Уикипедия kkwiki https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 MediaWiki 1.47.0-wmf.15 first-letter Таспа Арнайы Талқылау Қатысушы Қатысушы талқылауы Уикипедия Уикипедия талқылауы Сурет Сурет талқылауы МедиаУики МедиаУики талқылауы Үлгі Үлгі талқылауы Анықтама Анықтама талқылауы Санат Санат талқылауы Портал Портал талқылауы Жоба Жоба талқылауы TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Topic 14 3716 3643381 1900015 2026-08-17T12:18:00Z ~2026-45034-93 184708 3643381 wikitext text/x-wiki {{Shortcut1|Грамматика}} {{Commonscat|Grammar}}Қолма-қол ақшаны бақылау шотында жергілікті бюджет қаражатының жеткіліксіз болуына байланысты есепті қаржы жылында мемлекеттік инвестициялық жобаларға арналған облыстық бюджеттен бөлінген нысаналы және ағымдағы  трансферт  қаражаттарын мақсатсыз бірінші кезектегі бюджет шығыстарының басым бағыттары бойынша төлемдерге жұмсалуына сәйкес ағымдағы жылдың 17-тамызына облыстық бюджетке 376,5 млн. теңге қарыз қаражат қалыптасты. Осыған орай, қарызды өтеу үшін жоспарлы мемлекеттік  инвестициялық жобаларға  арналған қаражаттын  айырмасын төлеу бойынша Сізден қолма-қол ақшаны бақылау шотында жинақталған сомаларды одан әрі қажеттілігіне қарай жоспарлы жұмсалымдар жүргізу үшін бюджетті атқару жөніндегі жергілікті уәкілетті органның келісімі бойынша қаржы төлемдерін өткізуді сұраймын. [[Санат:Лингвистика]] hwdinmgeivi5dch33vbgy7k0gqa8ihy 3643388 3643381 2026-08-17T13:03:28Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/~2026-45034-93|~2026-45034-93]] ([[User talk:~2026-45034-93|т]]) өңдемелерінен [[User:KLBot2|KLBot2]] соңғы нұсқасына қайтарды 1900015 wikitext text/x-wiki {{Shortcut1|Грамматика}} {{Commonscat|Grammar}} [[Санат:Лингвистика]] sh9zlhu60wytepvv4orc9h2oiwejngg 0 7720 3643602 3635928 2026-08-18T09:00:19Z Жанар Чушекова 184284 дереккөз 3643602 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер |Есімі = Мұстафа Шоқай |Шынайы есімі = |Сурет = Mustafa Shokay in youth (cropped).jpg |Сурет ені = 200 |Сурет атауы = |Титулы = [[Түркістан автономиясы]]ның [[премьер-министр]]і |Ту = Flag of the Turkestan (Kokand) Autonomy.svg |Басқара бастады = 12 желтоқсан 1917 жыл |Басқаруын аяқтады = 19 ақпан 1918 жыл |Ізашары = [[Мұхаметжан Тынышбайұлы]] |Туған кездегі есімі = |Туған күні = 1890 |Туған жері = [[Сырдария губерниясы]], [[Наршоқы]] |Мансабы = [[публицист]], [[қоғам]] және [[мемлекет қайраткер]] |Азаматтығы = [[Түркістан автономиясы]] |Ұлты = [[Қазақ]] |Діні = [[Ислам]] ([[сүннет]]) |Қайтыс болған күні = 27 желтоқсан, 1941 (51 жас) |Қайтыс болған жері = [[Берлин]] |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = [[Мария Шоқай]] |Балалары = |Марапаттары = |Сайты = |Басқалары = |Commons = |Суреті=Mustafa Shokay in youth (cropped).jpg}} [[Сурет:Мустафа Шокай с женой Марией, 1919.jpg|523 × 663px|нобай|оңға|Мұстафа Шоқай жұбайымен]] '''Мұстафа Шоқай''' ({{Туғанкүні|25|12|1890}}, [[Бірінші Мамыр (Қызылорда облысы)|Әулие-Та­раң­ғыл]], [[Түркістан генерал-губернаторлығы]], [[Ресей империясы]] — {{Қайтысболғанкүні|27|12|1941}}, [[Берлин]], [[Нацистік Германия|Германия]]<ref>{{cite web|title=Орта Азияның тұңғыш саяси эмигранты|url=https://egemen.kz/article/291503-orta-aziyanynh-tunhghysh-sayasi-emigranty|accessdate=5 қараша 2022|date=3 қазан 2021|lang=kk|publisher=«[[Егемен Қазақстан]]»}}</ref>) — қазақ мемлекеттік, саяси және қоғам қайраткері, тәуелсіз және біртұтас [[Тұран|Түркістанның]] идеологы. [[Түркістан автономиясы]]ның екінші министр-төрағасы (1917—1918)<ref>{{Cite web|title=Түркістан автономиясы|url=https://www.azattyq.org/a/28883654.html|accessdate=5 қараша 2022|date=28 қараша 2017|publisher=[[Азаттық радиосы]]}}</ref>, [[Алаш Орда Үкіметі тізімі|Алашорда үкіметі халық кеңесінің мүшесі]] (1917—1920)<ref>{{Cite web |url=http://alash.semeylib.kz/?page_id=8&lang=ru |title=Члены народного совета правительства Алашорды {{!}} Алаш Орда|access-date=2020-01-28 |archive-date=2020-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200131124049/http://alash.semeylib.kz/?page_id=8&lang=ru |deadlink=no }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://abai.kz/post/42446 |title=Алашорда Үкіметінің Толық Құрамына Кімдер Мүше Болды?|access-date=2020-01-28 |archive-date=2020-01-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200128074634/https://abai.kz/post/42446 |deadlink=no }}</ref>. 1921 жылдан бастап [[Париж]]де қуғында өмір сүрген. ==Өмірбаяны== [[Қыпшақтар|Қыпшақ]] тайпасы [[Торы (ру)|Торы]] руы Бошай тармағынан шыққан.<ref>https://articlekz.com/kk/article/15529</ref> Тұлғалар. Алаш арыстары. Мұндай жандар туралы Елбасы Н. Назарбаев: “Ұлы тұлғаларын білмейінше, бірде-бір дәуірді дұрыстап тану мүмкін емес. Адам тарихының айнасынан біз тарих көшінің жүрісін ғана аңдап қоймаймыз, оның рухын, тынысын сезінеміз. Сондықтан, халқы мен елінің алдындағы өздерінің перзенттік парызын айқын да анық түсінген, қандай да қиын-қыстау жағдайда оны адал орындаудан жалтармаған адамдар қай дәуірде өмір сүрсе де, дүйім жұртының азаматы болып қала бермек. Тарихтың қай кезеңінде болсын, олар өз ұлтының бетке ұстар мақтанышы болып келген”, дейді. Сондай тұлғалардың бірі – Мұстафа Шоқай. Ол – Алаш қозғалысының төл перзенті, Алаш идеялары мен мұраттары аясында қанаттанған, қазақ, өзбек және басқа да түркі халықтарының ұлттық бостандығы үшін күресінің стратегиясы мен тактикасын айқындаған қайраткер. 1910 жылы Санкт-Петербург университетіне оқуға түскен күнінен бастап М.Шоқай дүниетанымының қалыптасуы, бір жағынан, түркішілдік-мұсылмандық қозғалыстың (С. Жантөрин), екінші жағынан “батысшылдар” демократиялық-либералдық қозғалысының, Ә. Бөкейханов ықпалымен өтеді. 1914 жылдың көктемінде Мұстафа Петербургте оқып жүрген түркі жастарының патша өкіметінің ислам діні жөніндегі саясатына байланысты баспасөз бетінде жарияланған үндеуіне қатысады. Оған сол кезде империя астанасындағы 31 өзбек, татар, башқұрт, қазақ студенттері қол қояды. Мұның өзі Мұстафаның саяси қозғалысқа біржолата тартылуының, ұлттық мүдде жолындағы күрескерлер қатарынан берік орын алғандығын көрсетеді. Түркі халықтары тарапынан сөйлейтін бүркеншік діни құрылымдар мен басылымдарды ұйымдастыру арқылы патша өкі­метінің ұлт-азаттық қозғалысын іштен бүлдіруге бағытталған арандатушылық саясатының қауіптілігін жете түсінуі, ол жөнінде өз пікірін ашық білдіруі, М.Шоқайдың саяси ұйымының қалыптасып, шыңдала түскендігінің куәсі еді. ===Балалық шағы=== Ауыл молдасынан хат танығаннан кейін 1902 жылы Ташкенттегі ерлер гимназиясына оқуға қабылданады. 1912 жылы [[Санкт-Петербург]] Императорлық университетінің заң факультетін бітірген. Ағылшын, француз, түрік, өзбек, орыс тілдерін білген. Студенттік жылдары [[империя]] астанасындағы демократиялық қозғалыстарға қатысады. ===Мемлекеттік Думада жұмыс істеуі=== Ақпан төңкерісіне дейін Алаш көшбасшысы Ә. Бөкейханмен бірге Ресей Мемлекеттік Думасының мұсылман фракциясында хатшы қызметін атқарады. 1916 жылғы дүрбелең кезінде [[Түркістан генерал-губернаторлығы|Түркістан]] және жалпы қазақ жеріндегі бассыздықтарды әшкерелеп, [[Мемлекеттік дума|Мемлекеттік Думаға]] арнайы құжатты мәліметтер ұсынады. Сөйтіп, осыған байланысты [[комиссия]] құруға себепші болады. 1917 жылы төңкерістер тұсында мықты [[Түркістан автономиясы|Түркістан]] мемлекетін құру идеясын ұстанады. Ташкентте «Бірлік туы» газетін ашады. Орынбордағы [[Алаш]] қайраткерлерімен тығыз байланыс ұстайды. [[Алаш партиясы]] құрылатын бірінші жалпықазақ сиезінің де, [[Алаш автономиясы]] жарияланатын екінші жалпықазақ сиезінің де ұйымдастыру және өткізу жұмысына белсене қатысады. Алғашқы сиезде «Шора-и-ислам» жұмысына қатысатын 8 қазақ өкілінің бірі болып сайланады. Екінші сиезде Алашорда үкіметі - Ұлт кеңесіне [[Сырдария]] атынан кіреді. 1917 жылы Жаңа Марғұланда өткен өлкелік мұсылмандар кеңесінде қайраткер Бүкілтүркістандық мұсылмандардың құрылтайын [[Қоқан (қала)|Қоқан]] қаласына шақыру туралы бастама көтереді. Қарашада Қоқанда [[Түркістан автономиясы]]н жариялау шарасына бастан-аяқ қатысады. ==Мұсылмандарының IV төтенше құрылтайына қатысуы== Түркістан аймағы үшін осы ерекше жиын – 1917 жылы 26 қараша күні Қоқанға шақырылған өлке мұсылмандарының IV төтенше құрылтайы еді. Аталған [[құрылтай]] 26-27 қараша аралығында өтті (жаңаша ресейлік жыл санау бойынша 9-10 желтоқсан). Бұған [[Сырдария]], Закаспий, [[Самарқан]], [[Ферғана]], [[Жетісу]] облыстарынан 200-ден аса [[делегат]] қатысты. Олардың ұлттық құрамы да айрықша: қазақ, өзбек, түркімен, қырғыз, әзірбайжан, тәжік, орыс, украин, поляк, еврей т.б. Бұл оның халық деген ұғымды Түркістанның тарихи тағдырымен байланыста қарағанын көрсетеді. Осы жиын делегаттары 27 қараша күні'' «Түркістан территориялық автономиясын»'' жақтап, дауыс берді. Өз атымен айтсақ - [[Түркістан автономиясы|Түркістан]] мұхтарияты. Аталған IV құрылтай [[Түркістан автономиясы|Түркістан автономиясының]] немесе [[Түркістан автономиясы|Түркістан]] мұхтариятының «Халық кеңесін» (мұны бүгінгі парламентпен салыстыруға болады) сайлады. Оған 36 түркістандық (Түркістанның жергілікті халқынан шыққандар) және 18 өзге ұлт өкілдері енді. Халық кеңесінің төрағалығына - [[Серәлі Мұңайтпасұлы Лапин|Серәлі Лапин]], кеңес басшылығы құрамына - Мұстафа Шоқай, [[Убайдулла Ходжаев]], [[Махмұтқожа Бехбуди]] сайланады. ==Түркістан үкіметінің мүшелері== [[File:Flag of the Turkestan (Kokand) Autonomy.svg|right|200 px|thumb|Түркістан автономиясының туы]] Түркістан автономиясының Халық кеңесі үкімет жасақтауды қолға алды. Мұны олар «[[уақытша үкімет]]» деп белгіледі. Сонымен [[Түркістан автономиясы|Түркістан]] үкіметінің мүшелері мына тұлғалар: [[Мұхаметжан Тынышбайұлы]] - Үкімет төрағасы және ішкі істер министрі; Мұстафа Шоқай - Ұлттық кеңес төрағасы және сыртқы істер министрі; [[Шахислам Шахиахметов]] Үкімет төрағасының орынбасары және қаржы министрі; [[Әбдірахман Оразайұлы]] - кейінгі ішкі істер министрі; [[Убайдулла Ходжаев|Үбайдулла Хожаев]] - әскери істер министрі; [[Насырхан төре]] - халық ағарту министрі; Мірәділ Мырзахметов - әлеуметтік істер министрі; [[Хидаятбек Юрғули Ағаев]] - ауылшаруашылығы министрі; [[Әбитжан Махмұт]] - азық-түлік министрі; Саломон Гердфельд - азшылық ұлт өкілдерінің министрі. Осы кезде М.Шоқай бастаған зиялылар азшылық ұлт өкілдері көшбасшыларына ғасырлар бойы азаптанған [[Түркістан автономиясы|Түркістан]] тағдырына және шөре-шөре болып қалған өз тағдырына ақыл көзімен қарауды сұрады. Осыған байланысты кейін бір еңбегінде Мұстафа 1917 жылы Петерборда болған бір пікірталасты есіне алыпты. Мәселе мынада екен, Уақытша үкімет Түркістанға жұмыс күшін апару жайын қарайды. Сонда түркістандықтар жағдайды ушықтырмау үшін алдағы 25 жылда өлкеге жұмысшыларды әкелуді сұраған. М.Шоқай ондай күш қажет болса, ''«орыстардың орнына татар мен башқұртты жіберу»'' мәселесін күн тәртібіне қояды... Ал енді М.Шоқай түркістандықтардан тек жақсылық көрді деу де ақылға сыйымсыз. «Бірлік туы» газетіне 1918 жылы 18 наурызда жарияланған «тау арасынан» жасырын жолданған әйгілі хатында оны Гаухана, Маймүбәрак, Құмбаста сарттары қалай өлтіре жаздағаны жазылған. [[Түркістан автономиясы]]н қырған большевиктік қара күш пен жергілікті бағдарсыз оспадар күштің айырмасы шамалы еді. ==Түркістан автономиясының үкімет басшысына сайлануы == 1918 жылы қаңтарда Түркістан автономиясының алғашқы үкімет басшысы М. Тынышбаев өз еркімен жұмыстан босағанда, М.Шоқай осы қызметке сайланады. Большевиктер бұл автономияны ақпанда қанды қырғынмен таратты. 1918 жылы қыркүйекте қайраткер Самарада бас қосқан Ресейдің азаттық жолындағы күрескерлерінің Құрушы мәжілісіне (Комуч) қатысады. 1919 жылы ақпанда [[Түркістан мемлекеті]] бағдарын одан әрі қозғау үшін Бұхар әмірлігі мен Закаспийдегі ағылшын корпусы басшылығымен келіссөзге Ашхабатқа келеді. Сол жылы [[Баку]] мен Тифлисте сәл аялдап, (гүржі жерінде'' «Яни дүния», «Шафак»'' атты газеттер шығарысып, ''«Вольный горец»'' басылымына атсалысады) Ыстамбұлга аттанады. ==Ел тәуелсіздігі жолындағы күрескен алаш азаматы - М.Шоқай== Әлемге аты мәлім қоғам қайраткері, саясаткер, ақиқат жолына бас тіккен, азаттық үшін тағдырдың азабы мен мазағын қатыспай көтерген, әділеттен басқа досы жоқ, адалдықтан басқа жолы жоқ Мұстафа Шоқайдың біртұтас Түркістан мемлекетін құрудағы қызметі, қайғысы, қасіреті, мақсат – мүддесі кешегі кеңес үкіметі кезінде құлып астындағы құпия болды. Күллі түрік миллетінің туыстық бірлігін сақтап, Түркістан автономиясын құру тұрғысындағы М.Шоқайдың жанкешті қызметін кеңес идеологтары жаулық әрекет сипатында көрсетті. Мұстафаның інісі Нұртаза мен туысы Мырзеке Қалымбетұлы «халық жауымен» хандық қатысы болғаны үшін атылды. Қалғандары қуғын-сүргінге түсті. Ал мемлекеттік тапсырыс бойынша отставкаға ҰҚК қызметкері Ж.Шәкібаев «Үлкен Түркістанның күйреуі» атты кітап жазып, М.Шоқайдың қоғам алдындағы жұмысын жоққа шығаруға тырысты. Ал Мұстафаның кінәсы - өз ұлтына деген шексіз сүйіспеншілігі еді. Айыбы – атамекенге, ана сүтіне адалдығы. М.Шоқай өле-өлгенше осы бағытынан айныған жоқ. Уақыттан асқан кемеңгер бар ма, қазақ зиялылары жан алып, жан беріскен ел егемендігі тарихи мерзімі жеткен күні өз аяғымен келді. М. Шоқайдың бүкіл өмірінің мәні мен мағынасы, арманы осы егемендік, өлмес рух елімен қайта табысты. Заман озады, өмірден тозбайтын ештене жоқ. Зат та, жер мен көк те, адамның аты да ескіреді. Бірақ, қараңғылық қойнауында жанған шамшырақтай Мұстафа есімі жыл өткен сайын жарқырай түсуде. Мұстафаның 1886 жылы 7 қаңтарда Сыр бойында Сұлутөбе секілді ауылда, кірпіштен салған қазақы үйде дүниеге келіп, саясаттың биік тұғырына көтерілуі көбіміз үшін таңғаларлық жағдай. Бала күнінен киіз қазақтың тәрбиесін алады. Осылайша он төртке толар-толмас жасөспірім бейшараның көзіндегі жасты сүртіп, әділеттің ауылын нұсқауға жарап қалады. Ел ішіндегі әлеуметтік теңсіздіктерді танып біле бастайды. Түркістан халқының қамында бір қасиет пен кесапатты өмірге тоқиды. Өмірден осы кезде алған екінші сабағы – орыс өктемдігі. Ташкенттегі орыс ұлты мен жергілікті халық арасындағы әлеуметтік теңсіздікті, келіспеушілікті көзімен көрді. Ұлтжандылық сезімін оянуына алдымен орыс шовинизмі ықпал етті. Алғашында орыс алпауыттары мен патшаның Ресейдің отаршылық саясатына саналы түрде қарсы шыққан, интеллект түрінде қорғанды. Ауыл қазағының арыз-шағымын жазып, дауына араласу гимназиядағы сабағына көп кедергісін келтірді. Ауыл баласы әлеуметтік мәселемен генерал Самсонов алдына бірнеше мәрте барды. Ол барған сайын орыс озбырлығын Самсоновтың көзіне шығып көрсеткісі келеді. Алайда Самсоновтың жан дүниесі адалдық ауылынан алыс жатыр еді. Ғалым Ә. Тәкенов пен М. Қойгелдиев жазғандай «Генерал іске тыңғылықты, орысша сауатты қазақ жігітін өз кеңесіне тілмаш етіп алмақшы болады». Бұл мәселенің бір қыры. Екіншісі – тіпті тереңде. Орыс өкілдері отарлау мен саясат ісінде өте тәжірибелі, жергілікті халық өкілдерінен шыққан талантты ноқталаудың сырт көз аңдамайтын нәзік жолдарын біледі. Тілмаштық Мұстафаға қимастық берген қызмет емес, дарынды жастың келешегін кесу еді. Себебі, ел арасындағы тілмаштар қоғамдық теңсіздікке араша түспей, ақша-пара жолымен азғындап, адамдық қасиеттерінен айырылып жатқанын сол кезде өмірдің өзі көрсетті. Сондықтан, Самсонов бұрқылдып шыққан қайнардың көзін көміп тастағысы келді. Өзара қырқысып жатқан орыс чиновниктері осы мәселеде бірауызды болатын. Генерал Самсонов сезімтал кісі екен, ол Мұстафаның келешегінен орыс отаршылдарына келер бір залалды сезді. Мұстафа Шоқайұлы [[Петербург]]ке барып, оқуын жалғастырғысы келетінін айтып, - Заң факультетін қалаймын, - дегенде ішін тартып қалды. Петербургтегі заң университеті қазақтың баласы түгілі, орыстың қолына түспейтін оқу. Орыс отаршылары сауатысыз халыққа әділетті көрінуге ынталы, саналы, талантты қазақтың адамына аша таяқ қояды. «Тілмаш боласың ба?» - деп қамқорсыған Самсонов ақыры айтқаны болмағасын М. Шоқайға гимназиядан тиесілі алтын медалды, Зопрометов есімді орыс балаға бергізіп, бұған күміс медаль бермекші болады. Әділет жеңеді, адал азаматтар қолдауымен алтын медальін алған М. Шоқай орыс генералы қойған тосқауылмен өзі бетпе-бет кездеседі. Демек, Ташкенттің тұтқасын ұстап отырған генерал Самсоновтың Түркістан халықтарына деген пиғылы таза емес. Ал генерал орыс патшалығының өкілі. Бұдан Түркістанға Ресей жүргізіп отырған саясаттың күнгейі мен көлеңкесін бірдей аңғаруға болатын еді. М. Шоқайдың Петербург университетінің заң факультетіне түсуі сол кез үшін үлкен дәреже. Бұған Орынбор генералы – губернаторы Перовскийдің ұсыныс хаты көмек болады. Бәрі бір реакцияшыл көзқарастағы губернатор ішікі саясаттағы ерекшеліктерді есепке алды. Әділет үшін айту керек орыс мемлекетінің билеуші топтары Түркістан тұрғысындағы отарлық саясат жүргізсе де, Петербургтың ғылым төңірегіндегі зиялы қауымы таланттарды бағалай білді. М. Шоқай университетті 1917 жылы ақпан төңкерісіне бұрын бітірді. Зеректілігі арқылы универсиет қабырғасынан 7 тілді меңгеріп шықты. Оның ішінде қазақ, орыс, түрік, ағылшын, француз, неміс және поляк тілдері бар еді. Мұндай жетістік М.Шоқайдың мәдени көкжиегін кеңейте түскені мәлім. Ал, өмір тәжірибесінен, ұлтаралық саясаттың аса салмағын 1914 жылы думада Мұсылман фракциясына хатшы бола жүріп үйренді. Фракция Дума депутаты Әлихан Бөкейханның ұсынысымен келіп, Ахмет Байтұрсынұлы, Ш.Кәрі секілді қазақ зиялыларымен жақын танысады. Мұндағы қызметі де өз жерлестерін отаршылардың зорлық-зомбылығынан қорғау болады. Жазықсызды жаладан сақтау, әлсізді қорғау Мұстафаның мақсатына айналады. Ресей патшалығының көзге көрініп тұрған бір зорлығы – қоныс аударған орыстарға көшпелі қазақтың жайылымы мен қыстауларын күшпен тартып алып бергені. Мұстафа мәселені сенатқа дейін апаратын. «Бастықтың пиғылы түзу болмаса, заңнан қайран жоқ» деп Бисмарк айтқандай, орыс мемлекетінің отарлау саясатына қарсы тұратын күш жоқ еді. Халық орыс патшасынан осы кезде күдер үзеді. кейін Марияға жазған хатында бала кезін еске алып: «Теміржол біздің ауылдан біраз қашық болатын. Жол басы телеграф бағаналары менжарысатынбыз. Үлкендер бізге осы сымдар арқылы орыс патшасы Николай тұратын қаламен сөйлесуге болатынын әңгіме қылып айтатын. Бар қолымыздан келетіні – бағаналарды қамшыларымызбен осып-осып жіберіп, патшаны сөгу ғана еді», - деп бала кездегі түйсігінің кейіннен расқа шыққанына таңданады. 1917 жылы университет бітіріп, кейбір тарихшылар «Ақпан төңкерісін қуаттап, ол еліне бостандық алып келеді деп түсінді. Эсерлер партиясына мүше болды» - деп жазғандай, Мұстафа Шоқай ұлттық саяси өмірдің тоқсан тарау айрығында тұр еді. Эсерлер партиясына мүше болғаны, болмағаны мұрағаттық деректер арқылы әлі ашылады. Бірақ патшалық Ресейдің аз санды ұлттарға қатысты саясатына М.Шоқай үзілді кесілді қарсы болды. Тарихшы-ғалымдар М. Қойгелдиев пен А. Нүсіпханның «М.Шоқай және Түркістан» мақаласында: «1916 жылы Түркістандағы ұлт азаттық қозғалысты аяусыз басып жаншыған кезде демократиялық топтар үкіметке қарсы оппозиция құрып талқылады. Осы мәселе бойынша ресми баяндама дайындау үшін Түркістанға арнайы сапармен келген депутат эсер А.Ф. Керенский және фракция жетекшісі К.М. Тевкеловпен бірге мұсылман фракциясының хатшысы М.Шоқай да болады» - деп жазады. Бұл М.Шоқайдың өз ұлтына араша түсудің бірден-бір жолы – түрлі партия, уақытша үкімет және эсер жұмысшы солдат кеңесімен түсінісу керек болады.Осының бәрі Орта Азияда өз тағдырын өзі шешетін Түркістан автономиясын құру мақсатында жасалған еді. Құрылтайшылары Түркістан автономиясы деп, оған Сырдария, Ферғана, Самарқан уәлияты толығымен қатысса да, орыс большевиктер кемсітіп, «Қоқан автономиясы» деп атаған аз күндік жаңа құрылым Мұстафа Шоқай идеясының түпкі мақсаты болатын. Мұстафа Шоқай Түркістан жамиғатының келешек өз тағдырын өзі анықтайтын жеке мемлекет болуын мақсат етіп қойды. Осы мақсатта ептеп уақытша үкіметтің аз айлық билігін пайдаланып қалғысы келді. Бірақ «ұлттың өзін-өзі билеу мүмкіндігін береміз» деген бірде бір орыс демократтарына сенген жоқ. «Олар үкімет басына келген соң сөзсіз айнып» кетеді деген пікірін сөз арасында түсіндірумен болды. Сондықтан Ресейден енші алуды қызбалыққа, үстірттікке, асығыстыққа ұрынбай жан жақты ойластырылған саясат жүргізу керек еді. Ресейдің «демократ» билеушілері іш тартып алмас үшін М. Шоқай «ұлттардың өз өзін билеуін», Ресеймен шекаралық, қаржылық және сыртқы саясатта бірлігін жоққа шығармайтынын дәлелдеп береді. «Қоқан автономиясының» келешегіне М.Шоқай күмәнсіз сенді ме, күмәні болды ма, бірақ ол адам қолынан жасау мүмкін емес тарихи төтенше оқиғалардан үміттенеді. Адамды үміт жетелейді, үміт апатқа да соқтырады. Соның бәріне Мұстафа бастаған ұлтжанды азаматар басы қиып еді. М.Шоқай Түркістан халқы арасындағы қоғамдық белсенділіктің, сауатың, ұйымшылдықтың, рулық жіктелетін қандай деңгейде екенін жақсы білді. Жаңа автономияда сот жүйесін қазылар алқасы, немесе шариғат жолымен жүзеге асыруды ұсынған кезде «руластық тамыр белен алып кетеді» деп бірден қарсы болған. Мұстафа түркі тектес халықтың психологиялық дәстүрлі ерекшелігін жақсы білетін. Сондықтан жалпы мемлекеттік сот құруын ұсынды. Қоқан автономиясының 1918 жылдың қаңтарында құлауына себеп көп. Жергілікті халықтан кең көлемде қолдау таппады. Уақытша үкіметпен сенімді байланыс жоқ. Ел ішінен іріткі салатын алуан түрлі қоғамдық қозғалыс өріс алды. Ең бастысы Петербургтен бастау алып, Ташкенде өрістеген жұмысшы-солдат депутаттарының үкіметі, Қоқан автономиясын Түркістан өңірінде қауіпті аймақтың бірі деп санап, көзін жаймаққа жанталаса кірісті. Ақыры, Қоқан автономиясы қанды қырғынға ұшырады. Соның салдарынан елде басшылық қозғалыс өріс алды. М. Шоқай сол күндер жайлы тарығып жазған бір мақаласында: «...Қоқан ұлттық үкіметінің большевиктерге қарсы күресі кезінде, яғни 1918 жылғы ақпанда, осыдан бір жыл бұрын Ақмешітте 1917 жылдағы мамыр айында орыс жұмысшы солдаттары қолына өліп кетсемші деп өкінгенім бар» деп жазады. Мақала көлеміне М. Шоқайдың тарих бетіне таңбалы із болып қалған барлық қызметін түгелдеп беру мүмкін емес.1918 жылы Грузияда одан Түркияда кейін Париж бен Берлинге ұласқан қоғам қайраткерінің өмір жолы бүгінгі ұрпақ үшін өнегелі жол. М. Шоқайға комунистік қоғам идеологтарының күллі Түркістанға жасап отырған зорлық-зомбылығы, қарапайым алаңда берген ақыреті оның өмірінің қайғысы, мұңы болды. Орыс демократтарына үміт артуы да үзілді кесілді тоқтады. Тіпті, сенімді деген Сұлтанбек Қожановтан «Қоқан автономиясының» мүшелеріне Кеңес үкіметі кешірім береді деген хабар тигенде де компартия басшыларына екіжүзділік саясатын күні ілгері біліп, елге оралмады. Грузияда «Вольный Горец», «Борьба», «На рубеже», Стамбулда «Жаңа Түркістан» кейіннен «Жас Түркістан»газет-журналдары арқылы күллі өмірін азаттық үшін күреске жұмсады. Ал, 1920 жылы Варшавада Сталиндік режимге қарсы Кеңес одағының қудалауына түскен ұлт зиялылары «Прометей» ұйымын құрған болатын. Ал, Варшавадағы шығыстану институты 1929 жылы «Кеңес одағының ішкі және сыртқы саясаты туралы» ғылыми теориялық конференция ұйымдастырды. «Сталин социализмі – тонаушылықты қамтамасыз ететін саяси жүйе» деген 1937 жылы жазған мақаласында Кеңес үкіметінің өз халқына жасаған тонаушылық саясатына экономикалық тұрғыдан талдау жасайды. Осылайша М.Шоқай Кеңес үкіметінің шетелдегі басты дұшпанына айналады. Білімі – терең, ақылы асқан қазақ перзенті түрік жамиғатының бірлігі мен коммунистік қоғамның халыққа тигізер ықпалы жөнінде ондаған мақала жазды. Мақала дерегі талдау мен таразылаудан тұрды. 1936 жылы КСРО конституциясындағы логикалық қайшылықтарды дәлме-дәл түсіндірді. Белсенді, саналы, ынталы азаматары ғана коммунистік ұйымдарға біріге алады» деген конституция бабын сөзбе-сөз жүйелей келе, «Компартияға кірмеген адамдар белсенді, ынталы және саналы болып саналмайды деген сөз. Ал КСРО-да коммунист емес адамдар халықтың 98 %» деп жазады. Сондай-ақ жеке адамның тарихтағы рөлін жоққа шығаратын марксизм идеяларын, Сталиннің жеке басқа табынушылығын атап көрсетіп береді. М.Шоқайдың өмір жолы өнегеге толы болды. Бүкіл түркі әлемінің тарихи тұлғасына айналған М.Шоқай 20 ғасыр кезеңінде адамзат баласының айтулы перзенті болды. Оның бойында біз біліп үлгірмеген, тарихымен таныспаған талай рухани қазыналар жатыр. Ол Түркістан халқын орыс диктатурасынан қорғауға күш салды, бірақ озық және адал ойлы славян халқының өкілдері Я.Газовский, И. Пильсудский, В. Чайкин, В. Наливкинге деген құрметі ерекше еді. Өмірлік досы Мария Яковқызы да орыс ұлтынан болатын. М. Шоқай осынау таза табиғи қалпымен, көптің көзі жетпейтін шың басындағы шынар секілді еді. Тамырын тасқа жайған шынар жалғыз өседі, жүзін күн сүйіп, жапырағын жел тарайды. Діні қатты болады. Шыңдағы шынар секілді М.Шоқай да жиырмасыншы ғасырдан өтіп, асыл ой, азаматтық қалпымен жиырма бірінші ғасырға келді. ==Эмиграциядағы өмірі== [[Сурет:Shoqai_bust.jpg|нобай|Ножан-Сюр-Марн қаласындағы Мұстафа Шоқай бюсті ]] [[Түркия]] арқылы алғаш Германияға, сонан соң Францияға барып орнығады. Эмиграцияда ''«Жаңа Түркістан», «Жас Түркістан»'' журналдарын шығарып, кеңестің озбыр саясаты туралы зерттеулер жазады. Эмиграциядағы көп уақытын Франция астанасы Париждің маңындағы Ножан-Сюр-Марн қаласында өткізген. 2001 жылы сол кезде ҚР Премьер-министрінің орынбасары Иманғали Тасмағамбетовтің бастамасымен Мұстафа Шоқай тұрған Ножан-Сюр-Марн қаласындағы Square de la Fontaine көшесі 7 үй мекенжайында қайраткерге арнап бюст қойылған. Мұстафа Шоқайдың Ножан-Сюр-Марн қаласында тұрған мекенжайлары: 1) 1923–1930 жылдары: Rue Bauyn de Perreuseі 16 үй; 2) 1930-1933 жылдары: Парментьер көшесі 48 үй (48 Rue Parmentier) 3) 1933 - 1941 жылдары: Square de la Fontaine көшесі 7 үйдің 4-қабатта орналасқан 42-пәтері. Осы үйде Мұстафа Шоқайдың әйелі Мария Шоқай 1969 жылға дейін қайтыс болғанша тұрған. == Жеке өмірі == [[Сурет:Marie_Gorina-Tchokaiff.jpg|нобай|Мария Горина-Шоқайдың Шель қаласындағы қабірі]] Мұстафа Шоқай жарының есімі Мария Горина. Ол 1969 жылы қайтыс болып, [[Шель (Сена және Марна)|Шель]] қаласындағы зиратқа жерленген. Құлыптасына "Marie Gorina-Tchokaiff 22-2-1888 – 1969" деп жазылған (координаты: 48.8827708, 2.6023871). == Мұстафа Шоқай мен [[Нацистік Германия|Үшінші рейх]] == Кеңестікке қарсы көзқарасы бар еуропалық саяси ортада осындай танымал адам шығыста үлкен жоспарлары бар фашистердің назарын аударады. Билікке келген Адольф Гитлер Кеңес Одағының аумағы есебінен «неміс өмір сүру кеңістігін» едәуір кеңейтуді жоспарлады және антисоветтік ұлттық кадрлардың маңыздылығын түсінді. Сонау 1933 жылы Шоқай Берлинге шақырылды, кейіннен басып алынған шығыс аумақтарының империялық министрлігінің саяси бөлімінің меңгерушісі, доктор Георг Лейббрандтпен кездесті. Кейіннен, Шоқай «Reichsleiter департаментімен тығыз байланыста жүргізу пайдасына сөз сөйледі Альфред Розенберг». Соғыстың алдында да Орта Азия эмиграциясының барлық өкілдері Шоқайға оң көзқараспен қараған жоқ. Осылайша, Николай Хан Ёмудский ( Түркістан легионын құруға қатысушы ) Шоқайды „Түркістанның жалғыз өкілі“ ретінде көрсетіп, «Германияның жауы» деп атады. 1939 жылға қарай фашистер миллиондаған болашақ кеңестік әскери тұтқындарды ұстау үшін бірнеше концлагерь дайындады. Шабуыл күні 22 маусымда 1941, жылы Фашистер Парижде көптеген көрнекті орыс эмигранттар тұтқындалып оларды түрмеге Компьен. Шоқай да сол жерде болды. Үш аптадан кейін оны Берлинге апарып, бір жарым ай өңдеп, Түркістан легионын басқаруды ұсынды, ол концлагерьлерде отырған тұтқындалған кеңес түріктерінен алынуы жоспарланған болатын. Немістер Шоқайдың билігіне сенді. Легион Кеңес әскерлеріне қарсы Шығыс майдандағы шайқастарда неміс бөлімшелерін ішінара алмастыруы керек еді. Шоқай оны осы лагерьлердегі отандастарының ұстау жағдайымен таныстыруды талап етті және тікенек сымның артындағы азиялықтардың адамгершілікке жатпайтын жағдайына таң қалды. 1941 жылдың күзінде Сувалки, Вустрау және Честочованың концлагерьлеріне барғаннан кейін Мұстафа: «Сталин мен Гитлер - зұлым адамдар» деп жазды. Жерлестерінің тағдырын қалай да жеңілдету және олардың өмірін құтқару үшін Шоқай неміс билігіне ымыраға келуді ұсынды.Ол өз шарттарын қойды: # Германияның оқу орындарында болашақ Түркістан мемлекетіне кадрлар дайындау; # Тұтқындағы отандастарының арасынан әскери құрылымдар құру, олар Түркістан шекарасына жақындағанда ғана қолданылуы тиіс. Осылайша ол нацизммен ықтимал ынтымақтастықтан Түркістанға аз да болса пайда алуға тырысты, бірақ бас тартты, өйткені Гитлер Түркістан легионына тек «зеңбірек жемі» ретінде қызығушылық танытты. Содан кейін ол Үшінші Рейх Сыртқы істер министрлігіне хат жазды Группенфюрер С.С. Йоахим фон Риббентроп, бұл жолдар қайда: <blockquote>«... Гете, Фейербах, Бах, Бетховен, Шопенгауэр сияқты данышпандарды тәрбиелеген ұлт өкілдерінің әскери тұтқындарға қалай қарайтынын көріп ... Түркістан легионын басқарып, одан әрі бас тарту туралы ұсынысты қабылдай алмаймын. ынтымақтастық. Мен шешімімнің барлық салдары туралы білемін.» </blockquote> [[File:Надгробный памятник Мустафы Шокая в мусульманском кладбище (Шехитлик) в Берлине.jpg|thumb|Мұстафа Шоқайдың Берлиндегі қабірі]] Салдары тез келді. Шокайды қолдануға болмайтынын түсінген неміс басшылығы оны алып тастауды шешеді. 1941 жылы 22 желтоқсанда Гитлер Түркістан мен басқа ұлттық легиондарды құру туралы декретке қол қойды. Сондықтан Шоқайдың оларды жасауға еш қатысы жоқ. Ол сол кезде Берлиннің «Виктория» ауруханасында болған. 1941 жылы 27 желтоқсанда ол жоқ болды. Ресми есепте оның «іш сүзегінің дамуынан қан уланудан қайтыс болғаны» айтылады, ол концлагерьлерге барғанда жұқтыруы мүмкін еді. Бірақ улану кезінде де дәл осындай белгілер болуы мүмкін. Бұған қоса, Мария Горина-Шокай өз естеліктерінде Мұстафаның Түркістанда сүзекпен ауырғанын айтқан .және оның иммунитеті болуы керек еді. Шоқай 1942 жылы наурызда құрылған Түркістан легионын басқарған және Горинаның айтуы бойынша сәнді өмір салтын ұстанған өз серігі өзбек Вели Каюмды уландырды деп күдіктенді . Мұстафа Шоқай Берлиндегі түрік мұсылман (Осман) зиратында жерленген. М. Шоқайдың әйелі Мария Яковлевнаның өсиетімен қайтыс болған күннің астындағы құлпытаста үш латын әрпі мен төрт сан бар: JOH.15.13. Олар Джон Инжилінің он бесінші тарауының он үшінші тармағын көрсетеді, онда: <blockquote>«Достар үшін жанын берген адамнан артық махаббат жоқ.»</blockquote> ==Афоризмдері== * Ұлтқа пайдалы адам келсе, бәрiнен бұрын орыс өкiметiнiң атамекенiмiздегi жер саясатын мұқият зерттеп үйренуге тырысыңыз. Сiзге не iстеу керектiгiн осы саясаттың өзi-ақ көрсетiп бередi. * Бiз, әрине, өзiмiздiң атамекенiмiз Түркiстанды кеңестiк Ресейден де, басқа Ресейден де бiржола бөлiп алуды мақсат етемiз. Бұл – бiздiң ұлттық мұратымыз, ұлттық арман-мүддемiз. Бiз тек осы идея үшiн қызмет етемiз. Атамекенiмiздiң iшiндегi және сыртындағы барлық ұлттық күштерiмiздi осы идея төңiрегiнде топтастыруға барынша тырысамыз. * Ұлттық рухсыз ұлт тәуелсiздiгi болуы мүмкiн бе? Тарих ондайды көрген жоқ та, бiлмейдi де. Ұлт азаттығы – ұлттық рухтың нәтижесi. Ал ұлттық рухтың өзi ұлт азаттығы мен тәуелсiздiгi аясында өсiп-дамиды, жемiс бередi. * Ұлттық рухтың негiзi – ұлттық тiл. * Бiз құл болып тұра алмаймыз. Бiз ұлт азаттығымызды аламыз. * Әрбiр өсетiн адам басынан өткенiн балалық шағын еске алса да, сол балалыққа қайтқысы келмейдi. * Бәрiнен бұрын өз қатарымызды, түркiстандық бiрлiгiмiздi күшейтейiк. Түркiстанның жұдырықтай жұмылған ұлттық бiрлiгiн Ресейден айрылу үшiн күресiп жатқан басқа халықтардың ұлттық майдандармен тығыз үйлестiре отырып, орыс империализмiне қарсы қуатты күш ұйымдастырып, бiрге қимылдайық. Орыс империализмiне қарсы күрес майдандағылардың ұлтын, дiнiн, нәсiлiн, партиясын тергеп-тектемейiк, алаламайық. Тек осындай жол ғана бiздi ұлттық азаттыққа жеткiзе алады… Бұдан басқа жолдардың барлығы алдамшы, тұйық… Өзiнiң iшкi бiрлiгiн нығайта алған халықтар ғана тәуелсiздiгiне қол жеткiзе алады. Және оны қорғап қала алады. * Ағалар, қыпшақ деген ұлт болмайды, қазақ деген ұлт бар. Егер әрқайсымыз бөлiнiп, қыпшақтың көсемi, арғынның көсемi, үйсiннiң көсемi болып жатсақ, бiздiң халық азады. * Төлқұжат деген нәрсе «ұлт» бермейдi, оның «ұлтын» өзгерте алмайды. Төлқұжат деген нәрсе сол төлқұжат иесiнiң оны берушi үкiметке тәуелдi екенiн ғана куәландырады. * Ылғи да Отаныма қайту ойында жүремiн және соған жету үшiн тырысамын. Демек, атамекенiмдi құтқару үшiн күресемiн. * Кеңестiк ұлт саясаты бiздi «балғасымен» жаншып, «орағымен» орып тастады. * Сiздер, немiстер өздерiңiздi «Еуропадағы ең мәдениеттi халықпыз» деп санайсыздар. Егер сiздердiң мәдениеттерiңiз менiң көрiп жүргендерiм болса, онда мен сiздерге тұтқындардың шеккен азабын көрулерiңiздi тiлеймiн. Сiздер XX ғасырда өмiр сүре отырып, ХIII ғасырда Шыңғыс ханның жасаған зұлымдығынан асып түстiңiздер. Мәдениеттi халық екендiктерiңiздi айтуға хақыларыңыз жоқ. Егер, сiздер, осыған байланысты маған «ату» не «асу» жазасын берсеңiздер, қарсылығым жоқ. Мұндай мәдени қоғамда өмiр сүргеннен гөрi өлгенiм артық. * Бiз, Түркiстан тәуелсiздiгiн жақтаушылар, елiмiздiң еркi үшiн және жұртымыз Түркiстанның бодандықтан құтылуы үшiн күресемiз. Түркiстандықтарда бұдан басқа жол болмаған. Қазiр де жоқ және бұдан соң да болмайды… Бiздiң мұратымыз Түркiстанда түрi жағынан да, мазмұны жағынан да ұлттық болатын мемлекеттiк құрылымға қол жеткiзу болмақ. Сонда ғана халқымыз өз жерiнiң нағыз қожасы бола алады. * Қазақпын деп мақтануды ар көретiн, қазақтың тiлiнде сөйлеудi масқаралық көретiн салт қайдан шығып отыр? Балалардың көбi не қазақ, не орыс болып тәрбиеленбей, шөре-шөре бiрдеме болып өсiп жатқанын неге көрмейсiңдер? * Өзiнiң iшкi бiрлiгiн нығайта алған халықтар ғана тәуелсiздiгiне қол жеткiзе алады және оны қорғап қала алады. * … ұлттық еркiндiк пен азаттыққа талпыну табиғаттың болмай қоймайтын заңы тәрiздi нәрсе. * Бiз жеке тұлғалардан жоғары тұрған ұлттық мұраттарға сүйенемiз. * Жалпы адамгершiлiк және философиялық тұрғыдан алғанда жақсы халық, жаман халық деген ұғым жоқ, болмайды да. * Тарих рақымсыз. Ол – ғұламаны да, бiлгiрдi де, өнер иесiн де, хандар мен патшаларды да аямайды. Ол өз заңына қарсы келгендердiң бәрiн езiп-жаншып жүре бередi. Тарих заңдары керi қайтуды бiлмейдi және оны жаратпайды. * Атамекендi сүю – оның тұтас мүддесiне қызмет ету, осы жолда әрқашан қызмет етуге, керек болса жанпида қылуға дайын тұру болып табылады. * …ұлттық мүдде жеке топтар мүддесiнiң жиынтығынан тұрмайды. * Бiздiң шын жүректен және асыға күтерiмiз бiр ғана нәрсе, ол атамекенiмiздiң орыс пролетариаты диктатурасынан құтылуы. Бiз барлық жерлестерiмiздi осы ұлттық мұратымыз жолында бiр жан, бiр тән болып жұмылуға шақырамыз. * Тәуелдiлiгiн жалпы ұлт мүддесi тұрғысына сәйкес, ұлттың жалпы жағдайына үйлесетiн түзiм жолында құрбан ете бiлген адамдар ғана нағыз ұлттық патриот және ұлтқа пайдалы қызметшi бола алады. * Мақтаға қарсы күресте бидаймен қаруланыңыз. Шет ел үстемдiгiнен құтылудың алғашқы қадамы шет елге астық тәуелдiлiгiнен құтылу болмақ. * Атамекенiмiздiң ұлттық құқығы жолында жүргiзiп жатқан күресiмiз, тiптi, кейде «демократияның шекарасын» аттап кеткен күннiң өзiнде ешкiм бiздi шовинизммен айыптауға қақысы жоқ<ref>.Байбот Кошым-Ноғай Серiкбай-ұлы. "Мұстафа Шоқай. Түркістаннын қилы тағдыры". Алматы, "Жалын", 1992.</ref><ref>"Мұстафа Шоқай. Мария Шоқай. Естеліктер" (құрастырған Ә. Такенов, М. Койгельдиев), Ыстамбұл, 1997.</ref><ref>"Мұстафа Шоқай. Тандамалы" (аударып құрастырған Айтан Нүсіпхан), 1-2 том, Алматы, "Кайнар", 1998-1999.</ref> Д<ref>архан Кыдырәлі. "Мұстафа Шоқай: өмірі, танымы, күресі", Анкара, 2001 (түрік тілінде).</ref><ref>Әбдіуақап Қара. "Мұстафа Шоқай", Алматы, "Арыс", 2004.</ref><ref>Әким Тарази. "Мұстафа Шоқай". Алматы, "Жазушы", 2008.</ref><ref>Кошым Есмағамбетов. "Әлем таныған тұлға". Алматы, "Дайк-пресс", 2008.</ref><ref>«Алаш» қозғалысы. Алматы, 2008. ISBN 9965-32-715-7</ref><ref>Қазақстанның қазіргі заман тарихы: Жалпы білім беретін мектептің 9-сыныбына арналған окулық. 2-басылымы, өңделген. Жалпы редакциясын басқарған тарих ғылымының докторы, профессор Б. Ғ. Аяған. Алматы: Атамұра, 2009. ISBN 9965-34-933-9</ref> == Сілтемелер == * [http://abai.kz/content/ebdiuakap-kara-mystafa-shokaidy-karalaushylarga-zhauap-zhalgasy-0 Әбдіуақап Қара. Мұстафа Шоқайды қаралаушыларға жауап (жалғасы)] * [http://abai.kz/content/ebdiuakap-kara-mystafa-shokaidy-karalaushylarga-zhauap-basy Әбдіуақап Қара. Мұстафа Шоқайды қаралаушыларға жауап (басы)] == Дереккөздер == <references/> [[Санат:Қызылорда облысында туғандар]] [[Санат:Қазақстан қоғам қайраткерлері]] [[Санат:Берлинде қайтыс болғандар]] [[Санат:1941 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:1890 жылы туғандар]] [[Санат:Қазақстан министрлері]] [[Санат:Алаш Орда қайраткерлері]] 5kupishxgsrjysannu2ss1c8b21um3b 3643604 3643602 2026-08-18T09:01:42Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Жанар Чушекова|Жанар Чушекова]] ([[User talk:Жанар Чушекова|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3564651 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер |Есімі = Мұстафа Шоқай |Шынайы есімі = |Сурет = Mustafa Shokay in youth (cropped).jpg |Сурет ені = 200 |Сурет атауы = |Титулы = [[Түркістан автономиясы]]ның [[премьер-министр]]і |Ту = Flag of the Turkestan (Kokand) Autonomy.svg |Басқара бастады = 12 желтоқсан 1917 жыл |Басқаруын аяқтады = 19 ақпан 1918 жыл |Ізашары = [[Мұхаметжан Тынышбайұлы]] |Туған кездегі есімі = |Туған күні = 1890 |Туған жері = [[Сырдария губерниясы]], [[Наршоқы]] |Мансабы = [[публицист]], [[қоғам]] және [[мемлекет қайраткер]] |Азаматтығы = [[Түркістан автономиясы]] |Ұлты = [[Қазақ]] |Діні = [[Ислам]] ([[сүннет]]) |Қайтыс болған күні = 27 желтоқсан, 1941 (51 жас) |Қайтыс болған жері = [[Берлин]] |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = [[Мария Шоқай]] |Балалары = |Марапаттары = |Сайты = |Басқалары = |Commons = |Суреті=Mustafa Shokay in youth (cropped).jpg}} [[Сурет:Мустафа Шокай с женой Марией, 1919.jpg|523 × 663px|нобай|оңға|Мұстафа Шоқай жұбайымен]] '''Мұстафа Шоқай''' ({{Туғанкүні|25|12|1890}}, [[Бірінші Мамыр (Қызылорда облысы)|Әулие-Та­раң­ғыл]], [[Түркістан генерал-губернаторлығы]], [[Ресей империясы]] — {{Қайтысболғанкүні|27|12|1941}}, [[Берлин]], [[Нацистік Германия|Германия]]<ref>{{cite web|title=Орта Азияның тұңғыш саяси эмигранты|url=https://egemen.kz/article/291503-orta-aziyanynh-tunhghysh-sayasi-emigranty|accessdate=5 қараша 2022|date=3 қазан 2021|lang=kk|publisher=«[[Егемен Қазақстан]]»}}</ref>) — қазақ мемлекеттік, саяси және қоғам қайраткері, тәуелсіз және біртұтас [[Тұран|Түркістанның]] идеологы. [[Түркістан автономиясы]]ның екінші министр-төрағасы (1917—1918)<ref>{{Cite web|title=Түркістан автономиясы|url=https://www.azattyq.org/a/28883654.html|accessdate=5 қараша 2022|date=28 қараша 2017|publisher=[[Азаттық радиосы]]}}</ref>, [[Алаш Орда Үкіметі тізімі|Алашорда үкіметі халық кеңесінің мүшесі]] (1917—1920)<ref>{{Cite web |url=http://alash.semeylib.kz/?page_id=8&lang=ru |title=Члены народного совета правительства Алашорды {{!}} Алаш Орда|access-date=2020-01-28 |archive-date=2020-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200131124049/http://alash.semeylib.kz/?page_id=8&lang=ru |deadlink=no }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://abai.kz/post/42446 |title=Алашорда Үкіметінің Толық Құрамына Кімдер Мүше Болды?|access-date=2020-01-28 |archive-date=2020-01-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200128074634/https://abai.kz/post/42446 |deadlink=no }}</ref>. 1921 жылдан бастап [[Париж]]де қуғында өмір сүрген. ==Өмірбаяны== [[Қыпшақтар|Қыпшақ]] тайпасы [[Торы (ру)|Торы]] руы Бошай тармағынан шыққан.<ref>https://articlekz.com/kk/article/15529</ref> Тұлғалар. Алаш арыстары. Мұндай жандар туралы Елбасы Н. Назарбаев: “Ұлы тұлғаларын білмейінше, бірде-бір дәуірді дұрыстап тану мүмкін емес. Адам тарихының айнасынан біз тарих көшінің жүрісін ғана аңдап қоймаймыз, оның рухын, тынысын сезінеміз. Сондықтан, халқы мен елінің алдындағы өздерінің перзенттік парызын айқын да анық түсінген, қандай да қиын-қыстау жағдайда оны адал орындаудан жалтармаған адамдар қай дәуірде өмір сүрсе де, дүйім жұртының азаматы болып қала бермек. Тарихтың қай кезеңінде болсын, олар өз ұлтының бетке ұстар мақтанышы болып келген”, дейді. Сондай тұлғалардың бірі – Мұстафа Шоқай. Ол – Алаш қозғалысының төл перзенті, Алаш идеялары мен мұраттары аясында қанаттанған, қазақ, өзбек және басқа да түркі халықтарының ұлттық бостандығы үшін күресінің стратегиясы мен тактикасын айқындаған қайраткер. 1910 жылы Санкт-Петербург университетіне оқуға түскен күнінен бастап М.Шоқай дүниетанымының қалыптасуы, бір жағынан, түркішілдік-мұсылмандық қозғалыстың (С. Жантөрин), екінші жағынан “батысшылдар” демократиялық-либералдық қозғалысының, Ә. Бөкейханов ықпалымен өтеді. 1914 жылдың көктемінде Мұстафа Петербургте оқып жүрген түркі жастарының патша өкіметінің ислам діні жөніндегі саясатына байланысты баспасөз бетінде жарияланған үндеуіне қатысады. Оған сол кезде империя астанасындағы 31 өзбек, татар, башқұрт, қазақ студенттері қол қояды. Мұның өзі Мұстафаның саяси қозғалысқа біржолата тартылуының, ұлттық мүдде жолындағы күрескерлер қатарынан берік орын алғандығын көрсетеді. Түркі халықтары тарапынан сөйлейтін бүркеншік діни құрылымдар мен басылымдарды ұйымдастыру арқылы патша өкі­метінің ұлт-азаттық қозғалысын іштен бүлдіруге бағытталған арандатушылық саясатының қауіптілігін жете түсінуі, ол жөнінде өз пікірін ашық білдіруі, М.Шоқайдың саяси ұйымының қалыптасып, шыңдала түскендігінің куәсі еді. ===Балалық шағы=== Ауыл молдасынан хат танығаннан кейін 1902 жылы Ташкенттегі ерлер гимназиясына оқуға қабылданады. 1912 жылы [[Санкт-Петербург]] Императорлық университетінің заң факультетін бітірген. Ағылшын, француз, түрік, өзбек, орыс тілдерін білген. Студенттік жылдары [[империя]] астанасындағы демократиялық қозғалыстарға қатысады. ===Мемлекеттік Думада жұмыс істеуі=== Ақпан төңкерісіне дейін Алаш көшбасшысы Ә. Бөкейханмен бірге Ресей Мемлекеттік Думасының мұсылман фракциясында хатшы қызметін атқарады. 1916 жылғы дүрбелең кезінде [[Түркістан генерал-губернаторлығы|Түркістан]] және жалпы қазақ жеріндегі бассыздықтарды әшкерелеп, [[Мемлекеттік дума|Мемлекеттік Думаға]] арнайы құжатты мәліметтер ұсынады. Сөйтіп, осыған байланысты [[комиссия]] құруға себепші болады. 1917 жылы төңкерістер тұсында мықты [[Түркістан автономиясы|Түркістан]] мемлекетін құру идеясын ұстанады. Ташкентте «Бірлік туы» газетін ашады. Орынбордағы [[Алаш]] қайраткерлерімен тығыз байланыс ұстайды. [[Алаш партиясы]] құрылатын бірінші жалпықазақ сиезінің де, [[Алаш автономиясы]] жарияланатын екінші жалпықазақ сиезінің де ұйымдастыру және өткізу жұмысына белсене қатысады. Алғашқы сиезде «Шора-и-ислам» жұмысына қатысатын 8 қазақ өкілінің бірі болып сайланады. Екінші сиезде Алашорда үкіметі - Ұлт кеңесіне [[Сырдария]] атынан кіреді. 1917 жылы Жаңа Марғұланда өткен өлкелік мұсылмандар кеңесінде қайраткер Бүкілтүркістандық мұсылмандардың құрылтайын [[Қоқан (қала)|Қоқан]] қаласына шақыру туралы бастама көтереді. Қарашада Қоқанда [[Түркістан автономиясы]]н жариялау шарасына бастан-аяқ қатысады. ==Мұсылмандарының IV төтенше құрылтайына қатысуы== Түркістан аймағы үшін осы ерекше жиын – 1917 жылы 26 қараша күні Қоқанға шақырылған өлке мұсылмандарының IV төтенше құрылтайы еді. Аталған [[құрылтай]] 26-27 қараша аралығында өтті (жаңаша ресейлік жыл санау бойынша 9-10 желтоқсан). Бұған [[Сырдария]], Закаспий, [[Самарқан]], [[Ферғана]], [[Жетісу]] облыстарынан 200-ден аса [[делегат]] қатысты. Олардың ұлттық құрамы да айрықша: қазақ, өзбек, түркімен, қырғыз, әзірбайжан, тәжік, орыс, украин, поляк, еврей т.б. Бұл оның халық деген ұғымды Түркістанның тарихи тағдырымен байланыста қарағанын көрсетеді. Осы жиын делегаттары 27 қараша күні'' «Түркістан территориялық автономиясын»'' жақтап, дауыс берді. Өз атымен айтсақ - [[Түркістан автономиясы|Түркістан]] мұхтарияты. Аталған IV құрылтай [[Түркістан автономиясы|Түркістан автономиясының]] немесе [[Түркістан автономиясы|Түркістан]] мұхтариятының «Халық кеңесін» (мұны бүгінгі парламентпен салыстыруға болады) сайлады. Оған 36 түркістандық (Түркістанның жергілікті халқынан шыққандар) және 18 өзге ұлт өкілдері енді. Халық кеңесінің төрағалығына - [[Серәлі Мұңайтпасұлы Лапин|Серәлі Лапин]], кеңес басшылығы құрамына - Мұстафа Шоқай, [[Убайдулла Ходжаев]], [[Махмұтқожа Бехбуди]] сайланады. ==Түркістан үкіметінің мүшелері== [[File:Flag of the Turkestan (Kokand) Autonomy.svg|right|200 px|thumb|Түркістан автономиясының туы]] Түркістан автономиясының Халық кеңесі үкімет жасақтауды қолға алды. Мұны олар «[[уақытша үкімет]]» деп белгіледі. Сонымен [[Түркістан автономиясы|Түркістан]] үкіметінің мүшелері мына тұлғалар: [[Мұхаметжан Тынышбайұлы]] - Үкімет төрағасы және ішкі істер министрі; Мұстафа Шоқай - Ұлттық кеңес төрағасы және сыртқы істер министрі; [[Шахислам Шахиахметов]] Үкімет төрағасының орынбасары және қаржы министрі; [[Әбдірахман Оразайұлы]] - кейінгі ішкі істер министрі; [[Убайдулла Ходжаев|Үбайдулла Хожаев]] - әскери істер министрі; [[Насырхан төре]] - халық ағарту министрі; Мірәділ Мырзахметов - әлеуметтік істер министрі; [[Хидаятбек Юрғули Ағаев]] - ауылшаруашылығы министрі; [[Әбитжан Махмұт]] - азық-түлік министрі; Саломон Гердфельд - азшылық ұлт өкілдерінің министрі. Осы кезде М.Шоқай бастаған зиялылар азшылық ұлт өкілдері көшбасшыларына ғасырлар бойы азаптанған [[Түркістан автономиясы|Түркістан]] тағдырына және шөре-шөре болып қалған өз тағдырына ақыл көзімен қарауды сұрады. Осыған байланысты кейін бір еңбегінде Мұстафа 1917 жылы Петерборда болған бір пікірталасты есіне алыпты. Мәселе мынада екен, Уақытша үкімет Түркістанға жұмыс күшін апару жайын қарайды. Сонда түркістандықтар жағдайды ушықтырмау үшін алдағы 25 жылда өлкеге жұмысшыларды әкелуді сұраған. М.Шоқай ондай күш қажет болса, ''«орыстардың орнына татар мен башқұртты жіберу»'' мәселесін күн тәртібіне қояды... Ал енді М.Шоқай түркістандықтардан тек жақсылық көрді деу де ақылға сыйымсыз. «Бірлік туы» газетіне 1918 жылы 18 наурызда жарияланған «тау арасынан» жасырын жолданған әйгілі хатында оны Гаухана, Маймүбәрак, Құмбаста сарттары қалай өлтіре жаздағаны жазылған. [[Түркістан автономиясы]]н қырған большевиктік қара күш пен жергілікті бағдарсыз оспадар күштің айырмасы шамалы еді. ==Түркістан автономиясының үкімет басшысына сайлануы == 1918 жылы қаңтарда Түркістан автономиясының алғашқы үкімет басшысы М. Тынышбаев өз еркімен жұмыстан босағанда, М.Шоқай осы қызметке сайланады. Большевиктер бұл автономияны ақпанда қанды қырғынмен таратты. 1918 жылы қыркүйекте қайраткер Самарада бас қосқан Ресейдің азаттық жолындағы күрескерлерінің Құрушы мәжілісіне (Комуч) қатысады. 1919 жылы ақпанда [[Түркістан мемлекеті]] бағдарын одан әрі қозғау үшін Бұхар әмірлігі мен Закаспийдегі ағылшын корпусы басшылығымен келіссөзге Ашхабатқа келеді. Сол жылы [[Баку]] мен Тифлисте сәл аялдап, (гүржі жерінде'' «Яни дүния», «Шафак»'' атты газеттер шығарысып, ''«Вольный горец»'' басылымына атсалысады) Ыстамбұлга аттанады. ==Ел тәуелсіздігі жолындағы күрескен алаш азаматы - М.Шоқай== Әлемге аты мәлім қоғам қайраткері, саясаткер, ақиқат жолына бас тіккен, азаттық үшін тағдырдың азабы мен мазағын қатыспай көтерген, әділеттен басқа досы жоқ, адалдықтан басқа жолы жоқ Мұстафа Шоқайдың біртұтас Түркістан мемлекетін құрудағы қызметі, қайғысы, қасіреті, мақсат – мүддесі кешегі кеңес үкіметі кезінде құлып астындағы құпия болды. Күллі түрік миллетінің туыстық бірлігін сақтап, Түркістан автономиясын құру тұрғысындағы М.Шоқайдың жанкешті қызметін кеңес идеологтары жаулық әрекет сипатында көрсетті. Мұстафаның інісі Нұртаза мен туысы Мырзеке Қалымбетұлы «халық жауымен» хандық қатысы болғаны үшін атылды. Қалғандары қуғын-сүргінге түсті. Ал мемлекеттік тапсырыс бойынша отставкаға ҰҚК қызметкері Ж.Шәкібаев «Үлкен Түркістанның күйреуі» атты кітап жазып, М.Шоқайдың қоғам алдындағы жұмысын жоққа шығаруға тырысты. Ал Мұстафаның кінәсы - өз ұлтына деген шексіз сүйіспеншілігі еді. Айыбы – атамекенге, ана сүтіне адалдығы. М.Шоқай өле-өлгенше осы бағытынан айныған жоқ. Уақыттан асқан кемеңгер бар ма, қазақ зиялылары жан алып, жан беріскен ел егемендігі тарихи мерзімі жеткен күні өз аяғымен келді. М. Шоқайдың бүкіл өмірінің мәні мен мағынасы, арманы осы егемендік, өлмес рух елімен қайта табысты. Заман озады, өмірден тозбайтын ештене жоқ. Зат та, жер мен көк те, адамның аты да ескіреді. Бірақ, қараңғылық қойнауында жанған шамшырақтай Мұстафа есімі жыл өткен сайын жарқырай түсуде. Мұстафаның 1886 жылы 7 қаңтарда Сыр бойында Сұлутөбе секілді ауылда, кірпіштен салған қазақы үйде дүниеге келіп, саясаттың биік тұғырына көтерілуі көбіміз үшін таңғаларлық жағдай. Бала күнінен киіз қазақтың тәрбиесін алады. Осылайша он төртке толар-толмас жасөспірім бейшараның көзіндегі жасты сүртіп, әділеттің ауылын нұсқауға жарап қалады. Ел ішіндегі әлеуметтік теңсіздіктерді танып біле бастайды. Түркістан халқының қамында бір қасиет пен кесапатты өмірге тоқиды. Өмірден осы кезде алған екінші сабағы – орыс өктемдігі. Ташкенттегі орыс ұлты мен жергілікті халық арасындағы әлеуметтік теңсіздікті, келіспеушілікті көзімен көрді. Ұлтжандылық сезімін оянуына алдымен орыс шовинизмі ықпал етті. Алғашында орыс алпауыттары мен патшаның Ресейдің отаршылық саясатына саналы түрде қарсы шыққан, интеллект түрінде қорғанды. Ауыл қазағының арыз-шағымын жазып, дауына араласу гимназиядағы сабағына көп кедергісін келтірді. Ауыл баласы әлеуметтік мәселемен генерал Самсонов алдына бірнеше мәрте барды. Ол барған сайын орыс озбырлығын Самсоновтың көзіне шығып көрсеткісі келеді. Алайда Самсоновтың жан дүниесі адалдық ауылынан алыс жатыр еді. Ғалым Ә. Тәкенов пен М. Қойгелдиев жазғандай «Генерал іске тыңғылықты, орысша сауатты қазақ жігітін өз кеңесіне тілмаш етіп алмақшы болады». Бұл мәселенің бір қыры. Екіншісі – тіпті тереңде. Орыс өкілдері отарлау мен саясат ісінде өте тәжірибелі, жергілікті халық өкілдерінен шыққан талантты ноқталаудың сырт көз аңдамайтын нәзік жолдарын біледі. Тілмаштық Мұстафаға қимастық берген қызмет емес, дарынды жастың келешегін кесу еді. Себебі, ел арасындағы тілмаштар қоғамдық теңсіздікке араша түспей, ақша-пара жолымен азғындап, адамдық қасиеттерінен айырылып жатқанын сол кезде өмірдің өзі көрсетті. Сондықтан, Самсонов бұрқылдып шыққан қайнардың көзін көміп тастағысы келді. Өзара қырқысып жатқан орыс чиновниктері осы мәселеде бірауызды болатын. Генерал Самсонов сезімтал кісі екен, ол Мұстафаның келешегінен орыс отаршылдарына келер бір залалды сезді. Мұстафа Шоқайұлы Петербургке барып, оқуын жалғастырғысы келетінін айтып, - Заң факультетін қалаймын, - дегенде ішін тартып қалды. Петербургтегі заң университеті қазақтың баласы түгілі, орыстың қолына түспейтін оқу. Орыс отаршылары сауатысыз халыққа әділетті көрінуге ынталы, саналы, талантты қазақтың адамына аша таяқ қояды. «Тілмаш боласың ба?» - деп қамқорсыған Самсонов ақыры айтқаны болмағасын М. Шоқайға гимназиядан тиесілі алтын медалды, Зопрометов есімді орыс балаға бергізіп, бұған күміс медаль бермекші болады. Әділет жеңеді, адал азаматтар қолдауымен алтын медальін алған М. Шоқай орыс генералы қойған тосқауылмен өзі бетпе-бет кездеседі. Демек, Ташкенттің тұтқасын ұстап отырған генерал Самсоновтың Түркістан халықтарына деген пиғылы таза емес. Ал генерал орыс патшалығының өкілі. Бұдан Түркістанға Ресей жүргізіп отырған саясаттың күнгейі мен көлеңкесін бірдей аңғаруға болатын еді. М. Шоқайдың Петербург университетінің заң факультетіне түсуі сол кез үшін үлкен дәреже. Бұған Орынбор генералы – губернаторы Перовскийдің ұсыныс хаты көмек болады. Бәрі бір реакцияшыл көзқарастағы губернатор ішікі саясаттағы ерекшеліктерді есепке алды. Әділет үшін айту керек орыс мемлекетінің билеуші топтары Түркістан тұрғысындағы отарлық саясат жүргізсе де, Петербургтың ғылым төңірегіндегі зиялы қауымы таланттарды бағалай білді. М. Шоқай университетті 1917 жылы ақпан төңкерісіне бұрын бітірді. Зеректілігі арқылы универсиет қабырғасынан 7 тілді меңгеріп шықты. Оның ішінде қазақ, орыс, түрік, ағылшын, француз, неміс және поляк тілдері бар еді. Мұндай жетістік М.Шоқайдың мәдени көкжиегін кеңейте түскені мәлім. Ал, өмір тәжірибесінен, ұлтаралық саясаттың аса салмағын 1914 жылы думада Мұсылман фракциясына хатшы бола жүріп үйренді. Фракция Дума депутаты Әлихан Бөкейханның ұсынысымен келіп, Ахмет Байтұрсынұлы, Ш.Кәрі секілді қазақ зиялыларымен жақын танысады. Мұндағы қызметі де өз жерлестерін отаршылардың зорлық-зомбылығынан қорғау болады. Жазықсызды жаладан сақтау, әлсізді қорғау Мұстафаның мақсатына айналады. Ресей патшалығының көзге көрініп тұрған бір зорлығы – қоныс аударған орыстарға көшпелі қазақтың жайылымы мен қыстауларын күшпен тартып алып бергені. Мұстафа мәселені сенатқа дейін апаратын. «Бастықтың пиғылы түзу болмаса, заңнан қайран жоқ» деп Бисмарк айтқандай, орыс мемлекетінің отарлау саясатына қарсы тұратын күш жоқ еді. Халық орыс патшасынан осы кезде күдер үзеді. кейін Марияға жазған хатында бала кезін еске алып: «Теміржол біздің ауылдан біраз қашық болатын. Жол басы телеграф бағаналары менжарысатынбыз. Үлкендер бізге осы сымдар арқылы орыс патшасы Николай тұратын қаламен сөйлесуге болатынын әңгіме қылып айтатын. Бар қолымыздан келетіні – бағаналарды қамшыларымызбен осып-осып жіберіп, патшаны сөгу ғана еді», - деп бала кездегі түйсігінің кейіннен расқа шыққанына таңданады. 1917 жылы университет бітіріп, кейбір тарихшылар «Ақпан төңкерісін қуаттап, ол еліне бостандық алып келеді деп түсінді. Эсерлер партиясына мүше болды» - деп жазғандай, Мұстафа Шоқай ұлттық саяси өмірдің тоқсан тарау айрығында тұр еді. Эсерлер партиясына мүше болғаны, болмағаны мұрағаттық деректер арқылы әлі ашылады. Бірақ патшалық Ресейдің аз санды ұлттарға қатысты саясатына М.Шоқай үзілді кесілді қарсы болды. Тарихшы-ғалымдар М. Қойгелдиев пен А. Нүсіпханның «М.Шоқай және Түркістан» мақаласында: «1916 жылы Түркістандағы ұлт азаттық қозғалысты аяусыз басып жаншыған кезде демократиялық топтар үкіметке қарсы оппозиция құрып талқылады. Осы мәселе бойынша ресми баяндама дайындау үшін Түркістанға арнайы сапармен келген депутат эсер А.Ф. Керенский және фракция жетекшісі К.М. Тевкеловпен бірге мұсылман фракциясының хатшысы М.Шоқай да болады» - деп жазады. Бұл М.Шоқайдың өз ұлтына араша түсудің бірден-бір жолы – түрлі партия, уақытша үкімет және эсер жұмысшы солдат кеңесімен түсінісу керек болады.Осының бәрі Орта Азияда өз тағдырын өзі шешетін Түркістан автономиясын құру мақсатында жасалған еді. Құрылтайшылары Түркістан автономиясы деп, оған Сырдария, Ферғана, Самарқан уәлияты толығымен қатысса да, орыс большевиктер кемсітіп, «Қоқан автономиясы» деп атаған аз күндік жаңа құрылым Мұстафа Шоқай идеясының түпкі мақсаты болатын. Мұстафа Шоқай Түркістан жамиғатының келешек өз тағдырын өзі анықтайтын жеке мемлекет болуын мақсат етіп қойды. Осы мақсатта ептеп уақытша үкіметтің аз айлық билігін пайдаланып қалғысы келді. Бірақ «ұлттың өзін-өзі билеу мүмкіндігін береміз» деген бірде бір орыс демократтарына сенген жоқ. «Олар үкімет басына келген соң сөзсіз айнып» кетеді деген пікірін сөз арасында түсіндірумен болды. Сондықтан Ресейден енші алуды қызбалыққа, үстірттікке, асығыстыққа ұрынбай жан жақты ойластырылған саясат жүргізу керек еді. Ресейдің «демократ» билеушілері іш тартып алмас үшін М. Шоқай «ұлттардың өз өзін билеуін», Ресеймен шекаралық, қаржылық және сыртқы саясатта бірлігін жоққа шығармайтынын дәлелдеп береді. «Қоқан автономиясының» келешегіне М.Шоқай күмәнсіз сенді ме, күмәні болды ма, бірақ ол адам қолынан жасау мүмкін емес тарихи төтенше оқиғалардан үміттенеді. Адамды үміт жетелейді, үміт апатқа да соқтырады. Соның бәріне Мұстафа бастаған ұлтжанды азаматар басы қиып еді. М.Шоқай Түркістан халқы арасындағы қоғамдық белсенділіктің, сауатың, ұйымшылдықтың, рулық жіктелетін қандай деңгейде екенін жақсы білді. Жаңа автономияда сот жүйесін қазылар алқасы, немесе шариғат жолымен жүзеге асыруды ұсынған кезде «руластық тамыр белен алып кетеді» деп бірден қарсы болған. Мұстафа түркі тектес халықтың психологиялық дәстүрлі ерекшелігін жақсы білетін. Сондықтан жалпы мемлекеттік сот құруын ұсынды. Қоқан автономиясының 1918 жылдың қаңтарында құлауына себеп көп. Жергілікті халықтан кең көлемде қолдау таппады. Уақытша үкіметпен сенімді байланыс жоқ. Ел ішінен іріткі салатын алуан түрлі қоғамдық қозғалыс өріс алды. Ең бастысы Петербургтен бастау алып, Ташкенде өрістеген жұмысшы-солдат депутаттарының үкіметі, Қоқан автономиясын Түркістан өңірінде қауіпті аймақтың бірі деп санап, көзін жаймаққа жанталаса кірісті. Ақыры, Қоқан автономиясы қанды қырғынға ұшырады. Соның салдарынан елде басшылық қозғалыс өріс алды. М. Шоқай сол күндер жайлы тарығып жазған бір мақаласында: «...Қоқан ұлттық үкіметінің большевиктерге қарсы күресі кезінде, яғни 1918 жылғы ақпанда, осыдан бір жыл бұрын Ақмешітте 1917 жылдағы мамыр айында орыс жұмысшы солдаттары қолына өліп кетсемші деп өкінгенім бар» деп жазады. Мақала көлеміне М. Шоқайдың тарих бетіне таңбалы із болып қалған барлық қызметін түгелдеп беру мүмкін емес.1918 жылы Грузияда одан Түркияда кейін Париж бен Берлинге ұласқан қоғам қайраткерінің өмір жолы бүгінгі ұрпақ үшін өнегелі жол. М. Шоқайға комунистік қоғам идеологтарының күллі Түркістанға жасап отырған зорлық-зомбылығы, қарапайым алаңда берген ақыреті оның өмірінің қайғысы, мұңы болды. Орыс демократтарына үміт артуы да үзілді кесілді тоқтады. Тіпті, сенімді деген Сұлтанбек Қожановтан «Қоқан автономиясының» мүшелеріне Кеңес үкіметі кешірім береді деген хабар тигенде де компартия басшыларына екіжүзділік саясатын күні ілгері біліп, елге оралмады. Грузияда «Вольный Горец», «Борьба», «На рубеже», Стамбулда «Жаңа Түркістан» кейіннен «Жас Түркістан»газет-журналдары арқылы күллі өмірін азаттық үшін күреске жұмсады. Ал, 1920 жылы Варшавада Сталиндік режимге қарсы Кеңес одағының қудалауына түскен ұлт зиялылары «Прометей» ұйымын құрған болатын. Ал, Варшавадағы шығыстану институты 1929 жылы «Кеңес одағының ішкі және сыртқы саясаты туралы» ғылыми теориялық конференция ұйымдастырды. «Сталин социализмі – тонаушылықты қамтамасыз ететін саяси жүйе» деген 1937 жылы жазған мақаласында Кеңес үкіметінің өз халқына жасаған тонаушылық саясатына экономикалық тұрғыдан талдау жасайды. Осылайша М.Шоқай Кеңес үкіметінің шетелдегі басты дұшпанына айналады. Білімі – терең, ақылы асқан қазақ перзенті түрік жамиғатының бірлігі мен коммунистік қоғамның халыққа тигізер ықпалы жөнінде ондаған мақала жазды. Мақала дерегі талдау мен таразылаудан тұрды. 1936 жылы КСРО конституциясындағы логикалық қайшылықтарды дәлме-дәл түсіндірді. Белсенді, саналы, ынталы азаматары ғана коммунистік ұйымдарға біріге алады» деген конституция бабын сөзбе-сөз жүйелей келе, «Компартияға кірмеген адамдар белсенді, ынталы және саналы болып саналмайды деген сөз. Ал КСРО-да коммунист емес адамдар халықтың 98 %» деп жазады. Сондай-ақ жеке адамның тарихтағы рөлін жоққа шығаратын марксизм идеяларын, Сталиннің жеке басқа табынушылығын атап көрсетіп береді. М.Шоқайдың өмір жолы өнегеге толы болды. Бүкіл түркі әлемінің тарихи тұлғасына айналған М.Шоқай 20 ғасыр кезеңінде адамзат баласының айтулы перзенті болды. Оның бойында біз біліп үлгірмеген, тарихымен таныспаған талай рухани қазыналар жатыр. Ол Түркістан халқын орыс диктатурасынан қорғауға күш салды, бірақ озық және адал ойлы славян халқының өкілдері Я.Газовский, И. Пильсудский, В. Чайкин, В. Наливкинге деген құрметі ерекше еді. Өмірлік досы Мария Яковқызы да орыс ұлтынан болатын. М. Шоқай осынау таза табиғи қалпымен, көптің көзі жетпейтін шың басындағы шынар секілді еді. Тамырын тасқа жайған шынар жалғыз өседі, жүзін күн сүйіп, жапырағын жел тарайды. Діні қатты болады. Шыңдағы шынар секілді М.Шоқай да жиырмасыншы ғасырдан өтіп, асыл ой, азаматтық қалпымен жиырма бірінші ғасырға келді. ==Эмиграциядағы өмірі== [[Сурет:Shoqai_bust.jpg|нобай|Ножан-Сюр-Марн қаласындағы Мұстафа Шоқай бюсті ]] [[Түркия]] арқылы алғаш Германияға, сонан соң Францияға барып орнығады. Эмиграцияда ''«Жаңа Түркістан», «Жас Түркістан»'' журналдарын шығарып, кеңестің озбыр саясаты туралы зерттеулер жазады. Эмиграциядағы көп уақытын Франция астанасы Париждің маңындағы Ножан-Сюр-Марн қаласында өткізген. 2001 жылы сол кезде ҚР Премьер-министрінің орынбасары Иманғали Тасмағамбетовтің бастамасымен Мұстафа Шоқай тұрған Ножан-Сюр-Марн қаласындағы Square de la Fontaine көшесі 7 үй мекенжайында қайраткерге арнап бюст қойылған. Мұстафа Шоқайдың Ножан-Сюр-Марн қаласында тұрған мекенжайлары: 1) 1923–1930 жылдары: Rue Bauyn de Perreuseі 16 үй; 2) 1930-1933 жылдары: Парментьер көшесі 48 үй (48 Rue Parmentier) 3) 1933 - 1941 жылдары: Square de la Fontaine көшесі 7 үйдің 4-қабатта орналасқан 42-пәтері. Осы үйде Мұстафа Шоқайдың әйелі Мария Шоқай 1969 жылға дейін қайтыс болғанша тұрған. == Жеке өмірі == [[Сурет:Marie_Gorina-Tchokaiff.jpg|нобай|Мария Горина-Шоқайдың Шель қаласындағы қабірі]] Мұстафа Шоқай жарының есімі Мария Горина. Ол 1969 жылы қайтыс болып, [[Шель (Сена және Марна)|Шель]] қаласындағы зиратқа жерленген. Құлыптасына "Marie Gorina-Tchokaiff 22-2-1888 – 1969" деп жазылған (координаты: 48.8827708, 2.6023871). == Мұстафа Шоқай мен [[Нацистік Германия|Үшінші рейх]] == Кеңестікке қарсы көзқарасы бар еуропалық саяси ортада осындай танымал адам шығыста үлкен жоспарлары бар фашистердің назарын аударады. Билікке келген Адольф Гитлер Кеңес Одағының аумағы есебінен «неміс өмір сүру кеңістігін» едәуір кеңейтуді жоспарлады және антисоветтік ұлттық кадрлардың маңыздылығын түсінді. Сонау 1933 жылы Шоқай Берлинге шақырылды, кейіннен басып алынған шығыс аумақтарының империялық министрлігінің саяси бөлімінің меңгерушісі, доктор Георг Лейббрандтпен кездесті. Кейіннен, Шоқай «Reichsleiter департаментімен тығыз байланыста жүргізу пайдасына сөз сөйледі Альфред Розенберг». Соғыстың алдында да Орта Азия эмиграциясының барлық өкілдері Шоқайға оң көзқараспен қараған жоқ. Осылайша, Николай Хан Ёмудский ( Түркістан легионын құруға қатысушы ) Шоқайды „Түркістанның жалғыз өкілі“ ретінде көрсетіп, «Германияның жауы» деп атады. 1939 жылға қарай фашистер миллиондаған болашақ кеңестік әскери тұтқындарды ұстау үшін бірнеше концлагерь дайындады. Шабуыл күні 22 маусымда 1941, жылы Фашистер Парижде көптеген көрнекті орыс эмигранттар тұтқындалып оларды түрмеге Компьен. Шоқай да сол жерде болды. Үш аптадан кейін оны Берлинге апарып, бір жарым ай өңдеп, Түркістан легионын басқаруды ұсынды, ол концлагерьлерде отырған тұтқындалған кеңес түріктерінен алынуы жоспарланған болатын. Немістер Шоқайдың билігіне сенді. Легион Кеңес әскерлеріне қарсы Шығыс майдандағы шайқастарда неміс бөлімшелерін ішінара алмастыруы керек еді. Шоқай оны осы лагерьлердегі отандастарының ұстау жағдайымен таныстыруды талап етті және тікенек сымның артындағы азиялықтардың адамгершілікке жатпайтын жағдайына таң қалды. 1941 жылдың күзінде Сувалки, Вустрау және Честочованың концлагерьлеріне барғаннан кейін Мұстафа: «Сталин мен Гитлер - зұлым адамдар» деп жазды. Жерлестерінің тағдырын қалай да жеңілдету және олардың өмірін құтқару үшін Шоқай неміс билігіне ымыраға келуді ұсынды.Ол өз шарттарын қойды: # Германияның оқу орындарында болашақ Түркістан мемлекетіне кадрлар дайындау; # Тұтқындағы отандастарының арасынан әскери құрылымдар құру, олар Түркістан шекарасына жақындағанда ғана қолданылуы тиіс. Осылайша ол нацизммен ықтимал ынтымақтастықтан Түркістанға аз да болса пайда алуға тырысты, бірақ бас тартты, өйткені Гитлер Түркістан легионына тек «зеңбірек жемі» ретінде қызығушылық танытты. Содан кейін ол Үшінші Рейх Сыртқы істер министрлігіне хат жазды Группенфюрер С.С. Йоахим фон Риббентроп, бұл жолдар қайда: <blockquote>«... Гете, Фейербах, Бах, Бетховен, Шопенгауэр сияқты данышпандарды тәрбиелеген ұлт өкілдерінің әскери тұтқындарға қалай қарайтынын көріп ... Түркістан легионын басқарып, одан әрі бас тарту туралы ұсынысты қабылдай алмаймын. ынтымақтастық. Мен шешімімнің барлық салдары туралы білемін.» </blockquote> [[File:Надгробный памятник Мустафы Шокая в мусульманском кладбище (Шехитлик) в Берлине.jpg|thumb|Мұстафа Шоқайдың Берлиндегі қабірі]] Салдары тез келді. Шокайды қолдануға болмайтынын түсінген неміс басшылығы оны алып тастауды шешеді. 1941 жылы 22 желтоқсанда Гитлер Түркістан мен басқа ұлттық легиондарды құру туралы декретке қол қойды. Сондықтан Шоқайдың оларды жасауға еш қатысы жоқ. Ол сол кезде Берлиннің «Виктория» ауруханасында болған. 1941 жылы 27 желтоқсанда ол жоқ болды. Ресми есепте оның «іш сүзегінің дамуынан қан уланудан қайтыс болғаны» айтылады, ол концлагерьлерге барғанда жұқтыруы мүмкін еді. Бірақ улану кезінде де дәл осындай белгілер болуы мүмкін. Бұған қоса, Мария Горина-Шокай өз естеліктерінде Мұстафаның Түркістанда сүзекпен ауырғанын айтқан .және оның иммунитеті болуы керек еді. Шоқай 1942 жылы наурызда құрылған Түркістан легионын басқарған және Горинаның айтуы бойынша сәнді өмір салтын ұстанған өз серігі өзбек Вели Каюмды уландырды деп күдіктенді . Мұстафа Шоқай Берлиндегі түрік мұсылман (Осман) зиратында жерленген. М. Шоқайдың әйелі Мария Яковлевнаның өсиетімен қайтыс болған күннің астындағы құлпытаста үш латын әрпі мен төрт сан бар: JOH.15.13. Олар Джон Инжилінің он бесінші тарауының он үшінші тармағын көрсетеді, онда: <blockquote>«Достар үшін жанын берген адамнан артық махаббат жоқ.»