [[Мадрид]] қалаларында орналасқан. Ол нарықтық құны бойынша [[Banco Santander]] мен [[Banco Bilbao Vizcaya Argentaria|BBVA]]-дан кейінгі Испаниядағы үшінші ірі несие беруші болып табылады. CaixaBank 15,8 миллион клиентіне қызмет көрсету үшін 5 397 бөлімшені басқарады және Испания нарығындағы ең кең бөлімшелер желісіне ие.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20130113122928/http://www.businessweek.com/news/2013-01-09/spain-s-shrinking-bank-network-leaves-caixabank-top-heavy#p1 Spain's Shrinking Bank Network Leaves CaixaBank Top-Heavy], www.Businessweek.com, 21 October 2013&lt;/ref&gt; Компания [[Мадрид қор биржасында]] листингтен өткен және [[IBEX 35]] индексінің құрамына кіреді.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>rwklctpn6nhdh8o1l4u4znngrosjwyy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643282</id>
      <parentid>3643280</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T04:28:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3643282</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3567" sha1="6s1gmpna4mkqgusanzrp2hqit9t0i73" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = CaixaBank, S.A.
 |логотипі           = 
 |суреті             = Barcelona 6 2013.jpg
 |сурет атауы        = [[Барселона]]дағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[S.A. (корпорация)|Акционерлік қоғам]]
 |биржадағы листингі = BMAD: CABK
 |қызметі            = Әмбебап банк қызметі, [[сақтандыру]], [[холдингтік компания|инвестициялық холдингтер]]
 |құрылды            = [[2011 жыл|2011]] жылы [[Барселона]]да, [[Испания]]
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = [[Валенсия]], Испания (тіркелген кеңсе)&lt;br&gt;[[Барселона]], Испания (операциялық кеңсе)&lt;br&gt;[[Мадрид]], Испания (операциялық кеңсе)
 |басты адамдары     = [[José Ignacio Goirigolzarri]] (төраға), Gonzalo Gortazar ([[бас атқарушы директор|CEO]])
 |саласы             = қаржылық қызметтер
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = 2,781 (2024 жылғы қаңтар–наурыз)
 |активтер            = €664,999 млрд (2025 жылғы 3-тоқсан)
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 45 005 (2024 жылғы қаңтар–наурыз)
 |басшы компания     = 
 |бағынышты компания = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус              = 
 |тілдер              = 
 |қарызы              = 
 |жарнама             = 
 |аудитор             = 
 |сайты               = [http://www.caixabank.com/index_en.html www.caixabank.com]
 |Ортаққор            = 
}}
'''CaixaBank, S.A.''', бұрын '''Criteria CaixaCorp''' деп аталған, Испанияның көпұлтты [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. CaixaBank-тің штаб-пәтері [[Валенсия (Испания)|Валенсия]] қаласында орналасқан, ал операциялық кеңселері [[Барселона]] мен [[Мадрид]] қалаларында орналасқан. Ол нарықтық құны бойынша [[Banco Santander]] мен [[Banco Bilbao Vizcaya Argentaria|BBVA]]-дан кейінгі Испаниядағы үшінші ірі несие беруші болып табылады. CaixaBank 15,8 миллион клиентіне қызмет көрсету үшін 5 397 бөлімшені басқарады және Испания нарығындағы ең кең бөлімшелер желісіне ие.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20130113122928/http://www.businessweek.com/news/2013-01-09/spain-s-shrinking-bank-network-leaves-caixabank-top-heavy#p1 Spain's Shrinking Bank Network Leaves CaixaBank Top-Heavy], www.Businessweek.com, 21 October 2013&lt;/ref&gt; Компания [[Мадрид қор биржасында]] листингтен өткен және [[IBEX 35]] индексінің құрамына кіреді.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>6s1gmpna4mkqgusanzrp2hqit9t0i73</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643283</id>
      <parentid>3643282</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T04:29:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3643283</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3605" sha1="33t65h0thddcwtyyrpu2gjt30fwv7jb" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = CaixaBank, S.A.
 |логотипі           = 
 |суреті             = Barcelona 6 2013.jpg
 |сурет атауы        = [[Барселона]]дағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[S.A. (корпорация)|Акционерлік қоғам]]
 |биржадағы листингі = BMAD: CABK
 |қызметі            = Әмбебап банк қызметі, [[сақтандыру]], [[холдингтік компания|инвестициялық холдингтер]]
 |құрылды            = [[2011 жыл|2011]] жылы [[Барселона]]да, [[Испания]]
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = [[Валенсия]], Испания (тіркелген кеңсе)&lt;br&gt;[[Барселона]], Испания (операциялық кеңсе)&lt;br&gt;[[Мадрид]], Испания (операциялық кеңсе)
 |басты адамдары     = [[Хосе Игнасио Гойриголсарри]] (төраға), Гонсало Гортасар ([[бас атқарушы директор|CEO]])
 |саласы             = қаржылық қызметтер
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = 2,781 (2024 жылғы қаңтар–наурыз)
 |активтер            = €664,999 млрд (2025 жылғы 3-тоқсан)
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 45 005 (2024 жылғы қаңтар–наурыз)
 |басшы компания     = 
 |бағынышты компания = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус              = 
 |тілдер              = 
 |қарызы              = 
 |жарнама             = 
 |аудитор             = 
 |сайты               = [http://www.caixabank.com/index_en.html www.caixabank.com]
 |Ортаққор            = 
}}
'''CaixaBank, S.A.''', бұрын '''Criteria CaixaCorp''' деп аталған, Испанияның көпұлтты [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. CaixaBank-тің штаб-пәтері [[Валенсия (Испания)|Валенсия]] қаласында орналасқан, ал операциялық кеңселері [[Барселона]] мен [[Мадрид]] қалаларында орналасқан. Ол нарықтық құны бойынша [[Banco Santander]] мен [[Banco Bilbao Vizcaya Argentaria|BBVA]]-дан кейінгі Испаниядағы үшінші ірі несие беруші болып табылады. CaixaBank 15,8 миллион клиентіне қызмет көрсету үшін 5 397 бөлімшені басқарады және Испания нарығындағы ең кең бөлімшелер желісіне ие.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20130113122928/http://www.businessweek.com/news/2013-01-09/spain-s-shrinking-bank-network-leaves-caixabank-top-heavy#p1 Spain's Shrinking Bank Network Leaves CaixaBank Top-Heavy], www.Businessweek.com, 21 October 2013&lt;/ref&gt; Компания [[Мадрид қор биржасында]] листингтен өткен және [[IBEX 35]] индексінің құрамына кіреді.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>33t65h0thddcwtyyrpu2gjt30fwv7jb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643284</id>
      <parentid>3643283</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T04:30:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3643284</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3560" sha1="q0i10dv4vc8pcgyag13usdh58mbdhgz" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = CaixaBank, S.A.
 |логотипі           = 
 |суреті             = Barcelona 6 2013.jpg
 |сурет атауы        = [[Барселона]]дағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[S.A. (корпорация)|Акционерлік қоғам]]
 |биржадағы листингі = BMAD: CABK
 |қызметі            = Әмбебап банк қызметі, [[сақтандыру]], [[холдингтік компания|инвестициялық холдингтер]]
 |құрылды            = [[2011 жыл|2011]] жылы [[Барселона]]да, [[Испания]]
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = [[Валенсия]], Испания (тіркелген кеңсе)&lt;br&gt;[[Барселона]], Испания (операциялық кеңсе)&lt;br&gt;[[Мадрид]], Испания (операциялық кеңсе)
 |басты адамдары     = [[Хосе Игнасио Гойриголсарри]] (төраға), Гонсало Гортасар ([[CEO]])
 |саласы             = қаржылық қызметтер
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = 2,781 (2024 жылғы қаңтар-наурыз)
 |активтер            = €664,999 млрд (2025 жылғы 3-тоқсан)
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 45 005 (2024 жылғы қаңтар-наурыз)
 |басшы компания     = 
 |бағынышты компания = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус              = 
 |тілдер              = 
 |қарызы              = 
 |жарнама             = 
 |аудитор             = 
 |сайты               = [http://www.caixabank.com/index_en.html www.caixabank.com]
 |Ортаққор            = 
}}
'''CaixaBank, S.A.''', бұрын '''Criteria CaixaCorp''' деп аталған, Испанияның көпұлтты [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. CaixaBank-тің штаб-пәтері [[Валенсия (Испания)|Валенсия]] қаласында орналасқан, ал операциялық кеңселері [[Барселона]] мен [[Мадрид]] қалаларында орналасқан. Ол нарықтық құны бойынша [[Banco Santander]] мен [[Banco Bilbao Vizcaya Argentaria|BBVA]]-дан кейінгі Испаниядағы үшінші ірі несие беруші болып табылады. CaixaBank 15,8 миллион клиентіне қызмет көрсету үшін 5 397 бөлімшені басқарады және Испания нарығындағы ең кең бөлімшелер желісіне ие.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20130113122928/http://www.businessweek.com/news/2013-01-09/spain-s-shrinking-bank-network-leaves-caixabank-top-heavy#p1 Spain's Shrinking Bank Network Leaves CaixaBank Top-Heavy], www.Businessweek.com, 21 October 2013&lt;/ref&gt; Компания [[Мадрид қор биржасында]] листингтен өткен және [[IBEX 35]] индексінің құрамына кіреді.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>q0i10dv4vc8pcgyag13usdh58mbdhgz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643285</id>
      <parentid>3643284</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T04:31:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3643285</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4347" sha1="0mpmw8vopciety8f2z3n6o7c0fwxa16" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = CaixaBank, S.A.
 |логотипі           = 
 |суреті             = Barcelona 6 2013.jpg
 |сурет атауы        = [[Барселона]]дағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[S.A. (корпорация)|Акционерлік қоғам]]
 |биржадағы листингі = BMAD: CABK
 |қызметі            = Әмбебап банк қызметі, [[сақтандыру]], [[холдингтік компания|инвестициялық холдингтер]]
 |құрылды            = [[2011 жыл|2011]] жылы [[Барселона]]да, [[Испания]]
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = [[Валенсия]], Испания (тіркелген кеңсе)&lt;br&gt;[[Барселона]], Испания (операциялық кеңсе)&lt;br&gt;[[Мадрид]], Испания (операциялық кеңсе)
 |басты адамдары     = [[Хосе Игнасио Гойриголсарри]] (төраға), Гонсало Гортасар ([[CEO]])
 |саласы             = қаржылық қызметтер
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = 2,781 (2024 жылғы қаңтар-наурыз)
 |активтер            = €664,999 млрд (2025 жылғы 3-тоқсан)
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 45 005 (2024 жылғы қаңтар-наурыз)
 |басшы компания     = 
 |бағынышты компания = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус              = 
 |тілдер              = 
 |қарызы              = 
 |жарнама             = 
 |аудитор             = 
 |сайты               = [http://www.caixabank.com/index_en.html www.caixabank.com]
 |Ортаққор            = 
}}
'''CaixaBank, S.A.''', бұрын '''Criteria CaixaCorp''' деп аталған, Испанияның көпұлтты [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. CaixaBank-тің штаб-пәтері [[Валенсия (Испания)|Валенсия]] қаласында орналасқан, ал операциялық кеңселері [[Барселона]] мен [[Мадрид]] қалаларында орналасқан. Ол нарықтық құны бойынша [[Banco Santander]] мен [[Banco Bilbao Vizcaya Argentaria|BBVA]]-дан кейінгі Испаниядағы үшінші ірі несие беруші болып табылады. CaixaBank 15,8 миллион клиентіне қызмет көрсету үшін 5 397 бөлімшені басқарады және Испания нарығындағы ең кең бөлімшелер желісіне ие.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20130113122928/http://www.businessweek.com/news/2013-01-09/spain-s-shrinking-bank-network-leaves-caixabank-top-heavy#p1 Spain's Shrinking Bank Network Leaves CaixaBank Top-Heavy], www.Businessweek.com, 21 October 2013&lt;/ref&gt; Компания [[Мадрид қор биржасында]] листингтен өткен және [[IBEX 35]] индексінің құрамына кіреді.

Компания [[La Caixa]] тобының [[әмбебап банк ісі]] және [[сақтандыру]] қызметтерін, сондай-ақ телекоммуникациялар компаниясы [[Telefónica]] мен басқа да бірнеше қаржы институттарындағы үлестерін қамтиды. &lt;!-- Isidre Fainé is the Chairman of the company, having replaced Ricard Fornesa Ribó in May 2009,&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.elpais.com/articulo/economia/Faine/releva/hoy/Fornesa/cupula/Criteria/elpepueco/20090507elpepieco_5/Tes|title=Fainé releva hoy a Fornesa en la cúpula de Criteria|date=7 May 2009|work=[[El País]]|language=es|access-date=2009-05-12}}&lt;/ref&gt; and since June 2014 its CEO is Gonzalo Gortázar. OUTDATED--&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>0mpmw8vopciety8f2z3n6o7c0fwxa16</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643286</id>
      <parentid>3643285</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T04:33:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3643286</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5223" sha1="eb3gdt9mie4stenpw7jmk4awp1e2c5i" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = CaixaBank, S.A.
 |логотипі           = 
 |суреті             = Barcelona 6 2013.jpg
 |сурет атауы        = [[Барселона]]дағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[S.A. (корпорация)|Акционерлік қоғам]]
 |биржадағы листингі = BMAD: CABK
 |қызметі            = Әмбебап банк қызметі, [[сақтандыру]], [[холдингтік компания|инвестициялық холдингтер]]
 |құрылды            = [[2011 жыл|2011]] жылы [[Барселона]]да, [[Испания]]
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = [[Валенсия]], Испания (тіркелген кеңсе)&lt;br&gt;[[Барселона]], Испания (операциялық кеңсе)&lt;br&gt;[[Мадрид]], Испания (операциялық кеңсе)
 |басты адамдары     = [[Хосе Игнасио Гойриголсарри]] (төраға), Гонсало Гортасар ([[CEO]])
 |саласы             = қаржылық қызметтер
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = 2,781 (2024 жылғы қаңтар-наурыз)
 |активтер            = €664,999 млрд (2025 жылғы 3-тоқсан)
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 45 005 (2024 жылғы қаңтар-наурыз)
 |басшы компания     = 
 |бағынышты компания = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус              = 
 |тілдер              = 
 |қарызы              = 
 |жарнама             = 
 |аудитор             = 
 |сайты               = [http://www.caixabank.com/index_en.html www.caixabank.com]
 |Ортаққор            = 
}}
'''CaixaBank, S.A.''', бұрын '''Criteria CaixaCorp''' деп аталған, Испанияның көпұлтты [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. CaixaBank-тің штаб-пәтері [[Валенсия (Испания)|Валенсия]] қаласында орналасқан, ал операциялық кеңселері [[Барселона]] мен [[Мадрид]] қалаларында орналасқан. Ол нарықтық құны бойынша [[Banco Santander]] мен [[Banco Bilbao Vizcaya Argentaria|BBVA]]-дан кейінгі Испаниядағы үшінші ірі несие беруші болып табылады. CaixaBank 15,8 миллион клиентіне қызмет көрсету үшін 5 397 бөлімшені басқарады және Испания нарығындағы ең кең бөлімшелер желісіне ие.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20130113122928/http://www.businessweek.com/news/2013-01-09/spain-s-shrinking-bank-network-leaves-caixabank-top-heavy#p1 Spain's Shrinking Bank Network Leaves CaixaBank Top-Heavy], www.Businessweek.com, 21 October 2013&lt;/ref&gt; Компания [[Мадрид қор биржасында]] листингтен өткен және [[IBEX 35]] индексінің құрамына кіреді.

Компания [[La Caixa]] тобының [[әмбебап банк ісі]] және [[сақтандыру]] қызметтерін, сондай-ақ телекоммуникациялар компаниясы [[Telefónica]] мен басқа да бірнеше қаржы институттарындағы үлестерін қамтиды. &lt;!-- Isidre Fainé is the Chairman of the company, having replaced Ricard Fornesa Ribó in May 2009,&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.elpais.com/articulo/economia/Faine/releva/hoy/Fornesa/cupula/Criteria/elpepueco/20090507elpepieco_5/Tes|title=Fainé releva hoy a Fornesa en la cúpula de Criteria|date=7 May 2009|work=[[El País]]|language=es|access-date=2009-05-12}}&lt;/ref&gt; and since June 2014 its CEO is Gonzalo Gortázar. OUTDATED--&gt;

CaixaBank [[Еуропалық банк қадағалауы]] 2014 жылдың соңында күшіне енгеннен бері «Маңызды институт» ретінде белгіленген және соның нәтижесінде [[Еуропалық орталық банк]] тарапынан тікелей қадағаланады.&lt;ref&gt;{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date=2014 жылғы 4 қыркүйек}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date=2023 жылғы 1 қаңтар |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf }}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>eb3gdt9mie4stenpw7jmk4awp1e2c5i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643287</id>
      <parentid>3643286</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T04:33:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3643287</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5243" sha1="jvk5ioklvfna08pu9w6ai2w4cilhpcb" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = CaixaBank, S.A.
 |логотипі           = 
 |суреті             = Barcelona 6 2013.jpg
 |сурет атауы        = [[Барселона]]дағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[S.A. (корпорация)|Акционерлік қоғам]]
 |биржадағы листингі = BMAD: CABK
 |қызметі            = Әмбебап банк қызметі, [[сақтандыру]], [[холдингтік компания|инвестициялық холдингтер]]
 |құрылды            = [[2011 жыл|2011]] жылы [[Барселона]]да, [[Испания]]
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = [[Валенсия]], Испания (тіркелген кеңсе)&lt;br&gt;[[Барселона]], Испания (операциялық кеңсе)&lt;br&gt;[[Мадрид]], Испания (операциялық кеңсе)
 |басты адамдары     = [[Хосе Игнасио Гойриголсарри]] (төраға), Гонсало Гортасар ([[CEO]])
 |саласы             = қаржылық қызметтер
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = 2,781 (2024 жылғы қаңтар-наурыз)
 |активтер            = €664,999 млрд (2025 жылғы 3-тоқсан)
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 45 005 (2024 жылғы қаңтар-наурыз)
 |басшы компания     = 
 |бағынышты компания = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус              = 
 |тілдер              = 
 |қарызы              = 
 |жарнама             = 
 |аудитор             = 
 |сайты               = [http://www.caixabank.com/index_en.html www.caixabank.com]
 |Ортаққор            = 
}}
'''CaixaBank, S.A.''', бұрын '''Criteria CaixaCorp''' деп аталған, Испанияның көпұлтты [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. CaixaBank-тің штаб-пәтері [[Валенсия (Испания)|Валенсия]] қаласында орналасқан, ал операциялық кеңселері [[Барселона]] мен [[Мадрид]] қалаларында орналасқан. Ол нарықтық құны бойынша [[Banco Santander]] мен [[Banco Bilbao Vizcaya Argentaria|BBVA]]-дан кейінгі Испаниядағы үшінші ірі несие беруші болып табылады. CaixaBank 15,8 миллион клиентіне қызмет көрсету үшін 5 397 бөлімшені басқарады және Испания нарығындағы ең кең бөлімшелер желісіне ие.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20130113122928/http://www.businessweek.com/news/2013-01-09/spain-s-shrinking-bank-network-leaves-caixabank-top-heavy#p1 Spain's Shrinking Bank Network Leaves CaixaBank Top-Heavy], www.Businessweek.com, 21 October 2013&lt;/ref&gt; Компания [[Мадрид қор биржасында]] листингтен өткен және [[IBEX 35]] индексінің құрамына кіреді.

Компания [[La Caixa]] тобының [[әмбебап банк ісі]] және [[сақтандыру]] қызметтерін, сондай-ақ телекоммуникациялар компаниясы [[Telefónica]] мен басқа да бірнеше қаржы институттарындағы үлестерін қамтиды. &lt;!-- Isidre Fainé is the Chairman of the company, having replaced Ricard Fornesa Ribó in May 2009,&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.elpais.com/articulo/economia/Faine/releva/hoy/Fornesa/cupula/Criteria/elpepueco/20090507elpepieco_5/Tes|title=Fainé releva hoy a Fornesa en la cúpula de Criteria|date=7 May 2009|work=[[El País]]|language=es|access-date=2009-05-12}}&lt;/ref&gt; and since June 2014 its CEO is Gonzalo Gortázar. OUTDATED--&gt;

CaixaBank [[Еуропалық банк қадағалауы]] 2014 жылдың соңында күшіне енгеннен бері «Маңызды институт» ретінде белгіленген және соның нәтижесінде [[Еуропалық орталық банк]] тарапынан тікелей қадағаланады.&lt;ref&gt;{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date=2014 жылғы 4 қыркүйек}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date=2023 жылғы 1 қаңтар |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf }}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>jvk5ioklvfna08pu9w6ai2w4cilhpcb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643288</id>
      <parentid>3643287</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T04:35:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */</comment>
      <origin>3643288</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6755" sha1="rqlxfclblxutxnydl6pi3duga3lodd4" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = CaixaBank, S.A.
 |логотипі           = 
 |суреті             = Barcelona 6 2013.jpg
 |сурет атауы        = [[Барселона]]дағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[S.A. (корпорация)|Акционерлік қоғам]]
 |биржадағы листингі = BMAD: CABK
 |қызметі            = Әмбебап банк қызметі, [[сақтандыру]], [[холдингтік компания|инвестициялық холдингтер]]
 |құрылды            = [[2011 жыл|2011]] жылы [[Барселона]]да, [[Испания]]
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = [[Валенсия]], Испания (тіркелген кеңсе)&lt;br&gt;[[Барселона]], Испания (операциялық кеңсе)&lt;br&gt;[[Мадрид]], Испания (операциялық кеңсе)
 |басты адамдары     = [[Хосе Игнасио Гойриголсарри]] (төраға), Гонсало Гортасар ([[CEO]])
 |саласы             = қаржылық қызметтер
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = 2,781 (2024 жылғы қаңтар-наурыз)
 |активтер            = €664,999 млрд (2025 жылғы 3-тоқсан)
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 45 005 (2024 жылғы қаңтар-наурыз)
 |басшы компания     = 
 |бағынышты компания = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус              = 
 |тілдер              = 
 |қарызы              = 
 |жарнама             = 
 |аудитор             = 
 |сайты               = [http://www.caixabank.com/index_en.html www.caixabank.com]
 |Ортаққор            = 
}}
'''CaixaBank, S.A.''', бұрын '''Criteria CaixaCorp''' деп аталған, Испанияның көпұлтты [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. CaixaBank-тің штаб-пәтері [[Валенсия (Испания)|Валенсия]] қаласында орналасқан, ал операциялық кеңселері [[Барселона]] мен [[Мадрид]] қалаларында орналасқан. Ол нарықтық құны бойынша [[Banco Santander]] мен [[Banco Bilbao Vizcaya Argentaria|BBVA]]-дан кейінгі Испаниядағы үшінші ірі несие беруші болып табылады. CaixaBank 15,8 миллион клиентіне қызмет көрсету үшін 5 397 бөлімшені басқарады және Испания нарығындағы ең кең бөлімшелер желісіне ие.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20130113122928/http://www.businessweek.com/news/2013-01-09/spain-s-shrinking-bank-network-leaves-caixabank-top-heavy#p1 Spain's Shrinking Bank Network Leaves CaixaBank Top-Heavy], www.Businessweek.com, 21 October 2013&lt;/ref&gt; Компания [[Мадрид қор биржасында]] листингтен өткен және [[IBEX 35]] индексінің құрамына кіреді.

Компания [[La Caixa]] тобының [[әмбебап банк ісі]] және [[сақтандыру]] қызметтерін, сондай-ақ телекоммуникациялар компаниясы [[Telefónica]] мен басқа да бірнеше қаржы институттарындағы үлестерін қамтиды. &lt;!-- Isidre Fainé is the Chairman of the company, having replaced Ricard Fornesa Ribó in May 2009,&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.elpais.com/articulo/economia/Faine/releva/hoy/Fornesa/cupula/Criteria/elpepueco/20090507elpepieco_5/Tes|title=Fainé releva hoy a Fornesa en la cúpula de Criteria|date=7 May 2009|work=[[El País]]|language=es|access-date=2009-05-12}}&lt;/ref&gt; and since June 2014 its CEO is Gonzalo Gortázar. OUTDATED--&gt;

CaixaBank [[Еуропалық банк қадағалауы]] 2014 жылдың соңында күшіне енгеннен бері «Маңызды институт» ретінде белгіленген және соның нәтижесінде [[Еуропалық орталық банк]] тарапынан тікелей қадағаланады.&lt;ref&gt;{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date=2014 жылғы 4 қыркүйек}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date=2023 жылғы 1 қаңтар |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf }}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Компания 2007 жылы Criteria CaixaCorp ретінде құрылып, La Caixa компаниясының өнеркәсіптік және қаржылық қызметтер көрсететін компаниялардағы үлестері мен инвестицияларын иеленетін биржада листингтен өткен құрылым ретінде жұмысын бастады. 2007 жылы биржаға шыққан кезде Criteria CaixaCorp-тың [[акцияларды алғашқы жария орналастыруы]] Испания тарихындағы ең ірі алғашқы жария орналастыру болды.&lt;ref&gt;{{cite news|title=A new conquistador|url=https://www.economist.com/finance/displaystory.cfm?story_id=9953349|newspaper=[[The Economist]]|date=11 October 2007|access-date=2008-12-31}}&lt;/ref&gt; 2008 жылғы қаңтарда компания [[IBEX 35]] индексінің құрамына енгізілді.&lt;ref&gt;{{cite web
|date=29 January 2008
|access-date=2008-01-29
|title=Notice from the Technical Advisory Committee of the IBEX Indices concerning Aguas de Barcelona, S.A. and Altadis, S.A.
|url=http://www.sbolsas.com/ing/ficheros/documentos/comiteasesor/AC02-08en.pdf
|publisher=[[Bolsas y Mercados Españoles|Sociedad de Bolsas]]
|url-status=dead
|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716012304/http://www.sbolsas.com/ing/ficheros/documentos/comiteasesor/AC02-08en.pdf
|archive-date=16 July 2011
}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>rqlxfclblxutxnydl6pi3duga3lodd4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643289</id>
      <parentid>3643288</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T04:35:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */</comment>
      <origin>3643289</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6759" sha1="n68w3ys4pkld0gkonw94spb097vq2z0" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = CaixaBank, S.A.
 |логотипі           = 
 |суреті             = Barcelona 6 2013.jpg
 |сурет атауы        = [[Барселона]]дағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[S.A. (корпорация)|Акционерлік қоғам]]
 |биржадағы листингі = BMAD: CABK
 |қызметі            = Әмбебап банк қызметі, [[сақтандыру]], [[холдингтік компания|инвестициялық холдингтер]]
 |құрылды            = [[2011 жыл|2011]] жылы [[Барселона]]да, [[Испания]]
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = [[Валенсия]], Испания (тіркелген кеңсе)&lt;br&gt;[[Барселона]], Испания (операциялық кеңсе)&lt;br&gt;[[Мадрид]], Испания (операциялық кеңсе)
 |басты адамдары     = [[Хосе Игнасио Гойриголсарри]] (төраға), Гонсало Гортасар ([[CEO]])
 |саласы             = қаржылық қызметтер
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = 2,781 (2024 жылғы қаңтар-наурыз)
 |активтер            = €664,999 млрд (2025 жылғы 3-тоқсан)
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 45 005 (2024 жылғы қаңтар-наурыз)
 |басшы компания     = 
 |бағынышты компания = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус              = 
 |тілдер              = 
 |қарызы              = 
 |жарнама             = 
 |аудитор             = 
 |сайты               = [http://www.caixabank.com/index_en.html www.caixabank.com]
 |Ортаққор            = 
}}
'''CaixaBank, S.A.''', бұрын '''Criteria CaixaCorp''' деп аталған, Испанияның көпұлтты [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. CaixaBank-тің штаб-пәтері [[Валенсия (Испания)|Валенсия]] қаласында орналасқан, ал операциялық кеңселері [[Барселона]] мен [[Мадрид]] қалаларында орналасқан. Ол нарықтық құны бойынша [[Banco Santander]] мен [[Banco Bilbao Vizcaya Argentaria|BBVA]]-дан кейінгі Испаниядағы үшінші ірі несие беруші болып табылады. CaixaBank 15,8 миллион клиентіне қызмет көрсету үшін 5 397 бөлімшені басқарады және Испания нарығындағы ең кең бөлімшелер желісіне ие.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20130113122928/http://www.businessweek.com/news/2013-01-09/spain-s-shrinking-bank-network-leaves-caixabank-top-heavy#p1 Spain's Shrinking Bank Network Leaves CaixaBank Top-Heavy], www.Businessweek.com, 21 October 2013&lt;/ref&gt; Компания [[Мадрид қор биржасында]] листингтен өткен және [[IBEX 35]] индексінің құрамына кіреді.