</blockquote> ==Афоризмдері== * Ұлтқа пайдалы адам келсе, бәрiнен бұрын орыс өкiметiнiң атамекенiмiздегi жер саясатын мұқият зерттеп үйренуге тырысыңыз. Сiзге не iстеу керектiгiн осы саясаттың өзi-ақ көрсетiп бередi. * Бiз, әрине, өзiмiздiң атамекенiмiз Түркiстанды кеңестiк Ресейден де, басқа Ресейден де бiржола бөлiп алуды мақсат етемiз. Бұл – бiздiң ұлттық мұратымыз, ұлттық арман-мүддемiз. Бiз тек осы идея үшiн қызмет етемiз. Атамекенiмiздiң iшiндегi және сыртындағы барлық ұлттық күштерiмiздi осы идея төңiрегiнде топтастыруға барынша тырысамыз. * Ұлттық рухсыз ұлт тәуелсiздiгi болуы мүмкiн бе? Тарих ондайды көрген жоқ та, бiлмейдi де. Ұлт азаттығы – ұлттық рухтың нәтижесi. Ал ұлттық рухтың өзi ұлт азаттығы мен тәуелсiздiгi аясында өсiп-дамиды, жемiс бередi. * Ұлттық рухтың негiзi – ұлттық тiл. * Бiз құл болып тұра алмаймыз. Бiз ұлт азаттығымызды аламыз. * Әрбiр өсетiн адам басынан өткенiн балалық шағын еске алса да, сол балалыққа қайтқысы келмейдi. * Бәрiнен бұрын өз қатарымызды, түркiстандық бiрлiгiмiздi күшейтейiк. Түркiстанның жұдырықтай жұмылған ұлттық бiрлiгiн Ресейден айрылу үшiн күресiп жатқан басқа халықтардың ұлттық майдандармен тығыз үйлестiре отырып, орыс империализмiне қарсы қуатты күш ұйымдастырып, бiрге қимылдайық. Орыс империализмiне қарсы күрес майдандағылардың ұлтын, дiнiн, нәсiлiн, партиясын тергеп-тектемейiк, алаламайық. Тек осындай жол ғана бiздi ұлттық азаттыққа жеткiзе алады… Бұдан басқа жолдардың барлығы алдамшы, тұйық… Өзiнiң iшкi бiрлiгiн нығайта алған халықтар ғана тәуелсiздiгiне қол жеткiзе алады. Және оны қорғап қала алады. * Ағалар, қыпшақ деген ұлт болмайды, қазақ деген ұлт бар. Егер әрқайсымыз бөлiнiп, қыпшақтың көсемi, арғынның көсемi, үйсiннiң көсемi болып жатсақ, бiздiң халық азады. * Төлқұжат деген нәрсе «ұлт» бермейдi, оның «ұлтын» өзгерте алмайды. Төлқұжат деген нәрсе сол төлқұжат иесiнiң оны берушi үкiметке тәуелдi екенiн ғана куәландырады. * Ылғи да Отаныма қайту ойында жүремiн және соған жету үшiн тырысамын. Демек, атамекенiмдi құтқару үшiн күресемiн. * Кеңестiк ұлт саясаты бiздi «балғасымен» жаншып, «орағымен» орып тастады. * Сiздер, немiстер өздерiңiздi «Еуропадағы ең мәдениеттi халықпыз» деп санайсыздар. Егер сiздердiң мәдениеттерiңiз менiң көрiп жүргендерiм болса, онда мен сiздерге тұтқындардың шеккен азабын көрулерiңiздi тiлеймiн. Сiздер XX ғасырда өмiр сүре отырып, ХIII ғасырда Шыңғыс ханның жасаған зұлымдығынан асып түстiңiздер. Мәдениеттi халық екендiктерiңiздi айтуға хақыларыңыз жоқ. Егер, сiздер, осыған байланысты маған «ату» не «асу» жазасын берсеңiздер, қарсылығым жоқ. Мұндай мәдени қоғамда өмiр сүргеннен гөрi өлгенiм артық. * Бiз, Түркiстан тәуелсiздiгiн жақтаушылар, елiмiздiң еркi үшiн және жұртымыз Түркiстанның бодандықтан құтылуы үшiн күресемiз. Түркiстандықтарда бұдан басқа жол болмаған. Қазiр де жоқ және бұдан соң да болмайды… Бiздiң мұратымыз Түркiстанда түрi жағынан да, мазмұны жағынан да ұлттық болатын мемлекеттiк құрылымға қол жеткiзу болмақ. Сонда ғана халқымыз өз жерiнiң нағыз қожасы бола алады. * Қазақпын деп мақтануды ар көретiн, қазақтың тiлiнде сөйлеудi масқаралық көретiн салт қайдан шығып отыр? Балалардың көбi не қазақ, не орыс болып тәрбиеленбей, шөре-шөре бiрдеме болып өсiп жатқанын неге көрмейсiңдер? * Өзiнiң iшкi бiрлiгiн нығайта алған халықтар ғана тәуелсiздiгiне қол жеткiзе алады және оны қорғап қала алады. * … ұлттық еркiндiк пен азаттыққа талпыну табиғаттың болмай қоймайтын заңы тәрiздi нәрсе. * Бiз жеке тұлғалардан жоғары тұрған ұлттық мұраттарға сүйенемiз. * Жалпы адамгершiлiк және философиялық тұрғыдан алғанда жақсы халық, жаман халық деген ұғым жоқ, болмайды да. * Тарих рақымсыз. Ол – ғұламаны да, бiлгiрдi де, өнер иесiн де, хандар мен патшаларды да аямайды. Ол өз заңына қарсы келгендердiң бәрiн езiп-жаншып жүре бередi. Тарих заңдары керi қайтуды бiлмейдi және оны жаратпайды. * Атамекендi сүю – оның тұтас мүддесiне қызмет ету, осы жолда әрқашан қызмет етуге, керек болса жанпида қылуға дайын тұру болып табылады. * …ұлттық мүдде жеке топтар мүддесiнiң жиынтығынан тұрмайды. * Бiздiң шын жүректен және асыға күтерiмiз бiр ғана нәрсе, ол атамекенiмiздiң орыс пролетариаты диктатурасынан құтылуы. Бiз барлық жерлестерiмiздi осы ұлттық мұратымыз жолында бiр жан, бiр тән болып жұмылуға шақырамыз. * Тәуелдiлiгiн жалпы ұлт мүддесi тұрғысына сәйкес, ұлттың жалпы жағдайына үйлесетiн түзiм жолында құрбан ете бiлген адамдар ғана нағыз ұлттық патриот және ұлтқа пайдалы қызметшi бола алады. * Мақтаға қарсы күресте бидаймен қаруланыңыз. Шет ел үстемдiгiнен құтылудың алғашқы қадамы шет елге астық тәуелдiлiгiнен құтылу болмақ. * Атамекенiмiздiң ұлттық құқығы жолында жүргiзiп жатқан күресiмiз, тiптi, кейде «демократияның шекарасын» аттап кеткен күннiң өзiнде ешкiм бiздi шовинизммен айыптауға қақысы жоқ<ref>.Байбот Кошым-Ноғай Серiкбай-ұлы. "Мұстафа Шоқай. Түркістаннын қилы тағдыры". Алматы, "Жалын", 1992.</ref><ref>"Мұстафа Шоқай. Мария Шоқай. Естеліктер" (құрастырған Ә. Такенов, М. Койгельдиев), Ыстамбұл, 1997.</ref><ref>"Мұстафа Шоқай. Тандамалы" (аударып құрастырған Айтан Нүсіпхан), 1-2 том, Алматы, "Кайнар", 1998-1999.</ref> Д<ref>архан Кыдырәлі. "Мұстафа Шоқай: өмірі, танымы, күресі", Анкара, 2001 (түрік тілінде).</ref><ref>Әбдіуақап Қара. "Мұстафа Шоқай", Алматы, "Арыс", 2004.</ref><ref>Әким Тарази. "Мұстафа Шоқай". Алматы, "Жазушы", 2008.</ref><ref>Кошым Есмағамбетов. "Әлем таныған тұлға". Алматы, "Дайк-пресс", 2008.</ref><ref>«Алаш» қозғалысы. Алматы, 2008. ISBN 9965-32-715-7</ref><ref>Қазақстанның қазіргі заман тарихы: Жалпы білім беретін мектептің 9-сыныбына арналған окулық. 2-басылымы, өңделген. Жалпы редакциясын басқарған тарих ғылымының докторы, профессор Б. Ғ. Аяған. Алматы: Атамұра, 2009. ISBN 9965-34-933-9</ref> == Сілтемелер == * [http://abai.kz/content/ebdiuakap-kara-mystafa-shokaidy-karalaushylarga-zhauap-zhalgasy-0 Әбдіуақап Қара. Мұстафа Шоқайды қаралаушыларға жауап (жалғасы)] * [http://abai.kz/content/ebdiuakap-kara-mystafa-shokaidy-karalaushylarga-zhauap-basy Әбдіуақап Қара. Мұстафа Шоқайды қаралаушыларға жауап (басы)] == Дереккөздер == <references/> [[Санат:Қызылорда облысында туғандар]] [[Санат:Қазақстан қоғам қайраткерлері]] [[Санат:Берлинде қайтыс болғандар]] [[Санат:1941 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:1890 жылы туғандар]] [[Санат:Қазақстан министрлері]] [[Санат:Алаш Орда қайраткерлері]] 9q2fgucjwgkcpzvvdmyje1x6eokbfq8 0 9235 3643573 3605008 2026-08-18T06:07:34Z Жанар Чушекова 184284 3643573 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Уәлитхан Шарафиддинұлы Танашев |Шынайы есімі = |Сурет =Tanachev Walidkhan.jpg |Сурет ені = 200 px |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Туған күні = 1882 |Туған жері = Бөкей ордасы |Мансабы = қоғам қайраткері, заңгер, [[Бүкілресейлік Құрылтай жиналысы]] мүшесі |Азаматтығы = [[Сурет:Flag of Russia.svg|25px]] [[Ресей империясы]]→ <br /> [[Сурет:Proposed Flag of the Alash Autonomy.svg|25px]] [[Алаш автономиясы|Алаш Орда]] <br /> [[Сурет:Flag of the Soviet Union (1936 – 1955).svg|25px]] [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] <br /> |Ұлты = [[Қазақтар|қазақ]] |Қайтыс болған күні = 1968 |Қайтыс болған жері = |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Балалары = |Марапаттары = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Уәлитхан Шарафиддинұлы Танашев''' (1882 — 1968) — Алашорданың күрескер азаматы, заңгер, көрнекті қоғам қайраткері, [[Бүкілресейлік Құрылтай жиналысы|Бүкілресейлік Құрылтай жиналысының]] мүшесі. == Өмірбаяны == [[Байұлы]] тайпасының [[Шеркеш]] руынан шыққан.<ref>{{cite web|author=Р.С.Каренов|title=Уəлитхан Танашев — Алашорда үкіметін құрған дарабоздардың бірі|url=https://articlekz.com/kk/article/15503|website=articlekz.com|publisher=Журнал: Қарағанды университетiнiң хабаршысы|date=2013|accessdate=2020-05-28|lang=kk}}</ref> Арғы атасы [[Бекпембет би]] [[Атырау]] қазақтарына аты шыққан балықшылықпен шұғылданып, елді кәсіпке үйреткен, елге сыйлы дәулетті адам екен. Оның Шолтыр, Танаш атты екі ұлы болады, Уәлитхан осы Танаштың немересі екен. Уәлитхан 1887 жылы Атырауда балықшы кәсіпкер отбасында туған. 1899-1908 жылдары [[Астрахан]] гимназиясынан сегіз сыныптық білім алады. 1909 жылы [[Қазан университеті|Қазан университетінің]] заң факультетін бітіреді. Ол 1913-1917 жылдары [[Қазан]] қаласында заңгер болып жұмыс істеген. 1917 жылы туған еліне келіп, әртүрлі қызметтер атқарады. Астраханға оралған соң заңгерлікпен айналысады, сол кезден бастап төңкеріс жолына түседі. Ол өзінің ақыл-парасатын туған халқының бақытқа жету жолына арнаған. 1917 жылы 1 -8 сәуірде Орынборда өткен [[Торғай]] облысы қазақтарының сиезінде мәжіліс төралқасы төрағасының орынбасары болады. 1917 жылы 21 сәуірде өткен [[Бөкей Ордасы]] қазақтарының сиезінде төралқа төрағасы болады. Осы сиезде ол Бөкей жер басқармасының төрағалығына сайланып, Бөкей ордасы өңірінен Бүкілресейлік мұсылмандар кеңесіне өкілдікке ұсынылады. Ж.Досмүхамедұлы екеуі кеңестің атқару комитетіне кіреді де, Бөкей ордасынан депутаттыққа өтеді. 1-11 мамыр аралығында Мәскеуде өткен Бүкілресейлік мұсылмандар сиезінің атқару комитетіне мүше болады. Киевте тамыз айында өткен бүкілресейлік мұсылмандар құрылтайына қатысады. Ел сенімін арқалаған У.Танашев Ж.Досмұхамедұлы және Ж.Ақпаевтармен бірге Петроградтағы «Шураи исламдағы» Алашорда үкіметінің өкілі болып тағайындалады. 1917 жылы 5-13 желтоқсанда [[Орынбор]]да өткен жалпықазақ сиезінде [[Алашорда]] үкіметінің министрі болып сайланады. 1918 жылы 8 маусымда [[Самара]] қаласында құрылтай жиналысы мүшелерінің комитетінде (Комуч) ол ел мүддесін қорғауға көп күш салады. Челябіде өткен Комуч пен [[Сібір]] үкіметінің мәжілістеріне қатысады. 8-23 қыркүйек аралығында Уфадағы бүкілресейлік уақытша үкімет - [[Үфі]] дирекциясы құрылған мәжіліске қатысады. Одан соң [[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов|Әлихан Бөкейхан]] басқарған [[Алашорда]]ның шұғыл мәжілісіне қатысады. Ол жиналыста Ж.Досмұхамедұлы, Х.Досмұхамедұлы, А.Бірімжанов, Ә.Ермеков, М.Тынышбаевтармен бірге «Ойыл уәлаяты» таратылып, [[Бөкей ордасы]] мен Ойыл уәлаяты, [[Маңғыстау уезі]] мен [[Торғай облысы (Ресей империясы)|Торғай облысының]] [[Ақтөбе]], [[Ырғыз]] уездерін басқару үшін Алашорданың батыс бөлімшесін құруды қолдаған. 1918 жылы 18 қарашада Омбыдағы дирекция құлап, үкімет билігі [[адмирал]] [[Колчак]]тың қолына өткен кезде Алашорда үкіметі жаңа үкіметпен келіссөз жүргізуге ниеттенді. 1919 жылы 11 ақпанда өткен ведомствоаралық құрылым жөніндегі отырыста Ә.Бөкейхан, А.Тұрлыбаев, У.Танашев Колчак өкілдерімен келіссөзге барады. 1919 жылы [[Алашорда]] таратылып, [[Алаш]] қозғалысына қатынасқандарға кешірім жасалған соң, У.Шарафиддинұлы АКСР-ін ұйымдастыру жұмысымен және республикалық мемлекеттік баспа бөлімдерін құрумен айналысады. Орынборда қазақ әскери төңкерістік комитеті құрамында жұмыс істеп, орталық атқару комитетінің мүшесі болады. 1920 жылы 25 қыркүйекте республикалық әділет халық комиссариатының орынбасары қызметіне тағайындалды. Осы кезде ел үшін аса маңызды бірнеше заң актілерінің қабылдануына ықпал етеді. 1922 жылы 9 қарашадан бастап ұлт істері жөніндегі халық комиссариаты жанындағы ҚАСР өкілеттігі басшысының орынбасары, кейін федералдық комитетте жер мәселесі туралы жоғары бақылаудың ерекше алқасында қызмет атқарды. Осыдан кейін У.Танашев Татарстандағы [[Қазан]] қаласына қайын жұртына кетеді. 1924-1937 жылдары [[Татар]] автономиясы кеңестік социалистік республикасы жоғары сотында адвокат болады. 1937 жылы бұрынғы алашордашыл қайраткер ретінде тұтқындалады. Артынан тұтқыннан босатылады. Бірақ, 1949 жылы сол айыппен тағы тұтқындалып, 1955 жылға дейін [[Краснояр]] өлкесіне жер аударылады. Айдауда кара жұмыс істейді. 1957 жылы [[Татар Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Татар АКСР]]-інің жоғары сот төралқасының шешімімен ақталады. Сол жылы зейнетке шығады. 1968 жылы [[Қазан]] қаласында дүние салады.<ref>«Алаш» қозғалысы. Алматы, 2008. ISBN 9965-32-715-7</ref> == Сілтемелер == * [http://www.aorda.kz/?p=9477 Танашевтар тағдыры]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Атырау облысында туғандар]] [[Санат:Қазақстан қоғам қайраткерлері]] [[Санат:Алаш Орда қайраткерлері]] [[Санат:КСРО-да репрессияланғандар]] [[Санат:Қазан университеті түлектері]] {{Bio-stub}} 1ruc68e8p2cjex1fxkt557vqxlox96s 3643613 3643573 2026-08-18T09:12:37Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Жанар Чушекова|Жанар Чушекова]] ([[User talk:Жанар Чушекова|т]]) өңдемелерінен [[User:Yousiphh|Yousiphh]] соңғы нұсқасына қайтарды 3605008 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Уәлитхан Шарафиддинұлы Танашев |Шынайы есімі = |Сурет =Tanachev Walidkhan.jpg |Сурет ені = 200 px |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Туған күні = 1882 |Туған жері = Бөкей ордасы |Мансабы = қоғам қайраткері, заңгер, [[Бүкілресейлік Құрылтай жиналысы]] мүшесі |Азаматтығы = [[Сурет:Flag of Russia.svg|25px]] [[Ресей империясы]]→ <br /> [[Сурет:Proposed Flag of the Alash Autonomy.svg|25px]] [[Алаш автономиясы|Алаш Орда]] <br /> [[Сурет:Flag of the Soviet Union (1936 – 1955).svg|25px]] [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] <br /> |Ұлты = [[Қазақтар|қазақ]] |Қайтыс болған күні = 1968 |Қайтыс болған жері = |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Балалары = |Марапаттары = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Уәлитхан Шарафиддинұлы Танашев''' (1882 — 1968) — Алашорданың күрескер азаматы, заңгер, көрнекті қоғам қайраткері, [[Бүкілресейлік Құрылтай жиналысы|Бүкілресейлік Құрылтай жиналысының]] мүшесі. == Өмірбаяны == [[Байұлы]] тайпасының [[Шеркеш]] руынан шыққан.<ref>{{cite web|author=Р.С.Каренов|title=Уəлитхан Танашев — Алашорда үкіметін құрған дарабоздардың бірі|url=https://articlekz.com/kk/article/15503|website=articlekz.com|publisher=Журнал: Қарағанды университетiнiң хабаршысы|date=2013|accessdate=2020-05-28|lang=kk}}</ref> Арғы атасы [[Бекпембет би]] [[Атырау]] қазақтарына аты шыққан балықшылықпен шұғылданып, елді кәсіпке үйреткен, елге сыйлы дәулетті адам екен. Оның Шолтыр, Танаш атты екі ұлы болады, Уәлитхан осы Танаштың немересі екен. Уәлитхан 1887 жылы Атырауда балықшы кәсіпкер отбасында туған. 1899-1908 жылдары [[Астрахан]] гимназиясынан сегіз сыныптық білім алады. 1909 жылы [[Қазан университеті|Қазан университетінің]] заң факультетін бітіреді. Ол 1913-1917 жылдары [[Қазан]] қаласында заңгер болып жұмыс істеген. 1917 жылы туған еліне келіп, әртүрлі қызметтер атқарады. Астраханға оралған соң заңгерлікпен айналысады, сол кезден бастап төңкеріс жолына түседі. Ол өзінің ақыл-парасатын туған халқының бақытқа жету жолына арнаған. 1917 жылы 1 -8 сәуірде Орынборда өткен Торғай облысы қазақтарының сиезінде мәжіліс төралқасы төрағасының орынбасары болады. 1917 жылы 21 сәуірде өткен [[Бөкей Ордасы]] қазақтарының сиезінде төралқа төрағасы болады. Осы сиезде ол Бөкей жер басқармасының төрағалығына сайланып, Бөкей ордасы өңірінен Бүкілресейлік мұсылмандар кеңесіне өкілдікке ұсынылады. Ж.Досмүхамедұлы екеуі кеңестің атқару комитетіне кіреді де, Бөкей ордасынан депутаттыққа өтеді. 1-11 мамыр аралығында Мәскеуде өткен Бүкілресейлік мұсылмандар сиезінің атқару комитетіне мүше болады. Киевте тамыз айында өткен бүкілресейлік мұсылмандар құрылтайына қатысады. Ел сенімін арқалаған У.Танашев Ж.Досмұхамедұлы және Ж.Ақпаевтармен бірге Петроградтағы «Шураи исламдағы» Алашорда үкіметінің өкілі болып тағайындалады. 1917 жылы 5-13 желтоқсанда [[Орынбор]]да өткен жалпықазақ сиезінде [[Алашорда]] үкіметінің министрі болып сайланады. 1918 жылы 8 маусымда [[Самара]] қаласында құрылтай жиналысы мүшелерінің комитетінде (Комуч) ол ел мүддесін қорғауға көп күш салады. Челябіде өткен Комуч пен [[Сібір]] үкіметінің мәжілістеріне қатысады. 8-23 қыркүйек аралығында Уфадағы бүкілресейлік уақытша үкімет - [[Үфі]] дирекциясы құрылған мәжіліске қатысады. Одан соң [[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов|Әлихан Бөкейхан]] басқарған [[Алашорда]]ның шұғыл мәжілісіне қатысады. Ол жиналыста Ж.Досмұхамедұлы, Х.Досмұхамедұлы, А.Бірімжанов, Ә.Ермеков, М.Тынышбаевтармен бірге «Ойыл уәлаяты» таратылып, [[Бөкей ордасы]] мен Ойыл уәлаяты, [[Маңғыстау уезі]] мен [[Торғай облысы (Ресей империясы)|Торғай облысының]] [[Ақтөбе]], [[Ырғыз]] уездерін басқару үшін Алашорданың батыс бөлімшесін құруды қолдаған. 1918 жылы 18 қарашада Омбыдағы дирекция құлап, үкімет билігі [[адмирал]] [[Колчак]]тың қолына өткен кезде Алашорда үкіметі жаңа үкіметпен келіссөз жүргізуге ниеттенді. 1919 жылы 11 ақпанда өткен ведомствоаралық құрылым жөніндегі отырыста Ә.Бөкейхан, А.Тұрлыбаев, У.Танашев Колчак өкілдерімен келіссөзге барады. 1919 жылы [[Алашорда]] таратылып, [[Алаш]] қозғалысына қатынасқандарға кешірім жасалған соң, У.Шарафиддинұлы АКСР-ін ұйымдастыру жұмысымен және республикалық мемлекеттік баспа бөлімдерін құрумен айналысады. Орынборда қазақ әскери төңкерістік комитеті құрамында жұмыс істеп, орталық атқару комитетінің мүшесі болады. 1920 жылы 25 қыркүйекте республикалық әділет халық комиссариатының орынбасары қызметіне тағайындалды. Осы кезде ел үшін аса маңызды бірнеше заң актілерінің қабылдануына ықпал етеді. 1922 жылы 9 қарашадан бастап ұлт істері жөніндегі халық комиссариаты жанындағы ҚАСР өкілеттігі басшысының орынбасары, кейін федералдық комитетте жер мәселесі туралы жоғары бақылаудың ерекше алқасында қызмет атқарды. Осыдан кейін У.Танашев Татарстандағы [[Қазан]] қаласына қайын жұртына кетеді. 1924-1937 жылдары [[Татар]] автономиясы кеңестік социалистік республикасы жоғары сотында адвокат болады. 1937 жылы бұрынғы алашордашыл қайраткер ретінде тұтқындалады. Артынан тұтқыннан босатылады. Бірақ, 1949 жылы сол айыппен тағы тұтқындалып, 1955 жылға дейін [[Краснояр]] өлкесіне жер аударылады. Айдауда кара жұмыс істейді. 1957 жылы [[Татар Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Татар АКСР]]-інің жоғары сот төралқасының шешімімен ақталады. Сол жылы зейнетке шығады. 1968 жылы [[Қазан]] қаласында дүние салады.<ref>«Алаш» қозғалысы. Алматы, 2008. ISBN 9965-32-715-7</ref> == Сілтемелер == * [http://www.aorda.kz/?p=9477 Танашевтар тағдыры]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Атырау облысында туғандар]] [[Санат:Қазақстан қоғам қайраткерлері]] [[Санат:Алаш Орда қайраткерлері]] [[Санат:КСРО-да репрессияланғандар]] [[Санат:Қазан университеті түлектері]] {{Bio-stub}} 2hnc1z3t6hqe0ry8970gxflwqrkut4e 0 9242 3643553 3642820 2026-08-18T05:14:19Z Жанар Чушекова 184284 3643553 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Айдархан Тұрлыбайұлы Тұрлыбаев |Шынайы есімі = |Сурет = |Сурет ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Туған күні = 25.8.1877 |Туған жері = Мезгіл болысы, [[Көкшетау уезі]], [[Ақмола облысы]], [[Дала генерал-губернаторлығы]] |Мансабы = заңгер, қоғам қайраткері |Азаматтығы = [[Сурет:Flag of Russia.svg|25px]] [[Ресей империясы]]→ <br /> [[Сурет:Flag of the Soviet Union (1936 – 1955).svg|25px]] [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] <br /> {{байрақ|Қазақ КСР}} |Ұлты = [[Қазақтар|қазақ]] |Қайтыс болған күні = 23.11.1937 |Қайтыс болған жері = {{байрақ|Қазақ КСР}} |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Балалары = |Марапаттары = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Айдархан Тұрлыбаев''' ([[25 тамыз]] [[1877 жыл|1877]], Мезгіл болысы, [[Көкшетау уезі]], [[Ақмола облысы]], [[Дала генерал-губернаторлығы]] – [[23 қараша]] [[1937 жыл|1937]]) — Алаш қозғалысының көрнекті қайраткері, заңгер.<ref>http://www.enu.kz/downloads/materials/sb-3.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331135718/http://www.enu.kz/downloads/materials/sb-3.pdf |date=2020-03-31 }}</ref> == Өмірбаяны == [[Арғын]] тайпасы [[Қарауыл руы|Қарауыл]] руының Шөмек атасынан шыққан. 1897 жылы Омбы гимназиясын тамамдаған. 1897-1902 жылдары [[Санкт-Петербург]] университетінің [[заң]] факультетінде оқыған. Дәл осы оқу орындарында онымен бір мезгілде кейін қайраткер, қаламгер болып қалыптасатын [[Райымжан Мәрсекұлы Мәрсеков|Р.Мәрсековте]] білім алғаны мәлім. Университеттен кейін жас заңгер Омбының заң орындарына қызметке жіберіледі. Адвокат және «присяжный поверенный» болады. Заңгердің қайраткерлігі жөнінде «Қазақ» газеті 1917 жылы былай деп жазды: «Айдархан Думаға лайық еді...». 1917 жылы 25 сәуір мен 5 мамыр аралығында Омбыда [[Ақмола]] облыстық қазақ сиезі өткенде, ол осы жиынға төрағалық етеді. Осы жолы әр езден келген 150 делегат А.Тұрлыбайұлын Ақмола облыстық қазақ комитетінің төрағасы етіп сайлайды. 1917 жылы [[Алаш партиясы]] құрылатын I жалпықазақ сиезінің де, [[Алаш автономиясы]] жарияланатын II жалпықазақ сиезінің де ұйымдастыру және өткізу жұмысына белсене қатысады. Ол I сиезде [[Ақмола облысы]]нан Бүкілресейлік құрылтайға және Бүкілресейлік мұсылмандар сиезі - «Шора-и-исламға» [[делегат]] болып белгіленеді. II сиезде Алашорда үкіметі - Ұлт кеңесіне Ақмола облысынан мүше болып сайланады. Бір айта кетер жайт, осы сиез үкімет төрағасын сайлағанда, Айдархан Ә.Бөкейхан, Б.Құлмановтармен бірге баламалы негізде ұсынылады. Дауыс нәтижесінде А.Тұрлыбаев Әлиханнан кейін екінші орын алады. [[Большевик]] пен [[Алаш]] ашық күрескен жылдары қайраткер [[Халел Ахметжанұлы Ғаббасов|Х.Ғаббасов]], [[Базарбай Мәметов|Б.Мәметов]] сынды азаматтармен бірігіп [[Семей]]де бір ұлт полкін жасақтауға жәрдемдеседі. 1919 жылы ақпанда [[Омбы]] қаласында Колчак үкіметі ішкі істер министрінің орынбасары П.Ф.Коропачинскийдің төрағалық етуімен алдын-ала талданған «Қазақ халқының әкімшілік-шаруашылық құрылымы туралы мәселе» бойынша [[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейхан|Ә.Бөкейхан]], [[Уәлитхан Танашев|У.Танашевпен]] бірлесіп сындарлы ой айтады. Кеңес өкіметі тұсында ол Омбы қаласының түрлі заң орындарында адвокат, кеңесші, сот жүргізушісі болып қызмет атқарады. Саяси қуғын-сүргін оны жазбай танып, 1934 жылы абақтыға жабады. Мұнда 6 ай азап шегеді. 1937 жылы қайта ұсталып, ату жазасына кесіледі. РФ [[Омбы облысы]] федералдық қауіпсіздік қызметі мұрағатында «кеңес өкіметіне қарсы саяси-төңкерістік әрекеті үшін» деген айыппен тұтқындалған Айдархан пен оның серіктеріне қатысты том-том «істер» сақталған.<ref>«Алаш» қозғалысы. Алматы, 2008. ISBN 9965-32-715-7</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Мезгіл болысында туғандар]] [[Санат:Алаш Орда қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан заңгерлері]] [[Санат:КСРО-да репрессияланғандар]] b2qi8w37yflvpbr2iytz2zntd7j082k 3643563 3643553 2026-08-18T05:36:52Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Жанар Чушекова|Жанар Чушекова]] ([[User talk:Жанар Чушекова|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3642820 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Айдархан Тұрлыбайұлы Тұрлыбаев |Шынайы есімі = |Сурет = |Сурет ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Туған күні = 25.8.1877 |Туған жері = Мезгіл болысы, [[Көкшетау уезі]], [[Ақмола облысы]], [[Дала генерал-губернаторлығы]] |Мансабы = заңгер, қоғам қайраткері |Азаматтығы = [[Сурет:Flag of Russia.svg|25px]] [[Ресей империясы]]→ <br /> [[Сурет:Flag of the Soviet Union (1936 – 1955).svg|25px]] [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] <br /> {{байрақ|Қазақ КСР}} |Ұлты = [[Қазақтар|қазақ]] |Қайтыс болған күні = 23.11.1937 |Қайтыс болған жері = {{байрақ|Қазақ КСР}} |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Балалары = |Марапаттары = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Айдархан Тұрлыбаев''' ([[25 тамыз]] [[1877 жыл|1877]], Мезгіл болысы, [[Көкшетау уезі]], [[Ақмола облысы]], [[Дала генерал-губернаторлығы]] – [[23 қараша]] [[1937 жыл|1937]]) — Алаш қозғалысының көрнекті қайраткері, заңгер.<ref>http://www.enu.kz/downloads/materials/sb-3.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331135718/http://www.enu.kz/downloads/materials/sb-3.pdf |date=2020-03-31 }}</ref> == Өмірбаяны == [[Арғын]] тайпасы [[Қарауыл руы|Қарауыл]] руының Шөмек атасынан шыққан. 1897 жылы Омбы гимназиясын тамамдаған. 1897-1902 жылдары Санкт-Петербург университетінің [[заң]] факультетінде оқыған. Дәл осы оқу орындарында онымен бір мезгілде кейін қайраткер, қаламгер болып қалыптасатын [[Райымжан Мәрсекұлы Мәрсеков|Р.Мәрсековте]] білім алғаны мәлім. Университеттен кейін жас заңгер Омбының заң орындарына қызметке жіберіледі. Адвокат және «присяжный поверенный» болады. Заңгердің қайраткерлігі жөнінде «Қазақ» газеті 1917 жылы былай деп жазды: «Айдархан Думаға лайық еді...». 1917 жылы 25 сәуір мен 5 мамыр аралығында Омбыда [[Ақмола]] облыстық қазақ сиезі өткенде, ол осы жиынға төрағалық етеді. Осы жолы әр езден келген 150 делегат А.Тұрлыбайұлын Ақмола облыстық қазақ комитетінің төрағасы етіп сайлайды. 1917 жылы [[Алаш партиясы]] құрылатын I жалпықазақ сиезінің де, [[Алаш автономиясы]] жарияланатын II жалпықазақ сиезінің де ұйымдастыру және өткізу жұмысына белсене қатысады. Ол I сиезде [[Ақмола облысы]]нан Бүкілресейлік құрылтайға және Бүкілресейлік мұсылмандар сиезі - «Шора-и-исламға» [[делегат]] болып белгіленеді. II сиезде Алашорда үкіметі - Ұлт кеңесіне Ақмола облысынан мүше болып сайланады. Бір айта кетер жайт, осы сиез үкімет төрағасын сайлағанда, Айдархан Ә.Бөкейхан, Б.Құлмановтармен бірге баламалы негізде ұсынылады. Дауыс нәтижесінде А.Тұрлыбаев Әлиханнан кейін екінші орын алады. [[Большевик]] пен [[Алаш]] ашық күрескен жылдары қайраткер [[Халел Ахметжанұлы Ғаббасов|Х.Ғаббасов]], [[Базарбай Мәметов|Б.Мәметов]] сынды азаматтармен бірігіп [[Семей]]де бір ұлт полкін жасақтауға жәрдемдеседі. 1919 жылы ақпанда [[Омбы]] қаласында Колчак үкіметі ішкі істер министрінің орынбасары П.Ф.Коропачинскийдің төрағалық етуімен алдын-ала талданған «Қазақ халқының әкімшілік-шаруашылық құрылымы туралы мәселе» бойынша [[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейхан|Ә.Бөкейхан]], [[Уәлитхан Танашев|У.Танашевпен]] бірлесіп сындарлы ой айтады. Кеңес өкіметі тұсында ол Омбы қаласының түрлі заң орындарында адвокат, кеңесші, сот жүргізушісі болып қызмет атқарады. Саяси қуғын-сүргін оны жазбай танып, 1934 жылы абақтыға жабады. Мұнда 6 ай азап шегеді. 1937 жылы қайта ұсталып, ату жазасына кесіледі. РФ [[Омбы облысы]] федералдық қауіпсіздік қызметі мұрағатында «кеңес өкіметіне қарсы саяси-төңкерістік әрекеті үшін» деген айыппен тұтқындалған Айдархан пен оның серіктеріне қатысты том-том «істер» сақталған.<ref>«Алаш» қозғалысы. Алматы, 2008. ISBN 9965-32-715-7</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Мезгіл болысында туғандар]] [[Санат:Алаш Орда қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан заңгерлері]] [[Санат:КСРО-да репрессияланғандар]] mokfutfjwj7kdut3jrrnrur7tm9mx0e 0 16212 3643700 3170075 2026-08-18T11:33:55Z Marksscheider 183882 Changed redirect target from [[Аустрияның қалалары]] to [[Аустрия қалалары]] 3643700 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Аустрия қалалары]] j24wq2pnzbbe0q0sabyihwtiohivlr7 0 19669 3643386 3610256 2026-08-17T12:42:01Z Айткүл 184554 3643386 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Зигмунд Фрейд |Шынайы есімі = Sigmund Freud |Суреті = Sigmund Freud, by Max Halberstadt (cropped).jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = Зигмунд Фрейд (1921)<ref>{{cite web |last=Halberstadt |first=Max |url=https://www.loc.gov/item/98514770/ |title=Sigmund Freud, half-length portrait, facing left, holding cigar in right hand |date=c. 1921 |website=[[Library of Congress]] |accessdate=8 June 2017 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171228054049/https://www.loc.gov/item/98514770/ |archivedate=28 December 2017}}</ref> |Туған күні = 6.05.1856 |Туған жері = [[Фрайберг]], [[Моравия]]да, [[Австрия империясы]]<br>(қазір [[Пршибор]], [[Чехия|Чех Республикасы]]) |Қайтыс болған күні = 23.09.1939 |Қайтыс болған жері = [[Хампстед]], [[Лондон]], [[Ұлыбритания]] |Азаматтығы = {{AUT}} |Ғылыми аясы = [[Неврология]], [[психотерапия]], [[психоанализ]] |Жұмыс орны = [[Вена университеті]] |Ғылыми дәрежесі = [[Медицина ғылымдарының докторы]] ([[Вена университеті]]), 1881) |Ғылыми атағы = |Альма-матер = Әйелі: Марта Бернейс (1886 үйле.). Балалары: Матильда, Жан-Мартин, Оливер, [[Эрнст Л. Фрейд|Эрнст]], София және [[Анна Фрейд|Анна]] |Ғылыми жетекші = [[Франц Брентано|Брентано]], [[Йозеф Брейер|Брейер]], [[Жан Мартен Шарко|Шарко]], [[Чарльз Дарвин|Дарвин]], [[Густав Фехнер|Фехнер]], [[Вильгельм Флисс|Флисс]], [[Эдуард фон Хартманн|фон Хартманн]], [[Иоганн Фридрих Гербарт|Гербарт]], [[Фридрих Ницше|Ницше]], [[Платон]], [[Артур Шопенгауэр|Шопенгауэр]], [[Уильям Шекспир|Шекспир]], [[Федор Достоевский|Достоевский]], [[Эмпедокл]], [[Иоганн Вольфганг фон Гете|Гете]], [[Сорен Кьеркегор|Кьеркегор]], [[Софокл]], [[Маркиз де Сад|Сад]] |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = [[Психоанализ]], оның ішінде [[Фрейдтің психоаналитикалық теориялары|теориялары]] [[Ид, эго және суперэго]], [[Эдип комплексі]], [[Репрессия (психология)|репрессия]], [[Қорғаныс механизмі]], тб. |Марапаттары = [[Гете сыйлығы]] (1930)<br> [[Лондон корольдік қоғамы]]ның шетелдік мүшесі<ref name="frs">{{Cite journal | last1 = Tansley | first1 = A.G. | authorlink = Arthur Tansley| title = Sigmund Freud. 1856–1939 | doi = 10.1098/rsbm.1941.0002 | journal = [[Obituary Notices of Fellows of the Royal Society]]| volume = 3 | issue = 9 | pages = 246–75| year = 1941 | jstor = 768889| s2cid = 163056149 |issn=1479-571X}}</ref> |Қолтаңбасы = FreudSignature.svg |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = }} '''Зигмунд Фрейд''' ({{lang-de|Sigmund Freud}}, толық аты '''Сигизмунд Шломо Фрейд''', {{lang-de|Sigismund Schlomo Freud}}; [[6 мамыр]] [[1856 жыл]], [[Пршибор|Фрайберг]], [[Аустрия]]&nbsp;— [[23 қыркүйек]] [[1939 жыл]], [[Лондон]])&nbsp;— [[Аустрия]] [[психолог]]і, [[психиатрия|психиатр]]і және [[неврология|невролог]]і. [[Психоанализ]] ілімінің негізін қалаушы. == Өмірбаяны == Австриялық дәрігер психолог Зигмунд Фрейд 1856 жылы 6 мамырда [[Фрейбурк]] қаласында, қарапайым тері сатушының отбасында дүниеге келеді. [[1860 жыл]]ы Фрейдтер отбасы [[Вена]]ға көшеді. 83 жыл өмірінің 80 жылын Зигмунд осы қалада өткізеді. Үлкен отбасында 8 бала болды, бірақ Зигмунд өзінің алғырлығымен,таңқаларлық ақылымен,кітапқа деген құмарлығымен ерекшеленді. Сол себепті оған ата-анасы жақсы жағдай жасауға тырысты. Сабақ орындау барысында оған ешкім кедергі жасамау мақсатында, Зигмунд әрқашан керосинді шаммен оқитын, ал басқа балалары шам арқылы оқитын. 17 жасында [[гимназия]]ны өте жақсы аяқтап, әйгілі [[Вена университеті]]не оқуға тапсырады. Университетте атақты профессорлар дәріс береді. Сол жерде оқып жүріп Зигмунд Фрейд [[студенттік одақ]]қа қосымша [[тарих]], [[политика]], [[философия]] жайлы үйрену мақсатында кіреді. Бірақ көбірек оны [[жаратылыстану ғылымдары]] қызықтырады. [[Биология]] және [[физика]], жаратылыстану принципі бойынша нақты тәжірибелі маман ретінде қалыптасты. Бұл үшін оған алдымен клиникаға жұмыс істеуге бару керек болды. Өйткені оның ол кезде медициналық тәжірибесі жоқ болатын. [[Клиника]]да Фрейд диагностика әдістерін миына зақым келген балаларды, сондай-ақ әр-түрлі тілдік ақаулары бар балаларды емдеу әдістерін меңгерді. Оның ғылыми еңбектері медициналық зерттеулер ортасында белгілі бола бастайды. Зигмунд Фрейд жоғары білікті [[невропатолог]] дәрігер ретінде танылады. Өзіне келген науқастарды ол жылу, су, электр тогы арқылы яғни [[физиотерапия]] әдістерімен емдейді. Алайда Фрейд көп ұзамай бұл физиотерапиялық әдістерге қанағаттанбайды, өйткені емдеудің тиімділігі жақсартуды қажет етті. Ол басқа әдістерді іздестіре бастады. Соның ішінде сол кездің дәрігерлері жақсы нәтижеге қол жеткізіп жүрген [[гипноз]] арқылы емдеуді қолданады. Сол дәрігерлердің ішінде Ю.Брейрде бар. Ол жас З.Фрейдке зор ықпал етті. Олар өздеріне келген ауру адамдардың ауруларының себептерін және оларды емдеу жолдарын бірге талқылады. Көбінесе оларға [[қояншық]] ауруымен ауратын әйелдер емделуге келетін. Бұл аурудың көріну себептері – [[қорқыныш]] (фобия), сезімталдықты жоғалту, тамаққа тәбеті болмау, екі адам сияқты әрекет ету, елестер т.б. Жеңіл гипноз түрін қолдану арқылы (түс көру тәрізді ұйқылы-ояу күй) Брейр мен Фрейд ауру адамдарға сол аурумен ауырар алдындағы оқиғаларды айтқызды. Аурулар сол оқиғаларды есіне түсіре алса және сөзбен жеткізе алса бұл ауру шамалы уақытқа бәсеңдейді. Мұндай жағдайды Брейр көне грекше "[[катарсис]]" (арулану, тазару) деп атаған. Көне заман философтары бұл сөзді адам өнер туындыларын қабылдағанда пайда болатын және оның жанын жағымсыз күйлерден тазартатын сезім күйлерінің атауы ретінде қолданған. Ғылыми білім – бұл білім өте мұқияттылықты қажет ететін құбылыстар себебін білу. Ол құбылыстарға сипаттама беріп қана қойған жоқ, олардың себептері мен заңдылықтарын іздеді. Психология саласына көшкен кезде де ол осы принциптерді ұстанды. Ол медицина факультетінде оқыды. Оның ұстазы еуропаның әйгілі физиологы [[Эрнст Брюкке]] болды. Оның зертханасында көптеген елдердің ғалымдары жұмыс істеді оның ішінде орыс физиологиясы мен ғылыми психологияның негізін салған И.М.Сеченов болды. Брюккенің жетекшілігімен студент Фрейд [[Вена]] физиология институтында жұмыс істеді. Ол күніне бірнеше сағат микроскоппен жұмыс істеді. Қартайған шағында бүкіл әлем мойындаған психолог болған ол достарының біріне зертханада жануарлардың арқа жұлынының жүйке жасушаларының құрылымын зерттеген жылдар оның ең бақытты сәттері екендігін айтты. Осы кезеңде қалыптасқан оның бойындағы ғылымға деген қызығушылық пен табандылықты З.Фрейд өмірінің соңғы 10 жылдығында да жоғалтпайды. == Дәрігерлік қызметінің басталуы == [[Сурет:Sigmund Freud statue, London 1.jpg|thumb|right|Зигмунд Фрейд]] [[Вена университеті]]н бітірген соң З.Фрейд кәсіби ғылым қызметкері болуды мақсат етті. Бірақ физиология институтында Брюккенің қол астында мұндай жұмыс орны болған жоқ. Осы кезде Фрейдтің материалды жағдайы да болған жоқ. Өзі сияқты кедей отбасынан шыққан Марта Бернейге үйленген соң қиындығы көбейе түсті. Фрейд ғылымды тастап өмір сүру үшін жұмыс істеуге мәжбүр болды. Бұдан шығар бір жол бар еді – ол тәжірибе жинақтаушы дәрігер болу. Ол невропатолог ретінде жеке тәжірибе жинақтауға шешім қабылдады. Брейр бұл терминді эстетикадан алып психотерапияға ауыстырды. Адам саналы түрде сезінбейтін бұрынғы әсерлер, еске түсірулер елестетулердің адам санасына ықпалы философтар мен психологтарға бұрыннан ақ белгілі болған. Брейр мен Фрейдттің жаңа идеяларының мәні мынада: адам саналы түрде сезінбейтін күйлерге қарсылық білдіреді. Ал бұл күй [[сезім]] және [[қозғалыс]] органдарының түрлі ауруларға шалдығуына әкеледі. (тіпті уақытша дәрменсіздік күй тудыруы мүмкін). Гипноз әдісін әсіресе француз ғалымдары өте сәтті қолданған. Олардың тәжірибелерін зерттеу үшін Фрейд [[Париж]]ге атақты невролог [[Жан Мартен Шарко]]ға барады (бүгінде ол дәрігер [[физиотерапия]] әдісінің бір түрі – "Шарко себезгісі" әдісімен байланысты медицинада белгілі). Шарконың "Невроз Наполеоны" деген атағы бар еді. Ол [[Европа]]ның көптеген король отбасыларын емдеген. Бұл атақты дәрігерді ауруларды тексеру кезінде гипнозбен емдеу сеанстары кезінде тәжірибе жинақтаушы дәрігерлер тобы қаумалап жүретін. З.Фрейд жас веналық дәрігер сол тәжірибе жинақтаушылардың бірі болды. Фрейдті Шаркоға жақындастырған жағдай оның Шаркоға ол оқыған дәрістерді неміс тіліне аударуын өтініп жолыққан сәті еді. Бір әңгімелесу үстінде Шарко невротик мінез-құлқтың негізгі ерекшеліктерінің бір қайнары - [[жыныс]]тық құрылымда жатанын айтты. Осы ескертуді есінде сақтаған Фрейд бірнеше жыл өткен соң осы [[болжам]]дар мен [[бақылау]]ларға сүйене отырып, адам мінез құлқындағы басты қозғаушы күш ретінде оның [[Либидо|сексуалды өмір]]інің рөлі туралы идеяны алға тартты. З.Фрейд адам өміріне дәл осы сексуалды бастамалардың тікелей және жанама әсер ететіндігін адам өміріндегі барлық проблемаларға әкелер жол деп ұқты. Фрейдтің осы ілімі көптеген батыс елдерінде әйгілі бола бастады, сонымен қатар психологиядан тыс ілімдерде қолданды (Ярошевский 1989 ж.). == Психоанализдің туындауы == Біршама уақыттан соң Фрейд тұлға проблемаларын зерттеумен шұғылданды және [[невроз]]ды емдеудің ерекше әдісін ойлап тапты. Фрейд теориясы мен практикасында [[Бейсаналық|санасыз күй]] мәселелері ерекше орын алды. Адам саналы түрде қабылдамайтын процестерге деген қызығушылық Фрейдтің бойында оның дәрігерлік қызметінің бастапқы кезеңінде пайда болды. Бұған сонымен қатар пост гипноздық күй қалыбын айқындауы әсер етті. Бір әйелге гипнозбен емделу үстінде гипноздан оянғаннан кейін бөлме бұрышында тұрған қолшатырды алу керектігін ескертеді. Гипноздан оянғаннан кейін шыныменде қолшатырды алып ашты. Ол әйелден неге бұлай істегенін сұрағанда ол қол шатырдың жөндеулі тұрғанын тексергім келді деп жауап берді. Сол гипноздан кейінгі сәтінде әйелге қол шатыр бөтен біреудікі екенін ескерткенде ол ыңғайсызданып оны орнына қойды. Бұл фактілер Фрейдке дейінде белгілі еді. Бірақ Фрейд оларға жаңаша түсініктеме берді. Осындай фактілерді талдау негізінде Фрейд өзінің бейсаналық теориясын жасады. Емдеуші дәрігер ретінде ол саналы түрде қабылданбайтын сезім күйлері мен уәжедері адам өмірін елеулі түрде қиындатып тіпті жүйке-психика ауруларының себебі болуы да мүмкін екендігіне бірнеше рет көз жеткізді. Бұл жағдай оның өзі емдеп жүрген ауру адамдардың саналы әрекеті мен санасыздық сезім күйі арасындағы қарама-қайшылықтан арылту жолдарын іздестіруге бағыттады. Фрейдтің адам жанын сауықтыру әдісі мен теориясы [[психоанализ]] деп аталады. XX ғ. психологиясында әйгілі ілім ретінде танылды. Кейінірек Фрейд тек ауру адамның емес сонымен қатар сау адамның да сезім күйімен мінез құлқын психиканың [[Бейсаналық]] арқылы түсіндіретін теориясын құрды. Фрейд психологияға келгенде бұл ілім [[сана]] туралы ғалым деп саналды. Бұл жерде сана деп – адамның өз жанындағы (ішкі дүниесіндегі) өтіп жатқан құбылыстар туралы тікелей білуі аталады. Психологияның негізі де білудің дәл осы түрі еді. Фрейд өзінің медициналық тәжірибесіне сүйене отырып бейсаналық санасыз күй күштерін зерттей бастады. Ол емдеген адамдар өздерін не қызықтыратынын, жан дүниесін не ауыртқанын білмегендіктен ауруға ұшыраған. Тек [[гипноз]]дың көмегімен сана бақылауын қадағалау арқылы тұлғаны ауруға шалдықтырған оқиғалар ізін табуға мүмкіндік туды. З.Фрейдтің бұл жердегі батыл қадамы санасыздық күйі психикасының түрі қалтарыстарын зерттеуде болды. Адамның жан дүниесінің құпияларына барар жолды ол сана [[психология]]сынан да, [[физиология]]сынан да емес, бейсаналық психикасынан іздей бастады. Емдеу процесінде санадан жасырын ойлар мен сезім күйлерін тану қажет болды. Бастапқыда ең басты және жалғыз қару гипноз болатын. З.Фрейдтің шеберлігі Брейрге қарағанда жеткіліксіз еді. Гипнозға қанағаттанбаған ол басқа құралдарды іздестіре бастады. Фрейд тапқан жаңа терапиялық құрал "еркін ассоциация" деп аталатын ассоциация түрлері еді. Олар көптеген жылдар бдойы психоанализдің негізі болып келді. "[[Ассоциациялар]]" ұғымы – психология ғылымындағы көне ұғымдардың бірі. Бұл термин [[Платон]] мен [[Аристотель]]дің еңбектерінде кездеседі. Ассоциациялардың құрылу заңдылығын ғасырлар бойы психологияда ең басты нәрсе еді. Мысалы адам бір затқа қарай отырып оның иесін есіне алады. Өйткені бұрынырақта олар бір мезгілде қабылданса олардың мидағы іздері арасында өзара байланыс, яғни ассоциация пайда болған. З.Фрейд ассоциацияларды санасыз түрдегі іс-әрекеттерді зерттеуге жол табу үшін қолданған. Бұл үшін ассоциациялар еркін болуы тиіс. Яғни сананың қабылауынан тыс болады. Психоанализдің басты үрдісі осылай туған. Емделуші адам бей-жай күйде (жатқан қалпы) ойына келген нәрсенің барлығын емін еркін айту, миында туындаған ойлар алуан түрлі болсада өз ассоциацияларын сыртқа шығаруы тиіс болды. Емделуші кедергіге тап болғанда мүдіре бастады бір сөзді бірнеше рет қайталап ойындағыны еске түсіру мүмкін еместігін айтты. Бұл жердегі Фрейдтің болжамы: Ауру адам өзінің кейбір құпия ойларына еркінен тыс қарсылық танытады. Сонымен қатар мұны ол санасыз түрде өз ырқынан тыс жасайды. Адам мінез-құлқын меңгерудегі санадан тыс уәждердің атқарар рөлін анықтай отырып Фрейд психологияда жаңа бағыттың негізін салды. Бірақ оның адамға тән бүкіл қиыншылық, қызығушылық, құмарлық атаулының басты себебі адам бойындағы санадан тыс сексуалды күштердің әрекеті болып табылатындығына деген нық сенімі онық көптеген зерттеушілер ішінде өз жақтастыры мен қызметтестерінің қарсылығын тудырды. З.Фрейдтің ұстанған принциптерімен көзқарастарына қарама-қайшы пікірлер орын алды. Ал оның теориясы әуелден ақ сынға алынды, тіпті жоққа шығарылды. Бірнеше ондаған жылдар бойы күн сайын 8-10 сағаттан З.Фрейд дәрігерлік тәжірибесін шыңдады. Осы тәжірибелерінен алған [[факт]]тер арқылы ол толғақ құрылымына сипаттама берді. Тәжірибе жүргізуші дәрігер ретінде Фрейд қолда бар фактлерді өте мұқият қолданды. Бұл фактілердің білгірі деуге болады. Фактілерді жинақтай отырып олардың негізінде өз теориялық қағидаларын құрды. Алайда кейінірек ол көбінесе теория жасаумен шұғылданып оларды нақты фактлері негізінде дәлелдеуге аз көңіл бөлді. Бұл жерде Фрейд даңқы арта түскен сайын өз көзқарастары дұрыс дегенге әбден сеніп өзін жоғары бағалай бастағандай еді. Фрейдтің мінезі бір беткей болатын және оның тұжырымдамасын өзгертуге немесе толықтыруға тырысқан өз шәкірттерінің барлығын дерлік алыстатып алды. Психоанализге жолдың кең ашылуы үлкен еңбектен келгендіктен әр шегіністі Фрейд сатқындық ретінде қарастырды. Психоаналитикалық ассоциациядан өз жақтастарымен қатар Фрейдтің шәкірттері де – [[Альфред Адлер]], [[Карл Юнг]], [[Карен Хорни]], [[Мелани Кляйн]] және [[Жак Лакан]] сияқты зерттеушілер де қуылды. Мұндай атмосфера З.Фрейд салған ізге және оның беделіне мүлтіксіз бас шұлғуды танытты. Психоанализде адам ойлары мен сезім күйлерінің санадан тыс түрін анықтау әдісі ретінде [[түс көру]]ді талдау әдісі табылды. Бұл әдістің мәні мынада: психоаналитик емделушінің көрген түстерін талқыға салады. Фрейдтің есептеуінше, түс көру қаншалықты бос көріністер болғанымен, оның "сценарийі" – бұл түстің бейне-белгілері арқылы қанағаттандырылатын түпкі тілек-қалаулар коды. Бұл болжамына өзі таңырқаған З.Фрейд оның тіпті қандай жағдайда туындағанын да есіне сақтап қалады. Бұл 1895 жылдың 24 шілдесіндегі кешқұрым мезгіл, бейсенбіде, веналық мейрамханалардың бірінің солтүстік-шығыс бұрышында еді. Бұл жөнінен З.Фрейд бірде: "осы жерде "дәрігер Фрейд түс көру құпиясын ашты" деген жазуы бар тақтай іліп қойса да болады", – деп әзілдей айтқан екен. 1900 жылы "[[Түс жору (Фрейд)|Түс жору]]" кітабы жарық көрді. Оны З.Фрейд өзінің басты еңбегі санады. Кітапта түстегі бейнелердің қалыптасу тәсілдері: олардың кешенді қабаттасуы, тұтас бейненің бөлшек бейнемен алмасуы, кейіптеу және тсс. сипатталды. Осының барысында ол барлық адамдар үшін бірдей мәнге ие символдар бар деп санады. Мұндай символдар ретінде ұшу, құлау, суды, үшкін заттарды, тістің түсуін көру қарастырылды. Тәуелсіз авторлардың бұл қағиданы тексеруі мұндай тұжырымды растамады. Фрейд түс көрудегі бейнелерді эмоциалды сезім күйлерінің деңгейлері ретінде түсіндірді. Олардың туындау көздері күндізгі қалыптан тыс сезім күйлерінде, қызығушылықтарында, қорқыныш күйлері мен санадан тыс әрекеттерінде жасырылған. Олар өздері туралы ерекше символдық тілде сөйлейді. Фрейд олардың сөздік қоры мен оның құрылу тәсілін қалпына келтіруге тырысты. 1901 жылы оның «[[Күнделік тұрмыс психологиясы (Фрейд)|Күнделікті тұрмыс психопатологиясы]]» кітабы жарық көрді, мұнда ол түрлі бұрыс әрекеттерді түсіндірді: есімдерді ұмыту, сөзден таю, санадан тыс уәждердің көрінуі. Фрейд бойынша, мұның себептерін санадан тыс импульстерден, шұғылданатын әрекеттерінен іздеген жөн. Бұлардан кейін оның «[[Қалжың және оның бейсаналыққа қатынасы (Фрейд)|Қалжың және оның бейсанаға қатынасы]]» (1905), «[[Сексуалдылық теориясы бойынша үш эссе (Фрейд)|Сексуалдылық теорияисы бойынша үш эссе]]» (1905), «[[Тотем және табу (Фрейд)|Тотем және табу]]» (1913) еңбектері жарық көрді. Фрейдтің халықаралық деңгейдегі атақ-даңқы мен танымалдығы арта берді. 1909 ж. оны [[АҚШ]]-қа шақырды, оның дәрістерін көптеген ғалымдар, солардың ішінде америкалық психология атасы [[Вильям Джемс]] те тыңдады. З.Фрейдті құшақтап тұрып ол: "Болашақ – сіздің қолыңызда", – деген екен (Ярошевский, 1989, 21 бет). 1910 жылы [[Нюрнберг]]те психоанализ бойынша Бірінші халықаралық конгресс өтті. Оған қатысушылар психоанализді психологиядан өзіндің ерекшелігі бар жеке, айрықша ғылым деп жариялады. Алайда көп ұзамай осы қоғамдастың ішінде оның таралуына әкелген қарсы пікірлер туындады. Фрейдтің көптеген жақын жүрген жақтастары онымен арақатынасын үзіп, өздерінің мектептерін ашып, бағыттарын қалыптастырды. Солардың ішінде [[Альфред Адлер]] мен [[Карл Юнг]] те бар, олар соңынан атақты психологтар болды. Олардың көпшілігі сексуалды инстинктің басым рөлге ие екендігін мойындамады. Көп ұзамай З.Фрейдтің өзі де өз тұжырымдамасына түзетулер енгізді. Бұған оны өмір мәжбүрледі. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталды. Емдеушілердің көбі сексуалды сезім күйлеріне емес, соғыс уақытында оларды күйзелткен сынақ, қиыншылықтарға байланысты невроз ауруымен ауырды. ХIХ ғ. соңында веналық бұқара халықты емдеу кезінде туындаған З.Фрейдтің бұрынғы тұжырымдамасы кешегі солдаттар мен офицерлердің соғыс жағдайында туындаған психикалық күйзеліс күйін түсіндіруге жарамсыз болып шықты. З.Фрейдтің жаңа емдеушілерінің өлімді көп көруден туындаған психикалық күйзеліс пен соққылары ерекше инстинкт бар деген болжам жасауға себеп болды. Ол Танатос деген атауға ие болды. Бұл жерде Танатос деп не өзгелерді, не өзін өлтіруге, жоюға деген ерекше құмарлықты түсіндірді. З.Фрейдтің көзқарасы бойынша, бұл инстинкт сексуалды инстинктпен қатар мінез-құлықтың кез келген түрінің негізіне алынған. З.Фрейдт бұл мәселені зерттеуге интермелеген өз өміріндегі жағдайлар да болды. 20-жылдардың басында ол көп шылым шегуден туындаған өте ауыр ауру түрімен ауырды. Бір операциядан соң екіншісіне шыдамдылықпен төзіп, жұмыс істеуін тоқтатпады. 1915-1917 жж. ол Вена университетінде «[[Психоанализге кіріспе дәрітер (Фрейд)|Психоанализге кіріспе дәрістер]]» деген атпен жарияланған курс оқыды. Бұл курс толықтыруды қажет етті, оларды ғалым 1933 жылы 8 дәріс түрінде жариялады. З.Фрейд шығармашылығының осы соңғы кезеңінде оның «[[Ұжым психологиясы және оның "Менін" анализдеу (Фрейд)|Ұжым психологиясы және оның "эгосын" анализдеу]]» (1921), «[[Эго және ид (Фрейд)|Эго және ид]]» (1923) еңбектері жарық көрді. Бұл кітаптарында оның адамның жеке тұлғасының құрылымына деген көзқарастарының өзгергендігін көреміз (Ярошевский, 1989, 22 бет). 30-шы жылдары Европадағы әлеуметтік жағдай ушыға түсті. 1933 жылы [[Германия]]да билік басына [[фашизм]] келді. [[Генрих Гейне]], [[Карл Маркс]], [[Томас Манн]], [[Франц Кафка]] және [[Альберт Эйнштейн]] шығармаларымен қатар Фрейдтің кітаптарына да қатаң тыйым салынды. [[Нацизм|Нацистер]] өртеген кітаптардың ішінде Фрейдтің кітаптары да бар еді. Кітаптары өртелгенін естіген Фрейд: "Біз қандай прогресске қол жеткіздік! [[Ортағасыр]]да олар менің өзімді өртер еді, ал бүгін олар менеің кітаптарымды ғана өртеумен қанағаттанды!" - деді. (цит. Ярошевский, 1989 ж., 27 бет) Ол бірнеше жылдан кейін [[Освенцим]] және [[Майданек]] пештерінде миллиондаған [[еврей]] мен өзге де нацизм құрбандары қаза табатынын білген жоқ. Солардың ішінде Фрейдтің 4 қарындасы бар. Фашистер [[Австрия]]ны жаулап алғаннан кейін Фрейдтті де осы жағдай күтті. Алайда [[Франция]]дағы АҚШ елшіснің көмегімен ол [[Англия]]ға қоныс аударуға рұқсат алды. Кетер алдында ол [[гестапо]]ның өзімен жақсы қарым-қатынас жасағаны туралы қолхат тастауы керек болды. Қол қойып жатып З.Фрейд былай деп сұрады: "Әр адамға гестапоның шын ниетін үлгі етсек?". Англияда Фрейдті ғалымдар жақсы қарсалды, бірақ оның күні санаулы еді. Бұрынғы дерті күшейіп, оның өз өтініші бойынша емдеуші дәрігер, екі ине (укол) салды. Сөйтіп 1939 жылдың 21 қыркүйегінде Лондонда З.Фрейд қайтыс болды (Ярошевский, 1989, 28 бет). З.Фрейд теориясының әлемге әйгілі ілім ретінде танылғандығы соншалық бүгінде ғалымдар "психология – бұл Фрейдтің өзі" деген қағида қалыптасқан.<ref>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Философия/жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын – Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ, 2006. ISBN 9965-808-82-1</ref><ref>Биекенов К., Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7</ref> == Фрейд нақылдары == 1. Адамдарға көз күйік болмай, іргеңді бөлек сал. Сонда кімге шын керек екеніңді бірден білесің. 2. Егер екі адамды қатар жақсы көрсең, екіншісін таңда. Біріншісін жақсы көрсең, екіншісі пайда болмас еді. 3. Өзгелер сен туралы не ойлайтынына ешқашан бас қатырма. 4. Үнемі кешіріп, ұзақ төзген адам бір сәтте аяқ астынан және мәңгілікке кетіп қалады. 5. Досың жоқ болса түк емес, бар досың шетінен сатқын болса, сол жаман. 6. Жоспарың туралы ешкімге ауыз ашпа. 7. Ешқашан опасыздықты кешірме. Кез келген опасыздық – сенен артықты іздеу. Артығын іздеген қолда бардың қадіріне жетпес. 8. Адам 80% судан тұрады. Егер адамның арманы, не ұлы мақсаты болмаса, ол бар болғаны тігінен тұрған шалшық қана. 9. Сіздің жаныңыздан табылғысы келген адамдардан теріс айналмаңыз. Басыңа күн туғанда дәл сол адам қасыңнан табылуы мүмкін. 10. Адамдармен қандай қарым-қатынас құруды өзің ғана біл. Өйткені, өзгеге сен қалай қарасаң, оларда солай қарайды деу бос сөз.<ref>http://qabylan.kz/A_kop/zhuzadam/2017-05-10/656.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170513083845/http://www.qabylan.kz/A_kop/zhuzadam/2017-05-10/656.html |date=2017-05-13 }}</ref> Зигмунд Фрэйд бойынша түйсіктегіні санамен өлшеу туралы 5 ереже: 1. Адам өзін біреу шын сүйеді дегенді сезінгенде сенімді әрі батыл болады. 2. Біз бір-бірімізді кездейсоқ таңдамаймыз. Біз түйсігімізде тірілткен жанды ғана жолықтырамыз. 3. Адам сүйген кезде дәйім қорғансыз болады. Сүйіктісін немесе оның махаббатын жоғалтқан кезде өте бақытсыз күй кешеді. 4. Неге біз ай сайын басқа адамға ғашық болмаймыз? Себебі, айырылысқан сайын жүрегіміздің бір бөлшегін оған үзіп беріп отырар едік. 5. Әр адамның түйсігінде ешкімге айтпайтын тілек-арманы болады. Кейде өзі де мойындамайтын тым құпия қалауы болатыны рас. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} [[Санат:Аустрия атеистері]] [[Санат:Аустрия жебірейлері]] [[Санат:Аустрия психологтары]] [[Санат:Психиатрия тарихы]] ls20rljsjwsyhk2chleaand06oiqygd 3643387 3643386 2026-08-17T12:47:02Z Айткүл 184554 Фрейбург 3643387 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Зигмунд Фрейд |Шынайы есімі = Sigmund Freud |Суреті = Sigmund Freud, by Max Halberstadt (cropped).jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = Зигмунд Фрейд (1921)<ref>{{cite web |last=Halberstadt |first=Max |url=https://www.loc.gov/item/98514770/ |title=Sigmund Freud, half-length portrait, facing left, holding cigar in right hand |date=c. 1921 |website=[[Library of Congress]] |accessdate=8 June 2017 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171228054049/https://www.loc.gov/item/98514770/ |archivedate=28 December 2017}}</ref> |Туған күні = 6.05.1856 |Туған жері = [[Фрайберг]], [[Моравия]]да, [[Австрия империясы]]<br>(қазір [[Пршибор]], [[Чехия|Чех Республикасы]]) |Қайтыс болған күні = 23.09.1939 |Қайтыс болған жері = [[Хампстед]], [[Лондон]], [[Ұлыбритания]] |Азаматтығы = {{AUT}} |Ғылыми аясы = [[Неврология]], [[психотерапия]], [[психоанализ]] |Жұмыс орны = [[Вена университеті]] |Ғылыми дәрежесі = [[Медицина ғылымдарының докторы]] ([[Вена университеті]]), 1881) |Ғылыми атағы = |Альма-матер = Әйелі: Марта Бернейс (1886 үйле.). Балалары: Матильда, Жан-Мартин, Оливер, [[Эрнст Л. Фрейд|Эрнст]], София және [[Анна Фрейд|Анна]] |Ғылыми жетекші = [[Франц Брентано|Брентано]], [[Йозеф Брейер|Брейер]], [[Жан Мартен Шарко|Шарко]], [[Чарльз Дарвин|Дарвин]], [[Густав Фехнер|Фехнер]], [[Вильгельм Флисс|Флисс]], [[Эдуард фон Хартманн|фон Хартманн]], [[Иоганн Фридрих Гербарт|Гербарт]], [[Фридрих Ницше|Ницше]], [[Платон]], [[Артур Шопенгауэр|Шопенгауэр]], [[Уильям Шекспир|Шекспир]], [[Федор Достоевский|Достоевский]], [[Эмпедокл]], [[Иоганн Вольфганг фон Гете|Гете]], [[Сорен Кьеркегор|Кьеркегор]], [[Софокл]], [[Маркиз де Сад|Сад]] |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = [[Психоанализ]], оның ішінде [[Фрейдтің психоаналитикалық теориялары|теориялары]] [[Ид, эго және суперэго]], [[Эдип комплексі]], [[Репрессия (психология)|репрессия]], [[Қорғаныс механизмі]], тб. |Марапаттары = [[Гете сыйлығы]] (1930)<br> [[Лондон корольдік қоғамы]]ның шетелдік мүшесі<ref name="frs">{{Cite journal | last1 = Tansley | first1 = A.G. | authorlink = Arthur Tansley| title = Sigmund Freud. 1856–1939 | doi = 10.1098/rsbm.1941.0002 | journal = [[Obituary Notices of Fellows of the Royal Society]]| volume = 3 | issue = 9 | pages = 246–75| year = 1941 | jstor = 768889| s2cid = 163056149 |issn=1479-571X}}</ref> |Қолтаңбасы = FreudSignature.svg |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = }} '''Зигмунд Фрейд''' ({{lang-de|Sigmund Freud}}, толық аты '''Сигизмунд Шломо Фрейд''', {{lang-de|Sigismund Schlomo Freud}}; [[6 мамыр]] [[1856 жыл]], [[Пршибор|Фрайберг]], [[Аустрия]]&nbsp;— [[23 қыркүйек]] [[1939 жыл]], [[Лондон]])&nbsp;— [[Аустрия]] [[психолог]]і, [[психиатрия|психиатр]]і және [[неврология|невролог]]і. [[Психоанализ]] ілімінің негізін қалаушы. == Өмірбаяны == Австриялық дәрігер психолог Зигмунд Фрейд 1856 жылы 6 мамырда [[Фрайбург|Фрейбур]]<nowiki/>г қаласында, қарапайым тері сатушының отбасында дүниеге келеді. [[1860 жыл]]ы Фрейдтер отбасы [[Вена]]ға көшеді. 83 жыл өмірінің 80 жылын Зигмунд осы қалада өткізеді. Үлкен отбасында 8 бала болды, бірақ Зигмунд өзінің алғырлығымен,таңқаларлық ақылымен,кітапқа деген құмарлығымен ерекшеленді. Сол себепті оған ата-анасы жақсы жағдай жасауға тырысты. Сабақ орындау барысында оған ешкім кедергі жасамау мақсатында, Зигмунд әрқашан керосинді шаммен оқитын, ал басқа балалары шам арқылы оқитын. 17 жасында [[гимназия]]ны өте жақсы аяқтап, әйгілі [[Вена университеті]]не оқуға тапсырады. Университетте атақты профессорлар дәріс береді. Сол жерде оқып жүріп Зигмунд Фрейд [[студенттік одақ]]қа қосымша [[тарих]], [[политика]], [[философия]] жайлы үйрену мақсатында кіреді. Бірақ көбірек оны [[жаратылыстану ғылымдары]] қызықтырады. [[Биология]] және [[физика]], жаратылыстану принципі бойынша нақты тәжірибелі маман ретінде қалыптасты. Бұл үшін оған алдымен клиникаға жұмыс істеуге бару керек болды. Өйткені оның ол кезде медициналық тәжірибесі жоқ болатын. [[Клиника]]да Фрейд диагностика әдістерін миына зақым келген балаларды, сондай-ақ әр-түрлі тілдік ақаулары бар балаларды емдеу әдістерін меңгерді. Оның ғылыми еңбектері медициналық зерттеулер ортасында белгілі бола бастайды. Зигмунд Фрейд жоғары білікті [[невропатолог]] дәрігер ретінде танылады. Өзіне келген науқастарды ол жылу, су, электр тогы арқылы яғни [[физиотерапия]] әдістерімен емдейді. Алайда Фрейд көп ұзамай бұл физиотерапиялық әдістерге қанағаттанбайды, өйткені емдеудің тиімділігі жақсартуды қажет етті. Ол басқа әдістерді іздестіре бастады. Соның ішінде сол кездің дәрігерлері жақсы нәтижеге қол жеткізіп жүрген [[гипноз]] арқылы емдеуді қолданады. Сол дәрігерлердің ішінде Ю.Брейрде бар. Ол жас З.Фрейдке зор ықпал етті. Олар өздеріне келген ауру адамдардың ауруларының себептерін және оларды емдеу жолдарын бірге талқылады. Көбінесе оларға [[қояншық]] ауруымен ауратын әйелдер емделуге келетін. Бұл аурудың көріну себептері – [[қорқыныш]] (фобия), сезімталдықты жоғалту, тамаққа тәбеті болмау, екі адам сияқты әрекет ету, елестер т.б. Жеңіл гипноз түрін қолдану арқылы (түс көру тәрізді ұйқылы-ояу күй) Брейр мен Фрейд ауру адамдарға сол аурумен ауырар алдындағы оқиғаларды айтқызды. Аурулар сол оқиғаларды есіне түсіре алса және сөзбен жеткізе алса бұл ауру шамалы уақытқа бәсеңдейді. Мұндай жағдайды Брейр көне грекше "[[катарсис]]" (арулану, тазару) деп атаған. Көне заман философтары бұл сөзді адам өнер туындыларын қабылдағанда пайда болатын және оның жанын жағымсыз күйлерден тазартатын сезім күйлерінің атауы ретінде қолданған. Ғылыми білім – бұл білім өте мұқияттылықты қажет ететін құбылыстар себебін білу. Ол құбылыстарға сипаттама беріп қана қойған жоқ, олардың себептері мен заңдылықтарын іздеді. Психология саласына көшкен кезде де ол осы принциптерді ұстанды. Ол медицина факультетінде оқыды. Оның ұстазы еуропаның әйгілі физиологы [[Эрнст Брюкке]] болды. Оның зертханасында көптеген елдердің ғалымдары жұмыс істеді оның ішінде орыс физиологиясы мен ғылыми психологияның негізін салған И.М.Сеченов болды. Брюккенің жетекшілігімен студент Фрейд [[Вена]] физиология институтында жұмыс істеді. Ол күніне бірнеше сағат микроскоппен жұмыс істеді. Қартайған шағында бүкіл әлем мойындаған психолог болған ол достарының біріне зертханада жануарлардың арқа жұлынының жүйке жасушаларының құрылымын зерттеген жылдар оның ең бақытты сәттері екендігін айтты. Осы кезеңде қалыптасқан оның бойындағы ғылымға деген қызығушылық пен табандылықты З.Фрейд өмірінің соңғы 10 жылдығында да жоғалтпайды. == Дәрігерлік қызметінің басталуы == [[Сурет:Sigmund Freud statue, London 1.jpg|thumb|right|Зигмунд Фрейд]] [[Вена университеті]]н бітірген соң З.Фрейд кәсіби ғылым қызметкері болуды мақсат етті. Бірақ физиология институтында Брюккенің қол астында мұндай жұмыс орны болған жоқ. Осы кезде Фрейдтің материалды жағдайы да болған жоқ. Өзі сияқты кедей отбасынан шыққан Марта Бернейге үйленген соң қиындығы көбейе түсті. Фрейд ғылымды тастап өмір сүру үшін жұмыс істеуге мәжбүр болды. Бұдан шығар бір жол бар еді – ол тәжірибе жинақтаушы дәрігер болу. Ол невропатолог ретінде жеке тәжірибе жинақтауға шешім қабылдады. Брейр бұл терминді эстетикадан алып психотерапияға ауыстырды. Адам саналы түрде сезінбейтін бұрынғы әсерлер, еске түсірулер елестетулердің адам санасына ықпалы философтар мен психологтарға бұрыннан ақ белгілі болған. Брейр мен Фрейдттің жаңа идеяларының мәні мынада: адам саналы түрде сезінбейтін күйлерге қарсылық білдіреді. Ал бұл күй [[сезім]] және [[қозғалыс]] органдарының түрлі ауруларға шалдығуына әкеледі. (тіпті уақытша дәрменсіздік күй тудыруы мүмкін). Гипноз әдісін әсіресе француз ғалымдары өте сәтті қолданған. Олардың тәжірибелерін зерттеу үшін Фрейд [[Париж]]ге атақты невролог [[Жан Мартен Шарко]]ға барады (бүгінде ол дәрігер [[физиотерапия]] әдісінің бір түрі – "Шарко себезгісі" әдісімен байланысты медицинада белгілі). Шарконың "Невроз Наполеоны" деген атағы бар еді. Ол [[Европа]]ның көптеген король отбасыларын емдеген. Бұл атақты дәрігерді ауруларды тексеру кезінде гипнозбен емдеу сеанстары кезінде тәжірибе жинақтаушы дәрігерлер тобы қаумалап жүретін. З.Фрейд жас веналық дәрігер сол тәжірибе жинақтаушылардың бірі болды. Фрейдті Шаркоға жақындастырған жағдай оның Шаркоға ол оқыған дәрістерді неміс тіліне аударуын өтініп жолыққан сәті еді. Бір әңгімелесу үстінде Шарко невротик мінез-құлқтың негізгі ерекшеліктерінің бір қайнары - [[жыныс]]тық құрылымда жатанын айтты. Осы ескертуді есінде сақтаған Фрейд бірнеше жыл өткен соң осы [[болжам]]дар мен [[бақылау]]ларға сүйене отырып, адам мінез құлқындағы басты қозғаушы күш ретінде оның [[Либидо|сексуалды өмір]]інің рөлі туралы идеяны алға тартты. З.Фрейд адам өміріне дәл осы сексуалды бастамалардың тікелей және жанама әсер ететіндігін адам өміріндегі барлық проблемаларға әкелер жол деп ұқты. Фрейдтің осы ілімі көптеген батыс елдерінде әйгілі бола бастады, сонымен қатар психологиядан тыс ілімдерде қолданды (Ярошевский 1989 ж.). == Психоанализдің туындауы == Біршама уақыттан соң Фрейд тұлға проблемаларын зерттеумен шұғылданды және [[невроз]]ды емдеудің ерекше әдісін ойлап тапты. Фрейд теориясы мен практикасында [[Бейсаналық|санасыз күй]] мәселелері ерекше орын алды. Адам саналы түрде қабылдамайтын процестерге деген қызығушылық Фрейдтің бойында оның дәрігерлік қызметінің бастапқы кезеңінде пайда болды. Бұған сонымен қатар пост гипноздық күй қалыбын айқындауы әсер етті. Бір әйелге гипнозбен емделу үстінде гипноздан оянғаннан кейін бөлме бұрышында тұрған қолшатырды алу керектігін ескертеді. Гипноздан оянғаннан кейін шыныменде қолшатырды алып ашты. Ол әйелден неге бұлай істегенін сұрағанда ол қол шатырдың жөндеулі тұрғанын тексергім келді деп жауап берді. Сол гипноздан кейінгі сәтінде әйелге қол шатыр бөтен біреудікі екенін ескерткенде ол ыңғайсызданып оны орнына қойды. Бұл фактілер Фрейдке дейінде белгілі еді. Бірақ Фрейд оларға жаңаша түсініктеме берді. Осындай фактілерді талдау негізінде Фрейд өзінің бейсаналық теориясын жасады. Емдеуші дәрігер ретінде ол саналы түрде қабылданбайтын сезім күйлері мен уәжедері адам өмірін елеулі түрде қиындатып тіпті жүйке-психика ауруларының себебі болуы да мүмкін екендігіне бірнеше рет көз жеткізді. Бұл жағдай оның өзі емдеп жүрген ауру адамдардың саналы әрекеті мен санасыздық сезім күйі арасындағы қарама-қайшылықтан арылту жолдарын іздестіруге бағыттады. Фрейдтің адам жанын сауықтыру әдісі мен теориясы [[психоанализ]] деп аталады. XX ғ. психологиясында әйгілі ілім ретінде танылды. Кейінірек Фрейд тек ауру адамның емес сонымен қатар сау адамның да сезім күйімен мінез құлқын психиканың [[Бейсаналық]] арқылы түсіндіретін теориясын құрды. Фрейд психологияға келгенде бұл ілім [[сана]] туралы ғалым деп саналды. Бұл жерде сана деп – адамның өз жанындағы (ішкі дүниесіндегі) өтіп жатқан құбылыстар туралы тікелей білуі аталады. Психологияның негізі де білудің дәл осы түрі еді. Фрейд өзінің медициналық тәжірибесіне сүйене отырып бейсаналық санасыз күй күштерін зерттей бастады. Ол емдеген адамдар өздерін не қызықтыратынын, жан дүниесін не ауыртқанын білмегендіктен ауруға ұшыраған. Тек [[гипноз]]дың көмегімен сана бақылауын қадағалау арқылы тұлғаны ауруға шалдықтырған оқиғалар ізін табуға мүмкіндік туды. З.Фрейдтің бұл жердегі батыл қадамы санасыздық күйі психикасының түрі қалтарыстарын зерттеуде болды. Адамның жан дүниесінің құпияларына барар жолды ол сана [[психология]]сынан да, [[физиология]]сынан да емес, бейсаналық психикасынан іздей бастады. Емдеу процесінде санадан жасырын ойлар мен сезім күйлерін тану қажет болды. Бастапқыда ең басты және жалғыз қару гипноз болатын. З.Фрейдтің шеберлігі Брейрге қарағанда жеткіліксіз еді. Гипнозға қанағаттанбаған ол басқа құралдарды іздестіре бастады. Фрейд тапқан жаңа терапиялық құрал "еркін ассоциация" деп аталатын ассоциация түрлері еді. Олар көптеген жылдар бдойы психоанализдің негізі болып келді. "[[Ассоциациялар]]" ұғымы – психология ғылымындағы көне ұғымдардың бірі. Бұл термин [[Платон]] мен [[Аристотель]]дің еңбектерінде кездеседі. Ассоциациялардың құрылу заңдылығын ғасырлар бойы психологияда ең басты нәрсе еді. Мысалы адам бір затқа қарай отырып оның иесін есіне алады. Өйткені бұрынырақта олар бір мезгілде қабылданса олардың мидағы іздері арасында өзара байланыс, яғни ассоциация пайда болған. З.Фрейд ассоциацияларды санасыз түрдегі іс-әрекеттерді зерттеуге жол табу үшін қолданған. Бұл үшін ассоциациялар еркін болуы тиіс. Яғни сананың қабылауынан тыс болады. Психоанализдің басты үрдісі осылай туған. Емделуші адам бей-жай күйде (жатқан қалпы) ойына келген нәрсенің барлығын емін еркін айту, миында туындаған ойлар алуан түрлі болсада өз ассоциацияларын сыртқа шығаруы тиіс болды. Емделуші кедергіге тап болғанда мүдіре бастады бір сөзді бірнеше рет қайталап ойындағыны еске түсіру мүмкін еместігін айтты. Бұл жердегі Фрейдтің болжамы: Ауру адам өзінің кейбір құпия ойларына еркінен тыс қарсылық танытады. Сонымен қатар мұны ол санасыз түрде өз ырқынан тыс жасайды. Адам мінез-құлқын меңгерудегі санадан тыс уәждердің атқарар рөлін анықтай отырып Фрейд психологияда жаңа бағыттың негізін салды. Бірақ оның адамға тән бүкіл қиыншылық, қызығушылық, құмарлық атаулының басты себебі адам бойындағы санадан тыс сексуалды күштердің әрекеті болып табылатындығына деген нық сенімі онық көптеген зерттеушілер ішінде өз жақтастыры мен қызметтестерінің қарсылығын тудырды. З.Фрейдтің ұстанған принциптерімен көзқарастарына қарама-қайшы пікірлер орын алды. Ал оның теориясы әуелден ақ сынға алынды, тіпті жоққа шығарылды. Бірнеше ондаған жылдар бойы күн сайын 8-10 сағаттан З.Фрейд дәрігерлік тәжірибесін шыңдады. Осы тәжірибелерінен алған [[факт]]тер арқылы ол толғақ құрылымына сипаттама берді. Тәжірибе жүргізуші дәрігер ретінде Фрейд қолда бар фактлерді өте мұқият қолданды. Бұл фактілердің білгірі деуге болады. Фактілерді жинақтай отырып олардың негізінде өз теориялық қағидаларын құрды. Алайда кейінірек ол көбінесе теория жасаумен шұғылданып оларды нақты фактлері негізінде дәлелдеуге аз көңіл бөлді. Бұл жерде Фрейд даңқы арта түскен сайын өз көзқарастары дұрыс дегенге әбден сеніп өзін жоғары бағалай бастағандай еді. Фрейдтің мінезі бір беткей болатын және оның тұжырымдамасын өзгертуге немесе толықтыруға тырысқан өз шәкірттерінің барлығын дерлік алыстатып алды. Психоанализге жолдың кең ашылуы үлкен еңбектен келгендіктен әр шегіністі Фрейд сатқындық ретінде қарастырды. Психоаналитикалық ассоциациядан өз жақтастарымен қатар Фрейдтің шәкірттері де – [[Альфред Адлер]], [[Карл Юнг]], [[Карен Хорни]], [[Мелани Кляйн]] және [[Жак Лакан]] сияқты зерттеушілер де қуылды. Мұндай атмосфера З.Фрейд салған ізге және оның беделіне мүлтіксіз бас шұлғуды танытты. Психоанализде адам ойлары мен сезім күйлерінің санадан тыс түрін анықтау әдісі ретінде [[түс көру]]ді талдау әдісі табылды. Бұл әдістің мәні мынада: психоаналитик емделушінің көрген түстерін талқыға салады. Фрейдтің есептеуінше, түс көру қаншалықты бос көріністер болғанымен, оның "сценарийі" – бұл түстің бейне-белгілері арқылы қанағаттандырылатын түпкі тілек-қалаулар коды. Бұл болжамына өзі таңырқаған З.Фрейд оның тіпті қандай жағдайда туындағанын да есіне сақтап қалады. Бұл 1895 жылдың 24 шілдесіндегі кешқұрым мезгіл, бейсенбіде, веналық мейрамханалардың бірінің солтүстік-шығыс бұрышында еді. Бұл жөнінен З.Фрейд бірде: "осы жерде "дәрігер Фрейд түс көру құпиясын ашты" деген жазуы бар тақтай іліп қойса да болады", – деп әзілдей айтқан екен. 1900 жылы "[[Түс жору (Фрейд)|Түс жору]]" кітабы жарық көрді. Оны З.Фрейд өзінің басты еңбегі санады. Кітапта түстегі бейнелердің қалыптасу тәсілдері: олардың кешенді қабаттасуы, тұтас бейненің бөлшек бейнемен алмасуы, кейіптеу және тсс. сипатталды. Осының барысында ол барлық адамдар үшін бірдей мәнге ие символдар бар деп санады. Мұндай символдар ретінде ұшу, құлау, суды, үшкін заттарды, тістің түсуін көру қарастырылды. Тәуелсіз авторлардың бұл қағиданы тексеруі мұндай тұжырымды растамады. Фрейд түс көрудегі бейнелерді эмоциалды сезім күйлерінің деңгейлері ретінде түсіндірді. Олардың туындау көздері күндізгі қалыптан тыс сезім күйлерінде, қызығушылықтарында, қорқыныш күйлері мен санадан тыс әрекеттерінде жасырылған. Олар өздері туралы ерекше символдық тілде сөйлейді. Фрейд олардың сөздік қоры мен оның құрылу тәсілін қалпына келтіруге тырысты. 1901 жылы оның «[[Күнделік тұрмыс психологиясы (Фрейд)|Күнделікті тұрмыс психопатологиясы]]» кітабы жарық көрді, мұнда ол түрлі бұрыс әрекеттерді түсіндірді: есімдерді ұмыту, сөзден таю, санадан тыс уәждердің көрінуі. Фрейд бойынша, мұның себептерін санадан тыс импульстерден, шұғылданатын әрекеттерінен іздеген жөн. Бұлардан кейін оның «[[Қалжың және оның бейсаналыққа қатынасы (Фрейд)|Қалжың және оның бейсанаға қатынасы]]» (1905), «[[Сексуалдылық теориясы бойынша үш эссе (Фрейд)|Сексуалдылық теорияисы бойынша үш эссе]]» (1905), «[[Тотем және табу (Фрейд)|Тотем және табу]]» (1913) еңбектері жарық көрді. Фрейдтің халықаралық деңгейдегі атақ-даңқы мен танымалдығы арта берді. 1909 ж. оны [[АҚШ]]-қа шақырды, оның дәрістерін көптеген ғалымдар, солардың ішінде америкалық психология атасы [[Вильям Джемс]] те тыңдады. З.Фрейдті құшақтап тұрып ол: "Болашақ – сіздің қолыңызда", – деген екен (Ярошевский, 1989, 21 бет). 1910 жылы [[Нюрнберг]]те психоанализ бойынша Бірінші халықаралық конгресс өтті. Оған қатысушылар психоанализді психологиядан өзіндің ерекшелігі бар жеке, айрықша ғылым деп жариялады. Алайда көп ұзамай осы қоғамдастың ішінде оның таралуына әкелген қарсы пікірлер туындады. Фрейдтің көптеген жақын жүрген жақтастары онымен арақатынасын үзіп, өздерінің мектептерін ашып, бағыттарын қалыптастырды. Солардың ішінде [[Альфред Адлер]] мен [[Карл Юнг]] те бар, олар соңынан атақты психологтар болды. Олардың көпшілігі сексуалды инстинктің басым рөлге ие екендігін мойындамады. Көп ұзамай З.Фрейдтің өзі де өз тұжырымдамасына түзетулер енгізді. Бұған оны өмір мәжбүрледі. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталды. Емдеушілердің көбі сексуалды сезім күйлеріне емес, соғыс уақытында оларды күйзелткен сынақ, қиыншылықтарға байланысты невроз ауруымен ауырды. ХIХ ғ. соңында веналық бұқара халықты емдеу кезінде туындаған З.Фрейдтің бұрынғы тұжырымдамасы кешегі солдаттар мен офицерлердің соғыс жағдайында туындаған психикалық күйзеліс күйін түсіндіруге жарамсыз болып шықты. З.Фрейдтің жаңа емдеушілерінің өлімді көп көруден туындаған психикалық күйзеліс пен соққылары ерекше инстинкт бар деген болжам жасауға себеп болды. Ол Танатос деген атауға ие болды. Бұл жерде Танатос деп не өзгелерді, не өзін өлтіруге, жоюға деген ерекше құмарлықты түсіндірді. З.Фрейдтің көзқарасы бойынша, бұл инстинкт сексуалды инстинктпен қатар мінез-құлықтың кез келген түрінің негізіне алынған. З.Фрейдт бұл мәселені зерттеуге интермелеген өз өміріндегі жағдайлар да болды. 20-жылдардың басында ол көп шылым шегуден туындаған өте ауыр ауру түрімен ауырды. Бір операциядан соң екіншісіне шыдамдылықпен төзіп, жұмыс істеуін тоқтатпады. 1915-1917 жж. ол Вена университетінде «[[Психоанализге кіріспе дәрітер (Фрейд)|Психоанализге кіріспе дәрістер]]» деген атпен жарияланған курс оқыды. Бұл курс толықтыруды қажет етті, оларды ғалым 1933 жылы 8 дәріс түрінде жариялады. З.Фрейд шығармашылығының осы соңғы кезеңінде оның «[[Ұжым психологиясы және оның "Менін" анализдеу (Фрейд)|Ұжым психологиясы және оның "эгосын" анализдеу]]» (1921), «[[Эго және ид (Фрейд)|Эго және ид]]» (1923) еңбектері жарық көрді. Бұл кітаптарында оның адамның жеке тұлғасының құрылымына деген көзқарастарының өзгергендігін көреміз (Ярошевский, 1989, 22 бет). 30-шы жылдары Европадағы әлеуметтік жағдай ушыға түсті. 1933 жылы [[Германия]]да билік басына [[фашизм]] келді. [[Генрих Гейне]], [[Карл Маркс]], [[Томас Манн]], [[Франц Кафка]] және [[Альберт Эйнштейн]] шығармаларымен қатар Фрейдтің кітаптарына да қатаң тыйым салынды. [[Нацизм|Нацистер]] өртеген кітаптардың ішінде Фрейдтің кітаптары да бар еді. Кітаптары өртелгенін естіген Фрейд: "Біз қандай прогресске қол жеткіздік! [[Ортағасыр]]да олар менің өзімді өртер еді, ал бүгін олар менеің кітаптарымды ғана өртеумен қанағаттанды!" - деді. (цит. Ярошевский, 1989 ж., 27 бет) Ол бірнеше жылдан кейін [[Освенцим]] және [[Майданек]] пештерінде миллиондаған [[еврей]] мен өзге де нацизм құрбандары қаза табатынын білген жоқ. Солардың ішінде Фрейдтің 4 қарындасы бар. Фашистер [[Австрия]]ны жаулап алғаннан кейін Фрейдтті де осы жағдай күтті. Алайда [[Франция]]дағы АҚШ елшіснің көмегімен ол [[Англия]]ға қоныс аударуға рұқсат алды. Кетер алдында ол [[гестапо]]ның өзімен жақсы қарым-қатынас жасағаны туралы қолхат тастауы керек болды. Қол қойып жатып З.Фрейд былай деп сұрады: "Әр адамға гестапоның шын ниетін үлгі етсек?". Англияда Фрейдті ғалымдар жақсы қарсалды, бірақ оның күні санаулы еді. Бұрынғы дерті күшейіп, оның өз өтініші бойынша емдеуші дәрігер, екі ине (укол) салды. Сөйтіп 1939 жылдың 21 қыркүйегінде Лондонда З.Фрейд қайтыс болды (Ярошевский, 1989, 28 бет). З.Фрейд теориясының әлемге әйгілі ілім ретінде танылғандығы соншалық бүгінде ғалымдар "психология – бұл Фрейдтің өзі" деген қағида қалыптасқан.<ref>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Философия/жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын – Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ, 2006. ISBN 9965-808-82-1</ref><ref>Биекенов К., Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7</ref> == Фрейд нақылдары == 1. Адамдарға көз күйік болмай, іргеңді бөлек сал. Сонда кімге шын керек екеніңді бірден білесің. 2. Егер екі адамды қатар жақсы көрсең, екіншісін таңда. Біріншісін жақсы көрсең, екіншісі пайда болмас еді. 3. Өзгелер сен туралы не ойлайтынына ешқашан бас қатырма. 4. Үнемі кешіріп, ұзақ төзген адам бір сәтте аяқ астынан және мәңгілікке кетіп қалады. 5. Досың жоқ болса түк емес, бар досың шетінен сатқын болса, сол жаман. 6. Жоспарың туралы ешкімге ауыз ашпа. 7. Ешқашан опасыздықты кешірме. Кез келген опасыздық – сенен артықты іздеу. Артығын іздеген қолда бардың қадіріне жетпес. 8. Адам 80% судан тұрады. Егер адамның арманы, не ұлы мақсаты болмаса, ол бар болғаны тігінен тұрған шалшық қана. 9. Сіздің жаныңыздан табылғысы келген адамдардан теріс айналмаңыз. Басыңа күн туғанда дәл сол адам қасыңнан табылуы мүмкін. 10. Адамдармен қандай қарым-қатынас құруды өзің ғана біл. Өйткені, өзгеге сен қалай қарасаң, оларда солай қарайды деу бос сөз.<ref>http://qabylan.kz/A_kop/zhuzadam/2017-05-10/656.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170513083845/http://www.qabylan.kz/A_kop/zhuzadam/2017-05-10/656.html |date=2017-05-13 }}</ref> Зигмунд Фрэйд бойынша түйсіктегіні санамен өлшеу туралы 5 ереже: 1. Адам өзін біреу шын сүйеді дегенді сезінгенде сенімді әрі батыл болады. 2. Біз бір-бірімізді кездейсоқ таңдамаймыз. Біз түйсігімізде тірілткен жанды ғана жолықтырамыз. 3. Адам сүйген кезде дәйім қорғансыз болады. Сүйіктісін немесе оның махаббатын жоғалтқан кезде өте бақытсыз күй кешеді. 4. Неге біз ай сайын басқа адамға ғашық болмаймыз? Себебі, айырылысқан сайын жүрегіміздің бір бөлшегін оған үзіп беріп отырар едік. 5. Әр адамның түйсігінде ешкімге айтпайтын тілек-арманы болады. Кейде өзі де мойындамайтын тым құпия қалауы болатыны рас. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} [[Санат:Аустрия атеистері]] [[Санат:Аустрия жебірейлері]] [[Санат:Аустрия психологтары]] [[Санат:Психиатрия тарихы]] 6vtaaw1axg539ndb6rtv4gh32icowyq 3643390 3643387 2026-08-17T13:10:30Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Айткүл|Айткүл]] ([[User talk:Айткүл|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3610256 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Зигмунд Фрейд |Шынайы есімі = Sigmund Freud |Суреті = Sigmund Freud, by Max Halberstadt (cropped).jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = Зигмунд Фрейд (1921)<ref>{{cite web |last=Halberstadt |first=Max |url=https://www.loc.gov/item/98514770/ |title=Sigmund Freud, half-length portrait, facing left, holding cigar in right hand |date=c. 1921 |website=[[Library of Congress]] |accessdate=8 June 2017 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171228054049/https://www.loc.gov/item/98514770/ |archivedate=28 December 2017}}</ref> |Туған күні = 6.05.1856 |Туған жері = [[Фрайберг]], [[Моравия]]да, [[Австрия империясы]]<br>(қазір [[Пршибор]], [[Чехия|Чех Республикасы]]) |Қайтыс болған күні = 23.09.1939 |Қайтыс болған жері = [[Хампстед]], [[Лондон]], [[Ұлыбритания]] |Азаматтығы = {{AUT}} |Ғылыми аясы = [[Неврология]], [[психотерапия]], [[психоанализ]] |Жұмыс орны = [[Вена университеті]] |Ғылыми дәрежесі = [[Медицина ғылымдарының докторы]] ([[Вена университеті]]), 1881) |Ғылыми атағы = |Альма-матер = Әйелі: Марта Бернейс (1886 үйле.). Балалары: Матильда, Жан-Мартин, Оливер, [[Эрнст Л. Фрейд|Эрнст]], София және [[Анна Фрейд|Анна]] |Ғылыми жетекші = [[Франц Брентано|Брентано]], [[Йозеф Брейер|Брейер]], [[Жан Мартен Шарко|Шарко]], [[Чарльз Дарвин|Дарвин]], [[Густав Фехнер|Фехнер]], [[Вильгельм Флисс|Флисс]], [[Эдуард фон Хартманн|фон Хартманн]], [[Иоганн Фридрих Гербарт|Гербарт]], [[Фридрих Ницше|Ницше]], [[Платон]], [[Артур Шопенгауэр|Шопенгауэр]], [[Уильям Шекспир|Шекспир]], [[Федор Достоевский|Достоевский]], [[Эмпедокл]], [[Иоганн Вольфганг фон Гете|Гете]], [[Сорен Кьеркегор|Кьеркегор]], [[Софокл]], [[Маркиз де Сад|Сад]] |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = [[Психоанализ]], оның ішінде [[Фрейдтің психоаналитикалық теориялары|теориялары]] [[Ид, эго және суперэго]], [[Эдип комплексі]], [[Репрессия (психология)|репрессия]], [[Қорғаныс механизмі]], тб. |Марапаттары = [[Гете сыйлығы]] (1930)<br> [[Лондон корольдік қоғамы]]ның шетелдік мүшесі<ref name="frs">{{Cite journal | last1 = Tansley | first1 = A.G. | authorlink = Arthur Tansley| title = Sigmund Freud. 1856–1939 | doi = 10.1098/rsbm.1941.0002 | journal = [[Obituary Notices of Fellows of the Royal Society]]| volume = 3 | issue = 9 | pages = 246–75| year = 1941 | jstor = 768889| s2cid = 163056149 |issn=1479-571X}}</ref> |Қолтаңбасы = FreudSignature.svg |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = }} '''Зигмунд Фрейд''' ({{lang-de|Sigmund Freud}}, толық аты '''Сигизмунд Шломо Фрейд''', {{lang-de|Sigismund Schlomo Freud}}; [[6 мамыр]] [[1856 жыл]], [[Пршибор|Фрайберг]], [[Австрия]]&nbsp;— [[23 қыркүйек]] [[1939 жыл]], [[Лондон]])&nbsp;— [[Аустрия]] [[психолог]]і, [[психиатрия|психиатр]]і және [[неврология|невролог]]і. [[Психоанализ]] ілімінің негізін қалаушы. == Өмірбаяны == Австриялық дәрігер психолог Зигмунд Фрейд 1856 жылы 6 мамырда [[Фрейбурк]] қаласында, қарапайым тері сатушының отбасында дүниеге келеді. [[1860 жыл]]ы Фрейдтер отбасы [[Вена]]ға көшеді. 83 жыл өмірінің 80 жылын Зигмунд осы қалада өткізеді. Үлкен отбасында 8 бала болды, бірақ Зигмунд өзінің алғырлығымен,таңқаларлық ақылымен,кітапқа деген құмарлығымен ерекшеленді. Сол себепті оған ата-анасы жақсы жағдай жасауға тырысты. Сабақ орындау барысында оған ешкім кедергі жасамау мақсатында, Зигмунд әрқашан керосинді шаммен оқитын, ал басқа балалары шам арқылы оқитын. 17 жасында [[гимназия]]ны өте жақсы аяқтап, әйгілі [[Вена университеті]]не оқуға тапсырады. Университетте атақты профессорлар дәріс береді. Сол жерде оқып жүріп Зигмунд Фрейд [[студенттік одақ]]қа қосымша [[тарих]], [[политика]], [[философия]] жайлы үйрену мақсатында кіреді. Бірақ көбірек оны [[жаратылыстану ғылымдары]] қызықтырады. [[Биология]] және [[физика]], жаратылыстану принципі бойынша нақты тәжірибелі маман ретінде қалыптасты. Бұл үшін оған алдымен клиникаға жұмыс істеуге бару керек болды. Өйткені оның ол кезде медициналық тәжірибесі жоқ болатын. [[Клиника]]да Фрейд диагностика әдістерін миына зақым келген балаларды, сондай-ақ әр-түрлі тілдік ақаулары бар балаларды емдеу әдістерін меңгерді. Оның ғылыми еңбектері медициналық зерттеулер ортасында белгілі бола бастайды. Зигмунд Фрейд жоғары білікті [[невропатолог]] дәрігер ретінде танылады. Өзіне келген науқастарды ол жылу, су, электр тогы арқылы яғни [[физиотерапия]] әдістерімен емдейді. Алайда Фрейд көп ұзамай бұл физиотерапиялық әдістерге қанағаттанбайды, өйткені емдеудің тиімділігі жақсартуды қажет етті. Ол басқа әдістерді іздестіре бастады. Соның ішінде сол кездің дәрігерлері жақсы нәтижеге қол жеткізіп жүрген [[гипноз]] арқылы емдеуді қолданады. Сол дәрігерлердің ішінде Ю.Брейрде бар. Ол жас З.Фрейдке зор ықпал етті. Олар өздеріне келген ауру адамдардың ауруларының себептерін және оларды емдеу жолдарын бірге талқылады. Көбінесе оларға [[қояншық]] ауруымен ауратын әйелдер емделуге келетін. Бұл аурудың көріну себептері – [[қорқыныш]] (фобия), сезімталдықты жоғалту, тамаққа тәбеті болмау, екі адам сияқты әрекет ету, елестер т.б. Жеңіл гипноз түрін қолдану арқылы (түс көру тәрізді ұйқылы-ояу күй) Брейр мен Фрейд ауру адамдарға сол аурумен ауырар алдындағы оқиғаларды айтқызды. Аурулар сол оқиғаларды есіне түсіре алса және сөзбен жеткізе алса бұл ауру шамалы уақытқа бәсеңдейді. Мұндай жағдайды Брейр көне грекше "[[катарсис]]" (арулану, тазару) деп атаған. Көне заман философтары бұл сөзді адам өнер туындыларын қабылдағанда пайда болатын және оның жанын жағымсыз күйлерден тазартатын сезім күйлерінің атауы ретінде қолданған. Ғылыми білім – бұл білім өте мұқияттылықты қажет ететін құбылыстар себебін білу. Ол құбылыстарға сипаттама беріп қана қойған жоқ, олардың себептері мен заңдылықтарын іздеді. Психология саласына көшкен кезде де ол осы принциптерді ұстанды. Ол медицина факультетінде оқыды. Оның ұстазы еуропаның әйгілі физиологы [[Эрнст Брюкке]] болды. Оның зертханасында көптеген елдердің ғалымдары жұмыс істеді оның ішінде орыс физиологиясы мен ғылыми психологияның негізін салған И.М.Сеченов болды. Брюккенің жетекшілігімен студент Фрейд [[Вена]] физиология институтында жұмыс істеді. Ол күніне бірнеше сағат микроскоппен жұмыс істеді. Қартайған шағында бүкіл әлем мойындаған психолог болған ол достарының біріне зертханада жануарлардың арқа жұлынының жүйке жасушаларының құрылымын зерттеген жылдар оның ең бақытты сәттері екендігін айтты. Осы кезеңде қалыптасқан оның бойындағы ғылымға деген қызығушылық пен табандылықты З.Фрейд өмірінің соңғы 10 жылдығында да жоғалтпайды. == Дәрігерлік қызметінің басталуы == [[Сурет:Sigmund Freud statue, London 1.jpg|thumb|right|Зигмунд Фрейд]] [[Вена университеті]]н бітірген соң З.Фрейд кәсіби ғылым қызметкері болуды мақсат етті. Бірақ физиология институтында Брюккенің қол астында мұндай жұмыс орны болған жоқ. Осы кезде Фрейдтің материалды жағдайы да болған жоқ. Өзі сияқты кедей отбасынан шыққан Марта Бернейге үйленген соң қиындығы көбейе түсті. Фрейд ғылымды тастап өмір сүру үшін жұмыс істеуге мәжбүр болды. Бұдан шығар бір жол бар еді – ол тәжірибе жинақтаушы дәрігер болу. Ол невропатолог ретінде жеке тәжірибе жинақтауға шешім қабылдады. Брейр бұл терминді эстетикадан алып психотерапияға ауыстырды. Адам саналы түрде сезінбейтін бұрынғы әсерлер, еске түсірулер елестетулердің адам санасына ықпалы философтар мен психологтарға бұрыннан ақ белгілі болған. Брейр мен Фрейдттің жаңа идеяларының мәні мынада: адам саналы түрде сезінбейтін күйлерге қарсылық білдіреді. Ал бұл күй [[сезім]] және [[қозғалыс]] органдарының түрлі ауруларға шалдығуына әкеледі. (тіпті уақытша дәрменсіздік күй тудыруы мүмкін). Гипноз әдісін әсіресе француз ғалымдары өте сәтті қолданған. Олардың тәжірибелерін зерттеу үшін Фрейд [[Париж]]ге атақты невролог [[Жан Мартен Шарко]]ға барады (бүгінде ол дәрігер [[физиотерапия]] әдісінің бір түрі – "Шарко себезгісі" әдісімен байланысты медицинада белгілі). Шарконың "Невроз Наполеоны" деген атағы бар еді. Ол [[Европа]]ның көптеген король отбасыларын емдеген. Бұл атақты дәрігерді ауруларды тексеру кезінде гипнозбен емдеу сеанстары кезінде тәжірибе жинақтаушы дәрігерлер тобы қаумалап жүретін. З.Фрейд жас веналық дәрігер сол тәжірибе жинақтаушылардың бірі болды. Фрейдті Шаркоға жақындастырған жағдай оның Шаркоға ол оқыған дәрістерді неміс тіліне аударуын өтініп жолыққан сәті еді. Бір әңгімелесу үстінде Шарко невротик мінез-құлқтың негізгі ерекшеліктерінің бір қайнары - [[жыныс]]тық құрылымда жатанын айтты. Осы ескертуді есінде сақтаған Фрейд бірнеше жыл өткен соң осы [[болжам]]дар мен [[бақылау]]ларға сүйене отырып, адам мінез құлқындағы басты қозғаушы күш ретінде оның [[Либидо|сексуалды өмір]]інің рөлі туралы идеяны алға тартты. З.Фрейд адам өміріне дәл осы сексуалды бастамалардың тікелей және жанама әсер ететіндігін адам өміріндегі барлық проблемаларға әкелер жол деп ұқты. Фрейдтің осы ілімі көптеген батыс елдерінде әйгілі бола бастады, сонымен қатар психологиядан тыс ілімдерде қолданды (Ярошевский 1989 ж.). == Психоанализдің туындауы == Біршама уақыттан соң Фрейд тұлға проблемаларын зерттеумен шұғылданды және [[невроз]]ды емдеудің ерекше әдісін ойлап тапты. Фрейд теориясы мен практикасында [[Бейсаналық|санасыз күй]] мәселелері ерекше орын алды. Адам саналы түрде қабылдамайтын процестерге деген қызығушылық Фрейдтің бойында оның дәрігерлік қызметінің бастапқы кезеңінде пайда болды. Бұған сонымен қатар пост гипноздық күй қалыбын айқындауы әсер етті. Бір әйелге гипнозбен емделу үстінде гипноздан оянғаннан кейін бөлме бұрышында тұрған қолшатырды алу керектігін ескертеді. Гипноздан оянғаннан кейін шыныменде қолшатырды алып ашты. Ол әйелден неге бұлай істегенін сұрағанда ол қол шатырдың жөндеулі тұрғанын тексергім келді деп жауап берді. Сол гипноздан кейінгі сәтінде әйелге қол шатыр бөтен біреудікі екенін ескерткенде ол ыңғайсызданып оны орнына қойды. Бұл фактілер Фрейдке дейінде белгілі еді. Бірақ Фрейд оларға жаңаша түсініктеме берді. Осындай фактілерді талдау негізінде Фрейд өзінің бейсаналық теориясын жасады. Емдеуші дәрігер ретінде ол саналы түрде қабылданбайтын сезім күйлері мен уәжедері адам өмірін елеулі түрде қиындатып тіпті жүйке-психика ауруларының себебі болуы да мүмкін екендігіне бірнеше рет көз жеткізді. Бұл жағдай оның өзі емдеп жүрген ауру адамдардың саналы әрекеті мен санасыздық сезім күйі арасындағы қарама-қайшылықтан арылту жолдарын іздестіруге бағыттады. Фрейдтің адам жанын сауықтыру әдісі мен теориясы [[психоанализ]] деп аталады. XX ғ. психологиясында әйгілі ілім ретінде танылды. Кейінірек Фрейд тек ауру адамның емес сонымен қатар сау адамның да сезім күйімен мінез құлқын психиканың [[Бейсаналық]] арқылы түсіндіретін теориясын құрды. Фрейд психологияға келгенде бұл ілім [[сана]] туралы ғалым деп саналды. Бұл жерде сана деп – адамның өз жанындағы (ішкі дүниесіндегі) өтіп жатқан құбылыстар туралы тікелей білуі аталады. Психологияның негізі де білудің дәл осы түрі еді. Фрейд өзінің медициналық тәжірибесіне сүйене отырып бейсаналық санасыз күй күштерін зерттей бастады. Ол емдеген адамдар өздерін не қызықтыратынын, жан дүниесін не ауыртқанын білмегендіктен ауруға ұшыраған. Тек [[гипноз]]дың көмегімен сана бақылауын қадағалау арқылы тұлғаны ауруға шалдықтырған оқиғалар ізін табуға мүмкіндік туды. З.Фрейдтің бұл жердегі батыл қадамы санасыздық күйі психикасының түрі қалтарыстарын зерттеуде болды. Адамның жан дүниесінің құпияларына барар жолды ол сана [[психология]]сынан да, [[физиология]]сынан да емес, бейсаналық психикасынан іздей бастады. Емдеу процесінде санадан жасырын ойлар мен сезім күйлерін тану қажет болды. Бастапқыда ең басты және жалғыз қару гипноз болатын. З.Фрейдтің шеберлігі Брейрге қарағанда жеткіліксіз еді. Гипнозға қанағаттанбаған ол басқа құралдарды іздестіре бастады. Фрейд тапқан жаңа терапиялық құрал "еркін ассоциация" деп аталатын ассоциация түрлері еді. Олар көптеген жылдар бдойы психоанализдің негізі болып келді. "[[Ассоциациялар]]" ұғымы – психология ғылымындағы көне ұғымдардың бірі. Бұл термин [[Платон]] мен [[Аристотель]]дің еңбектерінде кездеседі. Ассоциациялардың құрылу заңдылығын ғасырлар бойы психологияда ең басты нәрсе еді. Мысалы адам бір затқа қарай отырып оның иесін есіне алады. Өйткені бұрынырақта олар бір мезгілде қабылданса олардың мидағы іздері арасында өзара байланыс, яғни ассоциация пайда болған. З.Фрейд ассоциацияларды санасыз түрдегі іс-әрекеттерді зерттеуге жол табу үшін қолданған. Бұл үшін ассоциациялар еркін болуы тиіс. Яғни сананың қабылауынан тыс болады. Психоанализдің басты үрдісі осылай туған. Емделуші адам бей-жай күйде (жатқан қалпы) ойына келген нәрсенің барлығын емін еркін айту, миында туындаған ойлар алуан түрлі болсада өз ассоциацияларын сыртқа шығаруы тиіс болды. Емделуші кедергіге тап болғанда мүдіре бастады бір сөзді бірнеше рет қайталап ойындағыны еске түсіру мүмкін еместігін айтты. Бұл жердегі Фрейдтің болжамы: Ауру адам өзінің кейбір құпия ойларына еркінен тыс қарсылық танытады. Сонымен қатар мұны ол санасыз түрде өз ырқынан тыс жасайды. Адам мінез-құлқын меңгерудегі санадан тыс уәждердің атқарар рөлін анықтай отырып Фрейд психологияда жаңа бағыттың негізін салды. Бірақ оның адамға тән бүкіл қиыншылық, қызығушылық, құмарлық атаулының басты себебі адам бойындағы санадан тыс сексуалды күштердің әрекеті болып табылатындығына деген нық сенімі онық көптеген зерттеушілер ішінде өз жақтастыры мен қызметтестерінің қарсылығын тудырды. З.Фрейдтің ұстанған принциптерімен көзқарастарына қарама-қайшы пікірлер орын алды. Ал оның теориясы әуелден ақ сынға алынды, тіпті жоққа шығарылды. Бірнеше ондаған жылдар бойы күн сайын 8-10 сағаттан З.Фрейд дәрігерлік тәжірибесін шыңдады. Осы тәжірибелерінен алған [[факт]]тер арқылы ол толғақ құрылымына сипаттама берді. Тәжірибе жүргізуші дәрігер ретінде Фрейд қолда бар фактлерді өте мұқият қолданды. Бұл фактілердің білгірі деуге болады. Фактілерді жинақтай отырып олардың негізінде өз теориялық қағидаларын құрды. Алайда кейінірек ол көбінесе теория жасаумен шұғылданып оларды нақты фактлері негізінде дәлелдеуге аз көңіл бөлді. Бұл жерде Фрейд даңқы арта түскен сайын өз көзқарастары дұрыс дегенге әбден сеніп өзін жоғары бағалай бастағандай еді. Фрейдтің мінезі бір беткей болатын және оның тұжырымдамасын өзгертуге немесе толықтыруға тырысқан өз шәкірттерінің барлығын дерлік алыстатып алды. Психоанализге жолдың кең ашылуы үлкен еңбектен келгендіктен әр шегіністі Фрейд сатқындық ретінде қарастырды. Психоаналитикалық ассоциациядан өз жақтастарымен қатар Фрейдтің шәкірттері де – [[Альфред Адлер]], [[Карл Юнг]], [[Карен Хорни]], [[Мелани Кляйн]] және [[Жак Лакан]] сияқты зерттеушілер де қуылды. Мұндай атмосфера З.Фрейд салған ізге және оның беделіне мүлтіксіз бас шұлғуды танытты. Психоанализде адам ойлары мен сезім күйлерінің санадан тыс түрін анықтау әдісі ретінде [[түс көру]]ді талдау әдісі табылды. Бұл әдістің мәні мынада: психоаналитик емделушінің көрген түстерін талқыға салады. Фрейдтің есептеуінше, түс көру қаншалықты бос көріністер болғанымен, оның "сценарийі" – бұл түстің бейне-белгілері арқылы қанағаттандырылатын түпкі тілек-қалаулар коды. Бұл болжамына өзі таңырқаған З.Фрейд оның тіпті қандай жағдайда туындағанын да есіне сақтап қалады. Бұл 1895 жылдың 24 шілдесіндегі кешқұрым мезгіл, бейсенбіде, веналық мейрамханалардың бірінің солтүстік-шығыс бұрышында еді. Бұл жөнінен З.Фрейд бірде: "осы жерде "дәрігер Фрейд түс көру құпиясын ашты" деген жазуы бар тақтай іліп қойса да болады", – деп әзілдей айтқан екен. 1900 жылы "[[Түс жору (Фрейд)|Түс жору]]" кітабы жарық көрді. Оны З.Фрейд өзінің басты еңбегі санады. Кітапта түстегі бейнелердің қалыптасу тәсілдері: олардың кешенді қабаттасуы, тұтас бейненің бөлшек бейнемен алмасуы, кейіптеу және тсс. сипатталды. Осының барысында ол барлық адамдар үшін бірдей мәнге ие символдар бар деп санады. Мұндай символдар ретінде ұшу, құлау, суды, үшкін заттарды, тістің түсуін көру қарастырылды. Тәуелсіз авторлардың бұл қағиданы тексеруі мұндай тұжырымды растамады. Фрейд түс көрудегі бейнелерді эмоциалды сезім күйлерінің деңгейлері ретінде түсіндірді. Олардың туындау көздері күндізгі қалыптан тыс сезім күйлерінде, қызығушылықтарында, қорқыныш күйлері мен санадан тыс әрекеттерінде жасырылған. Олар өздері туралы ерекше символдық тілде сөйлейді. Фрейд олардың сөздік қоры мен оның құрылу тәсілін қалпына келтіруге тырысты. 1901 жылы оның «[[Күнделік тұрмыс психологиясы (Фрейд)|Күнделікті тұрмыс психопатологиясы]]» кітабы жарық көрді, мұнда ол түрлі бұрыс әрекеттерді түсіндірді: есімдерді ұмыту, сөзден таю, санадан тыс уәждердің көрінуі. Фрейд бойынша, мұның себептерін санадан тыс импульстерден, шұғылданатын әрекеттерінен іздеген жөн. Бұлардан кейін оның «[[Қалжың және оның бейсаналыққа қатынасы (Фрейд)|Қалжың және оның бейсанаға қатынасы]]» (1905), «[[Сексуалдылық теориясы бойынша үш эссе (Фрейд)|Сексуалдылық теорияисы бойынша үш эссе]]» (1905), «[[Тотем және табу (Фрейд)|Тотем және табу]]» (1913) еңбектері жарық көрді. Фрейдтің халықаралық деңгейдегі атақ-даңқы мен танымалдығы арта берді. 1909 ж. оны [[АҚШ]]-қа шақырды, оның дәрістерін көптеген ғалымдар, солардың ішінде америкалық психология атасы [[Вильям Джемс]] те тыңдады. З.Фрейдті құшақтап тұрып ол: "Болашақ – сіздің қолыңызда", – деген екен (Ярошевский, 1989, 21 бет). 1910 жылы [[Нюрнберг]]те психоанализ бойынша Бірінші халықаралық конгресс өтті. Оған қатысушылар психоанализді психологиядан өзіндің ерекшелігі бар жеке, айрықша ғылым деп жариялады. Алайда көп ұзамай осы қоғамдастың ішінде оның таралуына әкелген қарсы пікірлер туындады. Фрейдтің көптеген жақын жүрген жақтастары онымен арақатынасын үзіп, өздерінің мектептерін ашып, бағыттарын қалыптастырды. Солардың ішінде [[Альфред Адлер]] мен [[Карл Юнг]] те бар, олар соңынан атақты психологтар болды. Олардың көпшілігі сексуалды инстинктің басым рөлге ие екендігін мойындамады. Көп ұзамай З.Фрейдтің өзі де өз тұжырымдамасына түзетулер енгізді. Бұған оны өмір мәжбүрледі. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталды. Емдеушілердің көбі сексуалды сезім күйлеріне емес, соғыс уақытында оларды күйзелткен сынақ, қиыншылықтарға байланысты невроз ауруымен ауырды. ХIХ ғ. соңында веналық бұқара халықты емдеу кезінде туындаған З.Фрейдтің бұрынғы тұжырымдамасы кешегі солдаттар мен офицерлердің соғыс жағдайында туындаған психикалық күйзеліс күйін түсіндіруге жарамсыз болып шықты. З.Фрейдтің жаңа емдеушілерінің өлімді көп көруден туындаған психикалық күйзеліс пен соққылары ерекше инстинкт бар деген болжам жасауға себеп болды. Ол Танатос деген атауға ие болды. Бұл жерде Танатос деп не өзгелерді, не өзін өлтіруге, жоюға деген ерекше құмарлықты түсіндірді. З.Фрейдтің көзқарасы бойынша, бұл инстинкт сексуалды инстинктпен қатар мінез-құлықтың кез келген түрінің негізіне алынған. З.Фрейдт бұл мәселені зерттеуге интермелеген өз өміріндегі жағдайлар да болды. 20-жылдардың басында ол көп шылым шегуден туындаған өте ауыр ауру түрімен ауырды. Бір операциядан соң екіншісіне шыдамдылықпен төзіп, жұмыс істеуін тоқтатпады. 1915-1917 жж. ол Вена университетінде «[[Психоанализге кіріспе дәрітер (Фрейд)|Психоанализге кіріспе дәрістер]]» деген атпен жарияланған курс оқыды. Бұл курс толықтыруды қажет етті, оларды ғалым 1933 жылы 8 дәріс түрінде жариялады. З.Фрейд шығармашылығының осы соңғы кезеңінде оның «[[Ұжым психологиясы және оның "Менін" анализдеу (Фрейд)|Ұжым психологиясы және оның "эгосын" анализдеу]]» (1921), «[[Эго және ид (Фрейд)|Эго және ид]]» (1923) еңбектері жарық көрді. Бұл кітаптарында оның адамның жеке тұлғасының құрылымына деген көзқарастарының өзгергендігін көреміз (Ярошевский, 1989, 22 бет). 30-шы жылдары Европадағы әлеуметтік жағдай ушыға түсті. 1933 жылы [[Германия]]да билік басына [[фашизм]] келді. [[Генрих Гейне]], [[Карл Маркс]], [[Томас Манн]], [[Франц Кафка]] және [[Альберт Эйнштейн]] шығармаларымен қатар Фрейдтің кітаптарына да қатаң тыйым салынды. [[Нацизм|Нацистер]] өртеген кітаптардың ішінде Фрейдтің кітаптары да бар еді. Кітаптары өртелгенін естіген Фрейд: "Біз қандай прогресске қол жеткіздік! [[Ортағасыр]]да олар менің өзімді өртер еді, ал бүгін олар менеің кітаптарымды ғана өртеумен қанағаттанды!" - деді. (цит. Ярошевский, 1989 ж., 27 бет) Ол бірнеше жылдан кейін [[Освенцим]] және [[Майданек]] пештерінде миллиондаған [[еврей]] мен өзге де нацизм құрбандары қаза табатынын білген жоқ. Солардың ішінде Фрейдтің 4 қарындасы бар. Фашистер [[Австрия]]ны жаулап алғаннан кейін Фрейдтті де осы жағдай күтті. Алайда [[Франция]]дағы АҚШ елшіснің көмегімен ол [[Англия]]ға қоныс аударуға рұқсат алды. Кетер алдында ол [[гестапо]]ның өзімен жақсы қарым-қатынас жасағаны туралы қолхат тастауы керек болды. Қол қойып жатып З.Фрейд былай деп сұрады: "Әр адамға гестапоның шын ниетін үлгі етсек?". Англияда Фрейдті ғалымдар жақсы қарсалды, бірақ оның күні санаулы еді. Бұрынғы дерті күшейіп, оның өз өтініші бойынша емдеуші дәрігер, екі ине (укол) салды. Сөйтіп 1939 жылдың 21 қыркүйегінде Лондонда З.Фрейд қайтыс болды (Ярошевский, 1989, 28 бет). З.Фрейд теориясының әлемге әйгілі ілім ретінде танылғандығы соншалық бүгінде ғалымдар "психология – бұл Фрейдтің өзі" деген қағида қалыптасқан.<ref>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Философия/жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын – Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ, 2006. ISBN 9965-808-82-1</ref><ref>Биекенов К., Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7</ref> == Фрейд нақылдары == 1. Адамдарға көз күйік болмай, іргеңді бөлек сал. Сонда кімге шын керек екеніңді бірден білесің. 2. Егер екі адамды қатар жақсы көрсең, екіншісін таңда. Біріншісін жақсы көрсең, екіншісі пайда болмас еді. 3. Өзгелер сен туралы не ойлайтынына ешқашан бас қатырма. 4. Үнемі кешіріп, ұзақ төзген адам бір сәтте аяқ астынан және мәңгілікке кетіп қалады. 5. Досың жоқ болса түк емес, бар досың шетінен сатқын болса, сол жаман. 6. Жоспарың туралы ешкімге ауыз ашпа. 7. Ешқашан опасыздықты кешірме. Кез келген опасыздық – сенен артықты іздеу. Артығын іздеген қолда бардың қадіріне жетпес. 8. Адам 80% судан тұрады. Егер адамның арманы, не ұлы мақсаты болмаса, ол бар болғаны тігінен тұрған шалшық қана. 9. Сіздің жаныңыздан табылғысы келген адамдардан теріс айналмаңыз. Басыңа күн туғанда дәл сол адам қасыңнан табылуы мүмкін. 10. Адамдармен қандай қарым-қатынас құруды өзің ғана біл. Өйткені, өзгеге сен қалай қарасаң, оларда солай қарайды деу бос сөз.<ref>http://qabylan.kz/A_kop/zhuzadam/2017-05-10/656.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170513083845/http://www.qabylan.kz/A_kop/zhuzadam/2017-05-10/656.html |date=2017-05-13 }}</ref> Зигмунд Фрэйд бойынша түйсіктегіні санамен өлшеу туралы 5 ереже: 1. Адам өзін біреу шын сүйеді дегенді сезінгенде сенімді әрі батыл болады. 2. Біз бір-бірімізді кездейсоқ таңдамаймыз. Біз түйсігімізде тірілткен жанды ғана жолықтырамыз. 3. Адам сүйген кезде дәйім қорғансыз болады. Сүйіктісін немесе оның махаббатын жоғалтқан кезде өте бақытсыз күй кешеді. 4. Неге біз ай сайын басқа адамға ғашық болмаймыз? Себебі, айырылысқан сайын жүрегіміздің бір бөлшегін оған үзіп беріп отырар едік. 5. Әр адамның түйсігінде ешкімге айтпайтын тілек-арманы болады. Кейде өзі де мойындамайтын тым құпия қалауы болатыны рас. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} [[Санат:Аустрия атеистері]] [[Санат:Аустрия жебірейлері]] [[Санат:Аустрия психологтары]] [[Санат:Психиатрия тарихы]] g9a5w51q0t7kgx09b4l244nxxomyzfz 3643391 3643390 2026-08-17T13:10:45Z 1nter pares 146705 /* Өмірбаяны */ 3643391 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Зигмунд Фрейд |Шынайы есімі = Sigmund Freud |Суреті = Sigmund Freud, by Max Halberstadt (cropped).jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = Зигмунд Фрейд (1921)<ref>{{cite web |last=Halberstadt |first=Max |url=https://www.loc.gov/item/98514770/ |title=Sigmund Freud, half-length portrait, facing left, holding cigar in right hand |date=c. 1921 |website=[[Library of Congress]] |accessdate=8 June 2017 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171228054049/https://www.loc.gov/item/98514770/ |archivedate=28 December 2017}}</ref> |Туған күні = 6.05.1856 |Туған жері = [[Фрайберг]], [[Моравия]]да, [[Австрия империясы]]<br>(қазір [[Пршибор]], [[Чехия|Чех Республикасы]]) |Қайтыс болған күні = 23.09.1939 |Қайтыс болған жері = [[Хампстед]], [[Лондон]], [[Ұлыбритания]] |Азаматтығы = {{AUT}} |Ғылыми аясы = [[Неврология]], [[психотерапия]], [[психоанализ]] |Жұмыс орны = [[Вена университеті]] |Ғылыми дәрежесі = [[Медицина ғылымдарының докторы]] ([[Вена университеті]]), 1881) |Ғылыми атағы = |Альма-матер = Әйелі: Марта Бернейс (1886 үйле.). Балалары: Матильда, Жан-Мартин, Оливер, [[Эрнст Л. Фрейд|Эрнст]], София және [[Анна Фрейд|Анна]] |Ғылыми жетекші = [[Франц Брентано|Брентано]], [[Йозеф Брейер|Брейер]], [[Жан Мартен Шарко|Шарко]], [[Чарльз Дарвин|Дарвин]], [[Густав Фехнер|Фехнер]], [[Вильгельм Флисс|Флисс]], [[Эдуард фон Хартманн|фон Хартманн]], [[Иоганн Фридрих Гербарт|Гербарт]], [[Фридрих Ницше|Ницше]], [[Платон]], [[Артур Шопенгауэр|Шопенгауэр]], [[Уильям Шекспир|Шекспир]], [[Федор Достоевский|Достоевский]], [[Эмпедокл]], [[Иоганн Вольфганг фон Гете|Гете]], [[Сорен Кьеркегор|Кьеркегор]], [[Софокл]], [[Маркиз де Сад|Сад]] |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = [[Психоанализ]], оның ішінде [[Фрейдтің психоаналитикалық теориялары|теориялары]] [[Ид, эго және суперэго]], [[Эдип комплексі]], [[Репрессия (психология)|репрессия]], [[Қорғаныс механизмі]], тб. |Марапаттары = [[Гете сыйлығы]] (1930)<br> [[Лондон корольдік қоғамы]]ның шетелдік мүшесі<ref name="frs">{{Cite journal | last1 = Tansley | first1 = A.G. | authorlink = Arthur Tansley| title = Sigmund Freud. 1856–1939 | doi = 10.1098/rsbm.1941.0002 | journal = [[Obituary Notices of Fellows of the Royal Society]]| volume = 3 | issue = 9 | pages = 246–75| year = 1941 | jstor = 768889| s2cid = 163056149 |issn=1479-571X}}</ref> |Қолтаңбасы = FreudSignature.svg |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = }} '''Зигмунд Фрейд''' ({{lang-de|Sigmund Freud}}, толық аты '''Сигизмунд Шломо Фрейд''', {{lang-de|Sigismund Schlomo Freud}}; [[6 мамыр]] [[1856 жыл]], [[Пршибор|Фрайберг]], [[Австрия]]&nbsp;— [[23 қыркүйек]] [[1939 жыл]], [[Лондон]])&nbsp;— [[Аустрия]] [[психолог]]і, [[психиатрия|психиатр]]і және [[неврология|невролог]]і. [[Психоанализ]] ілімінің негізін қалаушы. == Өмірбаяны == Австриялық дәрігер психолог Зигмунд Фрейд 1856 жылы 6 мамырда [[Фрайбург]] қаласында, қарапайым тері сатушының отбасында дүниеге келеді. [[1860 жыл]]ы Фрейдтер отбасы [[Вена]]ға көшеді. 83 жыл өмірінің 80 жылын Зигмунд осы қалада өткізеді. Үлкен отбасында 8 бала болды, бірақ Зигмунд өзінің алғырлығымен,таңқаларлық ақылымен,кітапқа деген құмарлығымен ерекшеленді. Сол себепті оған ата-анасы жақсы жағдай жасауға тырысты. Сабақ орындау барысында оған ешкім кедергі жасамау мақсатында, Зигмунд әрқашан керосинді шаммен оқитын, ал басқа балалары шам арқылы оқитын. 17 жасында [[гимназия]]ны өте жақсы аяқтап, әйгілі [[Вена университеті]]не оқуға тапсырады. Университетте атақты профессорлар дәріс береді. Сол жерде оқып жүріп Зигмунд Фрейд [[студенттік одақ]]қа қосымша [[тарих]], [[политика]], [[философия]] жайлы үйрену мақсатында кіреді. Бірақ көбірек оны [[жаратылыстану ғылымдары]] қызықтырады. [[Биология]] және [[физика]], жаратылыстану принципі бойынша нақты тәжірибелі маман ретінде қалыптасты. Бұл үшін оған алдымен клиникаға жұмыс істеуге бару керек болды. Өйткені оның ол кезде медициналық тәжірибесі жоқ болатын. [[Клиника]]да Фрейд диагностика әдістерін миына зақым келген балаларды, сондай-ақ әр-түрлі тілдік ақаулары бар балаларды емдеу әдістерін меңгерді. Оның ғылыми еңбектері медициналық зерттеулер ортасында белгілі бола бастайды. Зигмунд Фрейд жоғары білікті [[невропатолог]] дәрігер ретінде танылады. Өзіне келген науқастарды ол жылу, су, электр тогы арқылы яғни [[физиотерапия]] әдістерімен емдейді. Алайда Фрейд көп ұзамай бұл физиотерапиялық әдістерге қанағаттанбайды, өйткені емдеудің тиімділігі жақсартуды қажет етті. Ол басқа әдістерді іздестіре бастады. Соның ішінде сол кездің дәрігерлері жақсы нәтижеге қол жеткізіп жүрген [[гипноз]] арқылы емдеуді қолданады. Сол дәрігерлердің ішінде Ю.Брейрде бар. Ол жас З.Фрейдке зор ықпал етті. Олар өздеріне келген ауру адамдардың ауруларының себептерін және оларды емдеу жолдарын бірге талқылады. Көбінесе оларға [[қояншық]] ауруымен ауратын әйелдер емделуге келетін. Бұл аурудың көріну себептері – [[қорқыныш]] (фобия), сезімталдықты жоғалту, тамаққа тәбеті болмау, екі адам сияқты әрекет ету, елестер т.б. Жеңіл гипноз түрін қолдану арқылы (түс көру тәрізді ұйқылы-ояу күй) Брейр мен Фрейд ауру адамдарға сол аурумен ауырар алдындағы оқиғаларды айтқызды. Аурулар сол оқиғаларды есіне түсіре алса және сөзбен жеткізе алса бұл ауру шамалы уақытқа бәсеңдейді. Мұндай жағдайды Брейр көне грекше "[[катарсис]]" (арулану, тазару) деп атаған. Көне заман философтары бұл сөзді адам өнер туындыларын қабылдағанда пайда болатын және оның жанын жағымсыз күйлерден тазартатын сезім күйлерінің атауы ретінде қолданған. Ғылыми білім – бұл білім өте мұқияттылықты қажет ететін құбылыстар себебін білу. Ол құбылыстарға сипаттама беріп қана қойған жоқ, олардың себептері мен заңдылықтарын іздеді. Психология саласына көшкен кезде де ол осы принциптерді ұстанды. Ол медицина факультетінде оқыды. Оның ұстазы еуропаның әйгілі физиологы [[Эрнст Брюкке]] болды. Оның зертханасында көптеген елдердің ғалымдары жұмыс істеді оның ішінде орыс физиологиясы мен ғылыми психологияның негізін салған И.М.Сеченов болды. Брюккенің жетекшілігімен студент Фрейд [[Вена]] физиология институтында жұмыс істеді. Ол күніне бірнеше сағат микроскоппен жұмыс істеді. Қартайған шағында бүкіл әлем мойындаған психолог болған ол достарының біріне зертханада жануарлардың арқа жұлынының жүйке жасушаларының құрылымын зерттеген жылдар оның ең бақытты сәттері екендігін айтты. Осы кезеңде қалыптасқан оның бойындағы ғылымға деген қызығушылық пен табандылықты З.Фрейд өмірінің соңғы 10 жылдығында да жоғалтпайды. == Дәрігерлік қызметінің басталуы == [[Сурет:Sigmund Freud statue, London 1.jpg|thumb|right|Зигмунд Фрейд]] [[Вена университеті]]н бітірген соң З.Фрейд кәсіби ғылым қызметкері болуды мақсат етті. Бірақ физиология институтында Брюккенің қол астында мұндай жұмыс орны болған жоқ. Осы кезде Фрейдтің материалды жағдайы да болған жоқ. Өзі сияқты кедей отбасынан шыққан Марта Бернейге үйленген соң қиындығы көбейе түсті. Фрейд ғылымды тастап өмір сүру үшін жұмыс істеуге мәжбүр болды. Бұдан шығар бір жол бар еді – ол тәжірибе жинақтаушы дәрігер болу. Ол невропатолог ретінде жеке тәжірибе жинақтауға шешім қабылдады. Брейр бұл терминді эстетикадан алып психотерапияға ауыстырды. Адам саналы түрде сезінбейтін бұрынғы әсерлер, еске түсірулер елестетулердің адам санасына ықпалы философтар мен психологтарға бұрыннан ақ белгілі болған. Брейр мен Фрейдттің жаңа идеяларының мәні мынада: адам саналы түрде сезінбейтін күйлерге қарсылық білдіреді. Ал бұл күй [[сезім]] және [[қозғалыс]] органдарының түрлі ауруларға шалдығуына әкеледі. (тіпті уақытша дәрменсіздік күй тудыруы мүмкін). Гипноз әдісін әсіресе француз ғалымдары өте сәтті қолданған. Олардың тәжірибелерін зерттеу үшін Фрейд [[Париж]]ге атақты невролог [[Жан Мартен Шарко]]ға барады (бүгінде ол дәрігер [[физиотерапия]] әдісінің бір түрі – "Шарко себезгісі" әдісімен байланысты медицинада белгілі). Шарконың "Невроз Наполеоны" деген атағы бар еді. Ол [[Европа]]ның көптеген король отбасыларын емдеген. Бұл атақты дәрігерді ауруларды тексеру кезінде гипнозбен емдеу сеанстары кезінде тәжірибе жинақтаушы дәрігерлер тобы қаумалап жүретін. З.Фрейд жас веналық дәрігер сол тәжірибе жинақтаушылардың бірі болды. Фрейдті Шаркоға жақындастырған жағдай оның Шаркоға ол оқыған дәрістерді неміс тіліне аударуын өтініп жолыққан сәті еді. Бір әңгімелесу үстінде Шарко невротик мінез-құлқтың негізгі ерекшеліктерінің бір қайнары - [[жыныс]]тық құрылымда жатанын айтты. Осы ескертуді есінде сақтаған Фрейд бірнеше жыл өткен соң осы [[болжам]]дар мен [[бақылау]]ларға сүйене отырып, адам мінез құлқындағы басты қозғаушы күш ретінде оның [[Либидо|сексуалды өмір]]інің рөлі туралы идеяны алға тартты. З.Фрейд адам өміріне дәл осы сексуалды бастамалардың тікелей және жанама әсер ететіндігін адам өміріндегі барлық проблемаларға әкелер жол деп ұқты. Фрейдтің осы ілімі көптеген батыс елдерінде әйгілі бола бастады, сонымен қатар психологиядан тыс ілімдерде қолданды (Ярошевский 1989 ж.). == Психоанализдің туындауы == Біршама уақыттан соң Фрейд тұлға проблемаларын зерттеумен шұғылданды және [[невроз]]ды емдеудің ерекше әдісін ойлап тапты. Фрейд теориясы мен практикасында [[Бейсаналық|санасыз күй]] мәселелері ерекше орын алды. Адам саналы түрде қабылдамайтын процестерге деген қызығушылық Фрейдтің бойында оның дәрігерлік қызметінің бастапқы кезеңінде пайда болды. Бұған сонымен қатар пост гипноздық күй қалыбын айқындауы әсер етті. Бір әйелге гипнозбен емделу үстінде гипноздан оянғаннан кейін бөлме бұрышында тұрған қолшатырды алу керектігін ескертеді. Гипноздан оянғаннан кейін шыныменде қолшатырды алып ашты. Ол әйелден неге бұлай істегенін сұрағанда ол қол шатырдың жөндеулі тұрғанын тексергім келді деп жауап берді. Сол гипноздан кейінгі сәтінде әйелге қол шатыр бөтен біреудікі екенін ескерткенде ол ыңғайсызданып оны орнына қойды. Бұл фактілер Фрейдке дейінде белгілі еді. Бірақ Фрейд оларға жаңаша түсініктеме берді. Осындай фактілерді талдау негізінде Фрейд өзінің бейсаналық теориясын жасады. Емдеуші дәрігер ретінде ол саналы түрде қабылданбайтын сезім күйлері мен уәжедері адам өмірін елеулі түрде қиындатып тіпті жүйке-психика ауруларының себебі болуы да мүмкін екендігіне бірнеше рет көз жеткізді. Бұл жағдай оның өзі емдеп жүрген ауру адамдардың саналы әрекеті мен санасыздық сезім күйі арасындағы қарама-қайшылықтан арылту жолдарын іздестіруге бағыттады. Фрейдтің адам жанын сауықтыру әдісі мен теориясы [[психоанализ]] деп аталады. XX ғ. психологиясында әйгілі ілім ретінде танылды. Кейінірек Фрейд тек ауру адамның емес сонымен қатар сау адамның да сезім күйімен мінез құлқын психиканың [[Бейсаналық]] арқылы түсіндіретін теориясын құрды. Фрейд психологияға келгенде бұл ілім [[сана]] туралы ғалым деп саналды. Бұл жерде сана деп – адамның өз жанындағы (ішкі дүниесіндегі) өтіп жатқан құбылыстар туралы тікелей білуі аталады. Психологияның негізі де білудің дәл осы түрі еді. Фрейд өзінің медициналық тәжірибесіне сүйене отырып бейсаналық санасыз күй күштерін зерттей бастады. Ол емдеген адамдар өздерін не қызықтыратынын, жан дүниесін не ауыртқанын білмегендіктен ауруға ұшыраған. Тек [[гипноз]]дың көмегімен сана бақылауын қадағалау арқылы тұлғаны ауруға шалдықтырған оқиғалар ізін табуға мүмкіндік туды. З.Фрейдтің бұл жердегі батыл қадамы санасыздық күйі психикасының түрі қалтарыстарын зерттеуде болды. Адамның жан дүниесінің құпияларына барар жолды ол сана [[психология]]сынан да, [[физиология]]сынан да емес, бейсаналық психикасынан іздей бастады. Емдеу процесінде санадан жасырын ойлар мен сезім күйлерін тану қажет болды. Бастапқыда ең басты және жалғыз қару гипноз болатын. З.Фрейдтің шеберлігі Брейрге қарағанда жеткіліксіз еді. Гипнозға қанағаттанбаған ол басқа құралдарды іздестіре бастады. Фрейд тапқан жаңа терапиялық құрал "еркін ассоциация" деп аталатын ассоциация түрлері еді. Олар көптеген жылдар бдойы психоанализдің негізі болып келді. "[[Ассоциациялар]]" ұғымы – психология ғылымындағы көне ұғымдардың бірі. Бұл термин [[Платон]] мен [[Аристотель]]дің еңбектерінде кездеседі. Ассоциациялардың құрылу заңдылығын ғасырлар бойы психологияда ең басты нәрсе еді. Мысалы адам бір затқа қарай отырып оның иесін есіне алады. Өйткені бұрынырақта олар бір мезгілде қабылданса олардың мидағы іздері арасында өзара байланыс, яғни ассоциация пайда болған. З.Фрейд ассоциацияларды санасыз түрдегі іс-әрекеттерді зерттеуге жол табу үшін қолданған. Бұл үшін ассоциациялар еркін болуы тиіс. Яғни сананың қабылауынан тыс болады. Психоанализдің басты үрдісі осылай туған. Емделуші адам бей-жай күйде (жатқан қалпы) ойына келген нәрсенің барлығын емін еркін айту, миында туындаған ойлар алуан түрлі болсада өз ассоциацияларын сыртқа шығаруы тиіс болды. Емделуші кедергіге тап болғанда мүдіре бастады бір сөзді бірнеше рет қайталап ойындағыны еске түсіру мүмкін еместігін айтты. Бұл жердегі Фрейдтің болжамы: Ауру адам өзінің кейбір құпия ойларына еркінен тыс қарсылық танытады. Сонымен қатар мұны ол санасыз түрде өз ырқынан тыс жасайды. Адам мінез-құлқын меңгерудегі санадан тыс уәждердің атқарар рөлін анықтай отырып Фрейд психологияда жаңа бағыттың негізін салды. Бірақ оның адамға тән бүкіл қиыншылық, қызығушылық, құмарлық атаулының басты себебі адам бойындағы санадан тыс сексуалды күштердің әрекеті болып табылатындығына деген нық сенімі онық көптеген зерттеушілер ішінде өз жақтастыры мен қызметтестерінің қарсылығын тудырды. З.Фрейдтің ұстанған принциптерімен көзқарастарына қарама-қайшы пікірлер орын алды. Ал оның теориясы әуелден ақ сынға алынды, тіпті жоққа шығарылды. Бірнеше ондаған жылдар бойы күн сайын 8-10 сағаттан З.Фрейд дәрігерлік тәжірибесін шыңдады. Осы тәжірибелерінен алған [[факт]]тер арқылы ол толғақ құрылымына сипаттама берді. Тәжірибе жүргізуші дәрігер ретінде Фрейд қолда бар фактлерді өте мұқият қолданды. Бұл фактілердің білгірі деуге болады. Фактілерді жинақтай отырып олардың негізінде өз теориялық қағидаларын құрды. Алайда кейінірек ол көбінесе теория жасаумен шұғылданып оларды нақты фактлері негізінде дәлелдеуге аз көңіл бөлді. Бұл жерде Фрейд даңқы арта түскен сайын өз көзқарастары дұрыс дегенге әбден сеніп өзін жоғары бағалай бастағандай еді. Фрейдтің мінезі бір беткей болатын және оның тұжырымдамасын өзгертуге немесе толықтыруға тырысқан өз шәкірттерінің барлығын дерлік алыстатып алды. Психоанализге жолдың кең ашылуы үлкен еңбектен келгендіктен әр шегіністі Фрейд сатқындық ретінде қарастырды. Психоаналитикалық ассоциациядан өз жақтастарымен қатар Фрейдтің шәкірттері де – [[Альфред Адлер]], [[Карл Юнг]], [[Карен Хорни]], [[Мелани Кляйн]] және [[Жак Лакан]] сияқты зерттеушілер де қуылды. Мұндай атмосфера З.Фрейд салған ізге және оның беделіне мүлтіксіз бас шұлғуды танытты. Психоанализде адам ойлары мен сезім күйлерінің санадан тыс түрін анықтау әдісі ретінде [[түс көру]]ді талдау әдісі табылды. Бұл әдістің мәні мынада: психоаналитик емделушінің көрген түстерін талқыға салады. Фрейдтің есептеуінше, түс көру қаншалықты бос көріністер болғанымен, оның "сценарийі" – бұл түстің бейне-белгілері арқылы қанағаттандырылатын түпкі тілек-қалаулар коды. Бұл болжамына өзі таңырқаған З.Фрейд оның тіпті қандай жағдайда туындағанын да есіне сақтап қалады. Бұл 1895 жылдың 24 шілдесіндегі кешқұрым мезгіл, бейсенбіде, веналық мейрамханалардың бірінің солтүстік-шығыс бұрышында еді. Бұл жөнінен З.Фрейд бірде: "осы жерде "дәрігер Фрейд түс көру құпиясын ашты" деген жазуы бар тақтай іліп қойса да болады", – деп әзілдей айтқан екен. 1900 жылы "[[Түс жору (Фрейд)|Түс жору]]" кітабы жарық көрді. Оны З.Фрейд өзінің басты еңбегі санады. Кітапта түстегі бейнелердің қалыптасу тәсілдері: олардың кешенді қабаттасуы, тұтас бейненің бөлшек бейнемен алмасуы, кейіптеу және тсс. сипатталды. Осының барысында ол барлық адамдар үшін бірдей мәнге ие символдар бар деп санады. Мұндай символдар ретінде ұшу, құлау, суды, үшкін заттарды, тістің түсуін көру қарастырылды. Тәуелсіз авторлардың бұл қағиданы тексеруі мұндай тұжырымды растамады. Фрейд түс көрудегі бейнелерді эмоциалды сезім күйлерінің деңгейлері ретінде түсіндірді. Олардың туындау көздері күндізгі қалыптан тыс сезім күйлерінде, қызығушылықтарында, қорқыныш күйлері мен санадан тыс әрекеттерінде жасырылған. Олар өздері туралы ерекше символдық тілде сөйлейді. Фрейд олардың сөздік қоры мен оның құрылу тәсілін қалпына келтіруге тырысты. 1901 жылы оның «[[Күнделік тұрмыс психологиясы (Фрейд)|Күнделікті тұрмыс психопатологиясы]]» кітабы жарық көрді, мұнда ол түрлі бұрыс әрекеттерді түсіндірді: есімдерді ұмыту, сөзден таю, санадан тыс уәждердің көрінуі. Фрейд бойынша, мұның себептерін санадан тыс импульстерден, шұғылданатын әрекеттерінен іздеген жөн. Бұлардан кейін оның «[[Қалжың және оның бейсаналыққа қатынасы (Фрейд)|Қалжың және оның бейсанаға қатынасы]]» (1905), «[[Сексуалдылық теориясы бойынша үш эссе (Фрейд)|Сексуалдылық теорияисы бойынша үш эссе]]» (1905), «[[Тотем және табу (Фрейд)|Тотем және табу]]» (1913) еңбектері жарық көрді. Фрейдтің халықаралық деңгейдегі атақ-даңқы мен танымалдығы арта берді. 1909 ж. оны [[АҚШ]]-қа шақырды, оның дәрістерін көптеген ғалымдар, солардың ішінде америкалық психология атасы [[Вильям Джемс]] те тыңдады. З.Фрейдті құшақтап тұрып ол: "Болашақ – сіздің қолыңызда", – деген екен (Ярошевский, 1989, 21 бет). 1910 жылы [[Нюрнберг]]те психоанализ бойынша Бірінші халықаралық конгресс өтті. Оған қатысушылар психоанализді психологиядан өзіндің ерекшелігі бар жеке, айрықша ғылым деп жариялады. Алайда көп ұзамай осы қоғамдастың ішінде оның таралуына әкелген қарсы пікірлер туындады. Фрейдтің көптеген жақын жүрген жақтастары онымен арақатынасын үзіп, өздерінің мектептерін ашып, бағыттарын қалыптастырды. Солардың ішінде [[Альфред Адлер]] мен [[Карл Юнг]] те бар, олар соңынан атақты психологтар болды. Олардың көпшілігі сексуалды инстинктің басым рөлге ие екендігін мойындамады. Көп ұзамай З.Фрейдтің өзі де өз тұжырымдамасына түзетулер енгізді. Бұған оны өмір мәжбүрледі. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталды. Емдеушілердің көбі сексуалды сезім күйлеріне емес, соғыс уақытында оларды күйзелткен сынақ, қиыншылықтарға байланысты невроз ауруымен ауырды. ХIХ ғ. соңында веналық бұқара халықты емдеу кезінде туындаған З.Фрейдтің бұрынғы тұжырымдамасы кешегі солдаттар мен офицерлердің соғыс жағдайында туындаған психикалық күйзеліс күйін түсіндіруге жарамсыз болып шықты. З.Фрейдтің жаңа емдеушілерінің өлімді көп көруден туындаған психикалық күйзеліс пен соққылары ерекше инстинкт бар деген болжам жасауға себеп болды. Ол Танатос деген атауға ие болды. Бұл жерде Танатос деп не өзгелерді, не өзін өлтіруге, жоюға деген ерекше құмарлықты түсіндірді. З.Фрейдтің көзқарасы бойынша, бұл инстинкт сексуалды инстинктпен қатар мінез-құлықтың кез келген түрінің негізіне алынған. З.Фрейдт бұл мәселені зерттеуге интермелеген өз өміріндегі жағдайлар да болды. 20-жылдардың басында ол көп шылым шегуден туындаған өте ауыр ауру түрімен ауырды. Бір операциядан соң екіншісіне шыдамдылықпен төзіп, жұмыс істеуін тоқтатпады. 1915-1917 жж. ол Вена университетінде «[[Психоанализге кіріспе дәрітер (Фрейд)|Психоанализге кіріспе дәрістер]]» деген атпен жарияланған курс оқыды. Бұл курс толықтыруды қажет етті, оларды ғалым 1933 жылы 8 дәріс түрінде жариялады. З.Фрейд шығармашылығының осы соңғы кезеңінде оның «[[Ұжым психологиясы және оның "Менін" анализдеу (Фрейд)|Ұжым психологиясы және оның "эгосын" анализдеу]]» (1921), «[[Эго және ид (Фрейд)|Эго және ид]]» (1923) еңбектері жарық көрді. Бұл кітаптарында оның адамның жеке тұлғасының құрылымына деген көзқарастарының өзгергендігін көреміз (Ярошевский, 1989, 22 бет). 30-шы жылдары Европадағы әлеуметтік жағдай ушыға түсті. 1933 жылы [[Германия]]да билік басына [[фашизм]] келді. [[Генрих Гейне]], [[Карл Маркс]], [[Томас Манн]], [[Франц Кафка]] және [[Альберт Эйнштейн]] шығармаларымен қатар Фрейдтің кітаптарына да қатаң тыйым салынды. [[Нацизм|Нацистер]] өртеген кітаптардың ішінде Фрейдтің кітаптары да бар еді. Кітаптары өртелгенін естіген Фрейд: "Біз қандай прогресске қол жеткіздік! [[Ортағасыр]]да олар менің өзімді өртер еді, ал бүгін олар менеің кітаптарымды ғана өртеумен қанағаттанды!" - деді. (цит. Ярошевский, 1989 ж., 27 бет) Ол бірнеше жылдан кейін [[Освенцим]] және [[Майданек]] пештерінде миллиондаған [[еврей]] мен өзге де нацизм құрбандары қаза табатынын білген жоқ. Солардың ішінде Фрейдтің 4 қарындасы бар. Фашистер [[Австрия]]ны жаулап алғаннан кейін Фрейдтті де осы жағдай күтті. Алайда [[Франция]]дағы АҚШ елшіснің көмегімен ол [[Англия]]ға қоныс аударуға рұқсат алды. Кетер алдында ол [[гестапо]]ның өзімен жақсы қарым-қатынас жасағаны туралы қолхат тастауы керек болды. Қол қойып жатып З.Фрейд былай деп сұрады: "Әр адамға гестапоның шын ниетін үлгі етсек?". Англияда Фрейдті ғалымдар жақсы қарсалды, бірақ оның күні санаулы еді. Бұрынғы дерті күшейіп, оның өз өтініші бойынша емдеуші дәрігер, екі ине (укол) салды. Сөйтіп 1939 жылдың 21 қыркүйегінде Лондонда З.Фрейд қайтыс болды (Ярошевский, 1989, 28 бет). З.Фрейд теориясының әлемге әйгілі ілім ретінде танылғандығы соншалық бүгінде ғалымдар "психология – бұл Фрейдтің өзі" деген қағида қалыптасқан.<ref>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Философия/жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын – Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ, 2006. ISBN 9965-808-82-1</ref><ref>Биекенов К., Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7</ref> == Фрейд нақылдары == 1. Адамдарға көз күйік болмай, іргеңді бөлек сал. Сонда кімге шын керек екеніңді бірден білесің. 2. Егер екі адамды қатар жақсы көрсең, екіншісін таңда. Біріншісін жақсы көрсең, екіншісі пайда болмас еді. 3. Өзгелер сен туралы не ойлайтынына ешқашан бас қатырма. 4. Үнемі кешіріп, ұзақ төзген адам бір сәтте аяқ астынан және мәңгілікке кетіп қалады. 5. Досың жоқ болса түк емес, бар досың шетінен сатқын болса, сол жаман. 6. Жоспарың туралы ешкімге ауыз ашпа. 7. Ешқашан опасыздықты кешірме. Кез келген опасыздық – сенен артықты іздеу. Артығын іздеген қолда бардың қадіріне жетпес. 8. Адам 80% судан тұрады. Егер адамның арманы, не ұлы мақсаты болмаса, ол бар болғаны тігінен тұрған шалшық қана. 9. Сіздің жаныңыздан табылғысы келген адамдардан теріс айналмаңыз. Басыңа күн туғанда дәл сол адам қасыңнан табылуы мүмкін. 10. Адамдармен қандай қарым-қатынас құруды өзің ғана біл. Өйткені, өзгеге сен қалай қарасаң, оларда солай қарайды деу бос сөз.<ref>http://qabylan.kz/A_kop/zhuzadam/2017-05-10/656.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170513083845/http://www.qabylan.kz/A_kop/zhuzadam/2017-05-10/656.html |date=2017-05-13 }}</ref> Зигмунд Фрэйд бойынша түйсіктегіні санамен өлшеу туралы 5 ереже: 1. Адам өзін біреу шын сүйеді дегенді сезінгенде сенімді әрі батыл болады. 2. Біз бір-бірімізді кездейсоқ таңдамаймыз. Біз түйсігімізде тірілткен жанды ғана жолықтырамыз. 3. Адам сүйген кезде дәйім қорғансыз болады. Сүйіктісін немесе оның махаббатын жоғалтқан кезде өте бақытсыз күй кешеді. 4. Неге біз ай сайын басқа адамға ғашық болмаймыз? Себебі, айырылысқан сайын жүрегіміздің бір бөлшегін оған үзіп беріп отырар едік. 5. Әр адамның түйсігінде ешкімге айтпайтын тілек-арманы болады. Кейде өзі де мойындамайтын тым құпия қалауы болатыны рас. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} [[Санат:Аустрия атеистері]] [[Санат:Аустрия жебірейлері]] [[Санат:Аустрия психологтары]] [[Санат:Психиатрия тарихы]] 8tqwr48tyhzn6yj2nujmeutsjx69biv 0 20058 3643634 3558001 2026-08-18T09:28:47Z Жанар Чушекова 184284 3643634 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Есімі = Тұрсынғазы Төлеубайұлы Рахимов |Сурет = Т.Рахимов.jpg |Туған күні = 10.10.1951 |Туған жері = [[Қытай|Қытай Халық Республикасы]], Дөрбілжің ауданы, Қорымсу [[ауыл]]ы |Қайтыс болған күні = 26.02.2016 |Қайтыс болған жері = [[Семей]] [[қала]]сы |Мемлекет = {{flagicon|Қытай}} [[ҚХР]] (1951-1962)<br>{{USSR}}<br>{{байрақ|Қазақ КСР}} (1962-1991) <br>{{KAZ}} |Мамандығы = [[Әнші]], [[сазгер]], [[педагог]] |Аспаптары = [[домбыра]] |Жанрлары = [[Халық әндері|қазақтың дәстүрлі және халық әндері]] |Ұжымдары = [[Семей филармониясы]], [[Абай атындағы Семей мемлекеттік қазақ музыкалық драма театры]], [[Мұқан Төлебаев]] атындағы [[Семей]] [[музыка]] [[колледж]]і |Марапаттары = {{Қатар |{{Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері}} }} {{Қатар |{{Ерен еңбегі үшін медалі (Қазақстан)}} |{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}} }} }} '''Тұрсынғазы Рахимов''' (10 қазан, 1951 жылы [[Қытай|Қытай Халық Республикасы]], Дөрбілжің ауданы, Қорымсу [[ауыл]]ы - 26 ақпан, 2016 жылы [[Семей]] қаласы) — [[әнші]], [[актер]], [[сазгер]], [[Қазақстан]] [[Республика]]сының еңбек сіңірген [[мәдениет]] [[қызметкер]]і ([[1992 жыл]]), [[Қазақстан]] [[Республика]]сының Құрмет грамотасының ([[2002 жыл]]), [[Ерен еңбегі үшін медалі]]нің иегері ([[2011 жыл]]). [[Абай облысы]], [[Аягөз]] және Ақсуат [[аудан]]дарының құрметті азаматы. Бұдан бөлек Қ.Байсейітова атындағы Республикалық вокалистер байқауының лауреаты (1977), «Көңілашар» республикалық байқауының лауреаты (1987), «Сал-серілер» республикалық байқауының (1987 ж.) және Естай атындағы театр конкурсының (Павлодар қ. 1991) Бас жүлдегері. Ғабит Мүсіреповтің «Қайран, Майра» (1988) музыкалық пьесасындағы Есет рөлі үшін фестиваль лауреаты атанды. Тұрсынғазы Рахимов [[Семей]] облысы, [[Аягөз]] ауданы, [[Тарбағатай (ауыл)]]ындағы орта мектепті тәмәмады (1970). Мектепті бітіргеннен кейін 1970-1971 жылдары Аягөз қаласындағы Мәдениет үйінде әнші болып жұмыс істеді. 1971-1973 жылдары Қырғыз ССР-інің астанасы Фрунзе қаласында әскери борышын өтеді. 1973-1975 жылдары [[Алматы эстрада-цирк өнері студиясы]]нда [[Жүсіпбек Елебеков]]тен дәріс алды. Студияны бітірген соң жолдамамен Павлодардағы "Көгілдір Жасыбай" ансамбілінің солисі болып қызмет атқарды. Павлодар облысындағы Иса Байзақов атындағы филармонияның дәстүрлі ән саласын құрушылардың бірі болды. Кейін туған жеріне оралып, Семей филармониясында (1978), Семейдегі Абай атындағы драма театрында (1981), Семей облыстық музыкалық қоғамының төрағасы (1992), 1992 жылдан өмірінің соңына дейін [[Мұқан Төлебаев]] атындағы Семей музыка училищесінің халық әні кафедрасында оқытушы, қалалық Мәдениет үйінде солист болып қызмет етті. Жүсіпбек Елебековтың әншілік мектебін ұрпаққа үйретіп, өмірінің соңына дейін ұстаздық еткен Тұрсынғазы Рахимов - өнер шырағын келер ұрпаққа жеткізген тәлімгер. Кейін білімін жетілдіру мақсатында Семей қаласындағы [[Шәкәрім университеті]]н «музыкалық білім» мамандығы бойынша тәмамдады (2015). Тұрсынғазы Рахимов – елуден астам танымал әннің авторы. Олардың көпшілігі қазақтың ақиық ақыны Мұқағали Мақатаевтың өлеңіне жазылған. Оның ішінде «Сәби болғым келеді», «Дариға, домбырамды берші маған», «Қазағым-ай», «Аягөз ару», «Нені аңсаймын?», «Отыздан асып барамын», «Мен сені сағынғанда», «Санаулы күн», «Шашыңнан иіскейін», «Я, жаратушы Аллам», т. б. әндері қазақ ән өнерінің алтын қорына енді. Белгілі қазақ ақындары [[Қадыр Мырза Әлі]] пен [[Фариза Оңғарсынова]]ның, Несіпбек Айтұлы мен Нұрлан Мәукенұлының өлеңдеріне, сондай-ақ жергілікті ақындар Тыныштықбек Әбдікәкімов, Айбек Сапышев, Мерғали Ыбыраевтың сөзіне жазылған әндері көпшіліктің көңілінен шықты. Әр әннің өзінің шығу тарихы болады дегендей, сазгердің «Батыр баба - Қабанбай», «Ән атасы - Әміре», Әсетке арналған «Сағынбасқа не шара?», Кейін әйгілі әнші [[Жәнібек Кәрменов]]тен көз жазып қалған шақта Несіпбек Айтұлы екеуі «Ақбөкен» әнін шығарса, кейін [[Есенғали Әділбеков]]тың өлеңіне «Әнің қайда, Жәнібек» әні туды. 1993 жылы желтоқсан айының басында Алматыда сазгердің шығармашылық кеші өтті. Осы жылы әнші Қытай еліне арнайы шақырумен барып, Үрімжіде өнер көрсетіп қайтты. 1985 жылы КСРО Мәдениет министрлігінің тапсырысымен Ташкент қаласынан М.Мақатаевтың өлеңіне жазылған «Сәби болғым келеді» және «Ғашықпын» әндері автордың орындауында күйтабаққа жазылып, жарыққа шықты. 1994 жылы «Сәби болғым келеді» (жинаққа «Әнге ғашық жүрек» деген алғысөз жазған ғалым, зерттеуші [[Төкен Смайылұлы Ибрагимов]]), 2004 жылы «Нені аңсаймын», 2017 жылы «Сағынбасқа не шара?» атты әнжинақ кітаптары жарық көрді. 2014 жылы Астана қаласындағы Президент мәдениет орталығында шығармашылық кеші өтіп, "Qazaqstan" ұлттық арнасының эфирі арқылы қалың көрерменге таратылды. Композитор өмірінің соңына дейін қалың тыңдарманымен тығыз байланыста болды. 2026 жылы 18 ақпанда өмірінің соңғы күндері Семей қаласындағы Абай атындағы драма театрда Тұрсынғазы Рахимовтың әндерінен «Сәби болғым келеді» атты республикалық фестиваль өтті. Фестивальға Қазақстанның танымал дәстүрлі әншілері мен жас өнерпаздар қатысты. Сол фестивальда ауыр науқасқа шалдыққан Тұрсынғазы Рахимов халықтың алдына соңғы рет шығып сөз сөйлеп, өнерін әлдилдеген қалың көрерменге шынайы рахметін айтты. Арада бір апта өткенде дүниеден озды. Жыл сайын Абай облысының орталығы Семей қаласында Тұрсынғазы Рахимов атындағы дәстүрлі әншілер байқауы өтеді. «Өнер – тәңір сыйы» десек, бойға біткен қасиетті танып, оны дамыту, жан дүниені тебіренткен ерекше сезімнен туған ән ырғағын тыңдаушыға жеткізіп, көкірек көзін ояту екінің бірінің қолынан келе бермейді. «Сәби болғым келеді» әнімен танымал, отыз жылдай қазақ даласын шарлап, өз өнермен қалың қауымды сүйсінтіп жүрген, [[Семей]]лік сазгер Тұрсынғазы Рахимов - міне осындай өнер иесі. «Үш бақытым» деп [[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев]] жырлап өтсе, «үш ұстазым бар» деп Тұрсынғазы әркез мақтанышпен айтып өтті. Өнер жолында үш дарын иесінен тәлім-тәрбие алғаны жайлы сөз кезегін сазгердің аузынан тыңдасақ: "Мен [[Жүсіпбек Елебеков]]тің шәкірті болғаныма бақыттымын. Ол кісі үнемі айтатын, «сен сазгерлікпен айналысасың» - деп. Ол кісінің көрегендігі ме, мен он жылдан кейін ән шығара бастадым. «Сені асырайтын қара домбыраң» дейтін екінші ұстазым [[Есмұхан Несіпбайұлы Обаев]]. Ол маған талай роль беріп сахнаға шыңдады. Сахнаға шығу үшін де шеберлік керек. Үшінші ұстазым – композитор [[Теміржан Базарбаев]].1979 жылы алғаш әнім «Сәби болғым келедіні» жазғанда ақ батасын беріп, көп тәрбиелеген тәлімгерім еді...» == Отбасы == Жұбайы: Маширова Фатима Балтахунқызы (1952); Балалары: Рахимов Сұңқар (1979), Рахимов Шалқар (1984); Атасының жолын қуған немересі Тұрсынғазы Досхан Сұңқарұлы (2006) [[Мұқан Төлебаев]] атындағы музыка колледжіндегі дәстүрлі ән сыныбын тәмәмдап, Астанадағы К.Бәйсейітова атындағы [[Қазақ ұлттық университеті|Қазақ ұлттық университетіне]] дәстүрлі ән мамандығына оқуға түсті. == Әдебиет == # Дүйсенбек Ә. Сәби сезім, сыршыл жүрек // Егемен Қазақстан.-2004.-3 шілде.-8б. # Дәуренбеков М. Семейден ұшқан бір түлек: (Әнші Т. Рахимов туралы)// Семей таңы.-1976.- 9 желтоқсан. # Жұртбаев Т. Сырлы сазгер // Халық кеңесі.-1993.-9 ақпан # Жұртбаев Т.Тұрсынғазы туралы сыр ( сазгердің шығармашылығының 20 жылдығыны орай( // Семей таңы.-1993.-1993.- 16 қаңтар # Зүкенов М. Сазгерге балуан сый тартты .- Семей таңы.-1999.-8 шілде # Ибраев М. Аққумен әнін қосқан // Семей таңы.- 1991.-6сәуір # Иманбаева А. «Сәби болғым келеді». //Мәдениет.-2010.-№4.-Б.17-19 # Рахимов Т. Нені аңсаймын..-Өскемен Медиа-Альянс,2004.-180б. # Қамбаров Ж. Т. Рахимов.- Алматы, 2004.-196б. # Рахимов Т. Сәби болғым келеді: әндер жинағы. Алматы «Атамұра»,1994-64б. # Рахимов Т.Өнерім-өмірбаяным //Егемен Қазақстан.-2001.-30 қараша # Cабырбай Қ. Тұрсынғазының әндерін шырқады // Семей таңы.-2004.-10 желтоқсан.-4б. # «Еркежирен» әнінің авторы. (Т. Рахимов) // Семей таңы.-1990.-9 қаңтар # Семей сазгерлері: Био-библиографиялық естелік.Семей, 2006.-18б. {{stub}} [[Санат:Қазақстан сазгерлері]] hrf8zoy9ox8qyjc4f7i2apg7g3sqmsk 0 20623 3643594 3493304 2026-08-18T08:44:52Z ~2026-45179-91 184739 /* Тұлғалар */ 3643594 wikitext text/x-wiki '''Шөмекей''' – [[Алшын]] тайпасынан тарайтын ру. [[Кіші жүз]]дің құрамына кіреді. Ағасы Әлім таңба бермеген соң Шөмекей нағашысына Орта жүзге барып таңба алады. Артынан ұялған ағасы бір баласының таңбасын алып Шөмекейге беріп, тарихта Шөмекей екі таңбалы болады. Шөмекейдің Тәнке тармағының қарақалпақ құрамында болуы да осындай пікірді қостауға мүмкіндік береді. Одан анна, құйын, айтеке, шеруші рулары өрбиді (Т.А.Жданко). Бірақ Кіші жүз Шөмекейінің рулық таңбасы, ұраны дулаттарға ұқсас емес. Соған қарағанда таңбаны кешірек алуы немесе әуел баста өзіне тән таңбасы болуы да мүмкін. Таңба жағынан олар Кіші жүздегі алшын және қаракесек руларының таңбасына ұқсас (И.Мейер, С.Аманжолов). 19-шы ғасырдың аяғы мен 20-шы ғасырдың басында Шөмекейлер Қазалы оязының, Сырдың төменгі сағасын, Перовск оязының солтүстік-шығыс жағын, [[Ырғыз]] және Ақтөбе ояздарының шығысын мекендеген. Мал шаруашылығы мен айналысқан. Шөмекей руының Батыс Түрік қағанатының негізгі руларының бір болған Чумуген(Шимойын) тайпасына қатысы жоқ. == Шөмекей тайпасының толығырақ тарихы == Орыс тарихына «Ішкіліктер» (ушкуйниктер) деген атпен енгенін байқауға болады. Ал, осы тайпа орта ғасырда солтүстік, солтүстік-шығыс жерінде өте үлкен күшке айналған. Орыс жылнамаларының /летопись/ жазуына қарағанда, олар Кама, Вятка өзендерінің бойы, Балтық теңізінің жағалауларын мекендеген. Осының жарқын бір көрінісі - Шуя /Шу/ атымен аталатын жер-су топонимдердің осы күнге дейін сақталғаны. Жоғарыда Шуя /Шу/ атымен аталатын жер-су, қала аттары көрсетілді. Тағы бір дәлеліміз, солтүстіктегі Архангельск облысындағы Ақ теңіздің /Белое море/ жағасында Кошкаранцы елді мекенінің болуы. Шежіре бойынша Шөмекейден – Бозғұл – Келдібай – Сейін (Желдір) – Қошқаралы болып тарай­ды. Кошкаранцы мен Қошқаралы бір сөз. Сол сияқты Акись –/Ақиіс/, Кожым /Қожым/, Аксарка /Ақсары/, Усть-Кара /Үсті Қара, Кия /Қиян/, Индиги /Елдегі/, Койда /Қойда/, т.б. түркі тілінде бір Архангельск облысында ондаған елді мекендердің бар болуы, солтүстікте шөмекей тайпаларының тұрған жері екенін айғақтайды. Сол сияқты Пеньза облысында екі Кошкаровка елді мекені бар. Шежіреде Шөмекейден – Аспан – Есімбет – Төбет – Төлес – Қошқар... болып таратады. Казачья /қазақтар/, Шугурово /Сүгір/, Ахатовка /Ахат/, Чунаки /Сунақтар/ атты елді мекендер бар. Солтүстік орыс жерінде түркі тілінде (қазақ) аталған жүздеген жер-су, ауыл /деревня/, қала аттары бүгінгі күнге жеткен. Үшіншіден, X ғасырдан бастап XVII ғасырға дейін 700 жыл бойы шөмекей тайпасы туралы араб, парсы, орыс жылнамаларында кездеспейді. Соған қарағанда, Шыңғысхан шапқыншылығына дейін, солтүстіктегі ушкуйник /ішкіліктер/ қауымын құрған осы «Шу тайпаларының» бірі шөмекей тайпалары болуы мүмкін. Осы бір болжамымызға сәуле түсіретін Қ.Салғараұлының «Ұлы Дала» зерттеу еңбегіндегі «Географиялық-аумақтық бөлініс» тарауында: «Ерте заманда үлкен өзен – су бойын мекендегендерді, яғни теңіз, көл, дария жағалауларындағыларды «ғұздар» деп атаған. «Ғұз» атауы байырғы түріктердің өзен-су мағынасын білдіретін «үгүз» деген сөзінен шыққан», - деп жазады (Астана, 2013. 