Компания [[La Caixa]] тобының [[әмбебап банк ісі]] және [[сақтандыру]] қызметтерін, сондай-ақ телекоммуникациялар компаниясы [[Telefónica]] мен басқа да бірнеше қаржы институттарындағы үлестерін қамтиды. &lt;!-- Isidre Fainé is the Chairman of the company, having replaced Ricard Fornesa Ribó in May 2009,&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.elpais.com/articulo/economia/Faine/releva/hoy/Fornesa/cupula/Criteria/elpepueco/20090507elpepieco_5/Tes|title=Fainé releva hoy a Fornesa en la cúpula de Criteria|date=7 May 2009|work=[[El País]]|language=es|access-date=2009-05-12}}&lt;/ref&gt; and since June 2014 its CEO is Gonzalo Gortázar. OUTDATED--&gt;

CaixaBank [[Еуропалық банк қадағалауы]] 2014 жылдың соңында күшіне енгеннен бері «Маңызды институт» ретінде белгіленген және соның нәтижесінде [[Еуропалық орталық банк]] тарапынан тікелей қадағаланады.&lt;ref&gt;{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date=2014 жылғы 4 қыркүйек}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date=2023 жылғы 1 қаңтар |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf }}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Компания 2007 жылы Criteria CaixaCorp ретінде құрылып, La Caixa компаниясының өнеркәсіптік және қаржылық қызметтер көрсететін компаниялардағы үлестері мен инвестицияларын иеленетін биржада листингтен өткен құрылым ретінде жұмысын бастады. 2007 жылы биржаға шыққан кезде Criteria CaixaCorp-тың [[IPO|акцияларды алғашқы жария орналастыруы]] Испания тарихындағы ең ірі алғашқы жария орналастыру болды.&lt;ref&gt;{{cite news|title=A new conquistador|url=https://www.economist.com/finance/displaystory.cfm?story_id=9953349|newspaper=[[The Economist]]|date=11 October 2007|access-date=2008-12-31}}&lt;/ref&gt; 2008 жылғы қаңтарда компания [[IBEX 35]] индексінің құрамына енгізілді.&lt;ref&gt;{{cite web
|date=29 January 2008
|access-date=2008-01-29
|title=Notice from the Technical Advisory Committee of the IBEX Indices concerning Aguas de Barcelona, S.A. and Altadis, S.A.
|url=http://www.sbolsas.com/ing/ficheros/documentos/comiteasesor/AC02-08en.pdf
|publisher=[[Bolsas y Mercados Españoles|Sociedad de Bolsas]]
|url-status=dead
|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716012304/http://www.sbolsas.com/ing/ficheros/documentos/comiteasesor/AC02-08en.pdf
|archive-date=16 July 2011
}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>n68w3ys4pkld0gkonw94spb097vq2z0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643290</id>
      <parentid>3643289</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T04:36:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */</comment>
      <origin>3643290</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8270" sha1="tmeiv7l4b1o6rhwunenw9l6wutisvwh" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = CaixaBank, S.A.
 |логотипі           = 
 |суреті             = Barcelona 6 2013.jpg
 |сурет атауы        = [[Барселона]]дағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[S.A. (корпорация)|Акционерлік қоғам]]
 |биржадағы листингі = BMAD: CABK
 |қызметі            = Әмбебап банк қызметі, [[сақтандыру]], [[холдингтік компания|инвестициялық холдингтер]]
 |құрылды            = [[2011 жыл|2011]] жылы [[Барселона]]да, [[Испания]]
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = [[Валенсия]], Испания (тіркелген кеңсе)&lt;br&gt;[[Барселона]], Испания (операциялық кеңсе)&lt;br&gt;[[Мадрид]], Испания (операциялық кеңсе)
 |басты адамдары     = [[Хосе Игнасио Гойриголсарри]] (төраға), Гонсало Гортасар ([[CEO]])
 |саласы             = қаржылық қызметтер
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = 2,781 (2024 жылғы қаңтар-наурыз)
 |активтер            = €664,999 млрд (2025 жылғы 3-тоқсан)
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 45 005 (2024 жылғы қаңтар-наурыз)
 |басшы компания     = 
 |бағынышты компания = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус              = 
 |тілдер              = 
 |қарызы              = 
 |жарнама             = 
 |аудитор             = 
 |сайты               = [http://www.caixabank.com/index_en.html www.caixabank.com]
 |Ортаққор            = 
}}
'''CaixaBank, S.A.''', бұрын '''Criteria CaixaCorp''' деп аталған, Испанияның көпұлтты [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. CaixaBank-тің штаб-пәтері [[Валенсия (Испания)|Валенсия]] қаласында орналасқан, ал операциялық кеңселері [[Барселона]] мен [[Мадрид]] қалаларында орналасқан. Ол нарықтық құны бойынша [[Banco Santander]] мен [[Banco Bilbao Vizcaya Argentaria|BBVA]]-дан кейінгі Испаниядағы үшінші ірі несие беруші болып табылады. CaixaBank 15,8 миллион клиентіне қызмет көрсету үшін 5 397 бөлімшені басқарады және Испания нарығындағы ең кең бөлімшелер желісіне ие.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20130113122928/http://www.businessweek.com/news/2013-01-09/spain-s-shrinking-bank-network-leaves-caixabank-top-heavy#p1 Spain's Shrinking Bank Network Leaves CaixaBank Top-Heavy], www.Businessweek.com, 21 October 2013&lt;/ref&gt; Компания [[Мадрид қор биржасында]] листингтен өткен және [[IBEX 35]] индексінің құрамына кіреді.

Компания [[La Caixa]] тобының [[әмбебап банк ісі]] және [[сақтандыру]] қызметтерін, сондай-ақ телекоммуникациялар компаниясы [[Telefónica]] мен басқа да бірнеше қаржы институттарындағы үлестерін қамтиды. &lt;!-- Isidre Fainé is the Chairman of the company, having replaced Ricard Fornesa Ribó in May 2009,&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.elpais.com/articulo/economia/Faine/releva/hoy/Fornesa/cupula/Criteria/elpepueco/20090507elpepieco_5/Tes|title=Fainé releva hoy a Fornesa en la cúpula de Criteria|date=7 May 2009|work=[[El País]]|language=es|access-date=2009-05-12}}&lt;/ref&gt; and since June 2014 its CEO is Gonzalo Gortázar. OUTDATED--&gt;

CaixaBank [[Еуропалық банк қадағалауы]] 2014 жылдың соңында күшіне енгеннен бері «Маңызды институт» ретінде белгіленген және соның нәтижесінде [[Еуропалық орталық банк]] тарапынан тікелей қадағаланады.&lt;ref&gt;{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date=2014 жылғы 4 қыркүйек}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date=2023 жылғы 1 қаңтар |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf }}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Компания 2007 жылы Criteria CaixaCorp ретінде құрылып, La Caixa компаниясының өнеркәсіптік және қаржылық қызметтер көрсететін компаниялардағы үлестері мен инвестицияларын иеленетін биржада листингтен өткен құрылым ретінде жұмысын бастады. 2007 жылы биржаға шыққан кезде Criteria CaixaCorp-тың [[IPO|акцияларды алғашқы жария орналастыруы]] Испания тарихындағы ең ірі алғашқы жария орналастыру болды.&lt;ref&gt;{{cite news|title=A new conquistador|url=https://www.economist.com/finance/displaystory.cfm?story_id=9953349|newspaper=[[The Economist]]|date=11 October 2007|access-date=2008-12-31}}&lt;/ref&gt; 2008 жылғы қаңтарда компания [[IBEX 35]] индексінің құрамына енгізілді.&lt;ref&gt;{{cite web
|date=29 January 2008
|access-date=2008-01-29
|title=Notice from the Technical Advisory Committee of the IBEX Indices concerning Aguas de Barcelona, S.A. and Altadis, S.A.
|url=http://www.sbolsas.com/ing/ficheros/documentos/comiteasesor/AC02-08en.pdf
|publisher=[[Bolsas y Mercados Españoles|Sociedad de Bolsas]]
|url-status=dead
|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716012304/http://www.sbolsas.com/ing/ficheros/documentos/comiteasesor/AC02-08en.pdf
|archive-date=16 July 2011
}}&lt;/ref&gt;

2011 жылы топ компанияларын қайта құрылымдау барысында Criteria-нің атауы CaixaBank болып өзгертіліп, La Caixa-ның банк ісі және сақтандыру қызметтері оның құрамына біріктірілді.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Mallet|first=Victor|title=Caixabank to float as part of wider revamp|url=https://www.ft.com/content/328157a8-7ccf-11e0-994d-00144feabdc0|access-date=22 October 2011|newspaper=[[Financial Times]]|date=12 May 2011}}&lt;/ref&gt; Сонымен қатар Criteria иелігіндегі өнеркәсіптік компаниялардың көпшілігіндегі үлестер, соның ішінде [[PortAventura World|Grupo Port Aventura]], [[Grupo Agbar]], [[Gas Natural]] және [[Abertis]] компанияларындағы үлестер, La Caixa-ға 100% тиесілі жаңа Criteria CaixaHolding компаниясына берілді.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Nicholson|first=Chris V.|title=La Caixa Moves to Take Banking Arm Public|url=https://dealbook.nytimes.com/2011/05/13/la-caixa-moves-to-take-banking-arm-public/|access-date=22 October 2011|newspaper=[[The New York Times]]|date=13 May 2011}}&lt;/ref&gt; CaixaBank [[Repsol YPF]] және [[Telefónica]] компанияларындағы үлестерін, сондай-ақ басқа қаржылық қызметтер компанияларындағы барлық үлестерін сақтап қалды.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>tmeiv7l4b1o6rhwunenw9l6wutisvwh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643291</id>
      <parentid>3643290</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T04:37:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */</comment>
      <origin>3643291</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9514" sha1="o1dd1nhdgjfq0q31re91srf2xjof08u" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = CaixaBank, S.A.
 |логотипі           = 
 |суреті             = Barcelona 6 2013.jpg
 |сурет атауы        = [[Барселона]]дағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[S.A. (корпорация)|Акционерлік қоғам]]
 |биржадағы листингі = BMAD: CABK
 |қызметі            = Әмбебап банк қызметі, [[сақтандыру]], [[холдингтік компания|инвестициялық холдингтер]]
 |құрылды            = [[2011 жыл|2011]] жылы [[Барселона]]да, [[Испания]]
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = [[Валенсия]], Испания (тіркелген кеңсе)&lt;br&gt;[[Барселона]], Испания (операциялық кеңсе)&lt;br&gt;[[Мадрид]], Испания (операциялық кеңсе)
 |басты адамдары     = [[Хосе Игнасио Гойриголсарри]] (төраға), Гонсало Гортасар ([[CEO]])
 |саласы             = қаржылық қызметтер
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = 2,781 (2024 жылғы қаңтар-наурыз)
 |активтер            = €664,999 млрд (2025 жылғы 3-тоқсан)
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 45 005 (2024 жылғы қаңтар-наурыз)
 |басшы компания     = 
 |бағынышты компания = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус              = 
 |тілдер              = 
 |қарызы              = 
 |жарнама             = 
 |аудитор             = 
 |сайты               = [http://www.caixabank.com/index_en.html www.caixabank.com]
 |Ортаққор            = 
}}
'''CaixaBank, S.A.''', бұрын '''Criteria CaixaCorp''' деп аталған, Испанияның көпұлтты [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. CaixaBank-тің штаб-пәтері [[Валенсия (Испания)|Валенсия]] қаласында орналасқан, ал операциялық кеңселері [[Барселона]] мен [[Мадрид]] қалаларында орналасқан. Ол нарықтық құны бойынша [[Banco Santander]] мен [[Banco Bilbao Vizcaya Argentaria|BBVA]]-дан кейінгі Испаниядағы үшінші ірі несие беруші болып табылады. CaixaBank 15,8 миллион клиентіне қызмет көрсету үшін 5 397 бөлімшені басқарады және Испания нарығындағы ең кең бөлімшелер желісіне ие.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20130113122928/http://www.businessweek.com/news/2013-01-09/spain-s-shrinking-bank-network-leaves-caixabank-top-heavy#p1 Spain's Shrinking Bank Network Leaves CaixaBank Top-Heavy], www.Businessweek.com, 21 October 2013&lt;/ref&gt; Компания [[Мадрид қор биржасында]] листингтен өткен және [[IBEX 35]] индексінің құрамына кіреді.

Компания [[La Caixa]] тобының [[әмбебап банк ісі]] және [[сақтандыру]] қызметтерін, сондай-ақ телекоммуникациялар компаниясы [[Telefónica]] мен басқа да бірнеше қаржы институттарындағы үлестерін қамтиды. &lt;!-- Isidre Fainé is the Chairman of the company, having replaced Ricard Fornesa Ribó in May 2009,&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.elpais.com/articulo/economia/Faine/releva/hoy/Fornesa/cupula/Criteria/elpepueco/20090507elpepieco_5/Tes|title=Fainé releva hoy a Fornesa en la cúpula de Criteria|date=7 May 2009|work=[[El País]]|language=es|access-date=2009-05-12}}&lt;/ref&gt; and since June 2014 its CEO is Gonzalo Gortázar. OUTDATED--&gt;

CaixaBank [[Еуропалық банк қадағалауы]] 2014 жылдың соңында күшіне енгеннен бері «Маңызды институт» ретінде белгіленген және соның нәтижесінде [[Еуропалық орталық банк]] тарапынан тікелей қадағаланады.&lt;ref&gt;{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date=2014 жылғы 4 қыркүйек}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date=2023 жылғы 1 қаңтар |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf }}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Компания 2007 жылы Criteria CaixaCorp ретінде құрылып, La Caixa компаниясының өнеркәсіптік және қаржылық қызметтер көрсететін компаниялардағы үлестері мен инвестицияларын иеленетін биржада листингтен өткен құрылым ретінде жұмысын бастады. 2007 жылы биржаға шыққан кезде Criteria CaixaCorp-тың [[IPO|акцияларды алғашқы жария орналастыруы]] Испания тарихындағы ең ірі алғашқы жария орналастыру болды.&lt;ref&gt;{{cite news|title=A new conquistador|url=https://www.economist.com/finance/displaystory.cfm?story_id=9953349|newspaper=[[The Economist]]|date=11 October 2007|access-date=2008-12-31}}&lt;/ref&gt; 2008 жылғы қаңтарда компания [[IBEX 35]] индексінің құрамына енгізілді.&lt;ref&gt;{{cite web
|date=29 January 2008
|access-date=2008-01-29
|title=Notice from the Technical Advisory Committee of the IBEX Indices concerning Aguas de Barcelona, S.A. and Altadis, S.A.
|url=http://www.sbolsas.com/ing/ficheros/documentos/comiteasesor/AC02-08en.pdf
|publisher=[[Bolsas y Mercados Españoles|Sociedad de Bolsas]]
|url-status=dead
|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716012304/http://www.sbolsas.com/ing/ficheros/documentos/comiteasesor/AC02-08en.pdf
|archive-date=16 July 2011
}}&lt;/ref&gt;

2011 жылы топ компанияларын қайта құрылымдау барысында Criteria-нің атауы CaixaBank болып өзгертіліп, La Caixa-ның банк ісі және сақтандыру қызметтері оның құрамына біріктірілді.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Mallet|first=Victor|title=Caixabank to float as part of wider revamp|url=https://www.ft.com/content/328157a8-7ccf-11e0-994d-00144feabdc0|access-date=22 October 2011|newspaper=[[Financial Times]]|date=12 May 2011}}&lt;/ref&gt; Сонымен қатар Criteria иелігіндегі өнеркәсіптік компаниялардың көпшілігіндегі үлестер, соның ішінде [[PortAventura World|Grupo Port Aventura]], [[Grupo Agbar]], [[Gas Natural]] және [[Abertis]] компанияларындағы үлестер, La Caixa-ға 100% тиесілі жаңа Criteria CaixaHolding компаниясына берілді.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Nicholson|first=Chris V.|title=La Caixa Moves to Take Banking Arm Public|url=https://dealbook.nytimes.com/2011/05/13/la-caixa-moves-to-take-banking-arm-public/|access-date=22 October 2011|newspaper=[[The New York Times]]|date=13 May 2011}}&lt;/ref&gt; CaixaBank [[Repsol YPF]] және [[Telefónica]] компанияларындағы үлестерін, сондай-ақ басқа қаржылық қызметтер компанияларындағы барлық үлестерін сақтап қалды.

2012 жылғы 26 наурызда CaixaBank [[Banca Civica|Banca Cívica]] банкімен бірігу ниетін жариялап, оның құнын 977 миллион еуро деп бағалады. Бірігу сол жылдың үшінші тоқсанында аяқталып, нәтижесінде Испаниядағы ең ірі банк құрылды.&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.bbc.co.uk/news/business-17521076 | title=CaixaBank becomes Spain's biggest bank by assets | publisher=BBC | date=2012-03-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://press.lacaixa.es/caixabank/press-releases/caixabank-today-approves-an-agreement-of-intent-to-merge-with-banca-civica-to-create-spain-s-leading-financial-group__1775-c-15833__.html | title=CaixaBank today approves an agreement of intent to merge with Banca Cívica, to create Spain's leading financial group | publisher=Caixabank | date=2012-03-26 | access-date=2012-03-27 | archive-date=2016-11-11 | archive-url=https://web.archive.org/web/20161111054902/http://press.lacaixa.es/caixabank/press-releases/caixabank-today-approves-an-agreement-of-intent-to-merge-with-banca-civica-to-create-spain-s-leading-financial-group__1775-c-15833__.html/ | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>o1dd1nhdgjfq0q31re91srf2xjof08u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643292</id>
      <parentid>3643291</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T04:39:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */</comment>
      <origin>3643292</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10633" sha1="afcbhhv365gbrdco5myvdzh3yd7q94w" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = CaixaBank, S.A.
 |логотипі           = 
 |суреті             = Barcelona 6 2013.jpg
 |сурет атауы        = [[Барселона]]дағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[S.A. (корпорация)|Акционерлік қоғам]]
 |биржадағы листингі = BMAD: CABK
 |қызметі            = Әмбебап банк қызметі, [[сақтандыру]], [[холдингтік компания|инвестициялық холдингтер]]
 |құрылды            = [[2011 жыл|2011]] жылы [[Барселона]]да, [[Испания]]
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = [[Валенсия]], Испания (тіркелген кеңсе)&lt;br&gt;[[Барселона]], Испания (операциялық кеңсе)&lt;br&gt;[[Мадрид]], Испания (операциялық кеңсе)
 |басты адамдары     = [[Хосе Игнасио Гойриголсарри]] (төраға), Гонсало Гортасар ([[CEO]])
 |саласы             = қаржылық қызметтер
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = 2,781 (2024 жылғы қаңтар-наурыз)
 |активтер            = €664,999 млрд (2025 жылғы 3-тоқсан)
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 45 005 (2024 жылғы қаңтар-наурыз)
 |басшы компания     = 
 |бағынышты компания = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус              = 
 |тілдер              = 
 |қарызы              = 
 |жарнама             = 
 |аудитор             = 
 |сайты               = [http://www.caixabank.com/index_en.html www.caixabank.com]
 |Ортаққор            = 
}}
'''CaixaBank, S.A.''', бұрын '''Criteria CaixaCorp''' деп аталған, Испанияның көпұлтты [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. CaixaBank-тің штаб-пәтері [[Валенсия (Испания)|Валенсия]] қаласында орналасқан, ал операциялық кеңселері [[Барселона]] мен [[Мадрид]] қалаларында орналасқан. Ол нарықтық құны бойынша [[Banco Santander]] мен [[Banco Bilbao Vizcaya Argentaria|BBVA]]-дан кейінгі Испаниядағы үшінші ірі несие беруші болып табылады. CaixaBank 15,8 миллион клиентіне қызмет көрсету үшін 5 397 бөлімшені басқарады және Испания нарығындағы ең кең бөлімшелер желісіне ие.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20130113122928/http://www.businessweek.com/news/2013-01-09/spain-s-shrinking-bank-network-leaves-caixabank-top-heavy#p1 Spain's Shrinking Bank Network Leaves CaixaBank Top-Heavy], www.Businessweek.com, 21 October 2013&lt;/ref&gt; Компания [[Мадрид қор биржасында]] листингтен өткен және [[IBEX 35]] индексінің құрамына кіреді.

Компания [[La Caixa]] тобының [[әмбебап банк ісі]] және [[сақтандыру]] қызметтерін, сондай-ақ телекоммуникациялар компаниясы [[Telefónica]] мен басқа да бірнеше қаржы институттарындағы үлестерін қамтиды. &lt;!-- Isidre Fainé is the Chairman of the company, having replaced Ricard Fornesa Ribó in May 2009,&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.elpais.com/articulo/economia/Faine/releva/hoy/Fornesa/cupula/Criteria/elpepueco/20090507elpepieco_5/Tes|title=Fainé releva hoy a Fornesa en la cúpula de Criteria|date=7 May 2009|work=[[El País]]|language=es|access-date=2009-05-12}}&lt;/ref&gt; and since June 2014 its CEO is Gonzalo Gortázar. OUTDATED--&gt;

CaixaBank [[Еуропалық банк қадағалауы]] 2014 жылдың соңында күшіне енгеннен бері «Маңызды институт» ретінде белгіленген және соның нәтижесінде [[Еуропалық орталық банк]] тарапынан тікелей қадағаланады.&lt;ref&gt;{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date=2014 жылғы 4 қыркүйек}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date=2023 жылғы 1 қаңтар |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf }}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Компания 2007 жылы Criteria CaixaCorp ретінде құрылып, La Caixa компаниясының өнеркәсіптік және қаржылық қызметтер көрсететін компаниялардағы үлестері мен инвестицияларын иеленетін биржада листингтен өткен құрылым ретінде жұмысын бастады. 2007 жылы биржаға шыққан кезде Criteria CaixaCorp-тың [[IPO|акцияларды алғашқы жария орналастыруы]] Испания тарихындағы ең ірі алғашқы жария орналастыру болды.&lt;ref&gt;{{cite news|title=A new conquistador|url=https://www.economist.com/finance/displaystory.cfm?story_id=9953349|newspaper=[[The Economist]]|date=11 October 2007|access-date=2008-12-31}}&lt;/ref&gt; 2008 жылғы қаңтарда компания [[IBEX 35]] индексінің құрамына енгізілді.&lt;ref&gt;{{cite web
|date=29 January 2008
|access-date=2008-01-29
|title=Notice from the Technical Advisory Committee of the IBEX Indices concerning Aguas de Barcelona, S.A. and Altadis, S.A.
|url=http://www.sbolsas.com/ing/ficheros/documentos/comiteasesor/AC02-08en.pdf
|publisher=[[Bolsas y Mercados Españoles|Sociedad de Bolsas]]
|url-status=dead
|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716012304/http://www.sbolsas.com/ing/ficheros/documentos/comiteasesor/AC02-08en.pdf
|archive-date=16 July 2011
}}&lt;/ref&gt;

2011 жылы топ компанияларын қайта құрылымдау барысында Criteria-нің атауы CaixaBank болып өзгертіліп, La Caixa-ның банк ісі және сақтандыру қызметтері оның құрамына біріктірілді.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Mallet|first=Victor|title=Caixabank to float as part of wider revamp|url=https://www.ft.com/content/328157a8-7ccf-11e0-994d-00144feabdc0|access-date=22 October 2011|newspaper=[[Financial Times]]|date=12 May 2011}}&lt;/ref&gt; Сонымен қатар Criteria иелігіндегі өнеркәсіптік компаниялардың көпшілігіндегі үлестер, соның ішінде [[PortAventura World|Grupo Port Aventura]], [[Grupo Agbar]], [[Gas Natural]] және [[Abertis]] компанияларындағы үлестер, La Caixa-ға 100% тиесілі жаңа Criteria CaixaHolding компаниясына берілді.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Nicholson|first=Chris V.|title=La Caixa Moves to Take Banking Arm Public|url=https://dealbook.nytimes.com/2011/05/13/la-caixa-moves-to-take-banking-arm-public/|access-date=22 October 2011|newspaper=[[The New York Times]]|date=13 May 2011}}&lt;/ref&gt; CaixaBank [[Repsol YPF]] және [[Telefónica]] компанияларындағы үлестерін, сондай-ақ басқа қаржылық қызметтер компанияларындағы барлық үлестерін сақтап қалды.