84-б).Шөмекей тайпасы бұрынғы Шу өзенінің бойында тұрғандағы аттарын өзгертпеген, не көрші тайпалар шөмекейлерді «ішкіліктер» деп атауы да мүмкін. Мысалы, ішкі қыпшақтар, ішкі оғыздар деп аталуы, олар негізінен орданың маңайында қоныстанған. Яғни, ішкі /ішкілік/ деп атаған. Орта ғасырда (мүмкін одан да бұрын) Қаратеңіз жағалауын, Қырым түбегін, Кавказ тауының баурайын, Дон, Днепр өзендерінің бойында түркі тайпаларының мекені, қонысы болғаны орыс жылнамаларында жазылған, ал шөмекей тайпасы да солтүстік, солтүстік-шығыс орыс жерінде мекендеген деп айта аламыз. VII ғасырдың ортасында: «Шөмекен /шөмекей/ ұлысы әбден күшейген, ол тіптен жеке ел ретінде тарихта аты белгілі Басмыл, Керғұр (Ғырғыз, /қырғыз/), Хорезм тәрізді елдермен қатар аталады», - деп көрсетеді <ref>Қаракесек бірлестігі (Әлім, кете, шөмекей). XIII том. 1-кітап. 232-б</ref>. Осы кітапта Шөмекей (Шөмен, Шөмекей) қайдан шықты­ тарауынан оқып білуге болады. Бұған қарап, шөмекей тайпаларының үлкен бір тобы солтүстік орыс жеріне қоныс аударған дейміз. Шуя қаласының Хива деп аталуы, шөмекейлердің Хива қаласында қоныстанғандары, кейінгі бір уақыттарда, аталастары шөмекейлерге, солтүстік-шығыс орыс жеріне көшіп барып, «Молого базарының» маңынан қала салып, Хиуа қаласы деп атап, үлкен сауда орталығына айналдырған болуы керек. Сол сияқты, Кострома қаласы Хорезм қаласы деп аталған. Соған қарағанда шөмекейлердің саудамен айналысқанын байқауға болады. Осы болжамымыздың дұрыстығына С.П.Толстов Гаркавидың «Сказания мусульманских писателей о славянах и русских» атты еңбегіне сүйене отырып мынадай қорытынды жасайды: «Хорезмийская экспансия на север не ограничивается экономическими связами. В X веке Хорезм выступает в качестве активной политической силы по отношению к народам Поволжья. К X веку относится свидетельство ибн-Хаукаля о походах хорезмийцев на границы Булгарского царства, откуда они возвращаются с добычей и рабами», - деп жазуы, солтүстіктегі Молого базары хорезмдіктердің қол астында болған деп айта аламыз <ref>Древний Хорезм. – Москва, 1948. Стр.15</ref>. С.П.Толстовтың хорезмдіктер деп айтып жүргені шөмекей тайпалары болуы да мүмкін. «Хорезм тәрізді елдермен қатар аталады»,-деп жазылудың өзі шөмекей тайпасының жеке ел болғанын білдіреді. Шөмекей тайпасының ауызша шежіресінде: Аспан – Есімбет – Бұғанай (Боғанай) – Сырым. Сырым, Асанаға дейін төрт ата. Аспан – Есімбет – Бұғанай (Боғанай) – Байқонды – Есенәлі – Аю. Аю Аспанға дейін алты ата. Бұл арада Левшинің Аюсырым деп жазып отырғаны дұрыс сияқты. Екіншіден, шөмекей руы өздерін бұрынғы атауларымен түрік деп атап, [[Қазақ хандығы]]на кейін келіп қосылғанын байқауға болады. Жоғарыда «ішкіліктер» /«ушкуники»/ Бату хан әскерімен соғысқаны туралы жазылған. Соған қарағанда, А.И.Левшиннің жазып алған шөмекей руының аңыздарындағы оқиғалар шындыққа жанасады. Алты ата Әлім тайпасына (Қаракесек бірлестігі) шөмекейлер Шыңғысхан солтүстік-шығыс орыс жерін жаулап алғаннан кейін қосылған болуы мүмкін. Бұл да келешекте зерттеуді қажет етеді. Кейбір шөмекей руының аталықтары [[Арғын]] руының ішінде кездеседі. Арғын тайпасының, тоқал арғын бір­лестігінің Саржетім аталығында Шақшақ бөліміндегі Көшейдің ішінде Қошқар, Қарабас, Аю аталықтары бар <ref>Арғын­. IX том. 3-кітап. – Алматы. 2007. 534-б</ref>. Ал, осы аталықтар Шөмекейдің Аспанының Есімбет руының ішінде. Аспан – Есімбет – Тоқымбет – Төлес – Қошқар; Аспан – Есімбет – Тоқымбет – Төбет – Орсақ – Айтқұл – Қарабас; Аспан – Есімбет – Бұғанай – Байқонды – Есенәлі – Аю. <ref>Қаракесек бірлестігі (Әлім, кете, шөмекей). XIII том. 4-кітап. – Алматы, 2010. 404, 407, 418-бб</ref>. Арғын шежіресінде Қошқар, Қарабас, Аю аталығы Көшейдің екінші әйелі қалмақ әйелінен туған деп жазады. Бұл арадан байқайтынымыз, Үлкен Орда (Алтын Орданың мұрагері), [[Ноғай ордасы]], Қасым, Қазан, Сібір, Астрахан, Қырым хандықтары ыдырап, XVI ғасырдың бас кезінде шөмекей руының негізгі ұйытқы тобынан бөлініп қалып, Аспанның Қошқар, Қарабас, Аю аталықтары Қазақ хандығына қосылғанда, арғын руының ішінде қалып қойған. Шөмекей руының солтүстік орыс жеріндегі бір бөлігі - «ішкіліктер» III Иван патшаның кезінде [[Дон казактары]]на, енді бір бөлігі Кіші жүз, Қаракесек бірлестігіне қосылған дейміз. Көк түріктер, Ашина түріктері немесе Аспан түріктері деп тарихта жазып жүргендеріміз осы Шөмекей тайпасының Аспан аталығы болуы да мүмкін. Бұл ұшқары ой, пікір болып көрінгенімен, Шөмекей тайпасының өткен-кеткен тарихын егжей-тегжей зерттесе, қазақ тарихының «ақтаңдақ» беттерінің талайы ашылары хақ.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том</ref><ref>Арғынбаев Х., Мұқанов М., Востров В., Қазақ шежіресі хақында, А., 2000.</ref> == Шөмекей туралы аңыздар мен мақал-мәтелдер== «Ет жаманы — көмекей, ел жаманы — [[Шөмекей]]» Шөмекей өзнің бірінші таңбасын нағашы жұртынан Орта Жүзден алады. Дәстүр бойынша, жиеннің назары қатты, - деген бар, сол себепті жиеннің назаны түсірмейін,- деп нағашылары таңба беруге шешіледі. Ал таңба алу үшін белгілі мөлшерде құн төлеу керек болатын. Бірақ Шөмекейде құн төлейтін малы болмайды. Баланың көңілін қалдырмау керек, бірақ таңбағада құн төлену керек, осы мәселені шеше алмай басы қатқан Орта жүздің билері жігітке шарт қояды: Сайлап он алты жігітті жекпе-жекке шығарамыз, егер жеңсең таңба сенікі, ал егер біреуінен жеңіліп қалсаң бізге ренішің болмасын, - дейді. Шөмекей келісіп жекпе-жекке шығып барлығын жеңіп шығады. Содан соң ол өзінің таңбасын алады. Содан нағашы жұрты Шөмекейге ас береді. Ешкімді күтпей тамақты бастап жіберген Шөмекей үлкендердің келіп қалғанын көріп түйіліп қалады. Арқасынан қағып түсіргенде тамағынан көмекей шығады." «Ет жаманы — көмекей, ел жаманы — [[Шөмекей]]» осы нағашы жұрты баланың мықтылығына таңданып айтқан деседі. Осыдан кейін Шөмекей еркін және тәуелсіз болды және  өзнің өжеттілігімен басқа руларға тиімді емес шешімдерді қабылдап тарихта орын алған. Бұл жағдайға жағдай Шөмекейдің көп болғаны да себепші болды. Олар қазақт тарихындағы барлық ірі көтерілістерге белсенді қатысты. Ашып айтып кететін болсақ қазақтың соңғы Кенесары ханға қолдау көрсеткен алғашқылардың бірі Шөмекей екенін атап өткен жөн, бұл жағдайды Ресей империясының Генштабы Л. Мейер полковнигі  былай сипаттайды: «... Біз көргендей 1840 жылы барлық жағынан қуғынға ұшыраған Сұлтан Кеңесары өте ауыр жағдайға түсті, бірақ көп ұзамай оның жағдайы өз қалпына келді:Он Шөмекей руы құрметпен қабылдап хан, - деп жариялады. Артынан сол ауылдың биінің қызына үйленді. Артынан Әлімнің Төтрқара мен Шекті рулары бірге косылып хан ,- деп мойындады. Кеңес өкіметіне қарсы 1930 жылы Шөмекейлер соңғы көтеріліске қатысқан ( «Тоқалар көтерілісі»). Ашығын айтқанда, орыс отаршылдарына қарсы соғысуға Шөмекей руының толық қауқары да дайындығы да жеткілікті болған. Ресеймен достық және тату көршілік туралы келісімге отырған Әбілқайыр хан соңынан осы келісімнің көп бұрмалануының себептерінен қазақ даласы толық бағынышты күй кешті. Қазақ қоғамын еркін және тәуелсіз дамытуға бағытталған бұл дәуірі әрекет көптеген қоғам қайраткерлері болды. Әлихан Бөкейханов Семей қаласында қазақ автономиясын құрғысы келді, Мұстафа Шоқай Түркістан автономиясының оңтүстігінде құруға тырысты. Бірақ бұл күштер бекер болды. Жалпы көтеріліс қауіпін ескере отырып НКВД, Ресей құпия полициясымен тез-тезден әскери психологтарды жіберіп елді бөліп басқару әрекетіне байланысты әрекеттерді белсенді түрде жүргізіп отырды. Империал Ресей, құпия полиция желісі пайдаланылатын бұрын. Осы әрекеттер рулар арасына араздастықты тудырып ақпатшаға қарсы дайындалған күштерді өзара бөліп отырды. Сонымен қатар, жемқор байларды параға сатып алу  жұмыстары жүзеге асырылып отырды, сырттан мал ұрлыққа арандатушы қолдар жалдады. Және бұл істері ақпатшаға өзінің ойына келген іс-әрекетін жасауға мүмкіндік берді. == Халық жадында қалған аты аңызға айналған қайраткер туралы ақпараттар. == '''Сәмет Назымұлы''' (1744-1839) - [[Алшын]]ның Шөмекей руының Тоқа аймағынан. Ол тарихшылар мен этнографтардың назарынан мүлде шығып қалған кейіпкер. Атақты бартырболған Сәмет қол өнері(қамшы, бау, ертоқым жасаудың қас шебері) бойыншада қас шебер болған. Сатып алған қамшыны Сәмет тоқадан алдым, деген ел аузында аңыздар бар. Тағы бір ауыз-екі әңгіме бойынша, ауыл жәмеңкесінде казактар бір қазақ баласын өлтіріп кетеді. Мәселені шешу үшін ауыл ақсақалдарының алдына өлтірген кісіні(бойы ұзын, денесі үлкен казактың мықты атаманы) алып келеді. Қазақтар жағын жекпе-жекке Сәмет батыр бастап шығады. Айқас ат үстінде басталып кетеді, Сәмет батыр атаманды қамшымен иығынан салып қалып тарты келіп жібереді. Аттар айрылған шақта Сәмет батыр атын тоқтатып ақсақалдарды қасына келіп қарап тұрады. Казактар ой мынау аттан қорқып түсті деп күлгенше болған жоқ, атаманның денесі иығынан беліне дейін екіге бөлініп қалады. Оны көргендер аң-таң болып үнсіз қалады. Атақты батырды өлтіру жолында ақпатша батырдың айналасындағы қосшыларының арасында батыр туралы өсек таратып және оларды ақшалай қаржыландырып отырды. Бін күні Жанқожа үйінде жалғыз қалып, түскі аптапты өткізіп демалып жатқанда, ақпатшаның алдауына түскен нөкерлер үйдің ішіне кіруге батылы бармай, қоршауға алады. Батыр бірнәрсені сезгендей ер-сауытын киіп сыртқа шығады. Батырмен жекпе-жек шығуға батылы бармаған сатқындар кері шегініп алыстан оқ жаудыра бастайды, бірақ көпке дейін батырға оқ тімейді. Батыр сатқындарды жалғыз өзі қуып жүріп ақыры ажалды оқ батырдың сауытының осал жерін тауып кеңсіріктен тиеді, өйткені батыр ер-сауытты кигенде тамағын жабуға үлгермей асығып шығып кеткен болатын. Батыр өзінің өлімі өз бауырларынан болғанына қатты ызаланып, жаратқаннан тәубе сұрап садағына сүйеніп тігінен жан тапсырады. Сатқындар көпке дейін батырдың өлі-тірісін біле алмай қасына жақындауға батылдары жетпейді. Батырға кімдер қастандық жасады дегенде ақпатшаның алтынына сатылғандар бір ауыздан Шөмекейлерді көрсетеді, өйткені осының бәрі алдын ала ұйымдасқан шара болатын. Батырды қоршауға алғанда әдейі Дөйт! - деп ұрандатып келген. Осындай батырдың өлімі туралы елде қайғылы аңыз бар. Шөмекейлердің ұранын пайдаланып ақпатшаның сатқындары талай жерде басқа рулармен араздастыру шараларын жасаған, бірақ Шөмекей ұрпақтарының әрқашанда өз ісіне, сөзіне берік болғандығының арқасында жаланы мойнына қоя алмағандықтан ақпатшаның елден шектету мәселесі өз нәтижесін бермей келген. == Тұлғалар == {{Div col|3}} ; Батыр, би: # [[Арыстанбай Айбасұлы]] # [[Арғынбай Таңатұлы]] # [[Бәйтік батыр Бәймембетұлы]] # [[Тоғанас батыр Бәйтікұлы]] # [[Жәрімбет Солтанұлы]] # [[Қалдан Талқанбайұлы]] # [[Қашқынбай]] # [[Келмембет Келдібайұлы]] # [[Кетебай Жолайұлы]] # [[Киікбай Әлібекұлы]] # [[Күнтуар Ерназарұлы]] # [[Құба би Өтебайұлы]] # [[Қыстаубай Жиенәліұлы]] # [[Меңей батыр]] # [[Пірәлі Өтетілеуұлы]] # [[Тәңкі би Қаржауұлы]] # [[Тәтімбет Бұлғақұлы]] # [[Ұзақ Еспанов]] (Тойқожа) # [[Жаңай батыр Ережепұлы]] # [[Балталы Қожан батыр]] # [[Ерімбет қажы Жаңайұлы]] ; Ақын, жырау: # [[Базар жырау Оңдасұлы]] # [[Баспан Құлымбайұлы]] # [[Дүр Оңғар Дырқайұлы]] # [[Жұбанияз Найзаұлы]] # [[Құлназар Ақын]] # [[Ырысты Елібайқызы]] ; Бай, [[Болыс (лауазым) |болыс]]: # [[Алмат Тобабергенұлы]] # [[Самұрат Алматұлы]] ; Көтеріліс басшысы: # [[Ақмырза Төсов]] # [[Пірмағамбет Лаубаев]] ; Мемлекет, қоғам қайраткері: # [[Ұзақбай Желдірбайұлы Құлымбетов]] # [[Темірбек Қараұлы Жүргенов]] # [[Телжан Шонанов]] # [[Тел Бұқпанұлы Жаманмұрынов]] ; Басқа: # [[Біліс Нұрпейісов]] # [[Файзолла Әбсәлемов]] # [[Өтебай Қанахин]] # [[Әлқуат Қайнарбаев]] # [[Серғали Еспембетұлы Толыбеков]] # [[Құланбай Көпішев]] {{Div col end}}Тілепбергенұлы Балғабек ==Дереккөздер== {{дереккөздер}} {{Қазақ рулары}} [[Санат:Кіші жүз рулары]] iml842c7qrj39t7gim24auie3ktugto 3643605 3643594 2026-08-18T09:01:48Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/~2026-45179-91|~2026-45179-91]] ([[User talk:~2026-45179-91|т]]) өңдемелерінен [[User:Әбдікамал|Әбдікамал]] соңғы нұсқасына қайтарды 3493304 wikitext text/x-wiki '''Шөмекей''' – [[Алшын]] тайпасынан тарайтын ру. [[Кіші жүз]]дің құрамына кіреді. Ағасы Әлім таңба бермеген соң Шөмекей нағашысына Орта жүзге барып таңба алады. Артынан ұялған ағасы бір баласының таңбасын алып Шөмекейге беріп, тарихта Шөмекей екі таңбалы болады. Шөмекейдің Тәнке тармағының қарақалпақ құрамында болуы да осындай пікірді қостауға мүмкіндік береді. Одан анна, құйын, айтеке, шеруші рулары өрбиді (Т.А.Жданко). Бірақ Кіші жүз Шөмекейінің рулық таңбасы, ұраны дулаттарға ұқсас емес. Соған қарағанда таңбаны кешірек алуы немесе әуел баста өзіне тән таңбасы болуы да мүмкін. Таңба жағынан олар Кіші жүздегі алшын және қаракесек руларының таңбасына ұқсас (И.Мейер, С.Аманжолов). 19-шы ғасырдың аяғы мен 20-шы ғасырдың басында Шөмекейлер Қазалы оязының, Сырдың төменгі сағасын, Перовск оязының солтүстік-шығыс жағын, [[Ырғыз]] және Ақтөбе ояздарының шығысын мекендеген. Мал шаруашылығы мен айналысқан. Шөмекей руының Батыс Түрік қағанатының негізгі руларының бір болған Чумуген(Шимойын) тайпасына қатысы жоқ. == Шөмекей тайпасының толығырақ тарихы == Орыс тарихына «Ішкіліктер» (ушкуйниктер) деген атпен енгенін байқауға болады. Ал, осы тайпа орта ғасырда солтүстік, солтүстік-шығыс жерінде өте үлкен күшке айналған. Орыс жылнамаларының /летопись/ жазуына қарағанда, олар Кама, Вятка өзендерінің бойы, Балтық теңізінің жағалауларын мекендеген. Осының жарқын бір көрінісі - Шуя /Шу/ атымен аталатын жер-су топонимдердің осы күнге дейін сақталғаны. Жоғарыда Шуя /Шу/ атымен аталатын жер-су, қала аттары көрсетілді. Тағы бір дәлеліміз, солтүстіктегі Архангельск облысындағы Ақ теңіздің /Белое море/ жағасында Кошкаранцы елді мекенінің болуы. Шежіре бойынша Шөмекейден – Бозғұл – Келдібай – Сейін (Желдір) – Қошқаралы болып тарай­ды. Кошкаранцы мен Қошқаралы бір сөз. Сол сияқты Акись –/Ақиіс/, Кожым /Қожым/, Аксарка /Ақсары/, Усть-Кара /Үсті Қара, Кия /Қиян/, Индиги /Елдегі/, Койда /Қойда/, т.б. түркі тілінде бір Архангельск облысында ондаған елді мекендердің бар болуы, солтүстікте шөмекей тайпаларының тұрған жері екенін айғақтайды. Сол сияқты Пеньза облысында екі Кошкаровка елді мекені бар. Шежіреде Шөмекейден – Аспан – Есімбет – Төбет – Төлес – Қошқар... болып таратады. Казачья /қазақтар/, Шугурово /Сүгір/, Ахатовка /Ахат/, Чунаки /Сунақтар/ атты елді мекендер бар. Солтүстік орыс жерінде түркі тілінде (қазақ) аталған жүздеген жер-су, ауыл /деревня/, қала аттары бүгінгі күнге жеткен. Үшіншіден, X ғасырдан бастап XVII ғасырға дейін 700 жыл бойы шөмекей тайпасы туралы араб, парсы, орыс жылнамаларында кездеспейді. Соған қарағанда, Шыңғысхан шапқыншылығына дейін, солтүстіктегі ушкуйник /ішкіліктер/ қауымын құрған осы «Шу тайпаларының» бірі шөмекей тайпалары болуы мүмкін. Осы бір болжамымызға сәуле түсіретін Қ.Салғараұлының «Ұлы Дала» зерттеу еңбегіндегі «Географиялық-аумақтық бөлініс» тарауында: «Ерте заманда үлкен өзен – су бойын мекендегендерді, яғни теңіз, көл, дария жағалауларындағыларды «ғұздар» деп атаған. «Ғұз» атауы байырғы түріктердің өзен-су мағынасын білдіретін «үгүз» деген сөзінен шыққан», - деп жазады (Астана, 2013. 84-б).Шөмекей тайпасы бұрынғы Шу өзенінің бойында тұрғандағы аттарын өзгертпеген, не көрші тайпалар шөмекейлерді «ішкіліктер» деп атауы да мүмкін. Мысалы, ішкі қыпшақтар, ішкі оғыздар деп аталуы, олар негізінен орданың маңайында қоныстанған. Яғни, ішкі /ішкілік/ деп атаған. Орта ғасырда (мүмкін одан да бұрын) Қаратеңіз жағалауын, Қырым түбегін, Кавказ тауының баурайын, Дон, Днепр өзендерінің бойында түркі тайпаларының мекені, қонысы болғаны орыс жылнамаларында жазылған, ал шөмекей тайпасы да солтүстік, солтүстік-шығыс орыс жерінде мекендеген деп айта аламыз. VII ғасырдың ортасында: «Шөмекен /шөмекей/ ұлысы әбден күшейген, ол тіптен жеке ел ретінде тарихта аты белгілі Басмыл, Керғұр (Ғырғыз, /қырғыз/), Хорезм тәрізді елдермен қатар аталады», - деп көрсетеді <ref>Қаракесек бірлестігі (Әлім, кете, шөмекей). XIII том. 1-кітап. 232-б</ref>. Осы кітапта Шөмекей (Шөмен, Шөмекей) қайдан шықты­ тарауынан оқып білуге болады. Бұған қарап, шөмекей тайпаларының үлкен бір тобы солтүстік орыс жеріне қоныс аударған дейміз. Шуя қаласының Хива деп аталуы, шөмекейлердің Хива қаласында қоныстанғандары, кейінгі бір уақыттарда, аталастары шөмекейлерге, солтүстік-шығыс орыс жеріне көшіп барып, «Молого базарының» маңынан қала салып, Хиуа қаласы деп атап, үлкен сауда орталығына айналдырған болуы керек. Сол сияқты, Кострома қаласы Хорезм қаласы деп аталған. Соған қарағанда шөмекейлердің саудамен айналысқанын байқауға болады. Осы болжамымыздың дұрыстығына С.П.Толстов Гаркавидың «Сказания мусульманских писателей о славянах и русских» атты еңбегіне сүйене отырып мынадай қорытынды жасайды: «Хорезмийская экспансия на север не ограничивается экономическими связами. В X веке Хорезм выступает в качестве активной политической силы по отношению к народам Поволжья. К X веку относится свидетельство ибн-Хаукаля о походах хорезмийцев на границы Булгарского царства, откуда они возвращаются с добычей и рабами», - деп жазуы, солтүстіктегі Молого базары хорезмдіктердің қол астында болған деп айта аламыз <ref>Древний Хорезм. – Москва, 1948. Стр.15</ref>. С.П.Толстовтың хорезмдіктер деп айтып жүргені шөмекей тайпалары болуы да мүмкін. «Хорезм тәрізді елдермен қатар аталады»,-деп жазылудың өзі шөмекей тайпасының жеке ел болғанын білдіреді. Шөмекей тайпасының ауызша шежіресінде: Аспан – Есімбет – Бұғанай (Боғанай) – Сырым. Сырым, Асанаға дейін төрт ата. Аспан – Есімбет – Бұғанай (Боғанай) – Байқонды – Есенәлі – Аю. Аю Аспанға дейін алты ата. Бұл арада Левшинің Аюсырым деп жазып отырғаны дұрыс сияқты. Екіншіден, шөмекей руы өздерін бұрынғы атауларымен түрік деп атап, [[Қазақ хандығы]]на кейін келіп қосылғанын байқауға болады. Жоғарыда «ішкіліктер» /«ушкуники»/ Бату хан әскерімен соғысқаны туралы жазылған. Соған қарағанда, А.И.Левшиннің жазып алған шөмекей руының аңыздарындағы оқиғалар шындыққа жанасады. Алты ата Әлім тайпасына (Қаракесек бірлестігі) шөмекейлер Шыңғысхан солтүстік-шығыс орыс жерін жаулап алғаннан кейін қосылған болуы мүмкін. Бұл да келешекте зерттеуді қажет етеді. Кейбір шөмекей руының аталықтары [[Арғын]] руының ішінде кездеседі. Арғын тайпасының, тоқал арғын бір­лестігінің Саржетім аталығында Шақшақ бөліміндегі Көшейдің ішінде Қошқар, Қарабас, Аю аталықтары бар <ref>Арғын­. IX том. 3-кітап. – Алматы. 2007. 534-б</ref>. Ал, осы аталықтар Шөмекейдің Аспанының Есімбет руының ішінде. Аспан – Есімбет – Тоқымбет – Төлес – Қошқар; Аспан – Есімбет – Тоқымбет – Төбет – Орсақ – Айтқұл – Қарабас; Аспан – Есімбет – Бұғанай – Байқонды – Есенәлі – Аю. <ref>Қаракесек бірлестігі (Әлім, кете, шөмекей). XIII том. 4-кітап. – Алматы, 2010. 404, 407, 418-бб</ref>. Арғын шежіресінде Қошқар, Қарабас, Аю аталығы Көшейдің екінші әйелі қалмақ әйелінен туған деп жазады. Бұл арадан байқайтынымыз, Үлкен Орда (Алтын Орданың мұрагері), [[Ноғай ордасы]], Қасым, Қазан, Сібір, Астрахан, Қырым хандықтары ыдырап, XVI ғасырдың бас кезінде шөмекей руының негізгі ұйытқы тобынан бөлініп қалып, Аспанның Қошқар, Қарабас, Аю аталықтары Қазақ хандығына қосылғанда, арғын руының ішінде қалып қойған. Шөмекей руының солтүстік орыс жеріндегі бір бөлігі - «ішкіліктер» III Иван патшаның кезінде [[Дон казактары]]на, енді бір бөлігі Кіші жүз, Қаракесек бірлестігіне қосылған дейміз. Көк түріктер, Ашина түріктері немесе Аспан түріктері деп тарихта жазып жүргендеріміз осы Шөмекей тайпасының Аспан аталығы болуы да мүмкін. Бұл ұшқары ой, пікір болып көрінгенімен, Шөмекей тайпасының өткен-кеткен тарихын егжей-тегжей зерттесе, қазақ тарихының «ақтаңдақ» беттерінің талайы ашылары хақ.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том</ref><ref>Арғынбаев Х., Мұқанов М., Востров В., Қазақ шежіресі хақында, А., 2000.</ref> == Шөмекей туралы аңыздар мен мақал-мәтелдер== «Ет жаманы — көмекей, ел жаманы — [[Шөмекей]]» Шөмекей өзнің бірінші таңбасын нағашы жұртынан Орта Жүзден алады. Дәстүр бойынша, жиеннің назары қатты, - деген бар, сол себепті жиеннің назаны түсірмейін,- деп нағашылары таңба беруге шешіледі. Ал таңба алу үшін белгілі мөлшерде құн төлеу керек болатын. Бірақ Шөмекейде құн төлейтін малы болмайды. Баланың көңілін қалдырмау керек, бірақ таңбағада құн төлену керек, осы мәселені шеше алмай басы қатқан Орта жүздің билері жігітке шарт қояды: Сайлап он алты жігітті жекпе-жекке шығарамыз, егер жеңсең таңба сенікі, ал егер біреуінен жеңіліп қалсаң бізге ренішің болмасын, - дейді. Шөмекей келісіп жекпе-жекке шығып барлығын жеңіп шығады. Содан соң ол өзінің таңбасын алады. Содан нағашы жұрты Шөмекейге ас береді. Ешкімді күтпей тамақты бастап жіберген Шөмекей үлкендердің келіп қалғанын көріп түйіліп қалады. Арқасынан қағып түсіргенде тамағынан көмекей шығады." «Ет жаманы — көмекей, ел жаманы — [[Шөмекей]]» осы нағашы жұрты баланың мықтылығына таңданып айтқан деседі. Осыдан кейін Шөмекей еркін және тәуелсіз болды және  өзнің өжеттілігімен басқа руларға тиімді емес шешімдерді қабылдап тарихта орын алған. Бұл жағдайға жағдай Шөмекейдің көп болғаны да себепші болды. Олар қазақт тарихындағы барлық ірі көтерілістерге белсенді қатысты. Ашып айтып кететін болсақ қазақтың соңғы Кенесары ханға қолдау көрсеткен алғашқылардың бірі Шөмекей екенін атап өткен жөн, бұл жағдайды Ресей империясының Генштабы Л. Мейер полковнигі  былай сипаттайды: «... Біз көргендей 1840 жылы барлық жағынан қуғынға ұшыраған Сұлтан Кеңесары өте ауыр жағдайға түсті, бірақ көп ұзамай оның жағдайы өз қалпына келді:Он Шөмекей руы құрметпен қабылдап хан, - деп жариялады. Артынан сол ауылдың биінің қызына үйленді. Артынан Әлімнің Төтрқара мен Шекті рулары бірге косылып хан ,- деп мойындады. Кеңес өкіметіне қарсы 1930 жылы Шөмекейлер соңғы көтеріліске қатысқан ( «Тоқалар көтерілісі»). Ашығын айтқанда, орыс отаршылдарына қарсы соғысуға Шөмекей руының толық қауқары да дайындығы да жеткілікті болған. Ресеймен достық және тату көршілік туралы келісімге отырған Әбілқайыр хан соңынан осы келісімнің көп бұрмалануының себептерінен қазақ даласы толық бағынышты күй кешті. Қазақ қоғамын еркін және тәуелсіз дамытуға бағытталған бұл дәуірі әрекет көптеген қоғам қайраткерлері болды. Әлихан Бөкейханов Семей қаласында қазақ автономиясын құрғысы келді, Мұстафа Шоқай Түркістан автономиясының оңтүстігінде құруға тырысты. Бірақ бұл күштер бекер болды. Жалпы көтеріліс қауіпін ескере отырып НКВД, Ресей құпия полициясымен тез-тезден әскери психологтарды жіберіп елді бөліп басқару әрекетіне байланысты әрекеттерді белсенді түрде жүргізіп отырды. Империал Ресей, құпия полиция желісі пайдаланылатын бұрын. Осы әрекеттер рулар арасына араздастықты тудырып ақпатшаға қарсы дайындалған күштерді өзара бөліп отырды. Сонымен қатар, жемқор байларды параға сатып алу  жұмыстары жүзеге асырылып отырды, сырттан мал ұрлыққа арандатушы қолдар жалдады. Және бұл істері ақпатшаға өзінің ойына келген іс-әрекетін жасауға мүмкіндік берді. == Халық жадында қалған аты аңызға айналған қайраткер туралы ақпараттар. == '''Сәмет Назымұлы''' (1744-1839) - [[Алшын]]ның Шөмекей руының Тоқа аймағынан. Ол тарихшылар мен этнографтардың назарынан мүлде шығып қалған кейіпкер. Атақты бартырболған Сәмет қол өнері(қамшы, бау, ертоқым жасаудың қас шебері) бойыншада қас шебер болған. Сатып алған қамшыны Сәмет тоқадан алдым, деген ел аузында аңыздар бар. Тағы бір ауыз-екі әңгіме бойынша, ауыл жәмеңкесінде казактар бір қазақ баласын өлтіріп кетеді. Мәселені шешу үшін ауыл ақсақалдарының алдына өлтірген кісіні(бойы ұзын, денесі үлкен казактың мықты атаманы) алып келеді. Қазақтар жағын жекпе-жекке Сәмет батыр бастап шығады. Айқас ат үстінде басталып кетеді, Сәмет батыр атаманды қамшымен иығынан салып қалып тарты келіп жібереді. Аттар айрылған шақта Сәмет батыр атын тоқтатып ақсақалдарды қасына келіп қарап тұрады. Казактар ой мынау аттан қорқып түсті деп күлгенше болған жоқ, атаманның денесі иығынан беліне дейін екіге бөлініп қалады. Оны көргендер аң-таң болып үнсіз қалады. Атақты батырды өлтіру жолында ақпатша батырдың айналасындағы қосшыларының арасында батыр туралы өсек таратып және оларды ақшалай қаржыландырып отырды. Бін күні Жанқожа үйінде жалғыз қалып, түскі аптапты өткізіп демалып жатқанда, ақпатшаның алдауына түскен нөкерлер үйдің ішіне кіруге батылы бармай, қоршауға алады. Батыр бірнәрсені сезгендей ер-сауытын киіп сыртқа шығады. Батырмен жекпе-жек шығуға батылы бармаған сатқындар кері шегініп алыстан оқ жаудыра бастайды, бірақ көпке дейін батырға оқ тімейді. Батыр сатқындарды жалғыз өзі қуып жүріп ақыры ажалды оқ батырдың сауытының осал жерін тауып кеңсіріктен тиеді, өйткені батыр ер-сауытты кигенде тамағын жабуға үлгермей асығып шығып кеткен болатын. Батыр өзінің өлімі өз бауырларынан болғанына қатты ызаланып, жаратқаннан тәубе сұрап садағына сүйеніп тігінен жан тапсырады. Сатқындар көпке дейін батырдың өлі-тірісін біле алмай қасына жақындауға батылдары жетпейді. Батырға кімдер қастандық жасады дегенде ақпатшаның алтынына сатылғандар бір ауыздан Шөмекейлерді көрсетеді, өйткені осының бәрі алдын ала ұйымдасқан шара болатын. Батырды қоршауға алғанда әдейі Дөйт! - деп ұрандатып келген. Осындай батырдың өлімі туралы елде қайғылы аңыз бар. Шөмекейлердің ұранын пайдаланып ақпатшаның сатқындары талай жерде басқа рулармен араздастыру шараларын жасаған, бірақ Шөмекей ұрпақтарының әрқашанда өз ісіне, сөзіне берік болғандығының арқасында жаланы мойнына қоя алмағандықтан ақпатшаның елден шектету мәселесі өз нәтижесін бермей келген. == Тұлғалар == {{Div col|3}} ; Батыр, би: # [[Арыстанбай Айбасұлы]] # [[Арғынбай Таңатұлы]] # [[Бәйтік батыр Бәймембетұлы]] # [[Тоғанас батыр Бәйтікұлы]] # [[Жәрімбет Солтанұлы]] # [[Қалдан Талқанбайұлы]] # [[Қашқынбай]] # [[Келмембет Келдібайұлы]] # [[Кетебай Жолайұлы]] # [[Киікбай Әлібекұлы]] # [[Күнтуар Ерназарұлы]] # [[Құба би Өтебайұлы]] # [[Қыстаубай Жиенәліұлы]] # [[Меңей батыр]] # [[Пірәлі Өтетілеуұлы]] # [[Тәңкі би Қаржауұлы]] # [[Тәтімбет Бұлғақұлы]] # [[Ұзақ Еспанов]] (Тойқожа) # [[Жаңай батыр Ережепұлы]] # [[Балталы Қожан батыр]] # [[Ерімбет қажы Жаңайұлы]] ; Ақын, жырау: # [[Базар жырау Оңдасұлы]] # [[Баспан Құлымбайұлы]] # [[Дүр Оңғар Дырқайұлы]] # [[Жұбанияз Найзаұлы]] # [[Құлназар Ақын]] # [[Ырысты Елібайқызы]] ; Бай, [[Болыс (лауазым) |болыс]]: # [[Алмат Тобабергенұлы]] # [[Самұрат Алматұлы]] ; Көтеріліс басшысы: # [[Ақмырза Төсов]] # [[Пірмағамбет Лаубаев]] ; Мемлекет, қоғам қайраткері: # [[Ұзақбай Желдірбайұлы Құлымбетов]] # [[Темірбек Қараұлы Жүргенов]] # [[Телжан Шонанов]] # [[Тел Бұқпанұлы Жаманмұрынов]] ; Басқа: # [[Біліс Нұрпейісов]] # [[Файзолла Әбсәлемов]] # [[Өтебай Қанахин]] # [[Әлқуат Қайнарбаев]] # [[Серғали Еспембетұлы Толыбеков]] # [[Құланбай Көпішев]] {{Div col end}} ==Дереккөздер== {{дереккөздер}} {{Қазақ рулары}} [[Санат:Кіші жүз рулары]] 8bs2dhlqzfxx1xcg4n78xvy3u1xjnt0 0 24235 3643511 3377253 2026-08-17T19:38:51Z 1nter pares 146705 /* Спорттағы мансабы */ 3643511 wikitext text/x-wiki {{Боксшы |Есімі = Серік Қонақбаев |Шынайы есімі = |Суреті = |Толық есімі = Серік Керімбекұлы Қонақбаев |Лақап аты = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Туған күні = 25.10.1959 |Туған жері = Павлодар қаласы |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Тұрғылықты жері = |Салмағы = 63,5 кг |Тұрысы = |Бойы = |Қолдың қарқыны = |Стилі = |Бапкері = |Команда = |Алғашқы айқасы = |Соңғы айқасы = |Чемпион белдігі = |Айқастар = |Жеңістер саны = |Нокаут = |Жеңілгені = |Тең түскендері = |Болмағандары = |Әуесқой айқастары = |Әуесқой айқастарда жеңгені = |Әуесқой айқастарда жеңілгені = |Әуесқой айқастарда нокауты = |Әуесқой айқастарда тең түскендері = |Рейтинг1 = |Позиция1 = |Үздік позициясы1 = |Рейтинг2 = |Позиция2 = |Үздік позициясы2 = |Рейтинг3 = |Позиция3 = |Үздік позициясы3 = |Рейтинг4 = |Позиция4 = |Үздік позициясы4 = |Рейтинг5 = |Позиция5 = |Үздік позициясы5 = |Рейтинг6 = |Позиция6 = |Үздік позициясы6 = |Рейтинг7 = |Позиция7 = |Үздік позициясы7 = |Рейтинг8 = |Позиция8 = |Үздік позициясы8 = |Рейтинг9 = |Позиция9 = |Үздік позициясы9 = |Үздік позициясы = |Нашар позициясы = |boxrec_id = |Сайты = }} {{Медальдар | ені = 270px | суреті = | медальдар = {{ОО-спорт | Ерлер боксі}} {{MedalCountry | {{KAZ}} }} {{турнир|[[Олимпиада ойындары]]}} {{медаль|Күміс | [[Жазғы Олимпиадалық Ойындар 1980|Мәскеу 1980]] |Бірінші жартылай орташа салмақ}} {{турнир|[[Әуесқой бокстан әлем чемпионаты]]}} {{медаль|Күміс| [[Бокстан әлем чемпионаты 1982|Мюнхен 1982]] | Бірінші жартылай орташа салмақ}} }} '''Серік Керімбекұлы Қонақбаев''' ([[25 қазан]] [[1959 жыл]], [[Павлодар]]) – боксшы, Мәскеу олимпиадасының күміс жүлдегері (1980), КСРО еңбек сіңірген спорт шебері (1981), Әлем чемпионатының күміс жүлдегері (1982), екі дүркін Еуропа чемпионатының жеңімпазы (1979, 1981), [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одағының]] 2 дүркін чемпионы. [[Дулат]] тайпасының [[Жаныс]] руынан.<ref>{{кітап|авторы= Баспа бас директоры:Әшірбек Көпіш|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Бәйдібек баба - Алып бәйтерек ұрпақтарының шежіресі. Жаныс|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Издательство Өнер|жыл= 2004|томы= |беттері= |барлық беті= 992|сериясы= |isbn=9965-595-78-Х|тиражы= }}</ref> [[Халықаралық әуесқой бокс ассоциациясы|Халықаралық әуесқой бокс ассоциациясы (AIBA)]] атқарушы комиететінің мүшесі (2010-2014)<ref>[http://aiba.org/en-US/AIBA/ec/ec2010.aspx AIBA Executive Committee 2010-2014]</ref>, [[Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжілісі|Қазақстан Республикасының Парламент Мәжілісі]]нің II және IV шақырылымдарының депутаты (1999 - 2011), [[Қазақстан бокс федерациясы]]ның төрешілер корпусымен жұмыс жөніндегі вице-президенті<ref>[http://www.kfb.kz/index.php?option=com_content&view=article&id=20&Itemid=10 Руководство Казахстанской Федерации Бокса]</ref> ==Биографиясы== [[Тараз|Жамбыл]] гидромелиоративтік құрылыс институтын (1981), қазіргі [[Қазақ спорт және туризм академиясы|Қазақ мемлекеттік спорт және туризм академиясын]] (1984) бітірген. == Спорттағы мансабы == [[Сурет:RIAN archive 585194 Boxers Serik Konakabayev and Jose Aguilar.jpg|thumb|left|220px|Серік Қонақбаев пен Хосе Агилар 1980 жыл]] [[Бокс]]пен 14 жасынан бастап айналысқан. [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] халықтары спартакиадасының және [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] чемпионатының [[күміс]] жүлдегері ([[Мәскеу]], 1979), екі мәрте [[Еуропа]] чемпионы (ГФР, Кельн, 1979, [[Финляндия]], [[Тампере]], 1981), [[Әлем кубогі]]нің иегері ([[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]], [[Нью-Йорк]], 1979), [[Мәскеу]]де өткен 22-Олимпиялық ойындардың [[күміс]] жүлдегері (1980), Әлем кубогінің иегері ([[Канада]], Монреаль, 1981), Әлем чемпионатының күміс жүлдегері (ГФР, [[Мюнхен]], 1982), [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] чемпионы (1980, 1984). 1981-87 жылдары бапкерлік жұмыстар атқарды, коммерциялық “Қазақстан” спорт клубының (1990), ҚР [[кәсіпқой]] [[бокс]] федерациясының (1992-94), ҚР Президенті жанындағы ұлттық спорт қорының президенті (1994-96) болды. 1999 жылдан ҚР Парламентінің Мәжіліс депутаты. Мемлекеттік “Дарын” жастар сыйлығының иегері (1993).<br /> [[Сурет:Mark Breland and Serik Konakbayev.jpg|thumb|left|220px|Марк Бриланд және Серик Конакбаев 2010 жылы.]] == Отбасы == == Мәскеу олимпиадасында (1980)== {| class="wikitable" |- ! Кезең !! Спортшы !! Мемлекеті !! Нәтижесі !! Спортшы !! Мемлекеті |- | 1/16 || Серік Қонақбаев || {{USSR}}|| (5:0)|| Симион Чутов || {{ROU}} |- | 1/8 || Серік Қонақбаев || {{USSR}} || || Имре Бакшкай || {{HUN}} |- | 1/4 || Серік Қонақбаев || {{USSR}}|| (уақытынан бұрын) || Хосе Ангел Молина || {{PRI}} |- | 1/2 || Серік Қонақбаев || {{USSR}} || (4:1) || Хосе Агуйлар || {{CUB}} |- | Финал || Серік Қонақбаев || {{USSR}} || (1:4) || Патрицио Оливиа || {{ITA}} |} == Марапаттар == == Дереккөздер == <references/> [[Санат:25 қазанда туғандар]] [[Санат:1959 жылы туғандар]] [[Санат:Павлодарда туғандар]] [[Санат:КСРО боксшылары]] [[Санат:КСРО-ның Олимпиада күміс жүлдегерлері]] [[Санат:КСРО спорт шеберлері]] [[Санат:КСРО чемпиондары]] [[Санат:Бокстан Еуропа чемпиондары]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің депутаттары]] [[Санат:Парасат орденінің иегерлері]] [[Санат:Құрмет орденінің иегерлері]] [[Санат:Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл медалінің иегерлері]] [[Санат:Қазақстан Республикасының парламентіне 10 жыл медалінің иегерлері]] [[Санат:Ерен еңбегі үшін медалінің (КСРО) иегерлері]] [[Санат:Еңбектегі ерлігі үшін медалінің иегерлері]] [[Санат:1980 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегерлері]] [[Санат:Алфавит бойынша боксшылар]] jqg06f029hjep2tz6qolyoss4a4x9ap 0 26033 3643616 2472130 2026-08-18T09:18:51Z Жанар Чушекова 184284 бөлім қостым, дереккөздерін қостым 3643616 wikitext text/x-wiki '''Теміржан Базарбаев''' (13.3. [[1935]] жылы туған, [[Алматы облысы]] [[Алакөл ауданы]] Жалғызағаш ауылы) — [[композитор]]. [[Қазақстан]]ның еңбек сіңірген [[өнер]] қайраткері (1982). [[Алматы]] консерваториясын бітірген (1961). [[Семей]] қаласындағы Музыка колледжінде сабақ береді. [[Қазақстан композиторлар одағы]]ның [[Ертіс]] бойы бөлімшесін басқарды (1979—1982). Композитордың [[халық]] арасына кең тараған ''“Қаздар қайтқанда”, “Студенттік кештер”, “Ауылым”'', т.б. [[ән]]дерімен қатар 1, 2-симфониясы, ''“Ботагөз”, “Жетісу”'' [[симфония]]лық поэмалары, труба мен оркестрге арналған концерті, ұлт аспаптар оркестріне арналған ''“Отан таңы”, “Қалың елім, қазағым”'' поэмалары, т.б. камералық-аспаптық, эстрадалық шығармалары, спектакльдерге жазған музыкалық шығармалары бар.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, I том</ref><ref>Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9</ref> == '''Теміржан Базарбаевтың Семейдегі қызметі мен шығармашылығы''' == 1961 жылдан М.Төлебаев атындағы Семей музыкалық училищесі теория бөлімшесінің меңгерушісі әрі оқытушысы болып қызмет атқарды. 1979 жыл мен 1989 жылдар аралығында Қазақстан Композиторлар одағы Ертіс бөлімшесінің төрағасы болып қызмет істеді. Істеп қана қойған жоқ, ол өзінің шығармашылық дарыны мен қабілетін одан әрі жетілдірді. Міне осы жерден Теміржанның Семейге сапарынының басталуын көреміз. Семей топырағынан қуат алып, ауасынан шабыт, суынан нәр алып шығармашылығы одан әрі жанданды. Жанданғаны соншалық жергілікті ақындардың жырына тереңінен бойлады. Осылайша Теміржанның Семейде, Семейден қазақ даласына есім-сойы таныла бастады. Теміржанның Семейге, Семей жұртшылығына бергені мол, алғаны да аз емес. Оның шығармашылық қорында бардың басым дені осы қаланың, осы өңірдің, осы өлкенің жемісі. Ақылбек Манабаев, Рәш Тықышев, Мерғали Ибраев, Қайролла Әліпбаев, Жабайыл Бейсенов сияқты арқалы ақындармен шынайы шығармалас, себепсіз сыйлас болды. Халық композиторларының және Абай әндерінің асқан орындаушы шеберлері Жүсіпбек, Манарбек, Қали Байжановтар дәстүрінің жалқы мұрагері Мәдениет Ешекеев алдын бастаған Болат Сыбанов, Дауыл Хайруллин, Келденбай Өлмесеков, Баян Сағымбаева, Борис Турищев, Тұрсынғазы Рахимов, Жұмабек Қамбаров, Бақыт Үдербаева, Роза Рымбаевалардай т.б. орындаушы-дос, өнер туысы, іні-қарындастарын да Семейден тауып, өзі жеткен өнер қуаныштарын бірге бөлісті. Оның осынау топпен арасында айтыспай түсінісетін тілі бар. Ол тіл – өнердің тілі. Ол тіл – музыканың тілі. Ол тіл – әннің тілі. Ол тіл – өлеңнің тілі. Ал енді шығармашылығы мен Абай өлеңдеріне жазған әндеріне кеңінен толғанып, сыр шертейік. Теміржан Базарбаевтың ән мәтіні мен өлең сөзі жағынан шығармаластары – әр тұс, әртүрлі ақындық мінезі бар, әртүрлі жастағы үлкенді-кішілі ақындар. Даланың данышпаны дана Абайдан, жиырмасыншы ғасырдың Гомері атанған Жамбылдан басталатын тізім тізбегінде жауынгер Жұбан Молдағалиев, марғасқа Мұқағали Мақатаев, тұма жырдың бастауындай мөлдір поэзиясымен әдебиетіміздің көкжиегін кеңейткен Тұманбай Молдағалиев, қазақтың көрнекті ақыны Нұфтолла Шәкенов, очерк, әңгіме жанрының шебері Бәкір Тәжібаев, халық жазушысы Фариза Оңғарсынова, риясыз ақын Рза Қунақова, қайратты Қасым Аманжолов, аса қабілетті Қабдікәрім Ыдырысов, мұңсыз Мұзафар Әлімбаев, ділмәр Дүйсенбек Қанатбаев т.б. авторлармен қатар оннан аса Семейлік ақындарды қамтиды. Солардың ішінде жиі ән арнағаны Тұманбай Молдағалиев өлеңдері. Тұманбайдың нәзік лирикасы Темекең (Теміржан Базарбаев) әуезіне ертерек лептескен сияқты. Себебі сөз бен үннің жол басындағы үйлесім жарастығы жалғаса беретінін ұлы шығармаларынан көреміз. Екеуінің ортасынан туған ең елеулі туынды, кезінде ел құлағын елең еткізген тамаша табыс тумасы – «Қаздар қайтқанда» («Қаздар қайтып барады мекеніне»). Жанрлық диапазоны өте кең композитордың шығармашылығының елеулі саласы – Абай өлеңдеріне жазған туындылары. Ол ақынның «Қалың елім, қазағым, қайран жұртым…» өлеңінің тақырыбы негізінде көлемді музыкалық дастан жазды. Одан әрі ұлы Абайдың шығармашылығына терең бойлап, етене жақын танысып «Есіңде бар ма жас күнің?..», «Күлімсіреп аспан тұр…», «Жазғытұрым», «Қыс», «Қақтаған ақ күмістей кең маңдайлы…», «Ғашықтық, құмарлықпен ол екі жол…» өлеңдеріне ән-романстар жазды. Ж.Алмабаевтың сөздеріне жазған «Абайға», «Әлемнің Абайы», «Абай – айтқан ұранымыз», «Абайдың өсиеті» және «Тоғжандай сүйсең, Абайдай күйсең» әндері ғұмырлық әндердің қатарында. Осы орайда жазушы, Абайдың мемлекеттік «Жидебай-Бөрлі» тарихи-мәдени және әдеби-мемориалдық қорық мұражайын қырық жыл басқарған, Қазақстан Республикасының Еңбек сіңірген қызметкері Төкен Ибрагимовтің айтқаны ойға оралады: «Абай әлеміне ынтығушы көп. Абай өлеңдеріне ән шығарушылар да аз емес. Өлең өзегімен тіл табысқан сәттілері де аз – аздап бар. Мұқан Төлебаев, Сыдық Мұхаметжанов, Нұрғиса Тілендиев, Садық Кәрімбаев, Әбілахат Еспаев, Латиф Хамиди, Еркеғали Рахмадиев тәрізді тарландардың Абай сөзіне жазған татымды дүниелері жұртқа белгілі. Ал, Теміржан Базарбаевтың ақын өлеңдері өзегін үнмен сүзуі өзгелерден өзгеше әрі мол болды. Оннан астам ақын өлеңіне ән шығарса, солардың ішінде сөз мазмұны мен үн мәні тіл табыспай жатқаны өте аз. Оның мұндай жетістіктерге жетуінің басты себебі: композитордың ақын өлеңі сөзіндегі көңіл-күйге басым ден қойып, соларды үн мен үн ырғағы толғанысы толқынынан іздеуі, тебіреніс күйлерінің бірін-бірі табуы. Ол Абай өлеңіне ән шығарар сәтінде әр сөздің анық дауысталуына қатты көңіл бөлумен қатар Абайдың ешкімге ұқсамайтын әуен ырғағының нақысына тағзым ететін тәрізді. Ондай шақтарында композитор назарында үнемі «Сегіз аяқ», «Көзімнің қарасы», «Желсіз түнде жарық ай», «Айттым сәлем қаламқас», «Қараңғы түнде тау қалғып», «Татьяна хаты» әндері өлшем, үлгі боп елестеп, естіліп тұратын сияқты. Оның бірқатар әндерінен, аспаптық шығармаларынан Абайлық әуез, саз, үн, тыныс сәл де болса құлаққа шалынып қалып отырады. Теміржан Базарбаевтың Абай жан-күйі драмалық қатпарларына тереңдеп бойлаған табысы – «Қалың елім, қазағым, қайран жұртым» симфониясы. Өлеңнің тұла бойы толы қою мұң, кернеулі кейіс, ащы ашу билеген композитор алдындағы мақсат – ақынның заманына, заманы халқына зорлық еткен ауыр тағдырына деген қапалы көңілін, қамырыққан жандауысы, улы күрсінісін сан қатпар, толқынды үндер үдерісімен ашу, тыңдаушы көптің көкейіне жеткізу екені белгілі. Бұл мұратқа жету оңай сарсаң емес еді. Бірақ, Темекең ол мақсатына жетті. Темекең Абай әлемімен біржола біте қайнасып алғандай. Әсіресе, соңғы кезде ғана дүниеге келген Абайдың «Жаз», «Күз», «Қыс», «Көктем» өлеңдеріне жазылған хорлары композитор шығармашылығының жаңа қыры мен ауқымын, абайлық тақырыпта құлашын кеңге салғандығын да білдіргендей». Бұл жазушы Төкеннің Теміржанға берген бағасы.<ref>{{citeweb|url=https://semeymuzey.kz/kz/temirzhan-bazarbaev-semej-zh%D3%99ne-abaj/|title=ТЕМІРЖАН БАЗАРБАЕВ. СЕМЕЙ ЖӘНЕ АБАЙ|author=|date=|work=|publisher=|lang=}}</ref> ==Дереккөздер== <references /> {{Суретсіз мақала}} [[Санат:1935 жылы туғандар]] [[Санат:Алматы облысында туғандар]] [[Санат:Қазақстан сазгерлері]] [[Санат:Қазақстан өнер қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері]] 7i0fi1zq1s6kkw9b8xv58bpdoa7ly9e 3643623 3643616 2026-08-18T09:22:43Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Жанар Чушекова|Жанар Чушекова]] ([[User talk:Жанар Чушекова|т]]) өңдемелерінен [[User:Kasymov|Kasymov]] соңғы нұсқасына қайтарды 2472130 wikitext text/x-wiki '''Теміржан Базарбаев''' (13.3. [[1935]] жылы туған, [[Алматы облысы]] [[Алакөл ауданы]] Жалғызағаш ауылы) — [[композитор]]. [[Қазақстан]]ның еңбек сіңірген [[өнер]] қайраткері (1982). [[Алматы]] консерваториясын бітірген (1961). [[Семей]] қаласындағы Музыка колледжінде сабақ береді. [[Қазақстан композиторлар одағы]]ның [[Ертіс]] бойы бөлімшесін басқарды (1979—1982). Композитордың [[халық]] арасына кең тараған ''“Қаздар қайтқанда”, “Студенттік кештер”, “Ауылым”'', т.б. [[ән]]дерімен қатар 1, 2-симфониясы, ''“Ботагөз”, “Жетісу”'' [[симфония]]лық поэмалары, труба мен оркестрге арналған концерті, ұлт аспаптар оркестріне арналған ''“Отан таңы”, “Қалың елім, қазағым”'' поэмалары, т.б. камералық-аспаптық, эстрадалық шығармалары, спектакльдерге жазған музыкалық шығармалары бар.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, I том</ref><ref>Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9</ref> ==Дереккөздер== <references /> {{Суретсіз мақала}} [[Санат:1935 жылы туғандар]] [[Санат:Алматы облысында туғандар]] [[Санат:Қазақстан сазгерлері]] [[Санат:Қазақстан өнер қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері]] 8yzgk9ld7ootiml1k2dw3i3mmlbztzf 0 31713 3643596 3602641 2026-08-18T08:53:35Z Жанар Чушекова 184284 дереккөз 3643596 wikitext text/x-wiki {{Мемлекет |Қазақша атауы = <big>Түркістан автономиясы</big> |Шынайы атауы = Түркістан автономиялы республикасы |Атау септігі = Түркістан |Байрақ = Flag of the Turkestan (Kokand) Autonomy.svg |Тілдері = [[Қазақ тілі|қазақша]], [[Қырғыз тілі|қырғызша]], [[Өзбек тілі|өзбекше]], [[Орыс тілі|орысша]] |Мемлекеттік діні = Ислам |Үкімет түрі = Автономиялы [[республика]] |Құрылды = 1917 жылы 28 қараша |Тәуелсіздігін алды = [[Ресей империясы]]-нан |Астанасы = [[Ташкент]] |Ірі қалалары = [[Ташкент]], [[Түркістан (қала)|Түркістан]] |Басшы қызметі = [[Үкімет басшысы]] <br />[[Премьер-министр]] |Басшылары = [[Мұхаметжан Тынышбайұлы|М. Тынышбаев]]<br />[[Мұстафа Шоқай|М. Шоқай]] |Картада=AlashAutonomyKK.png}} [[File:AlashAutonomyKK.png|300px|thumb|left]] {{Қазақстан тарихы}} '''Түркістан Автономиясы''' немесе '''Қоқан автономиясы''' — Түркістан өлкесі халықтарының өзін-өзі басқаруын қамтамасыз ету мақсатында 1917 жылы 28 қарашада [[Ресей мемлекеті]] құрамында құрылған [[автономиялы мемлекет]]. Оның өмірге келуіне кеңестік биліктің Түркістан халықтарының өзін-өзі басқару құқығын мойындамауы түрткі болды. 1917 жылы [[Қазан төңкерісі]] жеңген соң, 22 қараша күні [[Ташкент]]те өз жұмысын аяқтаған 3-Түркістан өлкелік кеңестер съезі өлкеде кеңес билігінің орнағанын, соған байланысты [[Түркістан Халық Комиссарлары Кеңесі]]нің құрылғанын, өлкедегі биліктің ендігі уақытта соның қолына өтетіндігін мәлімдейді. 14 мүшесі бар бұл үкіметтің құрамында жергілікті мұсылман халықтарының бірде-бір өкілі жоқ еді. Бұл кеңестік биліктің отаршылдық сипатын танытқан оқиға болатын. Бұған жауап ретінде қүрамында [[Мұстафа Шоқай]], [[Махмұд Бехбудий]], т.б. бар "[[Түркістан өлкесі мұсылмандар кеңесі]]" 26 қараша күні Қоқан қаласында 4-Түркістан өлкелік төтенше мұсылмандар съезін шақырды. Үш күнге созылған съезд 28 қараша күні Түркістан өлкесін '''Түркістан автономиясы''' деп жариялап, Түркістан Құрылтайын шақырғанға дейін саяси биліктің [[Түркістан Уақытша Кеңесі]] мен Түркістан халық билігіне өтетіндігі жөнінде қаулы қабылдады. Түркістан Уақытша Кеңесі құрамына барлығы 54 адам енді, оның 32-сі Түркістаннан Бүкілресейлік Құрылтай жиналысына сайланған депутаттар еді. Бұлардың арасында негізгі тұрғындары қазақтардан тұра¬тын Сырдария мен Жетісу облыстарынан 11 өкіл бар болатын. Кеңес құрамында, сондай-ақ мұсылмандар съезі сайлаған өкілдермен бірге, каланың өзін-өзі басқару ұйымдары съезінің 4 өкілі, түрлі өлкелік "еуропалық" ұйымдардың 13 өкілі бар болатын. Түркістан Уақытша Кеңесі 12 орыннан тұрған Түркістан автономиясының Уакытша үкіметін бекітті. Съезд Түркістан өлкесіндегі барлық халықтардың құқығын сыйлап, қорғайтындығын мәлімдеп, өлкенің барлық мұсылман, орыс, т. б. тұрғындарын Түркістан автономиясы төңірегіне топтасуға шақырды. Сонымен, 1917 жылы қарашада Түркістанда қос билік орнап, оның алғашқысы кеңестік негізде құрылып, ең алдымен ресейлік қоныс аударушылардың мүддесін көздеп, жағдайын нығайта түсуге қызмет ететіндігін білдірсе, соңғысы отарлық езгіге қарсы, діни және ұлттық негізде құрылып, жергілікті халықтардың өзін-өзі бас¬қару құқығын баянды ету басты мақсаты екендігін жариялады. Түркістан Уақытша үкіметінің төрағасы және Ӏшкі істер министрі болып [[Мұхамеджан Тынышпаев]], Ӏшкі істер министрінің орынбасары болып [[заңгер]] Ә. Оразаев бекітілді. Уақытша үкіметтің Сыртқы істер министрі қызметіне [[Мұстафа Шоқай]] тағайындалды. Көп ұзамай Түркістан автономиясы үкіметінің төрағасы Мұстафа Шоқай болды. Түркістан автономиясының құрылуын Түркістан өлкесінің жергілікті халықтары зор қуанышпен карсы алып, оған қолдаушьшық танытуға даяр екендіктерін білдірді. 1918 жылы қаңтарда Түркістан қаласында өткен Сырдария қазақтарының съезі Сырдария облысы [[Алаш автономиясы]] жарияланғанға дейін Түркістан автономиясы құрамында болатындығын білдірді. Халық зор үміт артқан Түркістан автономиясын 1918 жылы 2 ақпанда Кеңес үкіметі қарулы күшпен таратып, оның бірнеше мүшелерін тұтқынға алды.<ref>Отырар. Энциклопедия. – Алматы. «Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2</ref> ==Дереккөздер== <references/> [[Санат:1917 жылы құрылғандар]] [[Санат:Тарихи мемлекеттер]] g9td9rcjaasv1y3yu1ru866dun2bvcp 3643597 3643596 2026-08-18T08:57:44Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Жанар Чушекова|Жанар Чушекова]] ([[User talk:Жанар Чушекова|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3564829 wikitext text/x-wiki {{Мемлекет |Қазақша атауы = <big>Түркістан автономиясы</big> |Шынайы атауы = Түркістан автономиялы республикасы |Атау септігі = Түркістан |Байрақ = Flag of the Turkestan (Kokand) Autonomy.svg |Тілдері = [[Қазақ тілі|қазақша]], [[Қырғыз тілі|қырғызша]], [[Өзбек тілі|өзбекше]], [[Орыс тілі|орысша]] |Мемлекеттік діні = Ислам |Үкімет түрі = Автономиялы [[республика]] |Құрылды = 1917 жылы 28 қараша |Тәуелсіздігін алды = [[Ресей империясы]]-нан |Астанасы = [[Ташкент]] |Ірі қалалары = [[Ташкент]], [[Түркістан (қала)|Түркістан]] |Басшы қызметі = [[Үкімет басшысы]] <br />[[Премьер-министр]] |Басшылары = [[Мұхаметжан Тынышбайұлы|М. Тынышбаев]]<br />[[Мұстафа Шоқай|М. Шоқай]] |Картада=AlashAutonomyKK.png}} [[File:AlashAutonomyKK.png|300px|thumb|left]] {{Қазақстан тарихы}} '''Түркістан Автономиясы''' немесе '''Қоқан автономиясы''' — Түркістан өлкесі халықтарының өзін-өзі басқаруын қамтамасыз ету мақсатында 1917 жылы 28 қарашада [[Ресей мемлекеті]] құрамында құрылған [[автономиялы мемлекет]]. Оның өмірге келуіне кеңестік биліктің Түркістан халықтарының өзін-өзі басқару құқығын мойындамауы түрткі болды. 1917 жылы [[Қазан төңкерісі]] жеңген соң, 22 қараша күні [[Ташкент]]те өз жұмысын аяқтаған 3-Түркістан өлкелік кеңестер съезі өлкеде кеңес билігінің орнағанын, соған байланысты [[Түркістан Халық Комиссарлары Кеңесі]]нің құрылғанын, өлкедегі биліктің ендігі уақытта соның қолына өтетіндігін мәлімдейді. 14 мүшесі бар бұл үкіметтің құрамында жергілікті мұсылман халықтарының бірде-бір өкілі жоқ еді. Бұл кеңестік биліктің отаршылдық сипатын танытқан оқиға болатын. Бұған жауап ретінде қүрамында [[Мұстафа Шоқай]], [[Махмұд Бехбудий]], т.б. бар "[[Түркістан өлкесі мұсылмандар кеңесі]]" 26 қараша күні Қоқан қаласында 4-Түркістан өлкелік төтенше мұсылмандар съезін шақырды. Үш күнге созылған съезд 28 қараша күні Түркістан өлкесін '''Түркістан автономиясы''' деп жариялап, Түркістан Құрылтайын шақырғанға дейін саяси биліктің [[Түркістан Уақытша Кеңесі]] мен Түркістан халық билігіне өтетіндігі жөнінде қаулы қабылдады. Түркістан Уақытша Кеңесі құрамына барлығы 54 адам енді, оның 32-сі Түркістаннан Бүкілресейлік Құрылтай жиналысына сайланған депутаттар еді. Бұлардың арасында негізгі тұрғындары қазақтардан тұра¬тын Сырдария мен Жетісу облыстарынан 11 өкіл бар болатын. Кеңес құрамында, сондай-ақ мұсылмандар съезі сайлаған өкілдермен бірге, каланың өзін-өзі басқару ұйымдары съезінің 4 өкілі, түрлі өлкелік "еуропалық" ұйымдардың 13 өкілі бар болатын. Түркістан Уақытша Кеңесі 12 орыннан тұрған Түркістан автономиясының Уакытша үкіметін бекітті. Съезд Түркістан өлкесіндегі барлық халықтардың құқығын сыйлап, қорғайтындығын мәлімдеп, өлкенің барлық мұсылман, орыс, т. б. тұрғындарын Түркістан автономиясы төңірегіне топтасуға шақырды. Сонымен, 1917 жылы қарашада Түркістанда қос билік орнап, оның алғашқысы кеңестік негізде құрылып, ең алдымен ресейлік қоныс аударушылардың мүддесін көздеп, жағдайын нығайта түсуге қызмет ететіндігін білдірсе, соңғысы отарлық езгіге қарсы, діни және ұлттық негізде құрылып, жергілікті халықтардың өзін-өзі бас¬қару құқығын баянды ету басты мақсаты екендігін жариялады. Түркістан Уақытша үкіметінің төрағасы және Ӏшкі істер министрі болып [[Мұхамеджан Тынышпаев]], Ӏшкі істер министрінің орынбасары болып [[заңгер]] Ә. Оразаев бекітілді. Уақытша үкіметтің Сыртқы істер министрі қызметіне [[Мұстафа Шоқай]] тағайындалды. Көп ұзамай Түркістан автономиясы үкіметінің төрағасы Мұстафа Шоқай болды. Түркістан автономиясының құрылуын Түркістан өлкесінің жергілікті халықтары зор қуанышпен карсы алып, оған қолдаушьшық танытуға даяр екендіктерін білдірді. 1918 жылы қаңтарда Түркістан қаласында өткен Сырдария қазақтарының съезі Сырдария облысы Алаш автономиясы жарияланғанға дейін Түркістан автономиясы құрамында болатындығын білдірді. Халық зор үміт артқан Түркістан автономиясын 1918 жылы 2 ақпанда Кеңес үкіметі қарулы күшпен таратып, оның бірнеше мүшелерін тұтқынға алды.<ref>Отырар. Энциклопедия. – Алматы. «Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2</ref> ==Дереккөздер== <references/> [[Санат:1917 жылы құрылғандар]] [[Санат:Тарихи мемлекеттер]] 5blopdv34p04mgmi0jdrg4zskhqvaxo 3643598 3643597 2026-08-18T08:58:06Z 1nter pares 146705 3643598 wikitext text/x-wiki {{Мемлекет |Қазақша атауы = <big>Түркістан автономиясы</big> |Шынайы атауы = Түркістан автономиялы республикасы |Атау септігі = Түркістан |Байрақ = Flag of the Turkestan (Kokand) Autonomy.svg |Тілдері = [[Қазақ тілі|қазақша]], [[Қырғыз тілі|қырғызша]], [[Өзбек тілі|өзбекше]], [[Орыс тілі|орысша]] |Мемлекеттік діні = Ислам |Үкімет түрі = Автономиялы [[республика]] |Құрылды = 1917 жылы 28 қараша |Тәуелсіздігін алды = [[Ресей империясы]]-нан |Астанасы = [[Ташкент]] |Ірі қалалары = [[Ташкент]], [[Түркістан (қала)|Түркістан]] |Басшы қызметі = [[Үкімет басшысы]] <br />[[Премьер-министр]] |Басшылары = [[Мұхаметжан Тынышбайұлы|М. Тынышбаев]]<br />[[Мұстафа Шоқай|М. Шоқай]] |Картада=AlashAutonomyKK.png}} [[File:AlashAutonomyKK.png|300px|thumb|left]] {{Қазақстан тарихы}} '''Түркістан Автономиясы''' немесе '''Қоқан автономиясы''' — Түркістан өлкесі халықтарының өзін-өзі басқаруын қамтамасыз ету мақсатында 1917 жылы 28 қарашада [[Ресей мемлекеті]] құрамында құрылған [[автономиялы мемлекет]]. Оның өмірге келуіне кеңестік биліктің Түркістан халықтарының өзін-өзі басқару құқығын мойындамауы түрткі болды. 1917 жылы [[Қазан төңкерісі]] жеңген соң, 22 қараша күні [[Ташкент]]те өз жұмысын аяқтаған 3-Түркістан өлкелік кеңестер съезі өлкеде кеңес билігінің орнағанын, соған байланысты [[Түркістан Халық Комиссарлары Кеңесі]]нің құрылғанын, өлкедегі биліктің ендігі уақытта соның қолына өтетіндігін мәлімдейді. 14 мүшесі бар бұл үкіметтің құрамында жергілікті мұсылман халықтарының бірде-бір өкілі жоқ еді. Бұл кеңестік биліктің отаршылдық сипатын танытқан оқиға болатын. Бұған жауап ретінде қүрамында [[Мұстафа Шоқай]], [[Махмұд Бехбудий]], т.б. бар "[[Түркістан өлкесі мұсылмандар кеңесі]]" 26 қараша күні Қоқан қаласында 4-Түркістан өлкелік төтенше мұсылмандар съезін шақырды. Үш күнге созылған съезд 28 қараша күні Түркістан өлкесін '''Түркістан автономиясы''' деп жариялап, Түркістан Құрылтайын шақырғанға дейін саяси биліктің [[Түркістан Уақытша Кеңесі]] мен Түркістан халық билігіне өтетіндігі жөнінде қаулы қабылдады. Түркістан Уақытша Кеңесі құрамына барлығы 54 адам енді, оның 32-сі Түркістаннан Бүкілресейлік Құрылтай жиналысына сайланған депутаттар еді. Бұлардың арасында негізгі тұрғындары қазақтардан тұра¬тын Сырдария мен Жетісу облыстарынан 11 өкіл бар болатын. Кеңес құрамында, сондай-ақ мұсылмандар съезі сайлаған өкілдермен бірге, каланың өзін-өзі басқару ұйымдары съезінің 4 өкілі, түрлі өлкелік "еуропалық" ұйымдардың 13 өкілі бар болатын. Түркістан Уақытша Кеңесі 12 орыннан тұрған Түркістан автономиясының Уакытша үкіметін бекітті. Съезд Түркістан өлкесіндегі барлық халықтардың құқығын сыйлап, қорғайтындығын мәлімдеп, өлкенің барлық мұсылман, орыс, т. б. тұрғындарын Түркістан автономиясы төңірегіне топтасуға шақырды. Сонымен, 1917 жылы қарашада Түркістанда қос билік орнап, оның алғашқысы кеңестік негізде құрылып, ең алдымен ресейлік қоныс аударушылардың мүддесін көздеп, жағдайын нығайта түсуге қызмет ететіндігін білдірсе, соңғысы отарлық езгіге қарсы, діни және ұлттық негізде құрылып, жергілікті халықтардың өзін-өзі бас¬қару құқығын баянды ету басты мақсаты екендігін жариялады. Түркістан Уақытша үкіметінің төрағасы және Ӏшкі істер министрі болып [[Мұхамеджан Тынышпаев]], Ӏшкі істер министрінің орынбасары болып [[заңгер]] Ә. Оразаев бекітілді. Уақытша үкіметтің Сыртқы істер министрі қызметіне [[Мұстафа Шоқай]] тағайындалды. Көп ұзамай Түркістан автономиясы үкіметінің төрағасы Мұстафа Шоқай болды. Түркістан автономиясының құрылуын Түркістан өлкесінің жергілікті халықтары зор қуанышпен карсы алып, оған қолдаушьшық танытуға даяр екендіктерін білдірді. 1918 жылы қаңтарда Түркістан қаласында өткен Сырдария қазақтарының съезі Сырдария облысы Алаш автономиясы жарияланғанға дейін Түркістан автономиясы құрамында болатындығын білдірді. Халық зор үміт артқан Түркістан автономиясын 1918 жылы 2 ақпанда Кеңес үкіметі қарулы күшпен таратып, оның бірнеше мүшелерін тұтқынға алды.<ref>Отырар. Энциклопедия. – Алматы. «Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2</ref> ==Дереккөздер== <references/> [[Санат:1917 жылы құрылғандар]] [[Санат:Тарихи мемлекеттер]] dtsfx6us87oozu8di5ccc11b47ev3xp 3643599 3643598 2026-08-18T08:58:51Z 1nter pares 146705 /* */ 3643599 wikitext text/x-wiki {{Мемлекет |Қазақша атауы = Түркістан автономиясы |Шынайы атауы = Түркістан автономиялы республикасы |Атау септігі = Түркістан |Байрақ = Flag of the Turkestan (Kokand) Autonomy.svg |Тілдері = [[Қазақ тілі|қазақша]], [[Қырғыз тілі|қырғызша]], [[Өзбек тілі|өзбекше]], [[Орыс тілі|орысша]] |Мемлекеттік діні = Ислам |Үкімет түрі = Автономиялы [[республика]] |Құрылды = 1917 жылы 28 қараша |Тәуелсіздігін алды = [[Ресей империясы]]-нан |Астанасы = [[Ташкент]] |Ірі қалалары = [[Ташкент]], [[Түркістан (қала)|Түркістан]] |Басшы қызметі = [[Үкімет басшысы]] <br />[[Премьер-министр]] |Басшылары = [[Мұхаметжан Тынышбайұлы|М. Тынышбаев]]<br />[[Мұстафа Шоқай|М. Шоқай]] |Картада=AlashAutonomyKK.png }} {{Қазақстан тарихы}} '''Түркістан Автономиясы''' немесе '''Қоқан автономиясы''' — Түркістан өлкесі халықтарының өзін-өзі басқаруын қамтамасыз ету мақсатында 1917 жылы 28 қарашада [[Ресей мемлекеті]] құрамында құрылған [[автономиялы мемлекет]]. Оның өмірге келуіне кеңестік биліктің Түркістан халықтарының өзін-өзі басқару құқығын мойындамауы түрткі болды. 1917 жылы [[Қазан төңкерісі]] жеңген соң, 22 қараша күні [[Ташкент]]те өз жұмысын аяқтаған 3-Түркістан өлкелік кеңестер съезі өлкеде кеңес билігінің орнағанын, соған байланысты [[Түркістан Халық Комиссарлары Кеңесі]]нің құрылғанын, өлкедегі биліктің ендігі уақытта соның қолына өтетіндігін мәлімдейді. 14 мүшесі бар бұл үкіметтің құрамында жергілікті мұсылман халықтарының бірде-бір өкілі жоқ еді. Бұл кеңестік биліктің отаршылдық сипатын танытқан оқиға болатын. Бұған жауап ретінде қүрамында [[Мұстафа Шоқай]], [[Махмұд Бехбудий]], т.б. бар "[[Түркістан өлкесі мұсылмандар кеңесі]]" 26 қараша күні Қоқан қаласында 4-Түркістан өлкелік төтенше мұсылмандар съезін шақырды. Үш күнге созылған съезд 28 қараша күні Түркістан өлкесін '''Түркістан автономиясы''' деп жариялап, Түркістан Құрылтайын шақырғанға дейін саяси биліктің [[Түркістан Уақытша Кеңесі]] мен Түркістан халық билігіне өтетіндігі жөнінде қаулы қабылдады. Түркістан Уақытша Кеңесі құрамына барлығы 54 адам енді, оның 32-сі Түркістаннан Бүкілресейлік Құрылтай жиналысына сайланған депутаттар еді. Бұлардың арасында негізгі тұрғындары қазақтардан тұра¬тын Сырдария мен Жетісу облыстарынан 11 өкіл бар болатын. Кеңес құрамында, сондай-ақ мұсылмандар съезі сайлаған өкілдермен бірге, каланың өзін-өзі басқару ұйымдары съезінің 4 өкілі, түрлі өлкелік "еуропалық" ұйымдардың 13 өкілі бар болатын. Түркістан Уақытша Кеңесі 12 орыннан тұрған Түркістан автономиясының Уакытша үкіметін бекітті. Съезд Түркістан өлкесіндегі барлық халықтардың құқығын сыйлап, қорғайтындығын мәлімдеп, өлкенің барлық мұсылман, орыс, т. б. тұрғындарын Түркістан автономиясы төңірегіне топтасуға шақырды. Сонымен, 1917 жылы қарашада Түркістанда қос билік орнап, оның алғашқысы кеңестік негізде құрылып, ең алдымен ресейлік қоныс аударушылардың мүддесін көздеп, жағдайын нығайта түсуге қызмет ететіндігін білдірсе, соңғысы отарлық езгіге қарсы, діни және ұлттық негізде құрылып, жергілікті халықтардың өзін-өзі бас¬қару құқығын баянды ету басты мақсаты екендігін жариялады. Түркістан Уақытша үкіметінің төрағасы және Ӏшкі істер министрі болып [[Мұхамеджан Тынышпаев]], Ӏшкі істер министрінің орынбасары болып [[заңгер]] Ә. Оразаев бекітілді. Уақытша үкіметтің Сыртқы істер министрі қызметіне [[Мұстафа Шоқай]] тағайындалды. Көп ұзамай Түркістан автономиясы үкіметінің төрағасы Мұстафа Шоқай болды. Түркістан автономиясының құрылуын Түркістан өлкесінің жергілікті халықтары зор қуанышпен карсы алып, оған қолдаушьшық танытуға даяр екендіктерін білдірді. 1918 жылы қаңтарда Түркістан қаласында өткен Сырдария қазақтарының съезі Сырдария облысы Алаш автономиясы жарияланғанға дейін Түркістан автономиясы құрамында болатындығын білдірді. Халық зор үміт артқан Түркістан автономиясын 1918 жылы 2 ақпанда Кеңес үкіметі қарулы күшпен таратып, оның бірнеше мүшелерін тұтқынға алды.<ref>Отырар. Энциклопедия. – Алматы. «Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2</ref> ==Дереккөздер== <references/> [[Санат:1917 жылы құрылғандар]] [[Санат:Тарихи мемлекеттер]] cwpsvgrckmbodnyhxe17eg0ubhir131 3643600 3643599 2026-08-18T08:59:12Z 1nter pares 146705 3643600 wikitext text/x-wiki {{Мемлекет |Қазақша атауы = Түркістан автономиясы |Шынайы атауы = Түркістан автономиялы республикасы |Атау септігі = Түркістан |Байрақ = Flag of the Turkestan (Kokand) Autonomy.svg |Тілдері = [[Қазақ тілі|қазақша]], [[Қырғыз тілі|қырғызша]], [[Өзбек тілі|өзбекше]], [[Орыс тілі|орысша]] |Мемлекеттік діні = Ислам |Үкімет түрі = Автономиялы [[республика]] |Құрылды = 1917 жылы 28 қараша |Тәуелсіздігін алды = [[Ресей империясы]]-нан |Астанасы = [[Ташкент]] |Ірі қалалары = [[Ташкент]], [[Түркістан (қала)|Түркістан]] |Басшы қызметі = [[Үкімет басшысы]] <br />[[Премьер-министр]] |Басшылары = [[Мұхаметжан Тынышбайұлы|М. Тынышбаев]]<br />[[Мұстафа Шоқай|М. Шоқай]] |Картада=AlashAutonomyKK.png }} {{Қазақстан тарихы}} '''Түркістан Автономиясы''' немесе '''Қоқан автономиясы''' — Түркістан өлкесі халықтарының өзін-өзі басқаруын қамтамасыз ету мақсатында 1917 жылы 28 қарашада [[Ресей мемлекеті]] құрамында құрылған [[автономиялы мемлекет]]. Оның өмірге келуіне кеңестік биліктің Түркістан халықтарының өзін-өзі басқару құқығын мойындамауы түрткі болды. 1917 жылы [[Қазан төңкерісі]] жеңген соң, 22 қараша күні [[Ташкент]]те өз жұмысын аяқтаған 3-Түркістан өлкелік кеңестер съезі өлкеде кеңес билігінің орнағанын, соған байланысты [[Түркістан Халық Комиссарлары Кеңесі]]нің құрылғанын, өлкедегі биліктің ендігі уақытта соның қолына өтетіндігін мәлімдейді. 14 мүшесі бар бұл үкіметтің құрамында жергілікті мұсылман халықтарының бірде-бір өкілі жоқ еді. Бұл кеңестік биліктің отаршылдық сипатын танытқан оқиға болатын. Бұған жауап ретінде қүрамында [[Мұстафа Шоқай]], [[Махмұд Бехбудий]], т.б. бар "[[Түркістан өлкесі мұсылмандар кеңесі]]" 26 қараша күні Қоқан қаласында 4-Түркістан өлкелік төтенше мұсылмандар съезін шақырды. Үш күнге созылған съезд 28 қараша күні Түркістан өлкесін '''Түркістан автономиясы''' деп жариялап, Түркістан Құрылтайын шақырғанға дейін саяси биліктің [[Түркістан Уақытша Кеңесі]] мен Түркістан халық билігіне өтетіндігі жөнінде қаулы қабылдады. Түркістан Уақытша Кеңесі құрамына барлығы 54 адам енді, оның 32-сі Түркістаннан Бүкілресейлік Құрылтай жиналысына сайланған депутаттар еді. Бұлардың арасында негізгі тұрғындары қазақтардан тұра¬тын Сырдария мен Жетісу облыстарынан 11 өкіл бар болатын. Кеңес құрамында, сондай-ақ мұсылмандар съезі сайлаған өкілдермен бірге, каланың өзін-өзі басқару ұйымдары съезінің 4 өкілі, түрлі өлкелік "еуропалық" ұйымдардың 13 өкілі бар болатын. Түркістан Уақытша Кеңесі 12 орыннан тұрған Түркістан автономиясының Уакытша үкіметін бекітті. Съезд Түркістан өлкесіндегі барлық халықтардың құқығын сыйлап, қорғайтындығын мәлімдеп, өлкенің барлық мұсылман, орыс, т. б. тұрғындарын Түркістан автономиясы төңірегіне топтасуға шақырды. Сонымен, 1917 жылы қарашада Түркістанда қос билік орнап, оның алғашқысы кеңестік негізде құрылып, ең алдымен ресейлік қоныс аударушылардың мүддесін көздеп, жағдайын нығайта түсуге қызмет ететіндігін білдірсе, соңғысы отарлық езгіге қарсы, діни және ұлттық негізде құрылып, жергілікті халықтардың өзін-өзі бас¬қару құқығын баянды ету басты мақсаты екендігін жариялады. Түркістан Уақытша үкіметінің төрағасы және Ӏшкі істер министрі болып [[Мұхамеджан Тынышпаев]], Ӏшкі істер министрінің орынбасары болып [[заңгер]] Ә. Оразаев бекітілді. Уақытша үкіметтің Сыртқы істер министрі қызметіне [[Мұстафа Шоқай]] тағайындалды. Көп ұзамай Түркістан автономиясы үкіметінің төрағасы Мұстафа Шоқай болды. Түркістан автономиясының құрылуын Түркістан өлкесінің жергілікті халықтары зор қуанышпен карсы алып, оған қолдаушьшық танытуға даяр екендіктерін білдірді. 1918 жылы қаңтарда Түркістан қаласында өткен Сырдария қазақтарының съезі Сырдария облысы Алаш автономиясы жарияланғанға дейін Түркістан автономиясы құрамында болатындығын білдірді. Халық зор үміт артқан Түркістан автономиясын 1918 жылы 2 ақпанда Кеңес үкіметі қарулы күшпен таратып, оның бірнеше мүшелерін тұтқынға алды.<ref>Отырар. Энциклопедия. – Алматы. «Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:1917 жылы құрылғандар]] [[Санат:Тарихи мемлекеттер]] p9tcdke2tx1rf0xb1jzpy1eil038jgb 0 44503 3643590 3267301 2026-08-18T08:09:21Z Ziv 164355 ([[c:GR|GR]]) [[File:Cinchona.pubescens01.jpg]] → [[File:Starr 020501-0057 Cinchona pubescens.jpg]] → File replacement: changing the name of a duplicate file ([[c:c:GR]]) 3643590 wikitext text/x-wiki {{taxobox |image = Starr 020501-0057 Cinchona pubescens.jpg |image_caption = ''Cinchona pubescens'' хинин ағашының гүлі |regnum = [[Өсімдіктер]] |divisio = [[Гүлді өсімдіктер]] |classis = [[Қос жарнақтылар]] |unranked_ordo = [[Asterids]] |ordo = [[Gentianales]] |familia = [[Риян тұқымдасы|Rubiaceae]] |subfamilia = [[Cinchonoideae]] |tribus = [[Cinchoneae]] |genus = '''''Cinchona''''' |genus_authority = [[Карл Линней]] |type_species= ''Cinchona officinalis'' |type_species_authority= [[Карл Линней]] |subdivision_ranks = түрлері |subdivision = 38 түрі белгілі |}} '''Хинин ағашы''', [[цинхона]] ({{lang-la|Cinchona}}) – [[Риян тұқымдасы|рияндар]] тұқымдасына жататын өсімдік. Хинин ағашы Оңтүстік Америкада, [[Анд]] тауларының (3300 м биіктікке дейін) баурайында өседі, 40-қа жуық түрі бар. Биіктігі 10 — 15 м, қарама-қарсы орналасқан, етжең жапырақтарының жиегі тілімденбеген. Ағаштың діңінде және т.б. бөліктерінде медицинада пайдаланатын [[хинин]], [[цинхонин]], т.б. [[алкалоид|алкалоидтар]] болады. 17 ғасырдан бастап, өзінің отанында хинин ағашын емдік мақсатта пайдалану үшін көп кескен. 19 ғасырда оның тұқымын жасырын [[Ява]] аралы мен [[Үндістан]] түбегіне әкеліп, сол жерлерде хинин ағашының плантациясы өсіріле бастаған. Қазіргі кезде хинин алудың әлемдік негізгі үлесі [[Индонезия|Индонезияға]] тиеді. [[Леджер хинин ағашы]] (С. offіcіnalіs), [[қызыл діңді хинин ағашы]] (С. succіrubra), т.б. түрлерінің будандары қолдан өсіріледі. Соңғы кезде хинин ағашын медицинада көп пайдалануға орай, олардың мәдени өсу орт-тары азая түсті. <ref>[[Қазақ Энциклопедиясы|"Қазақ Энциклопедиясы"]], 9 том</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Рияндар]] rdsf7fpai7lc5tfpelijhvle5yt7i6f 3643608 3643590 2026-08-18T09:03:19Z 1nter pares 146705 3643608 wikitext text/x-wiki {{taxobox |image = Starr 020501-0057 Cinchona pubescens.jpg |image_caption = ''Cinchona pubescens'' хинин ағашының гүлі |regnum = [[Өсімдіктер]] |divisio = [[Гүлді өсімдіктер]] |classis = [[Қос жарнақтылар]] |unranked_ordo = [[Asterids]] |ordo = [[Gentianales]] |familia = [[Риян тұқымдасы|Rubiaceae]] |subfamilia = [[Cinchonoideae]] |tribus = [[Cinchoneae]] |genus = '''''Cinchona''''' |genus_authority = [[Карл Линней]] |type_species= ''Cinchona officinalis'' |type_species_authority= [[Карл Линней]] |subdivision_ranks = түрлері |subdivision = 38 түрі белгілі |}} '''Хинин ағашы''', [[цинхона]] ({{lang-la|Cinchona}}) — [[Риян тұқымдасы|рияндар]] тұқымдасына жататын өсімдік. Хинин ағашы Оңтүстік Америкада, [[Анд]] тауларының (3300 м биіктікке дейін) баурайында өседі, 40-қа жуық түрі бар. Биіктігі 10 — 15 м, қарама-қарсы орналасқан, етжең жапырақтарының жиегі тілімденбеген. Ағаштың діңінде және т.б. бөліктерінде медицинада пайдаланатын [[хинин]], [[цинхонин]], т.б. [[алкалоид|алкалоидтар]] болады. 17 ғасырдан бастап, өзінің отанында хинин ағашын емдік мақсатта пайдалану үшін көп кескен. 19 ғасырда оның тұқымын жасырын [[Ява]] аралы мен [[Үндістан]] түбегіне әкеліп, сол жерлерде хинин ағашының плантациясы өсіріле бастаған. Қазіргі кезде хинин алудың әлемдік негізгі үлесі [[Индонезия|Индонезияға]] тиеді. [[Леджер хинин ағашы]] (С. offіcіnalіs), [[қызыл діңді хинин ағашы]] (С. succіrubra), т.б. түрлерінің будандары қолдан өсіріледі. Соңғы кезде хинин ағашын медицинада көп пайдалануға орай, олардың мәдени өсу орт-тары азая түсті.<ref>Қазақ Энциклопедиясы, 9 том</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Рияндар]] mk66py8nd4nj51luyrfiosik5q5tb0a 0 51286 3643662 2433102 2026-08-18T10:27:21Z Амина Жанаққызы 181102 3643662 wikitext text/x-wiki '''БАЙБОСЫНОВ Байсейіт''' (1905, [[Көкшетау]] уезі, [[Шалқар]] болысы — 1994, бұрынғы [[Көкшетау облысы]] [[Айыртау ауданы|Айыртау]] ауданы [[Қарасай батыр ауылы (Солтүстік Қазақстан облысы)|Қосағаш]] шатқалы) — ''жырау, суырып салма ақын.'' 1932 — 37 ж. репрессияға ұшыраған. 2-дүниежүз. соғысқа қатысқан. Көп жылдар бойы Көкшетау филармониясында еңбек еткен. Көкшетау, Солт. Қазақстан, [[Ақмола]], [[Қостанай]] облыстарының ауылдарын аралап концерт қойып, «Алтын балық», «Мұңлық-Зарлық», «Шәкір-Шәкірат», «Едіге», т.б. дәстүрлі қазақтың жыр-дастандарын, қиссаларын орындаған. Облысы және респ. айтыстарға қатысқан. Руы - Ноғай-Қарауылға жататын Кегі, Дауыл, Ожан, Боқан, Қарасарт дейтін бес атаның Қарасарт бұтағынан. == Портреті == Байсейіт жырау қарасұр, ашаңау дөңгелек жүзді, томпақ бет, сиректеу қияқ қара мұрты бар, қысқа да жуантық мойынды, тістері маржандай, етжеңділеу, төртпақ, балуан тұлғалы, орташалау бойлы, жауырынды, өте кішіпейіл, жымиып қана биязы сөйлейтін, баладай аңғал да ойыншыл, сайық-сайранға, той-думанға шақырса тағат таппай баруға іңкәр жан<ref>[https://kazneb.kz/kk/bookView/view?brId=1604070&simple=true# Есекеев Ж.Қ., Айыртау арыстары (Деректі әңгімелер мен естеліктер, эсселер). Көкшетау, 2000ж. 135 бет]</ref>. == Дереккөздер == [[Қазақ Энциклопедиясы|"Қазақ Энциклопедиясы"]] {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} {{stub}} 4at739sisqu9zh995sp0m0z954d27lo 0 59214 3643533 3105648 2026-08-17T19:51:03Z ~2026-45238-53 184724 /* Жер бедері */ Сарыарқада Ақсораңнан кейінгі екінші үлкен тау Қарқаралыдағы Жиренсақал тауы. 3643533 wikitext text/x-wiki {{Тау |Түрі = Тау сілемі |Атауы = Кешубай тауы |Шынайы атауы = |Сурет = |Сурет ені = |Сурет атауы = |lat_dir = |lat_deg =48|lat_min =51|lat_sec = 58 |lon_dir = |lon_deg =76|lon_min =4|lon_sec = 47 |region = |CoordScale = |Орналасуы = {{KAZ}}, [[Қарағанды облысы]]ндағы [[Қарқаралы ауданы]]ның оңтүстік-шығыс бөлігі |Тау жүйесі = [[Сарыарқа (Солтүстік Қазақ жазығы)|Сарыарқа]] |Пайда болған кезеңі = [[Карбон кезеңі|тас көмір]], орта және жоғары [[Девон кезеңі|девон]], [[Перм кезеңі|пермь]] |Аумағы = |Ұзындығы = 50 |Ені = 20 |Ең биік шыңы = |Биіктігі = 1368 |Карта = |Позициялық карта 1 = Қазақстан |ПозКарта 1 ені = |crosses180 = |Позициялық карта 2 = Қазақстан Қарағанды облысы |ПозКарта 2 ені = |Ортаққордағы санаты = }} '''Кешубай''', ''Көшубай'' – [[Сарыарқа (Солтүстік Қазақ жазығы)|Сарыарқа]]ның шығысындағы тау. == Географиялық орны == [[Қарағанды облысы]]ндағы [[Қарқаралы ауданы]]ның оңтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан. == Геологиялық құрылымы == Төменгі [[Карбон кезеңі|тас көмір]], орта және жоғары [[Девон кезеңі|девон]], [[Перм кезеңі|пермь]] кезеңдерінің жыныстарынан түзілген. == Жер бедері == Бойлық бағытта 50 км-ге доғаша иіле созылып жатыр, ені 20 км-дей. Тауаралық және өзен аңғарлары бөліп жатқан қырқалы, күмбезді, үшкіл төбелі, белесті, аласа тау тізбегінен тұрады. Абсолюттік биіктігі 1368 м. Беткейлері мен етектерін аллювийлі-делювийлі шөгінділер жауып жатыр. Беткейлері сайлармен тілімденген. == Өсімдігі == Аласатаулық қоңыр топырағында сұлыбас, бетеге, селеу, жусан, тағы басқа астық тұқымдас түрлі шөптесіндер өседі. Сайларында қараған, тобылғы, тал аралас қайың, қарағай бар. Батыс беткейінен Талды, солтүстігінен [[Түндік (өзен)|Түндік]], шығысынан [[Ақтайлақ (өзен)|Ақтайлақ]], [[Қазанғап (өзен)|Қазанғап]], Сарықорық өзендерінің салалары бастау алады.<ref>[[Қазақ энциклопедиясы]]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қарқаралы ауданы таулары]] ss9yw9ljw1zlqgqd01qc2c89jl8udwf 3643534 3643533 2026-08-17T20:03:38Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/~2026-45238-53|~2026-45238-53]] ([[User talk:~2026-45238-53|т]]) өңдемелерінен [[User:Салиха|Салиха]] соңғы нұсқасына қайтарды 3105648 wikitext text/x-wiki {{Тау |Түрі = Тау сілемі |Атауы = Кешубай тауы |Шынайы атауы = |Сурет = |Сурет ені = |Сурет атауы = |lat_dir = |lat_deg =48|lat_min =51|lat_sec = 58 |lon_dir = |lon_deg =76|lon_min =4|lon_sec = 47 |region = |CoordScale = |Орналасуы = {{KAZ}}, [[Қарағанды облысы]]ндағы [[Қарқаралы ауданы]]ның оңтүстік-шығыс бөлігі |Тау жүйесі = [[Сарыарқа (Солтүстік Қазақ жазығы)|Сарыарқа]] |Пайда болған кезеңі = [[Карбон кезеңі|тас көмір]], орта және жоғары [[Девон кезеңі|девон]], [[Перм кезеңі|пермь]] |Аумағы = |Ұзындығы = 50 |Ені = 20 |Ең биік шыңы = |Биіктігі = 1368 |Карта = |Позициялық карта 1 = Қазақстан |ПозКарта 1 ені = |crosses180 = |Позициялық карта 2 = Қазақстан Қарағанды облысы |ПозКарта 2 ені = |Ортаққордағы санаты = }} '''Кешубай''', ''Көшубай'' – [[Сарыарқа (Солтүстік Қазақ жазығы)|Сарыарқа]]ның шығысындағы тау. == Географиялық орны == [[Қарағанды облысы]]ндағы [[Қарқаралы ауданы]]ның оңтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан. == Геологиялық құрылымы == Төменгі [[Карбон кезеңі|тас көмір]], орта және жоғары [[Девон кезеңі|девон]], [[Перм кезеңі|пермь]] кезеңдерінің жыныстарынан түзілген. == Жер бедері == Бойлық бағытта 50 км-ге доғаша иіле созылып жатыр, ені 20 км-дей. Тауаралық және өзен аңғарлары бөліп жатқан қырқалы, күмбезді, үшкіл төбелі, белесті, аласа тау тізбегінен тұрады. Абсолюттік биіктігі 1368 м. Биіктігі жағынан Сарыарқадағы [[Қызыларай]]дан ([[Ақсораң (Сарыарқа)|Ақсораң]], биіктігі 1565 м) кейінгі екінші тау. Беткейлері мен етектерін аллювийлі-делювийлі шөгінділер жауып жатыр. Беткейлері сайлармен тілімденген. == Өсімдігі == Аласатаулық қоңыр топырағында сұлыбас, бетеге, селеу, жусан, тағы басқа астық тұқымдас түрлі шөптесіндер өседі. Сайларында қараған, тобылғы, тал аралас қайың, қарағай бар. Батыс беткейінен Талды, солтүстігінен [[Түндік (өзен)|Түндік]], шығысынан [[Ақтайлақ (өзен)|Ақтайлақ]], [[Қазанғап (өзен)|Қазанғап]], Сарықорық өзендерінің салалары бастау алады.<ref>[[Қазақ энциклопедиясы]]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қарқаралы ауданы таулары]] m5vo46qz77ujrw16fndqydqu3pawxaq 0 63273 3643586 3220089 2026-08-18T07:11:13Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3643586 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Абсцесс селезёнки.JPG|нобай|[[Көкбауыр]] [[Абсцесс|абсцессі]]: абсцесс қуысында іріңді экссудат анықталады, ол бүкіл мүшені дерлік алып жатыр.]] '''Жалқаяқ''' ({{lang-la|exsudo}}). Қабыну кезінде [[қан]] тамырлардан [[ткань]]дерге, қуыстарға шығып, жиналатын сұйық зат. Экссудаттар [[қан]]ды, [[ірің]]ді, [[фибрин]]ді, [[сары сулы]] болып бөлінеді. <ref>Стоматология терминдерінің орысша-қазақша түсіндірме сөздігі. – Алматы, Қазақстан, 1991. ISBN 5-615-00789-3</ref><ref>О.Д.Дайырбеков, Б.Е.Алтынбеков, Б.К.Торғауытов, У.И.Кенесариев, Т.С.Хайдарова Аурудың алдын алу және сақтандыру бойынша орысша-қазақша терминологиялық сөздік. Шымкент. “Ғасыр-Ш”, 2005 жыл. ISBN 9965-752-06-0</ref> == Терминологиясы == «Экссудат» және «экссудация» терминдері тек қабынуға қатысты қолданылады және қабыну сұйықтығының (және оның пайда болу механизмінің) жасушааралық сұйықтық пен транссудаттан айырмашылығын атап көрсетуге арналған.<ref name=autogenerated9>[http://vmede.org/sait/?page=16&id=Patofiziologija_novickij_goldberg&menu=Patofiziologija_novickij_goldberg Патофизиология Новицкого, Е. Д. Гольдберга Тома 1 и 2. 2009. Глава 10. Воспаление] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131029193728/http://vmede.org/sait/?page=16&id=Patofiziologija_novickij_goldberg&menu=Patofiziologija_novickij_goldberg |date=2013-10-29 }}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} [[Санат:Ісіну]] [[Санат:Иммунология]] {{Medsci-stub}} [[Санат:Медициналық микробиология]] [[Санат:Биологиялық сұйықтар]] 66x71vlkzw25oo7tuy9liqjqyrnjzxp 0 70989 3643554 2357976 2026-08-18T05:19:52Z Жанар Чушекова 184284 3643554 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biography |subject_name = Жетпісов Ғаббас | image_name = | image_size = | image_caption = | date_of_birth = | place_of_birth = | date_of_death = 1938 | place_of_death = [[Орал облысы]], [[Ілбішін уезі]] | occupation = [[Алашорда]] қайраткері | spouse = }} '''Жетпісов Ғаббас''' (т.ж.б., Орал облысы, Ілбішін уезі — 1938 - кезінде [[Алашорда]]ға ниеттес болып, [[Алаш]] үкіметіне қолдау көрсетіп, Алаш үшін қызмет еткен адамның бірі - Жетпісов Ғаббас. Ол [[Орал облысы]] [[Ілбішін]] уезінде туған. Жас кезінде болыстык орыс-қазақ мектебінде окып, орысша сауат ашады. Кейін үш сыныптық Романов орыс-қазақ мектебін бітірген. Осылайша жас кезінен орыс тілін жетік меңгереді. Орал реалдық әскери мектебіне түсіп, оны үздік бітіреді. 1917 жылға дейін уездік мекемелерде жай қызметкер болып жұмыс істейді. Ілбішін уезін Фон Галлер басқарған жылдары (1914-1917) уез бастығы кеңсесінің іс жүргізушісі міндетін атқарғаны туралы дерек бар. Ақпан төңкерісінен кейін [[Жайық]] сырты қазақтарын басқару жөніндегі азаматтық комитетін ұйымдастыруға қатысады. Бұл сол кезде Жайық қазақтары үшін аса маңызды мәселелердің бірі еді. Кейін Ғ.Әлібеков басқарған уақытша облыстық қазақ комитетін құру ісіне де қатынасады. 1917 жылы сәуірде бірінші Орал облыстық қазақ сиезін ұйымдастыруда іскерлігімен көзге түседі. Осы сиезде Хайырша хазірет Ахметжанов және Ермұхамет Арғыншиевпен бірге сиездің хатшылық қызметін атқарады. Жас Алашорда үкіметінің қанаты қатып, топшысы бекуі үшін қолынан келгенінше күреседі. Ол 1918 жылы «Ойыл уәлаятында» большевизм салдарын жою жөніндегі айрықша комиссияны басқарғанда да, далалық сот төрағасының (Ж.Досмұхамедұлы) орынбасары болған кезінде де Алаш жұртының мүддесін жоғары қойды, сондықтан өнімді жұмыс атқарып отырады. 1919 жылы көктемде Гнилов елдімекенінде қолға түскен қызылдардың 443-бекініс батальонындағы әскерлерді тергеу ісін атқарады. 1918-1919 жылдары Ә.Әйтиев, С.Арғыншиев, М.Ипмағамбетовтердің Жаһанша және Халел Досмұхамедұлылармен кездесуіне мұрындық болып, екі жақтың келісуі үшін бітімгерлік істеді. Бұл оның халық бірлігін көздеген адал ниетінен туған қадамы еді. 1918-1919 жылдары [[Жымпиты]] уездік жер басқармасының мүшесі болып сайланады. Алашорда үкіметі таратылған соң РК(б)П құрамына өтіп кеңес қызметтерін істеген. Бұл қадамға барша Алашорда зиялылары секілді әрі шарасыздықтан, әрі қазақ халқына аз да болса пайдам тие ме деген алдамшы үміттің жетегімен барғанын айта кеткен жөн. Алайда [[кеңес үкіметі]] ұлтын сүйген қазақ оқымыстыларының бәрін де аяусыз жазалаған. 1937 жылы Алашорда қызметін істегені үшін Жетпісов Ғаббас та саяси қуғын-сүргін құрбаны болады.<ref>«Алаш» қозғалысы. Алматы, 2008. ISBN 9965-32-715-7</ref><ref>Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002 ISBN 9965-607-02-8</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Алаш қозғалысы]] [[Санат:Тұлғалар]] {{Bio-stub}} kwkykuqrgv9795xk7zow2snnjx8jx3p 3643564 3643554 2026-08-18T05:37:07Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Жанар Чушекова|Жанар Чушекова]] ([[User talk:Жанар Чушекова|т]]) өңдемелерінен [[User:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] соңғы нұсқасына қайтарды 2357976 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biography |subject_name = Жетпісов Ғаббас | image_name = | image_size = | image_caption = | date_of_birth = | place_of_birth = | date_of_death = 1938 | place_of_death = [[Орал облысы]], [[Ілбішін уезі]] | occupation = [[Алашорда]] қайраткері | spouse = }} '''Жетпісов Ғаббас''' (т.ж.б., Орал облысы, Ілбішін уезі — 1938 - кезінде [[Алашорда]]ға ниеттес болып, [[Алаш]] үкіметіне қолдау көрсетіп, Алаш үшін қызмет еткен адамның бірі - Жетпісов Ғаббас. Ол [[Орал облысы]] [[Ілбішін]] уезінде туған. Жас кезінде болыстык орыс-қазақ мектебінде окып, орысша сауат ашады. Кейін үш сыныптық Романов орыс-қазақ мектебін бітірген. Осылайша жас кезінен орыс тілін жетік меңгереді. Орал реалдық әскери мектебіне түсіп, оны үздік бітіреді. 1917 жылға дейін уездік мекемелерде жай қызметкер болып жұмыс істейді. Ілбішін уезін Фон Галлер басқарған жылдары (1914-1917) уез бастығы кеңсесінің іс жүргізушісі міндетін атқарғаны туралы дерек бар. Ақпан төңкерісінен кейін [[Жайық]] сырты қазақтарын басқару жөніндегі азаматтық комитетін ұйымдастыруға қатысады. Бұл сол кезде Жайық қазақтары үшін аса маңызды мәселелердің бірі еді. Кейін Ғ.Әлібеков басқарған уақытша облыстық қазақ комитетін құру ісіне де қатынасады. 1917 жылы сәуірде бірінші Орал облыстық қазақ сиезін ұйымдастыруда іскерлігімен көзге түседі. Осы сиезде Хайырша хазірет Ахметжанов және Ермұхамет Арғыншиевпен бірге сиездің хатшылық қызметін атқарады. Жас Алашорда үкіметінің қанаты қатып, топшысы бекуі үшін қолынан келгенінше күреседі. Ол 1918 жылы «Ойыл уәлаятында» большевизм салдарын жою жөніндегі айрықша комиссияны басқарғанда да, далалық сот төрағасының (Ж.Досмұхамедұлы) орынбасары болған кезінде де Алаш жұртының мүддесін жоғары қойды, сондықтан өнімді жұмыс атқарып отырады. 1919 жылы көктемде Гнилов елдімекенінде қолға түскен қызылдардың 443-бекініс батальонындағы әскерлерді тергеу ісін атқарады. 1918-1919 жылдары Ә.Әйтиев, С.Арғыншиев, М.Ипмағамбетовтердің Жаһанша және Халел Досмұхамедұлылармен кездесуіне мұрындық болып, екі жақтың келісуі үшін бітімгерлік істеді. Бұл оның халық бірлігін көздеген адал ниетінен туған қадамы еді. 1918-1919 жылдары [[Жымпиты]] уездік жер басқармасының мүшесі болып сайланады. Алашорда үкіметі таратылған соң РК(б)П құрамына өтіп кеңес қызметтерін істеген. Бұл қадамға барша Алашорда зиялылары секілді әрі шарасыздықтан, әрі қазақ халқына аз да болса пайдам тие ме деген алдамшы үміттің жетегімен барғанын айта кеткен жөн. Алайда кеңес үкіметі ұлтын сүйген қазақ оқымыстыларының бәрін де аяусыз жазалаған. 1937 жылы Алашорда қызметін істегені үшін Жетпісов Ғаббас та саяси қуғын-сүргін құрбаны болады.<ref>«Алаш» қозғалысы. Алматы, 2008. ISBN 9965-32-715-7</ref><ref>Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002 ISBN 9965-607-02-8</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Алаш қозғалысы]] [[Санат:Тұлғалар]] {{Bio-stub}} 2itymztrkes93es1rua9ib9rasqxqg7 0 71244 3643408 3642812 2026-08-17T16:51:50Z Kasymov 10777 [[Special:Contributions/Жанар Чушекова|Жанар Чушекова]] ([[User talk:Жанар Чушекова|т]]) өңдемелерінен [[User:AlibiKazken|AlibiKazken]] соңғы нұсқасына қайтарды 2774170 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Kalmenev Alpyspay2.jpg|250px|thumb|right|Алпысбай Қалменов. Санкт-Петербург , 1906 ж.]] [[Сурет:Kalmenov-Birimjanov.jpg|200px|thumb|right|Мемлекеттік Думаның мүшелері: Алпысбай Қалменов және Ахмет Бірімжанов. Санкт-Петербург , 1906 ж.]] '''Алпысбай Қалменов'''(1869, Темір уезі, Орал облысы — 1937, Мәскеу) — [[Алаш]] қозғалысының белсенді қайраткері, Мемлекеттік Дума депутаты == Өмірбаяны == Қалменов Алпысбай 1869 жылы [[Орал]] облысы, Темір уезінде туған. Бала кезінде ауыл молдасынан сауатын ашқан. Кейін [[Орынбор]] гимназиясында оқып, орыс тілін жетік меңгереді. XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында [[қазақ]] қоғамында оқу білімнің қадірі күшті болады. Сондықтан қолы жеткен ата-ана баласының білім жолына түсуіне ықпал етеді. Соның арқасында [[қазақ]] арасынан оқымыстылар көп шыққан. Олар [[қазақ]] зиялылары дуге лайық қауым болып, өздерінің ел алдындағы міндеттерін адал атқарды. А.Қалменов та білім жолына түсіп, кейін университет бітірген. Алайда оның қандай университетте қандай [[мамандық]] бойынша білім алғаны туралы нақты дерек жоқ. Жастық, жігіттік шағын XIX ғасырда өткізген Алпысбай XX ғасырға жігіт ағасы болып толысқан шағында жетті. Соған орай, XX ғасыр басындағы әлеуметтік-қоғамдық жұмыстарға көбірек араласады. 1906 жылы ашылған [[Ресей]]дің 1-Мемлекеттік Думасына Бөкей ордасынан депутат болып сайланған. Думада «Еңбек тобы» функциясында болды. Орданы басқару жөніндегі уақытша кеңесте кеңесші болды. 1910 жылдардан кейін [[қазақ]] халқының басын қосып, тәуелсіз ел болу жолындағы [[идея]] күшейген кезде Қалменов те ұлттың алға басар зиялы тобының қатарынан табылды. Оралда, Орынборда, Жымпитыда өткен [[қазақ]] съездерінің бөріне де қатысады. Сол сиездерде [[Алаш]] орда көсемдерінің бастамасын қолдап отырады. Х.Досмүхамедүлымен бірге жұмыс істейді. Өзінің туа біткен ұлтшылдығының арқасында Батыс [[Алаш]] орда қозғалысының жетекшілерінің біріне айналады. [[Алаш]] орда таратылған соң кеңес үкіметінің қызметінде болды, онда да халқы үшін адал қызмет істеу ұстанымынан айнымаған. Ұзақ жылдар Мәскеу, Киев қалаларында жұмыс істейді. Кеңес үкіметі банктерінде жауапты қызмет атқарады. 1937 жылы қуғын-сүргінге ұшыраған.<ref>«Алаш» қозғалысы. Алматы, 2008. ISBN 9965-32-715-7</ref><ref>Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002 жыл. ISBN 9965-607-02-8</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Ресей Мемлекеттік Думасының депутаттары]] {{stub}} 8lg6te0rkj1slke9sq66dof8a5e6h62 0 71964 3643544 3590963 2026-08-18T00:17:15Z Салимгерей Диас 161541 /* */ 3643544 wikitext text/x-wiki {{Жазушы |Есімі = Тұрсын Жұртбай |Шынайы есімі = |Суреті = Тұрсын Жұртбай.jpg |Ені = |Суреттің аты = |Туған кездегі есімі = |Лақап аты = |Туған күні = 15.08.1951 |Туған жері = Шаған, {{туғанжері|Абай ауданы (Абай облысы){{!}}Абай ауданында|Абай ауданында (Абай облысы)}}, [[Абай облысы]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ұлты = Қазақ |Мансабы = [[Жазушы]], [[Филология|филолог]], тарихшы, аудармашы |Шығармашылық жылдары = |Бағыты = [[абайтану]], [[әуезовтану]], [[алаштану]] |Жанры = [[поэзия]], [[проза]], ғылыми зерттеу |Шығармалардың тілі = қазақ |Дебюті = |Марапаттары = "Қазақстан ғылымына сіңірген зор еңбегі үшін» Құрмет белгісі; «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 10 жыл» мерекелік медалі . |Сыйлықтары = Қазақстан Жазушылар одағының Ш. Құдайбердiұлы атындағы «Алаш» сыйлығының лауреаты, І. Жансүгiров атындағы әдеби сыйлықтың лауреаты, Түрік дүниесі мәдениеті мен ғылымын насихаттағаны үшін мемлекетқаралық «Түріксой» қауымдастығының сыйлығы |Қолтаңбасы = |Сайты = |Commons = }} '''Тұрсын Құдакелдіұлы Жұртбай''' ([[15 тамыз]] [[1951 жыл]]ы, Шаған, [[Абай ауданы (Абай облысы)|Абай ауданы]], [[Абай облысы]]) - [[жазушы]], [[филология]] ғылымдарының докторы, [[абайтану]]шы, [[әуезовтану]]шы, [[алаштану]]шы.<ref>«Алаш» қозғалысы. Алматы, 2008. ISBN 9965-32-715-7</ref> [[Найман]] тайпасының [[Қаракерей]] руының [[Байжігіт]] бұтағынан шыққан<ref>https://vt.tiktok.com/ZSVM9jVVC/</ref>. *[[1974 жыл|1974]]-[[1990 жыл|1990]] жылдары «Жетісу» газетінде, «Білім және еңбек», «Жұлдыз» журналдарында қызмет істеді. *[[1990 жыл|1990]]-[[1998 жыл|1998]] жылдары М. Әуезов мұражайында ғылыми қызметкер, бөлім бастығы, директор. *[[1998 жыл|1998]]- [[2001 жыл|2001]] жылдары докторант, [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазҰУ-да]] оқытушы. *[[2001 жыл|2001]] жылдан «Отырар кітапханасы» ғылыми-зерттеу орталығының директоры. == Шығармашылыққа алғашқы қадам == Тұрсын Құдакелдіұлының «Абай шыңы – Мұхтар шыңы» атты алғашқы шығармасы 1966 жылы мектеп оқушыларының республикалық байқауында бәйгеге ие болып, он бес жасында баспасөзде жарияланды. Содан бері ол қазақ сөз өнерінің барлық жанрында қалам тартып, өзіндік қолтаңбасын қалыптастырды. Оның шығармашылық жолы ақын ретінде басталды. Оның алғашқы өлеңдері он алты жасында республикалық «Лениншіл жас» (қазіргі «[[Жас алаш]]») газетінде О.Бөкеевтің «Тұсаукесерімен» жарық көрді. «Қоңыр қаз», «Жүрегімде – жұмыр жер» атты жыр жинақтары кезінде әдеби сыннан жақсы бағасын алды. Проза саласындағы алғашқы туындылары «Бесқарагер» мен «Аэродром» хикаяттары жастарға арналған республикалық конкурста бірінші, екінші бәйгеге ие болды. Оның «Мөлдір көз», «Көгілдір әлем», «Шилі өзен қамыс-ай», «Қар астындағы көбелек», «Ұш, маған, ұш балалығым», «Қалампыр» сияқты прозалық шығармалары лирикалық сыршылдығымен, соны түрлік ізденісімен, философиялық ой иірімдерімен ерекшеленді. «Бір уыс жусан», «Болашақтың бәйтерегі», «Түйешінің қызы» әңгімелерінде өмір мен өлімнің мәнін толғайтын жалған мен фанидің жік арасындағы мәңгілік аңсарлы сағыныш суреттелген. == Шығармашылығы == «Замандасым, сырласым» (1976), «Қоңыр қаз» (1978), «Жүрегiмде жұмыр жер» (1980), «Бесқарагер» (1982), «Дара тұлға» (1984), «Жер – бесiк» (1985), «Бабочка под снегом» (орыс тiлiнде, 1990), «Талант Калибека» (1992, орыс тiлiнде), «Болашақтың бәйтерегі» (2007) атты көркем шығармалардың авторы. Бұл туындылар қаламгердiң өзiндiк жазу мәнерi мен философиялық-лирикалық сыйпаты арқылы ерекшеленедi. «Бейуақ» (1990), «Дулыға» (1–2 кiтап, 1994), «Кетбұға» (1996), «Бесiгiңдi түзе!», «Талқы» (1997), «Мухтар Омарханович Ауэзов» (түрiк, орыс тiлдерiнде, Анкара,1997), «Күйесiң, жүрек…сүйесiң!» (2001), «Бесігіңді аяла!» (2002), «Құнанбай» (2004), «Сүре сөз» (2005), «Дулыға» (қайта басылымы, 2007), «Ұраным – Алаш!..» (2007) атты деректi ғылыми-зерттеу кiтаптары шықты. Ол «Алаш ақиықтары» жинағын құрастырып, [[Алаш]] қайраткерлерінің беймәлім шығармаларын жалпы жұртшылыққа таныстырды.<ref>Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл</ref>. Көркем шығармалары мен зерттеу еңбектері әлемнiң 15 тiлiне, ал ғылыми еңбектерi [[ЮНЕСКО|ЮНЕСКО-ның]] ресми тiлдерiне аударылған. М. Икбалдың, С. Тогэнің, Л. Шералидің, В. Шефнердің, Р.Рождественскийдің, [[Сүйін Қапаев|С. Қапаевтың]] және т.б. өлеңдерін қазақ тіліне аударған. == «Ұраным – Алаш!..» == '''«Ұраным – Алаш!..»''' атты үш бөлімнен (Жегі», «Тез», «Талқы») тұратын түрме әфсанасында ғалым 1922-1957 жылдары аралығындағы кеңестік идеологиялық қысым мен саяси жазалау, ұлт зиялыларын қудалау мен қуғын-сүргінге ұшырату, ұлттық сана мен құндылықтарды жою бағытына арналған тұқым үзу (геноцидтік) мен халықтың жадын өшіру, әдебиеті мен мәдениетін рухсыздандыру тұрғысындағы репрессияны «Алаш» және «Алашорда» үкіметінің мүшелерінің [[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейхан|Ә. Бөкейхановтың]], [[Ахмет Байтұрсынұлы|А. Байтұрсыновтың]], [[Міржақып Дулатұлы|М. Дулатовтың]], [[Халел Досмұхамедов|Х. Досмұхамедовтың]], [[Жанша Досмұхамедов|Ж. Досмұхамедовтің]], [[Мұхамеджан Тынышпаев|М. Тынышбаевтың]], [[Мырзағазы Есполов|М. Есполовтың]], [[Мұхтар Мұрзин|М. Мұрзинның]], [[Мағжан Жұмабай|М. Жұмабаевтың]], [[Жүсіпбек Аймауытов|Ж. Аймауытовтың]], [[Халел Ғаббасов|Х. Ғаббасовтың]], [[Сейдәзім Қадырбаев|С. Қадырбаевтың]], [[Ахметсапа Жүсіпов|А. Юсуповтың]], [[Қошмұхамбет Дүйсебайұлы Кемеңгеров|Қ. Кемеңгеровтің]], [[Смағұл Сәдуақасов|С. Сәдуақасовтың]], [[Елдес Омаров|Е. Омаровтың]], [[Қайретдин Әбдірахманұлы Болғанбаев|Қ. Болғанбаевтың]], [[Әлімхан Әбеуұлы Ермеков|Ә. Ермековтің]], [[Мұхтар Омарханұлы Әуезов|М. Әуезовтің]], [[Кәрім Жәленұлы|К. Жәленовтің]], [[Дінмұхамед Әділұлы|Д. Әділевтің]], [[Абдолла Байтасов|А. Байтасовтың]], [[Даниял Ысқақов|Д. Ысқақовтың]], [[Әбдірахман Байділдин|Ә. Байділдиннің]], т.б. жиыны 71 адамның үстінен жүргізілген тергеу істерінің негізінде патшалық отарлау мен жазалау саясатының заңды жалғасы ретінде қарастырып, шынайы ашып дәлелдеп берді. Өткен ғасырдың қырқыншы-елуінші жылдарындағы қысымның да астарлы себептерін әдебиетші барынша ашып көрсетті. Т. Жұртбай өзінің «Ұраным – Алаш!..» атты 3 томдық (2008-2011) іргелі зерттеу еңбегі мен «Алаш ақиықтары» атты сирек деректер жинағының негізінде біртұтас алаш идеясының тұжырымдамасын жасады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://writers.kz/odak_musheleri/?CURENT=%D0%96&ID=683 Тұрсын Жұртбай (Жазушылар одағыңың сайтындағы жеке профайлы)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130401205344/http://www.writers.kz/odak_musheleri/?CURENT=%D0%96&ID=683 |date=2013-04-01 }} {{wikify}} [[Санат:Қазақстан жазушылары]] [[Санат:Алаштанушылар]] [[Санат:Абайтанушылар]] sirytvzm06fy2fonui7liz8rnaotcdd 3643559 3643544 2026-08-18T05:36:01Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Салимгерей Диас|Салимгерей Диас]] ([[User talk:Салимгерей Диас|т]]) өңдемелерінен [[User:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] соңғы нұсқасына қайтарды 3590963 wikitext text/x-wiki {{Жазушы |Есімі = Тұрсын Жұртбай |Шынайы есімі = |Суреті = Тұрсын Жұртбай.jpg |Ені = |Суреттің аты = |Туған кездегі есімі = |Лақап аты = |Туған күні = 15.08.1951 |Туған жері = Шаған, {{туғанжері|Абай ауданы (Абай облысы){{!}}Абай ауданында|Абай ауданында (Абай облысы)}}, [[Абай облысы]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ұлты = Қазақ |Мансабы = [[Жазушы]], [[Филология|филолог]], тарихшы, аудармашы |Шығармашылық жылдары = |Бағыты = [[абайтану]], [[әуезовтану]], [[алаштану]] |Жанры = [[поэзия]], [[проза]], ғылыми зерттеу |Шығармалардың тілі = қазақ |Дебюті = |Марапаттары = "Қазақстан ғылымына сіңірген зор еңбегі үшін» Құрмет белгісі; «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 10 жыл» мерекелік медалі . |Сыйлықтары = Қазақстан Жазушылар одағының Ш. Құдайбердiұлы атындағы «Алаш» сыйлығының лауреаты, І. Жансүгiров атындағы әдеби сыйлықтың лауреаты, Түрік дүниесі мәдениеті мен ғылымын насихаттағаны үшін мемлекетқаралық «Түріксой» қауымдастығының сыйлығы |Қолтаңбасы = |Сайты = |Commons = }} '''Тұрсын Құдакелдіұлы Жұртбай''' ([[15 тамыз]] [[1951 жыл]]ы, Шаған, [[Абай ауданы (Абай облысы)|Абай ауданы]], [[Абай облысы]]) - [[жазушы]], [[филология]] ғылымдарының докторы, [[абайтану]]шы, [[әуезовтану]]шы, [[алаштану]]шы.<ref>«Алаш» қозғалысы. Алматы, 2008. ISBN 9965-32-715-7</ref> *[[1974 жыл|1974]]-[[1990 жыл|1990]] жылдары «Жетісу» газетінде, «Білім және еңбек», «Жұлдыз» журналдарында қызмет істеді. *[[1990 жыл|1990]]-[[1998 жыл|1998]] жылдары М. Әуезов мұражайында ғылыми қызметкер, бөлім бастығы, директор. *[[1998 жыл|1998]]- [[2001 жыл|2001]] жылдары докторант, [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазҰУ-да]] оқытушы. *[[2001 жыл|2001]] жылдан «Отырар кітапханасы» ғылыми-зерттеу орталығының директоры. == Шығармашылыққа алғашқы қадам == Тұрсын Құдакелдіұлының «Абай шыңы – Мұхтар шыңы» атты алғашқы шығармасы 1966 жылы мектеп оқушыларының республикалық байқауында бәйгеге ие болып, он бес жасында баспасөзде жарияланды. Содан бері ол қазақ сөз өнерінің барлық жанрында қалам тартып, өзіндік қолтаңбасын қалыптастырды. Оның шығармашылық жолы ақын ретінде басталды. Оның алғашқы өлеңдері он алты жасында республикалық «Лениншіл жас» (қазіргі «[[Жас алаш]]») газетінде О.Бөкеевтің «Тұсаукесерімен» жарық көрді. «Қоңыр қаз», «Жүрегімде – жұмыр жер» атты жыр жинақтары кезінде әдеби сыннан жақсы бағасын алды. Проза саласындағы алғашқы туындылары «Бесқарагер» мен «Аэродром» хикаяттары жастарға арналған республикалық конкурста бірінші, екінші бәйгеге ие болды. Оның «Мөлдір көз», «Көгілдір әлем», «Шилі өзен қамыс-ай», «Қар астындағы көбелек», «Ұш, маған, ұш балалығым», «Қалампыр» сияқты прозалық шығармалары лирикалық сыршылдығымен, соны түрлік ізденісімен, философиялық ой иірімдерімен ерекшеленді. «Бір уыс жусан», «Болашақтың бәйтерегі», «Түйешінің қызы» әңгімелерінде өмір мен өлімнің мәнін толғайтын жалған мен фанидің жік арасындағы мәңгілік аңсарлы сағыныш суреттелген. == Шығармашылығы == «Замандасым, сырласым» (1976), «Қоңыр қаз» (1978), «Жүрегiмде жұмыр жер» (1980), «Бесқарагер» (1982), «Дара тұлға» (1984), «Жер – бесiк» (1985), «Бабочка под снегом» (орыс тiлiнде, 1990), «Талант Калибека» (1992, орыс тiлiнде), «Болашақтың бәйтерегі» (2007) атты көркем шығармалардың авторы. Бұл туындылар қаламгердiң өзiндiк жазу мәнерi мен философиялық-лирикалық сыйпаты арқылы ерекшеленедi. «Бейуақ» (1990), «Дулыға» (1–2 кiтап, 1994), «Кетбұға» (1996), «Бесiгiңдi түзе!», «Талқы» (1997), «Мухтар Омарханович Ауэзов» (түрiк, орыс тiлдерiнде, Анкара,1997), «Күйесiң, жүрек…сүйесiң!» (2001), «Бесігіңді аяла!» (2002), «Құнанбай» (2004), «Сүре сөз» (2005), «Дулыға» (қайта басылымы, 2007), «Ұраным – Алаш!..» (2007) атты деректi ғылыми-зерттеу кiтаптары шықты. Ол «Алаш ақиықтары» жинағын құрастырып, [[Алаш]] қайраткерлерінің беймәлім шығармаларын жалпы жұртшылыққа таныстырды.<ref>Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл</ref>. Көркем шығармалары мен зерттеу еңбектері әлемнiң 15 тiлiне, ал ғылыми еңбектерi [[ЮНЕСКО|ЮНЕСКО-ның]] ресми тiлдерiне аударылған. М. Икбалдың, С. Тогэнің, Л. Шералидің, В. Шефнердің, Р.Рождественскийдің, [[Сүйін Қапаев|С. Қапаевтың]] және т.б. өлеңдерін қазақ тіліне аударған. == «Ұраным – Алаш!..» == '''«Ұраным – Алаш!..»''' атты үш бөлімнен (Жегі», «Тез», «Талқы») тұратын түрме әфсанасында ғалым 1922-1957 жылдары аралығындағы кеңестік идеологиялық қысым мен саяси жазалау, ұлт зиялыларын қудалау мен қуғын-сүргінге ұшырату, ұлттық сана мен құндылықтарды жою бағытына арналған тұқым үзу (геноцидтік) мен халықтың жадын өшіру, әдебиеті мен мәдениетін рухсыздандыру тұрғысындағы репрессияны «Алаш» және «Алашорда» үкіметінің мүшелерінің [[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейхан|Ә. Бөкейхановтың]], [[Ахмет Байтұрсынұлы|А. Байтұрсыновтың]], [[Міржақып Дулатұлы|М. Дулатовтың]], [[Халел Досмұхамедов|Х. Досмұхамедовтың]], [[Жанша Досмұхамедов|Ж. Досмұхамедовтің]], [[Мұхамеджан Тынышпаев|М. Тынышбаевтың]], [[Мырзағазы Есполов|М. Есполовтың]], [[Мұхтар Мұрзин|М. Мұрзинның]], [[Мағжан Жұмабай|М. Жұмабаевтың]], [[Жүсіпбек Аймауытов|Ж. Аймауытовтың]], [[Халел Ғаббасов|Х. Ғаббасовтың]], [[Сейдәзім Қадырбаев|С. Қадырбаевтың]], [[Ахметсапа Жүсіпов|А. Юсуповтың]], [[Қошмұхамбет Дүйсебайұлы Кемеңгеров|Қ. Кемеңгеровтің]], [[Смағұл Сәдуақасов|С. Сәдуақасовтың]], [[Елдес Омаров|Е. Омаровтың]], [[Қайретдин Әбдірахманұлы Болғанбаев|Қ. Болғанбаевтың]], [[Әлімхан Әбеуұлы Ермеков|Ә. Ермековтің]], [[Мұхтар Омарханұлы Әуезов|М. Әуезовтің]], [[Кәрім Жәленұлы|К. Жәленовтің]], [[Дінмұхамед Әділұлы|Д. Әділевтің]], [[Абдолла Байтасов|А. Байтасовтың]], [[Даниял Ысқақов|Д. Ысқақовтың]], [[Әбдірахман Байділдин|Ә. Байділдиннің]], т.б. жиыны 71 адамның үстінен жүргізілген тергеу істерінің негізінде патшалық отарлау мен жазалау саясатының заңды жалғасы ретінде қарастырып, шынайы ашып дәлелдеп берді. Өткен ғасырдың қырқыншы-елуінші жылдарындағы қысымның да астарлы себептерін әдебиетші барынша ашып көрсетті. Т. Жұртбай өзінің «Ұраным – Алаш!..» атты 3 томдық (2008-2011) іргелі зерттеу еңбегі мен «Алаш ақиықтары» атты сирек деректер жинағының негізінде біртұтас алаш идеясының тұжырымдамасын жасады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://writers.kz/odak_musheleri/?CURENT=%D0%96&ID=683 Тұрсын Жұртбай (Жазушылар одағыңың сайтындағы жеке профайлы)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130401205344/http://www.writers.kz/odak_musheleri/?CURENT=%D0%96&ID=683 |date=2013-04-01 }} {{wikify}} [[Санат:Қазақстан жазушылары]] [[Санат:Алаштанушылар]] [[Санат:Абайтанушылар]] ofyziuaaf35j39co5szfno2fqh03oge 0 97231 3643683 2769871 2026-08-18T10:50:12Z Амина Жанаққызы 181102 3643683 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biography |subject_name = Тырбиев Молдахмет | image_name = | image_size = | image_caption = | date_of_birth = [[1957]] | place_of_birth = [[Солтүстік Қазақстан облысы]] Сергеев ауданы | date_of_death = | place_of_death = | occupation = [[ақын]] | spouse = }} '''Тырбиев Молдахмет''' (1881 [[Солтүстік Қазақстан облысы]] Сергеев ауданы - 10.10.1957, сонда) - [[ақын]]. Арқаның белгілі ақындарының, әншілерінің, жыршыларының ([[Жанақ]], [[Орынбай]], [[Үкілі Ыбырай]], [[Сегіз сері]], [[Балуан Шолақ]], Біржан, Шәкей сал, Нияз сері, [[Ақан сері]], [[Жаяу Мұса]]), т.б. шығармаларын жаттап, таратушы. 2-дүниежүз. соғысы кезінде шығарған әндері ("Терме", "Жеңіс", т.б.) халық арасына кең тараған. 1943 - 46 ж. ауданы облысы айтыстарының жүлдегері. Өлеңдері "Аманат", "Ақан серіге", т.б. әндері, айтыстары ("Қазақтың советтік халық әндері", 1959; "Пернедегі термелер", 1965) жинақтарда жарияланған. Молдахмет Тырбиевтың шәкірті - Кәкімбек Салықов, ол да Солтүстік Қазақстан облысы бұрынғы Сергеев ауданы Еңбек ауылының тумасы. Ақын ретінде танылуына өнердегі ұстазы, ақын Молдахмет Тырбиев көп еңбек сіңірген. Үкілі Ыбырайдың шәкірті болған Молдахмет атасының жанында жүріп, ән-күйге сусындап өскен Кәкімбек Салықов домбыра тартуды да сол кісіден үйренген екен. <ref>“ Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6</ref> == Қызметі == Молдахмет Тырбиев 1920 жылы Коммунистік партия қатарына өтеді. 1923-1928 жылдар аралығында ол ауылдық Кеңес атқару комитетінің төрағасы (Казгородокте, қазіргі Сырымбетте), Айыртау аудандық тұтынушылар қоғамының төрағасы, ал 1930 жылы "Қызыл Ту" колхозының төрағасы қызметтерінде болады.<ref>[https://kazneb.kz/kk/bookView/view?brId=1604070&simple=true# Есекеев Ж.Қ., Айыртау арыстары (Деректі әңгімелер мен естеліктер, эсселер). Көкшетау, 2000ж. 88 бет.]</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{Суретсіз мақала}} Т] {{Stub: Қазақ әдебиеті}} {{wikify}} [[Санат:1957 жылы туғандар]] g9rj42xrcjy8cpsx54nrfg4xvs1zk78 3643684 3643683 2026-08-18T10:50:55Z Амина Жанаққызы 181102 3643684 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biography |subject_name = Тырбиев Молдахмет | image_name = | image_size = | image_caption = | date_of_birth = [[1957]] | place_of_birth = [[Солтүстік Қазақстан облысы]] Сергеев ауданы | date_of_death = | place_of_death = | occupation = [[ақын]] | spouse = }} '''Тырбиев Молдахмет''' (1881 [[Солтүстік Қазақстан облысы]] Сергеев ауданы - 10.10.1957, сонда) - [[ақын]]. Арқаның белгілі ақындарының, әншілерінің, жыршыларының ([[Жанақ]], [[Орынбай]], [[Үкілі Ыбырай]], [[Сегіз сері]], [[Балуан Шолақ]], Біржан, Шәкей сал, Нияз сері, [[Ақан сері]], [[Жаяу Мұса]]), т.б. шығармаларын жаттап, таратушы. 2-дүниежүз. соғысы кезінде шығарған әндері ("Терме", "Жеңіс", т.б.) халық арасына кең тараған. 1943 - 46 ж. ауданы облысы айтыстарының жүлдегері. Өлеңдері "Аманат", "Ақан серіге", т.б. әндері, айтыстары ("Қазақтың советтік халық әндері", 1959; "Пернедегі термелер", 1965) жинақтарда жарияланған. Молдахмет Тырбиевтың шәкірті - Кәкімбек Салықов, ол да Солтүстік Қазақстан облысы бұрынғы Сергеев ауданы Еңбек ауылының тумасы. Ақын ретінде танылуына өнердегі ұстазы, ақын Молдахмет Тырбиев көп еңбек сіңірген. Үкілі Ыбырайдың шәкірті болған Молдахмет атасының жанында жүріп, ән-күйге сусындап өскен Кәкімбек Салықов домбыра тартуды да сол кісіден үйренген екен. <ref>“ Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6</ref> == Қызметі == Молдахмет Тырбиев 1920 жылы Коммунистік партия қатарына өтеді. 1923-1928 жылдар аралығында ол ауылдық Кеңес атқару комитетінің төрағасы (Казгородокте, қазіргі [[Сырымбет (Солтүстік Қазақстан облысы)|Сырымбетте]]), Айыртау аудандық тұтынушылар қоғамының төрағасы, ал 1930 жылы "Қызыл Ту" колхозының төрағасы қызметтерінде болады.<ref>[https://kazneb.kz/kk/bookView/view?brId=1604070&simple=true# Есекеев Ж.Қ., Айыртау арыстары (Деректі әңгімелер мен естеліктер, эсселер). Көкшетау, 2000ж. 88 бет.]</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{Суретсіз мақала}} Т] {{Stub: Қазақ әдебиеті}} {{wikify}} [[Санат:1957 жылы туғандар]] 6croagqki85c0ykzzskgnh1lxvqdbql 0 109271 3643659 3445994 2026-08-18T10:21:10Z Аружан Сағаткен 183226 Мақала бөлімін толықтырдым. 3643659 wikitext text/x-wiki {{Мешіт | мешіт атауы = Семей мешіті | шынайы аты = | суреті = Мечеть города Семей.jpg | сурет атауы = | позициялық карта = Қазақстан |lat_dir = N |lat_deg = 50|lat_min = 24|lat_sec =05 |lon_dir = E |lon_deg = 80|lon_min = 15|lon_sec =44 | карта атауы = | карта ені = | мемлекет = {{KAZ}}, [[Абай облысы]] | қала = [[Семей]] | статусы = Республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіші | ағымы = | мұсылмандардың діни басқармасы = | иесі = | мешіт түрі = | сәулет стилі = қала және сәулет құрылысы | жобаның авторы = | сәулетшісі = А. Болотов, инженер-поручик Манашев, | құрылысшысы = | құрылыстың бастамашысы = | құрылыс құны = | қайырымгері = | алғашқы деректер = | құрылысы = | құрылысы басталды = | құрылысы аяқталды = | жәдігерлер = | имамы = | қазіргі жағдайы = | жалпы ауданы = | көлемі = | ішкі ауданы = | сыйымдылығы = | күмбездердің саны = | күмбездің биіктігі = | күмбездің диаметрі = | мұнаралар саны = | мұнаралардың биіктігі = | материал = | таравих = | ифтар және сухур = | кітапхана = | мектеп = | медресе = | сайты = | Commons = }} '''Семей мешіті''', ''Қос мұнаралы мешіт'' – [[Республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі]]не енген сәулет өнері ескерткіші. Қос мұнаралы мешіт [[1852 жыл|1852]]-[[1862 жыл|1862]] жылдары салынған. Ғимарат жобасының авторлары — сәулетші А. Болбатов пен инженер-подпоручик А. Манашев. == Орналасқан жері == [[Абай облысы]], [[Семей]] қаласы, Абай көшесі, 50. == Сипаты == Кірпіштен өрілген мешіт ғимаратының жобалық өлшемдері – 30 × 18 метр, жалпы биіктігі – 28,65 метр. Ғимараттың негізгі көлемі оңтүстік-батысқа бағытталған. Құрылыс қабырғалары іргетасынан карнизге дейін өрнекті және рельефті сәндік белдеулері бар кірпіштермен қаланған. Ғимараттың бүкіл периметрі бойымен сәулеттік-көркемдік шешімін айқындайтын сәндік белдеулер қолданылған. Негізгі намаз залы үш үлкен кеңістік ретінде шешілген. Залдың төбесі күмбезделіп аяқталады. Алтарь бөлігінде орналасқан михраб үш қырлы шығыңқы пішінде орындалып, Қағба бағытына, яғни Мекке қаласына бағдарланған. Негізгі залдың жарықтандырылуы мен көркемдік шешімін 14 тікбұрышты, үстіңгі жағы доғал терезе қамтамасыз етеді. Терезе жақтаулары қима тастармен доғаланып, контур бойымен жалған тастан жасалған сәндік өрнектермен жиектелген. Терезелердің желпуіш тәрізді ағаш торламалары мен төменгі бөліктеріндегі геометриялық өрнекті металл торлары мұсылман өнеріне тән көркемдік элементтерді айқындайды. Ғимараттың басты (порталды) фасады сәулеттік-композициялық тұрғыдан ерекше айшықталған. Үш кіреберісті баспалдақпен көтерілетін биік кіреберіс торабы күмбезбен көмкерілген. Кіреберіс ризалиті тікбұрышты көлемде орындалып, үшбұрышты фронтонмен және шығыстық стильдегі тіс тәрізді карнизбен аяқталған. Есік ойығының үстіндегі тимпан доғалы пішінде орындалып, негізгі кірпіш қалау фонында ақ түсті сәулелі нұрлармен көркемделген. Есік ойығының екі жағында композиттік ордер элементтері бар ақ түсті колонналар орналасып, олар антаблементтің визуалды тірегі қызметін атқарады. Орталық кіреберістің екі жағында фасадтың симметриялық құрылымын айқындайтын жартылай доғалы биік терезелер орналасқан. Кіреберіс жағындағы шатыр бөлігінде ғимараттың композициялық құрылымымен үйлесім тапқан екі мұнара орналасқан. Мұнаралар дөңгелек қималы, жіңішке әрі биік құрылымдар ретінде жобаланған. Оларға негізгі залдан ішкі есіктер мен баспалдақтар арқылы өтуге болады. Мұнаралардың бойында жарық түсіретін енсіз, сүйір аркалы терезелер орналасқан. Жоғарғы бөліктерінде өсімдік өрнекті металл қоршаулары бар сегіз қырлы шеңберлі балкондар қарастырылған. Мұнаралардың ұшар бастары дәстүрлі мұсылман сәулетіне тән алтын жалатылған айшықтармен (жарты ай) аяқталған. Ғимараттың негізгі және портал бөліктеріндегі екі күмбезі де балық қабыршағы тәрізді алтын жалатылған қаптамамен көмкерілген. Күмбездердің ұшар бастары жарты ай тәрізді дәстүрлі мұсылмандық айшықтармен аяқталған. Жерасты қабаты жерүсті бөлікпен шамалас көлемде жобаланған және төрт бірдей функционалдық бөлмеге бөлінген. Әр бөлмеге екі есіктен қарастырылған. Аталған бөлмелер шаруашылық және қойма мақсатында пайдалануға арналған. Порталды бөліктің астында бұрын тамбур ретінде пайдаланылған жапсарлас бөлме орналасқан, қазіргі уақытта оның кіреберісі жабық. Тамбур жамағаттық мүліктерді сақтауға арналған болуы мүмкін. Мешіттің сыртқы бүйір қабырғаларында жерасты қабатына апаратын баспалдақты есіктер орналасқан. Ішкі бөлмелерден жоғары қарай көтерілетін баспалдақтар мен мұнараларға шығатын өтпелер ғимараттың функционалдық құрылымын толықтырады. Ғимараттың сәулеттік-көркемдік келбеті оның жекелеген элементтерінің өзара үйлесімділігімен сипатталады. Негізгі көркемдік шешім мұнаралардың биік конус тәрізді аяқталымдарынан, ірі терезе ойықтарынан, оларды көмкеретін таға тәрізді және сүйір аркалардан, фриздерден, рустовкаланған пилястрлардан, сәндік кірпіш қалау мен рельефті белдеулерден көрініс табады. Ақ түсті сәулеттік бөлшектер мен қызыл кірпіштің үйлесімі ғимараттың өзіндік сәулеттік ерекшелігін айқындайды. Мешіт аумағы кірпіш дуалмен қоршалып, оның үстіңгі бөлігі арка пішінді металл торлы сәндік қоршаумен толықтырылған. Бұрын ғимаратта облыстық тарихи-өлкетану мұражайының бөлімшесі және облыстық бейнелеу өнерінің көрме залы орналасқан. Ғимараттың сәулеттік шешімінде шығыстық және мұсылмандық сәулет өнерінің элементтері дәстүрлі кірпіш қалау тәсілдерімен үйлесім тауып, оның тарихи-мәдени және сәулеттік құндылығын айқындайды. == Тарихи деректер == Құрылыс 1858 жылы Сүлейменов, Әбдешов, Рафиқов, Халитов деген сол кездегі атақты көпестер қаражатымен басталып, 1862 жылы біткен. [[Санкт-Петербург мемлекеттік тарихи мұрағаты]]нда осы мешіт жайында Семей қаласы мұсылмандарының бұрынғы өртеніп кеткен мешіт орнына жаңа мешіт салуды өтінген хаттары сақталған. Онда бұл мешіт «қалаға көрік берер еді, діни орталық болар еді» деп көрсетілген. 1897 жылы Василий Халитов деген көпес өз қаржысына ағаштан жасалған қос мұнараны кірпішке ауыстырып, мешітті жаңалайды. Осы мешіт ХІХ ғасыр басында-ақ бірте-бірте '''Тас мешіт''' деп аталып кеткен. Кеңес өкіметі кезінде ол әртүрлі халық шаруашылығы мақсаттарына пайдаланылды.<br> 1995 жылы Ұлы Абайдың 150 жылдығы қарсаңында ғана қайта іске қосылды. Жалпы, Қазақстан бойынша мұндай сәулетті архитектурамен салынған қос мұнаралы мешіт біреу-ақ. 1999 жылы мешітке [[Әнет Баба|Әнет баба Кішікұлы]] аты берілді.<br> 2002 жылы қалалық әкімшілік, жергілікті кәсіпкерлер мен жұртшылық қолдауымен қос мұнаралы мешіт күрделі жөндеуден өтті. Бастапқы архитектуралық үлгісін сақтай отырып жаңарған бұл ғимарат Семей қаласындағы тарихи көрікті орындардың біріне айналды.<ref>АЛТАЙДАН КАСПИЙГЕ ДЕЙІН. ҚАЗАҚСТАННЫҢ ТАБИҒИ,ТАРИХИ ЖӘНЕ МӘДЕНИ ЕСКЕРТКІШТЕРІ МЕН КӨРНЕКТІОРЫНДАРЫНЫҢ АТЛАСЫ. 3 томдық. Алматы. 2011. 1 т.–584 б., карталар, суреттер. ISBN 978-601-280-215-3, ISBN 978-601-280-216-0</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Абай облысындағы республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері}} [[Санат:Семей сәулеті]] [[Санат:Қазақстан мешіттері]] [[Санат:Абай облысының республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері]] 0h0yyarg728rut1h1ac25ies41bkxoc 3643669 3643659 2026-08-18T10:39:04Z Аружан Сағаткен 183226 3643669 wikitext text/x-wiki {{Мешіт | мешіт атауы = Семей мешіті | шынайы аты = | суреті = Мечеть города Семей.jpg | сурет атауы = | позициялық карта = Қазақстан |lat_dir = N |lat_deg = 50|lat_min = 24|lat_sec =05 |lon_dir = E |lon_deg = 80|lon_min = 15|lon_sec =44 | карта атауы = | карта ені = | мемлекет = {{KAZ}}, [[Абай облысы]] | қала = [[Семей]] | статусы = Республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіші | ағымы = | мұсылмандардың діни басқармасы = | иесі = | мешіт түрі = | сәулет стилі = қала және сәулет құрылысы | жобаның авторы = | сәулетшісі = А. Болотов, инженер-поручик Манашев, | құрылысшысы = | құрылыстың бастамашысы = | құрылыс құны = | қайырымгері = | алғашқы деректер = | құрылысы = | құрылысы басталды = | құрылысы аяқталды = | жәдігерлер = | имамы = | қазіргі жағдайы = | жалпы ауданы = | көлемі = | ішкі ауданы = | сыйымдылығы = | күмбездердің саны = | күмбездің биіктігі = | күмбездің диаметрі = | мұнаралар саны = | мұнаралардың биіктігі = | материал = | таравих = | ифтар және сухур = | кітапхана = | мектеп = | медресе = | сайты = | Commons = }} '''Семей мешіті''', ''Қос мұнаралы мешіт'' – [[Республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі]]не енген сәулет өнері ескерткіші. Қос мұнаралы мешіт [[1852 жыл|1852]]-[[1862 жыл|1862]] жылдары салынған. Ғимарат жобасының авторлары — сәулетші А. Болбатов пен инженер-подпоручик А. Манашев. == Орналасқан жері == [[Абай облысы]], [[Семей]] қаласы, Абай көшесі, 50. == Сипаты == Кірпіштен өрілген мешіт ғимаратының жобалық өлшемдері – 30 × 18 метр, жалпы биіктігі – 28,65 метр. Ғимараттың негізгі көлемі оңтүстік-батысқа бағытталған. Құрылыс қабырғалары іргетасынан карнизге дейін өрнекті және рельефті сәндік белдеулері бар кірпіштермен қаланған. Ғимараттың бүкіл периметрі бойымен сәулеттік-көркемдік шешімін айқындайтын сәндік белдеулер қолданылған. Негізгі намаз залы үш үлкен кеңістік ретінде шешілген. Залдың төбесі күмбезделіп аяқталады. Алтарь бөлігінде орналасқан михраб үш қырлы шығыңқы пішінде орындалып, Қағба бағытына, яғни Мекке қаласына бағдарланған. Негізгі залдың жарықтандырылуы мен көркемдік шешімін 14 тікбұрышты, үстіңгі жағы доғал терезе қамтамасыз етеді. Терезе жақтаулары қима тастармен доғаланып, контур бойымен жалған тастан жасалған сәндік өрнектермен жиектелген. Терезелердің желпуіш тәрізді ағаш торламалары мен төменгі бөліктеріндегі геометриялық өрнекті металл торлары мұсылман өнеріне тән көркемдік элементтерді айқындайды. Ғимараттың басты (порталды) фасады сәулеттік-композициялық тұрғыдан ерекше айшықталған. Үш кіреберісті баспалдақпен көтерілетін биік кіреберіс торабы күмбезбен көмкерілген. Кіреберіс ризалиті тікбұрышты көлемде орындалып, үшбұрышты фронтонмен және шығыстық стильдегі тіс тәрізді карнизбен аяқталған. Есік ойығының үстіндегі тимпан доғалы пішінде орындалып, негізгі кірпіш қалау фонында ақ түсті сәулелі нұрлармен көркемделген. Есік ойығының екі жағында композиттік ордер элементтері бар ақ түсті колонналар орналасып, олар антаблементтің визуалды тірегі қызметін атқарады. Орталық кіреберістің екі жағында фасадтың симметриялық құрылымын айқындайтын жартылай доғалы биік терезелер орналасқан. Кіреберіс жағындағы шатыр бөлігінде ғимараттың композициялық құрылымымен үйлесім тапқан екі мұнара орналасқан. Мұнаралар дөңгелек қималы, жіңішке әрі биік құрылымдар ретінде жобаланған. Оларға негізгі залдан ішкі есіктер мен баспалдақтар арқылы өтуге болады. Мұнаралардың бойында жарық түсіретін енсіз, сүйір аркалы терезелер орналасқан. Жоғарғы бөліктерінде өсімдік өрнекті металл қоршаулары бар сегіз қырлы шеңберлі балкондар қарастырылған. Мұнаралардың ұшар бастары дәстүрлі мұсылман сәулетіне тән алтын жалатылған айшықтармен (жарты ай) аяқталған. Ғимараттың негізгі және портал бөліктеріндегі екі күмбезі де балық қабыршағы тәрізді алтын жалатылған қаптамамен көмкерілген. Күмбездердің ұшар бастары жарты ай тәрізді дәстүрлі мұсылмандық айшықтармен аяқталған. Жерасты қабаты жерүсті бөлікпен шамалас көлемде жобаланған және төрт бірдей функционалдық бөлмеге бөлінген. Әр бөлмеге екі есіктен қарастырылған. Аталған бөлмелер шаруашылық және қойма мақсатында пайдалануға арналған. Порталды бөліктің астында бұрын тамбур ретінде пайдаланылған жапсарлас бөлме орналасқан, қазіргі уақытта оның кіреберісі жабық. Тамбур жамағаттық мүліктерді сақтауға арналған болуы мүмкін. Мешіттің сыртқы бүйір қабырғаларында жерасты қабатына апаратын баспалдақты есіктер орналасқан. Ішкі бөлмелерден жоғары қарай көтерілетін баспалдақтар мен мұнараларға шығатын өтпелер ғимараттың функционалдық құрылымын толықтырады. Ғимараттың сәулеттік-көркемдік келбеті оның жекелеген элементтерінің өзара үйлесімділігімен сипатталады. Негізгі көркемдік шешім мұнаралардың биік конус тәрізді аяқталымдарынан, ірі терезе ойықтарынан, оларды көмкеретін таға тәрізді және сүйір аркалардан, фриздерден, рустовкаланған пилястрлардан, сәндік кірпіш қалау мен рельефті белдеулерден көрініс табады. Ақ түсті сәулеттік бөлшектер мен қызыл кірпіштің үйлесімі ғимараттың өзіндік сәулеттік ерекшелігін айқындайды. Мешіт аумағы кірпіш дуалмен қоршалып, оның үстіңгі бөлігі арка пішінді металл торлы сәндік қоршаумен толықтырылған. Бұрын ғимаратта облыстық тарихи-өлкетану мұражайының бөлімшесі және облыстық бейнелеу өнерінің көрме залы орналасқан. Ғимараттың сәулеттік шешімінде шығыстық және мұсылмандық сәулет өнерінің элементтері дәстүрлі кірпіш қалау тәсілдерімен үйлесім тауып, оның тарихи-мәдени және сәулеттік құндылығын айқындайды.<ref>{{citeweb|url=https://ruhaniatalemi.kz/monuments/2-qala-qurylysy-zhane-saulet/1259-eki-munaraly-meshit-sauletshileri-a-bolotov-inzhener-poruchik-manashev-1856-1862-zhyldar|title=Екі мұнаралы мешіт, сәулетшілері А. Болотов, инженер-поручик Манашев, 1856-1862 жылдар|author=|date=|work=|publisher=|lang=}}</ref> == Тарихи деректер == Құрылыс 1858 жылы Сүлейменов, Әбдешов, Рафиқов, Халитов деген сол кездегі атақты көпестер қаражатымен басталып, 1862 жылы біткен. [[Санкт-Петербург мемлекеттік тарихи мұрағаты]]нда осы мешіт жайында Семей қаласы мұсылмандарының бұрынғы өртеніп кеткен мешіт орнына жаңа мешіт салуды өтінген хаттары сақталған. Онда бұл мешіт «қалаға көрік берер еді, діни орталық болар еді» деп көрсетілген. 1897 жылы Василий Халитов деген көпес өз қаржысына ағаштан жасалған қос мұнараны кірпішке ауыстырып, мешітті жаңалайды. Осы мешіт ХІХ ғасыр басында-ақ бірте-бірте '''Тас мешіт''' деп аталып кеткен. Кеңес өкіметі кезінде ол әртүрлі халық шаруашылығы мақсаттарына пайдаланылды.<br> 1995 жылы Ұлы Абайдың 150 жылдығы қарсаңында ғана қайта іске қосылды. Жалпы, Қазақстан бойынша мұндай сәулетті архитектурамен салынған қос мұнаралы мешіт біреу-ақ. 1999 жылы мешітке [[Әнет Баба|Әнет баба Кішікұлы]] аты берілді.<br> 2002 жылы қалалық әкімшілік, жергілікті кәсіпкерлер мен жұртшылық қолдауымен қос мұнаралы мешіт күрделі жөндеуден өтті. Бастапқы архитектуралық үлгісін сақтай отырып жаңарған бұл ғимарат Семей қаласындағы тарихи көрікті орындардың біріне айналды.<ref>АЛТАЙДАН КАСПИЙГЕ ДЕЙІН. ҚАЗАҚСТАННЫҢ ТАБИҒИ,ТАРИХИ ЖӘНЕ МӘДЕНИ ЕСКЕРТКІШТЕРІ МЕН КӨРНЕКТІОРЫНДАРЫНЫҢ АТЛАСЫ. 3 томдық. Алматы. 2011. 1 т.–584 б., карталар, суреттер. ISBN 978-601-280-215-3, ISBN 978-601-280-216-0</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Абай облысындағы республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері}} [[Санат:Семей сәулеті]] [[Санат:Қазақстан мешіттері]] [[Санат:Абай облысының республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері]] l5u4hz16q8viydkz3rdww92bjwdejqn 0 128215 3643395 2561622 2026-08-17T14:36:29Z Dexter1848 184712 3643395 wikitext text/x-wiki {{alsonumber|2067}} {{Жыл үшін навигация|2067}} {{Ғасыр үшін навигация|21}} {{Басқа күнтізбелер|2067}} {{Жыл туралы|2067}} == Оқиғалар == * Керт Кобейннің туғанына 100 жыл толу мерейтойы. * Мария де Текктің туғанына 200 жыл толуы. == Туғандар == ''Тағы қара: [[:Санат:2067 жылы туғандар]]'' == Қайтыс болғандар == ''Тағы қара: [[:Санат:2067 жылы қайтыс болғандар]]'' == Тағы қараңыз == {{commonscat|2067}} {{Санат ағашы|{{PAGENAME}}}} == Түсініктемелер == <references/> {{Year-stub}} {{Жыл күнтізбесі|2067}} [[Санат:2067 жыл|*]] exrouy0rqwljx5m2tr2995yhtf1p7k4 3643401 3643395 2026-08-17T15:47:02Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Dexter1848|Dexter1848]] ([[User talk:Dexter1848|т]]) өңдемелерінен [[User:EmausBot|EmausBot]] соңғы нұсқасына қайтарды 2561622 wikitext text/x-wiki {{alsonumber|2067}} {{Жыл үшін навигация|2067}} {{Ғасыр үшін навигация|21}} {{Басқа күнтізбелер|2067}} {{Жыл туралы|2067}} == Оқиғалар == == Туғандар == ''Тағы қара: [[:Санат:2067 жылы туғандар]]'' == Қайтыс болғандар == ''Тағы қара: [[:Санат:2067 жылы қайтыс болғандар]]'' == Тағы қараңыз == {{commonscat|2067}} {{Санат ағашы|{{PAGENAME}}}} == Түсініктемелер == <references/> {{Year-stub}} {{Жыл күнтізбесі|2067}} [[Санат:2067 жыл|*]] nksc2ukmb2lbjwlefohd29lrg2ymico 4 162915 3643385 3589645 2026-08-17T12:32:05Z Гүланар 178931 /* ежелгі ғұндар мен юэчжилер туралы деректері */ 3643385 wikitext text/x-wiki {{/Header}}<!-- Бұл жолды өшірмеңіз, АСТЫНА жазыңыз! және == Тақырып аты == қосып жазғанды ұмытпаңыз --> {{Жинақталған мазмұн|30|400}} == [[:Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Негізінде Абай Құнанбаев Семей облысында Шыңғыстау бауырында Қасқабұлақ деген жерде дүние есігін ашқан. Хабарландыру жіберген: [[Қатысушы:Axan Erkebulan|Axan Erkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:Axan Erkebulan|талқылауы]]) 15:40, 2016 ж. желтоқсанның 18 (+06) == [[:Ақуыз]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Нобель сыйлығының лауреаты, атақты ғалым Лайнус Полинг нәруыздың екінші реттік құрылымын ашқан. Полипептидті тізбектің кеңістіктегі оралма тәрізді болып келген пішінін нәруыздың екінші реттік құрылымы деп атайды. Бұған нәруыздың және тырнақтың нәруызы кератин жатады. Нәруыздың екінші реттік құрылымы !мутектік! байланыстар арқылы орындалады. Бір орамдығы NH-топтары мен көршілес орамдығы CO-топтары арасындығы түзілетін сутектік байланыс арқылы оралым ұсталынып тұрады. Сутектік байланыстар коваленттік байланыстардан анағұрлым әлсіз. Бірақ бірнеше рет қайталанғанда, олар берік байланысады. Көптеген сутектік байланыстар арқылы «тігілген» полипептидті оралым берік құрылым болып келеді. Нәруызда оралмалы бөліктерінің бар болуы, оған жылжымалылық, мықтылық, серпімділік қасиет береді. Нәруызда цилиндр тәрізді оралым бөліктерінен басқа аминқышқылы пролиннен түзілетін, тізе тәрізді бүгілетін бөліктері де бар. Хабарландыру жіберген: Улан Айтхожаев! [[Арнайы:Үлесі/5.63.66.106|5.63.66.106]] 09:01, 2017 ж. қаңтардың 11 (+06) == [[:Ми]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} алдынғы ми сынарлары ( немесе үлкен ми сынарлары) Хабарландыру жіберген: дарын бектемиров [[Арнайы:Үлесі/5.251.46.43|5.251.46.43]] 15:03, 2017 ж. қаңтардың 13 (+06) == [[:Arsen Kenesbayev]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Жақайым бетінде сурет қосайын деп едім шежіренің, сүзгі өткізбей жатыр 3:05, 2025 ж. қаңтардың 4 (+05) == [[:Пахлава]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Пахлава (немесе баклава) — қатпарлы қамыр мен жанғақ, тосаптан тұратын танымал кондитерлік өнім. Шығыс елдер асханасында кеңінен танымал, ең алдынғы қатарда Түрік, Армян,&nbsp;Әзірбайжан, Кавказ, Араб елдерінде қолданысқа ие. Наурыз мерекесінде таратылатын, Түркия, Таджикстан, Өзбекстан сияқты мемлекеттерде әйгілі болып саналады. Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/178.88.253.21|178.88.253.21]] 01:20, 2017 ж. ақпанның 3 (+06) == [[:Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Күшейткіш үстеу — сынның немесе қимылдың , іс-әрекеттің беогісін я сапасн күшейтіп ,я солғындатып көрсетеді. Күшейткіш үстеулер көбінесе сапалық сын есімдермен тіркесіп жұмсалады да, онымен тұтасып келіп , сын есімнің күшейтіліп шырай түрін жасауға негіз болады. Мысалы: ең әдемі, тым биік, өте жақсы, аса маңызды, орасан зор және тағы басқалары. Күшейткіш үстеулердің біразы етістікпен тіркесіп қалай? деген сұраққа жауап береді. Ол қимылдың сипатын күшейтіп не солғыдып көрсетеді. Мысалы: мүлде білмейді, әбден шаршаған, сәл ауырады, керемет сөйледі және тағы басқалары. Құрамы жағынан күшейткіш үстеулер негізгі түбір болып келеді Хабарландыру жіберген: 21:52, 2017 ж. ақпанның 7 (+06)~~ [[Арнайы:Үлесі/2.132.80.86|2.132.80.86]] 21:52, 2017 ж. ақпанның 7 (+06) == [[:Жақша]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Көптеген жерлерде автор деп жазудың орнына аутор деп жазылып кеткен. Сондықтан соны түзетулеріңізді сұраймын. Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/178.88.254.154|178.88.254.154]] 19:29, 2017 ж. ақпанның 9 (+06) == [[:Доминика]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Біраз жерлерде орфографиялық қателер анықталды. Хабарландыру жіберген: Ермек [[Арнайы:Үлесі/2.132.51.102|2.132.51.102]] 20:36, 2017 ж. ақпанның 9 (+06) == [[:Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Сәлем, ағайындар! Қателерді түзетіп әлек болсам, бір пысықай түзеткенімді өшіріп әлек. Мысалы, Ұларлар деген мақала. Мақаланың ұларлар атын ұлар деп өзгерте алмадым, өзгертуге келмейді екен. Сосын қырғаулдықтар деген сөзді қырғауыл деп түзетіп қойсам өшіріп тастаған. Қазақ тілінде жөнді жосынсыз лар, дар деп айта бермейді. Мысалы, қойлар, малдар деп айтпайды. Қоралы қой, қалың мал деп жалқы түрде айтады. Мұндағы өңдемелер "болып табылады, құрайды, ...." деген орысшадан тура аудара салған қазақы емес сөз саптаулар мен ...-ға деген, -лық, -тық" деген орынсыз қолдана берген жалғауларға толып кеткен. Аң жануардың атын көбінесе көпше түрде жаза берген. Арыстандар, жолбарыстар, жыландар, бүркіттер....дегендей. Тауды да таулар дей берген. Мысалы, Алтай таулары. Біздің білуімізше жалғыз ғана Алтай тауы бар еді ғой. Басқа қандай қандай Алтай тауы бар еді?! Сосын мына әкімшілер өңдемелерді албаты өшіргенді доғару керек. Біреу Уикиге жаңа ғана салып өңдеуге үлгермеген болу керек. Соны арықарай өңдеп уикилендіріп безендіріп қоюдың орнына қит етсе өшіруге, жоюға дайын тұруы мұндағы мақала салатын еріктілердің ынтасын азайтады. Кез келген мақалаға дереккөзді талап ету де сонша дұрыс емес, әсіресе, бұл талап қазақ тарихына жүрмейді. Қазақ басқа отырықшы халықтарға ұқсап тарихы хатталып жазылып келген халық емес, көбінесе ауыздан ауызға аңыз түрінде айтылып жазылып келген. Енді мұның қай жерін дереккөз етерсің? Рас, мұнда орынсыз мақала салатындар да бар шығар, оны өшіруге де тура келетін шығар. Бірақ бірден әкімші болған соң мұның аражігін ажыратып өшіруі шарт. Мұны ажырата алмаса әкімші болудың керегі не. Әйтпесе тап бір "қостырып қойған қойың бардай", біреудің ақы пұлсыз өз шамасынша өңдеп жатқан өңдемелерін әкімші дейтін біреу жол ортадан өшіре салу еркін кім берген?! Уики қазаққа ортақ, ендеше қазаққа ортақ дүниені бір бірімізді түсініп жабылып іске асырмасақ баяғы отыз жетідегі көк жекпенділерге ұқсап "шаш ал десе бас ал" дегендей өшіре беруге мүлдем келіспеймін! Хабарландыру жіберген: [[Қатысушы:Galymmurat|Galymmurat]] ([[Қатысушы талқылауы:Galymmurat|талқылауы]]) 15:16, 2017 ж. ақпанның 12 (+06) :Ұларлар деген атауын өзгерте алмадым, ал ұларлар деген мақала ішіндегі қате түзетілді. Сұрақтарыңыз болса https://t.me/kkwiki_chat телеграм тобына қойыңыз. [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылауы]]) 15:34, 2022 ж. тамыздың 4 (+06) == [[:Аққулар ұйықтағанда (поэма)]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев 1931 ж. 9-ақпанда Алматы облысы, қазіргі Райымбек (бұрынғы Нарынқол) ауданының, Қарасаз ауылында дүниеге келген. Алайда, құжаттар бойынша ақынның туған күні ақпанның 9-нда тойланады. Мұнда 9 ақпанда туылып 9 ақпанда тойлағанының несі жаман? Хабарландыру жіберген: Есмаханов [[Арнайы:Үлесі/37.150.113.11|37.150.113.11]] 20:17, 2017 ж. ақпанның 18 (+06) == [[:Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Менің мақаламды вандализм деп болдырмай істеп жібере береді Хабарландыру жіберген: [[Қатысушы:Алтынгүл Зинетуллина|Алтынгүл Зинетуллина]] ([[Қатысушы талқылауы:Алтынгүл Зинетуллина|талқылауы]]) 04:30, 2017 ж. ақпанның 20 (+06) == [[:Ежелгі ғұндар мен юэчжилер туралы деректері]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Скифтік мәдениетке ұқсас мәдениетті игеріп, аралап көлікпен кәшіп қонып жүрді. Хабарландыру жіберген: глшш [[Арнайы:Үлесі/37.150.5.110|37.150.5.110]] 17:06, 2017 ж. ақпанның 26 (+06) == [[:Мөлшер үстеуі]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} мен 6 сыныптың кітабынан қарадым .Онда 147 бет емес 196 бет екні анық көрсетілген. қолымда дәлел де бар Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/5.251.182.166|5.251.182.166]] 22:08, 2017 ж. ақпанның 26 (+06) == [[:Уикипедия:Уикипедияға қош келдіңіз!]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} длорпавычсмитьбдщшгневыч №ждлорпавчя Хабарландыру жіберген: 20 [[Арнайы:Үлесі/178.90.224.150|178.90.224.150]] 16:31, 2017 ж. ақпанның 27 (+06) == [[:Қалмақан Әбдіқадыров]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Ол туралы өте аз мәлімет. Онда-мұнда бұрмалап жағансыздар. Толығырақ болса. Мысалы,ол 1903 жылы дүниеге келген және т.б Хабарландыру жіберген: аяулым [[Арнайы:Үлесі/2.135.136.162|2.135.136.162]] 23:05, 2017 ж. ақпанның 27 (+06) == [[:Қосарлы ұрықтану]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Бұл жерде төрт деген сөздің орнына тқрт деп жазды. Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/82.200.166.226|82.200.166.226]] 10:55, 2017 ж. наурыздың 6 (+06) == [[:Құрылымдық]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} бір қосылыс барлығы Хабарландыру жіберген: 9636 [[Арнайы:Үлесі/2.134.245.9|2.134.245.9]] 22:03, 2017 ж. наурыздың 8 (+06) == [[:Ғимарат және оның элементтері туралы түсінік]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Сөйлемдердің дұрыс жазылуына мән берсеңіз. Хабарландыру жіберген: Сөйлемдердің дұрыс жазылуына мән берсеңіз. [[Арнайы:Үлесі/176.69.146.197|176.69.146.197]] 01:12, 2017 ж. наурыздың 18 (+06) == [[:Барсакелмес]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Маған қате деп тұр. Хабарландыру жіберген: Сеее/Һ [[Арнайы:Үлесі/5.63.66.106|5.63.66.106]] 16:14, 2017 ж. наурыздың 28 (+06) == Дем салу расими == Qzaqsha shrift jok. Keshirim otinem. Dem salu rasimi degen takiripta kalima sozi "Kalnma" dep kate ketipti! Ondegeniniz jon bolar. Rahmet. --[[Арнайы:Үлесі/2.132.13.39|2.132.13.39]] 12:07, 2017 ж. наурыздың 31 (+06) == [[:Вакцина]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} анатоксиндер химиялық вакцина құрамына кірмейді олар жеке дара вакцина түрі болып саналады. Хабарландыру жіберген: Бекназар [[Арнайы:Үлесі/178.90.253.168|178.90.253.168]] 22:07, 2017 ж. сәуірдің 2 (+06) == [[:Қазақтың ұлттық ою-өрнегі]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} білімге рақмет бырақ қате жібермеңіз Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/37.151.221.159|37.151.221.159]] 18:15, 2017 ж. сәуірдің 3 (+06) == [[:Ахмет Байтұрсынұлы]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Осы беттегі "1926-жылы Бакуде өткен Бірінші Түркологиялық құрылтайдың төрағалығын атқарған Ахмет БАЙТҰРСЫНОВ" деген дұрыс емес. Суреттегі "А.Байтұрсынов" деп көрсетілген Байтұрсынов емес. А.Байтұрсыновтың осы Бакудегі Тіл құрылтайына қатысқан басқа суреті бар. Ол суретте Ахаңда сақал да, мұрт та бар. Сол суретті салыстырып қараңыздар. Қате суреттің Википедияда берілуіне қарсымын. Жұмат ӘНЕСҰЛЫ, журналист, жазушы, тарихшы Хабарландыру жіберген: Жұмат ӘНЕСҰЛЫ [[Арнайы:Үлесі/37.150.70.42|37.150.70.42]] 17:14, 2017 ж. сәуірдің 6 (+06) == [[:Халықаралық қазақ-түрік университеті]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} ayu.edu.kz adresine durystau kazhet Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/88.227.13.205|88.227.13.205]] 18:15, 2017 ж. сәуірдің 6 (+06) == [[:Картоп]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Қазіргі заманда дүние жүзінің бырлық елдерінде егіледі. Хабарландыру жіберген: Смайлова [[Арнайы:Үлесі/178.22.170.77|178.22.170.77]] 12:57, 2017 ж. сәуірдің 8 (+06) == [[:Мұхтарбай Өтелбаев]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} 1) Навье-Стокс теңдеуін шешкен жоқ 2) Математикадан Нобель сыйлығының лауреаты емес. Себебі, Нобель сыйлығы математикадан берілмейді. Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/147.30.18.157|147.30.18.157]] 23:51, 2017 ж. сәуірдің 11 (+06) == [[:Бензин]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} "60°С-та қатады" деп жазылған екен. Негізі "-60°С-та қатады" деп алдына " - " таңбасын қойсаңыз дұрыс болады. Рахмет. Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/178.238.79.210|178.238.79.210]] 08:42, 2017 ж. сәуірдің 12 (+06) :сіз өзіңіз де тіркеліп қателерді өңдей аласыз. Басқа сұрақтарыңыз болса https://t.me/kkwiki_chat телеграм чатына өтіп сұрақтарыңызды қойыңыз. [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылауы]]) 15:43, 2022 ж. тамыздың 4 (+06) == [[:Домбыра]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Қомыз емес қобыз! Қазақта үш шекті домбыра жоқ,тек екі шекті ғана! Хабарландыру жіберген: Аяла [[Арнайы:Үлесі/2.134.10.119|2.134.10.119]] 23:11, 2017 ж. сәуірдің 13 (+06) == [[:Дүниежүзілік көрме]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} теңдессіз - теңдесіз,талдаудары - талдаулары Хабарландыру жіберген: т.еңсепов [[Арнайы:Үлесі/91.185.15.160|91.185.15.160]] 17:34, 2017 ж. сәуірдің 15 (+06) == [[:Синекдоха]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} analysis of labour market of tourism and hospitality industries in Kazakhstan Хабарландыру жіберген: ххз [[Арнайы:Үлесі/212.154.154.214|212.154.154.214]] 12:52, 2017 ж. сәуірдің 17 (+06) == [[:Ұлы Отан соғысы]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} үштік пакт емес факт Хабарландыру жіберген: меники дурыс атак [[Арнайы:Үлесі/178.90.189.70|178.90.189.70]] 18:27, 2017 ж. сәуірдің 18 (+06) == [[:Күлкі күні]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Қысташа дұрыс емес.