2012 жылғы 26 наурызда CaixaBank [[Banca Civica|Banca Cívica]] банкімен бірігу ниетін жариялап, оның құнын 977 миллион еуро деп бағалады. Бірігу сол жылдың үшінші тоқсанында аяқталып, нәтижесінде Испаниядағы ең ірі банк құрылды.&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.bbc.co.uk/news/business-17521076 | title=CaixaBank becomes Spain's biggest bank by assets | publisher=BBC | date=2012-03-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://press.lacaixa.es/caixabank/press-releases/caixabank-today-approves-an-agreement-of-intent-to-merge-with-banca-civica-to-create-spain-s-leading-financial-group__1775-c-15833__.html | title=CaixaBank today approves an agreement of intent to merge with Banca Cívica, to create Spain's leading financial group | publisher=Caixabank | date=2012-03-26 | access-date=2012-03-27 | archive-date=2016-11-11 | archive-url=https://web.archive.org/web/20161111054902/http://press.lacaixa.es/caixabank/press-releases/caixabank-today-approves-an-agreement-of-intent-to-merge-with-banca-civica-to-create-spain-s-leading-financial-group__1775-c-15833__.html/ | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

2012 жылғы 27 қарашада CaixaBank [[Испанияның банктерді қайта құрылымдау қоры|FROB]] [[Banco de Valencia]] банкіне 4,5 миллиард еуро көлемінде капитал құйғаннан кейін мемлекет меншігіне өткен Banco de Valencia банкін сатып алу жоспарын жариялады. FROB сондай-ақ Banco de Valencia иелігіндегі жекелеген активтер бойынша он жыл ішінде шығындардың 72,5%-ына дейінгі бөлігін өтеуге міндеттенді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.reuters.com/article/lacaixa-bancodevalencia-idUSE8E8IR00K20121127 |title=Caixabank to buy nationalised Banco de Valencia for 1 euro - FROB |author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; |date=2012-11-27 |publisher=Reuters |access-date=21 October 2013 |archive-date=2013-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131022051241/http://www.reuters.com/article/2012/11/27/lacaixa-bancodevalencia-idUSE8E8IR00K20121127 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>afcbhhv365gbrdco5myvdzh3yd7q94w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643293</id>
      <parentid>3643292</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T04:40:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */</comment>
      <origin>3643293</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11686" sha1="0tyj85dka5ftyms4ntbqo4eso8xjkd7" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = CaixaBank, S.A.
 |логотипі           = 
 |суреті             = Barcelona 6 2013.jpg
 |сурет атауы        = [[Барселона]]дағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[S.A. (корпорация)|Акционерлік қоғам]]
 |биржадағы листингі = BMAD: CABK
 |қызметі            = Әмбебап банк қызметі, [[сақтандыру]], [[холдингтік компания|инвестициялық холдингтер]]
 |құрылды            = [[2011 жыл|2011]] жылы [[Барселона]]да, [[Испания]]
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = [[Валенсия]], Испания (тіркелген кеңсе)&lt;br&gt;[[Барселона]], Испания (операциялық кеңсе)&lt;br&gt;[[Мадрид]], Испания (операциялық кеңсе)
 |басты адамдары     = [[Хосе Игнасио Гойриголсарри]] (төраға), Гонсало Гортасар ([[CEO]])
 |саласы             = қаржылық қызметтер
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = 2,781 (2024 жылғы қаңтар-наурыз)
 |активтер            = €664,999 млрд (2025 жылғы 3-тоқсан)
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 45 005 (2024 жылғы қаңтар-наурыз)
 |басшы компания     = 
 |бағынышты компания = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус              = 
 |тілдер              = 
 |қарызы              = 
 |жарнама             = 
 |аудитор             = 
 |сайты               = [http://www.caixabank.com/index_en.html www.caixabank.com]
 |Ортаққор            = 
}}
'''CaixaBank, S.A.''', бұрын '''Criteria CaixaCorp''' деп аталған, Испанияның көпұлтты [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. CaixaBank-тің штаб-пәтері [[Валенсия (Испания)|Валенсия]] қаласында орналасқан, ал операциялық кеңселері [[Барселона]] мен [[Мадрид]] қалаларында орналасқан. Ол нарықтық құны бойынша [[Banco Santander]] мен [[Banco Bilbao Vizcaya Argentaria|BBVA]]-дан кейінгі Испаниядағы үшінші ірі несие беруші болып табылады. CaixaBank 15,8 миллион клиентіне қызмет көрсету үшін 5 397 бөлімшені басқарады және Испания нарығындағы ең кең бөлімшелер желісіне ие.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20130113122928/http://www.businessweek.com/news/2013-01-09/spain-s-shrinking-bank-network-leaves-caixabank-top-heavy#p1 Spain's Shrinking Bank Network Leaves CaixaBank Top-Heavy], www.Businessweek.com, 21 October 2013&lt;/ref&gt; Компания [[Мадрид қор биржасында]] листингтен өткен және [[IBEX 35]] индексінің құрамына кіреді.

Компания [[La Caixa]] тобының [[әмбебап банк ісі]] және [[сақтандыру]] қызметтерін, сондай-ақ телекоммуникациялар компаниясы [[Telefónica]] мен басқа да бірнеше қаржы институттарындағы үлестерін қамтиды. &lt;!-- Isidre Fainé is the Chairman of the company, having replaced Ricard Fornesa Ribó in May 2009,&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.elpais.com/articulo/economia/Faine/releva/hoy/Fornesa/cupula/Criteria/elpepueco/20090507elpepieco_5/Tes|title=Fainé releva hoy a Fornesa en la cúpula de Criteria|date=7 May 2009|work=[[El País]]|language=es|access-date=2009-05-12}}&lt;/ref&gt; and since June 2014 its CEO is Gonzalo Gortázar. OUTDATED--&gt;

CaixaBank [[Еуропалық банк қадағалауы]] 2014 жылдың соңында күшіне енгеннен бері «Маңызды институт» ретінде белгіленген және соның нәтижесінде [[Еуропалық орталық банк]] тарапынан тікелей қадағаланады.&lt;ref&gt;{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date=2014 жылғы 4 қыркүйек}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date=2023 жылғы 1 қаңтар |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf }}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Компания 2007 жылы Criteria CaixaCorp ретінде құрылып, La Caixa компаниясының өнеркәсіптік және қаржылық қызметтер көрсететін компаниялардағы үлестері мен инвестицияларын иеленетін биржада листингтен өткен құрылым ретінде жұмысын бастады. 2007 жылы биржаға шыққан кезде Criteria CaixaCorp-тың [[IPO|акцияларды алғашқы жария орналастыруы]] Испания тарихындағы ең ірі алғашқы жария орналастыру болды.&lt;ref&gt;{{cite news|title=A new conquistador|url=https://www.economist.com/finance/displaystory.cfm?story_id=9953349|newspaper=[[The Economist]]|date=11 October 2007|access-date=2008-12-31}}&lt;/ref&gt; 2008 жылғы қаңтарда компания [[IBEX 35]] индексінің құрамына енгізілді.&lt;ref&gt;{{cite web
|date=29 January 2008
|access-date=2008-01-29
|title=Notice from the Technical Advisory Committee of the IBEX Indices concerning Aguas de Barcelona, S.A. and Altadis, S.A.
|url=http://www.sbolsas.com/ing/ficheros/documentos/comiteasesor/AC02-08en.pdf
|publisher=[[Bolsas y Mercados Españoles|Sociedad de Bolsas]]
|url-status=dead
|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716012304/http://www.sbolsas.com/ing/ficheros/documentos/comiteasesor/AC02-08en.pdf
|archive-date=16 July 2011
}}&lt;/ref&gt;

2011 жылы топ компанияларын қайта құрылымдау барысында Criteria-нің атауы CaixaBank болып өзгертіліп, La Caixa-ның банк ісі және сақтандыру қызметтері оның құрамына біріктірілді.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Mallet|first=Victor|title=Caixabank to float as part of wider revamp|url=https://www.ft.com/content/328157a8-7ccf-11e0-994d-00144feabdc0|access-date=22 October 2011|newspaper=[[Financial Times]]|date=12 May 2011}}&lt;/ref&gt; Сонымен қатар Criteria иелігіндегі өнеркәсіптік компаниялардың көпшілігіндегі үлестер, соның ішінде [[PortAventura World|Grupo Port Aventura]], [[Grupo Agbar]], [[Gas Natural]] және [[Abertis]] компанияларындағы үлестер, La Caixa-ға 100% тиесілі жаңа Criteria CaixaHolding компаниясына берілді.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Nicholson|first=Chris V.|title=La Caixa Moves to Take Banking Arm Public|url=https://dealbook.nytimes.com/2011/05/13/la-caixa-moves-to-take-banking-arm-public/|access-date=22 October 2011|newspaper=[[The New York Times]]|date=13 May 2011}}&lt;/ref&gt; CaixaBank [[Repsol YPF]] және [[Telefónica]] компанияларындағы үлестерін, сондай-ақ басқа қаржылық қызметтер компанияларындағы барлық үлестерін сақтап қалды.

2012 жылғы 26 наурызда CaixaBank [[Banca Civica|Banca Cívica]] банкімен бірігу ниетін жариялап, оның құнын 977 миллион еуро деп бағалады. Бірігу сол жылдың үшінші тоқсанында аяқталып, нәтижесінде Испаниядағы ең ірі банк құрылды.&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.bbc.co.uk/news/business-17521076 | title=CaixaBank becomes Spain's biggest bank by assets | publisher=BBC | date=2012-03-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://press.lacaixa.es/caixabank/press-releases/caixabank-today-approves-an-agreement-of-intent-to-merge-with-banca-civica-to-create-spain-s-leading-financial-group__1775-c-15833__.html | title=CaixaBank today approves an agreement of intent to merge with Banca Cívica, to create Spain's leading financial group | publisher=Caixabank | date=2012-03-26 | access-date=2012-03-27 | archive-date=2016-11-11 | archive-url=https://web.archive.org/web/20161111054902/http://press.lacaixa.es/caixabank/press-releases/caixabank-today-approves-an-agreement-of-intent-to-merge-with-banca-civica-to-create-spain-s-leading-financial-group__1775-c-15833__.html/ | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

2012 жылғы 27 қарашада CaixaBank [[Испанияның банктерді қайта құрылымдау қоры|FROB]] [[Banco de Valencia]] банкіне 4,5 миллиард еуро көлемінде капитал құйғаннан кейін мемлекет меншігіне өткен Banco de Valencia банкін сатып алу жоспарын жариялады. FROB сондай-ақ Banco de Valencia иелігіндегі жекелеген активтер бойынша он жыл ішінде шығындардың 72,5%-ына дейінгі бөлігін өтеуге міндеттенді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.reuters.com/article/lacaixa-bancodevalencia-idUSE8E8IR00K20121127 |title=Caixabank to buy nationalised Banco de Valencia for 1 euro - FROB |author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; |date=2012-11-27 |publisher=Reuters |access-date=21 October 2013 |archive-date=2013-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131022051241/http://www.reuters.com/article/2012/11/27/lacaixa-bancodevalencia-idUSE8E8IR00K20121127 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2013 жылғы 26 қыркүйекте CaixaBank өзінің жылжымайтын мүлік бөлімшесі Servihabitat-ты банк пен жеке капитал қоры Texas Pacific Group (TPG) арасындағы бірлескен кәсіпорынға бастапқы 310 миллион еуроға сату туралы келісімді мақұлдады. CaixaBank-тің бас компаниясы La Caixa қаржы тобы бұл мәміледен 317 миллион еуро көлемінде капитал өсімін алуды жоспарлағанын мәлімдеді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.reuters.com/article/caixabank-idUSL5N0HM3SH20130926 |title=Spain's Caixabank approves real estate unit sale to TPG |author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; |date=2013-09-26 |publisher=Reuters |access-date=21 October 2013 |archive-date=2013-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131022051239/http://www.reuters.com/article/2013/09/26/caixabank-idUSL5N0HM3SH20130926 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>0tyj85dka5ftyms4ntbqo4eso8xjkd7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643294</id>
      <parentid>3643293</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T04:44:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */</comment>
      <origin>3643294</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13284" sha1="bo9lluc09dvo9cop6o3zbh2by0nc3mz" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = CaixaBank, S.A.
 |логотипі           = 
 |суреті             = Barcelona 6 2013.jpg
 |сурет атауы        = [[Барселона]]дағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[S.A. (корпорация)|Акционерлік қоғам]]
 |биржадағы листингі = BMAD: CABK
 |қызметі            = Әмбебап банк қызметі, [[сақтандыру]], [[холдингтік компания|инвестициялық холдингтер]]
 |құрылды            = [[2011 жыл|2011]] жылы [[Барселона]]да, [[Испания]]
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = [[Валенсия]], Испания (тіркелген кеңсе)&lt;br&gt;[[Барселона]], Испания (операциялық кеңсе)&lt;br&gt;[[Мадрид]], Испания (операциялық кеңсе)
 |басты адамдары     = [[Хосе Игнасио Гойриголсарри]] (төраға), Гонсало Гортасар ([[CEO]])
 |саласы             = қаржылық қызметтер
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = 2,781 (2024 жылғы қаңтар-наурыз)
 |активтер            = €664,999 млрд (2025 жылғы 3-тоқсан)
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 45 005 (2024 жылғы қаңтар-наурыз)
 |басшы компания     = 
 |бағынышты компания = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус              = 
 |тілдер              = 
 |қарызы              = 
 |жарнама             = 
 |аудитор             = 
 |сайты               = [http://www.caixabank.com/index_en.html www.caixabank.com]
 |Ортаққор            = 
}}
'''CaixaBank, S.A.''', бұрын '''Criteria CaixaCorp''' деп аталған, Испанияның көпұлтты [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. CaixaBank-тің штаб-пәтері [[Валенсия (Испания)|Валенсия]] қаласында орналасқан, ал операциялық кеңселері [[Барселона]] мен [[Мадрид]] қалаларында орналасқан. Ол нарықтық құны бойынша [[Banco Santander]] мен [[Banco Bilbao Vizcaya Argentaria|BBVA]]-дан кейінгі Испаниядағы үшінші ірі несие беруші болып табылады. CaixaBank 15,8 миллион клиентіне қызмет көрсету үшін 5 397 бөлімшені басқарады және Испания нарығындағы ең кең бөлімшелер желісіне ие.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20130113122928/http://www.businessweek.com/news/2013-01-09/spain-s-shrinking-bank-network-leaves-caixabank-top-heavy#p1 Spain's Shrinking Bank Network Leaves CaixaBank Top-Heavy], www.Businessweek.com, 21 October 2013&lt;/ref&gt; Компания [[Мадрид қор биржасында]] листингтен өткен және [[IBEX 35]] индексінің құрамына кіреді.

Компания [[La Caixa]] тобының [[әмбебап банк ісі]] және [[сақтандыру]] қызметтерін, сондай-ақ телекоммуникациялар компаниясы [[Telefónica]] мен басқа да бірнеше қаржы институттарындағы үлестерін қамтиды. &lt;!-- Isidre Fainé is the Chairman of the company, having replaced Ricard Fornesa Ribó in May 2009,&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.elpais.com/articulo/economia/Faine/releva/hoy/Fornesa/cupula/Criteria/elpepueco/20090507elpepieco_5/Tes|title=Fainé releva hoy a Fornesa en la cúpula de Criteria|date=7 May 2009|work=[[El País]]|language=es|access-date=2009-05-12}}&lt;/ref&gt; and since June 2014 its CEO is Gonzalo Gortázar. OUTDATED--&gt;

CaixaBank [[Еуропалық банк қадағалауы]] 2014 жылдың соңында күшіне енгеннен бері «Маңызды институт» ретінде белгіленген және соның нәтижесінде [[Еуропалық орталық банк]] тарапынан тікелей қадағаланады.&lt;ref&gt;{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date=2014 жылғы 4 қыркүйек}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date=2023 жылғы 1 қаңтар |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf }}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Компания 2007 жылы Criteria CaixaCorp ретінде құрылып, La Caixa компаниясының өнеркәсіптік және қаржылық қызметтер көрсететін компаниялардағы үлестері мен инвестицияларын иеленетін биржада листингтен өткен құрылым ретінде жұмысын бастады. 2007 жылы биржаға шыққан кезде Criteria CaixaCorp-тың [[IPO|акцияларды алғашқы жария орналастыруы]] Испания тарихындағы ең ірі алғашқы жария орналастыру болды.&lt;ref&gt;{{cite news|title=A new conquistador|url=https://www.economist.com/finance/displaystory.cfm?story_id=9953349|newspaper=[[The Economist]]|date=11 October 2007|access-date=2008-12-31}}&lt;/ref&gt; 2008 жылғы қаңтарда компания [[IBEX 35]] индексінің құрамына енгізілді.&lt;ref&gt;{{cite web
|date=29 January 2008
|access-date=2008-01-29
|title=Notice from the Technical Advisory Committee of the IBEX Indices concerning Aguas de Barcelona, S.A. and Altadis, S.A.
|url=http://www.sbolsas.com/ing/ficheros/documentos/comiteasesor/AC02-08en.pdf
|publisher=[[Bolsas y Mercados Españoles|Sociedad de Bolsas]]
|url-status=dead
|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716012304/http://www.sbolsas.com/ing/ficheros/documentos/comiteasesor/AC02-08en.pdf
|archive-date=16 July 2011
}}&lt;/ref&gt;

2011 жылы топ компанияларын қайта құрылымдау барысында Criteria-нің атауы CaixaBank болып өзгертіліп, La Caixa-ның банк ісі және сақтандыру қызметтері оның құрамына біріктірілді.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Mallet|first=Victor|title=Caixabank to float as part of wider revamp|url=https://www.ft.com/content/328157a8-7ccf-11e0-994d-00144feabdc0|access-date=22 October 2011|newspaper=[[Financial Times]]|date=12 May 2011}}&lt;/ref&gt; Сонымен қатар Criteria иелігіндегі өнеркәсіптік компаниялардың көпшілігіндегі үлестер, соның ішінде [[PortAventura World|Grupo Port Aventura]], [[Grupo Agbar]], [[Gas Natural]] және [[Abertis]] компанияларындағы үлестер, La Caixa-ға 100% тиесілі жаңа Criteria CaixaHolding компаниясына берілді.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Nicholson|first=Chris V.|title=La Caixa Moves to Take Banking Arm Public|url=https://dealbook.nytimes.com/2011/05/13/la-caixa-moves-to-take-banking-arm-public/|access-date=22 October 2011|newspaper=[[The New York Times]]|date=13 May 2011}}&lt;/ref&gt; CaixaBank [[Repsol YPF]] және [[Telefónica]] компанияларындағы үлестерін, сондай-ақ басқа қаржылық қызметтер компанияларындағы барлық үлестерін сақтап қалды.

2012 жылғы 26 наурызда CaixaBank [[Banca Civica|Banca Cívica]] банкімен бірігу ниетін жариялап, оның құнын 977 миллион еуро деп бағалады. Бірігу сол жылдың үшінші тоқсанында аяқталып, нәтижесінде Испаниядағы ең ірі банк құрылды.&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.bbc.co.uk/news/business-17521076 | title=CaixaBank becomes Spain's biggest bank by assets | publisher=BBC | date=2012-03-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://press.lacaixa.es/caixabank/press-releases/caixabank-today-approves-an-agreement-of-intent-to-merge-with-banca-civica-to-create-spain-s-leading-financial-group__1775-c-15833__.html | title=CaixaBank today approves an agreement of intent to merge with Banca Cívica, to create Spain's leading financial group | publisher=Caixabank | date=2012-03-26 | access-date=2012-03-27 | archive-date=2016-11-11 | archive-url=https://web.archive.org/web/20161111054902/http://press.lacaixa.es/caixabank/press-releases/caixabank-today-approves-an-agreement-of-intent-to-merge-with-banca-civica-to-create-spain-s-leading-financial-group__1775-c-15833__.html/ | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

2012 жылғы 27 қарашада CaixaBank [[Испанияның банктерді қайта құрылымдау қоры|FROB]] [[Banco de Valencia]] банкіне 4,5 миллиард еуро көлемінде капитал құйғаннан кейін мемлекет меншігіне өткен Banco de Valencia банкін сатып алу жоспарын жариялады. FROB сондай-ақ Banco de Valencia иелігіндегі жекелеген активтер бойынша он жыл ішінде шығындардың 72,5%-ына дейінгі бөлігін өтеуге міндеттенді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.reuters.com/article/lacaixa-bancodevalencia-idUSE8E8IR00K20121127 |title=Caixabank to buy nationalised Banco de Valencia for 1 euro - FROB |author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; |date=2012-11-27 |publisher=Reuters |access-date=21 October 2013 |archive-date=2013-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131022051241/http://www.reuters.com/article/2012/11/27/lacaixa-bancodevalencia-idUSE8E8IR00K20121127 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2013 жылғы 26 қыркүйекте CaixaBank өзінің жылжымайтын мүлік бөлімшесі Servihabitat-ты банк пен жеке капитал қоры Texas Pacific Group (TPG) арасындағы бірлескен кәсіпорынға бастапқы 310 миллион еуроға сату туралы келісімді мақұлдады. CaixaBank-тің бас компаниясы La Caixa қаржы тобы бұл мәміледен 317 миллион еуро көлемінде капитал өсімін алуды жоспарлағанын мәлімдеді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.reuters.com/article/caixabank-idUSL5N0HM3SH20130926 |title=Spain's Caixabank approves real estate unit sale to TPG |author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; |date=2013-09-26 |publisher=Reuters |access-date=21 October 2013 |archive-date=2013-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131022051239/http://www.reuters.com/article/2013/09/26/caixabank-idUSL5N0HM3SH20130926 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2014 жылғы маусымда CaixaBank директорлар кеңесі [[Гонсало Гортасар]]ды жаңа бас атқарушы директор етіп тағайындады. Бұл шешім [[Хуан Мария Нин]]нің директорлар кеңесі төрағасының орынбасары және бас атқарушы директоры қызметтерінен өзара келісім бойынша отставкаға кетуін мақұлдағаннан кейін қабылданды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://press.lacaixa.es/caixabank/press-releases/gonzalo-gortazar-new-ceo-of-caixabank__1775-c-20376__.html |title=Gonzalo Gortázar, new CEO of CaixaBank |date=2014-06-30|publisher=CaixaBank |access-date=11 August 2014}}&lt;/ref&gt; Бас атқарушы директор қызметіне кіріскеннен кейін берген алғашқы сұхбатында Гонсало Гортасар CaixaBank үшін бірнеше басымдық бар екенін, біріншісі дағдарыстың соңғы салдарларымен жұмыс істеу екенін айтты. Ол банктің балансын және қаржыландыру шығындарын қалыпты деңгейге келтіруді мақсат ететінін мәлімдеді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thebanker.com/World/Western-Europe/Spain/CaixaBank-s-simple-steps-to-success |title=CaixaBank's simple steps to success |date=2014-08-01 |publisher=[[The Banker]] |access-date=11 August 2014}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>bo9lluc09dvo9cop6o3zbh2by0nc3mz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643295</id>
      <parentid>3643294</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T04:45:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */</comment>
      <origin>3643295</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14454" sha1="nzx84vu9eeumzpn7ptbcoopaxlowrhz" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = CaixaBank, S.A.
 |логотипі           = 
 |суреті             = Barcelona 6 2013.jpg
 |сурет атауы        = [[Барселона]]дағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[S.A. (корпорация)|Акционерлік қоғам]]
 |биржадағы листингі = BMAD: CABK
 |қызметі            = Әмбебап банк қызметі, [[сақтандыру]], [[холдингтік компания|инвестициялық холдингтер]]
 |құрылды            = [[2011 жыл|2011]] жылы [[Барселона]]да, [[Испания]]
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = [[Валенсия]], Испания (тіркелген кеңсе)&lt;br&gt;[[Барселона]], Испания (операциялық кеңсе)&lt;br&gt;[[Мадрид]], Испания (операциялық кеңсе)
 |басты адамдары     = [[Хосе Игнасио Гойриголсарри]] (төраға), Гонсало Гортасар ([[CEO]])
 |саласы             = қаржылық қызметтер
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = 2,781 (2024 жылғы қаңтар-наурыз)
 |активтер            = €664,999 млрд (2025 жылғы 3-тоқсан)
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 45 005 (2024 жылғы қаңтар-наурыз)
 |басшы компания     = 
 |бағынышты компания = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус              = 
 |тілдер              = 
 |қарызы              = 
 |жарнама             = 
 |аудитор             = 
 |сайты               = [http://www.caixabank.com/index_en.html www.caixabank.com]
 |Ортаққор            = 
}}
'''CaixaBank, S.A.''', бұрын '''Criteria CaixaCorp''' деп аталған, Испанияның көпұлтты [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. CaixaBank-тің штаб-пәтері [[Валенсия (Испания)|Валенсия]] қаласында орналасқан, ал операциялық кеңселері [[Барселона]] мен [[Мадрид]] қалаларында орналасқан. Ол нарықтық құны бойынша [[Banco Santander]] мен [[Banco Bilbao Vizcaya Argentaria|BBVA]]-дан кейінгі Испаниядағы үшінші ірі несие беруші болып табылады. CaixaBank 15,8 миллион клиентіне қызмет көрсету үшін 5 397 бөлімшені басқарады және Испания нарығындағы ең кең бөлімшелер желісіне ие.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20130113122928/http://www.businessweek.com/news/2013-01-09/spain-s-shrinking-bank-network-leaves-caixabank-top-heavy#p1 Spain's Shrinking Bank Network Leaves CaixaBank Top-Heavy], www.Businessweek.com, 21 October 2013&lt;/ref&gt; Компания [[Мадрид қор биржасында]] листингтен өткен және [[IBEX 35]] индексінің құрамына кіреді.

Компания [[La Caixa]] тобының [[әмбебап банк ісі]] және [[сақтандыру]] қызметтерін, сондай-ақ телекоммуникациялар компаниясы [[Telefónica]] мен басқа да бірнеше қаржы институттарындағы үлестерін қамтиды. &lt;!-- Isidre Fainé is the Chairman of the company, having replaced Ricard Fornesa Ribó in May 2009,&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.elpais.com/articulo/economia/Faine/releva/hoy/Fornesa/cupula/Criteria/elpepueco/20090507elpepieco_5/Tes|title=Fainé releva hoy a Fornesa en la cúpula de Criteria|date=7 May 2009|work=[[El País]]|language=es|access-date=2009-05-12}}&lt;/ref&gt; and since June 2014 its CEO is Gonzalo Gortázar. OUTDATED--&gt;

CaixaBank [[Еуропалық банк қадағалауы]] 2014 жылдың соңында күшіне енгеннен бері «Маңызды институт» ретінде белгіленген және соның нәтижесінде [[Еуропалық орталық банк]] тарапынан тікелей қадағаланады.&lt;ref&gt;{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date=2014 жылғы 4 қыркүйек}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date=2023 жылғы 1 қаңтар |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf }}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Компания 2007 жылы Criteria CaixaCorp ретінде құрылып, La Caixa компаниясының өнеркәсіптік және қаржылық қызметтер көрсететін компаниялардағы үлестері мен инвестицияларын иеленетін биржада листингтен өткен құрылым ретінде жұмысын бастады. 2007 жылы биржаға шыққан кезде Criteria CaixaCorp-тың [[IPO|акцияларды алғашқы жария орналастыруы]] Испания тарихындағы ең ірі алғашқы жария орналастыру болды.&lt;ref&gt;{{cite news|title=A new conquistador|url=https://www.economist.com/finance/displaystory.cfm?story_id=9953349|newspaper=[[The Economist]]|date=11 October 2007|access-date=2008-12-31}}&lt;/ref&gt; 2008 жылғы қаңтарда компания [[IBEX 35]] индексінің құрамына енгізілді.&lt;ref&gt;{{cite web
|date=29 January 2008
|access-date=2008-01-29
|title=Notice from the Technical Advisory Committee of the IBEX Indices concerning Aguas de Barcelona, S.A. and Altadis, S.A.
|url=http://www.sbolsas.com/ing/ficheros/documentos/comiteasesor/AC02-08en.pdf
|publisher=[[Bolsas y Mercados Españoles|Sociedad de Bolsas]]
|url-status=dead
|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716012304/http://www.sbolsas.com/ing/ficheros/documentos/comiteasesor/AC02-08en.pdf
|archive-date=16 July 2011
}}&lt;/ref&gt;

2011 жылы топ компанияларын қайта құрылымдау барысында Criteria-нің атауы CaixaBank болып өзгертіліп, La Caixa-ның банк ісі және сақтандыру қызметтері оның құрамына біріктірілді.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Mallet|first=Victor|title=Caixabank to float as part of wider revamp|url=https://www.ft.com/content/328157a8-7ccf-11e0-994d-00144feabdc0|access-date=22 October 2011|newspaper=[[Financial Times]]|date=12 May 2011}}&lt;/ref&gt; Сонымен қатар Criteria иелігіндегі өнеркәсіптік компаниялардың көпшілігіндегі үлестер, соның ішінде [[PortAventura World|Grupo Port Aventura]], [[Grupo Agbar]], [[Gas Natural]] және [[Abertis]] компанияларындағы үлестер, La Caixa-ға 100% тиесілі жаңа Criteria CaixaHolding компаниясына берілді.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Nicholson|first=Chris V.|title=La Caixa Moves to Take Banking Arm Public|url=https://dealbook.nytimes.com/2011/05/13/la-caixa-moves-to-take-banking-arm-public/|access-date=22 October 2011|newspaper=[[The New York Times]]|date=13 May 2011}}&lt;/ref&gt; CaixaBank [[Repsol YPF]] және [[Telefónica]] компанияларындағы үлестерін, сондай-ақ басқа қаржылық қызметтер компанияларындағы барлық үлестерін сақтап қалды.