Қысқаша болады Хабарландыру жіберген: нур [[Арнайы:Үлесі/109.248.219.121|109.248.219.121]] 22:16, 2017 ж. сәуірдің 18 (+06) == [[:Австралия доллары]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Австралия доллары - банкноталар (de.wikipedia.org/wiki/Australischer_Dollar) Хабарландыру жіберген: Австралия доллары - банкноталар (de.wikipedia.org/wiki/Australischer_Dollar) [[Арнайы:Үлесі/93.128.181.60|93.128.181.60]] 02:20, 2017 ж. сәуірдің 21 (+06) == [[:Австралия доллары]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Австралия доллары - банкноталар Хабарландыру жіберген: de.wikipedia.org/wiki/Australischer_Dollar [[Арнайы:Үлесі/93.128.181.60|93.128.181.60]] 02:32, 2017 ж. сәуірдің 21 (+06) == [[:Дисперсия]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} әріп қатесі кеткен қазақтың әріптерімен өзгерттім Хабарландыру жіберген: УДЖ [[Арнайы:Үлесі/212.96.66.94|212.96.66.94]] 01:34, 2017 ж. сәуірдің 23 (+06) == [[:Нұр-Мүбарак Египет ислам мәдениеті университеті]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Саламатсыздар ма! Уикипедиядагы Университеттің бетіне арналған атауды жөндеңіздерші. яғни „Нұр-Мүбарак Египет ислам мәдениеті университеті„ деп. сосын университет суретін салсаңыздар! Сіздерге Алла разы болсын, рахмет Хабарландыру жіберген: Айша Кеңесбай [[Арнайы:Үлесі/89.250.82.34|89.250.82.34]] 11:02, 2017 ж. сәуірдің 24 (+06) == [[:Қожа]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Ыскак ,Абдижалел,Абдрахим бабтардын келген жылдары дурыс жазылмаган.. Калган макалалары ар турли ертеректе жарык корген макалалардан терип жазылган.. Хабарландыру жіберген: Абитов Алибек [[Арнайы:Үлесі/176.223.100.231|176.223.100.231]] 11:05, 2017 ж. сәуірдің 24 (+06) == [[:Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} көп қате байқадым сұмдық Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/37.150.1.124|37.150.1.124]] 11:28, 2017 ж. сәуірдің 27 (+06) == материк == --[[Арнайы:Үлесі/5.34.7.124|5.34.7.124]] 11:23, 2017 ж. мамырдың 3 (+06)платформа емес плотформа == [[:ЭЕМ-нің құрамы]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Микропроцессор бөлімінде "кристал" сөзінің орнында "критал" деп жазылынып тұр Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/95.57.82.193|95.57.82.193]] 10:39, 2017 ж. мамырдың 4 (+06) == [[:Құстар]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} ал алдыңғң аяқөқолдары қанаттарға айналғанө, Хабарландыру жіберген: рамазан [[Арнайы:Үлесі/95.57.59.252|95.57.59.252]] 11:23, 2017 ж. мамырдың 5 (+06) == [[:Германия]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} 94 % і емес пайызы болуы керек контитуциясы парламенті Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/178.90.249.10|178.90.249.10]] 00:42, 2017 ж. мамырдың 15 (+06) == [[:Механикалық қозғалыс]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Келтірілген мысалдағы бұлт, ұшақ, машина және алма Жермен салыстырғанда бұрынғы орнын өз- 1. 20 м/с жылдамдықпен біркалыпты гертеді, Соңғы сөз гертеді емес өзгертеді болады Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/2.133.108.149|2.133.108.149]] 22:36, 2017 ж. мамырдың 16 (+06) == [[:Ыбырай Алтынсарин]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Бул матинде нукте койылганнан кейин бас ариппен емес киши ариппен жазып койган.Мен соны гана тузегим келди. Хабарландыру жіберген: Еркежан Алментаева Касымкызы [[Арнайы:Үлесі/92.49.197.158|92.49.197.158]] 08:46, 2017 ж. мамырдың 22 (+06) == [[:Программалық жасақтама]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Ортақ және қолданбалы программалық жасақтама болып екіге түрге бөлінеді Хабарландыру жіберген: Ельзана [[Арнайы:Үлесі/37.150.3.22|37.150.3.22]] 18:56, 2017 ж. мамырдың 26 (+06) == [[:Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} негізінде қазақстанның тәуелсіздігін бірінші болып түркия мойындаған Хабарландыру жіберген: Амреева [[Арнайы:Үлесі/2.135.105.25|2.135.105.25]] 20:57, 2017 ж. мамырдың 27 (+06) == [[:Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Жұлдыздардың, планеталардың, т.б. аспан денелерінің орналасу орындарын анықтау және өлшеу сияқты практикалық мәселелерді шешу үшін астрономияда аспан сферасы деген ұғым колданылады. Аспан сферасы—радиусы анықталмаған жорамал сфера. Аспан шырақтары, әртурлі қашықтықта болғандықтан, онық бетіне бақылаушы белгілі бір уаңытта өзі орналасқан орыннан кәретін букіл аспан шырақтары проекциялаиады . Хабарландыру жіберген: Бағадатов Мирас [[Арнайы:Үлесі/109.166.64.227|109.166.64.227]] 16:39, 2017 ж. мамырдың 29 (+06) == [[:Асқорыту мүшелері]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} ас корыту жүйесі бас бөлімінің алдыңғы бөлігі.Ауыз Хабарландыру жіберген: нрайым [[Арнайы:Үлесі/95.182.10.198|95.182.10.198]] 21:32, 2017 ж. мамырдың 29 (+06) == [[:Ароморфоз]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} мысалы бауырымен сози Хабарландыру жіберген: ааа [[Арнайы:Үлесі/178.88.149.199|178.88.149.199]] 21:49, 2017 ж. мамырдың 29 (+06) == [[:Үйкеліс күші]] == {{Талқылау статусы|+}} μ коэф болу керек, к- ол катандық Хабарландыру жіберген: дильназ мукпенова [[Арнайы:Үлесі/178.91.170.183|178.91.170.183]] 22:58, 2017 ж. мамырдың 29 (+06) == [[:Жансүгіров ауылы]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} ауылда 3 орта мектеп бар Хабарландыру жіберген: Каулыбекова [[Арнайы:Үлесі/5.250.153.142|5.250.153.142]] 13:59, 2017 ж. мамырдың 30 (+06) == [[:Ақшабаев Намазбай]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} қызыҚ емес қызыЛ қызыҚ емес қызыЛ қызыҚ емес қызыЛ Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/92.47.104.166|92.47.104.166]] 11:44, 2017 ж. маусымның 14 (+06) == [[:Қарлұқ қағанаты]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Мемлекеттің құрылуы тақырыпшасында Қарлұқтардың 746 жылы құрылды деуі қате деп есептейміен, себебі Қарлұқ қағанаты 756 жылы құрылды Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/178.90.226.96|178.90.226.96]] 17:17, 2017 ж. маусымның 21 (+06) == [[:Серікбай Өрікбайұлы Нұрғисаев]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Жаңаарна ауылында туылған. Атын ауыстырып қойыңыздар. Хабарландыру жіберген: Сымбат Исрапулова [[Арнайы:Үлесі/5.250.153.181|5.250.153.181]] 20:02, 2017 ж. маусымның 28 (+06) == [[:Қатысушы талқылауы:AsylkhanNshym.nis]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} қазір Төлеби ауданына қарасты Маятас ауылы Шымкент қаласына қосылды. Өзім түзетейін десем, нақты қай ауданына қосылғанын білмеймін. Еңбекші ауданы болуы мүмкін. Хабарландыру жіберген: [[Қатысушы:AsylkhanNshym.nis|AsylkhanNshym.nis]] ([[Қатысушы талқылауы:AsylkhanNshym.nis|талқылауы]]) 18:42, 2017 ж. шілденің 26 (+06) == [[:Ертіс ауданы]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Әкімшілік-аумақтық бөлінуінде Қызылжар емес, Қызылқақ аулылы болуы керек Хабарландыру жіберген: Алина [[Арнайы:Үлесі/178.22.168.39|178.22.168.39]] 19:09, 2017 ж. шілденің 27 (+06) == [[:Ермахан Сағиұлы Ыбрайымов]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Жамбыл облысы, Т. Рысқұлов ауданы Жақсылық ауылында туған Хабарландыру жіберген: Жәкең ғой [[Арнайы:Үлесі/89.218.230.10|89.218.230.10]] 20:07, 2017 ж. тамыздың 2 (+06) == [[:Туыстық атаулары]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Әже, апа атауларында қателіктер Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/178.88.108.165|178.88.108.165]] 22:16, 2017 ж. тамыздың 20 (+06) == [[:Қатысушы талқылауы:Nkassumkhan]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Сәлеметсіздер ме! Қате жайлы хабар. ҚР қорғаныс министірі И.Тасмағамбетов деп тұр. Қазір Қр қорғаныс министірі Сәкен Әділханқлы Жасұзақ екенін хабарлағым келеді! Хабарландыру жіберген: [[Қатысушы:Nkassumkhan|Nkassumkhan]] ([[Қатысушы талқылауы:Nkassumkhan|талқылауы]]) 21:31, 2017 ж. қыркүйектің 4 (+06) == [[:Саңырауқұлақтар]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Саңырауқұлақтар өсімдіктерге жатпайды Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/37.150.36.225|37.150.36.225]] 13:47, 2017 ж. қыркүйектің 10 (+06) == [[:Жасушаның химиялық құрамы]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Қазақ тілінде неорганикалық деген сөз жоқ.Ол бейорганикалық болып жазылады Хабарландыру жіберген: 123хх [[Арнайы:Үлесі/178.91.19.140|178.91.19.140]] 22:31, 2017 ж. қыркүйектің 11 (+06) == [[:Төле би]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Қазыбек Айтеке бидің қолдауымен үш жүзге төбе би болып сайланған Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/178.88.138.175|178.88.138.175]] 16:22, 2017 ж. қыркүйектің 17 (+06) == [[:Қазақ ғылыми-зерттеу мәдениет институты]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Бірінші сөйлемде орфографиялық қателер бар. Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/89.218.80.130|89.218.80.130]] 18:19, 2017 ж. қыркүйектің 20 (+06) == [[:Тас дәуірі]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Ежелгі палеолит кезеңдерінің хронологиялық шеңбері дұрыс емес Хабарландыру жіберген: 12345 [[Арнайы:Үлесі/145.255.162.82|145.255.162.82]] 17:11, 2017 ж. қыркүйектің 26 (+06) == [[:Бірінші дүниежүзілік соғыс]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Франц Фердинандтың өлімінің күні дұрыс жазылмаған!!! 23 маусым емес 28 маусым!!! Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/37.150.0.130|37.150.0.130]] 14:41, 2017 ж. қазанның 1 (+06) == [[:Марс]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} мен бакамай басып жибериппин Хабарландыру жіберген: зарина [[Арнайы:Үлесі/212.96.82.16|212.96.82.16]] 21:42, 2017 ж. қазанның 9 (+06) == [[:Брайд киті]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} нақты ақпарат жоқ ,қате көп Хабарландыру жіберген: арай [[Арнайы:Үлесі/89.218.154.130|89.218.154.130]] 14:13, 2017 ж. қазанның 14 (+06) == [[:Ашық жүйе]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} OSK дегеннің орынына OSI болу керек опечатка ғой ;) Хабарландыру жіберген: Болды [[Арнайы:Үлесі/80.241.2.10|80.241.2.10]] 11:58, 2017 ж. қазанның 17 (+06) == [[:Ашық жүйе]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Қателер көп бір терминнің өзінде, қабыл алыңыз ! Хабарландыру жіберген: SFEK [[Арнайы:Үлесі/80.241.2.10|80.241.2.10]] 12:01, 2017 ж. қазанның 17 (+06) == [[:Мангр]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} молиметтер-малиметтер осылай бирак менде казак тили жок кешириниздер Хабарландыру жіберген: енгиз [[Арнайы:Үлесі/95.56.128.240|95.56.128.240]] 20:24, 2017 ж. қазанның 24 (+06) == [[:Монстера]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} белгели-белгили оылай кешириниздер менде казакша жок Хабарландыру жіберген: енгиз [[Арнайы:Үлесі/95.56.128.240|95.56.128.240]] 20:46, 2017 ж. қазанның 24 (+06) == [[:Досжан Құрақов немесе Құрақтың Досжаны]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Күйшінің әкесінің аты қате жазылған. Мен Құрақтың Досжанының туыс немересі ретінде айтып отырмын. Құрақ деген батыр - күйші Досжанның атасының аты. Күйшінің өз әкесінің есімі Наурызбай. Бірақ күйші елге Құрақтың Досжаны деген атпен танылған. Себебі атасы, батыр Құрақ төрт жасында оны бауырына басып алған. Сондықтан оны Досжан Құрақов немесе Құрақтың Досжаны деп жазуларыңызды сұраймын. Менде күйші жайындағы барлық ақпарат бар, мен оның іздеушісімін.Әруаққа қиянат жасамайық. Хабарландыру жіберген: [[Қатысушы:Жаппас 1972|Жаппас 1972]] ([[Қатысушы талқылауы:Жаппас 1972|талқылауы]]) 00:21, 2017 ж. қазанның 25 (+06) == [[:Тамыр (өсімдік органы)]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Гүлді өсімдіктердің Тамыры тұқымның ұрығынан басталады және бұны алғашқы тамыр деп атайды. Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/2.76.250.110|2.76.250.110]] 12:08, 2017 ж. қазанның 28 (+06) == [[:Баһаи]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Бахаи діні әлемдік діндердің қатарына жатпайды. Хабарландыру жіберген: Інжу Шукей [[Арнайы:Үлесі/62.84.33.65|62.84.33.65]] 21:26, 2017 ж. қазанның 30 (+06) == [[:Шортанбай Қанайұлы]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} аллатағала сөзі, біріншіден бөлек жазылады, екіншіден ол бас әріппен жазылады (Алла Тағала). Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/178.90.194.39|178.90.194.39]] 21:48, 2017 ж. қарашаның 8 (+06) == [[:Ойыл ауданы]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} КӨКТОҒАЙ ЕМЕС КӨПТОҒАЙ БОЛЫП АТАЛЫНАДЫ Хабарландыру жіберген: ЖОЛДАС [[Арнайы:Үлесі/5.34.27.187|5.34.27.187]] 01:44, 2017 ж. қарашаның 9 (+06) == [[:Бәйге]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} қырғызша бәйге чабыч емес чабыш сендер қате жазып қойыпсыздар мен таптым түзеп тастайынба? Хабарландыру жіберген: АЕР--- [[Арнайы:Үлесі/145.255.163.66|145.255.163.66]] 19:11, 2017 ж. қарашаның 10 (+06) == [[:Талқылау:Аққу күйі]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Бұл жерде аққу күйі туралы ешқандай мәлімет жоқ. Күй туралы аңыз деп тақырып берілген, бірақ күйге қатысты еш аңыз жазылмаған. Аққу құсының киелі екені айтылып кеткен, және басқа да сөйлемдер тұр. Күй туралы нақты аңыз жазылу керек бұл жерге. Хабарландыру жіберген: [[Қатысушы:Р.Қайратұлы|Р.Қайратұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Р.Қайратұлы|талқылауы]]) 17:42, 2017 ж. қарашаның 13 (+06) == [[:Күміс алқа]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} алты бала туған және тәрбиелеп өсiрген аналар алтыншы баласы бiр жасқа жеткен және басқа балалары тiрi болған ретте наградталады Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/82.200.168.158|82.200.168.158]] 14:51, 2017 ж. қарашаның 20 (+06) == [[:Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} <Дүниежүзілік көрме (1900)> мақаласына өңдеме жасалмас бұрын пайдаланылған суреттер тақырыпқа сай келмейді Хабарландыру жіберген: [[Қатысушы:Zhumadildaeva|Zhumadildaeva]] ([[Қатысушы талқылауы:Zhumadildaeva|талқылауы]]) 18:59, 2017 ж. қарашаның 20 (+06) == [[:Дүниежүзілік көрме (1900)]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Мақаладағы суреттер тақырыпқа сай емес. Хабарландыру жіберген: Zhumadildaeva [[Арнайы:Үлесі/5.63.66.106|5.63.66.106]] 21:53, 2017 ж. қарашаның 23 (+06) == [[:Акула]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Ең ірі теңіз балығы китпошымды акула Хабарландыру жіберген: жен [[Арнайы:Үлесі/178.90.228.38|178.90.228.38]] 12:14, 2017 ж. қарашаның 24 (+06) == [[:ANSI C]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} АНСИ 1966 жылы осылай аталған болатын. Хабарландыру жіберген: Мүбарак Ақбала Әлиқызы [[Арнайы:Үлесі/178.90.250.24|178.90.250.24]] 15:22, 2017 ж. желтоқсанның 3 (+06) == [[:Досжан Құрақұлы]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Күйшінің аты-жөні туралы тағы да дұрыс жазылмаған. Досжан деген күйші Құрақтың ұлы емес, немересі! Досжанның әкесінің аты Наурызбай. Бірақ Досжан Наурызбайұлы десеңіздер, оны ешкім танымайды, өйткені ол кісі елге Құрақтың Досжаны деген атпен мәлім болған. Сондықтан оны құжаттағы фамилиясымен (тегімен) Досжан Құрақов деп немесе Құрақтың Досжаны деп жазғандарыңыз дұрыс. Әруаққа қиянат жасамайық. Хабарландыру жіберген: Индира Ибраева [[Арнайы:Үлесі/185.57.73.105|185.57.73.105]] 12:16, 2017 ж. желтоқсанның 4 (+06) == [[:Сазгер]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} бул жерде кейбир создер қате мысалы біз деген біш деп кеткен содан кешірім сурайм люблю Хабарландыру жіберген: мама [[Арнайы:Үлесі/95.58.236.170|95.58.236.170]] 18:34, 2017 ж. желтоқсанның 5 (+06) == [[:Қатысушы талқылауы:AidoS]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Неге Больцман үйлестірілуіне копирование жасалмайды??? Хабарландыру жіберген: [[Қатысушы:AidoS|AidoS]] ([[Қатысушы талқылауы:AidoS|талқылауы]]) 22:29, 2017 ж. желтоқсанның 9 (+06) == [[:Қатысушы талқылауы:AidoS]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} мақалаларды PDF файлда емес Microsoft Word-та жасаңыздаршы өтінемін. Сол жағынан түзетулер енгізіңіздерші!!! Хабарландыру жіберген: [[Қатысушы:AidoS|AidoS]] ([[Қатысушы талқылауы:AidoS|талқылауы]]) 22:34, 2017 ж. желтоқсанның 9 (+06) == [[:Айманкүл Тәжібаева]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} "Әуезов Тәжібаевтың анасы" деген сөз түсініксіз Хабарландыру жіберген: Мика [[Арнайы:Үлесі/82.200.245.26|82.200.245.26]] 12:16, 2017 ж. желтоқсанның 12 (+06) == [[:Есік обасы]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} маған керекті нәрсені көрсетпейді Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/109.201.50.85|109.201.50.85]] 15:55, 2017 ж. желтоқсанның 24 (+06) == [[:Интернет желісінің хаттамасы]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} жәй "д"-ның орнына "к"-қою керек! Хабарландыру жіберген: MVM [[Арнайы:Үлесі/178.90.230.15|178.90.230.15]] 11:55, 2018 ж. қаңтардың 12 (+06) == [[:Мемлекет астаналары тізімі]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} бандар сери бегаван столица бруней Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/92.46.103.164|92.46.103.164]] 22:23, 2018 ж. қаңтардың 15 (+06) == [[:Жамбыл (тау)]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} ЖАМБЫЛ ТАУЫ 35-40 УЗЫНДЫГЫ БОЛУ КЕРЕК Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/46.36.149.52|46.36.149.52]] 20:17, 2018 ж. қаңтардың 17 (+06) == [[:Ұлпа]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} жабындық ұлпа түзуші ұлпа туралы мәлімет жоқ Хабарландыру жіберген: Қаныш [[Арнайы:Үлесі/146.0.196.88|146.0.196.88]] 20:58, 2018 ж. қаңтардың 22 (+06) == [[:Жарықкезеңдік]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} мұнда суреттер бар ма? Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/178.91.107.78|178.91.107.78]] 10:51, 2018 ж. қаңтардың 31 (+06) == [[:Жастық]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} неге сіздер түсінбейсіздер қаншама қолжазба жібердім Хабарландыру жіберген: аимап [[Арнайы:Үлесі/2.133.143.168|2.133.143.168]] 12:04, 2018 ж. ақпанның 1 (+06) == [[:Жастық]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} мына жастықтардың басқа түрі жоқ па Хабарландыру жіберген: Казыбек би [[Арнайы:Үлесі/2.133.143.168|2.133.143.168]] 12:07, 2018 ж. ақпанның 1 (+06) == [[:Ұлпан (роман)]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Есенейдің деп өзгерткенім: оқырманда оқу барысында сұрақ туындайды. Дефиздің жазылу ережесі сақталмады, утір мен нүктеден кейін бос орындар болу керек. Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/81.88.144.71|81.88.144.71]] 18:38, 2018 ж. ақпанның 1 (+06) == [[:Қатысушы талқылауы:Тазагүл Ермаханова]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} тазагул емес тазагүл Хабарландыру жіберген: елг [[Арнайы:Үлесі/37.150.0.134|37.150.0.134]] 15:28, 2018 ж. ақпанның 4 (+06) == [[:Қатысушы талқылауы:Maksat333]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Ибрагимов Бауыржан Сабзалұлы деген дұрыс емес, дұрысы Ибрагим Бауыржан Сабзалыұлы және туылған күні 24.11.1961 жыл. Менің өзгерткенімді Kasymov деген автор қабылдамай отыр. Оның ақпараты жалған. Хабарландыру жіберген: [[Қатысушы:Maksat333|Maksat333]] ([[Қатысушы талқылауы:Maksat333|талқылауы]]) 08:49, 2018 ж. ақпанның 9 (+06) == [[:Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Қозы Көрпеш - Баян Сұлу эпосының тарихы XIII-XIV-ғасырларда емес, әлдеқайда арыда жатыр. Оның бір дәлелі Эрмитаждағы орыстар "Скифы отдыхают под деревом" (!!!) деп ат қойып алған, Тува жерінен табылған алтын бұйымдағы сюжет. Ол жерде скифтер ағаштың түбінде пикник жасап отырған жоқ, Баян Сұлу Қозысын жоқтап отыр емес пе? Хабарландыру жіберген: 12:39, 2018 ж. ақпанның 15 (+06)12:39, 2018 ж. ақпанның 15 (+06)~ [[Арнайы:Үлесі/2.132.234.56|2.132.234.56]] 12:39, 2018 ж. ақпанның 15 (+06) == [[:Жақып Қажманұлы Асанов]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Қазір Жақып Асанов Қазақстан Жоғары Сотының төрағасы. Ал мәтінде әлі Бас прокурор деп жазылып тұр. Орысша википедияда Дұрыс жазылған. Ылғы орысшасын бірінші түзеп, қазақшасына мән берілмей қалып жүр. Негізгі қазақ тілді мәтіндерге мұқият болғандарыңыз жөн. Хабарландыру жіберген: Жолдыбай Базаров [[Арнайы:Үлесі/88.204.170.54|88.204.170.54]] 16:40, 2018 ж. ақпанның 16 (+06) == [[:Мұражай]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} музей грек тілінде museion емес musem болады мен грек тілін меңгерген адаммын сол себепті айтып отрмын Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/62.89.220.228|62.89.220.228]] 19:27, 2018 ж. ақпанның 21 (+06) == [[:Адам құқықтары мен бостандықтары]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Конституция сөзі қазақ тілінде дұрыс емес жазылған Хабарландыру жіберген: Nurkeldy [[Арнайы:Үлесі/92.47.198.158|92.47.198.158]] 04:07, 2018 ж. ақпанның 27 (+06) == [[:Хан Шатыр]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} ОССО деген дұрыс емес, СОСО - яғни Сауда және ойынөсауық орталығы. Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/212.154.136.25|212.154.136.25]] 15:30, 2018 ж. ақпанның 28 (+06) == [[:Марат Қабанбай]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Кешіріңіздер сіздер сөздерді қате жазасыздар Хабарландыру жіберген: Тұмар Маритвна [[Арнайы:Үлесі/145.255.165.253|145.255.165.253]] 17:59, 2018 ж. ақпанның 28 (+06) == [[:Ұр, тоқпақ!]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Ұр тоқпақ диалогта ғана леп белгісімен үтірмен жазылады.Интонациясына қарай ал ертегі атауында қойылмайды тыныс белгілері Хабарландыру жіберген: Акнур Жумабаева [[Арнайы:Үлесі/178.88.54.51|178.88.54.51]] 10:32, 2018 ж. наурыздың 6 (+06) == [[:Халықаралық Алматы әуежайы]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} These airlines are gone. Хабарландыру жіберген: These airlines are gone. [[Арнайы:Үлесі/64.107.3.126|64.107.3.126]] 04:00, 2018 ж. наурыздың 8 (+06) == [[:Василий Александрович Сухомлинский]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} кедей шаруалар отбасында туған Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/109.201.63.209|109.201.63.209]] 18:16, 2018 ж. наурыздың 10 (+06) == [[:Аққулар ұйықтағанда (поэма)]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Әкесі қоянжүрек емес Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/2.134.83.30|2.134.83.30]] 15:04, 2018 ж. наурыздың 12 (+06) == [[:Виженер шифры]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Асыратын сөзінде қате кеткен Хабарландыру жіберген: бак [[Арнайы:Үлесі/2.132.213.192|2.132.213.192]] 20:44, 2018 ж. наурыздың 12 (+06) == [[:Санат:Аустралия таулары]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} бул жерде еш малимет жок адамдарга колайсыз Хабарландыру жіберген: дани [[Арнайы:Үлесі/178.22.174.163|178.22.174.163]] 14:21, 2018 ж. наурыздың 14 (+06) == [[:Райымбек батыр]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Қызметі Батыр деген дұрыс емес. Атағы Батыр Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/2.134.18.222|2.134.18.222]] 14:48, 2018 ж. наурыздың 14 (+06) == [[:ZaQ (Ninety One)]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} фильмографияда ZAQ Жансери емес Аоайдын рольин сомдайды Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/92.47.114.211|92.47.114.211]] 00:14, 2018 ж. наурыздың 23 (+06) == [[:Аристотель]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Аристотель деген далбаеб кой ол вообще Хабарландыру жіберген: акула [[Арнайы:Үлесі/5.63.66.106|5.63.66.106]] 13:34, 2018 ж. наурыздың 27 (+06) == [[:Қатысушы талқылауы:Жапон сакура]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} 22:56, 2014 ж. сәуірдің 18.жарияланған "Көктүрік құпиясы" деген мақаланың авторын көрсетуді /дереккөзді жазуды/ талап етемін. Авторы: Мағрипа Жылқыбаева, физика-математика ғылымдарының кандидаты, Алтын адам жазуының құпиясын ашқан ғалым. дереккөз: // "Түркі әлемі" газеті, 2009. т.№8,9 Хабарландыру жіберген: саку [[Қатысушы:Жапон сакура|Жапон сакура]] ([[Қатысушы талқылауы:Жапон сакура|талқылауы]]) 13:58, 2018 ж. наурыздың 28 (+06) == [[:Роза Тәжібайқызы Бағланова]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Бул жерде быр кате бар.Ол шын есымы жазылмаган.Соган коныл аударсаныздар! Хабарландыру жіберген: Айлин [[Арнайы:Үлесі/89.40.192.99|89.40.192.99]] 20:08, 2018 ж. сәуірдің 11 (+06) == [[:Периодонтит]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} тканьдердiң - дұрыс емес, дұрыс сөз яғни- тіндердің деп болады. Сосын тағы қате бар мәтінде: тіс кариес емес-тіс жегі деп дұрыс болады Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/37.150.11.173|37.150.11.173]] 18:59, 2018 ж. сәуірдің 18 (+06) == [[:Мәншүк Жиенғалиқызы Мәметова]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} сол күннен бастап Мәнсия "Моншағым" деген атқа ие болды.Бұл ат өзіне де қатты ұнады.Бірге ойнап жүрген орыс қыздары Моншақ деудің орнына Маншук деп атап кетті.Сөйтіп,оның жанама аты Мәншүк болды. Хабарландыру жіберген: Sapar Aisana Kuanush 26.12.2007j. [[Арнайы:Үлесі/37.150.2.23|37.150.2.23]] 19:54, 2018 ж. сәуірдің 19 (+06) == [[:Сүтқоректілер]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Ұрық молдасы емес ұрық жолдасы Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/95.56.232.146|95.56.232.146]] 10:16, 2018 ж. сәуірдің 21 (+06) == [[:Жаңаарқа ауданы]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Жаңаарқа ауданы әкімі - Бекқожин Юржан Асанұ­лы Хабарландыру жіберген: 333 [[Арнайы:Үлесі/145.255.169.3|145.255.169.3]] 22:34, 2018 ж. сәуірдің 24 (+06) == [[:Байғали Мақұлбекұлы Есенәлиев]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Мұндағы мәліметтер ескіргендіктен, соңғы нұсқаны салып отырмын. Мүмкіндік болса осы жіберілген нұсқаны қалдырар деп үміттенем! Хабарландыру жіберген: Есенәлиев Байғали Мақұлбекұлы [[Арнайы:Үлесі/176.119.231.224|176.119.231.224]] 15:03, 2018 ж. мамырдың 2 (+06) == [[:Жер ана монументі]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} авторы Даши Намдаков. Ал мұнда Даша Намдакова деп өрескел қателік кеткен. Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/176.110.126.18|176.110.126.18]] 10:59, 2018 ж. мамырдың 3 (+06) == [[:Әзірет Сұлтан мешіті]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Әзірет Сұлтан мешітінің Бас имамы - Наурызбай Өтпенов Хабарландыру жіберген: Батаев М [[Арнайы:Үлесі/84.240.216.62|84.240.216.62]] 14:49, 2018 ж. мамырдың 6 (+06) == [[:Қатысушы талқылауы:Қазыханов Әділбек]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Сіз бұғатталған бастапқы атауы adilbekkazyhanov бірге қосыңыз Хабарландыру жіберген: [[Қатысушы:Қазыханов Әділбек|Қазыханов Әділбек]] ([[Қатысушы талқылауы:Қазыханов Әділбек|талқылауы]]) 16:50, 2018 ж. мамырдың 14 (+06) == [[:Ядролық тізбекті реакция]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} . ядролық тізбекті реакцияның даму сипаттамасы – жүйенің көбею коэффициенті (k). Ол (k) бөлінгіш заттағы реакция тізбегінің кез келген буыны мен сол алдындағы буында жұтылатын нейтрондар санының қатынасына тең. Өзін-өзі қуаттайтын тізбекті процесс тек k1 болғанда ғана жүруі мүмкін. Жүйе k=1 болғанда кризистік жүйе, k>1 болғанда жоғары кризистік жүйе, ал k<1 болғанда төмен кризистік жүйе деп аталады. Жүйенің көбею коэффициенті (k) ядролық тізбекті реакция жүзеге асатын жүйенің пішініне, массасына және изотоптық құрамына тәуелді болады. Хабарландыру жіберген: . ядролық тізбекті реакцияның даму сипаттамасы – жүйенің көбею коэффициенті (k). Ол (k) бөлінгіш заттағы реакция тізбегінің кез келген буыны мен сол алдындағы буында жұтылатын нейтрондар санының қатынасына тең. Өзін-өзі қуаттайтын тізбекті процесс тек k1 болғанда ғана жүруі мүмкін. Жүйе k=1 болғанда кризистік жүйе, k>1 болғанда жоғары кризистік жүйе, ал k<1 болғанда төмен кризистік жүйе деп аталады. Жүйенің көбею коэффициенті (k) ядролық тізбекті реакция жүзеге асатын жүйенің пішініне, массасына және изотоптық құрамына тәуелді болады. [[Арнайы:Үлесі/37.151.206.225|37.151.206.225]] 18:50, 2018 ж. мамырдың 14 (+06) == [[:Уикипедия:Уикипедияға қош келдіңіз!]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} сіздердің мақалаңызда көптілді деген сөзді бөлек жаздыңыздар бірақ көптілді деген сөз бірге жазылады Хабарландыру жіберген: мақсат [[Арнайы:Үлесі/212.76.11.45|212.76.11.45]] 11:39, 2018 ж. мамырдың 15 (+06) == [[:Қазақша Уикипедия]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Барлық ағылшын тіліндегі немесе қазақша емес латынша жазылған мәтіндер кірілше қазақ әріптерімен көрсетіледі. Хабарландыру жіберген: Нұрали [[Арнайы:Үлесі/84.240.215.227|84.240.215.227]] 22:34, 2018 ж. мамырдың 15 (+06) == [[:Қазақстанда этностық топтардың қалыптаса бастауы]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} бұл жерде ҚАЗАҚ пен КАЗАК шатастырылып жазылып кеткен, көп жерде КАЗАК орнына ҚАЗАҚ жазылып кеткен Хабарландыру жіберген: Есей Мүтәнұлы [[Арнайы:Үлесі/2.134.102.50|2.134.102.50]] 12:27, 2018 ж. маусымның 9 (+06) == [[:Қатысушы:Kasymov]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Атауы бар түпнұсқаға қосылыңыз Adilbekkazykhanov Сіз неге ұзақ уақыт бойы бұғатталғансыз Хабарландыру жіберген: Adilbekkazykhanov [[Арнайы:Үлесі/147.30.217.70|147.30.217.70]] 14:00, 2018 ж. маусымның 9 (+06) == [[:Алты кәлимә]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Кәлима шахада транскрипциясы дұрыс емес. Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/195.162.15.50|195.162.15.50]] 16:03, 2018 ж. маусымның 11 (+06) == [[:Көрсеткіштік функция -- орыс тілінен аудармасы толық аударылмады]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} "n" реттік гипербола бола тұра, ""n" реттік парабола" орыс тілінен аударылмады. Хабарландыру жіберген: ҰлыХөтей [[Арнайы:Үлесі/2.132.236.153|2.132.236.153]] 21:08, 2018 ж. маусымның 15 (+06) == [[:Жас қазақ (газет)]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} "Жас қазақ үні" газеті 2000 жылы 11 тамызда шыққан Хабарландыру жіберген: Қазыбек Иса [[Арнайы:Үлесі/2.132.159.20|2.132.159.20]] 03:47, 2018 ж. шілденің 11 (+06) == [[:Бәйдібек ауданы]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Бәйдібек ауданының әкімі Танагузов Бахтбек Төленұлы Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/89.218.155.142|89.218.155.142]] 19:15, 2018 ж. шілденің 13 (+06) == [[:Тұрсынқұл Өмірзақ]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} ''Тұрсынқұл Өмірзақ''' (10.10. 1948 ж.туылған [Өзбекстан Республикасы, Самарқанд облысы, Пайарық ауданы) – ғалым, ауыл шаруашылығы ғылымдарының докторы (1989), профессор (1991). Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/178.88.253.225|178.88.253.225]] 23:13, 2018 ж. шілденің 26 (+06) == [[:Қауіпсіздік белбеуі]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Жолаушының инерция бойынша қозғалысын, және сәйкесінше, көлік құралы интерьерінің бөлшектерімен немесе басқа жолаушылармен оның ықтимал қақтығыстарының (қайталама соққы деп аталатын) белбеу арқылы алдын алады, сондай-ақ жолаушы қауіпсіздік жастығының қауіпсіз ашылуын қамтамасыз ететін жағдайда болатынына кепілдік береді. (бұл менің аудармам, сіздердің осы үзіндіні аударғандарыңыз қате деп есептеймін). Хабарландыру жіберген: Абишева Г.Б. [[Арнайы:Үлесі/212.154.228.185|212.154.228.185]] 08:48, 2018 ж. тамыздың 1 (+06) == [[:Бақытжан Төлеужанұлы Жоламанов]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} туған күн 23 желтоқсан Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/178.89.109.242|178.89.109.242]] 11:22, 2018 ж. тамыздың 15 (+06) == [[:Ұлы державалар]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Көбірек мәлімет беріңіз, және кейбір сөздердін дұрыстығын тексеріңіз Хабарландыру жіберген: Тока [[Арнайы:Үлесі/89.218.196.126|89.218.196.126]] 13:03, 2018 ж. қыркүйектің 21 (+06) == [[:Әлемдегі ең танымал мұражайлар тізімі (2014)]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Если искать на русском то музей Орсе открыт в 1986. В казахском его нету, но есть топ-100 музей, и там написано что музей открыт в 1968. Какая из них верный? Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/82.200.168.88|82.200.168.88]] 16:16, 2018 ж. қыркүйектің 27 (+06) == [[:Ядролық реакциялар]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Уикикодты бұзу деген қате шығып тұр. Алайда менің статьямда барлығы дұрыс. Сақтайын десем сақтай алмаймын. не істесем болады? Хабарландыру жіберген: [[Қатысушы:Ykylas Arun|Ykylas Arun]] ([[Қатысушы талқылауы:Ykylas Arun|талқылауы]]) 03:52, 2018 ж. қыркүйектің 30 (+06) == [[:Қатысушы талқылауы:Төребеков Бағлан]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Үшарқар-Таразы шоқжұлдызы туралы мақала қате деп есептеймін. Үшарқар-Таразының Весы (орысша) шоқжұлдызына ешқандай қатысы жоқ. Мақаланы орысшадан аудара салған, мәнін түсінбей. Үшарқар-Таразы Орион (орысша) шоқжұлдызына кіретін Пояс Ориона, Бетельгейзе, Ригель және т.б. жұлдыздардан тұратын шоқжұлдыз. Бұл туралы қазақта тамаша ертегі де бар. Сол туралы жазсаңыздар. Хабарландыру жіберген: [[Қатысушы:Төребеков Бағлан|Төребеков Бағлан]] ([[Қатысушы талқылауы:Төребеков Бағлан|талқылауы]]) 09:27, 2018 ж. қазанның 3 (+06) == [[:Конвергенция]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} тау жынысытардың - тау жыныстардың Хабарландыру жіберген: Актаулова Қүралай [[Арнайы:Үлесі/2.132.197.237|2.132.197.237]] 11:46, 2018 ж. қазанның 6 (+06) == [[:Үлгі:Рейтинтер]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Үлгінің атың қате жазып қойыппын. Бетті жоюға болады, себебі дұрыс атпен жаңа бет жасап қойдым, Хабарландыру жіберген: [[Қатысушы:Arhaangell|Arhaangell]] ([[Қатысушы талқылауы:Arhaangell|талқылауы]]) 11:35, 2018 ж. қазанның 11 (+06) == [[:Үлгі:Музыкалық альбом]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Үлгіден қорғауды алуды сұраймын, себебі үлгінің кодында өте көп қателер жіберілген Хабарландыру жіберген: [[Қатысушы:Arhaangell|Arhaangell]] ([[Қатысушы талқылауы:Arhaangell|талқылауы]]) 12:51, 2018 ж. қазанның 11 (+06) :{{@|Arhaangell}} Қандай жері қате кеткен? --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 15:04, 2018 ж. қазанның 11 (+06) :{{@|Kasymov}} Орындаушының есімің жалғаусыз қолдануға келмейді. Мысалы: Альбомның түрің саундтрек деп жазсам, ал орындаушыны Ханс Циммер деп жазсам инфобокстың бір жолағында Саундтрек Ханс Циммер деп, екінші жолақта Ханс Циммер хронологиясы деп жазылады. Бұл жерде сөз тіркестердің мағынасы жоғалған. Сол себепті үлгінің кодың қайта қарастыру керек деп ойлаймын. Үлгінің негізің орыс тілінең емес ағылшын тіліндегі template-тан алу керек деп есептеймін--[[Қатысушы:Arhaangell|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Arhaangell</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Arhaangell|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 15:47, 2018 ж. қазанның 11 (+06) == [[:Жиенбет]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Армысыздар, сіздерге Қоңырат елінің жиенбет руы, рудың түп атасы Жиенбет батыр туралы қосымша, нақты деректерді жіберіп отырмын. Өйткені жиырма жылға жуық уақыт Жиенбет батыр өмірін зерттеп,бірнеше мақала мен роман жаздым. Тарихи деректер мен архив материалдарын таптым. Бабаларымыздан қалған дерек бойынша,арқа жерінде жатқан батыр күмбезі мен Айбике ананың сағанасын таптым. Сол жақтың жергілікті шежіре-тарихшыларының қатысуымен Шажағай бойында жатқан Айқара-Маймақ қоңыраттардың қонысы болғанын, күмбез Жиенбет батырдың күмбезі екенін анықтадым Белгілі ғалым-этнограф Ақселеу Сейдімбековтің " күмбез қоңыраттың не батыры, не биі" деп берген анықтамасын білдім.Сондықтан сіздердегі мәтінді аздап түзетіп, қосымша деректер қостым. Авторлық құқықтарыңыз өздеріңізде, менің соавтор болайын деген ойым жоқ. Тек білгеніммен бөлісу. Рахмет Сіздерге. Хабарландыру жіберген: АСпандияр Әденұлы. Жазушы, Сәтпаевтанушы ғалым. [[Арнайы:Үлесі/89.250.87.13|89.250.87.13]] 09:09, 2018 ж. қазанның 17 (+06) == [[:Қатысушы талқылауы:Кадирбаев Малдыбай Серікұлы]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Шора батыр туралы: Шора батыр (Ер шора) Кіші жүз, Жеті ру тайпасынан Тама руынан тараған Нәрік баласы Шора. дерек көздер Қырымның қырық батыры жыры бойынша, Шежіре туралы кітаптарда жазылған...... Шора батыр - Уикипедияда Қоңырат деп қате көрсетілген Хабарландыру жіберген: [[Қатысушы:Кадирбаев Малдыбай Серікұлы|Кадирбаев Малдыбай Серікұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Кадирбаев Малдыбай Серікұлы|талқылауы]]) 10:20, 2018 ж. қазанның 22 (+06) == [[:Қазақстан 2020]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} там должно быть Казахстан 2030 а не 2020 Хабарландыру жіберген: Шахмардан [[Арнайы:Үлесі/85.117.97.4|85.117.97.4]] 23:50, 2018 ж. қазанның 30 (+06) == [[:Нұрлан Байұзақұлы Ермекбаев]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Рисунок на старый его необходимо обновить Хабарландыру жіберген: Представитель МО РК [[Арнайы:Үлесі/193.193.238.130|193.193.238.130]] 12:21, 2018 ж. қарашаның 2 (+06) == [[:Дұрыс үшбұрыш]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} үшбұрышқа сырттай сызылған шеңбер мен үшбұрышқа іштей сызылған шеңбердің радиусының формулары бойынша қателік кеткен. Жөндеуіңізді өтінемін Хабарландыру жіберген: АБ [[Арнайы:Үлесі/212.76.18.28|212.76.18.28]] 14:43, 2018 ж. қарашаның 3 (+06) == [[:Тәуке хан]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} ол 1680-1715 жж билік етті. 1635-1715 емес. Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/2.135.204.218|2.135.204.218]] 11:10, 2018 ж. қарашаның 9 (+06) == [[:Таза заттар мен қоспалар]] == == [[:Интернет]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Бұл мақаладағы 'Интернет туралы' бөлімінде, 4-ші абзацстың 7-ші жолында, 'және' деген сөзде қате кеткен. Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/89.218.23.122|89.218.23.122]] 15:32, 2018 ж. қарашаның 18 (+06) == [[:Географиялық орта]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} кейбир жазулар кате Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/178.91.17.59|178.91.17.59]] 19:59, 2018 ж. қарашаның 19 (+06) == [[:Қазахстанның тәуелсіздігі]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Мақаланың атында қате бар. Қазахстан ---> Қазақстан. Өзгертуге көмек беріңізші. Хабарландыру жіберген: [[Қатысушы:KaldarovNurymzhan|KaldarovNurymzhan]] ([[Қатысушы талқылауы:KaldarovNurymzhan|талқылауы]]) 18:59, 2018 ж. қарашаның 23 (+06) == [[:Домбыра]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Домбыра 3 Iшектi жок Хабарландыру жіберген: 19:07, 2018 ж. қарашаның 23 (+06) [[Арнайы:Үлесі/89.42.60.68|89.42.60.68]] 19:07, 2018 ж. қарашаның 23 (+06) == [[:Қаптағаев Мұхамәділ]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Казахстанская Правда Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/91.201.246.227|91.201.246.227]] 19:15, 2018 ж. желтоқсанның 10 (+06) == [[:Әзірбайжан -]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Мемлекеттің ресми атауы Әзербайжан. "І" әрпінің орнына "Е" әрпін жазып, өзгертулеріңізді сұраймын Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/109.163.193.163|109.163.193.163]] 16:03, 2018 ж. желтоқсанның 17 (+06) == [[:Карбон қышқылдары]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} 1) "Пайдаланылған әдебиеттер" тіркесіндегі орны ауысып кеткен әріптерді дұрыстасаңыздар. 2) "Көміртегі қосылыстары" емес, "Көміртек қосылыстары" деген дұрыс болады. Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/95.46.237.61|95.46.237.61]] 11:48, 2018 ж. желтоқсанның 24 (+06) == [[:Махмұд Қашқари]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} кате көп емес кейбір сөздер кате жазылган Хабарландыру жіберген: Енлик [[Арнайы:Үлесі/90.143.169.83|90.143.169.83]] 11:47, 2018 ж. желтоқсанның 25 (+06) == [[:Дүкен Мәсімханұлы]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Соңғы кезде алған "Астанаға 20 жыл" медалі туралы деректі қосу Хабарландыру жіберген: Дүкен Мәсімханұлы [[Арнайы:Үлесі/37.151.219.20|37.151.219.20]] 15:55, 2018 ж. желтоқсанның 25 (+06) == [[:Баянауыл ауданы]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} «Баянауыл аудандық орталық аурухана» КМК Бас дәрігер Арынов Серикжан Арынұлы Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/213.157.33.192|213.157.33.192]] 09:01, 2019 ж. қаңтардың 16 (+06) == [[:АТФ Банк]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Қараша 2007 Австрияның Кредитанштальт банкі, Орталық және Шығыс Еуропадағы сауда банкілік операцияларға арналған ЮниКредит Групп бөлімшесі ( UniCredit Group ) «АТФ Банк» АҚ шығарған акционерлік капиталдың жалпы санының 91,8%-ын иемдену үдерісін аяқтады». Келісімнің жобаланған бағасы 2,117 млн. АҚШ долларын құрады. (2,117 млрд. АҚШ долларын құрады. ) Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/82.200.148.2|82.200.148.2]] 15:34, 2019 ж. қаңтардың 22 (+06) == [[:Моңғол шапқыншылығы]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} орфографиялык кате жане кейбир создер косылып жазылган ол дурыс емес Хабарландыру жіберген: 006 [[Арнайы:Үлесі/95.59.133.184|95.59.133.184]] 22:28, 2019 ж. қаңтардың 23 (+06) == [[:Тобылғы]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} "Гүлі қс жынысты...", - деп көрсетiлген. Дұрыс былай болады: "Гүлі қос жынысты..." Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/178.91.18.165|178.91.18.165]] 23:09, 2019 ж. ақпанның 5 (+06) == [[:Хуан Альфонсо Баптиста]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Туған жылы 2015 емес! Дұрыс - 1976 жылы Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/5.250.151.248|5.250.151.248]] 01:34, 2019 ж. ақпанның 10 (+06) == [[:Жаңбыр]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} жаңбыр келе жатыр қашыңдар? бәріміз өлеміз? Хабарландыру жіберген: killer,j [[Арнайы:Үлесі/90.143.145.149|90.143.145.149]] 21:40, 2019 ж. ақпанның 12 (+06) == [[:Қобыз]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Кобыз ен коне аспаптардын быры Хабарландыру жіберген: Саттар Нұрсұлтан [[Арнайы:Үлесі/178.90.251.186|178.90.251.186]] 22:08, 2019 ж. ақпанның 12 (+06) == [[:Қобыз]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Кобыздын 4000 жылдык тарихы бар. Хабарландыру жіберген: Саттар Нұрсұлтан [[Арнайы:Үлесі/178.90.251.186|178.90.251.186]] 23:29, 2019 ж. ақпанның 12 (+06) == [[:Үлкен сегіздік]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Нынешний президент Америки Дональд Трамп Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/37.99.55.159|37.99.55.159]] 22:21, 2019 ж. ақпанның 15 (+06) == [[:Күй]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Мында бір сөбен бір сөз сәйкес келмейді.Ол (басынан өткен тауқымет мен әділетсіздікке) деген жері. Хабарландыру жіберген: Рахат Капашев [[Арнайы:Үлесі/178.89.21.201|178.89.21.201]] 22:33, 2019 ж. ақпанның 19 (+06) == [[:Ермұхан Бекмаханұлы Бекмаханов]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Бекмахан мал бағып жүріп өкпесіне суық тигізіп алады да, Ермұхан алты жасқа толмай жатып қайтыс болады. Хабарландыру жіберген: назира [[Арнайы:Үлесі/178.91.18.154|178.91.18.154]] 19:42, 2019 ж. ақпанның 24 (+06) == [[:Қатысушы талқылауы:Tesikbai]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} E kate jazba oltirem tysinnyn ba? Хабарландыру жіберген: [[Қатысушы:Tesikbai|Tesikbai]] ([[Қатысушы талқылауы:Tesikbai|талқылауы]]) 20:05, 2019 ж. ақпанның 24 (+06) == [[:Әбдеш Тәшкенұлы Төлеубаев]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} прошу исправить на 29 строке информацию: Жұбайы - Төлеубаева Гүлжазира Мейрамқызы, ғылым докторы, профессор. Хабарландыру жіберген: Толеубаева Асель Абдешовна [[Арнайы:Үлесі/217.196.17.242|217.196.17.242]] 15:17, 2019 ж. наурыздың 13 (+06) == [[:Әбдеш Тәшкенұлы Төлеубаев]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} исправить : Үйленген. Жұбайы - Төлеубаева Гүлжазира Мейрамқызы, ғылым докторы, профессор. Хабарландыру жіберген: дочь Толеубаева Асель Абдешовна [[Арнайы:Үлесі/217.196.17.242|217.196.17.242]] 15:31, 2019 ж. наурыздың 13 (+06) == [[:Көрісу]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Көрісуді - Амал мерекесі дегенге келіспеймін, Амал сөзі қате сөз қазақша еш мағана бермейді, Мен кішкене бала кезімде атам (үлкен кісілер) көрісу күнін Қамал (Хамал) деп атайтын, бұл атау Батыс Қазақстан облысына тән, және дұрыс мағана береді деп есептеймін. Себебі шоқзұлдыздарға сүйенсек: Хамал (альфа Овна) - бұл жарық сары жұлдыз. Хамал Тоқты жұлдызшоғына жатады және Хамал - бұл жұлдызшоғындағы басты жұлдыз, яғни Тоқтының бас жұлдызы. Жұлдыздардың басқа атауы Хамал, Гамал, El Nath, Arietis, Al Ħamal rās al-ħamal. Ал Амал сөзі қайдан шыққаны белгісіз, ешқандай дерек келтірілмеген. Сондықтан Хамал мерекесі деп аталған дұрыс. Материал из Википедии — свободной энциклопедии: (Координаты: Sky map 02ч 07м 10.4071с +23° 27′ 44.723″- Наименование звезды Хамаль из созвездия Овен произошло от арабской фразы «ras al-hamal» – «голова барана». Интересно, что 4000 лет назад звезда располагалась в точке весеннего равноденствия для северного полушария. Сейчас же соответствует широте Тропика Рака – 23.5 градусов севернее Солнца. Хамаль (также Гамаль, Хамал, El Nath, Arietis, Al Ħamal rās al-ħamal, буквально просто «овца» или от «голова барана») — альфа Овна (Aries), ярчайшая звезда в этом созвездии (α Ari — 2,00m). У Птолемея в «Альмагесте» эта звезда обозначена среди «не вошедших в фигуру» созвездия. Тем не менее, он комментирует: «Звезда над головой, которую Гиппарх называет „звезда на морде“».) Хабарландыру жіберген: аты жөнім, тегім: Зұлхожа Сапарұлы Бақтығұл, т.ж., айы, күні: 1963.01.01. [[Арнайы:Үлесі/2.132.252.249|2.132.252.249]] 17:19, 2019 ж. наурыздың 13 (+06) == [[:Байлар]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} бул жерде казактын руы жок бір кытайларды жазып койган! байлар жандар руы туралы мәлімет жоқ Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/37.150.3.51|37.150.3.51]] 22:55, 2019 ж. наурыздың 19 (+06) == [[:Біз (құрал)]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Біз емес Бігіз болып аталады Хабарландыру жіберген: Түркістаннан [[Арнайы:Үлесі/95.58.18.210|95.58.18.210]] 18:31, 2019 ж. наурыздың 26 (+06) == [[:Жұмағали Сайын]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Бұл жазушының фамилиясы орысша да, қазақша да САИН болады Хабарландыру жіберген: Асқар Ізімғалиев [[Арнайы:Үлесі/178.91.115.137|178.91.115.137]] 00:49, 2019 ж. наурыздың 27 (+06) == [[:Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Бірінші қате: Алдымен Музыкалық топ, не болмаса әншілер жайлы ақпарат беруге әрбір қатысушының құқығы бар. Укипедияда бәрі шалағай тексеріледі. Барлық ақпарат алдымен анық тексерілсе деймін Хабарландыру жіберген: [[Қатысушы:АқжолОрынбасар|АқжолОрынбасар]] ([[Қатысушы талқылауы:АқжолОрынбасар|талқылауы]]) 17:33, 2019 ж. наурыздың 27 (+06) == [[:Кейкі Көкембайұлы]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Бүгінгі таңда Кейкі батырдың бас сүйегі Қазақстанға әкелінген және де аруланып жерленген Хабарландыру жіберген: NURA SAN [[Арнайы:Үлесі/89.218.203.50|89.218.203.50]] 10:53, 2019 ж. сәуірдің 3 (+06) == [[:Жас қазақ (ұйым)]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Астана емес Нұр-Сұлтан Хабарландыру жіберген: Қолтаңба [[Арнайы:Үлесі/89.218.196.126|89.218.196.126]] 14:18, 2019 ж. сәуірдің 3 (+06) == [[:Алматы облысы]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} | [[Заманбек Қалабайұлы Нұрқаділов]] || [[1997]]-[[2001]] қосу керек. Әкімдер тізімінде қалып қалған Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/95.59.118.248|95.59.118.248]] 10:34, 2019 ж. сәуірдің 10 (+06) == [[:Алтын Орданың хандарының тізімі]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} 1.Жәнібектің сілтемесі дұрыс емес 2. Шахмет деген жоқ Шах-Мәлік болу керек 3. Шахмат ханда Шахмат ойыны сілтемесі тұр Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/185.97.114.171|185.97.114.171]] 19:03, 2019 ж. сәуірдің 10 (+06) == [[:Қазақстан (Еңбекшіқазақ ауданы)]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Жүнісбай Қайыпов ауылы Хабарландыру жіберген: Гүлнара [[Арнайы:Үлесі/194.32.130.10|194.32.130.10]] 12:09, 2019 ж. сәуірдің 18 (+06) == [[:Гидралар]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} жасушалары деген сілтеменің төмен жағында соңғы сөйлем дұрыс жазылмаған Хабарландыру жіберген: Айбол [[Арнайы:Үлесі/5.250.132.207|5.250.132.207]] 19:04, 2019 ж. сәуірдің 22 (+06) == [[:Жақыннан көргіштік]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} қате таптым ай ай ай Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/2.135.222.174|2.135.222.174]] 10:28, 2019 ж. сәуірдің 25 (+06) == [[:Мәңгілік бала бейне]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} xcvbnm,jglvugvj ifyvogobiy Хабарландыру жіберген: glvhlbk [[Арнайы:Үлесі/89.218.97.51|89.218.97.51]] 12:04, 2019 ж. сәуірдің 30 (+06) == [[:Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Уикипедиядағы "Қыпшақтар даласы" деп көрсетілген карта өрескел қате. XI-ғасырға дейін және орта ғасырдағы Қазақ даласының картасы, оны мекендеген елдердің картасы 1968-жылы шыққан "Қазақ ССРі ТАРИХЫНДА" көрсетілген. Онда қыпшақтар көрсетілмеген. XI-ғасырға дейін Каспийден Алтайға дейін ОҒЫЗ ҚАҒАНАТЫ (мемлекеті) болған. Уикипедиядағы "Дешті қыпшақ" туралы мақалада ғылыми мақала емес, Жалпылама жазыла салған. Қазақ жерінде Шыңғысханға дейінде, Шыңғысханнан кейінде қыпшақтан ешкім хан болған емес. Болса, атап көрсетіңіздер, Қай жерде, қашан хан болғанын. Жұмат ӘНЕСҰЛЫ, ардагер журналист, ақын, тарихшы, жазушы Хабарландыру жіберген: Жұмат ӘНЕСҰЛЫ, ардагер журналист, ақын, жазушы, тарихшы [[Арнайы:Үлесі/213.211.104.189|213.211.104.189]] 16:01, 2019 ж. мамырдың 2 (+06) == [[:Қатысушы талқылауы:Ozgertu]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Төменгі мақалада ақсүйектер жайлы қате ақпарат берілген. Шоқан Уәлиханұлының "Собрание сочинений" жинағының бірінші томы бойынша, қожалар ақсүйек емес, тек дін уағыздаушы адамдар ретінде құрметтелген деп айтылған. Ал төлеңгіттер төрелердің қорғаушысы, кеңесшісі (придворный) ретінде айтылған, бірақ ақсүйек болмаған. Бұл қате ақпарат Аристов немесе Левшин орыс ғалымдарының қателері. Өзгерту енгізе алмадым. "IP заблокирован" деп бұғатталып тұр. Назарларыңызға рахмет. Казахский род https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%80%D0%BE%D0%B4 Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/87.246.238.129|87.246.238.129]] 17:15, 2019 ж. маусымның 1 (+06) == [[:Тұрлан батыр]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Тұрлан батырдың туған және өлген жылы 1806-1855 ж.ж. Хабарландыру жіберген: Сейілхан [[Арнайы:Үлесі/89.218.162.222|89.218.162.222]] 18:44, 2019 ж. шілденің 2 (+06) :Мақалада көрсетілген дата дұрыс. Ұлттық жнциклопедияда да, Атырау энциклопедиясында да солай жазылған.--[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 14:10, 2019 ж. шілденің 4 (+06) == [[:Қазақ тіліндегі жыл айларының атауларының мағынасы]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Матин астында Караша жерине Казан деп кате жазылган. Хабарландыру жіберген: Jannur Bakhyt [[Арнайы:Үлесі/202.9.44.185|202.9.44.185]] 20:05, 2019 ж. шілденің 20 (+06) == [[:Садыр]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} не относится к официальным данным Хабарландыру жіберген: не относится к официальным данным [[Арнайы:Үлесі/37.99.32.172|37.99.32.172]] 02:31, 2019 ж. тамыздың 17 (+06) == [[:Ақтабан шұбырынды]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} ол 1723-1727 жылдар аралығында болған Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/2.79.99.29|2.79.99.29]] 02:34, 2019 ж. қыркүйектің 8 (+06) == [[:Ақтабан шұбырынды]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} 1723-1727 жылдар актабан шубырынды Хабарландыру жіберген: 2563 [[Арнайы:Үлесі/2.79.100.100|2.79.100.100]] 15:39, 2019 ж. қыркүйектің 8 (+06) == [[:Сауысқан]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} и справьте ошибкуууу Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/92.47.51.63|92.47.51.63]] 18:37, 2019 ж. қыркүйектің 11 (+06) == [[:Мұхтарбай Өтелбаев]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Математикадан Нобель сыйлығы жоқ Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/151.236.199.14|151.236.199.14]] 12:33, 2019 ж. қыркүйектің 21 (+06) == [[:Торы (ру)]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Құрметті автр мен Байменов Нұрсұлтан, Қыпшақ Түйшкі деген кісінің шын аты Қожамсүгір болуына, және Қожамсүгір ұрпағы Есабыз Көзей тюб кете береді. сондықтан қзгеріс енгізуді сұраймын Хабарландыру жіберген: Н.Байменов [[Арнайы:Үлесі/212.96.95.24|212.96.95.24]] 18:21, 2019 ж. қазанның 2 (+06) == [[:Гигабайт]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} 1 Гигабайт = 1000*1000*1000 = 1 000 000 000 байт 1 Гибибайт = 1024*1024*1024 = 1 073 741 824 байт Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/79.134.37.85|79.134.37.85]] 23:15, 2019 ж. қазанның 8 (+06) == [[:Мегабайт]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} 1 Мегабайт = 1000 * 1000 = 1 000 000 байт. 1 Мебибайт = 1024 * 1024 = 1 048 576 байт Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/79.134.37.85|79.134.37.85]] 23:22, 2019 ж. қазанның 8 (+06) == [[:Килобайт]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} 1 килобайт = 1000 байт. 1 кибибайт = 1024 байт. Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/79.134.37.85|79.134.37.85]] 23:24, 2019 ж. қазанның 8 (+06) == [[:Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Африка астаналарында 23 санынан кейін 24 саны тұру керек еді. Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/90.143.205.29|90.143.205.29]] 00:32, 2019 ж. қазанның 13 (+06) == [[:Ислам]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Бұл мақалада берілген періштелер құрамында Малик періштесі Жәннәт қамқоршысы ретінде сипатталған. Бұл қате. Жалпы хадистерге, Құранға сүйенсек, Малик періште Тозақтың күзетшісі ретінде сипатталады, ал Ридван періште Жұмақтын, яғни Жәннәттің қамқоршысы / күзетшісі. Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/82.200.168.86|82.200.168.86]] 14:02, 2019 ж. қазанның 14 (+06) == [[:Астана Халықаралық Әуежайы]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} tse-nqz code change Хабарландыру жіберген: airport [[Арнайы:Үлесі/145.249.218.253|145.249.218.253]] 16:56, 2019 ж. қазанның 15 (+06) == [[:Қатысушы талқылауы:Aidos.taibekuly]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Қайырлы күн! Жақында жаңа мақала жариялағанымда мақала атауының алдынада менің логин атауым автоматты түрде қосылып қалды. Сол түрде қазір жарияланып тұр, бұл қатені шешу жолын таппадым. Ендігері бұндайды болдырмау олары ма? Мына бет: https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B:Aidos.taibekuly/Mor_ve_%C3%96tesi&oldid=2719734 Хабарландыру жіберген: Aydos Taybekulı 09:34, 2019 ж. қазанның 23 (+06) == [[:Қуандық Фазылұлы Жүсіпов]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Қуандық Фазылұлы Жүсіповтің туған айы - қараша. Хабарландыру жіберген: Теміров Ербол Рахметоллаұлы [[Арнайы:Үлесі/147.30.119.137|147.30.119.137]] 15:04, 2019 ж. қазанның 24 (+06) == [[:Қатысушы талқылауы:Ербол Рахметоллаұлы]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Қцандық Фазылұлы Жүсіпов туралы мақалада ол кісінің туғана йы қате ақпарат берілген. Туған айы - қараша, 11 болу керек Хабарландыру жіберген: [[Қатысушы:Ербол Рахметоллаұлы|Ербол Рахметоллаұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Ербол Рахметоллаұлы|талқылауы]]) 15:13, 2019 ж. қазанның 24 (+06) == [[:Шәкәрім Құдайбердіұлы]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Бірақ казақта екі ауыз өлеңді кім шығармайды? Жас баланың жаңағы талабы өмір күйбеңінің күлді-көмешіне алданып қалып қояр ма еді, қайтер еді, егер Шәкәрім Құнанбайдағы ерке тотай қалпынан тез ауысып, Абай тәрбиесіне көшпесе. Хабарландыру жіберген: Саттар Нұрсұлтан [[Арнайы:Үлесі/5.63.75.193|5.63.75.193]] 18:21, 2019 ж. қарашаның 26 (+06) == [[:Шардара ауданы]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} мәліметтерді жаңарту қажет Хабарландыру жіберген: Шардара аудандық ішкі саясат бөлімі [[Арнайы:Үлесі/92.47.30.154|92.47.30.154]] 11:07, 2020 ж. қаңтардың 6 (+06) == [[:Қазақ тіліндегі жыл айларының атауларының мағынасы]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Қараша айына қатысты анықтаманы қазан айы деп жазып қойғанда, ал қазан айына анықтама мүлдем жоқ. Сонын үстіне адам жазғаннан кейін айлар санын санап шықса болар еді ғой, жылда не 11 ай бар ма?! Хабарландыру жіберген: Ересеков Девственник [[Арнайы:Үлесі/89.20.48.139|89.20.48.139]] 11:19, 2020 ж. қаңтардың 10 (+06) == [[:Қарахан кесенесі]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} потаму шта там есть апитьбжрпавсмитьбю Хабарландыру жіберген: 7418593+*// [[Арнайы:Үлесі/145.255.180.32|145.255.180.32]] 21:50, 2020 ж. қаңтардың 30 (+06) == [[:Портал:Абай Құнанбайұлы/Қыс өлеңі]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} сіздерде мен бір қатені көрдім ол 2-ші шұмағында Дем алысы деп тұр бірақ сіз Демалысы алу керексіздер бірге алып Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/91.240.9.132|91.240.9.132]] 11:45, 2020 ж. қаңтардың 31 (+06) == [[:Хәрри Поттер мен пәлсапа тас]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} келесі бөлім хәрри поттер мен құпия бөлме Хабарландыру жіберген: алға [[Арнайы:Үлесі/2.132.130.170|2.132.130.170]] 12:46, 2020 ж. ақпанның 3 (+06) == [[:Орталық Азия экономикалық кеңістігі]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} "Өзбекстан аумағыннда" деген сөйлемдерде "аумағыннда" деген сөзде екі "н" әрпі салынған.Дұрысы: "аумағында" болуы керек. Хабарландыру жіберген: Алдахов Қадіржан [[Арнайы:Үлесі/178.91.55.99|178.91.55.99]] 20:10, 2020 ж. ақпанның 3 (+06) == [[:Қазақстанда 1960 жылдардың соңы мен 1990 жылдар]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} енеркәсәп емес өнеркәсіп Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/37.99.49.76|37.99.49.76]] 16:54, 2020 ж. ақпанның 29 (+06) == [[:Коул спроус]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Мен бұл бетті ережелерге сәйкес жазған болатынмын,алайда сүзгі жасалғаннан кейін менің жазған бетімде қателер табылды деп айтылды Алайда сүзгі қате болуы мүмкін деп жазылған Өтінемін қайтадан тексеріп көріңіздер менің білуімше мен бар мағлұматты дұрыс жаздым және мен плагиат жасаған жоқпын! Хабарландыру жіберген: [[Қатысушы:Hbsh nis Kausar 7d|Hbsh nis Kausar 7d]] ([[Қатысушы талқылауы:Hbsh nis Kausar 7d|талқылауы]]) 17:16, 2020 ж. наурыздың 19 (+06) == [[:Қ.Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік мемлекеттік университет]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Ректорын ауыстырыңыз, дал казыргы окитын студенттер санын жазыныз,мекен жайын аныктап корсетсеныз Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/91.185.9.196|91.185.9.196]] 20:56, 2020 ж. наурыздың 30 (+06) == [[:Желдірме]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Бұл шығарма Дәулеткерей Шығатайұлының күйі.Сіздер ақпаратта Абайдын күйі деп жазып қателескесіздер. Хабарландыру жіберген: Жұмаш [[Арнайы:Үлесі/2.134.190.226|2.134.190.226]] 15:57, 2020 ж. сәуірдің 16 (+06) == [[:Дайрабай Нұрғожаұлы]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Бұл жердегі күйші Дайрабай Ерназарұлы жөнінде айтылып отыр. Ал Дайрабай Нұрғожаұлын шығармасының негізінде Еркеғали Рахмадиев жазбаған. Хабарландыру жіберген: Ықылас Тұрсынбек [[Арнайы:Үлесі/85.117.96.240|85.117.96.240]] 09:17, 2020 ж. сәуірдің 18 (+06) == [[:Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Шоқан Уәлихановның Манас дастаны туралы мәліметі қайда? Хабарландыру жіберген: Саттар Нұрсұлтан Әуезханұлы [[Арнайы:Үлесі/178.89.116.239|178.89.116.239]] 14:44, 2020 ж. сәуірдің 20 (+06) == [[:Шаңқобыз]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} кобыз дурыс жазылмаган Хабарландыру жіберген: ааааа [[Арнайы:Үлесі/90.143.159.26|90.143.159.26]] 16:36, 2020 ж. сәуірдің 23 (+06) == [[:Талқылау:Қылмыс]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Бұл жердегі мәліметтер қате көрсетілген Хабарландыру жіберген: Айжан Балтабаева [[Арнайы:Үлесі/92.46.67.224|92.46.67.224]] 19:22, 2020 ж. сәуірдің 25 (+06) == [[:Сапақ датқа Жаншуақұлы]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Сапақ датқа Жаншуақұлы, Сапақ датқаның әкесі - Жаншуақ. Хабарландыру жіберген: Абсадыков Мухтар Сәулембайұлы [[Арнайы:Үлесі/95.82.126.35|95.82.126.35]] 17:00, 2020 ж. мамырдың 5 (+06) == Орта жүз. Керей: ашамайлы және абақ және "Ақбота" - таралған неге деректерде жоқ. Керей руында Ақбота деген бар неге деректерге жазылмаған. Біздер көппіз ғой неге біз жайлы жазылмаған == Орта жүз: Керей: Ақбота. Ашамайлы. Абақ == [[:Қатысушы:Eaamoka/зертхана]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} невозможно опубликовать полностью статью, хотел внести вклад в развитие википедии на казхахском,но мне все время выходит ошибка якобы я ничего не менял и оставил автоматический перевод и что нужно нажав на какую то ссылку снова сохранить Хабарландыру жіберген: [[Қатысушы:Eaamoka|Eaamoka]] ([[Қатысушы талқылауы:Eaamoka|талқылауы]]) 23:51, 2020 ж. мамырдың 7 (+06) == [[:Дұрыс үшбұрыш]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Дұрыс үшбқрышқа іштей және сырттай сызылған шеңбер радиусы формулалары ауысып кеткен Хабарландыру жіберген: Е32 [[Арнайы:Үлесі/2.132.110.11|2.132.110.11]] 09:19, 2020 ж. мамырдың 12 (+06) == [[:Зеренді ауданы]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Кіші түкті емес Кіші тұйықты Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/82.200.193.174|82.200.193.174]] 15:10, 2020 ж. мамырдың 12 (+06) == [[:Мемлекеттік бюджет]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Мемлекеттік бюджет — мемлекеттің белгілі бір уақыт кезеңіне, көбінесе бір жылға арналған кірістері мен шығыстарының қаржы жоспары. Онда мемлекеттік кірістердің түсетін көздері және қаражаттың жұмсалу бағыттары мен арналары көрсетіледі. Мемлекеттік бюджетті үкімет әзірлейді, жоғары заң шығарушы органдар қабылдап, бекітеді. Бюджеттің атқарылуы барысында оның ішінара қайта қаралуы мүмкін. Барлық демократиялық мемлекеттерде Мемлекеттік бюджетті қабылдау парламенттің аса маңызды өкілеттіктерінің бірі болып табылады. Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/178.90.225.188|178.90.225.188]] 02:06, 2020 ж. маусымның 3 (+06) == [[:АҚШ доллары]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Осы мақаланың "Сыртқы түрі, дизайн" деген бөлімінде қателер бар! Екі доллардың реверсі қате, Dollar coin $1-дің аверсі қате. Хабарландыру жіберген: [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылауы]]) 17:19, 2020 ж. маусымның 3 (+06) == [[:Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} я хочу написать статью о языке программирование "С++", в данной статье встречаются строки кода, как примеры, но проверка статьи из за этик строк кода не допускает мою статью на публикацию Хабарландыру жіберген: [[Қатысушы:Алмас1|Алмас1]] ([[Қатысушы талқылауы:Алмас1|талқылауы]]) 08:35, 2020 ж. маусымның 12 (+06) == Erkebu1ans == Еркебұлан Қаратаев Ғабитханұлы 22қараша 2006жыл Кавер:11песен на 1бит,Русские хиты 2019-2020 == [[:Көкшетау]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} 58%- kazakh, 29%- russians, change it Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/109.239.43.202|109.239.43.202]] 02:58, 2020 ж. шілденің 1 (+06) == [[:Мәдени қарабидай]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Сәлеметсіз бе қара бидай бөлек жазылады қатені түзетіңіз Хабарландыру жіберген: қара бидай бөлек жазылады [[Арнайы:Үлесі/213.157.44.178|213.157.44.178]] 12:22, 2020 ж. тамыздың 3 (+06) == [[:Ғазиз Ештанаев]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Ғазаз Ештаневтың шығармашылығы жайында сипатаған бөлігіндегі ақпарат Алтыншаш Жағанованікі. Осыны дұрыстасаңыздар. Хабарландыру жіберген: Лаура [[Арнайы:Үлесі/80.115.143.128|80.115.143.128]] 00:37, 2020 ж. тамыздың 4 (+06) == [[:Әлішер Науаи]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Уики ақпаратта: "12 жасар Науиды Бабыр өз тәрбиесіне алған" деген мәлімет мүлде қате. Науаи 1441 жыл дүниеге келген ал Бабыр 1483 жыл???? Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/149.27.47.97|149.27.47.97]] 18:37, 2020 ж. тамыздың 16 (+06) == [[:Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Мүратбаш Бекеев деп қате жазылған. Ақынның есімі Мұрат Бекей(Мұратбай Бекеев)деп жазылуға тиіс. Хабарландыру жіберген: бегақовбат ұза [[Арнайы:Үлесі/95.82.119.164|95.82.119.164]] 12:54, 2020 ж. тамыздың 20 (+06) == [[:Қатысушы талқылауы: Қарқын Айасыл]] == {{Талқылау статусы|жасалды}} Каспий теңізі деген мақалада бір сөз қате жазылған. Ол сөз 2 абзацындағы артынан санағанда 2-кінші сөйлемде жағалауын деген сөз "нсағалауын" деп қате жазылып тұр. Хабарландыру жіберген: [[Қатысушы:Қарқын Айасыл|Қарқын Айасыл]] ([[Қатысушы талқылауы:Қарқын Айасыл|талқылауы]]) 12:38, 2020 ж. қыркүйектің 3 (+06) == [[:Қызамық]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Ауру қоздырғышы қате көрсетілген. Стрептококк емес тоговирус. Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/79.133.187.231|79.133.187.231]] 21:20, 2020 ж. қыркүйектің 3 (+06) == [[:Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театры]] == {{Талқылау статусы|жасалды}} Театрдың осы сәттегі директоры Еркін Жуасбек Тілеуқұлұлы. Ақпараткөзі Мұхтар Әуезов театрының сайынан алынды Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/146.0.207.77|146.0.207.77]] 21:38, 2020 ж. қыркүйектің 8 (+06) == [[:Қарақұм құрылтайы]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Қайып Сұлтан деген адам атында Сұлтан кіші әріппен жазылған Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/178.91.18.61|178.91.18.61]] 13:00, 2020 ж. қыркүйектің 15 (+06) == [[:Антитеза]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} "Адамзаттың балаң кезңіндегі" деген жерде, балаң емес "бала" деп ойлаймын, сонымен қатар "кезеңіндегі" деген сөз де қате жазылып қалыпты. Хабарландыру жіберген: Инкар Беренбаева [[Арнайы:Үлесі/5.250.141.141|5.250.141.141]] 13:06, 2020 ж. қыр--[[Арнайы:Үлесі/5.250.141.141|5.250.141.141]] 13:11, 2020 ж. қыркүйектің 21 (+06)--[[Арнайы:Үлесі/5.250.141.141|5.250.141.141]] 13:11, 2020 ж. қыркүйектің 21 (+06)қыркүйектің 21 (+06) == [[:Ақпан төңкерісі]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} 2 абзацтағы эсерлердіңдеген сөз Хабарландыру жіберген: касеке [[Арнайы:Үлесі/2.133.71.33|2.133.71.33]] 23:05, 2020 ж. қыркүйектің 24 (+06) == [[:Вектор]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Әріптер кейбір жерде дұрыс жазылмаған Хабарландыру жіберген: Жанибек [[Арнайы:Үлесі/37.150.56.64|37.150.56.64]] 17:51, 2020 ж. қыркүйектің 28 (+06) == [[:Достай Төлемішұлы Раманқұлов]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Достай Төлемішұлы Раманқұлов Нобель сыйлығын алмаған. Бұл жалған ақпарат. Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/2601:547:500:2320:F160:FCFF:B2A6:5E48|2601:547:500:2320:F160:FCFF:B2A6:5E48]] 08:52, 2020 ж. қазанның 6 (+06) == [[:Көркемдік түр]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} ''сюжеттік қүрылысы'' деген сөзде "құрылысы"дұрыс жазылмаған Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/2.134.72.174|2.134.72.174]] 22:16, 2020 ж. қазанның 7 (+06) == [[:Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} == Михаил Владимирович Мишустин == Тексеріңізші Хабарландыру жіберген: [[Қатысушы:Sayan46375|Sayan46375]] ([[Қатысушы талқылауы:Sayan46375|талқылауы]]) 09:49, 2020 ж. қазанның 14 (+06) {{Талқылау статусы|жаңа}} Мәтіннің кей грамматикалық, пунктуациялық қателері түзетілді Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/92.46.11.148|92.46.11.148]] 14:49, 2020 ж. қазанның 17 (+06) == [[:Қоңырат]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Мақтаралли емес Мақтарал Хабарландыру жіберген: Димаш [[Арнайы:Үлесі/85.193.105.87|85.193.105.87]] 00:57, 2020 ж. қазанның 20 (+06) == [[:Электролиттер]] == {{Талқылау статусы|жасалды}} АМАН МЕН ФАКСЕРДЫН КОТАКТАРЫН СОРАДЫ ЖАНЕДЕ СИМПЛУХАНЫ СИГЕМИЗ мәтіндегі бұл сөз өте сұмдық нәрсе. Сайтқа 18 ге толмаған талай жасөпірім кіреді. Сондықан бұл сөздерді мәтіннен алып тастауды талап етемін. Хабарландыру жіберген: Назира Тоқтарғазиева [[Арнайы:Үлесі/178.22.170.107|178.22.170.107]] 12:36, 2020 ж. қазанның 28 (+06) == [[:Қатысушы:Xxxalibekacion]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Өзімнің бетімде жаза алмай жатырмын. Хабарландыру жіберген: [[Қатысушы:Xxxalibekacion|Xxxalibekacion]] ([[Қатысушы талқылауы:Xxxalibekacion|талқылауы]]) 12:11, 2020 ж. қазанның 29 (+06) == [[:Мәтін]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} айналайын мәтін түрің жазшы блять Хабарландыру жіберген: райко [[Арнайы:Үлесі/2.132.232.253|2.132.232.253]] 16:26, 2020 ж. қазанның 29 (+06) == [[:Еуразия]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} халық саны 5,132 млрд емес млн Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/145.255.168.204|145.255.168.204]] 18:47, 2020 ж. қазанның 29 (+06) == [[Қапшағай]] == {{Талқылау статусы|жасалды}} Сәлеметсіздер ме! Құрметті, әріптестер! Қапшағай қаласының әкімі ауысқан болатын. Қазіргі күні Құматаев Нұрлан Орынбасарұлы тағайындалды. Соны сайттарыңыздың қазақшасында түзетіп қоюларыңызды сұраймыз! Рахмет! Здарствуйте, коллеги! в городе Капгашай аким поменялось. У вас на сайте в казахском варианте предедущий аким стоит. Если поменяете будем благодарны. Щас аким города Куматаев Нурлан Орынбасарович! Хабарландыру жіберген: Қапшағай қаласының әкімдігі! Акимат города Капшагай! [[Арнайы:Үлесі/89.218.251.134|89.218.251.134]] 10:05, 2020 ж. қарашаның 6 (+06) == [[:Абай даңғылы (Астана)]] == {{Талқылау статусы|жасалды}} Мәтін соңында ұлы "түлға" деп жазылған, ал дұрысы "тұлға" болады. Хабарландыру жіберген: Абылайхан [[Арнайы:Үлесі/2.75.1.144|2.75.1.144]] 18:15, 2020 ж. қарашаның 16 (+06) :Негізі бұл қатені өзіңіз түзетсеңіз болар еді.--[[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылауы]]) 18:30, 2020 ж. қарашаның 16 (+06) == [[:Ферменттер]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Соидықтан бұл процесті гидролиздік ыдырау, ал оны қамтамасыз ететін ферменттерді гидролазалар деп атаңды. Хабарландыру жіберген: Аманбеков Ерасыл [[Арнайы:Үлесі/95.59.250.223|95.59.250.223]] 17:54, 2020 ж. қарашаның 21 (+06) == [[:Нұр-Сұлтан]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Бейбітшілік қаласы, әлем қаласыс емес Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/2.135.6.139|2.135.6.139]] 13:33, 2020 ж. қарашаның 22 (+06) == [[:Педагогикалық эксперимент]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} аласында сөзі арасында Хабарландыру жіберген: Бибігүл [[Арнайы:Үлесі/46.42.234.12|46.42.234.12]] 21:41, 2020 ж. желтоқсанның 2 (+06) == [[:Раушан Елемесов]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Кеш жарық! Елемесов Раушан Елемесович болуы қажет, фамилиясы қате жазылған. Түзетулеріңізді сұраймын. Рахмет! Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/37.99.82.119|37.99.82.119]] 18:37, 2020 ж. желтоқсанның 6 (+06) == [[:Қатысушы талқылауы:MadinaOtegali]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} https://kk.wikipedia.org/wiki/Лухан Туған күнін өзгерті қолымнан келмеді Хабарландыру жіберген: [[Қатысушы:MadinaOtegali|MadinaOtegali]] ([[Қатысушы талқылауы:MadinaOtegali|талқылауы]]) 19:21, 2020 ж. желтоқсанның 14 (+06) :[[Қатысушы талқылауы:MadinaOtegali|Мадина Өтеғали]], туған күнін әріппен емес, санмен жазасыз, мәселен 20.04.1990. Жасын жазудың қажеті жоқ--[[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|Мықтыбек Оразтайұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Мықтыбек Оразтайұлы|талқылауы]]) 20:30, 2020 ж. желтоқсанның 14 (+06) == [[:Медеу Сәрсеке]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Түзету Түзету Түзету Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/217.196.24.98|217.196.24.98]] 16:03, 2020 ж. желтоқсанның 15 (+06) == [[:Үлкен қанайналым шеңбері]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} тарамдалыпғ қылтамырларға - таралып қантамырларға Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/178.89.19.26|178.89.19.26]] 18:28, 2020 ж. желтоқсанның 17 (+06) == [[:Фарадей заңы]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} неправильная формула закона Фарадея Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/89.37.25.117|89.37.25.117]] 21:08, 2020 ж. желтоқсанның 19 (+06) == [[:Эссе]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Негізгі бөлім деген сөзде қате кеткен... Хабарландыру жіберген: амина [[Арнайы:Үлесі/37.150.0.45|37.150.0.45]] 19:55, 2020 ж. желтоқсанның 20 (+06) == [[:Географиялық ендік мен бойлықты анықтау]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} "Географиялық ендік мен бойлықты анықтау" деген жерде "мен" деген сөздің орынында "пен" тұру керек. Қазақ тіліндегі мен, пен, бен сөздерінің ішінен пен тұру керек. Хабарландыру жіберген: не сұрап тұрғаныңызды түсінбедім [[Арнайы:Үлесі/147.30.84.114|147.30.84.114]] 23:12, 2020 ж. желтоқсанның 26 (+06) == [[:Қолданбалы бағдарламалық жасақтама]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Бағдармалар соөзінде қате бар Хабарландыру жіберген: KZ [[Арнайы:Үлесі/37.150.223.211|37.150.223.211]] 11:46, 2020 ж. желтоқсанның 31 (+06) == [[:Көшпенділер (трилогия)]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Іияс Есенберлиннің "Көшпенділер"трилогиясының "Қаһар" атты кітабында I. Есенберлин XIX ғ. 30-40 жылдарындағы Кенесары Қасымов бастаған Ресей отаршылдығына қарсы қозғалыстың жай-күйін әңгімелейді. Сіздер Абылай хан туралы деп жазыпсыздар. Хабарландыру жіберген: Алтын [[Арнайы:Үлесі/178.88.247.135|178.88.247.135]] 19:12, 2021 ж. қаңтардың 4 (+06) == [[:Қатысушы талқылауы:Bugz notbunny]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} "Сынықшы" деген мақаланы қайта қарап өңдеу керекб немесе қолданыстан жою керек, себебі ғылыми дәлелдемесі жоқ ақпарат берілген және дереккөзі де тексерілмеген Хабарландыру жіберген: [[Қатысушы:Bugz notbunny|Bugz notbunny]] ([[Қатысушы талқылауы:Bugz notbunny|талқылауы]]) 22:18, 2021 ж. қаңтардың 11 (+06) == [[:Қаныбек Бекболатұлы Жұмашев]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} *[[2007]] жылдан - [[Маңғыстау облысы|Маңғыстау облыстық]] Білім басқармасының бастығы. *[[2010]] жылдың сәуірінен бері - Маңғыстау облысы әкімінің орынбасары. *[[2012]] жылдың маусымынан - "Нұр Отан" партиясы Маңғыстау облыстық филиалы төрағасының бірінші орынбасары. *[[2014]] жылдың наурызынан - "Нұр Отан" партиясы Орталық аппараты басшысының орынбасары. *[[2015]] жылдың қыркүйгінен - "Нұр Отан" партиясы Төрағасының бірінші орынбасарының кеңесшісі. *[[2015]] жылдың қарашасынан - "Нұр Отан" партиясының Хатшысы. *[[2019]] жылдың маусымынан - Маңғыстау облысы әкімінің орынбасары. *[[2020]] жылдың қыркүйегінен - Қазақстан Республикасы Ақпарат және қоғамдық даму министрінің кеңесшісі. == Жетістіктері == * "Құрмет" орденінің иегері (2013) Хабарландыру жіберген: Жұмашев Қаныбек Бекболатұлы [[Арнайы:Үлесі/93.185.74.42|93.185.74.42]] 17:53, 2021 ж. қаңтардың 12 (+06) == [[:Мамай батыр ауылы]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Бұл жерде ауылдық округтің аты қате жазылған.Яғни Абылайкит емес Аблакетка ауылдық округі. Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/178.89.39.198|178.89.39.198]] 21:13, 2021 ж. қаңтардың 24 (+06) == [[:Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} fdsfdsdfsdasdкінішке орай, сіздің өңдемеңіз жүйелі болмағандықтан өңдеме сүзгісімен автоматты түрде болдырылмады. Егер сүзгіде қате болса, онда біз сіздің өзгерісіңізді қалпына келтіре аламыз және бұл қатені жақында түзетеміз ол үшін администраторларға хабарлаңыз.кінішке орай, сіздің өңдемеңіз жүйелі болмағандықтан өңдеме сүзгісімен автоматты түрде болдырылмады. Егер сүзгіде қате болса, онда біз сіздің өзгерісіңізді қалпына келтіре аламыз және бұл қатені жақында түзетеміз ол үшін администраторларға хабарлаңыз. Хабарландыру жіберген: fdfsdsdffsd [[Арнайы:Үлесі/178.90.226.1|178.90.226.1]] 03:23, 2021 ж. қаңтардың 28 (+06) == [[:Ши (айрық)]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} ол жазған ақпараты дұрыс бірақ сауатты жазу керек қой Хабарландыру жіберген: Сұңқар [[Арнайы:Үлесі/188.127.43.2|188.127.43.2]] 18:19, 2021 ж. ақпанның 1 (+06) == [[:Ақсақ құлан]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Не Джучи хан а Чингиз хан.Это Чингиз приказал налить свинец в домбру,а Джучи умер на охоте Хабарландыру жіберген: Let s go [[Арнайы:Үлесі/185.212.247.244|185.212.247.244]] 16:50, 2021 ж. ақпанның 13 (+06) == [[:Ел тізімі (халықтың табиғи өсімі)]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Ангилья это не Англия? Anguilla England Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/37.99.33.241|37.99.33.241]] 12:14, 2021 ж. ақпанның 19 (+06) == [[:Бірінші жалпықазақ съезі]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} сиез емес съез деп жазылады Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/95.56.51.111|95.56.51.111]] 12:36, 2021 ж. ақпанның 25 (+06) == [[:Акустикалық резонанс]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Соңғы сөйлемдегі "көмей" сөзі қате жазылған. Хабарландыру жіберген: окт [[Арнайы:Үлесі/95.59.192.182|95.59.192.182]] 22:06, 2021 ж. наурыздың 9 (+06) == [[:Бөкей хандығының құрылуы]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} "Сол кездегі патша офицерлерінң мойындауынша, қазақ шаруалары екі оттың ортасында қалды." дегендегі "офицерлерінң" сөзін "офицерлерінің" деген сөзге ауыстыру. Хабарландыру жіберген: OMag [[Арнайы:Үлесі/37.99.114.240|37.99.114.240]] 20:57, 2021 ж. наурыздың 11 (+06) == [[:Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Марапаттары деген жерде Қаныш Сәтбаевқа қатысты емес жазулар тұр Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/176.222.131.85|176.222.131.85]] 22:20, 2021 ж. наурыздың 12 (+06) == [[:Әбдісалан Кәрімұлы Нұрмаханов]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Әбдісалан Нұрмаханұлы Нұрмаханов. Әкесінің аты қате жазылыпты Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/82.200.168.156|82.200.168.156]] 15:01, 2021 ж. наурыздың 18 (+06) == [[:Қатысушы талқылауы:Saparbekovna]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Түркістан туралы уикипедия ақпаратында, қазіргі қала әкімі Аюпов Рашид Абатұлы Хабарландыру жіберген: [[Қатысушы:Saparbekovna|Saparbekovna]] ([[Қатысушы талқылауы:Saparbekovna|талқылауы]]) 20:06, 2021 ж. наурыздың 25 (+06) == [[:Шұғыбан Қауметұлы]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Шұғыбан Әріп ақынның шәкірті сібірде айдауда қайтыс болған. Простор журналында редактор болған емес. Кекілбаевты аударған емес Кекілбаев 1939 жылы туған. Деректер қате Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/5.76.130.116|5.76.130.116]] 22:08, 2021 ж. сәуірдің 5 (+06) == [[:Абайдың философиялық көзқарасы]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Дүние — үлкен көл, Көл сөзінде қате таптым. Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/37.150.225.170|37.150.225.170]] 23:30, 2021 ж. сәуірдің 10 (+06) == [[:Дина Кенжеқызы Нұрпейісова]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Дина Нұрпейісова Төре руынан емес, Төріңгіт руынан шыққан Хабарландыру жіберген: Дильназ [[Арнайы:Үлесі/37.150.15.190|37.150.15.190]] 16:22, 2021 ж. сәуірдің 13 (+06) == [[:Өсімдіктер]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Менин ойымша саныраукулактар осимдиктерге жатпайды Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/37.99.109.178|37.99.109.178]] 18:39, 2021 ж. сәуірдің 13 (+06) == [[:Әбдісалан Кәрімұлы Нұрмаханов]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} отчество неверно, Абдысалан взял имя своего отца как фамилию. Прихожусь внучкой, могу подтвердить сказанное. Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/212.96.88.106|212.96.88.106]] 05:25, 2021 ж. сәуірдің 19 (+06) == [[:Дала өркениеті]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Л Морганның жылы дұрыс белгіленбеген Хабарландыру жіберген: Ибрагим Исламбек [[Арнайы:Үлесі/92.55.180.184|92.55.180.184]] 12:08, 2021 ж. сәуірдің 21 (+06) == [[:Мақтаарал ауданы]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Мақтаарал ауданы Мырзашөл құмды жазығының солтүстігінде, Сырдария өзенінің сол жағалауында, абсолюттік биіктігі 150-250 метр төбелі, белесті жазықта орналасқан. Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/94.141.235.202|94.141.235.202]] 12:56, 2021 ж. сәуірдің 21 (+06) == [[:Халықаралық оқушы қабілетін бағалау бағдарламасы]] == {{Талқылау статусы|жасалды}} болйынша деген сөз қате жазылған Хабарландыру жіберген: Назиля Т [[Арнайы:Үлесі/67.209.144.98|67.209.144.98]] 10:58, 2021 ж. сәуірдің 24 (+06) == [[:Black Pink]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Мен өзімнің ойымды айттым Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/213.211.99.56|213.211.99.56]] 21:41, 2021 ж. сәуірдің 29 (+06) == [[:Дүние жүзінің саяси картасы]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} XIX орнына ХЫХ деп тұр Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/87.243.31.47|87.243.31.47]] 17:49, 2021 ж. мамырдың 1 (+06) == [[:Әлемдегі ең танымал мұражайлар тізімі (2014)]] == {{Талқылау статусы|жасалды}} Британ мұрыжайы болып қате жазылған. Хабарландыру жіберген: к [[Арнайы:Үлесі/185.223.190.113|185.223.190.113]] 14:04, 2021 ж. мамырдың 4 (+06) == [[:Стефан-Больцман заңы]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} заңы – тепе-тең сәуле шығарудың толық көлемдік тығыздығының () (а4, а-тұрақты шама) және соған байланысты дененің толық сәуле шығарғыштық қабілетінің (u) (u=4, мұндағы  – Стефан-Больцман тұрақтысы), абсолют температураның () төртінші дәрежесіне пропорционал екендігін тұжырымдайтын заң. Бұл заңды 1879 жылы австриялық физик Й.Стефан тәжірибелік деректерге сүйеніп, кез келген дененің сәуле шығарғыштық қабілеті үшін өрнектеп берді. Бірақ кейінгі жүргізген өлшеулер қорытындысы Стефан-Больцман заңының тек абсолют қара дененің сәуле шығарғыштық қабілеті үшін ғана орындалатындығын көрсетті. 1884 жылы Стефан-Больцман заңын Л.Больцман (1844 – 1906) теория жолмен қорытып шығарды. Алайда  және  тұрақтыларының мәнін теория жолмен тек Планк заңының негізінде ғалына анықтауға болады, өйткені Стефан-Больцман заңы Планк заңының салдары ретінде шығады. Стефан-Больцман заңы жоғары температураны өлшеу кезінде пайдаланылады. Хабарландыру жіберген: Саттар Нұрсұлтан [[Арнайы:Үлесі/178.89.61.22|178.89.61.22]] 15:31, 2021 ж. мамырдың 12 (+06) == [[:Туыстық атаулары]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} "Ұлы әже" дегенді "үлы әже" деп жазған. Хабарландыру жіберген: AliU [[Арнайы:Үлесі/5.63.126.48|5.63.126.48]] 17:30, 2021 ж. мамырдың 13 (+06) == [[:Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} == [[:Талапбек Сұлтанбекұлы Сұлтанбеков]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Бір тұлғаға арнап жазылған мақала екі рет қайталанып тұр. Талап Сұлтанбеков және Талапбек Сұлтанбекұлы Сұлтанбеков. Бір мақала жойылуға тиіс-ті. Хабарландыру жіберген: [[Қатысушы:Esen48|Esen48]] ([[Қатысушы талқылауы:Esen48|талқылауы]]) 21:23, 2021 ж. мамырдың 15 (+06) == [[:Талап Сұлтанбеков]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Суретте Талап Сұлтанбеков емес. Суретте Алимхан Абеуович Ермеков. Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/95.82.125.171|95.82.125.171]] 21:05, 2021 ж. мамырдың 25 (+06) == [[:Түркістан (қала)]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Түркістан қаласы әкімі Рашид Аюпов Абатұлы Хабарландыру жіберген: [[Қатысушы:Ердулет|Ердулет]] ([[Қатысушы талқылауы:Ердулет|талқылауы]]) 15:55, 2021 ж. маусымның 10 (+06) == [[:Кубизм]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} This article seems to describe the same as [[Кубшылдық|this one]]. Кажется, что эта статья описывает то же самое, что и другая статья - [[Кубшылдық]]. Хабарландыру жіберген: [[Қатысушы:Redboston|Redboston]] ([[Қатысушы талқылауы:Redboston|талқылауы]]) 03:33, 2021 ж. маусымның 16 (+06) == [[:Атаулы сөйлем]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Өолданылған әдебиеттер бөлек тұрмаса оқырма шатасып кетеді. Атаулы сөйлемнің мысалдарының біріне жатқызуы мүмкін.Рахмет! Хабарландыру жіберген: Аружан [[Арнайы:Үлесі/85.117.107.77|85.117.107.77]] 18:32, 2021 ж. маусымның 22 (+06) == [[:Жапон әдебиетінің жанрлары]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Дереккөздер: Шарафат Жылқыбаева, "Күншығыс аңыздары" Шарафат Жылқыбаева, "Қызыл қақпаның құпиясы" Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/89.218.177.218|89.218.177.218]] 12:29, 2021 ж. шілденің 14 (+06) == [[:Қатысушы талқылауы:Samatuly Serikbolsyn]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Ғалымжан Кенжебек атты тұлғаның бірден екі парақшасы бар болып шықты. Хабарландыру жіберген: [[Қатысушы:Samatuly Serikbolsyn|Samatuly Serikbolsyn]] ([[Қатысушы талқылауы:Samatuly Serikbolsyn|талқылауы]]) 18:53, 2021 ж. тамыздың 21 (+06) == [[:Уикипедия:Алғашқы мақала]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} 6 - шы қадам 1 бейтарап көзқарас ... бірдей көлемде баяндале қажет. Хабарландыру жіберген: [[Қатысушы:Мейржан Абдуов|Meirzhan]] ([[Қатысушы талқылауы:Мейржан Абдуов|талқылауы]]) 15:08, 2021 ж. тамыздың 23 (+06) == [[:Матуриди мазһабы]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Матруди ағым емес. Матруди деген мектеп ағым деп қазіргі таңда өздерін салафия деп жүрген кісілерді айтуға болады. Немесе Талибан. Өкінішке орай бұл матуриди ағымы деген сөз ең үлкен қателік. Хабарландыру жіберген: Рахатов Заманбек [[Арнайы:Үлесі/188.0.152.49|188.0.152.49]] 13:17, 2021 ж. тамыздың 24 (+06) == [[:Жұмабек Ахметұлы Тәшенов]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Туған ауылының атауы Танагүл емес, Тана көлі деген жерде дүниеге келген. Менің анам да сол жерде туғанын мақтан қылып отыратын. Хабарландыру жіберген: Серік Кәрібайұлы ОСПАН [[Арнайы:Үлесі/178.89.172.208|178.89.172.208]] 11:17, 2021 ж. қыркүйектің 6 (+06) == [[:Ақбілек (роман)]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Қысқаша мазмұнында Қазақ сөзін Қазан сөзімен аустыру керек өйткені мұнда көтеріліс туралы айтылып жатыр. Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/178.91.70.195|178.91.70.195]] 15:10, 2021 ж. қыркүйектің 8 (+06) == [[:Қойкелді Сартұлы]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Мақаланың аты қате жазылған, орфографиялық ережелерге сәйкес келмейді, себебі "Г" дыбысы тек айтылатын кезде ғана болады, бұл орфоэпиялық норма, ал жазылатын кезде орфоэпиялық ереже ескерілмейді. Өз бетінше мақала атын өзгерте алмадым, алайда мәтін ішінде атына байланысты барлық қателерді түзедім. Хабарландыру жіберген: [[Қатысушы:Dias Baurzhan|Dias Baurzhan]] ([[Қатысушы талқылауы:Dias Baurzhan|талқылауы]]) 11:13, 2021 ж. қыркүйектің 16 (+06) == [[:Өнеркәсіп төңкерісі]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} машина деген сөзді көлік деп жазу қажет Хабарландыру жіберген: сымбат [[Арнайы:Үлесі/185.250.28.152|185.250.28.152]] 16:39, 2021 ж. қыркүйектің 18 (+06) == [[:Қазыбек би]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Қате: “Қазақ деген мал баққан елміз, ешкімге соқтықпай жай жатқан елміз. Елімізден құт-береке қашпасын деп, жеріміздің шетін жау баспасын деп найзасына жылқының қылын таққан елміз. Дұшпан басынбаған елміз, басымыздан сөз асырмаған елміз. Досымызды сақтай білген елміз, дәм-тұзын ақтай білген елміз. Бірақ асқақтаған хан болса – хан ордасын таптай білген елміз. Атадан ұл туса – құл боламын деп тумайды, анадан қыз туса – күң боламын деп тумайды, ұл мен қызын жатқа құл мен күң етіп отыра алмайтын елміз. Сен темір болсаң, біз көмірміз – еріткелі келгенбіз, қазақ-қалмақ баласын теліткелі келгенбіз. Танымайтын жат елге — танысқалы келгенбіз, танысуға көнбесең – шабысқалы келгенбіз. Сен қабылан болсаң, мен арыстан – алысқалы келгенбіз, тұтқыр сары желіммен жабысқалы келгенбіз. Бітім берсең – жөніңді айт, бермесең – тұрысатын жеріңді айт!” – депті. Дұрысы: Біз – қазақ деген мал баққан елміз, бірақ ешкімге соқтықпай жай жатқан елміз. Елімізден құт-береке қашпасын деп, жеріміздің шетін жау баспасын деп, найзаға үкі таққан елміз, ешбір дұшпан басынбаған елміз, басымыздан сөз асырмаған елміз. Досымызды сақтай білген елміз, дәм-тұзды ақтай білген елміз, асқақтаған хан болса, хан ордасын таптай білген елміз. Атадан ұл туса, құл боламын деп тумайды, анадан қыз туса, күң боламын деп тумайды. Ұл мен қызды қаматып отыра алмайтын елміз. Сен – қабылан болсаң, мен – арыстан, алысқалы келгенбіз. Қазақ, қалмақ баласы, табысқалы келгенбіз. Танымайтын жат елге танысқалы келгенбіз. Танысуға көнбесең, шабысқалы келгенбіз. Сен – қалмақ болсаң, біз – қазақ, қарпысқалы келгенбіз. Жаңа үйреткен жас тұлпар жарысқалы келгенбіз. Тұтқыр сары желіммін, жабысқалы келгенбіз. Сен темір де, мен көмір, еріткелі келгенмін. Екі еліктің баласын теліткелі келгенмін, егесетін ер шықса, иілткелі келгенмін. Берсең жөндеп бітіміңді айт, не тұрысатын жеріңді айт Хабарландыру жіберген: [[Қатысушы:AronRaut|AronRaut]] ([[Қатысушы талқылауы:AronRaut|талқылауы]]) 13:13, 2021 ж. қыркүйектің 19 (+06) == [[:ДНҚ репликациясы]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Криктер дегенимиз арна емес Крик Фрэнсис Крик деген галымнын есими Хабарландыру жіберген: Димаш [[Арнайы:Үлесі/178.90.225.57|178.90.225.57]] 18:18, 2021 ж. қазанның 4 (+06) == Ауыл тұрғындарының жетістіктері == Ауыл тұрғындары жетістіктері деген бөлімде белгісіз кісілер хейт жазып қалдырыпты. Түзету үшін толық ақпарат білмеймін, білетін кісілер жаза жатар. Бірақ, уақытша қазіргі мәліметтерді өшіре тұруыеызды сұраймын == Қайта өрлеу мәдениеті == Франция қате жазылған Оны қатесін түзеу керек == Қаланын аттары == Қаланын атарын жазғанда, автоматты түрде қате деп шығады(Дубли) == Холокост == Адамзатқа жасалған ең ауыр қиянат, әділетсіздікке қалай күмән келтіруге болады? Холокостта 6 миллион адам газға улап, қарумен атып жойды ғой. Антисемитизм бұл әділетсіздік екені рас. Осы күмән туралы жазған адам еврейлерге негативті көзқараста болған. Осы жазылған ақпараттар толығымен бос сандырақ. == Lada == Мен Lada үшін мақала жасағым келеді, себебі мен 100-ден астам өңдеулер жасадым, өйткені мен жаңа пайдаланушымын, бірақ оны жасауға кедергі болатын қате пайда болғандықтан мүмкін емес: << Қате, өңдеме сақталмады. Өңдеме сүзгісі Уикипедияға қош келдіңіз!. Өтініш, мақаланы бастау үшін «Бетті сақтау» батырмасын қайта баспас бұрын бұл ескертуді оқып шығыңыз. Мақалаға әлдеқашан жарияланған мәтіндерді көшіріп салмаңыз. У этого правила есть редкие исключения. Для авторов есть специальный механизм подтверждения, хотя проще переписать текст другими словами. Мақалаға меншікті толғанымдарды қосуға болмайды. Уикипедияның негізгі ережелерінің бірі тексерілмелділігі және өзіндік зерттеулерге жол берілмейді. Уикипедия - жарнамаға арналған орын емес. Мәтінде фирманың өз сайтынан көшірілген жарнамалық материалдар болса, онда ол бейтарап болуы мүмкін емес, сондықтан талқылаусыз жойылуы мүмкін. Предмет статьи должен обладать энциклопедической значимостью, то есть упоминаться в авторитетных источниках. Мақала өзіңіз туралы, өзіңіздің уеб сайтыңыз, өзіңіздің танымды емес компанияыңыз немесе музыкалық топ туралы болса жылдам жойылады. Бұл сүзгіште немесе көрсетілген ескертуде қате бар деп есептесеңіз бұл туралы бізге хабарлаңыз. >> және << Қате, өңдеме сақталмады. Өңдеме сүзгісі Уикипедияға қош келдіңіз! Өкінішке орай, сіздің өңдемеңіз жүйелі болмағандықтан өңдеме сүзгісімен автоматты түрде болдырылмады. Егер сүзгіде қате болса, онда біз сіздің өзгерісіңізді қалпына келтіре аламыз және бұл қатені жақында түзетеміз ол үшін администраторларға хабарлаңыз. >> Тыйым салуды алып тастап, маған осы мақаланы жасауға рұқсат беріңіз[[Қатысушы:SSHTALBI|SSHTALBI]] ([[Қатысушы талқылауы:SSHTALBI|талқылауы]]) 01:32, 2022 ж. тамыздың 15 (+06) :Қайырлы күн, жаңа қатысушыларға мақала бастауға шектеу қойылған. Мақала бастау үшін кемінде 200 өңдеме жасау қажет (себебі: уикипедияда мақала жазуда тәжірибе жинау керек). 500 өңдеме жасасаңыз мақаланы өзіңіз тексеріп жариялай аласыз. :Қазіргі уақытта [[Арнайы:Үлесі/SSHTALBI|40]] өңдеме жасапсыз. :Мәселеңізге келетін болсақ, жаңа қатысушы ретінде жоба:инкубаторға мақалаңызды жазуға болады. Мен байқағандай ''Жоба:Инкубатор/Lada жазуда екенсіз, осыны әлі де болса жетілдіріп толықтыруды ұсынамын''. :Сосын мақаланы жариялауға көмектесеміз. :Тағы да сұрақтарыңыз болса сұрай беріңіз. [[Қатысушы:Ұлы Тұран|Ұлы Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Ұлы Тұран|талқылауы]]) 09:38, 2022 ж. тамыздың 15 (+06) @[[Қатысушы:Ұлы Тұран|Ұлы Тұран]] Жоқ, шектеу 100 түзету болды, енді сіз 200 және 500 өңдеуді айтасыз. Мен көлікке қатысты кейбір беттерді өңдегеннен бері 100-ден астам шағын өңдеулер жасадым. Дегенмен, мен Project/Incubator:Lada-ны бастағаннан бері, мен сізден оны жақсартуды және оны мақалаға айналдыруды шешуді талап етемін.[[Қатысушы:SSHTALBI|SSHTALBI]] ([[Қатысушы талқылауы:SSHTALBI|талқылауы]]) 11:22, 2022 ж. тамыздың 15 (+06) :Тағы да толықтыруларды қажет етеді. Басқа уикилерден қарап мәлімет қосып көріңіз. Дереккөздер, санаттар қосу керек. [[Қатысушы:Ұлы Тұран|Ұлы Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Ұлы Тұран|талқылауы]]) 13:22, 2022 ж. тамыздың 15 (+06) @[[Қатысушы:Ұлы Тұран|Ұлы Тұран]] Мен көздер мен санаттарды қостым. Оны қазір мақалаға айналдырыңыз.[[Қатысушы:SSHTALBI|SSHTALBI]] ([[Қатысушы талқылауы:SSHTALBI|талқылауы]]) 14:24, 2022 ж. тамыздың 15 (+06) :{{Жасалынды}} [[Lada]] бетіне жылжытып қойдым. Мақаланы арықарай жетілдіресіз деген сенімдемін. [[Қатысушы:Ұлы Тұран|Ұлы Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Ұлы Тұран|талқылауы]]) 23:00, 2022 ж. тамыздың 15 (+06) == Палеоген == "'''Палеоген''' – [[Бор кезеңі|бордың]] алдында, [[Неоген|неогеннен]] кейін келетін " Бұл қате. Басында бор, сосын палеоген, сосын неоген [[Арнайы:Үлесі/178.89.27.144|178.89.27.144]] 20:06, 2025 ж. шілденің 3 (+05) == Сол жақ оң болғандықтан, оң жақтың да оң болуы талап етіледі.== Дұрыс емес формула:<math> \sqrt{\frac{1 - \sin\theta}{1 + \sin\theta}} = \frac{1 - tg(\theta/2)}{1 + tg(\theta/2)} </math> Дұрыс формула:<math> \sqrt{\frac{1 - \sin\theta}{1 + \sin\theta}} = \frac{\left|1 - tg(\theta/2)\right|}{\left|1 + tg(\theta/2)\right|} </math> https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%96%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%88%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8B_%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B Дереккөз:https://planetmath.org/goniometricformulas ,https://archive.org/details/introductioanaly00eule_0 [[Қатысушы:Ambitious miss|Ambitious miss]] ([[Қатысушы талқылауы:Ambitious miss|талқылау]]) 19:41, 2025 ж. желтоқсанның 18 (+05)-[[Қатысушы:Ambitious miss|Ambitious miss]] ([[Қатысушы талқылауы:Ambitious miss|талқылау]]) 19:49, 2025 ж. желтоқсанның 18 (+05)-[[Қатысушы:Ambitious miss|Ambitious miss]] ([[Қатысушы талқылауы:Ambitious miss|талқылау]]) 19:55, 2025 ж. желтоқсанның 18 (+05) -[[Қатысушы:Ambitious miss|Ambitious miss]] ([[Қатысушы талқылауы:Ambitious miss|талқылау]]) 02:39, 2025 ж. желтоқсанның 19 (+05) == Қабдеш Жұмаділов туралы ақпарат == Жазушының жұбайының аты Самал емес, Сәуле. Түзетүіңізді сұраймын. Дереккөз - автордың Таңғажайып Дүние өмірбаяндық шығармасы. [[Арнайы:Үлесі/&#126;2026-81132-5|&#126;2026-81132-5]] ([[Қатысушы талқылауы:&#126;2026-81132-5|talk]]) 22:01, 2026 ж. ақпанның 5 (+05) == Жасқаншақтық == Сипаттамасын білмеймін [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 18:57, 2026 ж. ақпанның 7 (+05) == «Мажарстандағы парламент сайлауы (2026)» мақаласына жаңа фотосурет ұсынысы == Сәлеметсіздер ме! Мен «Мажарстандағы парламент сайлауы (2026)» мақаласында Петер Мадьярдың (Péter Magyar) 2026 жылғы 15 наурыздағы қоғамдық шара кезінде түсірілген, еркін лицензиялы жаңа фотосуретін пайдалануды ұсынғым келеді: [[:File:Peter-Magyar-Budapest-15-03-2026_(cropped2).jpg]] Бұл сурет оны Будапешттегі Батырлар алаңында өткен ірі қоғамдық жиын кезінде көрсетіп, оның қоғамдық және әлеуметтік белсенділігінің маңызды сәтін құжаттайды. Файл Wikimedia Commons қоймасында еркін қолжетімді және ағылшын тіліндегі Уикипедияда осы тақырып бойынша қолданылып жатыр (қараңыз: [[:en:2026 Hungarian parliamentary election]]). Мәліметтердің жаңалығы, контекстік дәлдігі және жобалар арасындағы сәйкестік үшін бұл суретті осы мақалада да пайдалану пайдалы болар еді. Фотосурет қоғамдық орында түсірілген және нақты оқиғаны көрсетеді. Бұл қойылған портрет емес, шынайы сәтті түсірген деректі фотосурет. Бұл туралы не ойлайсыздар? [[Қатысушы:VargaZsuzsi1|VargaZsuzsi1]] ([[Қатысушы талқылауы:VargaZsuzsi1|талқылау]]) 11:48, 2026 ж. наурыздың 21 (+05) == Fork == Isn't this the same person? [[Хамза Ерзінұлы Зайсанов]] / [[Жайсанып Мүдәрісұлы]] [[Қатысушы:Почитатель Нурдквиста|Почитатель Нурдквиста]] ([[Қатысушы талқылауы:Почитатель Нурдквиста|талқылау]]) 15:09, 2026 ж. сәуірдің 22 (+05) :Yes, it does seem to be the case. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 15:18, 2026 ж. сәуірдің 22 (+05) cu0ksge9av8kwddtaes00x7lb40jmkt 3643392 3643385 2026-08-17T13:11:28Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Гүланар|Гүланар]] ([[User talk:Гүланар|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3589645 wikitext text/x-wiki {{/Header}}<!-- Бұл жолды өшірмеңіз, АСТЫНА жазыңыз! және == Тақырып аты == қосып жазғанды ұмытпаңыз --> {{Жинақталған мазмұн|30|400}} == [[:Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Негізінде Абай Құнанбаев Семей облысында Шыңғыстау бауырында Қасқабұлақ деген жерде дүние есігін ашқан. Хабарландыру жіберген: [[Қатысушы:Axan Erkebulan|Axan Erkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:Axan Erkebulan|талқылауы]]) 15:40, 2016 ж. желтоқсанның 18 (+06) == [[:Ақуыз]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Нобель сыйлығының лауреаты, атақты ғалым Лайнус Полинг нәруыздың екінші реттік құрылымын ашқан. Полипептидті тізбектің кеңістіктегі оралма тәрізді болып келген пішінін нәруыздың екінші реттік құрылымы деп атайды. Бұған нәруыздың және тырнақтың нәруызы кератин жатады. Нәруыздың екінші реттік құрылымы !мутектік! байланыстар арқылы орындалады. Бір орамдығы NH-топтары мен көршілес орамдығы CO-топтары арасындығы түзілетін сутектік байланыс арқылы оралым ұсталынып тұрады. Сутектік байланыстар коваленттік байланыстардан анағұрлым әлсіз. Бірақ бірнеше рет қайталанғанда, олар берік байланысады. Көптеген сутектік байланыстар арқылы «тігілген» полипептидті оралым берік құрылым болып келеді. Нәруызда оралмалы бөліктерінің бар болуы, оған жылжымалылық, мықтылық, серпімділік қасиет береді. Нәруызда цилиндр тәрізді оралым бөліктерінен басқа аминқышқылы пролиннен түзілетін, тізе тәрізді бүгілетін бөліктері де бар. Хабарландыру жіберген: Улан Айтхожаев! [[Арнайы:Үлесі/5.63.66.106|5.63.66.106]] 09:01, 2017 ж. қаңтардың 11 (+06) == [[:Ми]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} алдынғы ми сынарлары ( немесе үлкен ми сынарлары) Хабарландыру жіберген: дарын бектемиров [[Арнайы:Үлесі/5.251.46.43|5.251.46.43]] 15:03, 2017 ж. қаңтардың 13 (+06) == [[:Arsen Kenesbayev]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Жақайым бетінде сурет қосайын деп едім шежіренің, сүзгі өткізбей жатыр 3:05, 2025 ж. қаңтардың 4 (+05) == [[:Пахлава]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Пахлава (немесе баклава) — қатпарлы қамыр мен жанғақ, тосаптан тұратын танымал кондитерлік өнім. Шығыс елдер асханасында кеңінен танымал, ең алдынғы қатарда Түрік, Армян,&nbsp;Әзірбайжан, Кавказ, Араб елдерінде қолданысқа ие. Наурыз мерекесінде таратылатын, Түркия, Таджикстан, Өзбекстан сияқты мемлекеттерде әйгілі болып саналады. Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/178.88.253.21|178.88.253.21]] 01:20, 2017 ж. ақпанның 3 (+06) == [[:Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Күшейткіш үстеу — сынның немесе қимылдың , іс-әрекеттің беогісін я сапасн күшейтіп ,я солғындатып көрсетеді. Күшейткіш үстеулер көбінесе сапалық сын есімдермен тіркесіп жұмсалады да, онымен тұтасып келіп , сын есімнің күшейтіліп шырай түрін жасауға негіз болады. Мысалы: ең әдемі, тым биік, өте жақсы, аса маңызды, орасан зор және тағы басқалары. Күшейткіш үстеулердің біразы етістікпен тіркесіп қалай? деген сұраққа жауап береді. Ол қимылдың сипатын күшейтіп не солғыдып көрсетеді. Мысалы: мүлде білмейді, әбден шаршаған, сәл ауырады, керемет сөйледі және тағы басқалары. Құрамы жағынан күшейткіш үстеулер негізгі түбір болып келеді Хабарландыру жіберген: 21:52, 2017 ж. ақпанның 7 (+06)~~ [[Арнайы:Үлесі/2.132.80.86|2.132.80.86]] 21:52, 2017 ж. ақпанның 7 (+06) == [[:Жақша]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Көптеген жерлерде автор деп жазудың орнына аутор деп жазылып кеткен. Сондықтан соны түзетулеріңізді сұраймын. Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/178.88.254.154|178.88.254.154]] 19:29, 2017 ж. ақпанның 9 (+06) == [[:Доминика]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Біраз жерлерде орфографиялық қателер анықталды. Хабарландыру жіберген: Ермек [[Арнайы:Үлесі/2.132.51.102|2.132.51.102]] 20:36, 2017 ж. ақпанның 9 (+06) == [[:Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Сәлем, ағайындар! Қателерді түзетіп әлек болсам, бір пысықай түзеткенімді өшіріп әлек. Мысалы, Ұларлар деген мақала. Мақаланың ұларлар атын ұлар деп өзгерте алмадым, өзгертуге келмейді екен. Сосын қырғаулдықтар деген сөзді қырғауыл деп түзетіп қойсам өшіріп тастаған. Қазақ тілінде жөнді жосынсыз лар, дар деп айта бермейді. Мысалы, қойлар, малдар деп айтпайды. Қоралы қой, қалың мал деп жалқы түрде айтады. Мұндағы өңдемелер "болып табылады, құрайды, ...." деген орысшадан тура аудара салған қазақы емес сөз саптаулар мен ...-ға деген, -лық, -тық" деген орынсыз қолдана берген жалғауларға толып кеткен. Аң жануардың атын көбінесе көпше түрде жаза берген. Арыстандар, жолбарыстар, жыландар, бүркіттер....дегендей. Тауды да таулар дей берген. Мысалы, Алтай таулары. Біздің білуімізше жалғыз ғана Алтай тауы бар еді ғой. Басқа қандай қандай Алтай тауы бар еді?! Сосын мына әкімшілер өңдемелерді албаты өшіргенді доғару керек. Біреу Уикиге жаңа ғана салып өңдеуге үлгермеген болу керек. Соны арықарай өңдеп уикилендіріп безендіріп қоюдың орнына қит етсе өшіруге, жоюға дайын тұруы мұндағы мақала салатын еріктілердің ынтасын азайтады. Кез келген мақалаға дереккөзді талап ету де сонша дұрыс емес, әсіресе, бұл талап қазақ тарихына жүрмейді. Қазақ басқа отырықшы халықтарға ұқсап тарихы хатталып жазылып келген халық емес, көбінесе ауыздан ауызға аңыз түрінде айтылып жазылып келген. Енді мұның қай жерін дереккөз етерсің? Рас, мұнда орынсыз мақала салатындар да бар шығар, оны өшіруге де тура келетін шығар. Бірақ бірден әкімші болған соң мұның аражігін ажыратып өшіруі шарт. Мұны ажырата алмаса әкімші болудың керегі не. Әйтпесе тап бір "қостырып қойған қойың бардай", біреудің ақы пұлсыз өз шамасынша өңдеп жатқан өңдемелерін әкімші дейтін біреу жол ортадан өшіре салу еркін кім берген?! Уики қазаққа ортақ, ендеше қазаққа ортақ дүниені бір бірімізді түсініп жабылып іске асырмасақ баяғы отыз жетідегі көк жекпенділерге ұқсап "шаш ал десе бас ал" дегендей өшіре беруге мүлдем келіспеймін! Хабарландыру жіберген: [[Қатысушы:Galymmurat|Galymmurat]] ([[Қатысушы талқылауы:Galymmurat|талқылауы]]) 15:16, 2017 ж. ақпанның 12 (+06) :Ұларлар деген атауын өзгерте алмадым, ал ұларлар деген мақала ішіндегі қате түзетілді. Сұрақтарыңыз болса https://t.me/kkwiki_chat телеграм тобына қойыңыз. [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылауы]]) 15:34, 2022 ж. тамыздың 4 (+06) == [[:Аққулар ұйықтағанда (поэма)]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев 1931 ж. 9-ақпанда Алматы облысы, қазіргі Райымбек (бұрынғы Нарынқол) ауданының, Қарасаз ауылында дүниеге келген. Алайда, құжаттар бойынша ақынның туған күні ақпанның 9-нда тойланады. Мұнда 9 ақпанда туылып 9 ақпанда тойлағанының несі жаман? Хабарландыру жіберген: Есмаханов [[Арнайы:Үлесі/37.150.113.11|37.150.113.11]] 20:17, 2017 ж. ақпанның 18 (+06) == [[:Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Менің мақаламды вандализм деп болдырмай істеп жібере береді Хабарландыру жіберген: [[Қатысушы:Алтынгүл Зинетуллина|Алтынгүл Зинетуллина]] ([[Қатысушы талқылауы:Алтынгүл Зинетуллина|талқылауы]]) 04:30, 2017 ж. ақпанның 20 (+06) == [[:ежелгі ғұндар мен юэчжилер туралы деректері]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} скифтік мәдениетке ұқсас мәдениетті игеріп, аралап көлікпен кәшіп қонып жүрді Хабарландыру жіберген: глшш [[Арнайы:Үлесі/37.150.5.110|37.150.5.110]] 17:06, 2017 ж. ақпанның 26 (+06) == [[:Мөлшер үстеуі]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} мен 6 сыныптың кітабынан қарадым .Онда 147 бет емес 196 бет екні анық көрсетілген. қолымда дәлел де бар Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/5.251.182.166|5.251.182.166]] 22:08, 2017 ж. ақпанның 26 (+06) == [[:Уикипедия:Уикипедияға қош келдіңіз!]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} длорпавычсмитьбдщшгневыч №ждлорпавчя Хабарландыру жіберген: 20 [[Арнайы:Үлесі/178.90.224.150|178.90.224.150]] 16:31, 2017 ж. ақпанның 27 (+06) == [[:Қалмақан Әбдіқадыров]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Ол туралы өте аз мәлімет. Онда-мұнда бұрмалап жағансыздар. Толығырақ болса. Мысалы,ол 1903 жылы дүниеге келген және т.б Хабарландыру жіберген: аяулым [[Арнайы:Үлесі/2.135.136.162|2.135.136.162]] 23:05, 2017 ж. ақпанның 27 (+06) == [[:Қосарлы ұрықтану]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Бұл жерде төрт деген сөздің орнына тқрт деп жазды. Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/82.200.166.226|82.200.166.226]] 10:55, 2017 ж. наурыздың 6 (+06) == [[:Құрылымдық]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} бір қосылыс барлығы Хабарландыру жіберген: 9636 [[Арнайы:Үлесі/2.134.245.9|2.134.245.9]] 22:03, 2017 ж. наурыздың 8 (+06) == [[:Ғимарат және оның элементтері туралы түсінік]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Сөйлемдердің дұрыс жазылуына мән берсеңіз. Хабарландыру жіберген: Сөйлемдердің дұрыс жазылуына мән берсеңіз. [[Арнайы:Үлесі/176.69.146.197|176.69.146.197]] 01:12, 2017 ж. наурыздың 18 (+06) == [[:Барсакелмес]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Маған қате деп тұр. Хабарландыру жіберген: Сеее/Һ [[Арнайы:Үлесі/5.63.66.106|5.63.66.106]] 16:14, 2017 ж. наурыздың 28 (+06) == Дем салу расими == Qzaqsha shrift jok. Keshirim otinem. Dem salu rasimi degen takiripta kalima sozi "Kalnma" dep kate ketipti! Ondegeniniz jon bolar. Rahmet. --[[Арнайы:Үлесі/2.132.13.39|2.132.13.39]] 12:07, 2017 ж. наурыздың 31 (+06) == [[:Вакцина]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} анатоксиндер химиялық вакцина құрамына кірмейді олар жеке дара вакцина түрі болып саналады. Хабарландыру жіберген: Бекназар [[Арнайы:Үлесі/178.90.253.168|178.90.253.168]] 22:07, 2017 ж. сәуірдің 2 (+06) == [[:Қазақтың ұлттық ою-өрнегі]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} білімге рақмет бырақ қате жібермеңіз Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/37.151.221.159|37.151.221.159]] 18:15, 2017 ж. сәуірдің 3 (+06) == [[:Ахмет Байтұрсынұлы]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Осы беттегі "1926-жылы Бакуде өткен Бірінші Түркологиялық құрылтайдың төрағалығын атқарған Ахмет БАЙТҰРСЫНОВ" деген дұрыс емес. Суреттегі "А.Байтұрсынов" деп көрсетілген Байтұрсынов емес. А.Байтұрсыновтың осы Бакудегі Тіл құрылтайына қатысқан басқа суреті бар. Ол суретте Ахаңда сақал да, мұрт та бар. Сол суретті салыстырып қараңыздар. Қате суреттің Википедияда берілуіне қарсымын. Жұмат ӘНЕСҰЛЫ, журналист, жазушы, тарихшы Хабарландыру жіберген: Жұмат ӘНЕСҰЛЫ [[Арнайы:Үлесі/37.150.70.42|37.150.70.42]] 17:14, 2017 ж. сәуірдің 6 (+06) == [[:Халықаралық қазақ-түрік университеті]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} ayu.edu.kz adresine durystau kazhet Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/88.227.13.205|88.227.13.205]] 18:15, 2017 ж. сәуірдің 6 (+06) == [[:Картоп]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Қазіргі заманда дүние жүзінің бырлық елдерінде егіледі. Хабарландыру жіберген: Смайлова [[Арнайы:Үлесі/178.22.170.77|178.22.170.77]] 12:57, 2017 ж. сәуірдің 8 (+06) == [[:Мұхтарбай Өтелбаев]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} 1) Навье-Стокс теңдеуін шешкен жоқ 2) Математикадан Нобель сыйлығының лауреаты емес. Себебі, Нобель сыйлығы математикадан берілмейді. Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/147.30.18.157|147.30.18.157]] 23:51, 2017 ж. сәуірдің 11 (+06) == [[:Бензин]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} "60°С-та қатады" деп жазылған екен. Негізі "-60°С-та қатады" деп алдына " - " таңбасын қойсаңыз дұрыс болады. Рахмет. Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/178.238.79.210|178.238.79.210]] 08:42, 2017 ж. сәуірдің 12 (+06) :сіз өзіңіз де тіркеліп қателерді өңдей аласыз. Басқа сұрақтарыңыз болса https://t.me/kkwiki_chat телеграм чатына өтіп сұрақтарыңызды қойыңыз. [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылауы]]) 15:43, 2022 ж. тамыздың 4 (+06) == [[:Домбыра]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Қомыз емес қобыз! Қазақта үш шекті домбыра жоқ,тек екі шекті ғана! Хабарландыру жіберген: Аяла [[Арнайы:Үлесі/2.134.10.119|2.134.10.119]] 23:11, 2017 ж. сәуірдің 13 (+06) == [[:Дүниежүзілік көрме]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} теңдессіз - теңдесіз,талдаудары - талдаулары Хабарландыру жіберген: т.еңсепов [[Арнайы:Үлесі/91.185.15.160|91.185.15.160]] 17:34, 2017 ж. сәуірдің 15 (+06) == [[:Синекдоха]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} analysis of labour market of tourism and hospitality industries in Kazakhstan Хабарландыру жіберген: ххз [[Арнайы:Үлесі/212.154.154.214|212.154.154.214]] 12:52, 2017 ж. сәуірдің 17 (+06) == [[:Ұлы Отан соғысы]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} үштік пакт емес факт Хабарландыру жіберген: меники дурыс атак [[Арнайы:Үлесі/178.90.189.70|178.90.189.70]] 18:27, 2017 ж. сәуірдің 18 (+06) == [[:Күлкі күні]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Қысташа дұрыс емес.Қысқаша болады Хабарландыру жіберген: нур [[Арнайы:Үлесі/109.248.219.121|109.248.219.121]] 22:16, 2017 ж. сәуірдің 18 (+06) == [[:Австралия доллары]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Австралия доллары - банкноталар (de.wikipedia.org/wiki/Australischer_Dollar) Хабарландыру жіберген: Австралия доллары - банкноталар (de.wikipedia.org/wiki/Australischer_Dollar) [[Арнайы:Үлесі/93.128.181.60|93.128.181.60]] 02:20, 2017 ж. сәуірдің 21 (+06) == [[:Австралия доллары]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Австралия доллары - банкноталар Хабарландыру жіберген: de.wikipedia.org/wiki/Australischer_Dollar [[Арнайы:Үлесі/93.128.181.60|93.128.181.60]] 02:32, 2017 ж. сәуірдің 21 (+06) == [[:Дисперсия]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} әріп қатесі кеткен қазақтың әріптерімен өзгерттім Хабарландыру жіберген: УДЖ [[Арнайы:Үлесі/212.96.66.94|212.96.66.94]] 01:34, 2017 ж. сәуірдің 23 (+06) == [[:Нұр-Мүбарак Египет ислам мәдениеті университеті]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Саламатсыздар ма! Уикипедиядагы Университеттің бетіне арналған атауды жөндеңіздерші. яғни „Нұр-Мүбарак Египет ислам мәдениеті университеті„ деп. сосын университет суретін салсаңыздар! Сіздерге Алла разы болсын, рахмет Хабарландыру жіберген: Айша Кеңесбай [[Арнайы:Үлесі/89.250.82.34|89.250.82.34]] 11:02, 2017 ж. сәуірдің 24 (+06) == [[:Қожа]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Ыскак ,Абдижалел,Абдрахим бабтардын келген жылдары дурыс жазылмаган.. Калган макалалары ар турли ертеректе жарык корген макалалардан терип жазылган.. Хабарландыру жіберген: Абитов Алибек [[Арнайы:Үлесі/176.223.100.231|176.223.100.231]] 11:05, 2017 ж. сәуірдің 24 (+06) == [[:Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} көп қате байқадым сұмдық Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/37.150.1.124|37.150.1.124]] 11:28, 2017 ж. сәуірдің 27 (+06) == материк == --[[Арнайы:Үлесі/5.34.7.124|5.34.7.124]] 11:23, 2017 ж. мамырдың 3 (+06)платформа емес плотформа == [[:ЭЕМ-нің құрамы]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Микропроцессор бөлімінде "кристал" сөзінің орнында "критал" деп жазылынып тұр Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/95.57.82.193|95.57.82.193]] 10:39, 2017 ж. мамырдың 4 (+06) == [[:Құстар]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} ал алдыңғң аяқөқолдары қанаттарға айналғанө, Хабарландыру жіберген: рамазан [[Арнайы:Үлесі/95.57.59.252|95.57.59.252]] 11:23, 2017 ж. мамырдың 5 (+06) == [[:Германия]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} 94 % і емес пайызы болуы керек контитуциясы парламенті Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/178.90.249.10|178.90.249.10]] 00:42, 2017 ж. мамырдың 15 (+06) == [[:Механикалық қозғалыс]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Келтірілген мысалдағы бұлт, ұшақ, машина және алма Жермен салыстырғанда бұрынғы орнын өз- 1. 20 м/с жылдамдықпен біркалыпты гертеді, Соңғы сөз гертеді емес өзгертеді болады Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/2.133.108.149|2.133.108.149]] 22:36, 2017 ж. мамырдың 16 (+06) == [[:Ыбырай Алтынсарин]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Бул матинде нукте койылганнан кейин бас ариппен емес киши ариппен жазып койган.Мен соны гана тузегим келди. Хабарландыру жіберген: Еркежан Алментаева Касымкызы [[Арнайы:Үлесі/92.49.197.158|92.49.197.158]] 08:46, 2017 ж. мамырдың 22 (+06) == [[:Программалық жасақтама]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Ортақ және қолданбалы программалық жасақтама болып екіге түрге бөлінеді Хабарландыру жіберген: Ельзана [[Арнайы:Үлесі/37.150.3.22|37.150.3.22]] 18:56, 2017 ж. мамырдың 26 (+06) == [[:Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} негізінде қазақстанның тәуелсіздігін бірінші болып түркия мойындаған Хабарландыру жіберген: Амреева [[Арнайы:Үлесі/2.135.105.25|2.135.105.25]] 20:57, 2017 ж. мамырдың 27 (+06) == [[:Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Жұлдыздардың, планеталардың, т.б. аспан денелерінің орналасу орындарын анықтау және өлшеу сияқты практикалық мәселелерді шешу үшін астрономияда аспан сферасы деген ұғым колданылады. Аспан сферасы—радиусы анықталмаған жорамал сфера. Аспан шырақтары, әртурлі қашықтықта болғандықтан, онық бетіне бақылаушы белгілі бір уаңытта өзі орналасқан орыннан кәретін букіл аспан шырақтары проекциялаиады . Хабарландыру жіберген: Бағадатов Мирас [[Арнайы:Үлесі/109.166.64.227|109.166.64.227]] 16:39, 2017 ж. мамырдың 29 (+06) == [[:Асқорыту мүшелері]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} ас корыту жүйесі бас бөлімінің алдыңғы бөлігі.Ауыз Хабарландыру жіберген: нрайым [[Арнайы:Үлесі/95.182.10.198|95.182.10.198]] 21:32, 2017 ж. мамырдың 29 (+06) == [[:Ароморфоз]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} мысалы бауырымен сози Хабарландыру жіберген: ааа [[Арнайы:Үлесі/178.88.149.199|178.88.149.199]] 21:49, 2017 ж. мамырдың 29 (+06) == [[:Үйкеліс күші]] == {{Талқылау статусы|+}} μ коэф болу керек, к- ол катандық Хабарландыру жіберген: дильназ мукпенова [[Арнайы:Үлесі/178.91.170.183|178.91.170.183]] 22:58, 2017 ж. мамырдың 29 (+06) == [[:Жансүгіров ауылы]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} ауылда 3 орта мектеп бар Хабарландыру жіберген: Каулыбекова [[Арнайы:Үлесі/5.250.153.142|5.250.153.142]] 13:59, 2017 ж. мамырдың 30 (+06) == [[:Ақшабаев Намазбай]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} қызыҚ емес қызыЛ қызыҚ емес қызыЛ қызыҚ емес қызыЛ Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/92.47.104.166|92.47.104.166]] 11:44, 2017 ж. маусымның 14 (+06) == [[:Қарлұқ қағанаты]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Мемлекеттің құрылуы тақырыпшасында Қарлұқтардың 746 жылы құрылды деуі қате деп есептейміен, себебі Қарлұқ қағанаты 756 жылы құрылды Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/178.90.226.96|178.90.226.96]] 17:17, 2017 ж. маусымның 21 (+06) == [[:Серікбай Өрікбайұлы Нұрғисаев]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Жаңаарна ауылында туылған. Атын ауыстырып қойыңыздар. Хабарландыру жіберген: Сымбат Исрапулова [[Арнайы:Үлесі/5.250.153.181|5.250.153.181]] 20:02, 2017 ж. маусымның 28 (+06) == [[:Қатысушы талқылауы:AsylkhanNshym.nis]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} қазір Төлеби ауданына қарасты Маятас ауылы Шымкент қаласына қосылды. Өзім түзетейін десем, нақты қай ауданына қосылғанын білмеймін. Еңбекші ауданы болуы мүмкін. Хабарландыру жіберген: [[Қатысушы:AsylkhanNshym.nis|AsylkhanNshym.nis]] ([[Қатысушы талқылауы:AsylkhanNshym.nis|талқылауы]]) 18:42, 2017 ж. шілденің 26 (+06) == [[:Ертіс ауданы]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Әкімшілік-аумақтық бөлінуінде Қызылжар емес, Қызылқақ аулылы болуы керек Хабарландыру жіберген: Алина [[Арнайы:Үлесі/178.22.168.39|178.22.168.39]] 19:09, 2017 ж. шілденің 27 (+06) == [[:Ермахан Сағиұлы Ыбрайымов]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Жамбыл облысы, Т. Рысқұлов ауданы Жақсылық ауылында туған Хабарландыру жіберген: Жәкең ғой [[Арнайы:Үлесі/89.218.230.10|89.218.230.10]] 20:07, 2017 ж. тамыздың 2 (+06) == [[:Туыстық атаулары]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Әже, апа атауларында қателіктер Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/178.88.108.165|178.88.108.165]] 22:16, 2017 ж. тамыздың 20 (+06) == [[:Қатысушы талқылауы:Nkassumkhan]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Сәлеметсіздер ме! Қате жайлы хабар. ҚР қорғаныс министірі И.Тасмағамбетов деп тұр. Қазір Қр қорғаныс министірі Сәкен Әділханқлы Жасұзақ екенін хабарлағым келеді! Хабарландыру жіберген: [[Қатысушы:Nkassumkhan|Nkassumkhan]] ([[Қатысушы талқылауы:Nkassumkhan|талқылауы]]) 21:31, 2017 ж. қыркүйектің 4 (+06) == [[:Саңырауқұлақтар]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Саңырауқұлақтар өсімдіктерге жатпайды Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/37.150.36.225|37.150.36.225]] 13:47, 2017 ж. қыркүйектің 10 (+06) == [[:Жасушаның химиялық құрамы]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Қазақ тілінде неорганикалық деген сөз жоқ.Ол бейорганикалық болып жазылады Хабарландыру жіберген: 123хх [[Арнайы:Үлесі/178.91.19.140|178.91.19.140]] 22:31, 2017 ж. қыркүйектің 11 (+06) == [[:Төле би]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Қазыбек Айтеке бидің қолдауымен үш жүзге төбе би болып сайланған Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/178.88.138.175|178.88.138.175]] 16:22, 2017 ж. қыркүйектің 17 (+06) == [[:Қазақ ғылыми-зерттеу мәдениет институты]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Бірінші сөйлемде орфографиялық қателер бар. Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/89.218.80.130|89.218.80.130]] 18:19, 2017 ж. қыркүйектің 20 (+06) == [[:Тас дәуірі]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Ежелгі палеолит кезеңдерінің хронологиялық шеңбері дұрыс емес Хабарландыру жіберген: 12345 [[Арнайы:Үлесі/145.255.162.82|145.255.162.82]] 17:11, 2017 ж. қыркүйектің 26 (+06) == [[:Бірінші дүниежүзілік соғыс]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Франц Фердинандтың өлімінің күні дұрыс жазылмаған!!! 23 маусым емес 28 маусым!!! Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/37.150.0.130|37.150.0.130]] 14:41, 2017 ж. қазанның 1 (+06) == [[:Марс]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} мен бакамай басып жибериппин Хабарландыру жіберген: зарина [[Арнайы:Үлесі/212.96.82.16|212.96.82.16]] 21:42, 2017 ж. қазанның 9 (+06) == [[:Брайд киті]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} нақты ақпарат жоқ ,қате көп Хабарландыру жіберген: арай [[Арнайы:Үлесі/89.218.154.130|89.218.154.130]] 14:13, 2017 ж. қазанның 14 (+06) == [[:Ашық жүйе]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} OSK дегеннің орынына OSI болу керек опечатка ғой ;) Хабарландыру жіберген: Болды [[Арнайы:Үлесі/80.241.2.10|80.241.2.10]] 11:58, 2017 ж. қазанның 17 (+06) == [[:Ашық жүйе]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Қателер көп бір терминнің өзінде, қабыл алыңыз ! Хабарландыру жіберген: SFEK [[Арнайы:Үлесі/80.241.2.10|80.241.2.10]] 12:01, 2017 ж. қазанның 17 (+06) == [[:Мангр]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} молиметтер-малиметтер осылай бирак менде казак тили жок кешириниздер Хабарландыру жіберген: енгиз [[Арнайы:Үлесі/95.56.128.240|95.56.128.240]] 20:24, 2017 ж. қазанның 24 (+06) == [[:Монстера]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} белгели-белгили оылай кешириниздер менде казакша жок Хабарландыру жіберген: енгиз [[Арнайы:Үлесі/95.56.128.240|95.56.128.240]] 20:46, 2017 ж. қазанның 24 (+06) == [[:Досжан Құрақов немесе Құрақтың Досжаны]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Күйшінің әкесінің аты қате жазылған. Мен Құрақтың Досжанының туыс немересі ретінде айтып отырмын. Құрақ деген батыр - күйші Досжанның атасының аты. Күйшінің өз әкесінің есімі Наурызбай. Бірақ күйші елге Құрақтың Досжаны деген атпен танылған. Себебі атасы, батыр Құрақ төрт жасында оны бауырына басып алған. Сондықтан оны Досжан Құрақов немесе Құрақтың Досжаны деп жазуларыңызды сұраймын. Менде күйші жайындағы барлық ақпарат бар, мен оның іздеушісімін.Әруаққа қиянат жасамайық. Хабарландыру жіберген: [[Қатысушы:Жаппас 1972|Жаппас 1972]] ([[Қатысушы талқылауы:Жаппас 1972|талқылауы]]) 00:21, 2017 ж. қазанның 25 (+06) == [[:Тамыр (өсімдік органы)]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Гүлді өсімдіктердің Тамыры тұқымның ұрығынан басталады және бұны алғашқы тамыр деп атайды. Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/2.76.250.110|2.76.250.110]] 12:08, 2017 ж. қазанның 28 (+06) == [[:Баһаи]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Бахаи діні әлемдік діндердің қатарына жатпайды. Хабарландыру жіберген: Інжу Шукей [[Арнайы:Үлесі/62.84.33.65|62.84.33.65]] 21:26, 2017 ж. қазанның 30 (+06) == [[:Шортанбай Қанайұлы]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} аллатағала сөзі, біріншіден бөлек жазылады, екіншіден ол бас әріппен жазылады (Алла Тағала). Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/178.90.194.39|178.90.194.39]] 21:48, 2017 ж. қарашаның 8 (+06) == [[:Ойыл ауданы]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} КӨКТОҒАЙ ЕМЕС КӨПТОҒАЙ БОЛЫП АТАЛЫНАДЫ Хабарландыру жіберген: ЖОЛДАС [[Арнайы:Үлесі/5.34.27.187|5.34.27.187]] 01:44, 2017 ж. қарашаның 9 (+06) == [[:Бәйге]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} қырғызша бәйге чабыч емес чабыш сендер қате жазып қойыпсыздар мен таптым түзеп тастайынба? Хабарландыру жіберген: АЕР--- [[Арнайы:Үлесі/145.255.163.66|145.255.163.66]] 19:11, 2017 ж. қарашаның 10 (+06) == [[:Талқылау:Аққу күйі]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Бұл жерде аққу күйі туралы ешқандай мәлімет жоқ. Күй туралы аңыз деп тақырып берілген, бірақ күйге қатысты еш аңыз жазылмаған. Аққу құсының киелі екені айтылып кеткен, және басқа да сөйлемдер тұр. Күй туралы нақты аңыз жазылу керек бұл жерге. Хабарландыру жіберген: [[Қатысушы:Р.Қайратұлы|Р.Қайратұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Р.Қайратұлы|талқылауы]]) 17:42, 2017 ж. қарашаның 13 (+06) == [[:Күміс алқа]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} алты бала туған және тәрбиелеп өсiрген аналар алтыншы баласы бiр жасқа жеткен және басқа балалары тiрi болған ретте наградталады Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/82.200.168.158|82.200.168.158]] 14:51, 2017 ж. қарашаның 20 (+06) == [[:Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} <Дүниежүзілік көрме (1900)> мақаласына өңдеме жасалмас бұрын пайдаланылған суреттер тақырыпқа сай келмейді Хабарландыру жіберген: [[Қатысушы:Zhumadildaeva|Zhumadildaeva]] ([[Қатысушы талқылауы:Zhumadildaeva|талқылауы]]) 18:59, 2017 ж. қарашаның 20 (+06) == [[:Дүниежүзілік көрме (1900)]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Мақаладағы суреттер тақырыпқа сай емес. Хабарландыру жіберген: Zhumadildaeva [[Арнайы:Үлесі/5.63.66.106|5.63.66.106]] 21:53, 2017 ж. қарашаның 23 (+06) == [[:Акула]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Ең ірі теңіз балығы китпошымды акула Хабарландыру жіберген: жен [[Арнайы:Үлесі/178.90.228.38|178.90.228.38]] 12:14, 2017 ж. қарашаның 24 (+06) == [[:ANSI C]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} АНСИ 1966 жылы осылай аталған болатын. Хабарландыру жіберген: Мүбарак Ақбала Әлиқызы [[Арнайы:Үлесі/178.90.250.24|178.90.250.24]] 15:22, 2017 ж. желтоқсанның 3 (+06) == [[:Досжан Құрақұлы]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Күйшінің аты-жөні туралы тағы да дұрыс жазылмаған. Досжан деген күйші Құрақтың ұлы емес, немересі! Досжанның әкесінің аты Наурызбай. Бірақ Досжан Наурызбайұлы десеңіздер, оны ешкім танымайды, өйткені ол кісі елге Құрақтың Досжаны деген атпен мәлім болған. Сондықтан оны құжаттағы фамилиясымен (тегімен) Досжан Құрақов деп немесе Құрақтың Досжаны деп жазғандарыңыз дұрыс. Әруаққа қиянат жасамайық. Хабарландыру жіберген: Индира Ибраева [[Арнайы:Үлесі/185.57.73.105|185.57.73.105]] 12:16, 2017 ж. желтоқсанның 4 (+06) == [[:Сазгер]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} бул жерде кейбир создер қате мысалы біз деген біш деп кеткен содан кешірім сурайм люблю Хабарландыру жіберген: мама [[Арнайы:Үлесі/95.58.236.170|95.58.236.170]] 18:34, 2017 ж. желтоқсанның 5 (+06) == [[:Қатысушы талқылауы:AidoS]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Неге Больцман үйлестірілуіне копирование жасалмайды??? Хабарландыру жіберген: [[Қатысушы:AidoS|AidoS]] ([[Қатысушы талқылауы:AidoS|талқылауы]]) 22:29, 2017 ж. желтоқсанның 9 (+06) == [[:Қатысушы талқылауы:AidoS]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} мақалаларды PDF файлда емес Microsoft Word-та жасаңыздаршы өтінемін. Сол жағынан түзетулер енгізіңіздерші!!! Хабарландыру жіберген: [[Қатысушы:AidoS|AidoS]] ([[Қатысушы талқылауы:AidoS|талқылауы]]) 22:34, 2017 ж. желтоқсанның 9 (+06) == [[:Айманкүл Тәжібаева]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} "Әуезов Тәжібаевтың анасы" деген сөз түсініксіз Хабарландыру жіберген: Мика [[Арнайы:Үлесі/82.200.245.26|82.200.245.26]] 12:16, 2017 ж. желтоқсанның 12 (+06) == [[:Есік обасы]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} маған керекті нәрсені көрсетпейді Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/109.201.50.85|109.201.50.85]] 15:55, 2017 ж. желтоқсанның 24 (+06) == [[:Интернет желісінің хаттамасы]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} жәй "д"-ның орнына "к"-қою керек! Хабарландыру жіберген: MVM [[Арнайы:Үлесі/178.90.230.15|178.90.230.15]] 11:55, 2018 ж. қаңтардың 12 (+06) == [[:Мемлекет астаналары тізімі]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} бандар сери бегаван столица бруней Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/92.46.103.164|92.46.103.164]] 22:23, 2018 ж. қаңтардың 15 (+06) == [[:Жамбыл (тау)]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} ЖАМБЫЛ ТАУЫ 35-40 УЗЫНДЫГЫ БОЛУ КЕРЕК Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/46.36.149.52|46.36.149.52]] 20:17, 2018 ж. қаңтардың 17 (+06) == [[:Ұлпа]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} жабындық ұлпа түзуші ұлпа туралы мәлімет жоқ Хабарландыру жіберген: Қаныш [[Арнайы:Үлесі/146.0.196.88|146.0.196.88]] 20:58, 2018 ж. қаңтардың 22 (+06) == [[:Жарықкезеңдік]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} мұнда суреттер бар ма? Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/178.91.107.78|178.91.107.78]] 10:51, 2018 ж. қаңтардың 31 (+06) == [[:Жастық]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} неге сіздер түсінбейсіздер қаншама қолжазба жібердім Хабарландыру жіберген: аимап [[Арнайы:Үлесі/2.133.143.168|2.133.143.168]] 12:04, 2018 ж. ақпанның 1 (+06) == [[:Жастық]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} мына жастықтардың басқа түрі жоқ па Хабарландыру жіберген: Казыбек би [[Арнайы:Үлесі/2.133.143.168|2.133.143.168]] 12:07, 2018 ж. ақпанның 1 (+06) == [[:Ұлпан (роман)]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Есенейдің деп өзгерткенім: оқырманда оқу барысында сұрақ туындайды. Дефиздің жазылу ережесі сақталмады, утір мен нүктеден кейін бос орындар болу керек. Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/81.88.144.71|81.88.144.71]] 18:38, 2018 ж. ақпанның 1 (+06) == [[:Қатысушы талқылауы:Тазагүл Ермаханова]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} тазагул емес тазагүл Хабарландыру жіберген: елг [[Арнайы:Үлесі/37.150.0.134|37.150.0.134]] 15:28, 2018 ж. ақпанның 4 (+06) == [[:Қатысушы талқылауы:Maksat333]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Ибрагимов Бауыржан Сабзалұлы деген дұрыс емес, дұрысы Ибрагим Бауыржан Сабзалыұлы және туылған күні 24.11.1961 жыл. Менің өзгерткенімді Kasymov деген автор қабылдамай отыр. Оның ақпараты жалған. Хабарландыру жіберген: [[Қатысушы:Maksat333|Maksat333]] ([[Қатысушы талқылауы:Maksat333|талқылауы]]) 08:49, 2018 ж. ақпанның 9 (+06) == [[:Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Қозы Көрпеш - Баян Сұлу эпосының тарихы XIII-XIV-ғасырларда емес, әлдеқайда арыда жатыр. Оның бір дәлелі Эрмитаждағы орыстар "Скифы отдыхают под деревом" (!!!) деп ат қойып алған, Тува жерінен табылған алтын бұйымдағы сюжет. Ол жерде скифтер ағаштың түбінде пикник жасап отырған жоқ, Баян Сұлу Қозысын жоқтап отыр емес пе? Хабарландыру жіберген: 12:39, 2018 ж. ақпанның 15 (+06)12:39, 2018 ж. ақпанның 15 (+06)~ [[Арнайы:Үлесі/2.132.234.56|2.132.234.56]] 12:39, 2018 ж. ақпанның 15 (+06) == [[:Жақып Қажманұлы Асанов]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Қазір Жақып Асанов Қазақстан Жоғары Сотының төрағасы. Ал мәтінде әлі Бас прокурор деп жазылып тұр. Орысша википедияда Дұрыс жазылған. Ылғы орысшасын бірінші түзеп, қазақшасына мән берілмей қалып жүр. Негізгі қазақ тілді мәтіндерге мұқият болғандарыңыз жөн. Хабарландыру жіберген: Жолдыбай Базаров [[Арнайы:Үлесі/88.204.170.54|88.204.170.54]] 16:40, 2018 ж. ақпанның 16 (+06) == [[:Мұражай]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} музей грек тілінде museion емес musem болады мен грек тілін меңгерген адаммын сол себепті айтып отрмын Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/62.89.220.228|62.89.220.228]] 19:27, 2018 ж. ақпанның 21 (+06) == [[:Адам құқықтары мен бостандықтары]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Конституция сөзі қазақ тілінде дұрыс емес жазылған Хабарландыру жіберген: Nurkeldy [[Арнайы:Үлесі/92.47.198.158|92.47.198.158]] 04:07, 2018 ж. ақпанның 27 (+06) == [[:Хан Шатыр]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} ОССО деген дұрыс емес, СОСО - яғни Сауда және ойынөсауық орталығы. Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/212.154.136.25|212.154.136.25]] 15:30, 2018 ж. ақпанның 28 (+06) == [[:Марат Қабанбай]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Кешіріңіздер сіздер сөздерді қате жазасыздар Хабарландыру жіберген: Тұмар Маритвна [[Арнайы:Үлесі/145.255.165.253|145.255.165.253]] 17:59, 2018 ж. ақпанның 28 (+06) == [[:Ұр, тоқпақ!]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Ұр тоқпақ диалогта ғана леп белгісімен үтірмен жазылады.Интонациясына қарай ал ертегі атауында қойылмайды тыныс белгілері Хабарландыру жіберген: Акнур Жумабаева [[Арнайы:Үлесі/178.88.54.51|178.88.54.51]] 10:32, 2018 ж. наурыздың 6 (+06) == [[:Халықаралық Алматы әуежайы]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} These airlines are gone. Хабарландыру жіберген: These airlines are gone. [[Арнайы:Үлесі/64.107.3.126|64.107.3.126]] 04:00, 2018 ж. наурыздың 8 (+06) == [[:Василий Александрович Сухомлинский]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} кедей шаруалар отбасында туған Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/109.201.63.209|109.201.63.209]] 18:16, 2018 ж. наурыздың 10 (+06) == [[:Аққулар ұйықтағанда (поэма)]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Әкесі қоянжүрек емес Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/2.134.83.30|2.134.83.30]] 15:04, 2018 ж. наурыздың 12 (+06) == [[:Виженер шифры]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Асыратын сөзінде қате кеткен Хабарландыру жіберген: бак [[Арнайы:Үлесі/2.132.213.192|2.132.213.192]] 20:44, 2018 ж. наурыздың 12 (+06) == [[:Санат:Аустралия таулары]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} бул жерде еш малимет жок адамдарга колайсыз Хабарландыру жіберген: дани [[Арнайы:Үлесі/178.22.174.163|178.22.174.163]] 14:21, 2018 ж. наурыздың 14 (+06) == [[:Райымбек батыр]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Қызметі Батыр деген дұрыс емес. Атағы Батыр Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/2.134.18.222|2.134.18.222]] 14:48, 2018 ж. наурыздың 14 (+06) == [[:ZaQ (Ninety One)]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} фильмографияда ZAQ Жансери емес Аоайдын рольин сомдайды Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/92.47.114.211|92.47.114.211]] 00:14, 2018 ж. наурыздың 23 (+06) == [[:Аристотель]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Аристотель деген далбаеб кой ол вообще Хабарландыру жіберген: акула [[Арнайы:Үлесі/5.63.66.106|5.63.66.106]] 13:34, 2018 ж. наурыздың 27 (+06) == [[:Қатысушы талқылауы:Жапон сакура]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} 22:56, 2014 ж. сәуірдің 18.