2012 жылғы 26 наурызда CaixaBank [[Banca Civica|Banca Cívica]] банкімен бірігу ниетін жариялап, оның құнын 977 миллион еуро деп бағалады. Бірігу сол жылдың үшінші тоқсанында аяқталып, нәтижесінде Испаниядағы ең ірі банк құрылды.&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.bbc.co.uk/news/business-17521076 | title=CaixaBank becomes Spain's biggest bank by assets | publisher=BBC | date=2012-03-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://press.lacaixa.es/caixabank/press-releases/caixabank-today-approves-an-agreement-of-intent-to-merge-with-banca-civica-to-create-spain-s-leading-financial-group__1775-c-15833__.html | title=CaixaBank today approves an agreement of intent to merge with Banca Cívica, to create Spain's leading financial group | publisher=Caixabank | date=2012-03-26 | access-date=2012-03-27 | archive-date=2016-11-11 | archive-url=https://web.archive.org/web/20161111054902/http://press.lacaixa.es/caixabank/press-releases/caixabank-today-approves-an-agreement-of-intent-to-merge-with-banca-civica-to-create-spain-s-leading-financial-group__1775-c-15833__.html/ | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

2012 жылғы 27 қарашада CaixaBank [[Испанияның банктерді қайта құрылымдау қоры|FROB]] [[Banco de Valencia]] банкіне 4,5 миллиард еуро көлемінде капитал құйғаннан кейін мемлекет меншігіне өткен Banco de Valencia банкін сатып алу жоспарын жариялады. FROB сондай-ақ Banco de Valencia иелігіндегі жекелеген активтер бойынша он жыл ішінде шығындардың 72,5%-ына дейінгі бөлігін өтеуге міндеттенді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.reuters.com/article/lacaixa-bancodevalencia-idUSE8E8IR00K20121127 |title=Caixabank to buy nationalised Banco de Valencia for 1 euro - FROB |author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; |date=2012-11-27 |publisher=Reuters |access-date=21 October 2013 |archive-date=2013-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131022051241/http://www.reuters.com/article/2012/11/27/lacaixa-bancodevalencia-idUSE8E8IR00K20121127 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2013 жылғы 26 қыркүйекте CaixaBank өзінің жылжымайтын мүлік бөлімшесі Servihabitat-ты банк пен жеке капитал қоры Texas Pacific Group (TPG) арасындағы бірлескен кәсіпорынға бастапқы 310 миллион еуроға сату туралы келісімді мақұлдады. CaixaBank-тің бас компаниясы La Caixa қаржы тобы бұл мәміледен 317 миллион еуро көлемінде капитал өсімін алуды жоспарлағанын мәлімдеді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.reuters.com/article/caixabank-idUSL5N0HM3SH20130926 |title=Spain's Caixabank approves real estate unit sale to TPG |author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; |date=2013-09-26 |publisher=Reuters |access-date=21 October 2013 |archive-date=2013-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131022051239/http://www.reuters.com/article/2013/09/26/caixabank-idUSL5N0HM3SH20130926 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2014 жылғы маусымда CaixaBank директорлар кеңесі [[Гонсало Гортасар]]ды жаңа бас атқарушы директор етіп тағайындады. Бұл шешім [[Хуан Мария Нин]]нің директорлар кеңесі төрағасының орынбасары және бас атқарушы директоры қызметтерінен өзара келісім бойынша отставкаға кетуін мақұлдағаннан кейін қабылданды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://press.lacaixa.es/caixabank/press-releases/gonzalo-gortazar-new-ceo-of-caixabank__1775-c-20376__.html |title=Gonzalo Gortázar, new CEO of CaixaBank |date=2014-06-30|publisher=CaixaBank |access-date=11 August 2014}}&lt;/ref&gt; Бас атқарушы директор қызметіне кіріскеннен кейін берген алғашқы сұхбатында Гонсало Гортасар CaixaBank үшін бірнеше басымдық бар екенін, біріншісі дағдарыстың соңғы салдарларымен жұмыс істеу екенін айтты. Ол банктің балансын және қаржыландыру шығындарын қалыпты деңгейге келтіруді мақсат ететінін мәлімдеді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thebanker.com/World/Western-Europe/Spain/CaixaBank-s-simple-steps-to-success |title=CaixaBank's simple steps to success |date=2014-08-01 |publisher=[[The Banker]] |access-date=11 August 2014}}&lt;/ref&gt;

2017 жылғы 6 қазанда банк [[Каталония]]дағы [[2017–2018 жылдардағы Испаниядағы конституциялық дағдарыс|саяси тұрақсыздыққа]] байланысты өзінің заңды штаб-пәтерін [[Валенсия]]ға көшіру туралы шешімін жариялады.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2017/oct/06/catalonia-business-independence-spanish-government|title=CaixaBank: Spain's third largest bank joins exodus from Catalonia|last=Burgen|first=Stephen|date=2017-10-06|work=The Guardian|access-date=2017-10-06|language=en-GB|issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; Бірнеше күннен кейін банк өзінің салықтық тіркелу орнын да Валенсияға көшіру туралы шешім қабылдады.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.abc.es/economia/abci-caixabank-y-sabadell-tambien-trasladan-sede-fiscal-comunidad-valenciana-201710101749_noticia.html|date=10 October 2017|work=ABC|access-date=2017-10-10|title=CaixaBank y Sabadell también trasladan su sede fiscal a la Comunidad Valenciana }}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>nzx84vu9eeumzpn7ptbcoopaxlowrhz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643296</id>
      <parentid>3643295</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T04:46:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */</comment>
      <origin>3643296</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15751" sha1="2dmu3ze7alm92usnog0uvjbkkz6s60s" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = CaixaBank, S.A.
 |логотипі           = 
 |суреті             = Barcelona 6 2013.jpg
 |сурет атауы        = [[Барселона]]дағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[S.A. (корпорация)|Акционерлік қоғам]]
 |биржадағы листингі = BMAD: CABK
 |қызметі            = Әмбебап банк қызметі, [[сақтандыру]], [[холдингтік компания|инвестициялық холдингтер]]
 |құрылды            = [[2011 жыл|2011]] жылы [[Барселона]]да, [[Испания]]
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = [[Валенсия]], Испания (тіркелген кеңсе)&lt;br&gt;[[Барселона]], Испания (операциялық кеңсе)&lt;br&gt;[[Мадрид]], Испания (операциялық кеңсе)
 |басты адамдары     = [[Хосе Игнасио Гойриголсарри]] (төраға), Гонсало Гортасар ([[CEO]])
 |саласы             = қаржылық қызметтер
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = 2,781 (2024 жылғы қаңтар-наурыз)
 |активтер            = €664,999 млрд (2025 жылғы 3-тоқсан)
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 45 005 (2024 жылғы қаңтар-наурыз)
 |басшы компания     = 
 |бағынышты компания = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус              = 
 |тілдер              = 
 |қарызы              = 
 |жарнама             = 
 |аудитор             = 
 |сайты               = [http://www.caixabank.com/index_en.html www.caixabank.com]
 |Ортаққор            = 
}}
'''CaixaBank, S.A.''', бұрын '''Criteria CaixaCorp''' деп аталған, Испанияның көпұлтты [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. CaixaBank-тің штаб-пәтері [[Валенсия (Испания)|Валенсия]] қаласында орналасқан, ал операциялық кеңселері [[Барселона]] мен [[Мадрид]] қалаларында орналасқан. Ол нарықтық құны бойынша [[Banco Santander]] мен [[Banco Bilbao Vizcaya Argentaria|BBVA]]-дан кейінгі Испаниядағы үшінші ірі несие беруші болып табылады. CaixaBank 15,8 миллион клиентіне қызмет көрсету үшін 5 397 бөлімшені басқарады және Испания нарығындағы ең кең бөлімшелер желісіне ие.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20130113122928/http://www.businessweek.com/news/2013-01-09/spain-s-shrinking-bank-network-leaves-caixabank-top-heavy#p1 Spain's Shrinking Bank Network Leaves CaixaBank Top-Heavy], www.Businessweek.com, 21 October 2013&lt;/ref&gt; Компания [[Мадрид қор биржасында]] листингтен өткен және [[IBEX 35]] индексінің құрамына кіреді.

Компания [[La Caixa]] тобының [[әмбебап банк ісі]] және [[сақтандыру]] қызметтерін, сондай-ақ телекоммуникациялар компаниясы [[Telefónica]] мен басқа да бірнеше қаржы институттарындағы үлестерін қамтиды. &lt;!-- Isidre Fainé is the Chairman of the company, having replaced Ricard Fornesa Ribó in May 2009,&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.elpais.com/articulo/economia/Faine/releva/hoy/Fornesa/cupula/Criteria/elpepueco/20090507elpepieco_5/Tes|title=Fainé releva hoy a Fornesa en la cúpula de Criteria|date=7 May 2009|work=[[El País]]|language=es|access-date=2009-05-12}}&lt;/ref&gt; and since June 2014 its CEO is Gonzalo Gortázar. OUTDATED--&gt;

CaixaBank [[Еуропалық банк қадағалауы]] 2014 жылдың соңында күшіне енгеннен бері «Маңызды институт» ретінде белгіленген және соның нәтижесінде [[Еуропалық орталық банк]] тарапынан тікелей қадағаланады.&lt;ref&gt;{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date=2014 жылғы 4 қыркүйек}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date=2023 жылғы 1 қаңтар |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf }}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Компания 2007 жылы Criteria CaixaCorp ретінде құрылып, La Caixa компаниясының өнеркәсіптік және қаржылық қызметтер көрсететін компаниялардағы үлестері мен инвестицияларын иеленетін биржада листингтен өткен құрылым ретінде жұмысын бастады. 2007 жылы биржаға шыққан кезде Criteria CaixaCorp-тың [[IPO|акцияларды алғашқы жария орналастыруы]] Испания тарихындағы ең ірі алғашқы жария орналастыру болды.&lt;ref&gt;{{cite news|title=A new conquistador|url=https://www.economist.com/finance/displaystory.cfm?story_id=9953349|newspaper=[[The Economist]]|date=11 October 2007|access-date=2008-12-31}}&lt;/ref&gt; 2008 жылғы қаңтарда компания [[IBEX 35]] индексінің құрамына енгізілді.&lt;ref&gt;{{cite web
|date=29 January 2008
|access-date=2008-01-29
|title=Notice from the Technical Advisory Committee of the IBEX Indices concerning Aguas de Barcelona, S.A. and Altadis, S.A.
|url=http://www.sbolsas.com/ing/ficheros/documentos/comiteasesor/AC02-08en.pdf
|publisher=[[Bolsas y Mercados Españoles|Sociedad de Bolsas]]
|url-status=dead
|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716012304/http://www.sbolsas.com/ing/ficheros/documentos/comiteasesor/AC02-08en.pdf
|archive-date=16 July 2011
}}&lt;/ref&gt;

2011 жылы топ компанияларын қайта құрылымдау барысында Criteria-нің атауы CaixaBank болып өзгертіліп, La Caixa-ның банк ісі және сақтандыру қызметтері оның құрамына біріктірілді.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Mallet|first=Victor|title=Caixabank to float as part of wider revamp|url=https://www.ft.com/content/328157a8-7ccf-11e0-994d-00144feabdc0|access-date=22 October 2011|newspaper=[[Financial Times]]|date=12 May 2011}}&lt;/ref&gt; Сонымен қатар Criteria иелігіндегі өнеркәсіптік компаниялардың көпшілігіндегі үлестер, соның ішінде [[PortAventura World|Grupo Port Aventura]], [[Grupo Agbar]], [[Gas Natural]] және [[Abertis]] компанияларындағы үлестер, La Caixa-ға 100% тиесілі жаңа Criteria CaixaHolding компаниясына берілді.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Nicholson|first=Chris V.|title=La Caixa Moves to Take Banking Arm Public|url=https://dealbook.nytimes.com/2011/05/13/la-caixa-moves-to-take-banking-arm-public/|access-date=22 October 2011|newspaper=[[The New York Times]]|date=13 May 2011}}&lt;/ref&gt; CaixaBank [[Repsol YPF]] және [[Telefónica]] компанияларындағы үлестерін, сондай-ақ басқа қаржылық қызметтер компанияларындағы барлық үлестерін сақтап қалды.

2012 жылғы 26 наурызда CaixaBank [[Banca Civica|Banca Cívica]] банкімен бірігу ниетін жариялап, оның құнын 977 миллион еуро деп бағалады. Бірігу сол жылдың үшінші тоқсанында аяқталып, нәтижесінде Испаниядағы ең ірі банк құрылды.&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.bbc.co.uk/news/business-17521076 | title=CaixaBank becomes Spain's biggest bank by assets | publisher=BBC | date=2012-03-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://press.lacaixa.es/caixabank/press-releases/caixabank-today-approves-an-agreement-of-intent-to-merge-with-banca-civica-to-create-spain-s-leading-financial-group__1775-c-15833__.html | title=CaixaBank today approves an agreement of intent to merge with Banca Cívica, to create Spain's leading financial group | publisher=Caixabank | date=2012-03-26 | access-date=2012-03-27 | archive-date=2016-11-11 | archive-url=https://web.archive.org/web/20161111054902/http://press.lacaixa.es/caixabank/press-releases/caixabank-today-approves-an-agreement-of-intent-to-merge-with-banca-civica-to-create-spain-s-leading-financial-group__1775-c-15833__.html/ | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

2012 жылғы 27 қарашада CaixaBank [[Испанияның банктерді қайта құрылымдау қоры|FROB]] [[Banco de Valencia]] банкіне 4,5 миллиард еуро көлемінде капитал құйғаннан кейін мемлекет меншігіне өткен Banco de Valencia банкін сатып алу жоспарын жариялады. FROB сондай-ақ Banco de Valencia иелігіндегі жекелеген активтер бойынша он жыл ішінде шығындардың 72,5%-ына дейінгі бөлігін өтеуге міндеттенді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.reuters.com/article/lacaixa-bancodevalencia-idUSE8E8IR00K20121127 |title=Caixabank to buy nationalised Banco de Valencia for 1 euro - FROB |author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; |date=2012-11-27 |publisher=Reuters |access-date=21 October 2013 |archive-date=2013-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131022051241/http://www.reuters.com/article/2012/11/27/lacaixa-bancodevalencia-idUSE8E8IR00K20121127 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2013 жылғы 26 қыркүйекте CaixaBank өзінің жылжымайтын мүлік бөлімшесі Servihabitat-ты банк пен жеке капитал қоры Texas Pacific Group (TPG) арасындағы бірлескен кәсіпорынға бастапқы 310 миллион еуроға сату туралы келісімді мақұлдады. CaixaBank-тің бас компаниясы La Caixa қаржы тобы бұл мәміледен 317 миллион еуро көлемінде капитал өсімін алуды жоспарлағанын мәлімдеді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.reuters.com/article/caixabank-idUSL5N0HM3SH20130926 |title=Spain's Caixabank approves real estate unit sale to TPG |author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; |date=2013-09-26 |publisher=Reuters |access-date=21 October 2013 |archive-date=2013-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131022051239/http://www.reuters.com/article/2013/09/26/caixabank-idUSL5N0HM3SH20130926 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2014 жылғы маусымда CaixaBank директорлар кеңесі [[Гонсало Гортасар]]ды жаңа бас атқарушы директор етіп тағайындады. Бұл шешім [[Хуан Мария Нин]]нің директорлар кеңесі төрағасының орынбасары және бас атқарушы директоры қызметтерінен өзара келісім бойынша отставкаға кетуін мақұлдағаннан кейін қабылданды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://press.lacaixa.es/caixabank/press-releases/gonzalo-gortazar-new-ceo-of-caixabank__1775-c-20376__.html |title=Gonzalo Gortázar, new CEO of CaixaBank |date=2014-06-30|publisher=CaixaBank |access-date=11 August 2014}}&lt;/ref&gt; Бас атқарушы директор қызметіне кіріскеннен кейін берген алғашқы сұхбатында Гонсало Гортасар CaixaBank үшін бірнеше басымдық бар екенін, біріншісі дағдарыстың соңғы салдарларымен жұмыс істеу екенін айтты. Ол банктің балансын және қаржыландыру шығындарын қалыпты деңгейге келтіруді мақсат ететінін мәлімдеді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thebanker.com/World/Western-Europe/Spain/CaixaBank-s-simple-steps-to-success |title=CaixaBank's simple steps to success |date=2014-08-01 |publisher=[[The Banker]] |access-date=11 August 2014}}&lt;/ref&gt;

2017 жылғы 6 қазанда банк [[Каталония]]дағы [[2017–2018 жылдардағы Испаниядағы конституциялық дағдарыс|саяси тұрақсыздыққа]] байланысты өзінің заңды штаб-пәтерін [[Валенсия]]ға көшіру туралы шешімін жариялады.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2017/oct/06/catalonia-business-independence-spanish-government|title=CaixaBank: Spain's third largest bank joins exodus from Catalonia|last=Burgen|first=Stephen|date=2017-10-06|work=The Guardian|access-date=2017-10-06|language=en-GB|issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; Бірнеше күннен кейін банк өзінің салықтық тіркелу орнын да Валенсияға көшіру туралы шешім қабылдады.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.abc.es/economia/abci-caixabank-y-sabadell-tambien-trasladan-sede-fiscal-comunidad-valenciana-201710101749_noticia.html|date=10 October 2017|work=ABC|access-date=2017-10-10|title=CaixaBank y Sabadell también trasladan su sede fiscal a la Comunidad Valenciana }}&lt;/ref&gt;

2020 жылғы 4 қыркүйекте CaixaBank пен [[Bankia]] банктерінің ықтимал бірігу жөнінде келіссөздер жүргізіп жатқаны расталды. Бірігу нәтижесінде басқаруындағы активтерінің көлемі 650 миллиард еуроны құрайтын Испаниядағы ең ірі отандық банк құрылатын еді.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.ft.com/content/cfbabf43-9290-4cfd-a36b-839f65de65d6|title= Spanish lenders Bankia and CaixaBank in €17bn merger talks|work=Financial Times|author1=Peter Wise|author2=Nicholas Megaw|date=4 September 2020|access-date=4 September 2020}}&lt;/ref&gt; CaixaBank-тің [[Bankia]] банкін сатып алуы 2021 жылдың көктемінде аяқталып, нәтижесінде Испаниядағы үшінші ірі банк тобы құрылды.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.marketscreener.com/quote/stock/BANKIA-35712971/news/CaixaBank-S-A-completed-the-acquisition-of-Bankia-S-A-from-BFA-Tenedora-de-Acciones-S-A-U-and-o-33463344/ |title= CaixaBank, S.A. completed the acquisition of Bankia, S.A. from BFA Tenedora de Acciones S.A.U. and others| date=25 March 2021|access-date=17 October 2024}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>2dmu3ze7alm92usnog0uvjbkkz6s60s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643297</id>
      <parentid>3643296</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T04:47:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */</comment>
      <origin>3643297</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16021" sha1="42ingddvf7vexnz9g17f6wfaa2i4epf" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = CaixaBank, S.A.
 |логотипі           = 
 |суреті             = Barcelona 6 2013.jpg
 |сурет атауы        = [[Барселона]]дағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[S.A. (корпорация)|Акционерлік қоғам]]
 |биржадағы листингі = BMAD: CABK
 |қызметі            = Әмбебап банк қызметі, [[сақтандыру]], [[холдингтік компания|инвестициялық холдингтер]]
 |құрылды            = [[2011 жыл|2011]] жылы [[Барселона]]да, [[Испания]]
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = [[Валенсия]], Испания (тіркелген кеңсе)&lt;br&gt;[[Барселона]], Испания (операциялық кеңсе)&lt;br&gt;[[Мадрид]], Испания (операциялық кеңсе)
 |басты адамдары     = [[Хосе Игнасио Гойриголсарри]] (төраға), Гонсало Гортасар ([[CEO]])
 |саласы             = қаржылық қызметтер
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = 2,781 (2024 жылғы қаңтар-наурыз)
 |активтер            = €664,999 млрд (2025 жылғы 3-тоқсан)
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 45 005 (2024 жылғы қаңтар-наурыз)
 |басшы компания     = 
 |бағынышты компания = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус              = 
 |тілдер              = 
 |қарызы              = 
 |жарнама             = 
 |аудитор             = 
 |сайты               = [http://www.caixabank.com/index_en.html www.caixabank.com]
 |Ортаққор            = 
}}
'''CaixaBank, S.A.''', бұрын '''Criteria CaixaCorp''' деп аталған, Испанияның көпұлтты [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. CaixaBank-тің штаб-пәтері [[Валенсия (Испания)|Валенсия]] қаласында орналасқан, ал операциялық кеңселері [[Барселона]] мен [[Мадрид]] қалаларында орналасқан. Ол нарықтық құны бойынша [[Banco Santander]] мен [[Banco Bilbao Vizcaya Argentaria|BBVA]]-дан кейінгі Испаниядағы үшінші ірі несие беруші болып табылады. CaixaBank 15,8 миллион клиентіне қызмет көрсету үшін 5 397 бөлімшені басқарады және Испания нарығындағы ең кең бөлімшелер желісіне ие.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20130113122928/http://www.businessweek.com/news/2013-01-09/spain-s-shrinking-bank-network-leaves-caixabank-top-heavy#p1 Spain's Shrinking Bank Network Leaves CaixaBank Top-Heavy], www.Businessweek.com, 21 October 2013&lt;/ref&gt; Компания [[Мадрид қор биржасында]] листингтен өткен және [[IBEX 35]] индексінің құрамына кіреді.

Компания [[La Caixa]] тобының [[әмбебап банк ісі]] және [[сақтандыру]] қызметтерін, сондай-ақ телекоммуникациялар компаниясы [[Telefónica]] мен басқа да бірнеше қаржы институттарындағы үлестерін қамтиды. &lt;!-- Isidre Fainé is the Chairman of the company, having replaced Ricard Fornesa Ribó in May 2009,&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.elpais.com/articulo/economia/Faine/releva/hoy/Fornesa/cupula/Criteria/elpepueco/20090507elpepieco_5/Tes|title=Fainé releva hoy a Fornesa en la cúpula de Criteria|date=7 May 2009|work=[[El País]]|language=es|access-date=2009-05-12}}&lt;/ref&gt; and since June 2014 its CEO is Gonzalo Gortázar. OUTDATED--&gt;

CaixaBank [[Еуропалық банк қадағалауы]] 2014 жылдың соңында күшіне енгеннен бері «Маңызды институт» ретінде белгіленген және соның нәтижесінде [[Еуропалық орталық банк]] тарапынан тікелей қадағаланады.&lt;ref&gt;{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date=2014 жылғы 4 қыркүйек}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date=2023 жылғы 1 қаңтар |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf }}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Компания 2007 жылы Criteria CaixaCorp ретінде құрылып, La Caixa компаниясының өнеркәсіптік және қаржылық қызметтер көрсететін компаниялардағы үлестері мен инвестицияларын иеленетін биржада листингтен өткен құрылым ретінде жұмысын бастады. 2007 жылы биржаға шыққан кезде Criteria CaixaCorp-тың [[IPO|акцияларды алғашқы жария орналастыруы]] Испания тарихындағы ең ірі алғашқы жария орналастыру болды.&lt;ref&gt;{{cite news|title=A new conquistador|url=https://www.economist.com/finance/displaystory.cfm?story_id=9953349|newspaper=[[The Economist]]|date=11 October 2007|access-date=2008-12-31}}&lt;/ref&gt; 2008 жылғы қаңтарда компания [[IBEX 35]] индексінің құрамына енгізілді.&lt;ref&gt;{{cite web
|date=29 January 2008
|access-date=2008-01-29
|title=Notice from the Technical Advisory Committee of the IBEX Indices concerning Aguas de Barcelona, S.A. and Altadis, S.A.
|url=http://www.sbolsas.com/ing/ficheros/documentos/comiteasesor/AC02-08en.pdf
|publisher=[[Bolsas y Mercados Españoles|Sociedad de Bolsas]]
|url-status=dead
|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716012304/http://www.sbolsas.com/ing/ficheros/documentos/comiteasesor/AC02-08en.pdf
|archive-date=16 July 2011
}}&lt;/ref&gt;

2011 жылы топ компанияларын қайта құрылымдау барысында Criteria-нің атауы CaixaBank болып өзгертіліп, La Caixa-ның банк ісі және сақтандыру қызметтері оның құрамына біріктірілді.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Mallet|first=Victor|title=Caixabank to float as part of wider revamp|url=https://www.ft.com/content/328157a8-7ccf-11e0-994d-00144feabdc0|access-date=22 October 2011|newspaper=[[Financial Times]]|date=12 May 2011}}&lt;/ref&gt; Сонымен қатар Criteria иелігіндегі өнеркәсіптік компаниялардың көпшілігіндегі үлестер, соның ішінде [[PortAventura World|Grupo Port Aventura]], [[Grupo Agbar]], [[Gas Natural]] және [[Abertis]] компанияларындағы үлестер, La Caixa-ға 100% тиесілі жаңа Criteria CaixaHolding компаниясына берілді.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Nicholson|first=Chris V.|title=La Caixa Moves to Take Banking Arm Public|url=https://dealbook.nytimes.com/2011/05/13/la-caixa-moves-to-take-banking-arm-public/|access-date=22 October 2011|newspaper=[[The New York Times]]|date=13 May 2011}}&lt;/ref&gt; CaixaBank [[Repsol YPF]] және [[Telefónica]] компанияларындағы үлестерін, сондай-ақ басқа қаржылық қызметтер компанияларындағы барлық үлестерін сақтап қалды.

2012 жылғы 26 наурызда CaixaBank [[Banca Civica|Banca Cívica]] банкімен бірігу ниетін жариялап, оның құнын 977 миллион еуро деп бағалады. Бірігу сол жылдың үшінші тоқсанында аяқталып, нәтижесінде Испаниядағы ең ірі банк құрылды.&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.bbc.co.uk/news/business-17521076 | title=CaixaBank becomes Spain's biggest bank by assets | publisher=BBC | date=2012-03-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://press.lacaixa.es/caixabank/press-releases/caixabank-today-approves-an-agreement-of-intent-to-merge-with-banca-civica-to-create-spain-s-leading-financial-group__1775-c-15833__.html | title=CaixaBank today approves an agreement of intent to merge with Banca Cívica, to create Spain's leading financial group | publisher=Caixabank | date=2012-03-26 | access-date=2012-03-27 | archive-date=2016-11-11 | archive-url=https://web.archive.org/web/20161111054902/http://press.lacaixa.es/caixabank/press-releases/caixabank-today-approves-an-agreement-of-intent-to-merge-with-banca-civica-to-create-spain-s-leading-financial-group__1775-c-15833__.html/ | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

2012 жылғы 27 қарашада CaixaBank [[Испанияның банктерді қайта құрылымдау қоры|FROB]] [[Banco de Valencia]] банкіне 4,5 миллиард еуро көлемінде капитал құйғаннан кейін мемлекет меншігіне өткен Banco de Valencia банкін сатып алу жоспарын жариялады. FROB сондай-ақ Banco de Valencia иелігіндегі жекелеген активтер бойынша он жыл ішінде шығындардың 72,5%-ына дейінгі бөлігін өтеуге міндеттенді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.reuters.com/article/lacaixa-bancodevalencia-idUSE8E8IR00K20121127 |title=Caixabank to buy nationalised Banco de Valencia for 1 euro - FROB |author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; |date=2012-11-27 |publisher=Reuters |access-date=21 October 2013 |archive-date=2013-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131022051241/http://www.reuters.com/article/2012/11/27/lacaixa-bancodevalencia-idUSE8E8IR00K20121127 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2013 жылғы 26 қыркүйекте CaixaBank өзінің жылжымайтын мүлік бөлімшесі Servihabitat-ты банк пен жеке капитал қоры Texas Pacific Group (TPG) арасындағы бірлескен кәсіпорынға бастапқы 310 миллион еуроға сату туралы келісімді мақұлдады. CaixaBank-тің бас компаниясы La Caixa қаржы тобы бұл мәміледен 317 миллион еуро көлемінде капитал өсімін алуды жоспарлағанын мәлімдеді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.reuters.com/article/caixabank-idUSL5N0HM3SH20130926 |title=Spain's Caixabank approves real estate unit sale to TPG |author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; |date=2013-09-26 |publisher=Reuters |access-date=21 October 2013 |archive-date=2013-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131022051239/http://www.reuters.com/article/2013/09/26/caixabank-idUSL5N0HM3SH20130926 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2014 жылғы маусымда CaixaBank директорлар кеңесі [[Гонсало Гортасар]]ды жаңа бас атқарушы директор етіп тағайындады. Бұл шешім [[Хуан Мария Нин]]нің директорлар кеңесі төрағасының орынбасары және бас атқарушы директоры қызметтерінен өзара келісім бойынша отставкаға кетуін мақұлдағаннан кейін қабылданды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://press.lacaixa.es/caixabank/press-releases/gonzalo-gortazar-new-ceo-of-caixabank__1775-c-20376__.html |title=Gonzalo Gortázar, new CEO of CaixaBank |date=2014-06-30|publisher=CaixaBank |access-date=11 August 2014}}&lt;/ref&gt; Бас атқарушы директор қызметіне кіріскеннен кейін берген алғашқы сұхбатында Гонсало Гортасар CaixaBank үшін бірнеше басымдық бар екенін, біріншісі дағдарыстың соңғы салдарларымен жұмыс істеу екенін айтты. Ол банктің балансын және қаржыландыру шығындарын қалыпты деңгейге келтіруді мақсат ететінін мәлімдеді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thebanker.com/World/Western-Europe/Spain/CaixaBank-s-simple-steps-to-success |title=CaixaBank's simple steps to success |date=2014-08-01 |publisher=[[The Banker]] |access-date=11 August 2014}}&lt;/ref&gt;

2017 жылғы 6 қазанда банк [[Каталония]]дағы [[2017–2018 жылдардағы Испаниядағы конституциялық дағдарыс|саяси тұрақсыздыққа]] байланысты өзінің заңды штаб-пәтерін [[Валенсия]]ға көшіру туралы шешімін жариялады.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2017/oct/06/catalonia-business-independence-spanish-government|title=CaixaBank: Spain's third largest bank joins exodus from Catalonia|last=Burgen|first=Stephen|date=2017-10-06|work=The Guardian|access-date=2017-10-06|language=en-GB|issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; Бірнеше күннен кейін банк өзінің салықтық тіркелу орнын да Валенсияға көшіру туралы шешім қабылдады.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.abc.es/economia/abci-caixabank-y-sabadell-tambien-trasladan-sede-fiscal-comunidad-valenciana-201710101749_noticia.html|date=10 October 2017|work=ABC|access-date=2017-10-10|title=CaixaBank y Sabadell también trasladan su sede fiscal a la Comunidad Valenciana }}&lt;/ref&gt;

2020 жылғы 4 қыркүйекте CaixaBank пен [[Bankia]] банктерінің ықтимал бірігу жөнінде келіссөздер жүргізіп жатқаны расталды. Бірігу нәтижесінде басқаруындағы активтерінің көлемі 650 миллиард еуроны құрайтын Испаниядағы ең ірі отандық банк құрылатын еді.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.ft.com/content/cfbabf43-9290-4cfd-a36b-839f65de65d6|title= Spanish lenders Bankia and CaixaBank in €17bn merger talks|work=Financial Times|author1=Peter Wise|author2=Nicholas Megaw|date=4 September 2020|access-date=4 September 2020}}&lt;/ref&gt; CaixaBank-тің [[Bankia]] банкін сатып алуы 2021 жылдың көктемінде аяқталып, нәтижесінде Испаниядағы үшінші ірі банк тобы құрылды.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.marketscreener.com/quote/stock/BANKIA-35712971/news/CaixaBank-S-A-completed-the-acquisition-of-Bankia-S-A-from-BFA-Tenedora-de-Acciones-S-A-U-and-o-33463344/ |title= CaixaBank, S.A. completed the acquisition of Bankia, S.A. from BFA Tenedora de Acciones S.A.U. and others| date=25 March 2021|access-date=17 October 2024}}&lt;/ref&gt;

=== 2008–2013 жылдардағы Испаниядағы қаржы дағдарысы ===
[[Сурет:Edificio La Caixa (C. Miguel Ángel, Madrid) 02.jpg|thumb|[[Paseo de la Castellana]] бойындағы бұрынғы Мадридтегі штаб-пәтер]]

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>42ingddvf7vexnz9g17f6wfaa2i4epf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643298</id>
      <parentid>3643297</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T04:50:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* 2008–2013 жылдардағы Испаниядағы қаржы дағдарысы */</comment>
      <origin>3643298</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18664" sha1="ohjxso0rhzgbr9q1wrxtvyihh9hqy21" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = CaixaBank, S.A.
 |логотипі           = 
 |суреті             = Barcelona 6 2013.jpg
 |сурет атауы        = [[Барселона]]дағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[S.A. (корпорация)|Акционерлік қоғам]]
 |биржадағы листингі = BMAD: CABK
 |қызметі            = Әмбебап банк қызметі, [[сақтандыру]], [[холдингтік компания|инвестициялық холдингтер]]
 |құрылды            = [[2011 жыл|2011]] жылы [[Барселона]]да, [[Испания]]
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = [[Валенсия]], Испания (тіркелген кеңсе)&lt;br&gt;[[Барселона]], Испания (операциялық кеңсе)&lt;br&gt;[[Мадрид]], Испания (операциялық кеңсе)
 |басты адамдары     = [[Хосе Игнасио Гойриголсарри]] (төраға), Гонсало Гортасар ([[CEO]])
 |саласы             = қаржылық қызметтер
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = 2,781 (2024 жылғы қаңтар-наурыз)
 |активтер            = €664,999 млрд (2025 жылғы 3-тоқсан)
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 45 005 (2024 жылғы қаңтар-наурыз)
 |басшы компания     = 
 |бағынышты компания = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус              = 
 |тілдер              = 
 |қарызы              = 
 |жарнама             = 
 |аудитор             = 
 |сайты               = [http://www.caixabank.com/index_en.html www.caixabank.com]
 |Ортаққор            = 
}}
'''CaixaBank, S.A.''', бұрын '''Criteria CaixaCorp''' деп аталған, Испанияның көпұлтты [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. CaixaBank-тің штаб-пәтері [[Валенсия (Испания)|Валенсия]] қаласында орналасқан, ал операциялық кеңселері [[Барселона]] мен [[Мадрид]] қалаларында орналасқан. Ол нарықтық құны бойынша [[Banco Santander]] мен [[Banco Bilbao Vizcaya Argentaria|BBVA]]-дан кейінгі Испаниядағы үшінші ірі несие беруші болып табылады. CaixaBank 15,8 миллион клиентіне қызмет көрсету үшін 5 397 бөлімшені басқарады және Испания нарығындағы ең кең бөлімшелер желісіне ие.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20130113122928/http://www.businessweek.com/news/2013-01-09/spain-s-shrinking-bank-network-leaves-caixabank-top-heavy#p1 Spain's Shrinking Bank Network Leaves CaixaBank Top-Heavy], www.Businessweek.com, 21 October 2013&lt;/ref&gt; Компания [[Мадрид қор биржасында]] листингтен өткен және [[IBEX 35]] индексінің құрамына кіреді.

Компания [[La Caixa]] тобының [[әмбебап банк ісі]] және [[сақтандыру]] қызметтерін, сондай-ақ телекоммуникациялар компаниясы [[Telefónica]] мен басқа да бірнеше қаржы институттарындағы үлестерін қамтиды. &lt;!-- Isidre Fainé is the Chairman of the company, having replaced Ricard Fornesa Ribó in May 2009,&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.elpais.com/articulo/economia/Faine/releva/hoy/Fornesa/cupula/Criteria/elpepueco/20090507elpepieco_5/Tes|title=Fainé releva hoy a Fornesa en la cúpula de Criteria|date=7 May 2009|work=[[El País]]|language=es|access-date=2009-05-12}}&lt;/ref&gt; and since June 2014 its CEO is Gonzalo Gortázar. OUTDATED--&gt;

CaixaBank [[Еуропалық банк қадағалауы]] 2014 жылдың соңында күшіне енгеннен бері «Маңызды институт» ретінде белгіленген және соның нәтижесінде [[Еуропалық орталық банк]] тарапынан тікелей қадағаланады.&lt;ref&gt;{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date=2014 жылғы 4 қыркүйек}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date=2023 жылғы 1 қаңтар |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf }}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Компания 2007 жылы Criteria CaixaCorp ретінде құрылып, La Caixa компаниясының өнеркәсіптік және қаржылық қызметтер көрсететін компаниялардағы үлестері мен инвестицияларын иеленетін биржада листингтен өткен құрылым ретінде жұмысын бастады. 2007 жылы биржаға шыққан кезде Criteria CaixaCorp-тың [[IPO|акцияларды алғашқы жария орналастыруы]] Испания тарихындағы ең ірі алғашқы жария орналастыру болды.&lt;ref&gt;{{cite news|title=A new conquistador|url=https://www.economist.com/finance/displaystory.cfm?story_id=9953349|newspaper=[[The Economist]]|date=11 October 2007|access-date=2008-12-31}}&lt;/ref&gt; 2008 жылғы қаңтарда компания [[IBEX 35]] индексінің құрамына енгізілді.&lt;ref&gt;{{cite web
|date=29 January 2008
|access-date=2008-01-29
|title=Notice from the Technical Advisory Committee of the IBEX Indices concerning Aguas de Barcelona, S.A. and Altadis, S.A.
|url=http://www.sbolsas.com/ing/ficheros/documentos/comiteasesor/AC02-08en.pdf
|publisher=[[Bolsas y Mercados Españoles|Sociedad de Bolsas]]
|url-status=dead
|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716012304/http://www.sbolsas.com/ing/ficheros/documentos/comiteasesor/AC02-08en.pdf
|archive-date=16 July 2011
}}&lt;/ref&gt;

2011 жылы топ компанияларын қайта құрылымдау барысында Criteria-нің атауы CaixaBank болып өзгертіліп, La Caixa-ның банк ісі және сақтандыру қызметтері оның құрамына біріктірілді.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Mallet|first=Victor|title=Caixabank to float as part of wider revamp|url=https://www.ft.com/content/328157a8-7ccf-11e0-994d-00144feabdc0|access-date=22 October 2011|newspaper=[[Financial Times]]|date=12 May 2011}}&lt;/ref&gt; Сонымен қатар Criteria иелігіндегі өнеркәсіптік компаниялардың көпшілігіндегі үлестер, соның ішінде [[PortAventura World|Grupo Port Aventura]], [[Grupo Agbar]], [[Gas Natural]] және [[Abertis]] компанияларындағы үлестер, La Caixa-ға 100% тиесілі жаңа Criteria CaixaHolding компаниясына берілді.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Nicholson|first=Chris V.|title=La Caixa Moves to Take Banking Arm Public|url=https://dealbook.nytimes.com/2011/05/13/la-caixa-moves-to-take-banking-arm-public/|access-date=22 October 2011|newspaper=[[The New York Times]]|date=13 May 2011}}&lt;/ref&gt; CaixaBank [[Repsol YPF]] және [[Telefónica]] компанияларындағы үлестерін, сондай-ақ басқа қаржылық қызметтер компанияларындағы барлық үлестерін сақтап қалды.

2012 жылғы 26 наурызда CaixaBank [[Banca Civica|Banca Cívica]] банкімен бірігу ниетін жариялап, оның құнын 977 миллион еуро деп бағалады. Бірігу сол жылдың үшінші тоқсанында аяқталып, нәтижесінде Испаниядағы ең ірі банк құрылды.&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.bbc.co.uk/news/business-17521076 | title=CaixaBank becomes Spain's biggest bank by assets | publisher=BBC | date=2012-03-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://press.lacaixa.es/caixabank/press-releases/caixabank-today-approves-an-agreement-of-intent-to-merge-with-banca-civica-to-create-spain-s-leading-financial-group__1775-c-15833__.html | title=CaixaBank today approves an agreement of intent to merge with Banca Cívica, to create Spain's leading financial group | publisher=Caixabank | date=2012-03-26 | access-date=2012-03-27 | archive-date=2016-11-11 | archive-url=https://web.archive.org/web/20161111054902/http://press.lacaixa.es/caixabank/press-releases/caixabank-today-approves-an-agreement-of-intent-to-merge-with-banca-civica-to-create-spain-s-leading-financial-group__1775-c-15833__.html/ | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

2012 жылғы 27 қарашада CaixaBank [[Испанияның банктерді қайта құрылымдау қоры|FROB]] [[Banco de Valencia]] банкіне 4,5 миллиард еуро көлемінде капитал құйғаннан кейін мемлекет меншігіне өткен Banco de Valencia банкін сатып алу жоспарын жариялады. FROB сондай-ақ Banco de Valencia иелігіндегі жекелеген активтер бойынша он жыл ішінде шығындардың 72,5%-ына дейінгі бөлігін өтеуге міндеттенді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.reuters.com/article/lacaixa-bancodevalencia-idUSE8E8IR00K20121127 |title=Caixabank to buy nationalised Banco de Valencia for 1 euro - FROB |author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; |date=2012-11-27 |publisher=Reuters |access-date=21 October 2013 |archive-date=2013-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131022051241/http://www.reuters.com/article/2012/11/27/lacaixa-bancodevalencia-idUSE8E8IR00K20121127 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2013 жылғы 26 қыркүйекте CaixaBank өзінің жылжымайтын мүлік бөлімшесі Servihabitat-ты банк пен жеке капитал қоры Texas Pacific Group (TPG) арасындағы бірлескен кәсіпорынға бастапқы 310 миллион еуроға сату туралы келісімді мақұлдады. CaixaBank-тің бас компаниясы La Caixa қаржы тобы бұл мәміледен 317 миллион еуро көлемінде капитал өсімін алуды жоспарлағанын мәлімдеді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.reuters.com/article/caixabank-idUSL5N0HM3SH20130926 |title=Spain's Caixabank approves real estate unit sale to TPG |author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; |date=2013-09-26 |publisher=Reuters |access-date=21 October 2013 |archive-date=2013-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131022051239/http://www.reuters.com/article/2013/09/26/caixabank-idUSL5N0HM3SH20130926 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2014 жылғы маусымда CaixaBank директорлар кеңесі [[Гонсало Гортасар]]ды жаңа бас атқарушы директор етіп тағайындады. Бұл шешім [[Хуан Мария Нин]]нің директорлар кеңесі төрағасының орынбасары және бас атқарушы директоры қызметтерінен өзара келісім бойынша отставкаға кетуін мақұлдағаннан кейін қабылданды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://press.lacaixa.es/caixabank/press-releases/gonzalo-gortazar-new-ceo-of-caixabank__1775-c-20376__.html |title=Gonzalo Gortázar, new CEO of CaixaBank |date=2014-06-30|publisher=CaixaBank |access-date=11 August 2014}}&lt;/ref&gt; Бас атқарушы директор қызметіне кіріскеннен кейін берген алғашқы сұхбатында Гонсало Гортасар CaixaBank үшін бірнеше басымдық бар екенін, біріншісі дағдарыстың соңғы салдарларымен жұмыс істеу екенін айтты. Ол банктің балансын және қаржыландыру шығындарын қалыпты деңгейге келтіруді мақсат ететінін мәлімдеді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thebanker.com/World/Western-Europe/Spain/CaixaBank-s-simple-steps-to-success |title=CaixaBank's simple steps to success |date=2014-08-01 |publisher=[[The Banker]] |access-date=11 August 2014}}&lt;/ref&gt;

2017 жылғы 6 қазанда банк [[Каталония]]дағы [[2017–2018 жылдардағы Испаниядағы конституциялық дағдарыс|саяси тұрақсыздыққа]] байланысты өзінің заңды штаб-пәтерін [[Валенсия]]ға көшіру туралы шешімін жариялады.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2017/oct/06/catalonia-business-independence-spanish-government|title=CaixaBank: Spain's third largest bank joins exodus from Catalonia|last=Burgen|first=Stephen|date=2017-10-06|work=The Guardian|access-date=2017-10-06|language=en-GB|issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; Бірнеше күннен кейін банк өзінің салықтық тіркелу орнын да Валенсияға көшіру туралы шешім қабылдады.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.abc.es/economia/abci-caixabank-y-sabadell-tambien-trasladan-sede-fiscal-comunidad-valenciana-201710101749_noticia.html|date=10 October 2017|work=ABC|access-date=2017-10-10|title=CaixaBank y Sabadell también trasladan su sede fiscal a la Comunidad Valenciana }}&lt;/ref&gt;

2020 жылғы 4 қыркүйекте CaixaBank пен [[Bankia]] банктерінің ықтимал бірігу жөнінде келіссөздер жүргізіп жатқаны расталды. Бірігу нәтижесінде басқаруындағы активтерінің көлемі 650 миллиард еуроны құрайтын Испаниядағы ең ірі отандық банк құрылатын еді.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.ft.com/content/cfbabf43-9290-4cfd-a36b-839f65de65d6|title= Spanish lenders Bankia and CaixaBank in €17bn merger talks|work=Financial Times|author1=Peter Wise|author2=Nicholas Megaw|date=4 September 2020|access-date=4 September 2020}}&lt;/ref&gt; CaixaBank-тің [[Bankia]] банкін сатып алуы 2021 жылдың көктемінде аяқталып, нәтижесінде Испаниядағы үшінші ірі банк тобы құрылды.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.marketscreener.com/quote/stock/BANKIA-35712971/news/CaixaBank-S-A-completed-the-acquisition-of-Bankia-S-A-from-BFA-Tenedora-de-Acciones-S-A-U-and-o-33463344/ |title= CaixaBank, S.A. completed the acquisition of Bankia, S.A. from BFA Tenedora de Acciones S.A.U. and others| date=25 March 2021|access-date=17 October 2024}}&lt;/ref&gt;

=== 2008–2013 жылдардағы Испаниядағы қаржы дағдарысы ===
[[Сурет:Edificio La Caixa (C. Miguel Ángel, Madrid) 02.jpg|thumb|[[Paseo de la Castellana]] бойындағы бұрынғы Мадридтегі штаб-пәтер]]
[[Испания үкіметі]] 2009 жылғы маусымда бастаған банктерді құтқару және қайта құрылымдау бағдарламасы — [[Банктерді ретке келтіру жөніндегі қор|FROB]] 2012 жылғы 27 қарашада CaixaBank пен Banco de Valencia банктерінің бірігуіне ықпал етті.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.reuters.com/article/lacaixa-bancodevalencia-idUSE8E8IR00K20121127 |title=Caixabank to buy nationalised Banco de Valencia for 1 euro - FROB |author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; |date=2012-11-27 |publisher=Reuters |access-date=21 October 2013 |archive-date=2013-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131022051241/http://www.reuters.com/article/2012/11/27/lacaixa-bancodevalencia-idUSE8E8IR00K20121127 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

4 752 испандық бөлімшесі бар Banco Santander SA сияқты бәсекелестерімен қатар, CaixaBank 2013 жылғы 9 қаңтарда өзінің бөлімшелер желісін «біртіндеп» оңтайландыру процесін жүргізіп жатқанын хабарлады.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.businessweek.com/news/2013-01-09/spain-s-shrinking-bank-network-leaves-caixabank-top-heavy#p1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130113122928/http://www.businessweek.com/news/2013-01-09/spain-s-shrinking-bank-network-leaves-caixabank-top-heavy#p1 |url-status=dead |archive-date=January 13, 2013 |title=Spain's Shrinking Bank Network Leaves CaixaBank Top-Heavy |last1=Penly |first1=Charles |date=2013-01-10 |publisher=BusinessWeek |access-date=21 October 2013}}&lt;/ref&gt;

CaixaBank SA миллиардер Карлос Слим бақылайтын мексикалық несие беруші Grupo Financiero Inbursa SAB компаниясының 13,1 миллиард песо көлеміндегі акцияларын оның акцияларымен сауда-саттықты жандандыру және Испаниядағы жылжымайтын мүлік нарығының құлдырауы салдарынан жоғалтқан қаражатын толықтыру мақсатында сатты.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.businessweek.com/news/2013-06-25/caixabank-s-990-million-inbursa-share-sale-tests-mexico-market |url-status=dead |archive-date=October 22, 2013 |title=CaixaBank's $990 Million Inbursa Share Sale Tests Mexico Market |author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; |date=2013-06-25 |publisher=BusinessWeek |access-date=21 October 2013}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>ohjxso0rhzgbr9q1wrxtvyihh9hqy21</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643299</id>
      <parentid>3643298</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T04:52:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* 2008–2013 жылдардағы Испаниядағы қаржы дағдарысы */</comment>
      <origin>3643299</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18633" sha1="icugpfxffymc6zun0pj2fj8xho2e86p" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = CaixaBank, S.A.
 |логотипі           = 
 |суреті             = Barcelona 6 2013.jpg
 |сурет атауы        = [[Барселона]]дағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[S.A. (корпорация)|Акционерлік қоғам]]
 |биржадағы листингі = BMAD: CABK
 |қызметі            = Әмбебап банк қызметі, [[сақтандыру]], [[холдингтік компания|инвестициялық холдингтер]]
 |құрылды            = [[2011 жыл|2011]] жылы [[Барселона]]да, [[Испания]]
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = [[Валенсия]], Испания (тіркелген кеңсе)&lt;br&gt;[[Барселона]], Испания (операциялық кеңсе)&lt;br&gt;[[Мадрид]], Испания (операциялық кеңсе)
 |басты адамдары     = [[Хосе Игнасио Гойриголсарри]] (төраға), Гонсало Гортасар ([[CEO]])
 |саласы             = қаржылық қызметтер
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = 2,781 (2024 жылғы қаңтар-наурыз)
 |активтер            = €664,999 млрд (2025 жылғы 3-тоқсан)
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 45 005 (2024 жылғы қаңтар-наурыз)
 |басшы компания     = 
 |бағынышты компания = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус              = 
 |тілдер              = 
 |қарызы              = 
 |жарнама             = 
 |аудитор             = 
 |сайты               = [http://www.caixabank.com/index_en.html www.caixabank.com]
 |Ортаққор            = 
}}
'''CaixaBank, S.A.''', бұрын '''Criteria CaixaCorp''' деп аталған, Испанияның көпұлтты [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. CaixaBank-тің штаб-пәтері [[Валенсия (Испания)|Валенсия]] қаласында орналасқан, ал операциялық кеңселері [[Барселона]] мен [[Мадрид]] қалаларында орналасқан. Ол нарықтық құны бойынша [[Banco Santander]] мен [[Banco Bilbao Vizcaya Argentaria|BBVA]]-дан кейінгі Испаниядағы үшінші ірі несие беруші болып табылады. CaixaBank 15,8 миллион клиентіне қызмет көрсету үшін 5 397 бөлімшені басқарады және Испания нарығындағы ең кең бөлімшелер желісіне ие.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20130113122928/http://www.businessweek.com/news/2013-01-09/spain-s-shrinking-bank-network-leaves-caixabank-top-heavy#p1 Spain's Shrinking Bank Network Leaves CaixaBank Top-Heavy], www.Businessweek.com, 21 October 2013&lt;/ref&gt; Компания [[Мадрид қор биржасында]] листингтен өткен және [[IBEX 35]] индексінің құрамына кіреді.

Компания [[La Caixa]] тобының [[әмбебап банк ісі]] және [[сақтандыру]] қызметтерін, сондай-ақ телекоммуникациялар компаниясы [[Telefónica]] мен басқа да бірнеше қаржы институттарындағы үлестерін қамтиды. &lt;!-- Isidre Fainé is the Chairman of the company, having replaced Ricard Fornesa Ribó in May 2009,&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.elpais.com/articulo/economia/Faine/releva/hoy/Fornesa/cupula/Criteria/elpepueco/20090507elpepieco_5/Tes|title=Fainé releva hoy a Fornesa en la cúpula de Criteria|date=7 May 2009|work=[[El País]]|language=es|access-date=2009-05-12}}&lt;/ref&gt; and since June 2014 its CEO is Gonzalo Gortázar. OUTDATED--&gt;

CaixaBank [[Еуропалық банк қадағалауы]] 2014 жылдың соңында күшіне енгеннен бері «Маңызды институт» ретінде белгіленген және соның нәтижесінде [[Еуропалық орталық банк]] тарапынан тікелей қадағаланады.&lt;ref&gt;{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date=2014 жылғы 4 қыркүйек}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date=2023 жылғы 1 қаңтар |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf }}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Компания 2007 жылы Criteria CaixaCorp ретінде құрылып, La Caixa компаниясының өнеркәсіптік және қаржылық қызметтер көрсететін компаниялардағы үлестері мен инвестицияларын иеленетін биржада листингтен өткен құрылым ретінде жұмысын бастады. 2007 жылы биржаға шыққан кезде Criteria CaixaCorp-тың [[IPO|акцияларды алғашқы жария орналастыруы]] Испания тарихындағы ең ірі алғашқы жария орналастыру болды.&lt;ref&gt;{{cite news|title=A new conquistador|url=https://www.economist.com/finance/displaystory.cfm?story_id=9953349|newspaper=[[The Economist]]|date=11 October 2007|access-date=2008-12-31}}&lt;/ref&gt; 2008 жылғы қаңтарда компания [[IBEX 35]] индексінің құрамына енгізілді.&lt;ref&gt;{{cite web
|date=29 January 2008
|access-date=2008-01-29
|title=Notice from the Technical Advisory Committee of the IBEX Indices concerning Aguas de Barcelona, S.A. and Altadis, S.A.
|url=http://www.sbolsas.com/ing/ficheros/documentos/comiteasesor/AC02-08en.pdf
|publisher=[[Bolsas y Mercados Españoles|Sociedad de Bolsas]]
|url-status=dead
|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716012304/http://www.sbolsas.com/ing/ficheros/documentos/comiteasesor/AC02-08en.pdf
|archive-date=16 July 2011
}}&lt;/ref&gt;

2011 жылы топ компанияларын қайта құрылымдау барысында Criteria-нің атауы CaixaBank болып өзгертіліп, La Caixa-ның банк ісі және сақтандыру қызметтері оның құрамына біріктірілді.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Mallet|first=Victor|title=Caixabank to float as part of wider revamp|url=https://www.ft.com/content/328157a8-7ccf-11e0-994d-00144feabdc0|access-date=22 October 2011|newspaper=[[Financial Times]]|date=12 May 2011}}&lt;/ref&gt; Сонымен қатар Criteria иелігіндегі өнеркәсіптік компаниялардың көпшілігіндегі үлестер, соның ішінде [[PortAventura World|Grupo Port Aventura]], [[Grupo Agbar]], [[Gas Natural]] және [[Abertis]] компанияларындағы үлестер, La Caixa-ға 100% тиесілі жаңа Criteria CaixaHolding компаниясына берілді.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Nicholson|first=Chris V.|title=La Caixa Moves to Take Banking Arm Public|url=https://dealbook.nytimes.com/2011/05/13/la-caixa-moves-to-take-banking-arm-public/|access-date=22 October 2011|newspaper=[[The New York Times]]|date=13 May 2011}}&lt;/ref&gt; CaixaBank [[Repsol YPF]] және [[Telefónica]] компанияларындағы үлестерін, сондай-ақ басқа қаржылық қызметтер компанияларындағы барлық үлестерін сақтап қалды.

2012 жылғы 26 наурызда CaixaBank [[Banca Civica|Banca Cívica]] банкімен бірігу ниетін жариялап, оның құнын 977 миллион еуро деп бағалады. Бірігу сол жылдың үшінші тоқсанында аяқталып, нәтижесінде Испаниядағы ең ірі банк құрылды.&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.bbc.co.uk/news/business-17521076 | title=CaixaBank becomes Spain's biggest bank by assets | publisher=BBC | date=2012-03-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://press.lacaixa.es/caixabank/press-releases/caixabank-today-approves-an-agreement-of-intent-to-merge-with-banca-civica-to-create-spain-s-leading-financial-group__1775-c-15833__.html | title=CaixaBank today approves an agreement of intent to merge with Banca Cívica, to create Spain's leading financial group | publisher=Caixabank | date=2012-03-26 | access-date=2012-03-27 | archive-date=2016-11-11 | archive-url=https://web.archive.org/web/20161111054902/http://press.lacaixa.es/caixabank/press-releases/caixabank-today-approves-an-agreement-of-intent-to-merge-with-banca-civica-to-create-spain-s-leading-financial-group__1775-c-15833__.html/ | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

2012 жылғы 27 қарашада CaixaBank [[Испанияның банктерді қайта құрылымдау қоры|FROB]] [[Banco de Valencia]] банкіне 4,5 миллиард еуро көлемінде капитал құйғаннан кейін мемлекет меншігіне өткен Banco de Valencia банкін сатып алу жоспарын жариялады. FROB сондай-ақ Banco de Valencia иелігіндегі жекелеген активтер бойынша он жыл ішінде шығындардың 72,5%-ына дейінгі бөлігін өтеуге міндеттенді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.reuters.com/article/lacaixa-bancodevalencia-idUSE8E8IR00K20121127 |title=Caixabank to buy nationalised Banco de Valencia for 1 euro - FROB |author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; |date=2012-11-27 |publisher=Reuters |access-date=21 October 2013 |archive-date=2013-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131022051241/http://www.reuters.com/article/2012/11/27/lacaixa-bancodevalencia-idUSE8E8IR00K20121127 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2013 жылғы 26 қыркүйекте CaixaBank өзінің жылжымайтын мүлік бөлімшесі Servihabitat-ты банк пен жеке капитал қоры Texas Pacific Group (TPG) арасындағы бірлескен кәсіпорынға бастапқы 310 миллион еуроға сату туралы келісімді мақұлдады. CaixaBank-тің бас компаниясы La Caixa қаржы тобы бұл мәміледен 317 миллион еуро көлемінде капитал өсімін алуды жоспарлағанын мәлімдеді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.reuters.com/article/caixabank-idUSL5N0HM3SH20130926 |title=Spain's Caixabank approves real estate unit sale to TPG |author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; |date=2013-09-26 |publisher=Reuters |access-date=21 October 2013 |archive-date=2013-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131022051239/http://www.reuters.com/article/2013/09/26/caixabank-idUSL5N0HM3SH20130926 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2014 жылғы маусымда CaixaBank директорлар кеңесі [[Гонсало Гортасар]]ды жаңа бас атқарушы директор етіп тағайындады. Бұл шешім [[Хуан Мария Нин]]нің директорлар кеңесі төрағасының орынбасары және бас атқарушы директоры қызметтерінен өзара келісім бойынша отставкаға кетуін мақұлдағаннан кейін қабылданды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://press.lacaixa.es/caixabank/press-releases/gonzalo-gortazar-new-ceo-of-caixabank__1775-c-20376__.html |title=Gonzalo Gortázar, new CEO of CaixaBank |date=2014-06-30|publisher=CaixaBank |access-date=11 August 2014}}&lt;/ref&gt; Бас атқарушы директор қызметіне кіріскеннен кейін берген алғашқы сұхбатында Гонсало Гортасар CaixaBank үшін бірнеше басымдық бар екенін, біріншісі дағдарыстың соңғы салдарларымен жұмыс істеу екенін айтты. Ол банктің балансын және қаржыландыру шығындарын қалыпты деңгейге келтіруді мақсат ететінін мәлімдеді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thebanker.com/World/Western-Europe/Spain/CaixaBank-s-simple-steps-to-success |title=CaixaBank's simple steps to success |date=2014-08-01 |publisher=[[The Banker]] |access-date=11 August 2014}}&lt;/ref&gt;

2017 жылғы 6 қазанда банк [[Каталония]]дағы [[2017–2018 жылдардағы Испаниядағы конституциялық дағдарыс|саяси тұрақсыздыққа]] байланысты өзінің заңды штаб-пәтерін [[Валенсия]]ға көшіру туралы шешімін жариялады.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2017/oct/06/catalonia-business-independence-spanish-government|title=CaixaBank: Spain's third largest bank joins exodus from Catalonia|last=Burgen|first=Stephen|date=2017-10-06|work=The Guardian|access-date=2017-10-06|language=en-GB|issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; Бірнеше күннен кейін банк өзінің салықтық тіркелу орнын да Валенсияға көшіру туралы шешім қабылдады.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.abc.es/economia/abci-caixabank-y-sabadell-tambien-trasladan-sede-fiscal-comunidad-valenciana-201710101749_noticia.html|date=10 October 2017|work=ABC|access-date=2017-10-10|title=CaixaBank y Sabadell también trasladan su sede fiscal a la Comunidad Valenciana }}&lt;/ref&gt;

2020 жылғы 4 қыркүйекте CaixaBank пен [[Bankia]] банктерінің ықтимал бірігу жөнінде келіссөздер жүргізіп жатқаны расталды. Бірігу нәтижесінде басқаруындағы активтерінің көлемі 650 миллиард еуроны құрайтын Испаниядағы ең ірі отандық банк құрылатын еді.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.ft.com/content/cfbabf43-9290-4cfd-a36b-839f65de65d6|title= Spanish lenders Bankia and CaixaBank in €17bn merger talks|work=Financial Times|author1=Peter Wise|author2=Nicholas Megaw|date=4 September 2020|access-date=4 September 2020}}&lt;/ref&gt; CaixaBank-тің [[Bankia]] банкін сатып алуы 2021 жылдың көктемінде аяқталып, нәтижесінде Испаниядағы үшінші ірі банк тобы құрылды.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.marketscreener.com/quote/stock/BANKIA-35712971/news/CaixaBank-S-A-completed-the-acquisition-of-Bankia-S-A-from-BFA-Tenedora-de-Acciones-S-A-U-and-o-33463344/ |title= CaixaBank, S.A. completed the acquisition of Bankia, S.A. from BFA Tenedora de Acciones S.A.U. and others| date=25 March 2021|access-date=17 October 2024}}&lt;/ref&gt;

=== 2008–2013 жылдардағы Испаниядағы қаржы дағдарысы ===
[[Сурет:Edificio La Caixa (C. Miguel Ángel, Madrid) 02.jpg|thumb|[[Paseo de la Castellana]] бойындағы бұрынғы Мадридтегі штаб-пәтер]]
[[Испания үкіметі]] 2009 жылғы маусымда бастаған банктерді құтқару және қайта құрылымдау бағдарламасы — [[Банктерді ретке келтіру жөніндегі қор|FROB]] 2012 жылғы 27 қарашада CaixaBank пен Banco de Valencia банктерінің бірігуіне ықпал етті.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.reuters.com/article/lacaixa-bancodevalencia-idUSE8E8IR00K20121127 |title=Caixabank to buy nationalised Banco de Valencia for 1 euro - FROB |author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; |date=2012-11-27 |publisher=Reuters |access-date=21 October 2013 |archive-date=2013-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131022051241/http://www.reuters.com/article/2012/11/27/lacaixa-bancodevalencia-idUSE8E8IR00K20121127 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

4 752 испандық бөлімшесі бар Banco Santander SA сияқты бәсекелестерімен қатар, CaixaBank 2013 жылғы 9 қаңтарда өзінің бөлімшелер желісін «біртіндеп» оңтайландыру процесін жүргізіп жатқанын хабарлады.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.businessweek.com/news/2013-01-09/spain-s-shrinking-bank-network-leaves-caixabank-top-heavy#p1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130113122928/http://www.businessweek.com/news/2013-01-09/spain-s-shrinking-bank-network-leaves-caixabank-top-heavy#p1 |url-status=dead |archive-date=January 13, 2013 |title=Spain's Shrinking Bank Network Leaves CaixaBank Top-Heavy |last1=Penly |first1=Charles |date=2013-01-10 |publisher=BusinessWeek |access-date=21 October 2013}}&lt;/ref&gt;

CaixaBank SA миллиардер Карлос Слим бақылайтын мексикалық несие беруші Grupo Financiero Inbursa SAB компаниясының 13,1 миллиард песо көлеміндегі акцияларын оның акцияларымен сауда-саттықты жандандыру және Испаниядағы жылжымайтын мүлік нарығының құлдырауы салдарынан жоғалтқан қаражатын толықтыру мақсатында сатты.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.businessweek.com/news/2013-06-25/caixabank-s-990-million-inbursa-share-sale-tests-mexico-market |url-status=dead |title=CaixaBank's $990 Million Inbursa Share Sale Tests Mexico Market |author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; |date=2013-06-25 |publisher=BusinessWeek |access-date=21 October 2013}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>icugpfxffymc6zun0pj2fj8xho2e86p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643300</id>
      <parentid>3643299</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T04:53:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* 2008–2013 жылдардағы Испаниядағы қаржы дағдарысы */</comment>
      <origin>3643300</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20595" sha1="ntsiw0mmuf7hs2dnomh0ub6t4j4v78r" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = CaixaBank, S.A.
 |логотипі           = 
 |суреті             = Barcelona 6 2013.jpg
 |сурет атауы        = [[Барселона]]дағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[S.A. (корпорация)|Акционерлік қоғам]]
 |биржадағы листингі = BMAD: CABK
 |қызметі            = Әмбебап банк қызметі, [[сақтандыру]], [[холдингтік компания|инвестициялық холдингтер]]
 |құрылды            = [[2011 жыл|2011]] жылы [[Барселона]]да, [[Испания]]
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = [[Валенсия]], Испания (тіркелген кеңсе)&lt;br&gt;[[Барселона]], Испания (операциялық кеңсе)&lt;br&gt;[[Мадрид]], Испания (операциялық кеңсе)
 |басты адамдары     = [[Хосе Игнасио Гойриголсарри]] (төраға), Гонсало Гортасар ([[CEO]])
 |саласы             = қаржылық қызметтер
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = 2,781 (2024 жылғы қаңтар-наурыз)
 |активтер            = €664,999 млрд (2025 жылғы 3-тоқсан)
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 45 005 (2024 жылғы қаңтар-наурыз)
 |басшы компания     = 
 |бағынышты компания = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус              = 
 |тілдер              = 
 |қарызы              = 
 |жарнама             = 
 |аудитор             = 
 |сайты               = [http://www.caixabank.com/index_en.html www.caixabank.com]
 |Ортаққор            = 
}}
'''CaixaBank, S.A.''', бұрын '''Criteria CaixaCorp''' деп аталған, Испанияның көпұлтты [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. CaixaBank-тің штаб-пәтері [[Валенсия (Испания)|Валенсия]] қаласында орналасқан, ал операциялық кеңселері [[Барселона]] мен [[Мадрид]] қалаларында орналасқан. Ол нарықтық құны бойынша [[Banco Santander]] мен [[Banco Bilbao Vizcaya Argentaria|BBVA]]-дан кейінгі Испаниядағы үшінші ірі несие беруші болып табылады. CaixaBank 15,8 миллион клиентіне қызмет көрсету үшін 5 397 бөлімшені басқарады және Испания нарығындағы ең кең бөлімшелер желісіне ие.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20130113122928/http://www.businessweek.com/news/2013-01-09/spain-s-shrinking-bank-network-leaves-caixabank-top-heavy#p1 Spain's Shrinking Bank Network Leaves CaixaBank Top-Heavy], www.Businessweek.com, 21 October 2013&lt;/ref&gt; Компания [[Мадрид қор биржасында]] листингтен өткен және [[IBEX 35]] индексінің құрамына кіреді.

Компания [[La Caixa]] тобының [[әмбебап банк ісі]] және [[сақтандыру]] қызметтерін, сондай-ақ телекоммуникациялар компаниясы [[Telefónica]] мен басқа да бірнеше қаржы институттарындағы үлестерін қамтиды. &lt;!-- Isidre Fainé is the Chairman of the company, having replaced Ricard Fornesa Ribó in May 2009,&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.elpais.com/articulo/economia/Faine/releva/hoy/Fornesa/cupula/Criteria/elpepueco/20090507elpepieco_5/Tes|title=Fainé releva hoy a Fornesa en la cúpula de Criteria|date=7 May 2009|work=[[El País]]|language=es|access-date=2009-05-12}}&lt;/ref&gt; and since June 2014 its CEO is Gonzalo Gortázar. OUTDATED--&gt;

CaixaBank [[Еуропалық банк қадағалауы]] 2014 жылдың соңында күшіне енгеннен бері «Маңызды институт» ретінде белгіленген және соның нәтижесінде [[Еуропалық орталық банк]] тарапынан тікелей қадағаланады.&lt;ref&gt;{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date=2014 жылғы 4 қыркүйек}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date=2023 жылғы 1 қаңтар |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf }}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Компания 2007 жылы Criteria CaixaCorp ретінде құрылып, La Caixa компаниясының өнеркәсіптік және қаржылық қызметтер көрсететін компаниялардағы үлестері мен инвестицияларын иеленетін биржада листингтен өткен құрылым ретінде жұмысын бастады. 2007 жылы биржаға шыққан кезде Criteria CaixaCorp-тың [[IPO|акцияларды алғашқы жария орналастыруы]] Испания тарихындағы ең ірі алғашқы жария орналастыру болды.&lt;ref&gt;{{cite news|title=A new conquistador|url=https://www.economist.com/finance/displaystory.cfm?story_id=9953349|newspaper=[[The Economist]]|date=11 October 2007|access-date=2008-12-31}}&lt;/ref&gt; 2008 жылғы қаңтарда компания [[IBEX 35]] индексінің құрамына енгізілді.&lt;ref&gt;{{cite web
|date=29 January 2008
|access-date=2008-01-29
|title=Notice from the Technical Advisory Committee of the IBEX Indices concerning Aguas de Barcelona, S.A. and Altadis, S.A.
|url=http://www.sbolsas.com/ing/ficheros/documentos/comiteasesor/AC02-08en.pdf
|publisher=[[Bolsas y Mercados Españoles|Sociedad de Bolsas]]
|url-status=dead
|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716012304/http://www.sbolsas.com/ing/ficheros/documentos/comiteasesor/AC02-08en.pdf
|archive-date=16 July 2011
}}&lt;/ref&gt;

2011 жылы топ компанияларын қайта құрылымдау барысында Criteria-нің атауы CaixaBank болып өзгертіліп, La Caixa-ның банк ісі және сақтандыру қызметтері оның құрамына біріктірілді.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Mallet|first=Victor|title=Caixabank to float as part of wider revamp|url=https://www.ft.com/content/328157a8-7ccf-11e0-994d-00144feabdc0|access-date=22 October 2011|newspaper=[[Financial Times]]|date=12 May 2011}}&lt;/ref&gt; Сонымен қатар Criteria иелігіндегі өнеркәсіптік компаниялардың көпшілігіндегі үлестер, соның ішінде [[PortAventura World|Grupo Port Aventura]], [[Grupo Agbar]], [[Gas Natural]] және [[Abertis]] компанияларындағы үлестер, La Caixa-ға 100% тиесілі жаңа Criteria CaixaHolding компаниясына берілді.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Nicholson|first=Chris V.|title=La Caixa Moves to Take Banking Arm Public|url=https://dealbook.nytimes.com/2011/05/13/la-caixa-moves-to-take-banking-arm-public/|access-date=22 October 2011|newspaper=[[The New York Times]]|date=13 May 2011}}&lt;/ref&gt; CaixaBank [[Repsol YPF]] және [[Telefónica]] компанияларындағы үлестерін, сондай-ақ басқа қаржылық қызметтер компанияларындағы барлық үлестерін сақтап қалды.

2012 жылғы 26 наурызда CaixaBank [[Banca Civica|Banca Cívica]] банкімен бірігу ниетін жариялап, оның құнын 977 миллион еуро деп бағалады. Бірігу сол жылдың үшінші тоқсанында аяқталып, нәтижесінде Испаниядағы ең ірі банк құрылды.&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.bbc.co.uk/news/business-17521076 | title=CaixaBank becomes Spain's biggest bank by assets | publisher=BBC | date=2012-03-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://press.lacaixa.es/caixabank/press-releases/caixabank-today-approves-an-agreement-of-intent-to-merge-with-banca-civica-to-create-spain-s-leading-financial-group__1775-c-15833__.html | title=CaixaBank today approves an agreement of intent to merge with Banca Cívica, to create Spain's leading financial group | publisher=Caixabank | date=2012-03-26 | access-date=2012-03-27 | archive-date=2016-11-11 | archive-url=https://web.archive.org/web/20161111054902/http://press.lacaixa.es/caixabank/press-releases/caixabank-today-approves-an-agreement-of-intent-to-merge-with-banca-civica-to-create-spain-s-leading-financial-group__1775-c-15833__.html/ | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

2012 жылғы 27 қарашада CaixaBank [[Испанияның банктерді қайта құрылымдау қоры|FROB]] [[Banco de Valencia]] банкіне 4,5 миллиард еуро көлемінде капитал құйғаннан кейін мемлекет меншігіне өткен Banco de Valencia банкін сатып алу жоспарын жариялады. FROB сондай-ақ Banco de Valencia иелігіндегі жекелеген активтер бойынша он жыл ішінде шығындардың 72,5%-ына дейінгі бөлігін өтеуге міндеттенді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.reuters.com/article/lacaixa-bancodevalencia-idUSE8E8IR00K20121127 |title=Caixabank to buy nationalised Banco de Valencia for 1 euro - FROB |author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; |date=2012-11-27 |publisher=Reuters |access-date=21 October 2013 |archive-date=2013-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131022051241/http://www.reuters.com/article/2012/11/27/lacaixa-bancodevalencia-idUSE8E8IR00K20121127 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2013 жылғы 26 қыркүйекте CaixaBank өзінің жылжымайтын мүлік бөлімшесі Servihabitat-ты банк пен жеке капитал қоры Texas Pacific Group (TPG) арасындағы бірлескен кәсіпорынға бастапқы 310 миллион еуроға сату туралы келісімді мақұлдады. CaixaBank-тің бас компаниясы La Caixa қаржы тобы бұл мәміледен 317 миллион еуро көлемінде капитал өсімін алуды жоспарлағанын мәлімдеді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.reuters.com/article/caixabank-idUSL5N0HM3SH20130926 |title=Spain's Caixabank approves real estate unit sale to TPG |author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; |date=2013-09-26 |publisher=Reuters |access-date=21 October 2013 |archive-date=2013-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131022051239/http://www.reuters.com/article/2013/09/26/caixabank-idUSL5N0HM3SH20130926 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2014 жылғы маусымда CaixaBank директорлар кеңесі [[Гонсало Гортасар]]ды жаңа бас атқарушы директор етіп тағайындады. Бұл шешім [[Хуан Мария Нин]]нің директорлар кеңесі төрағасының орынбасары және бас атқарушы директоры қызметтерінен өзара келісім бойынша отставкаға кетуін мақұлдағаннан кейін қабылданды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://press.lacaixa.es/caixabank/press-releases/gonzalo-gortazar-new-ceo-of-caixabank__1775-c-20376__.html |title=Gonzalo Gortázar, new CEO of CaixaBank |date=2014-06-30|publisher=CaixaBank |access-date=11 August 2014}}&lt;/ref&gt; Бас атқарушы директор қызметіне кіріскеннен кейін берген алғашқы сұхбатында Гонсало Гортасар CaixaBank үшін бірнеше басымдық бар екенін, біріншісі дағдарыстың соңғы салдарларымен жұмыс істеу екенін айтты. Ол банктің балансын және қаржыландыру шығындарын қалыпты деңгейге келтіруді мақсат ететінін мәлімдеді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thebanker.com/World/Western-Europe/Spain/CaixaBank-s-simple-steps-to-success |title=CaixaBank's simple steps to success |date=2014-08-01 |publisher=[[The Banker]] |access-date=11 August 2014}}&lt;/ref&gt;

2017 жылғы 6 қазанда банк [[Каталония]]дағы [[2017–2018 жылдардағы Испаниядағы конституциялық дағдарыс|саяси тұрақсыздыққа]] байланысты өзінің заңды штаб-пәтерін [[Валенсия]]ға көшіру туралы шешімін жариялады.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2017/oct/06/catalonia-business-independence-spanish-government|title=CaixaBank: Spain's third largest bank joins exodus from Catalonia|last=Burgen|first=Stephen|date=2017-10-06|work=The Guardian|access-date=2017-10-06|language=en-GB|issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; Бірнеше күннен кейін банк өзінің салықтық тіркелу орнын да Валенсияға көшіру туралы шешім қабылдады.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.abc.es/economia/abci-caixabank-y-sabadell-tambien-trasladan-sede-fiscal-comunidad-valenciana-201710101749_noticia.html|date=10 October 2017|work=ABC|access-date=2017-10-10|title=CaixaBank y Sabadell también trasladan su sede fiscal a la Comunidad Valenciana }}&lt;/ref&gt;

2020 жылғы 4 қыркүйекте CaixaBank пен [[Bankia]] банктерінің ықтимал бірігу жөнінде келіссөздер жүргізіп жатқаны расталды. Бірігу нәтижесінде басқаруындағы активтерінің көлемі 650 миллиард еуроны құрайтын Испаниядағы ең ірі отандық банк құрылатын еді.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.ft.com/content/cfbabf43-9290-4cfd-a36b-839f65de65d6|title= Spanish lenders Bankia and CaixaBank in €17bn merger talks|work=Financial Times|author1=Peter Wise|author2=Nicholas Megaw|date=4 September 2020|access-date=4 September 2020}}&lt;/ref&gt; CaixaBank-тің [[Bankia]] банкін сатып алуы 2021 жылдың көктемінде аяқталып, нәтижесінде Испаниядағы үшінші ірі банк тобы құрылды.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.marketscreener.com/quote/stock/BANKIA-35712971/news/CaixaBank-S-A-completed-the-acquisition-of-Bankia-S-A-from-BFA-Tenedora-de-Acciones-S-A-U-and-o-33463344/ |title= CaixaBank, S.A. completed the acquisition of Bankia, S.A. from BFA Tenedora de Acciones S.A.U. and others| date=25 March 2021|access-date=17 October 2024}}&lt;/ref&gt;

=== 2008–2013 жылдардағы Испаниядағы қаржы дағдарысы ===
[[Сурет:Edificio La Caixa (C. Miguel Ángel, Madrid) 02.jpg|thumb|[[Paseo de la Castellana]] бойындағы бұрынғы Мадридтегі штаб-пәтер]]
[[Испания үкіметі]] 2009 жылғы маусымда бастаған банктерді құтқару және қайта құрылымдау бағдарламасы — [[Банктерді ретке келтіру жөніндегі қор|FROB]] 2012 жылғы 27 қарашада CaixaBank пен Banco de Valencia банктерінің бірігуіне ықпал етті.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.reuters.com/article/lacaixa-bancodevalencia-idUSE8E8IR00K20121127 |title=Caixabank to buy nationalised Banco de Valencia for 1 euro - FROB |author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; |date=2012-11-27 |publisher=Reuters |access-date=21 October 2013 |archive-date=2013-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131022051241/http://www.reuters.com/article/2012/11/27/lacaixa-bancodevalencia-idUSE8E8IR00K20121127 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

4 752 испандық бөлімшесі бар Banco Santander SA сияқты бәсекелестерімен қатар, CaixaBank 2013 жылғы 9 қаңтарда өзінің бөлімшелер желісін «біртіндеп» оңтайландыру процесін жүргізіп жатқанын хабарлады.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.businessweek.com/news/2013-01-09/spain-s-shrinking-bank-network-leaves-caixabank-top-heavy#p1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130113122928/http://www.businessweek.com/news/2013-01-09/spain-s-shrinking-bank-network-leaves-caixabank-top-heavy#p1 |url-status=dead |archive-date=January 13, 2013 |title=Spain's Shrinking Bank Network Leaves CaixaBank Top-Heavy |last1=Penly |first1=Charles |date=2013-01-10 |publisher=BusinessWeek |access-date=21 October 2013}}&lt;/ref&gt;

CaixaBank SA миллиардер Карлос Слим бақылайтын мексикалық несие беруші Grupo Financiero Inbursa SAB компаниясының 13,1 миллиард песо көлеміндегі акцияларын оның акцияларымен сауда-саттықты жандандыру және Испаниядағы жылжымайтын мүлік нарығының құлдырауы салдарынан жоғалтқан қаражатын толықтыру мақсатында сатты.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.businessweek.com/news/2013-06-25/caixabank-s-990-million-inbursa-share-sale-tests-mexico-market |url-status=dead |title=CaixaBank's $990 Million Inbursa Share Sale Tests Mexico Market |author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; |date=2013-06-25 |publisher=BusinessWeek |access-date=21 October 2013}}&lt;/ref&gt;

== Акционерлері ==
Мемлекеттік [[Bankia]] мен жеке меншік CaixaBank біріктірілгеннен кейін Criteria Caixa (және соған сәйкес «la Caixa» қоры) банктің 30,012 % акциясына ие болды. [[Испания үкіметі]] [[FROB]] және оның BFA Tenedora de Acciones компаниясы арқылы банктің 16,117 % акциясына ие ірі акционерлерінің біріне айналды.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Agencias |date=2021-03-24 |title=El Gobierno aprueba la fusión de CaixaBank y Bankia |url=https://cincodias.elpais.com/cincodias/2021/03/24/companias/1616589853_720011.html |access-date=2023-09-24 |website=Cinco Días |language=es}}&lt;/ref&gt;

2025 жылғы ақпандағы жағдай бойынша,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Maqueda |first=Álvaro Bayón, Antonio |date=2025-02-14 |title=CaixaBank se dispone a cerrar la etapa de Bankia en una profunda remodelación del consejo de administración |url=https://cincodias.elpais.com/economia/2025-02-14/caixabank-se-dispone-a-cerrar-la-etapa-de-bankia-con-una-profunda-remodelacion-del-consejo-de-administracion.html |access-date=2025-02-15 |website=Cinco Días |language=es}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=lainformacion.com |date=2022-12-27 |title=Criteria y el Estado refuerzan su control accionarial en Caixabank hasta el 49,6% |url=https://www.lainformacion.com/mercados-y-bolsas/criteria-estado-refuerzan-control-accionarial-caixabank-49-6/2878890/ |access-date=2023-09-24 |website=La Información |language=es}}&lt;/ref&gt; [[Испания үкіметі]] мен «la Caixa» қоры өз үлестерін ұлғайтты, олардың үлестері мынадай болды:
* [[CriteriaCaixa|Criteria Caixa]]: 31 %
* FROB: 18 %
* [[Еркін айналымдағы акциялар]]: 50,3 %
* Акциялар және директорлар кеңесі: 0,1 %

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>ntsiw0mmuf7hs2dnomh0ub6t4j4v78r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643302</id>
      <parentid>3643300</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T04:54:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Акционерлері */</comment>
      <origin>3643302</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21063" sha1="lmonpfhznq695m74t8qumf5duq10a9x" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = CaixaBank, S.A.
 |логотипі           = 
 |суреті             = Barcelona 6 2013.jpg
 |сурет атауы        = [[Барселона]]дағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[S.A. (корпорация)|Акционерлік қоғам]]
 |биржадағы листингі = BMAD: CABK
 |қызметі            = Әмбебап банк қызметі, [[сақтандыру]], [[холдингтік компания|инвестициялық холдингтер]]
 |құрылды            = [[2011 жыл|2011]] жылы [[Барселона]]да, [[Испания]]
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = [[Валенсия]], Испания (тіркелген кеңсе)&lt;br&gt;[[Барселона]], Испания (операциялық кеңсе)&lt;br&gt;[[Мадрид]], Испания (операциялық кеңсе)
 |басты адамдары     = [[Хосе Игнасио Гойриголсарри]] (төраға), Гонсало Гортасар ([[CEO]])
 |саласы             = қаржылық қызметтер
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = 2,781 (2024 жылғы қаңтар-наурыз)
 |активтер            = €664,999 млрд (2025 жылғы 3-тоқсан)
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 45 005 (2024 жылғы қаңтар-наурыз)
 |басшы компания     = 
 |бағынышты компания = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус              = 
 |тілдер              = 
 |қарызы              = 
 |жарнама             = 
 |аудитор             = 
 |сайты               = [http://www.caixabank.com/index_en.html www.caixabank.com]
 |Ортаққор            = 
}}
'''CaixaBank, S.A.''', бұрын '''Criteria CaixaCorp''' деп аталған, Испанияның көпұлтты [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. CaixaBank-тің штаб-пәтері [[Валенсия (Испания)|Валенсия]] қаласында орналасқан, ал операциялық кеңселері [[Барселона]] мен [[Мадрид]] қалаларында орналасқан. Ол нарықтық құны бойынша [[Banco Santander]] мен [[Banco Bilbao Vizcaya Argentaria|BBVA]]-дан кейінгі Испаниядағы үшінші ірі несие беруші болып табылады. CaixaBank 15,8 миллион клиентіне қызмет көрсету үшін 5 397 бөлімшені басқарады және Испания нарығындағы ең кең бөлімшелер желісіне ие.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20130113122928/http://www.businessweek.com/news/2013-01-09/spain-s-shrinking-bank-network-leaves-caixabank-top-heavy#p1 Spain's Shrinking Bank Network Leaves CaixaBank Top-Heavy], www.Businessweek.com, 21 October 2013&lt;/ref&gt; Компания [[Мадрид қор биржасында]] листингтен өткен және [[IBEX 35]] индексінің құрамына кіреді.

Компания [[La Caixa]] тобының [[әмбебап банк ісі]] және [[сақтандыру]] қызметтерін, сондай-ақ телекоммуникациялар компаниясы [[Telefónica]] мен басқа да бірнеше қаржы институттарындағы үлестерін қамтиды. &lt;!-- Isidre Fainé is the Chairman of the company, having replaced Ricard Fornesa Ribó in May 2009,&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.elpais.com/articulo/economia/Faine/releva/hoy/Fornesa/cupula/Criteria/elpepueco/20090507elpepieco_5/Tes|title=Fainé releva hoy a Fornesa en la cúpula de Criteria|date=7 May 2009|work=[[El País]]|language=es|access-date=2009-05-12}}&lt;/ref&gt; and since June 2014 its CEO is Gonzalo Gortázar. OUTDATED--&gt;

CaixaBank [[Еуропалық банк қадағалауы]] 2014 жылдың соңында күшіне енгеннен бері «Маңызды институт» ретінде белгіленген және соның нәтижесінде [[Еуропалық орталық банк]] тарапынан тікелей қадағаланады.&lt;ref&gt;{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date=2014 жылғы 4 қыркүйек}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date=2023 жылғы 1 қаңтар |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf }}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Компания 2007 жылы Criteria CaixaCorp ретінде құрылып, La Caixa компаниясының өнеркәсіптік және қаржылық қызметтер көрсететін компаниялардағы үлестері мен инвестицияларын иеленетін биржада листингтен өткен құрылым ретінде жұмысын бастады. 2007 жылы биржаға шыққан кезде Criteria CaixaCorp-тың [[IPO|акцияларды алғашқы жария орналастыруы]] Испания тарихындағы ең ірі алғашқы жария орналастыру болды.&lt;ref&gt;{{cite news|title=A new conquistador|url=https://www.economist.com/finance/displaystory.cfm?story_id=9953349|newspaper=[[The Economist]]|date=11 October 2007|access-date=2008-12-31}}&lt;/ref&gt; 2008 жылғы қаңтарда компания [[IBEX 35]] индексінің құрамына енгізілді.&lt;ref&gt;{{cite web
|date=29 January 2008
|access-date=2008-01-29
|title=Notice from the Technical Advisory Committee of the IBEX Indices concerning Aguas de Barcelona, S.A. and Altadis, S.A.
|url=http://www.sbolsas.com/ing/ficheros/documentos/comiteasesor/AC02-08en.pdf
|publisher=[[Bolsas y Mercados Españoles|Sociedad de Bolsas]]
|url-status=dead
|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716012304/http://www.sbolsas.com/ing/ficheros/documentos/comiteasesor/AC02-08en.pdf
|archive-date=16 July 2011
}}&lt;/ref&gt;

2011 жылы топ компанияларын қайта құрылымдау барысында Criteria-нің атауы CaixaBank болып өзгертіліп, La Caixa-ның банк ісі және сақтандыру қызметтері оның құрамына біріктірілді.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Mallet|first=Victor|title=Caixabank to float as part of wider revamp|url=https://www.ft.com/content/328157a8-7ccf-11e0-994d-00144feabdc0|access-date=22 October 2011|newspaper=[[Financial Times]]|date=12 May 2011}}&lt;/ref&gt; Сонымен қатар Criteria иелігіндегі өнеркәсіптік компаниялардың көпшілігіндегі үлестер, соның ішінде [[PortAventura World|Grupo Port Aventura]], [[Grupo Agbar]], [[Gas Natural]] және [[Abertis]] компанияларындағы үлестер, La Caixa-ға 100% тиесілі жаңа Criteria CaixaHolding компаниясына берілді.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Nicholson|first=Chris V.|title=La Caixa Moves to Take Banking Arm Public|url=https://dealbook.nytimes.com/2011/05/13/la-caixa-moves-to-take-banking-arm-public/|access-date=22 October 2011|newspaper=[[The New York Times]]|date=13 May 2011}}&lt;/ref&gt; CaixaBank [[Repsol YPF]] және [[Telefónica]] компанияларындағы үлестерін, сондай-ақ басқа қаржылық қызметтер компанияларындағы барлық үлестерін сақтап қалды.

2012 жылғы 26 наурызда CaixaBank [[Banca Civica|Banca Cívica]] банкімен бірігу ниетін жариялап, оның құнын 977 миллион еуро деп бағалады. Бірігу сол жылдың үшінші тоқсанында аяқталып, нәтижесінде Испаниядағы ең ірі банк құрылды.&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.bbc.co.uk/news/business-17521076 | title=CaixaBank becomes Spain's biggest bank by assets | publisher=BBC | date=2012-03-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://press.lacaixa.es/caixabank/press-releases/caixabank-today-approves-an-agreement-of-intent-to-merge-with-banca-civica-to-create-spain-s-leading-financial-group__1775-c-15833__.html | title=CaixaBank today approves an agreement of intent to merge with Banca Cívica, to create Spain's leading financial group | publisher=Caixabank | date=2012-03-26 | access-date=2012-03-27 | archive-date=2016-11-11 | archive-url=https://web.archive.org/web/20161111054902/http://press.lacaixa.es/caixabank/press-releases/caixabank-today-approves-an-agreement-of-intent-to-merge-with-banca-civica-to-create-spain-s-leading-financial-group__1775-c-15833__.html/ | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

2012 жылғы 27 қарашада CaixaBank [[Испанияның банктерді қайта құрылымдау қоры|FROB]] [[Banco de Valencia]] банкіне 4,5 миллиард еуро көлемінде капитал құйғаннан кейін мемлекет меншігіне өткен Banco de Valencia банкін сатып алу жоспарын жариялады. FROB сондай-ақ Banco de Valencia иелігіндегі жекелеген активтер бойынша он жыл ішінде шығындардың 72,5%-ына дейінгі бөлігін өтеуге міндеттенді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.reuters.com/article/lacaixa-bancodevalencia-idUSE8E8IR00K20121127 |title=Caixabank to buy nationalised Banco de Valencia for 1 euro - FROB |author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; |date=2012-11-27 |publisher=Reuters |access-date=21 October 2013 |archive-date=2013-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131022051241/http://www.reuters.com/article/2012/11/27/lacaixa-bancodevalencia-idUSE8E8IR00K20121127 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2013 жылғы 26 қыркүйекте CaixaBank өзінің жылжымайтын мүлік бөлімшесі Servihabitat-ты банк пен жеке капитал қоры Texas Pacific Group (TPG) арасындағы бірлескен кәсіпорынға бастапқы 310 миллион еуроға сату туралы келісімді мақұлдады. CaixaBank-тің бас компаниясы La Caixa қаржы тобы бұл мәміледен 317 миллион еуро көлемінде капитал өсімін алуды жоспарлағанын мәлімдеді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.reuters.com/article/caixabank-idUSL5N0HM3SH20130926 |title=Spain's Caixabank approves real estate unit sale to TPG |author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; |date=2013-09-26 |publisher=Reuters |access-date=21 October 2013 |archive-date=2013-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131022051239/http://www.reuters.com/article/2013/09/26/caixabank-idUSL5N0HM3SH20130926 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2014 жылғы маусымда CaixaBank директорлар кеңесі [[Гонсало Гортасар]]ды жаңа бас атқарушы директор етіп тағайындады. Бұл шешім [[Хуан Мария Нин]]нің директорлар кеңесі төрағасының орынбасары және бас атқарушы директоры қызметтерінен өзара келісім бойынша отставкаға кетуін мақұлдағаннан кейін қабылданды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://press.lacaixa.es/caixabank/press-releases/gonzalo-gortazar-new-ceo-of-caixabank__1775-c-20376__.html |title=Gonzalo Gortázar, new CEO of CaixaBank |date=2014-06-30|publisher=CaixaBank |access-date=11 August 2014}}&lt;/ref&gt; Бас атқарушы директор қызметіне кіріскеннен кейін берген алғашқы сұхбатында Гонсало Гортасар CaixaBank үшін бірнеше басымдық бар екенін, біріншісі дағдарыстың соңғы салдарларымен жұмыс істеу екенін айтты. Ол банктің балансын және қаржыландыру шығындарын қалыпты деңгейге келтіруді мақсат ететінін мәлімдеді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thebanker.com/World/Western-Europe/Spain/CaixaBank-s-simple-steps-to-success |title=CaixaBank's simple steps to success |date=2014-08-01 |publisher=[[The Banker]] |access-date=11 August 2014}}&lt;/ref&gt;

2017 жылғы 6 қазанда банк [[Каталония]]дағы [[2017–2018 жылдардағы Испаниядағы конституциялық дағдарыс|саяси тұрақсыздыққа]] байланысты өзінің заңды штаб-пәтерін [[Валенсия]]ға көшіру туралы шешімін жариялады.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2017/oct/06/catalonia-business-independence-spanish-government|title=CaixaBank: Spain's third largest bank joins exodus from Catalonia|last=Burgen|first=Stephen|date=2017-10-06|work=The Guardian|access-date=2017-10-06|language=en-GB|issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; Бірнеше күннен кейін банк өзінің салықтық тіркелу орнын да Валенсияға көшіру туралы шешім қабылдады.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.abc.es/economia/abci-caixabank-y-sabadell-tambien-trasladan-sede-fiscal-comunidad-valenciana-201710101749_noticia.html|date=10 October 2017|work=ABC|access-date=2017-10-10|title=CaixaBank y Sabadell también trasladan su sede fiscal a la Comunidad Valenciana }}&lt;/ref&gt;

2020 жылғы 4 қыркүйекте CaixaBank пен [[Bankia]] банктерінің ықтимал бірігу жөнінде келіссөздер жүргізіп жатқаны расталды. Бірігу нәтижесінде басқаруындағы активтерінің көлемі 650 миллиард еуроны құрайтын Испаниядағы ең ірі отандық банк құрылатын еді.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.ft.com/content/cfbabf43-9290-4cfd-a36b-839f65de65d6|title= Spanish lenders Bankia and CaixaBank in €17bn merger talks|work=Financial Times|author1=Peter Wise|author2=Nicholas Megaw|date=4 September 2020|access-date=4 September 2020}}&lt;/ref&gt; CaixaBank-тің [[Bankia]] банкін сатып алуы 2021 жылдың көктемінде аяқталып, нәтижесінде Испаниядағы үшінші ірі банк тобы құрылды.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.marketscreener.com/quote/stock/BANKIA-35712971/news/CaixaBank-S-A-completed-the-acquisition-of-Bankia-S-A-from-BFA-Tenedora-de-Acciones-S-A-U-and-o-33463344/ |title= CaixaBank, S.A. completed the acquisition of Bankia, S.A. from BFA Tenedora de Acciones S.A.U. and others| date=25 March 2021|access-date=17 October 2024}}&lt;/ref&gt;

=== 2008–2013 жылдардағы Испаниядағы қаржы дағдарысы ===
[[Сурет:Edificio La Caixa (C. Miguel Ángel, Madrid) 02.jpg|thumb|[[Paseo de la Castellana]] бойындағы бұрынғы Мадридтегі штаб-пәтер]]
[[Испания үкіметі]] 2009 жылғы маусымда бастаған банктерді құтқару және қайта құрылымдау бағдарламасы — [[Банктерді ретке келтіру жөніндегі қор|FROB]] 2012 жылғы 27 қарашада CaixaBank пен Banco de Valencia банктерінің бірігуіне ықпал етті.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.reuters.com/article/lacaixa-bancodevalencia-idUSE8E8IR00K20121127 |title=Caixabank to buy nationalised Banco de Valencia for 1 euro - FROB |author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; |date=2012-11-27 |publisher=Reuters |access-date=21 October 2013 |archive-date=2013-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131022051241/http://www.reuters.com/article/2012/11/27/lacaixa-bancodevalencia-idUSE8E8IR00K20121127 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

4 752 испандық бөлімшесі бар Banco Santander SA сияқты бәсекелестерімен қатар, CaixaBank 2013 жылғы 9 қаңтарда өзінің бөлімшелер желісін «біртіндеп» оңтайландыру процесін жүргізіп жатқанын хабарлады.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.businessweek.com/news/2013-01-09/spain-s-shrinking-bank-network-leaves-caixabank-top-heavy#p1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130113122928/http://www.businessweek.com/news/2013-01-09/spain-s-shrinking-bank-network-leaves-caixabank-top-heavy#p1 |url-status=dead |archive-date=January 13, 2013 |title=Spain's Shrinking Bank Network Leaves CaixaBank Top-Heavy |last1=Penly |first1=Charles |date=2013-01-10 |publisher=BusinessWeek |access-date=21 October 2013}}&lt;/ref&gt;

CaixaBank SA миллиардер Карлос Слим бақылайтын мексикалық несие беруші Grupo Financiero Inbursa SAB компаниясының 13,1 миллиард песо көлеміндегі акцияларын оның акцияларымен сауда-саттықты жандандыру және Испаниядағы жылжымайтын мүлік нарығының құлдырауы салдарынан жоғалтқан қаражатын толықтыру мақсатында сатты.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.businessweek.com/news/2013-06-25/caixabank-s-990-million-inbursa-share-sale-tests-mexico-market |url-status=dead |title=CaixaBank's $990 Million Inbursa Share Sale Tests Mexico Market |author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; |date=2013-06-25 |publisher=BusinessWeek |access-date=21 October 2013}}&lt;/ref&gt;

== Акционерлері ==
Мемлекеттік [[Bankia]] мен жеке меншік CaixaBank біріктірілгеннен кейін Criteria Caixa (және соған сәйкес «la Caixa» қоры) банктің 30,012 % акциясына ие болды. [[Испания үкіметі]] [[FROB]] және оның BFA Tenedora de Acciones компаниясы арқылы банктің 16,117 % акциясына ие ірі акционерлерінің біріне айналды.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Agencias |date=2021-03-24 |title=El Gobierno aprueba la fusión de CaixaBank y Bankia |url=https://cincodias.elpais.com/cincodias/2021/03/24/companias/1616589853_720011.html |access-date=2023-09-24 |website=Cinco Días |language=es}}&lt;/ref&gt;

2025 жылғы ақпандағы жағдай бойынша,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Maqueda |first=Álvaro Bayón, Antonio |date=2025-02-14 |title=CaixaBank se dispone a cerrar la etapa de Bankia en una profunda remodelación del consejo de administración |url=https://cincodias.elpais.com/economia/2025-02-14/caixabank-se-dispone-a-cerrar-la-etapa-de-bankia-con-una-profunda-remodelacion-del-consejo-de-administracion.html |access-date=2025-02-15 |website=Cinco Días |language=es}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=lainformacion.com |date=2022-12-27 |title=Criteria y el Estado refuerzan su control accionarial en Caixabank hasta el 49,6% |url=https://www.lainformacion.com/mercados-y-bolsas/criteria-estado-refuerzan-control-accionarial-caixabank-49-6/2878890/ |access-date=2023-09-24 |website=La Información |language=es}}&lt;/ref&gt; [[Испания үкіметі]] мен «la Caixa» қоры өз үлестерін ұлғайтты, олардың үлестері мынадай болды:
* [[CriteriaCaixa|Criteria Caixa]]: 31 %
* FROB: 18 %
* [[Еркін айналымдағы акциялар]]: 50,3 %
* Акциялар және директорлар кеңесі: 0,1 %

== Инвестициялық портфель (2019 жылғы 27 шілдедегі жағдай бойынша) ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!Компания
!Акционерлік капиталдағы үлесі
|-
| [[Banco Português de Investimento|Banco BPI]] || 100%
|-
| SegurCaixa Adeslas || 49.92%
|-
| Comercia Global Payments || 49%
|-
| Coral Homes || 20%
|-
| Sareb || 12,24%
|-
| [[Erste Group]] || 9.92%
|-
| [[Telefónica]] || 5.019%
|}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>lmonpfhznq695m74t8qumf5duq10a9x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3643303</id>
      <parentid>3643302</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T04:55:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Дереккөздер */</comment>
      <origin>3643303</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21910" sha1="bazyxb363yg3c08gqgezbsdepemlebk" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = CaixaBank, S.A.
 |логотипі           = 
 |суреті             = Barcelona 6 2013.jpg
 |сурет атауы        = [[Барселона]]дағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[S.A. (корпорация)|Акционерлік қоғам]]
 |биржадағы листингі = BMAD: CABK
 |қызметі            = Әмбебап банк қызметі, [[сақтандыру]], [[холдингтік компания|инвестициялық холдингтер]]
 |құрылды            = [[2011 жыл|2011]] жылы [[Барселона]]да, [[Испания]]
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = [[Валенсия]], Испания (тіркелген кеңсе)&lt;br&gt;[[Барселона]], Испания (операциялық кеңсе)&lt;br&gt;[[Мадрид]], Испания (операциялық кеңсе)
 |басты адамдары     = [[Хосе Игнасио Гойриголсарри]] (төраға), Гонсало Гортасар ([[CEO]])
 |саласы             = қаржылық қызметтер
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = 2,781 (2024 жылғы қаңтар-наурыз)
 |активтер            = €664,999 млрд (2025 жылғы 3-тоқсан)
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 45 005 (2024 жылғы қаңтар-наурыз)
 |басшы компания     = 
 |бағынышты компания = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус              = 
 |тілдер              = 
 |қарызы              = 
 |жарнама             = 
 |аудитор             = 
 |сайты               = [http://www.caixabank.com/index_en.html www.caixabank.com]
 |Ортаққор            = 
}}
'''CaixaBank, S.A.''', бұрын '''Criteria CaixaCorp''' деп аталған, Испанияның көпұлтты [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. CaixaBank-тің штаб-пәтері [[Валенсия (Испания)|Валенсия]] қаласында орналасқан, ал операциялық кеңселері [[Барселона]] мен [[Мадрид]] қалаларында орналасқан. Ол нарықтық құны бойынша [[Banco Santander]] мен [[Banco Bilbao Vizcaya Argentaria|BBVA]]-дан кейінгі Испаниядағы үшінші ірі несие беруші болып табылады. CaixaBank 15,8 миллион клиентіне қызмет көрсету үшін 5 397 бөлімшені басқарады және Испания нарығындағы ең кең бөлімшелер желісіне ие.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20130113122928/http://www.businessweek.com/news/2013-01-09/spain-s-shrinking-bank-network-leaves-caixabank-top-heavy#p1 Spain's Shrinking Bank Network Leaves CaixaBank Top-Heavy], www.Businessweek.com, 21 October 2013&lt;/ref&gt; Компания [[Мадрид қор биржасында]] листингтен өткен және [[IBEX 35]] индексінің құрамына кіреді.

Компания [[La Caixa]] тобының [[әмбебап банк ісі]] және [[сақтандыру]] қызметтерін, сондай-ақ телекоммуникациялар компаниясы [[Telefónica]] мен басқа да бірнеше қаржы институттарындағы үлестерін қамтиды. &lt;!-- Isidre Fainé is the Chairman of the company, having replaced Ricard Fornesa Ribó in May 2009,&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.elpais.com/articulo/economia/Faine/releva/hoy/Fornesa/cupula/Criteria/elpepueco/20090507elpepieco_5/Tes|title=Fainé releva hoy a Fornesa en la cúpula de Criteria|date=7 May 2009|work=[[El País]]|language=es|access-date=2009-05-12}}&lt;/ref&gt; and since June 2014 its CEO is Gonzalo Gortázar. OUTDATED--&gt;

CaixaBank [[Еуропалық банк қадағалауы]] 2014 жылдың соңында күшіне енгеннен бері «Маңызды институт» ретінде белгіленген және соның нәтижесінде [[Еуропалық орталық банк]] тарапынан тікелей қадағаланады.&lt;ref&gt;{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date=2014 жылғы 4 қыркүйек}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date=2023 жылғы 1 қаңтар |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf }}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Компания 2007 жылы Criteria CaixaCorp ретінде құрылып, La Caixa компаниясының өнеркәсіптік және қаржылық қызметтер көрсететін компаниялардағы үлестері мен инвестицияларын иеленетін биржада листингтен өткен құрылым ретінде жұмысын бастады. 2007 жылы биржаға шыққан кезде Criteria CaixaCorp-тың [[IPO|акцияларды алғашқы жария орналастыруы]] Испания тарихындағы ең ірі алғашқы жария орналастыру болды.&lt;ref&gt;{{cite news|title=A new conquistador|url=https://www.economist.com/finance/displaystory.cfm?story_id=9953349|newspaper=[[The Economist]]|date=11 October 2007|access-date=2008-12-31}}&lt;/ref&gt; 2008 жылғы қаңтарда компания [[IBEX 35]] индексінің құрамына енгізілді.&lt;ref&gt;{{cite web
|date=29 January 2008
|access-date=2008-01-29
|title=Notice from the Technical Advisory Committee of the IBEX Indices concerning Aguas de Barcelona, S.A. and Altadis, S.A.
|url=http://www.sbolsas.com/ing/ficheros/documentos/comiteasesor/AC02-08en.pdf
|publisher=[[Bolsas y Mercados Españoles|Sociedad de Bolsas]]
|url-status=dead
|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716012304/http://www.sbolsas.com/ing/ficheros/documentos/comiteasesor/AC02-08en.pdf
|archive-date=16 July 2011
}}&lt;/ref&gt;

2011 жылы топ компанияларын қайта құрылымдау барысында Criteria-нің атауы CaixaBank болып өзгертіліп, La Caixa-ның банк ісі және сақтандыру қызметтері оның құрамына біріктірілді.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Mallet|first=Victor|title=Caixabank to float as part of wider revamp|url=https://www.ft.com/content/328157a8-7ccf-11e0-994d-00144feabdc0|access-date=22 October 2011|newspaper=[[Financial Times]]|date=12 May 2011}}&lt;/ref&gt; Сонымен қатар Criteria иелігіндегі өнеркәсіптік компаниялардың көпшілігіндегі үлестер, соның ішінде [[PortAventura World|Grupo Port Aventura]], [[Grupo Agbar]], [[Gas Natural]] және [[Abertis]] компанияларындағы үлестер, La Caixa-ға 100% тиесілі жаңа Criteria CaixaHolding компаниясына берілді.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Nicholson|first=Chris V.|title=La Caixa Moves to Take Banking Arm Public|url=https://dealbook.nytimes.com/2011/05/13/la-caixa-moves-to-take-banking-arm-public/|access-date=22 October 2011|newspaper=[[The New York Times]]|date=13 May 2011}}&lt;/ref&gt; CaixaBank [[Repsol YPF]] және [[Telefónica]] компанияларындағы үлестерін, сондай-ақ басқа қаржылық қызметтер компанияларындағы барлық үлестерін сақтап қалды.

2012 жылғы 26 наурызда CaixaBank [[Banca Civica|Banca Cívica]] банкімен бірігу ниетін жариялап, оның құнын 977 миллион еуро деп бағалады. Бірігу сол жылдың үшінші тоқсанында аяқталып, нәтижесінде Испаниядағы ең ірі банк құрылды.&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.bbc.co.uk/news/business-17521076 | title=CaixaBank becomes Spain's biggest bank by assets | publisher=BBC | date=2012-03-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://press.lacaixa.es/caixabank/press-releases/caixabank-today-approves-an-agreement-of-intent-to-merge-with-banca-civica-to-create-spain-s-leading-financial-group__1775-c-15833__.html | title=CaixaBank today approves an agreement of intent to merge with Banca Cívica, to create Spain's leading financial group | publisher=Caixabank | date=2012-03-26 | access-date=2012-03-27 | archive-date=2016-11-11 | archive-url=https://web.archive.org/web/20161111054902/http://press.lacaixa.es/caixabank/press-releases/caixabank-today-approves-an-agreement-of-intent-to-merge-with-banca-civica-to-create-spain-s-leading-financial-group__1775-c-15833__.html/ | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

2012 жылғы 27 қарашада CaixaBank [[Испанияның банктерді қайта құрылымдау қоры|FROB]] [[Banco de Valencia]] банкіне 4,5 миллиард еуро көлемінде капитал құйғаннан кейін мемлекет меншігіне өткен Banco de Valencia банкін сатып алу жоспарын жариялады. FROB сондай-ақ Banco de Valencia иелігіндегі жекелеген активтер бойынша он жыл ішінде шығындардың 72,5%-ына дейінгі бөлігін өтеуге міндеттенді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.reuters.com/article/lacaixa-bancodevalencia-idUSE8E8IR00K20121127 |title=Caixabank to buy nationalised Banco de Valencia for 1 euro - FROB |author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; |date=2012-11-27 |publisher=Reuters |access-date=21 October 2013 |archive-date=2013-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131022051241/http://www.reuters.com/article/2012/11/27/lacaixa-bancodevalencia-idUSE8E8IR00K20121127 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2013 жылғы 26 қыркүйекте CaixaBank өзінің жылжымайтын мүлік бөлімшесі Servihabitat-ты банк пен жеке капитал қоры Texas Pacific Group (TPG) арасындағы бірлескен кәсіпорынға бастапқы 310 миллион еуроға сату туралы келісімді мақұлдады. CaixaBank-тің бас компаниясы La Caixa қаржы тобы бұл мәміледен 317 миллион еуро көлемінде капитал өсімін алуды жоспарлағанын мәлімдеді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.reuters.com/article/caixabank-idUSL5N0HM3SH20130926 |title=Spain's Caixabank approves real estate unit sale to TPG |author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; |date=2013-09-26 |publisher=Reuters |access-date=21 October 2013 |archive-date=2013-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131022051239/http://www.reuters.com/article/2013/09/26/caixabank-idUSL5N0HM3SH20130926 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2014 жылғы маусымда CaixaBank директорлар кеңесі [[Гонсало Гортасар]]ды жаңа бас атқарушы директор етіп тағайындады. Бұл шешім [[Хуан Мария Нин]]нің директорлар кеңесі төрағасының орынбасары және бас атқарушы директоры қызметтерінен өзара келісім бойынша отставкаға кетуін мақұлдағаннан кейін қабылданды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://press.lacaixa.es/caixabank/press-releases/gonzalo-gortazar-new-ceo-of-caixabank__1775-c-20376__.html |title=Gonzalo Gortázar, new CEO of CaixaBank |date=2014-06-30|publisher=CaixaBank |access-date=11 August 2014}}&lt;/ref&gt; Бас атқарушы директор қызметіне кіріскеннен кейін берген алғашқы сұхбатында Гонсало Гортасар CaixaBank үшін бірнеше басымдық бар екенін, біріншісі дағдарыстың соңғы салдарларымен жұмыс істеу екенін айтты. Ол банктің балансын және қаржыландыру шығындарын қалыпты деңгейге келтіруді мақсат ететінін мәлімдеді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thebanker.com/World/Western-Europe/Spain/CaixaBank-s-simple-steps-to-success |title=CaixaBank's simple steps to success |date=2014-08-01 |publisher=[[The Banker]] |access-date=11 August 2014}}&lt;/ref&gt;

2017 жылғы 6 қазанда банк [[Каталония]]дағы [[2017–2018 жылдардағы Испаниядағы конституциялық дағдарыс|саяси тұрақсыздыққа]] байланысты өзінің заңды штаб-пәтерін [[Валенсия]]ға көшіру туралы шешімін жариялады.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2017/oct/06/catalonia-business-independence-spanish-government|title=CaixaBank: Spain's third largest bank joins exodus from Catalonia|last=Burgen|first=Stephen|date=2017-10-06|work=The Guardian|access-date=2017-10-06|language=en-GB|issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; Бірнеше күннен кейін банк өзінің салықтық тіркелу орнын да Валенсияға көшіру туралы шешім қабылдады.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.abc.es/economia/abci-caixabank-y-sabadell-tambien-trasladan-sede-fiscal-comunidad-valenciana-201710101749_noticia.html|date=10 October 2017|work=ABC|access-date=2017-10-10|title=CaixaBank y Sabadell también trasladan su sede fiscal a la Comunidad Valenciana }}&lt;/ref&gt;

2020 жылғы 4 қыркүйекте CaixaBank пен [[Bankia]] банктерінің ықтимал бірігу жөнінде келіссөздер жүргізіп жатқаны расталды. Бірігу нәтижесінде басқаруындағы активтерінің көлемі 650 миллиард еуроны құрайтын Испаниядағы ең ірі отандық банк құрылатын еді.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.ft.com/content/cfbabf43-9290-4cfd-a36b-839f65de65d6|title= Spanish lenders Bankia and CaixaBank in €17bn merger talks|work=Financial Times|author1=Peter Wise|author2=Nicholas Megaw|date=4 September 2020|access-date=4 September 2020}}&lt;/ref&gt; CaixaBank-тің [[Bankia]] банкін сатып алуы 2021 жылдың көктемінде аяқталып, нәтижесінде Испаниядағы үшінші ірі банк тобы құрылды.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.marketscreener.com/quote/stock/BANKIA-35712971/news/CaixaBank-S-A-completed-the-acquisition-of-Bankia-S-A-from-BFA-Tenedora-de-Acciones-S-A-U-and-o-33463344/ |title= CaixaBank, S.A. completed the acquisition of Bankia, S.A. from BFA Tenedora de Acciones S.A.U. and others| date=25 March 2021|access-date=17 October 2024}}&lt;/ref&gt;

=== 2008–2013 жылдардағы Испаниядағы қаржы дағдарысы ===
[[Сурет:Edificio La Caixa (C. Miguel Ángel, Madrid) 02.jpg|thumb|[[Paseo de la Castellana]] бойындағы бұрынғы Мадридтегі штаб-пәтер]]
[[Испания үкіметі]] 2009 жылғы маусымда бастаған банктерді құтқару және қайта құрылымдау бағдарламасы — [[Банктерді ретке келтіру жөніндегі қор|FROB]] 2012 жылғы 27 қарашада CaixaBank пен Banco de Valencia банктерінің бірігуіне ықпал етті.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.reuters.com/article/lacaixa-bancodevalencia-idUSE8E8IR00K20121127 |title=Caixabank to buy nationalised Banco de Valencia for 1 euro - FROB |author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; |date=2012-11-27 |publisher=Reuters |access-date=21 October 2013 |archive-date=2013-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131022051241/http://www.reuters.com/article/2012/11/27/lacaixa-bancodevalencia-idUSE8E8IR00K20121127 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

4 752 испандық бөлімшесі бар Banco Santander SA сияқты бәсекелестерімен қатар, CaixaBank 2013 жылғы 9 қаңтарда өзінің бөлімшелер желісін «біртіндеп» оңтайландыру процесін жүргізіп жатқанын хабарлады.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.businessweek.com/news/2013-01-09/spain-s-shrinking-bank-network-leaves-caixabank-top-heavy#p1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130113122928/http://www.businessweek.com/news/2013-01-09/spain-s-shrinking-bank-network-leaves-caixabank-top-heavy#p1 |url-status=dead |archive-date=January 13, 2013 |title=Spain's Shrinking Bank Network Leaves CaixaBank Top-Heavy |last1=Penly |first1=Charles |date=2013-01-10 |publisher=BusinessWeek |access-date=21 October 2013}}&lt;/ref&gt;

CaixaBank SA миллиардер Карлос Слим бақылайтын мексикалық несие беруші Grupo Financiero Inbursa SAB компаниясының 13,1 миллиард песо көлеміндегі акцияларын оның акцияларымен сауда-саттықты жандандыру және Испаниядағы жылжымайтын мүлік нарығының құлдырауы салдарынан жоғалтқан қаражатын толықтыру мақсатында сатты.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.businessweek.com/news/2013-06-25/caixabank-s-990-million-inbursa-share-sale-tests-mexico-market |url-status=dead |title=CaixaBank's $990 Million Inbursa Share Sale Tests Mexico Market |author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; |date=2013-06-25 |publisher=BusinessWeek |access-date=21 October 2013}}&lt;/ref&gt;

== Акционерлері ==
Мемлекеттік [[Bankia]] мен жеке меншік CaixaBank біріктірілгеннен кейін Criteria Caixa (және соған сәйкес «la Caixa» қоры) банктің 30,012 % акциясына ие болды. [[Испания үкіметі]] [[FROB]] және оның BFA Tenedora de Acciones компаниясы арқылы банктің 16,117 % акциясына ие ірі акционерлерінің біріне айналды.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Agencias |date=2021-03-24 |title=El Gobierno aprueba la fusión de CaixaBank y Bankia |url=https://cincodias.elpais.com/cincodias/2021/03/24/companias/1616589853_720011.html |access-date=2023-09-24 |website=Cinco Días |language=es}}&lt;/ref&gt;

2025 жылғы ақпандағы жағдай бойынша,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Maqueda |first=Álvaro Bayón, Antonio |date=2025-02-14 |title=CaixaBank se dispone a cerrar la etapa de Bankia en una profunda remodelación del consejo de administración |url=https://cincodias.elpais.com/economia/2025-02-14/caixabank-se-dispone-a-cerrar-la-etapa-de-bankia-con-una-profunda-remodelacion-del-consejo-de-administracion.html |access-date=2025-02-15 |website=Cinco Días |language=es}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=lainformacion.com |date=2022-12-27 |title=Criteria y el Estado refuerzan su control accionarial en Caixabank hasta el 49,6% |url=https://www.lainformacion.com/mercados-y-bolsas/criteria-estado-refuerzan-control-accionarial-caixabank-49-6/2878890/ |access-date=2023-09-24 |website=La Información |language=es}}&lt;/ref&gt; [[Испания үкіметі]] мен «la Caixa» қоры өз үлестерін ұлғайтты, олардың үлестері мынадай болды:
* [[CriteriaCaixa|Criteria Caixa]]: 31 %
* FROB: 18 %
* [[Еркін айналымдағы акциялар]]: 50,3 %
* Акциялар және директорлар кеңесі: 0,1 %

== Инвестициялық портфель (2019 жылғы 27 шілдедегі жағдай бойынша) ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!Компания
!Акционерлік капиталдағы үлесі
|-
| [[Banco Português de Investimento|Banco BPI]] || 100%
|-
| SegurCaixa Adeslas || 49.92%
|-
| Comercia Global Payments || 49%
|-
| Coral Homes || 20%
|-
| Sareb || 12,24%
|-
| [[Erste Group]] || 9.92%
|-
| [[Telefónica]] || 5.019%
|}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:CaixaBank]]
[[Санат:Барселонада орналасқан компаниялар]]
[[Санат:Испания банктері]]
[[Санат:IBEX 35]]
[[Санат:2011 жылы құрылған банктер]]
[[Санат:Мадрид қор биржасында листинг акциясы бар компаниялар]]
[[Санат:Испания брендтері]]
[[Санат:2011 жылы құрылған испан компаниялары]]
[[Санат:Еуропалық орталық банктің тікелей қадағалауындағы банктер]]
[[Санат:Валенсияда орналасқан компаниялар]]
[[Санат:Бастапқы дилерлер]]
[[Санат:Испанияның мемлекеттік меншігіндегі компаниялар]]</text>
      <sha1>bazyxb363yg3c08gqgezbsdepemlebk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>BBVA</title>
    <ns>0</ns>
    <id>785125</id>
    <redirect title="Banco Bilbao Vizcaya Argentaria" />
    <revision>
      <id>3643281</id>
      <timestamp>2026-08-17T04:27:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>«[[Banco Bilbao Vizcaya Argentaria]]» дегенге [[Уикипедия:Айдатқыштар|бағыттады]]</comment>
      <origin>3643281</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47" sha1="k5lutih31nuer7xj7v3ehoxlm7jon3i" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Banco Bilbao Vizcaya Argentaria]]</text>
      <sha1>k5lutih31nuer7xj7v3ehoxlm7jon3i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:CaixaBank</title>
    <ns>14</ns>
    <id>785126</id>
    <revision>
      <id>3643304</id>
      <timestamp>2026-08-17T04:57:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Испания банктері]] [[Санат:IBEX 35]] [[Санат:Мадрид қор биржасында листинг акциясы бар компаниялар]] [[Санат:Испания брендтері]] [[Санат:La Caixa]]</comment>
      <origin>3643304</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="258" sha1="e85i90kzeijjv0fu7rtizcrqfxth2k7" xml:space="preserve">[[Санат:Испания банктері]]
[[Санат:IBEX 35]]
[[Санат:Мадрид қор биржасында листинг акциясы бар компаниялар]]
[[Санат:Испания брендтері]]
[[Санат:La Caixa]]</text>
      <sha1>e85i90kzeijjv0fu7rtizcrqfxth2k7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:La Caixa</title>
    <ns>14</ns>
    <id>785127</id>
    <revision>
      <id>3643305</id>
      <timestamp>2026-08-17T04:58:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Банк ісі қорлары]] [[Санат:Испанияда орналасқан қорлар]]</comment>
      <origin>3643305</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="113" sha1="tahu18br9y5unlfcsl4x68qm3pqnn04" xml:space="preserve">[[Санат:Банк ісі қорлары]]
[[Санат:Испанияда орналасқан қорлар]]</text>
      <sha1>tahu18br9y5unlfcsl4x68qm3pqnn04</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:2011 жылы құрылған банктер</title>
    <ns>14</ns>
    <id>785128</id>
    <revision>
      <id>3643306</id>
      <timestamp>2026-08-17T05:00:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:2011 жылы құрылған қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Құрылған жылдары бойынша банктер]] [[Санат:2010 жылдары құрылған банктер]]</comment>
      <origin>3643306</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="259" sha1="4jf0666y5j3fvug67yuhkwi8hgs9uz1" xml:space="preserve">[[Санат:2011 жылы құрылған қаржылық қызмет көрсету компаниялары]]
[[Санат:Құрылған жылдары бойынша банктер]]
[[Санат:2010 жылдары құрылған банктер]]</text>
      <sha1>4jf0666y5j3fvug67yuhkwi8hgs9uz1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Рымхан Ғабдуллин</title>
    <ns>0</ns>
    <id>785129</id>
    <revision>
      <id>3643310</id>
      <timestamp>2026-08-17T05:15:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dostoevskykz</username>
        <id>183227</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt; {{Тұлға |Есімі                 = Рымхан Ғабдуллин |Шынайы есімі          = Рымхан Ғабдуллин |Туған жылы            = 1927 |Туған жері            = [[Шыңғыстау өңірі]], Күлмен ауылы |Қайтыс болған...</comment>
      <origin>3643310</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6329" sha1="pyer3y5ks1puh0ybroejli8xrzpptod" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=тамыз 2026}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Тұлға
|Есімі                 = Рымхан Ғабдуллин
|Шынайы есімі          = Рымхан Ғабдуллин
|Туған жылы            = 1927
|Туған жері            = [[Шыңғыстау өңірі]], Күлмен ауылы
|Қайтыс болған күні    = 27 шілде 2005
|Қайтыс болған жері    = [[Қарауыл]], [[Абай ауданы]]
|Ұлты                  = [[Қазақтар|қазақ]]
|Кәсібі                = қоғам қайраткері
|Білімі                = [[Семей педагогикалық институты]], Алматы Жоғары партия мектебі
|Марапаттары           = 3 рет [[Еңбек Қызыл Ту ордені]], Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасы
}}

'''Рымхан Ғабдуллин''' (1927, Шыңғыстау өңірі, Күлмен ауылы — 27 шілде 2005, [[Абай ауданы]], [[Қарауыл]]) — қоғам қайраткері, аудандық және облыстық деңгейдегі мемлекеттік-қоғамдық қызмет атқарған тұлға. Абай ауданының мәдени, рухани және әлеуметтік дамуына елеулі үлес қосқан.
&lt;ref name=&quot;ШҚО энциклопедиясы&quot;&gt;{{cite book
|title=Шығыс Қазақстан облысы. Энциклопедия
|location=Алматы
|publisher=«Қазақ энциклопедиясы»
|year=2014
}}&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны ==

Рымхан Ғабдуллин 1927 жылы Шыңғыстау өңіріндегі Күлмен ауылында дүниеге келген. 1948 жылы Семей педагогикалық институтын бітірген. 1958 жылы Алматы Жоғары партия мектебінде білім алған.&lt;ref name=&quot;ШҚО энциклопедиясы&quot;/&gt; 

== Еңбек жолы ==

Рымхан Ғабдуллин еңбек жолын Абай орта мектебінде мұғалім болып бастады. Кейін аудандық комсомол комитетінде 2-ші және 1-ші хатшы қызметтерін атқарды.

Одан әрі партия органдарында қызмет атқарып, Шұбартау аудандық партия комитетінің бірінші хатшысы болды. Кейін Абай аудандық кеңесі атқару комитетінің төрағасы қызметін атқарып, партия комитетінің бюро мүшесі болды. Оның еңбек және қоғамдық қызметі 1948–1980 жылдар аралығын қамтыды.&lt;ref name=&quot;ШҚО энциклопедиясы&quot;/&gt;

== Қоғамдық қызметі ==

Рымхан Ғабдуллин бірнеше рет облыстық кеңестің депутаты болып сайланып, партия комитетінің мүшесі болды. Қазақстан Компартиясының XIV съезіне делегат болып қатысты.&lt;ref name=&quot;ШҚО энциклопедиясы&quot;/&gt;

Ол Абай ауданының мәдени және рухани өмірін дамытуға, әлеуметтік жағдайын нығайтуға елеулі еңбек сіңірді. Аудан көлеміндегі қоғамдық және мәдени іс-шараларды ұйымдастыруға белсенді қатысты.

Рымхан Ғабдуллин қазақ әдебиеті мен мәдениетінің көрнекті өкілдеріне арналған мерейтойлық шараларды ұйымдастыру жұмыстарына да араласқан. Ол [[Абай Құнанбайұлы]]ның туғанына 125 жыл, [[Мұхтар Әуезов]]тің 70, 80 және 90 жылдық мерейтойларын өткізу жөніндегі ұйымдастыру комиссиясының төрағасы болды.&lt;ref name=&quot;ШҚО энциклопедиясы&quot;/&gt;

== Марапаттары ==

Рымхан Ғабдуллин мемлекеттік және қоғамдық қызметі үшін бірнеше рет марапатталған. Ол үш рет [[Еңбек Қызыл Ту ордені]]мен наградталған.

Сонымен қатар бірнеше медальдармен және төсбелгілермен марапатталып, Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасына бес рет ие болған.&lt;ref name=&quot;ШҚО энциклопедиясы&quot;/&gt;

== Қайраткерлігі ==

Рымхан Ғабдуллиннің қызметі Абай ауданының қоғамдық, мәдени және әлеуметтік өмірімен тығыз байланысты болды. Ол мемлекеттік қызметтегі жұмысымен қатар, ауданның рухани-мәдени дамуына көңіл бөліп, тарихи және әдеби тұлғалардың мерейтойларын өткізуге атсалысты.

Оның басшылық қызмет атқарған кезеңінде ауданның мәдени өмірін дамытуға бағытталған бірқатар жұмыстар жүргізілді. Рымхан Ғабдуллиннің есімі Абай ауданының қоғамдық-саяси және мәдени тарихында аталады.&lt;ref name=&quot;ШҚО энциклопедиясы&quot;/&gt;

== Дереккөздер ==

{{Дереккөздер}}

[[Санат:Қазақ қоғам қайраткерлері]]
[[Санат:Абай ауданының тұлғалары]]
[[Санат:Шығыс Қазақстан облысының тұлғалары]]
[[Санат:Еңбек Қызыл Ту орденінің иегерлері]]
[[Санат:Қазақ КСР қоғам қайраткерлері]]</text>
      <sha1>pyer3y5ks1puh0ybroejli8xrzpptod</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ғашықтар ордасы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>785130</id>
    <revision>
      <id>3643311</id>
      <timestamp>2026-08-17T05:23:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dostoevskykz</username>
        <id>183227</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt; '''Ғашықтар ордасы''' — ежелгі түркі кезеңіне жататын ғибадатхана. Ескерткіш [[Тарбағатай ауданы]]ндағы Өкпеті тауында орналасқан. Кешен біздің заманымыздың VI–VIII ғас...</comment>
      <origin>3643311</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3223" sha1="b74lejr9ulzowm9eud0u2hf1m4v67co" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=тамыз 2026}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
'''Ғашықтар ордасы''' — ежелгі түркі кезеңіне жататын ғибадатхана. Ескерткіш [[Тарбағатай ауданы]]ндағы Өкпеті тауында орналасқан. Кешен біздің заманымыздың VI–VIII ғасырларына жатады.&lt;ref name=&quot;ШҚО энциклопедиясы&quot;&gt;{{cite book
|title=Шығыс Қазақстан облысы. Энциклопедия
|location=Алматы
|publisher=«Қазақ энциклопедиясы»
|year=2014
}}&lt;/ref&gt;

== Зерттелуі ==

Ғашықтар ордасын 2004 жылы [[Шығыс Қазақстан мемлекеттік университеті]]нің Түркология орталығының директоры Зейнолла Самашевтің жетекшілігімен жүргізілген экспедиция анықтаған. Зерттеу нәтижесінде кешен тарихи-этнографиялық ескерткіш ретінде танылған.&lt;ref name=&quot;ШҚО энциклопедиясы&quot;/&gt;

== Сипаттамасы ==

Кешен құрамында қызыл граниттен қашалған ер және әйел адамның жалаңаш мүсіндері және жерлеу рәсіміне қатысты құрал-жабдықтар бар. Әйел адамның мүсінінің басы шабылған күйде сақталған.&lt;ref name=&quot;ШҚО энциклопедиясы&quot;/&gt;

Ғибадатхана ежелгі түркі дәуірінің діни-ғұрыптық түсініктерімен байланысты археологиялық нысандардың бірі болып саналады.

== Тарихи маңызы ==

Ғашықтар ордасы ежелгі түркі кезеңіндегі діни және жерлеу дәстүрлерін зерттеуде маңызды тарихи-этнографиялық нысан болып табылады. Кешеннен табылған адам мүсіндері мен жерлеу рәсіміне қатысты заттар сол кезеңдегі халықтың дүниетанымы мен ғұрыптық мәдениеті туралы мәлімет береді.&lt;ref name=&quot;ШҚО энциклопедиясы&quot;/&gt;

Кешен табиғи нысан ретінде бекітілген және [[Шығыс Қазақстан облысы]]ның тарихи-мәдени мұра нысандарының қатарына жатады.&lt;ref name=&quot;ШҚО энциклопедиясы&quot;/&gt;

== Дереккөздер ==

{{Дереккөздер}}

[[Санат:Шығыс Қазақстан облысының тарихы]]
[[Санат:Тарбағатай ауданы]]
[[Санат:Қазақстанның археологиялық ескерткіштері]]
[[Санат:Қазақстанның киелі орындары]]
[[Санат:Ежелгі түркі ескерткіштері]]</text>
      <sha1>b74lejr9ulzowm9eud0u2hf1m4v67co</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Parriexx</title>
    <ns>3</ns>
    <id>785131</id>
    <revision>
      <id>3643318</id>
      <timestamp>2026-08-17T07:20:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3643318</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="221" sha1="0nqtq6sy507ouzr8dq84xqkpzu8wwz1" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Parriexx}}

-- [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 12:20, 2026 ж. тамыздың 17 (+05)</text>
      <sha1>0nqtq6sy507ouzr8dq84xqkpzu8wwz1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санжар Серікұлы Аспандияров</title>
    <ns>0</ns>
    <id>785132</id>
    <revision>
      <id>3643320</id>
      <timestamp>2026-08-17T07:57:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ashina</username>
        <id>7704</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Ғалым|Есімі=Санжар Серікұлы Аспандияров|Шынайы есімі=Санжар Серікұлы Аспандияров|Суреті=|Сурет ені=|Сурет тақырыбы=|Туған күні=10.2.1968|Туған жері=[[Алматы]], [[Қазақ КСР]]|Қайтыс болған күні=25.5.2026|Қайтыс болған жері=|Азаматтығы={{KAZ}}|Жұбайы=|Балалары=|Ғылыми аясы=М...</comment>
      <origin>3643320</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4271" sha1="9n7l1vknen8ac585ov5weez27lc2xqv" xml:space="preserve">{{Ғалым|Есімі=Санжар Серікұлы Аспандияров|Шынайы есімі=Санжар Серікұлы Аспандияров|Суреті=|Сурет ені=|Сурет тақырыбы=|Туған күні=10.2.1968|Туған жері=[[Алматы]], [[Қазақ КСР]]|Қайтыс болған күні=25.5.2026|Қайтыс болған жері=|Азаматтығы={{KAZ}}|Жұбайы=|Балалары=|Ғылыми аясы=[[Математика]], [[қаржы]]|Жұмыс орны=[[Сорбонна университеті]], [[Credit Suisse]], [[Citigroup]], [[Barclays Capital]]|Ғылыми дәрежесі=[[Доктор (дәреже)|доктор]] (PhD)|Ғылыми атағы=|Альма-матер=[[М. В. Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университеті|ММУ]], [[Жоғары қалыпты мектеп (Париж)|École normale supérieure]], [[Сорбонна]]|Ғылыми жетекші=|Атақты шәкірттері=|Несімен белгілі=Сорбоннада докторлық диссертация қорғаған және дәріс оқыған алғашқы қазақ|Марапаттары=|Қолтаңбасы=|Қолтаңба ені=|Сайты=|Commons=}}

'''Санжар Серікұлы Аспандияров''' (10 ақпан 1968 — 25 мамыр 2026) — қазақстандық ғалым-математик, халықаралық деңгейдегі қаржыгер. Сорбонна университетінде [[докторлық диссертация]] қорғаған және дәріс оқыған алғашқы қазақ.

=== Өмірбаяны ===
Санжар Аспандияров 1968 жылы 10 ақпанда ғылымдар әулетінде  дүниеге келген. Оның атасы  — [[Біләл Аспандияров]], тарихшы, лингвист әрі ағартушы. Әкесі — [[Серік Біләлұлы Аспандияров]], ғалым-[[физик]], жоғары қысымды алмаз камерасын жасаушы.

Алматы қаласындағы №56 орта мектепті 14 жасында белгілі педагог [[Архимед Ысқақов|Архимед Ысқақовтың]] сыныбында аяқтаған. 15 жасында ол туралы жас математик ретінде деректі фильм түсірілді.

=== Білімі мен ғылыми жолы ===

* М. В. Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университетінің механика-математика факультетін үздік тамамдаған.
* Франциядағы Жоғары қалыпты мектептің (École normale supérieure) докторантурасында білімін жалғастырған.
* Сорбонна университетінде докторлық диссертация қорғап, кейін осы оқу орнында дәріс берген алғашқы қазақстандық өкіл болды.
* Жапония, Франция және Қытайдың мемлекеттік бағдарламаларының стипендиаты атанып, Жапония, Еуропа және Американың жетекші университеттерінде сабақ берді.
* Бес тілді, соның ішінде жапон және қытай тілдерін еркін меңгерген.

=== Кәсіби қызметі ===
Қаржы саласындағы аналитикалық және стратегиялық қызметі бойынша халықаралық ірі ұйымдарда '''Credit Suisse''' және '''Citigroup''' (Лондон), '''Barclays Capital''' (10 жылдан астам уақыт) жұмыс істеді.

2026 жылы 25 мамырда 58 жасына қараған шағында қайтыс болды&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ушел из жизни Санжар Аспандияров|url=https://forbes.kz/blogs/ushel-iz-zhizni-sanzhar-aspandiyarov-340d45}}&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>9n7l1vknen8ac585ov5weez27lc2xqv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Mingiaa</title>
    <ns>3</ns>
    <id>785133</id>
    <revision>
      <id>3643324</id>
      <timestamp>2026-08-17T09:13:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3643324</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="205" sha1="j8dqc1ojqj7em977abquvzqg8yxm50j" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Mingiaa}}

-- [[Қатысушы:Sibom|Sibom]] ([[Қатысушы талқылауы:Sibom|талқылауы]]) 14:13, 2026 ж. тамыздың 17 (+05)</text>
      <sha1>j8dqc1ojqj7em977abquvzqg8yxm50j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Slonnenok</title>
    <ns>3</ns>
    <id>785135</id>
    <revision>
      <id>3643330</id>
      <timestamp>2026-08-17T09:47:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3643330</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="315" sha1="ewek2m1zv0l9rw5n9ckmbz9gx8wrbmc" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Slonnenok}}

-- [[Қатысушы:GanS NIS|&lt;span style=&quot;text-shadow:gray 4px 4px 3px;&quot;&gt;&lt;font face=&quot;AR Cena&quot; color=&quot;black&quot;&gt;&lt;b&gt;Fани&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;]] ([[Қатысушы талқылауы:GanS NIS|талқылауы]]) 14:47, 2026 ж. тамыздың 17 (+05)</text>
      <sha1>ewek2m1zv0l9rw5n9ckmbz9gx8wrbmc</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>