жарияланған "Көктүрік құпиясы" деген мақаланың авторын көрсетуді /дереккөзді жазуды/ талап етемін. Авторы: Мағрипа Жылқыбаева, физика-математика ғылымдарының кандидаты, Алтын адам жазуының құпиясын ашқан ғалым. дереккөз: // "Түркі әлемі" газеті, 2009. т.№8,9 Хабарландыру жіберген: саку [[Қатысушы:Жапон сакура|Жапон сакура]] ([[Қатысушы талқылауы:Жапон сакура|талқылауы]]) 13:58, 2018 ж. наурыздың 28 (+06) == [[:Роза Тәжібайқызы Бағланова]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Бул жерде быр кате бар.Ол шын есымы жазылмаган.Соган коныл аударсаныздар! Хабарландыру жіберген: Айлин [[Арнайы:Үлесі/89.40.192.99|89.40.192.99]] 20:08, 2018 ж. сәуірдің 11 (+06) == [[:Периодонтит]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} тканьдердiң - дұрыс емес, дұрыс сөз яғни- тіндердің деп болады. Сосын тағы қате бар мәтінде: тіс кариес емес-тіс жегі деп дұрыс болады Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/37.150.11.173|37.150.11.173]] 18:59, 2018 ж. сәуірдің 18 (+06) == [[:Мәншүк Жиенғалиқызы Мәметова]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} сол күннен бастап Мәнсия "Моншағым" деген атқа ие болды.Бұл ат өзіне де қатты ұнады.Бірге ойнап жүрген орыс қыздары Моншақ деудің орнына Маншук деп атап кетті.Сөйтіп,оның жанама аты Мәншүк болды. Хабарландыру жіберген: Sapar Aisana Kuanush 26.12.2007j. [[Арнайы:Үлесі/37.150.2.23|37.150.2.23]] 19:54, 2018 ж. сәуірдің 19 (+06) == [[:Сүтқоректілер]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Ұрық молдасы емес ұрық жолдасы Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/95.56.232.146|95.56.232.146]] 10:16, 2018 ж. сәуірдің 21 (+06) == [[:Жаңаарқа ауданы]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Жаңаарқа ауданы әкімі - Бекқожин Юржан Асанұ­лы Хабарландыру жіберген: 333 [[Арнайы:Үлесі/145.255.169.3|145.255.169.3]] 22:34, 2018 ж. сәуірдің 24 (+06) == [[:Байғали Мақұлбекұлы Есенәлиев]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Мұндағы мәліметтер ескіргендіктен, соңғы нұсқаны салып отырмын. Мүмкіндік болса осы жіберілген нұсқаны қалдырар деп үміттенем! Хабарландыру жіберген: Есенәлиев Байғали Мақұлбекұлы [[Арнайы:Үлесі/176.119.231.224|176.119.231.224]] 15:03, 2018 ж. мамырдың 2 (+06) == [[:Жер ана монументі]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} авторы Даши Намдаков. Ал мұнда Даша Намдакова деп өрескел қателік кеткен. Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/176.110.126.18|176.110.126.18]] 10:59, 2018 ж. мамырдың 3 (+06) == [[:Әзірет Сұлтан мешіті]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Әзірет Сұлтан мешітінің Бас имамы - Наурызбай Өтпенов Хабарландыру жіберген: Батаев М [[Арнайы:Үлесі/84.240.216.62|84.240.216.62]] 14:49, 2018 ж. мамырдың 6 (+06) == [[:Қатысушы талқылауы:Қазыханов Әділбек]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Сіз бұғатталған бастапқы атауы adilbekkazyhanov бірге қосыңыз Хабарландыру жіберген: [[Қатысушы:Қазыханов Әділбек|Қазыханов Әділбек]] ([[Қатысушы талқылауы:Қазыханов Әділбек|талқылауы]]) 16:50, 2018 ж. мамырдың 14 (+06) == [[:Ядролық тізбекті реакция]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} . ядролық тізбекті реакцияның даму сипаттамасы – жүйенің көбею коэффициенті (k). Ол (k) бөлінгіш заттағы реакция тізбегінің кез келген буыны мен сол алдындағы буында жұтылатын нейтрондар санының қатынасына тең. Өзін-өзі қуаттайтын тізбекті процесс тек k1 болғанда ғана жүруі мүмкін. Жүйе k=1 болғанда кризистік жүйе, k>1 болғанда жоғары кризистік жүйе, ал k<1 болғанда төмен кризистік жүйе деп аталады. Жүйенің көбею коэффициенті (k) ядролық тізбекті реакция жүзеге асатын жүйенің пішініне, массасына және изотоптық құрамына тәуелді болады. Хабарландыру жіберген: . ядролық тізбекті реакцияның даму сипаттамасы – жүйенің көбею коэффициенті (k). Ол (k) бөлінгіш заттағы реакция тізбегінің кез келген буыны мен сол алдындағы буында жұтылатын нейтрондар санының қатынасына тең. Өзін-өзі қуаттайтын тізбекті процесс тек k1 болғанда ғана жүруі мүмкін. Жүйе k=1 болғанда кризистік жүйе, k>1 болғанда жоғары кризистік жүйе, ал k<1 болғанда төмен кризистік жүйе деп аталады. Жүйенің көбею коэффициенті (k) ядролық тізбекті реакция жүзеге асатын жүйенің пішініне, массасына және изотоптық құрамына тәуелді болады. [[Арнайы:Үлесі/37.151.206.225|37.151.206.225]] 18:50, 2018 ж. мамырдың 14 (+06) == [[:Уикипедия:Уикипедияға қош келдіңіз!]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} сіздердің мақалаңызда көптілді деген сөзді бөлек жаздыңыздар бірақ көптілді деген сөз бірге жазылады Хабарландыру жіберген: мақсат [[Арнайы:Үлесі/212.76.11.45|212.76.11.45]] 11:39, 2018 ж. мамырдың 15 (+06) == [[:Қазақша Уикипедия]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Барлық ағылшын тіліндегі немесе қазақша емес латынша жазылған мәтіндер кірілше қазақ әріптерімен көрсетіледі. Хабарландыру жіберген: Нұрали [[Арнайы:Үлесі/84.240.215.227|84.240.215.227]] 22:34, 2018 ж. мамырдың 15 (+06) == [[:Қазақстанда этностық топтардың қалыптаса бастауы]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} бұл жерде ҚАЗАҚ пен КАЗАК шатастырылып жазылып кеткен, көп жерде КАЗАК орнына ҚАЗАҚ жазылып кеткен Хабарландыру жіберген: Есей Мүтәнұлы [[Арнайы:Үлесі/2.134.102.50|2.134.102.50]] 12:27, 2018 ж. маусымның 9 (+06) == [[:Қатысушы:Kasymov]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Атауы бар түпнұсқаға қосылыңыз Adilbekkazykhanov Сіз неге ұзақ уақыт бойы бұғатталғансыз Хабарландыру жіберген: Adilbekkazykhanov [[Арнайы:Үлесі/147.30.217.70|147.30.217.70]] 14:00, 2018 ж. маусымның 9 (+06) == [[:Алты кәлимә]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Кәлима шахада транскрипциясы дұрыс емес. Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/195.162.15.50|195.162.15.50]] 16:03, 2018 ж. маусымның 11 (+06) == [[:Көрсеткіштік функция -- орыс тілінен аудармасы толық аударылмады]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} "n" реттік гипербола бола тұра, ""n" реттік парабола" орыс тілінен аударылмады. Хабарландыру жіберген: ҰлыХөтей [[Арнайы:Үлесі/2.132.236.153|2.132.236.153]] 21:08, 2018 ж. маусымның 15 (+06) == [[:Жас қазақ (газет)]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} "Жас қазақ үні" газеті 2000 жылы 11 тамызда шыққан Хабарландыру жіберген: Қазыбек Иса [[Арнайы:Үлесі/2.132.159.20|2.132.159.20]] 03:47, 2018 ж. шілденің 11 (+06) == [[:Бәйдібек ауданы]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Бәйдібек ауданының әкімі Танагузов Бахтбек Төленұлы Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/89.218.155.142|89.218.155.142]] 19:15, 2018 ж. шілденің 13 (+06) == [[:Тұрсынқұл Өмірзақ]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} ''Тұрсынқұл Өмірзақ''' (10.10. 1948 ж.туылған [Өзбекстан Республикасы, Самарқанд облысы, Пайарық ауданы) – ғалым, ауыл шаруашылығы ғылымдарының докторы (1989), профессор (1991). Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/178.88.253.225|178.88.253.225]] 23:13, 2018 ж. шілденің 26 (+06) == [[:Қауіпсіздік белбеуі]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Жолаушының инерция бойынша қозғалысын, және сәйкесінше, көлік құралы интерьерінің бөлшектерімен немесе басқа жолаушылармен оның ықтимал қақтығыстарының (қайталама соққы деп аталатын) белбеу арқылы алдын алады, сондай-ақ жолаушы қауіпсіздік жастығының қауіпсіз ашылуын қамтамасыз ететін жағдайда болатынына кепілдік береді. (бұл менің аудармам, сіздердің осы үзіндіні аударғандарыңыз қате деп есептеймін). Хабарландыру жіберген: Абишева Г.Б. [[Арнайы:Үлесі/212.154.228.185|212.154.228.185]] 08:48, 2018 ж. тамыздың 1 (+06) == [[:Бақытжан Төлеужанұлы Жоламанов]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} туған күн 23 желтоқсан Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/178.89.109.242|178.89.109.242]] 11:22, 2018 ж. тамыздың 15 (+06) == [[:Ұлы державалар]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Көбірек мәлімет беріңіз, және кейбір сөздердін дұрыстығын тексеріңіз Хабарландыру жіберген: Тока [[Арнайы:Үлесі/89.218.196.126|89.218.196.126]] 13:03, 2018 ж. қыркүйектің 21 (+06) == [[:Әлемдегі ең танымал мұражайлар тізімі (2014)]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Если искать на русском то музей Орсе открыт в 1986. В казахском его нету, но есть топ-100 музей, и там написано что музей открыт в 1968. Какая из них верный? Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/82.200.168.88|82.200.168.88]] 16:16, 2018 ж. қыркүйектің 27 (+06) == [[:Ядролық реакциялар]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Уикикодты бұзу деген қате шығып тұр. Алайда менің статьямда барлығы дұрыс. Сақтайын десем сақтай алмаймын. не істесем болады? Хабарландыру жіберген: [[Қатысушы:Ykylas Arun|Ykylas Arun]] ([[Қатысушы талқылауы:Ykylas Arun|талқылауы]]) 03:52, 2018 ж. қыркүйектің 30 (+06) == [[:Қатысушы талқылауы:Төребеков Бағлан]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Үшарқар-Таразы шоқжұлдызы туралы мақала қате деп есептеймін. Үшарқар-Таразының Весы (орысша) шоқжұлдызына ешқандай қатысы жоқ. Мақаланы орысшадан аудара салған, мәнін түсінбей. Үшарқар-Таразы Орион (орысша) шоқжұлдызына кіретін Пояс Ориона, Бетельгейзе, Ригель және т.б. жұлдыздардан тұратын шоқжұлдыз. Бұл туралы қазақта тамаша ертегі де бар. Сол туралы жазсаңыздар. Хабарландыру жіберген: [[Қатысушы:Төребеков Бағлан|Төребеков Бағлан]] ([[Қатысушы талқылауы:Төребеков Бағлан|талқылауы]]) 09:27, 2018 ж. қазанның 3 (+06) == [[:Конвергенция]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} тау жынысытардың - тау жыныстардың Хабарландыру жіберген: Актаулова Қүралай [[Арнайы:Үлесі/2.132.197.237|2.132.197.237]] 11:46, 2018 ж. қазанның 6 (+06) == [[:Үлгі:Рейтинтер]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Үлгінің атың қате жазып қойыппын. Бетті жоюға болады, себебі дұрыс атпен жаңа бет жасап қойдым, Хабарландыру жіберген: [[Қатысушы:Arhaangell|Arhaangell]] ([[Қатысушы талқылауы:Arhaangell|талқылауы]]) 11:35, 2018 ж. қазанның 11 (+06) == [[:Үлгі:Музыкалық альбом]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Үлгіден қорғауды алуды сұраймын, себебі үлгінің кодында өте көп қателер жіберілген Хабарландыру жіберген: [[Қатысушы:Arhaangell|Arhaangell]] ([[Қатысушы талқылауы:Arhaangell|талқылауы]]) 12:51, 2018 ж. қазанның 11 (+06) :{{@|Arhaangell}} Қандай жері қате кеткен? --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 15:04, 2018 ж. қазанның 11 (+06) :{{@|Kasymov}} Орындаушының есімің жалғаусыз қолдануға келмейді. Мысалы: Альбомның түрің саундтрек деп жазсам, ал орындаушыны Ханс Циммер деп жазсам инфобокстың бір жолағында Саундтрек Ханс Циммер деп, екінші жолақта Ханс Циммер хронологиясы деп жазылады. Бұл жерде сөз тіркестердің мағынасы жоғалған. Сол себепті үлгінің кодың қайта қарастыру керек деп ойлаймын. Үлгінің негізің орыс тілінең емес ағылшын тіліндегі template-тан алу керек деп есептеймін--[[Қатысушы:Arhaangell|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Arhaangell</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Arhaangell|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 15:47, 2018 ж. қазанның 11 (+06) == [[:Жиенбет]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Армысыздар, сіздерге Қоңырат елінің жиенбет руы, рудың түп атасы Жиенбет батыр туралы қосымша, нақты деректерді жіберіп отырмын. Өйткені жиырма жылға жуық уақыт Жиенбет батыр өмірін зерттеп,бірнеше мақала мен роман жаздым. Тарихи деректер мен архив материалдарын таптым. Бабаларымыздан қалған дерек бойынша,арқа жерінде жатқан батыр күмбезі мен Айбике ананың сағанасын таптым. Сол жақтың жергілікті шежіре-тарихшыларының қатысуымен Шажағай бойында жатқан Айқара-Маймақ қоңыраттардың қонысы болғанын, күмбез Жиенбет батырдың күмбезі екенін анықтадым Белгілі ғалым-этнограф Ақселеу Сейдімбековтің " күмбез қоңыраттың не батыры, не биі" деп берген анықтамасын білдім.Сондықтан сіздердегі мәтінді аздап түзетіп, қосымша деректер қостым. Авторлық құқықтарыңыз өздеріңізде, менің соавтор болайын деген ойым жоқ. Тек білгеніммен бөлісу. Рахмет Сіздерге. Хабарландыру жіберген: АСпандияр Әденұлы. Жазушы, Сәтпаевтанушы ғалым. [[Арнайы:Үлесі/89.250.87.13|89.250.87.13]] 09:09, 2018 ж. қазанның 17 (+06) == [[:Қатысушы талқылауы:Кадирбаев Малдыбай Серікұлы]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Шора батыр туралы: Шора батыр (Ер шора) Кіші жүз, Жеті ру тайпасынан Тама руынан тараған Нәрік баласы Шора. дерек көздер Қырымның қырық батыры жыры бойынша, Шежіре туралы кітаптарда жазылған...... Шора батыр - Уикипедияда Қоңырат деп қате көрсетілген Хабарландыру жіберген: [[Қатысушы:Кадирбаев Малдыбай Серікұлы|Кадирбаев Малдыбай Серікұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Кадирбаев Малдыбай Серікұлы|талқылауы]]) 10:20, 2018 ж. қазанның 22 (+06) == [[:Қазақстан 2020]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} там должно быть Казахстан 2030 а не 2020 Хабарландыру жіберген: Шахмардан [[Арнайы:Үлесі/85.117.97.4|85.117.97.4]] 23:50, 2018 ж. қазанның 30 (+06) == [[:Нұрлан Байұзақұлы Ермекбаев]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Рисунок на старый его необходимо обновить Хабарландыру жіберген: Представитель МО РК [[Арнайы:Үлесі/193.193.238.130|193.193.238.130]] 12:21, 2018 ж. қарашаның 2 (+06) == [[:Дұрыс үшбұрыш]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} үшбұрышқа сырттай сызылған шеңбер мен үшбұрышқа іштей сызылған шеңбердің радиусының формулары бойынша қателік кеткен. Жөндеуіңізді өтінемін Хабарландыру жіберген: АБ [[Арнайы:Үлесі/212.76.18.28|212.76.18.28]] 14:43, 2018 ж. қарашаның 3 (+06) == [[:Тәуке хан]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} ол 1680-1715 жж билік етті. 1635-1715 емес. Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/2.135.204.218|2.135.204.218]] 11:10, 2018 ж. қарашаның 9 (+06) == [[:Таза заттар мен қоспалар]] == == [[:Интернет]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Бұл мақаладағы 'Интернет туралы' бөлімінде, 4-ші абзацстың 7-ші жолында, 'және' деген сөзде қате кеткен. Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/89.218.23.122|89.218.23.122]] 15:32, 2018 ж. қарашаның 18 (+06) == [[:Географиялық орта]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} кейбир жазулар кате Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/178.91.17.59|178.91.17.59]] 19:59, 2018 ж. қарашаның 19 (+06) == [[:Қазахстанның тәуелсіздігі]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Мақаланың атында қате бар. Қазахстан ---> Қазақстан. Өзгертуге көмек беріңізші. Хабарландыру жіберген: [[Қатысушы:KaldarovNurymzhan|KaldarovNurymzhan]] ([[Қатысушы талқылауы:KaldarovNurymzhan|талқылауы]]) 18:59, 2018 ж. қарашаның 23 (+06) == [[:Домбыра]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Домбыра 3 Iшектi жок Хабарландыру жіберген: 19:07, 2018 ж. қарашаның 23 (+06) [[Арнайы:Үлесі/89.42.60.68|89.42.60.68]] 19:07, 2018 ж. қарашаның 23 (+06) == [[:Қаптағаев Мұхамәділ]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Казахстанская Правда Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/91.201.246.227|91.201.246.227]] 19:15, 2018 ж. желтоқсанның 10 (+06) == [[:Әзірбайжан -]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Мемлекеттің ресми атауы Әзербайжан. "І" әрпінің орнына "Е" әрпін жазып, өзгертулеріңізді сұраймын Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/109.163.193.163|109.163.193.163]] 16:03, 2018 ж. желтоқсанның 17 (+06) == [[:Карбон қышқылдары]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} 1) "Пайдаланылған әдебиеттер" тіркесіндегі орны ауысып кеткен әріптерді дұрыстасаңыздар. 2) "Көміртегі қосылыстары" емес, "Көміртек қосылыстары" деген дұрыс болады. Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/95.46.237.61|95.46.237.61]] 11:48, 2018 ж. желтоқсанның 24 (+06) == [[:Махмұд Қашқари]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} кате көп емес кейбір сөздер кате жазылган Хабарландыру жіберген: Енлик [[Арнайы:Үлесі/90.143.169.83|90.143.169.83]] 11:47, 2018 ж. желтоқсанның 25 (+06) == [[:Дүкен Мәсімханұлы]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Соңғы кезде алған "Астанаға 20 жыл" медалі туралы деректі қосу Хабарландыру жіберген: Дүкен Мәсімханұлы [[Арнайы:Үлесі/37.151.219.20|37.151.219.20]] 15:55, 2018 ж. желтоқсанның 25 (+06) == [[:Баянауыл ауданы]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} «Баянауыл аудандық орталық аурухана» КМК Бас дәрігер Арынов Серикжан Арынұлы Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/213.157.33.192|213.157.33.192]] 09:01, 2019 ж. қаңтардың 16 (+06) == [[:АТФ Банк]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Қараша 2007 Австрияның Кредитанштальт банкі, Орталық және Шығыс Еуропадағы сауда банкілік операцияларға арналған ЮниКредит Групп бөлімшесі ( UniCredit Group ) «АТФ Банк» АҚ шығарған акционерлік капиталдың жалпы санының 91,8%-ын иемдену үдерісін аяқтады». Келісімнің жобаланған бағасы 2,117 млн. АҚШ долларын құрады. (2,117 млрд. АҚШ долларын құрады. ) Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/82.200.148.2|82.200.148.2]] 15:34, 2019 ж. қаңтардың 22 (+06) == [[:Моңғол шапқыншылығы]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} орфографиялык кате жане кейбир создер косылып жазылган ол дурыс емес Хабарландыру жіберген: 006 [[Арнайы:Үлесі/95.59.133.184|95.59.133.184]] 22:28, 2019 ж. қаңтардың 23 (+06) == [[:Тобылғы]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} "Гүлі қс жынысты...", - деп көрсетiлген. Дұрыс былай болады: "Гүлі қос жынысты..." Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/178.91.18.165|178.91.18.165]] 23:09, 2019 ж. ақпанның 5 (+06) == [[:Хуан Альфонсо Баптиста]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Туған жылы 2015 емес! Дұрыс - 1976 жылы Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/5.250.151.248|5.250.151.248]] 01:34, 2019 ж. ақпанның 10 (+06) == [[:Жаңбыр]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} жаңбыр келе жатыр қашыңдар? бәріміз өлеміз? Хабарландыру жіберген: killer,j [[Арнайы:Үлесі/90.143.145.149|90.143.145.149]] 21:40, 2019 ж. ақпанның 12 (+06) == [[:Қобыз]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Кобыз ен коне аспаптардын быры Хабарландыру жіберген: Саттар Нұрсұлтан [[Арнайы:Үлесі/178.90.251.186|178.90.251.186]] 22:08, 2019 ж. ақпанның 12 (+06) == [[:Қобыз]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Кобыздын 4000 жылдык тарихы бар. Хабарландыру жіберген: Саттар Нұрсұлтан [[Арнайы:Үлесі/178.90.251.186|178.90.251.186]] 23:29, 2019 ж. ақпанның 12 (+06) == [[:Үлкен сегіздік]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Нынешний президент Америки Дональд Трамп Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/37.99.55.159|37.99.55.159]] 22:21, 2019 ж. ақпанның 15 (+06) == [[:Күй]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Мында бір сөбен бір сөз сәйкес келмейді.Ол (басынан өткен тауқымет мен әділетсіздікке) деген жері. Хабарландыру жіберген: Рахат Капашев [[Арнайы:Үлесі/178.89.21.201|178.89.21.201]] 22:33, 2019 ж. ақпанның 19 (+06) == [[:Ермұхан Бекмаханұлы Бекмаханов]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Бекмахан мал бағып жүріп өкпесіне суық тигізіп алады да, Ермұхан алты жасқа толмай жатып қайтыс болады. Хабарландыру жіберген: назира [[Арнайы:Үлесі/178.91.18.154|178.91.18.154]] 19:42, 2019 ж. ақпанның 24 (+06) == [[:Қатысушы талқылауы:Tesikbai]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} E kate jazba oltirem tysinnyn ba? Хабарландыру жіберген: [[Қатысушы:Tesikbai|Tesikbai]] ([[Қатысушы талқылауы:Tesikbai|талқылауы]]) 20:05, 2019 ж. ақпанның 24 (+06) == [[:Әбдеш Тәшкенұлы Төлеубаев]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} прошу исправить на 29 строке информацию: Жұбайы - Төлеубаева Гүлжазира Мейрамқызы, ғылым докторы, профессор. Хабарландыру жіберген: Толеубаева Асель Абдешовна [[Арнайы:Үлесі/217.196.17.242|217.196.17.242]] 15:17, 2019 ж. наурыздың 13 (+06) == [[:Әбдеш Тәшкенұлы Төлеубаев]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} исправить : Үйленген. Жұбайы - Төлеубаева Гүлжазира Мейрамқызы, ғылым докторы, профессор. Хабарландыру жіберген: дочь Толеубаева Асель Абдешовна [[Арнайы:Үлесі/217.196.17.242|217.196.17.242]] 15:31, 2019 ж. наурыздың 13 (+06) == [[:Көрісу]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Көрісуді - Амал мерекесі дегенге келіспеймін, Амал сөзі қате сөз қазақша еш мағана бермейді, Мен кішкене бала кезімде атам (үлкен кісілер) көрісу күнін Қамал (Хамал) деп атайтын, бұл атау Батыс Қазақстан облысына тән, және дұрыс мағана береді деп есептеймін. Себебі шоқзұлдыздарға сүйенсек: Хамал (альфа Овна) - бұл жарық сары жұлдыз. Хамал Тоқты жұлдызшоғына жатады және Хамал - бұл жұлдызшоғындағы басты жұлдыз, яғни Тоқтының бас жұлдызы. Жұлдыздардың басқа атауы Хамал, Гамал, El Nath, Arietis, Al Ħamal rās al-ħamal. Ал Амал сөзі қайдан шыққаны белгісіз, ешқандай дерек келтірілмеген. Сондықтан Хамал мерекесі деп аталған дұрыс. Материал из Википедии — свободной энциклопедии: (Координаты: Sky map 02ч 07м 10.4071с +23° 27′ 44.723″- Наименование звезды Хамаль из созвездия Овен произошло от арабской фразы «ras al-hamal» – «голова барана». Интересно, что 4000 лет назад звезда располагалась в точке весеннего равноденствия для северного полушария. Сейчас же соответствует широте Тропика Рака – 23.5 градусов севернее Солнца. Хамаль (также Гамаль, Хамал, El Nath, Arietis, Al Ħamal rās al-ħamal, буквально просто «овца» или от «голова барана») — альфа Овна (Aries), ярчайшая звезда в этом созвездии (α Ari — 2,00m). У Птолемея в «Альмагесте» эта звезда обозначена среди «не вошедших в фигуру» созвездия. Тем не менее, он комментирует: «Звезда над головой, которую Гиппарх называет „звезда на морде“».) Хабарландыру жіберген: аты жөнім, тегім: Зұлхожа Сапарұлы Бақтығұл, т.ж., айы, күні: 1963.01.01. [[Арнайы:Үлесі/2.132.252.249|2.132.252.249]] 17:19, 2019 ж. наурыздың 13 (+06) == [[:Байлар]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} бул жерде казактын руы жок бір кытайларды жазып койган! байлар жандар руы туралы мәлімет жоқ Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/37.150.3.51|37.150.3.51]] 22:55, 2019 ж. наурыздың 19 (+06) == [[:Біз (құрал)]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Біз емес Бігіз болып аталады Хабарландыру жіберген: Түркістаннан [[Арнайы:Үлесі/95.58.18.210|95.58.18.210]] 18:31, 2019 ж. наурыздың 26 (+06) == [[:Жұмағали Сайын]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Бұл жазушының фамилиясы орысша да, қазақша да САИН болады Хабарландыру жіберген: Асқар Ізімғалиев [[Арнайы:Үлесі/178.91.115.137|178.91.115.137]] 00:49, 2019 ж. наурыздың 27 (+06) == [[:Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Бірінші қате: Алдымен Музыкалық топ, не болмаса әншілер жайлы ақпарат беруге әрбір қатысушының құқығы бар. Укипедияда бәрі шалағай тексеріледі. Барлық ақпарат алдымен анық тексерілсе деймін Хабарландыру жіберген: [[Қатысушы:АқжолОрынбасар|АқжолОрынбасар]] ([[Қатысушы талқылауы:АқжолОрынбасар|талқылауы]]) 17:33, 2019 ж. наурыздың 27 (+06) == [[:Кейкі Көкембайұлы]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Бүгінгі таңда Кейкі батырдың бас сүйегі Қазақстанға әкелінген және де аруланып жерленген Хабарландыру жіберген: NURA SAN [[Арнайы:Үлесі/89.218.203.50|89.218.203.50]] 10:53, 2019 ж. сәуірдің 3 (+06) == [[:Жас қазақ (ұйым)]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Астана емес Нұр-Сұлтан Хабарландыру жіберген: Қолтаңба [[Арнайы:Үлесі/89.218.196.126|89.218.196.126]] 14:18, 2019 ж. сәуірдің 3 (+06) == [[:Алматы облысы]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} | [[Заманбек Қалабайұлы Нұрқаділов]] || [[1997]]-[[2001]] қосу керек. Әкімдер тізімінде қалып қалған Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/95.59.118.248|95.59.118.248]] 10:34, 2019 ж. сәуірдің 10 (+06) == [[:Алтын Орданың хандарының тізімі]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} 1.Жәнібектің сілтемесі дұрыс емес 2. Шахмет деген жоқ Шах-Мәлік болу керек 3. Шахмат ханда Шахмат ойыны сілтемесі тұр Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/185.97.114.171|185.97.114.171]] 19:03, 2019 ж. сәуірдің 10 (+06) == [[:Қазақстан (Еңбекшіқазақ ауданы)]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Жүнісбай Қайыпов ауылы Хабарландыру жіберген: Гүлнара [[Арнайы:Үлесі/194.32.130.10|194.32.130.10]] 12:09, 2019 ж. сәуірдің 18 (+06) == [[:Гидралар]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} жасушалары деген сілтеменің төмен жағында соңғы сөйлем дұрыс жазылмаған Хабарландыру жіберген: Айбол [[Арнайы:Үлесі/5.250.132.207|5.250.132.207]] 19:04, 2019 ж. сәуірдің 22 (+06) == [[:Жақыннан көргіштік]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} қате таптым ай ай ай Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/2.135.222.174|2.135.222.174]] 10:28, 2019 ж. сәуірдің 25 (+06) == [[:Мәңгілік бала бейне]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} xcvbnm,jglvugvj ifyvogobiy Хабарландыру жіберген: glvhlbk [[Арнайы:Үлесі/89.218.97.51|89.218.97.51]] 12:04, 2019 ж. сәуірдің 30 (+06) == [[:Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Уикипедиядағы "Қыпшақтар даласы" деп көрсетілген карта өрескел қате. XI-ғасырға дейін және орта ғасырдағы Қазақ даласының картасы, оны мекендеген елдердің картасы 1968-жылы шыққан "Қазақ ССРі ТАРИХЫНДА" көрсетілген. Онда қыпшақтар көрсетілмеген. XI-ғасырға дейін Каспийден Алтайға дейін ОҒЫЗ ҚАҒАНАТЫ (мемлекеті) болған. Уикипедиядағы "Дешті қыпшақ" туралы мақалада ғылыми мақала емес, Жалпылама жазыла салған. Қазақ жерінде Шыңғысханға дейінде, Шыңғысханнан кейінде қыпшақтан ешкім хан болған емес. Болса, атап көрсетіңіздер, Қай жерде, қашан хан болғанын. Жұмат ӘНЕСҰЛЫ, ардагер журналист, ақын, тарихшы, жазушы Хабарландыру жіберген: Жұмат ӘНЕСҰЛЫ, ардагер журналист, ақын, жазушы, тарихшы [[Арнайы:Үлесі/213.211.104.189|213.211.104.189]] 16:01, 2019 ж. мамырдың 2 (+06) == [[:Қатысушы талқылауы:Ozgertu]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Төменгі мақалада ақсүйектер жайлы қате ақпарат берілген. Шоқан Уәлиханұлының "Собрание сочинений" жинағының бірінші томы бойынша, қожалар ақсүйек емес, тек дін уағыздаушы адамдар ретінде құрметтелген деп айтылған. Ал төлеңгіттер төрелердің қорғаушысы, кеңесшісі (придворный) ретінде айтылған, бірақ ақсүйек болмаған. Бұл қате ақпарат Аристов немесе Левшин орыс ғалымдарының қателері. Өзгерту енгізе алмадым. "IP заблокирован" деп бұғатталып тұр. Назарларыңызға рахмет. Казахский род https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%80%D0%BE%D0%B4 Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/87.246.238.129|87.246.238.129]] 17:15, 2019 ж. маусымның 1 (+06) == [[:Тұрлан батыр]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Тұрлан батырдың туған және өлген жылы 1806-1855 ж.ж. Хабарландыру жіберген: Сейілхан [[Арнайы:Үлесі/89.218.162.222|89.218.162.222]] 18:44, 2019 ж. шілденің 2 (+06) :Мақалада көрсетілген дата дұрыс. Ұлттық жнциклопедияда да, Атырау энциклопедиясында да солай жазылған.--[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 14:10, 2019 ж. шілденің 4 (+06) == [[:Қазақ тіліндегі жыл айларының атауларының мағынасы]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Матин астында Караша жерине Казан деп кате жазылган. Хабарландыру жіберген: Jannur Bakhyt [[Арнайы:Үлесі/202.9.44.185|202.9.44.185]] 20:05, 2019 ж. шілденің 20 (+06) == [[:Садыр]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} не относится к официальным данным Хабарландыру жіберген: не относится к официальным данным [[Арнайы:Үлесі/37.99.32.172|37.99.32.172]] 02:31, 2019 ж. тамыздың 17 (+06) == [[:Ақтабан шұбырынды]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} ол 1723-1727 жылдар аралығында болған Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/2.79.99.29|2.79.99.29]] 02:34, 2019 ж. қыркүйектің 8 (+06) == [[:Ақтабан шұбырынды]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} 1723-1727 жылдар актабан шубырынды Хабарландыру жіберген: 2563 [[Арнайы:Үлесі/2.79.100.100|2.79.100.100]] 15:39, 2019 ж. қыркүйектің 8 (+06) == [[:Сауысқан]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} и справьте ошибкуууу Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/92.47.51.63|92.47.51.63]] 18:37, 2019 ж. қыркүйектің 11 (+06) == [[:Мұхтарбай Өтелбаев]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Математикадан Нобель сыйлығы жоқ Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/151.236.199.14|151.236.199.14]] 12:33, 2019 ж. қыркүйектің 21 (+06) == [[:Торы (ру)]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Құрметті автр мен Байменов Нұрсұлтан, Қыпшақ Түйшкі деген кісінің шын аты Қожамсүгір болуына, және Қожамсүгір ұрпағы Есабыз Көзей тюб кете береді. сондықтан қзгеріс енгізуді сұраймын Хабарландыру жіберген: Н.Байменов [[Арнайы:Үлесі/212.96.95.24|212.96.95.24]] 18:21, 2019 ж. қазанның 2 (+06) == [[:Гигабайт]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} 1 Гигабайт = 1000*1000*1000 = 1 000 000 000 байт 1 Гибибайт = 1024*1024*1024 = 1 073 741 824 байт Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/79.134.37.85|79.134.37.85]] 23:15, 2019 ж. қазанның 8 (+06) == [[:Мегабайт]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} 1 Мегабайт = 1000 * 1000 = 1 000 000 байт. 1 Мебибайт = 1024 * 1024 = 1 048 576 байт Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/79.134.37.85|79.134.37.85]] 23:22, 2019 ж. қазанның 8 (+06) == [[:Килобайт]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} 1 килобайт = 1000 байт. 1 кибибайт = 1024 байт. Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/79.134.37.85|79.134.37.85]] 23:24, 2019 ж. қазанның 8 (+06) == [[:Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Африка астаналарында 23 санынан кейін 24 саны тұру керек еді. Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/90.143.205.29|90.143.205.29]] 00:32, 2019 ж. қазанның 13 (+06) == [[:Ислам]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Бұл мақалада берілген періштелер құрамында Малик періштесі Жәннәт қамқоршысы ретінде сипатталған. Бұл қате. Жалпы хадистерге, Құранға сүйенсек, Малик періште Тозақтың күзетшісі ретінде сипатталады, ал Ридван періште Жұмақтын, яғни Жәннәттің қамқоршысы / күзетшісі. Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/82.200.168.86|82.200.168.86]] 14:02, 2019 ж. қазанның 14 (+06) == [[:Астана Халықаралық Әуежайы]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} tse-nqz code change Хабарландыру жіберген: airport [[Арнайы:Үлесі/145.249.218.253|145.249.218.253]] 16:56, 2019 ж. қазанның 15 (+06) == [[:Қатысушы талқылауы:Aidos.taibekuly]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Қайырлы күн! Жақында жаңа мақала жариялағанымда мақала атауының алдынада менің логин атауым автоматты түрде қосылып қалды. Сол түрде қазір жарияланып тұр, бұл қатені шешу жолын таппадым. Ендігері бұндайды болдырмау олары ма? Мына бет: https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B:Aidos.taibekuly/Mor_ve_%C3%96tesi&oldid=2719734 Хабарландыру жіберген: Aydos Taybekulı 09:34, 2019 ж. қазанның 23 (+06) == [[:Қуандық Фазылұлы Жүсіпов]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Қуандық Фазылұлы Жүсіповтің туған айы - қараша. Хабарландыру жіберген: Теміров Ербол Рахметоллаұлы [[Арнайы:Үлесі/147.30.119.137|147.30.119.137]] 15:04, 2019 ж. қазанның 24 (+06) == [[:Қатысушы талқылауы:Ербол Рахметоллаұлы]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Қцандық Фазылұлы Жүсіпов туралы мақалада ол кісінің туғана йы қате ақпарат берілген. Туған айы - қараша, 11 болу керек Хабарландыру жіберген: [[Қатысушы:Ербол Рахметоллаұлы|Ербол Рахметоллаұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Ербол Рахметоллаұлы|талқылауы]]) 15:13, 2019 ж. қазанның 24 (+06) == [[:Шәкәрім Құдайбердіұлы]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Бірақ казақта екі ауыз өлеңді кім шығармайды? Жас баланың жаңағы талабы өмір күйбеңінің күлді-көмешіне алданып қалып қояр ма еді, қайтер еді, егер Шәкәрім Құнанбайдағы ерке тотай қалпынан тез ауысып, Абай тәрбиесіне көшпесе. Хабарландыру жіберген: Саттар Нұрсұлтан [[Арнайы:Үлесі/5.63.75.193|5.63.75.193]] 18:21, 2019 ж. қарашаның 26 (+06) == [[:Шардара ауданы]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} мәліметтерді жаңарту қажет Хабарландыру жіберген: Шардара аудандық ішкі саясат бөлімі [[Арнайы:Үлесі/92.47.30.154|92.47.30.154]] 11:07, 2020 ж. қаңтардың 6 (+06) == [[:Қазақ тіліндегі жыл айларының атауларының мағынасы]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Қараша айына қатысты анықтаманы қазан айы деп жазып қойғанда, ал қазан айына анықтама мүлдем жоқ. Сонын үстіне адам жазғаннан кейін айлар санын санап шықса болар еді ғой, жылда не 11 ай бар ма?! Хабарландыру жіберген: Ересеков Девственник [[Арнайы:Үлесі/89.20.48.139|89.20.48.139]] 11:19, 2020 ж. қаңтардың 10 (+06) == [[:Қарахан кесенесі]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} потаму шта там есть апитьбжрпавсмитьбю Хабарландыру жіберген: 7418593+*// [[Арнайы:Үлесі/145.255.180.32|145.255.180.32]] 21:50, 2020 ж. қаңтардың 30 (+06) == [[:Портал:Абай Құнанбайұлы/Қыс өлеңі]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} сіздерде мен бір қатені көрдім ол 2-ші шұмағында Дем алысы деп тұр бірақ сіз Демалысы алу керексіздер бірге алып Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/91.240.9.132|91.240.9.132]] 11:45, 2020 ж. қаңтардың 31 (+06) == [[:Хәрри Поттер мен пәлсапа тас]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} келесі бөлім хәрри поттер мен құпия бөлме Хабарландыру жіберген: алға [[Арнайы:Үлесі/2.132.130.170|2.132.130.170]] 12:46, 2020 ж. ақпанның 3 (+06) == [[:Орталық Азия экономикалық кеңістігі]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} "Өзбекстан аумағыннда" деген сөйлемдерде "аумағыннда" деген сөзде екі "н" әрпі салынған.Дұрысы: "аумағында" болуы керек. Хабарландыру жіберген: Алдахов Қадіржан [[Арнайы:Үлесі/178.91.55.99|178.91.55.99]] 20:10, 2020 ж. ақпанның 3 (+06) == [[:Қазақстанда 1960 жылдардың соңы мен 1990 жылдар]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} енеркәсәп емес өнеркәсіп Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/37.99.49.76|37.99.49.76]] 16:54, 2020 ж. ақпанның 29 (+06) == [[:Коул спроус]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Мен бұл бетті ережелерге сәйкес жазған болатынмын,алайда сүзгі жасалғаннан кейін менің жазған бетімде қателер табылды деп айтылды Алайда сүзгі қате болуы мүмкін деп жазылған Өтінемін қайтадан тексеріп көріңіздер менің білуімше мен бар мағлұматты дұрыс жаздым және мен плагиат жасаған жоқпын! Хабарландыру жіберген: [[Қатысушы:Hbsh nis Kausar 7d|Hbsh nis Kausar 7d]] ([[Қатысушы талқылауы:Hbsh nis Kausar 7d|талқылауы]]) 17:16, 2020 ж. наурыздың 19 (+06) == [[:Қ.Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік мемлекеттік университет]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Ректорын ауыстырыңыз, дал казыргы окитын студенттер санын жазыныз,мекен жайын аныктап корсетсеныз Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/91.185.9.196|91.185.9.196]] 20:56, 2020 ж. наурыздың 30 (+06) == [[:Желдірме]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Бұл шығарма Дәулеткерей Шығатайұлының күйі.Сіздер ақпаратта Абайдын күйі деп жазып қателескесіздер. Хабарландыру жіберген: Жұмаш [[Арнайы:Үлесі/2.134.190.226|2.134.190.226]] 15:57, 2020 ж. сәуірдің 16 (+06) == [[:Дайрабай Нұрғожаұлы]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Бұл жердегі күйші Дайрабай Ерназарұлы жөнінде айтылып отыр. Ал Дайрабай Нұрғожаұлын шығармасының негізінде Еркеғали Рахмадиев жазбаған. Хабарландыру жіберген: Ықылас Тұрсынбек [[Арнайы:Үлесі/85.117.96.240|85.117.96.240]] 09:17, 2020 ж. сәуірдің 18 (+06) == [[:Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Шоқан Уәлихановның Манас дастаны туралы мәліметі қайда? Хабарландыру жіберген: Саттар Нұрсұлтан Әуезханұлы [[Арнайы:Үлесі/178.89.116.239|178.89.116.239]] 14:44, 2020 ж. сәуірдің 20 (+06) == [[:Шаңқобыз]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} кобыз дурыс жазылмаган Хабарландыру жіберген: ааааа [[Арнайы:Үлесі/90.143.159.26|90.143.159.26]] 16:36, 2020 ж. сәуірдің 23 (+06) == [[:Талқылау:Қылмыс]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Бұл жердегі мәліметтер қате көрсетілген Хабарландыру жіберген: Айжан Балтабаева [[Арнайы:Үлесі/92.46.67.224|92.46.67.224]] 19:22, 2020 ж. сәуірдің 25 (+06) == [[:Сапақ датқа Жаншуақұлы]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Сапақ датқа Жаншуақұлы, Сапақ датқаның әкесі - Жаншуақ. Хабарландыру жіберген: Абсадыков Мухтар Сәулембайұлы [[Арнайы:Үлесі/95.82.126.35|95.82.126.35]] 17:00, 2020 ж. мамырдың 5 (+06) == Орта жүз. Керей: ашамайлы және абақ және "Ақбота" - таралған неге деректерде жоқ. Керей руында Ақбота деген бар неге деректерге жазылмаған. Біздер көппіз ғой неге біз жайлы жазылмаған == Орта жүз: Керей: Ақбота. Ашамайлы. Абақ == [[:Қатысушы:Eaamoka/зертхана]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} невозможно опубликовать полностью статью, хотел внести вклад в развитие википедии на казхахском,но мне все время выходит ошибка якобы я ничего не менял и оставил автоматический перевод и что нужно нажав на какую то ссылку снова сохранить Хабарландыру жіберген: [[Қатысушы:Eaamoka|Eaamoka]] ([[Қатысушы талқылауы:Eaamoka|талқылауы]]) 23:51, 2020 ж. мамырдың 7 (+06) == [[:Дұрыс үшбұрыш]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Дұрыс үшбқрышқа іштей және сырттай сызылған шеңбер радиусы формулалары ауысып кеткен Хабарландыру жіберген: Е32 [[Арнайы:Үлесі/2.132.110.11|2.132.110.11]] 09:19, 2020 ж. мамырдың 12 (+06) == [[:Зеренді ауданы]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Кіші түкті емес Кіші тұйықты Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/82.200.193.174|82.200.193.174]] 15:10, 2020 ж. мамырдың 12 (+06) == [[:Мемлекеттік бюджет]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Мемлекеттік бюджет — мемлекеттің белгілі бір уақыт кезеңіне, көбінесе бір жылға арналған кірістері мен шығыстарының қаржы жоспары. Онда мемлекеттік кірістердің түсетін көздері және қаражаттың жұмсалу бағыттары мен арналары көрсетіледі. Мемлекеттік бюджетті үкімет әзірлейді, жоғары заң шығарушы органдар қабылдап, бекітеді. Бюджеттің атқарылуы барысында оның ішінара қайта қаралуы мүмкін. Барлық демократиялық мемлекеттерде Мемлекеттік бюджетті қабылдау парламенттің аса маңызды өкілеттіктерінің бірі болып табылады. Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/178.90.225.188|178.90.225.188]] 02:06, 2020 ж. маусымның 3 (+06) == [[:АҚШ доллары]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Осы мақаланың "Сыртқы түрі, дизайн" деген бөлімінде қателер бар! Екі доллардың реверсі қате, Dollar coin $1-дің аверсі қате. Хабарландыру жіберген: [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылауы]]) 17:19, 2020 ж. маусымның 3 (+06) == [[:Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} я хочу написать статью о языке программирование "С++", в данной статье встречаются строки кода, как примеры, но проверка статьи из за этик строк кода не допускает мою статью на публикацию Хабарландыру жіберген: [[Қатысушы:Алмас1|Алмас1]] ([[Қатысушы талқылауы:Алмас1|талқылауы]]) 08:35, 2020 ж. маусымның 12 (+06) == Erkebu1ans == Еркебұлан Қаратаев Ғабитханұлы 22қараша 2006жыл Кавер:11песен на 1бит,Русские хиты 2019-2020 == [[:Көкшетау]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} 58%- kazakh, 29%- russians, change it Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/109.239.43.202|109.239.43.202]] 02:58, 2020 ж. шілденің 1 (+06) == [[:Мәдени қарабидай]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Сәлеметсіз бе қара бидай бөлек жазылады қатені түзетіңіз Хабарландыру жіберген: қара бидай бөлек жазылады [[Арнайы:Үлесі/213.157.44.178|213.157.44.178]] 12:22, 2020 ж. тамыздың 3 (+06) == [[:Ғазиз Ештанаев]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Ғазаз Ештаневтың шығармашылығы жайында сипатаған бөлігіндегі ақпарат Алтыншаш Жағанованікі. Осыны дұрыстасаңыздар. Хабарландыру жіберген: Лаура [[Арнайы:Үлесі/80.115.143.128|80.115.143.128]] 00:37, 2020 ж. тамыздың 4 (+06) == [[:Әлішер Науаи]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Уики ақпаратта: "12 жасар Науиды Бабыр өз тәрбиесіне алған" деген мәлімет мүлде қате. Науаи 1441 жыл дүниеге келген ал Бабыр 1483 жыл???? Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/149.27.47.97|149.27.47.97]] 18:37, 2020 ж. тамыздың 16 (+06) == [[:Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Мүратбаш Бекеев деп қате жазылған. Ақынның есімі Мұрат Бекей(Мұратбай Бекеев)деп жазылуға тиіс. Хабарландыру жіберген: бегақовбат ұза [[Арнайы:Үлесі/95.82.119.164|95.82.119.164]] 12:54, 2020 ж. тамыздың 20 (+06) == [[:Қатысушы талқылауы: Қарқын Айасыл]] == {{Талқылау статусы|жасалды}} Каспий теңізі деген мақалада бір сөз қате жазылған. Ол сөз 2 абзацындағы артынан санағанда 2-кінші сөйлемде жағалауын деген сөз "нсағалауын" деп қате жазылып тұр. Хабарландыру жіберген: [[Қатысушы:Қарқын Айасыл|Қарқын Айасыл]] ([[Қатысушы талқылауы:Қарқын Айасыл|талқылауы]]) 12:38, 2020 ж. қыркүйектің 3 (+06) == [[:Қызамық]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Ауру қоздырғышы қате көрсетілген. Стрептококк емес тоговирус. Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/79.133.187.231|79.133.187.231]] 21:20, 2020 ж. қыркүйектің 3 (+06) == [[:Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театры]] == {{Талқылау статусы|жасалды}} Театрдың осы сәттегі директоры Еркін Жуасбек Тілеуқұлұлы. Ақпараткөзі Мұхтар Әуезов театрының сайынан алынды Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/146.0.207.77|146.0.207.77]] 21:38, 2020 ж. қыркүйектің 8 (+06) == [[:Қарақұм құрылтайы]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Қайып Сұлтан деген адам атында Сұлтан кіші әріппен жазылған Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/178.91.18.61|178.91.18.61]] 13:00, 2020 ж. қыркүйектің 15 (+06) == [[:Антитеза]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} "Адамзаттың балаң кезңіндегі" деген жерде, балаң емес "бала" деп ойлаймын, сонымен қатар "кезеңіндегі" деген сөз де қате жазылып қалыпты. Хабарландыру жіберген: Инкар Беренбаева [[Арнайы:Үлесі/5.250.141.141|5.250.141.141]] 13:06, 2020 ж. қыр--[[Арнайы:Үлесі/5.250.141.141|5.250.141.141]] 13:11, 2020 ж. қыркүйектің 21 (+06)--[[Арнайы:Үлесі/5.250.141.141|5.250.141.141]] 13:11, 2020 ж. қыркүйектің 21 (+06)қыркүйектің 21 (+06) == [[:Ақпан төңкерісі]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} 2 абзацтағы эсерлердіңдеген сөз Хабарландыру жіберген: касеке [[Арнайы:Үлесі/2.133.71.33|2.133.71.33]] 23:05, 2020 ж. қыркүйектің 24 (+06) == [[:Вектор]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Әріптер кейбір жерде дұрыс жазылмаған Хабарландыру жіберген: Жанибек [[Арнайы:Үлесі/37.150.56.64|37.150.56.64]] 17:51, 2020 ж. қыркүйектің 28 (+06) == [[:Достай Төлемішұлы Раманқұлов]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Достай Төлемішұлы Раманқұлов Нобель сыйлығын алмаған. Бұл жалған ақпарат. Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/2601:547:500:2320:F160:FCFF:B2A6:5E48|2601:547:500:2320:F160:FCFF:B2A6:5E48]] 08:52, 2020 ж. қазанның 6 (+06) == [[:Көркемдік түр]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} ''сюжеттік қүрылысы'' деген сөзде "құрылысы"дұрыс жазылмаған Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/2.134.72.174|2.134.72.174]] 22:16, 2020 ж. қазанның 7 (+06) == [[:Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} == Михаил Владимирович Мишустин == Тексеріңізші Хабарландыру жіберген: [[Қатысушы:Sayan46375|Sayan46375]] ([[Қатысушы талқылауы:Sayan46375|талқылауы]]) 09:49, 2020 ж. қазанның 14 (+06) {{Талқылау статусы|жаңа}} Мәтіннің кей грамматикалық, пунктуациялық қателері түзетілді Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/92.46.11.148|92.46.11.148]] 14:49, 2020 ж. қазанның 17 (+06) == [[:Қоңырат]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Мақтаралли емес Мақтарал Хабарландыру жіберген: Димаш [[Арнайы:Үлесі/85.193.105.87|85.193.105.87]] 00:57, 2020 ж. қазанның 20 (+06) == [[:Электролиттер]] == {{Талқылау статусы|жасалды}} АМАН МЕН ФАКСЕРДЫН КОТАКТАРЫН СОРАДЫ ЖАНЕДЕ СИМПЛУХАНЫ СИГЕМИЗ мәтіндегі бұл сөз өте сұмдық нәрсе. Сайтқа 18 ге толмаған талай жасөпірім кіреді. Сондықан бұл сөздерді мәтіннен алып тастауды талап етемін. Хабарландыру жіберген: Назира Тоқтарғазиева [[Арнайы:Үлесі/178.22.170.107|178.22.170.107]] 12:36, 2020 ж. қазанның 28 (+06) == [[:Қатысушы:Xxxalibekacion]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Өзімнің бетімде жаза алмай жатырмын. Хабарландыру жіберген: [[Қатысушы:Xxxalibekacion|Xxxalibekacion]] ([[Қатысушы талқылауы:Xxxalibekacion|талқылауы]]) 12:11, 2020 ж. қазанның 29 (+06) == [[:Мәтін]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} айналайын мәтін түрің жазшы блять Хабарландыру жіберген: райко [[Арнайы:Үлесі/2.132.232.253|2.132.232.253]] 16:26, 2020 ж. қазанның 29 (+06) == [[:Еуразия]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} халық саны 5,132 млрд емес млн Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/145.255.168.204|145.255.168.204]] 18:47, 2020 ж. қазанның 29 (+06) == [[Қапшағай]] == {{Талқылау статусы|жасалды}} Сәлеметсіздер ме! Құрметті, әріптестер! Қапшағай қаласының әкімі ауысқан болатын. Қазіргі күні Құматаев Нұрлан Орынбасарұлы тағайындалды. Соны сайттарыңыздың қазақшасында түзетіп қоюларыңызды сұраймыз! Рахмет! Здарствуйте, коллеги! в городе Капгашай аким поменялось. У вас на сайте в казахском варианте предедущий аким стоит. Если поменяете будем благодарны. Щас аким города Куматаев Нурлан Орынбасарович! Хабарландыру жіберген: Қапшағай қаласының әкімдігі! Акимат города Капшагай! [[Арнайы:Үлесі/89.218.251.134|89.218.251.134]] 10:05, 2020 ж. қарашаның 6 (+06) == [[:Абай даңғылы (Астана)]] == {{Талқылау статусы|жасалды}} Мәтін соңында ұлы "түлға" деп жазылған, ал дұрысы "тұлға" болады. Хабарландыру жіберген: Абылайхан [[Арнайы:Үлесі/2.75.1.144|2.75.1.144]] 18:15, 2020 ж. қарашаның 16 (+06) :Негізі бұл қатені өзіңіз түзетсеңіз болар еді.--[[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылауы]]) 18:30, 2020 ж. қарашаның 16 (+06) == [[:Ферменттер]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Соидықтан бұл процесті гидролиздік ыдырау, ал оны қамтамасыз ететін ферменттерді гидролазалар деп атаңды. Хабарландыру жіберген: Аманбеков Ерасыл [[Арнайы:Үлесі/95.59.250.223|95.59.250.223]] 17:54, 2020 ж. қарашаның 21 (+06) == [[:Нұр-Сұлтан]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Бейбітшілік қаласы, әлем қаласыс емес Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/2.135.6.139|2.135.6.139]] 13:33, 2020 ж. қарашаның 22 (+06) == [[:Педагогикалық эксперимент]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} аласында сөзі арасында Хабарландыру жіберген: Бибігүл [[Арнайы:Үлесі/46.42.234.12|46.42.234.12]] 21:41, 2020 ж. желтоқсанның 2 (+06) == [[:Раушан Елемесов]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Кеш жарық! Елемесов Раушан Елемесович болуы қажет, фамилиясы қате жазылған. Түзетулеріңізді сұраймын. Рахмет! Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/37.99.82.119|37.99.82.119]] 18:37, 2020 ж. желтоқсанның 6 (+06) == [[:Қатысушы талқылауы:MadinaOtegali]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} https://kk.wikipedia.org/wiki/Лухан Туған күнін өзгерті қолымнан келмеді Хабарландыру жіберген: [[Қатысушы:MadinaOtegali|MadinaOtegali]] ([[Қатысушы талқылауы:MadinaOtegali|талқылауы]]) 19:21, 2020 ж. желтоқсанның 14 (+06) :[[Қатысушы талқылауы:MadinaOtegali|Мадина Өтеғали]], туған күнін әріппен емес, санмен жазасыз, мәселен 20.04.1990. Жасын жазудың қажеті жоқ--[[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|Мықтыбек Оразтайұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Мықтыбек Оразтайұлы|талқылауы]]) 20:30, 2020 ж. желтоқсанның 14 (+06) == [[:Медеу Сәрсеке]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Түзету Түзету Түзету Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/217.196.24.98|217.196.24.98]] 16:03, 2020 ж. желтоқсанның 15 (+06) == [[:Үлкен қанайналым шеңбері]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} тарамдалыпғ қылтамырларға - таралып қантамырларға Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/178.89.19.26|178.89.19.26]] 18:28, 2020 ж. желтоқсанның 17 (+06) == [[:Фарадей заңы]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} неправильная формула закона Фарадея Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/89.37.25.117|89.37.25.117]] 21:08, 2020 ж. желтоқсанның 19 (+06) == [[:Эссе]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Негізгі бөлім деген сөзде қате кеткен... Хабарландыру жіберген: амина [[Арнайы:Үлесі/37.150.0.45|37.150.0.45]] 19:55, 2020 ж. желтоқсанның 20 (+06) == [[:Географиялық ендік мен бойлықты анықтау]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} "Географиялық ендік мен бойлықты анықтау" деген жерде "мен" деген сөздің орынында "пен" тұру керек. Қазақ тіліндегі мен, пен, бен сөздерінің ішінен пен тұру керек. Хабарландыру жіберген: не сұрап тұрғаныңызды түсінбедім [[Арнайы:Үлесі/147.30.84.114|147.30.84.114]] 23:12, 2020 ж. желтоқсанның 26 (+06) == [[:Қолданбалы бағдарламалық жасақтама]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Бағдармалар соөзінде қате бар Хабарландыру жіберген: KZ [[Арнайы:Үлесі/37.150.223.211|37.150.223.211]] 11:46, 2020 ж. желтоқсанның 31 (+06) == [[:Көшпенділер (трилогия)]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Іияс Есенберлиннің "Көшпенділер"трилогиясының "Қаһар" атты кітабында I. Есенберлин XIX ғ. 30-40 жылдарындағы Кенесары Қасымов бастаған Ресей отаршылдығына қарсы қозғалыстың жай-күйін әңгімелейді. Сіздер Абылай хан туралы деп жазыпсыздар. Хабарландыру жіберген: Алтын [[Арнайы:Үлесі/178.88.247.135|178.88.247.135]] 19:12, 2021 ж. қаңтардың 4 (+06) == [[:Қатысушы талқылауы:Bugz notbunny]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} "Сынықшы" деген мақаланы қайта қарап өңдеу керекб немесе қолданыстан жою керек, себебі ғылыми дәлелдемесі жоқ ақпарат берілген және дереккөзі де тексерілмеген Хабарландыру жіберген: [[Қатысушы:Bugz notbunny|Bugz notbunny]] ([[Қатысушы талқылауы:Bugz notbunny|талқылауы]]) 22:18, 2021 ж. қаңтардың 11 (+06) == [[:Қаныбек Бекболатұлы Жұмашев]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} *[[2007]] жылдан - [[Маңғыстау облысы|Маңғыстау облыстық]] Білім басқармасының бастығы. *[[2010]] жылдың сәуірінен бері - Маңғыстау облысы әкімінің орынбасары. *[[2012]] жылдың маусымынан - "Нұр Отан" партиясы Маңғыстау облыстық филиалы төрағасының бірінші орынбасары. *[[2014]] жылдың наурызынан - "Нұр Отан" партиясы Орталық аппараты басшысының орынбасары. *[[2015]] жылдың қыркүйгінен - "Нұр Отан" партиясы Төрағасының бірінші орынбасарының кеңесшісі. *[[2015]] жылдың қарашасынан - "Нұр Отан" партиясының Хатшысы. *[[2019]] жылдың маусымынан - Маңғыстау облысы әкімінің орынбасары. *[[2020]] жылдың қыркүйегінен - Қазақстан Республикасы Ақпарат және қоғамдық даму министрінің кеңесшісі. == Жетістіктері == * "Құрмет" орденінің иегері (2013) Хабарландыру жіберген: Жұмашев Қаныбек Бекболатұлы [[Арнайы:Үлесі/93.185.74.42|93.185.74.42]] 17:53, 2021 ж. қаңтардың 12 (+06) == [[:Мамай батыр ауылы]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Бұл жерде ауылдық округтің аты қате жазылған.Яғни Абылайкит емес Аблакетка ауылдық округі. Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/178.89.39.198|178.89.39.198]] 21:13, 2021 ж. қаңтардың 24 (+06) == [[:Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} fdsfdsdfsdasdкінішке орай, сіздің өңдемеңіз жүйелі болмағандықтан өңдеме сүзгісімен автоматты түрде болдырылмады. Егер сүзгіде қате болса, онда біз сіздің өзгерісіңізді қалпына келтіре аламыз және бұл қатені жақында түзетеміз ол үшін администраторларға хабарлаңыз.кінішке орай, сіздің өңдемеңіз жүйелі болмағандықтан өңдеме сүзгісімен автоматты түрде болдырылмады. Егер сүзгіде қате болса, онда біз сіздің өзгерісіңізді қалпына келтіре аламыз және бұл қатені жақында түзетеміз ол үшін администраторларға хабарлаңыз. Хабарландыру жіберген: fdfsdsdffsd [[Арнайы:Үлесі/178.90.226.1|178.90.226.1]] 03:23, 2021 ж. қаңтардың 28 (+06) == [[:Ши (айрық)]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} ол жазған ақпараты дұрыс бірақ сауатты жазу керек қой Хабарландыру жіберген: Сұңқар [[Арнайы:Үлесі/188.127.43.2|188.127.43.2]] 18:19, 2021 ж. ақпанның 1 (+06) == [[:Ақсақ құлан]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Не Джучи хан а Чингиз хан.Это Чингиз приказал налить свинец в домбру,а Джучи умер на охоте Хабарландыру жіберген: Let s go [[Арнайы:Үлесі/185.212.247.244|185.212.247.244]] 16:50, 2021 ж. ақпанның 13 (+06) == [[:Ел тізімі (халықтың табиғи өсімі)]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Ангилья это не Англия? Anguilla England Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/37.99.33.241|37.99.33.241]] 12:14, 2021 ж. ақпанның 19 (+06) == [[:Бірінші жалпықазақ съезі]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} сиез емес съез деп жазылады Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/95.56.51.111|95.56.51.111]] 12:36, 2021 ж. ақпанның 25 (+06) == [[:Акустикалық резонанс]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Соңғы сөйлемдегі "көмей" сөзі қате жазылған. Хабарландыру жіберген: окт [[Арнайы:Үлесі/95.59.192.182|95.59.192.182]] 22:06, 2021 ж. наурыздың 9 (+06) == [[:Бөкей хандығының құрылуы]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} "Сол кездегі патша офицерлерінң мойындауынша, қазақ шаруалары екі оттың ортасында қалды." дегендегі "офицерлерінң" сөзін "офицерлерінің" деген сөзге ауыстыру. Хабарландыру жіберген: OMag [[Арнайы:Үлесі/37.99.114.240|37.99.114.240]] 20:57, 2021 ж. наурыздың 11 (+06) == [[:Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Марапаттары деген жерде Қаныш Сәтбаевқа қатысты емес жазулар тұр Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/176.222.131.85|176.222.131.85]] 22:20, 2021 ж. наурыздың 12 (+06) == [[:Әбдісалан Кәрімұлы Нұрмаханов]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Әбдісалан Нұрмаханұлы Нұрмаханов. Әкесінің аты қате жазылыпты Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/82.200.168.156|82.200.168.156]] 15:01, 2021 ж. наурыздың 18 (+06) == [[:Қатысушы талқылауы:Saparbekovna]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Түркістан туралы уикипедия ақпаратында, қазіргі қала әкімі Аюпов Рашид Абатұлы Хабарландыру жіберген: [[Қатысушы:Saparbekovna|Saparbekovna]] ([[Қатысушы талқылауы:Saparbekovna|талқылауы]]) 20:06, 2021 ж. наурыздың 25 (+06) == [[:Шұғыбан Қауметұлы]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Шұғыбан Әріп ақынның шәкірті сібірде айдауда қайтыс болған. Простор журналында редактор болған емес. Кекілбаевты аударған емес Кекілбаев 1939 жылы туған. Деректер қате Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/5.76.130.116|5.76.130.116]] 22:08, 2021 ж. сәуірдің 5 (+06) == [[:Абайдың философиялық көзқарасы]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Дүние — үлкен көл, Көл сөзінде қате таптым. Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/37.150.225.170|37.150.225.170]] 23:30, 2021 ж. сәуірдің 10 (+06) == [[:Дина Кенжеқызы Нұрпейісова]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Дина Нұрпейісова Төре руынан емес, Төріңгіт руынан шыққан Хабарландыру жіберген: Дильназ [[Арнайы:Үлесі/37.150.15.190|37.150.15.190]] 16:22, 2021 ж. сәуірдің 13 (+06) == [[:Өсімдіктер]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Менин ойымша саныраукулактар осимдиктерге жатпайды Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/37.99.109.178|37.99.109.178]] 18:39, 2021 ж. сәуірдің 13 (+06) == [[:Әбдісалан Кәрімұлы Нұрмаханов]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} отчество неверно, Абдысалан взял имя своего отца как фамилию. Прихожусь внучкой, могу подтвердить сказанное. Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/212.96.88.106|212.96.88.106]] 05:25, 2021 ж. сәуірдің 19 (+06) == [[:Дала өркениеті]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Л Морганның жылы дұрыс белгіленбеген Хабарландыру жіберген: Ибрагим Исламбек [[Арнайы:Үлесі/92.55.180.184|92.55.180.184]] 12:08, 2021 ж. сәуірдің 21 (+06) == [[:Мақтаарал ауданы]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Мақтаарал ауданы Мырзашөл құмды жазығының солтүстігінде, Сырдария өзенінің сол жағалауында, абсолюттік биіктігі 150-250 метр төбелі, белесті жазықта орналасқан. Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/94.141.235.202|94.141.235.202]] 12:56, 2021 ж. сәуірдің 21 (+06) == [[:Халықаралық оқушы қабілетін бағалау бағдарламасы]] == {{Талқылау статусы|жасалды}} болйынша деген сөз қате жазылған Хабарландыру жіберген: Назиля Т [[Арнайы:Үлесі/67.209.144.98|67.209.144.98]] 10:58, 2021 ж. сәуірдің 24 (+06) == [[:Black Pink]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Мен өзімнің ойымды айттым Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/213.211.99.56|213.211.99.56]] 21:41, 2021 ж. сәуірдің 29 (+06) == [[:Дүние жүзінің саяси картасы]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} XIX орнына ХЫХ деп тұр Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/87.243.31.47|87.243.31.47]] 17:49, 2021 ж. мамырдың 1 (+06) == [[:Әлемдегі ең танымал мұражайлар тізімі (2014)]] == {{Талқылау статусы|жасалды}} Британ мұрыжайы болып қате жазылған. Хабарландыру жіберген: к [[Арнайы:Үлесі/185.223.190.113|185.223.190.113]] 14:04, 2021 ж. мамырдың 4 (+06) == [[:Стефан-Больцман заңы]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} заңы – тепе-тең сәуле шығарудың толық көлемдік тығыздығының () (а4, а-тұрақты шама) және соған байланысты дененің толық сәуле шығарғыштық қабілетінің (u) (u=4, мұндағы  – Стефан-Больцман тұрақтысы), абсолют температураның () төртінші дәрежесіне пропорционал екендігін тұжырымдайтын заң. Бұл заңды 1879 жылы австриялық физик Й.Стефан тәжірибелік деректерге сүйеніп, кез келген дененің сәуле шығарғыштық қабілеті үшін өрнектеп берді. Бірақ кейінгі жүргізген өлшеулер қорытындысы Стефан-Больцман заңының тек абсолют қара дененің сәуле шығарғыштық қабілеті үшін ғана орындалатындығын көрсетті. 1884 жылы Стефан-Больцман заңын Л.Больцман (1844 – 1906) теория жолмен қорытып шығарды. Алайда  және  тұрақтыларының мәнін теория жолмен тек Планк заңының негізінде ғалына анықтауға болады, өйткені Стефан-Больцман заңы Планк заңының салдары ретінде шығады. Стефан-Больцман заңы жоғары температураны өлшеу кезінде пайдаланылады. Хабарландыру жіберген: Саттар Нұрсұлтан [[Арнайы:Үлесі/178.89.61.22|178.89.61.22]] 15:31, 2021 ж. мамырдың 12 (+06) == [[:Туыстық атаулары]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} "Ұлы әже" дегенді "үлы әже" деп жазған. Хабарландыру жіберген: AliU [[Арнайы:Үлесі/5.63.126.48|5.63.126.48]] 17:30, 2021 ж. мамырдың 13 (+06) == [[:Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} == [[:Талапбек Сұлтанбекұлы Сұлтанбеков]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Бір тұлғаға арнап жазылған мақала екі рет қайталанып тұр. Талап Сұлтанбеков және Талапбек Сұлтанбекұлы Сұлтанбеков. Бір мақала жойылуға тиіс-ті. Хабарландыру жіберген: [[Қатысушы:Esen48|Esen48]] ([[Қатысушы талқылауы:Esen48|талқылауы]]) 21:23, 2021 ж. мамырдың 15 (+06) == [[:Талап Сұлтанбеков]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Суретте Талап Сұлтанбеков емес. Суретте Алимхан Абеуович Ермеков. Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/95.82.125.171|95.82.125.171]] 21:05, 2021 ж. мамырдың 25 (+06) == [[:Түркістан (қала)]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Түркістан қаласы әкімі Рашид Аюпов Абатұлы Хабарландыру жіберген: [[Қатысушы:Ердулет|Ердулет]] ([[Қатысушы талқылауы:Ердулет|талқылауы]]) 15:55, 2021 ж. маусымның 10 (+06) == [[:Кубизм]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} This article seems to describe the same as [[Кубшылдық|this one]]. Кажется, что эта статья описывает то же самое, что и другая статья - [[Кубшылдық]]. Хабарландыру жіберген: [[Қатысушы:Redboston|Redboston]] ([[Қатысушы талқылауы:Redboston|талқылауы]]) 03:33, 2021 ж. маусымның 16 (+06) == [[:Атаулы сөйлем]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Өолданылған әдебиеттер бөлек тұрмаса оқырма шатасып кетеді. Атаулы сөйлемнің мысалдарының біріне жатқызуы мүмкін.Рахмет! Хабарландыру жіберген: Аружан [[Арнайы:Үлесі/85.117.107.77|85.117.107.77]] 18:32, 2021 ж. маусымның 22 (+06) == [[:Жапон әдебиетінің жанрлары]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Дереккөздер: Шарафат Жылқыбаева, "Күншығыс аңыздары" Шарафат Жылқыбаева, "Қызыл қақпаның құпиясы" Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/89.218.177.218|89.218.177.218]] 12:29, 2021 ж. шілденің 14 (+06) == [[:Қатысушы талқылауы:Samatuly Serikbolsyn]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Ғалымжан Кенжебек атты тұлғаның бірден екі парақшасы бар болып шықты. Хабарландыру жіберген: [[Қатысушы:Samatuly Serikbolsyn|Samatuly Serikbolsyn]] ([[Қатысушы талқылауы:Samatuly Serikbolsyn|талқылауы]]) 18:53, 2021 ж. тамыздың 21 (+06) == [[:Уикипедия:Алғашқы мақала]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} 6 - шы қадам 1 бейтарап көзқарас ... бірдей көлемде баяндале қажет. Хабарландыру жіберген: [[Қатысушы:Мейржан Абдуов|Meirzhan]] ([[Қатысушы талқылауы:Мейржан Абдуов|талқылауы]]) 15:08, 2021 ж. тамыздың 23 (+06) == [[:Матуриди мазһабы]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Матруди ағым емес. Матруди деген мектеп ағым деп қазіргі таңда өздерін салафия деп жүрген кісілерді айтуға болады. Немесе Талибан. Өкінішке орай бұл матуриди ағымы деген сөз ең үлкен қателік. Хабарландыру жіберген: Рахатов Заманбек [[Арнайы:Үлесі/188.0.152.49|188.0.152.49]] 13:17, 2021 ж. тамыздың 24 (+06) == [[:Жұмабек Ахметұлы Тәшенов]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Туған ауылының атауы Танагүл емес, Тана көлі деген жерде дүниеге келген. Менің анам да сол жерде туғанын мақтан қылып отыратын. Хабарландыру жіберген: Серік Кәрібайұлы ОСПАН [[Арнайы:Үлесі/178.89.172.208|178.89.172.208]] 11:17, 2021 ж. қыркүйектің 6 (+06) == [[:Ақбілек (роман)]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Қысқаша мазмұнында Қазақ сөзін Қазан сөзімен аустыру керек өйткені мұнда көтеріліс туралы айтылып жатыр. Хабарландыру жіберген: [[Арнайы:Үлесі/178.91.70.195|178.91.70.195]] 15:10, 2021 ж. қыркүйектің 8 (+06) == [[:Қойкелді Сартұлы]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Мақаланың аты қате жазылған, орфографиялық ережелерге сәйкес келмейді, себебі "Г" дыбысы тек айтылатын кезде ғана болады, бұл орфоэпиялық норма, ал жазылатын кезде орфоэпиялық ереже ескерілмейді. Өз бетінше мақала атын өзгерте алмадым, алайда мәтін ішінде атына байланысты барлық қателерді түзедім. Хабарландыру жіберген: [[Қатысушы:Dias Baurzhan|Dias Baurzhan]] ([[Қатысушы талқылауы:Dias Baurzhan|талқылауы]]) 11:13, 2021 ж. қыркүйектің 16 (+06) == [[:Өнеркәсіп төңкерісі]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} машина деген сөзді көлік деп жазу қажет Хабарландыру жіберген: сымбат [[Арнайы:Үлесі/185.250.28.152|185.250.28.152]] 16:39, 2021 ж. қыркүйектің 18 (+06) == [[:Қазыбек би]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Қате: “Қазақ деген мал баққан елміз, ешкімге соқтықпай жай жатқан елміз. Елімізден құт-береке қашпасын деп, жеріміздің шетін жау баспасын деп найзасына жылқының қылын таққан елміз. Дұшпан басынбаған елміз, басымыздан сөз асырмаған елміз. Досымызды сақтай білген елміз, дәм-тұзын ақтай білген елміз. Бірақ асқақтаған хан болса – хан ордасын таптай білген елміз. Атадан ұл туса – құл боламын деп тумайды, анадан қыз туса – күң боламын деп тумайды, ұл мен қызын жатқа құл мен күң етіп отыра алмайтын елміз. Сен темір болсаң, біз көмірміз – еріткелі келгенбіз, қазақ-қалмақ баласын теліткелі келгенбіз. Танымайтын жат елге — танысқалы келгенбіз, танысуға көнбесең – шабысқалы келгенбіз. Сен қабылан болсаң, мен арыстан – алысқалы келгенбіз, тұтқыр сары желіммен жабысқалы келгенбіз. Бітім берсең – жөніңді айт, бермесең – тұрысатын жеріңді айт!” – депті. Дұрысы: Біз – қазақ деген мал баққан елміз, бірақ ешкімге соқтықпай жай жатқан елміз. Елімізден құт-береке қашпасын деп, жеріміздің шетін жау баспасын деп, найзаға үкі таққан елміз, ешбір дұшпан басынбаған елміз, басымыздан сөз асырмаған елміз. Досымызды сақтай білген елміз, дәм-тұзды ақтай білген елміз, асқақтаған хан болса, хан ордасын таптай білген елміз. Атадан ұл туса, құл боламын деп тумайды, анадан қыз туса, күң боламын деп тумайды. Ұл мен қызды қаматып отыра алмайтын елміз. Сен – қабылан болсаң, мен – арыстан, алысқалы келгенбіз. Қазақ, қалмақ баласы, табысқалы келгенбіз. Танымайтын жат елге танысқалы келгенбіз. Танысуға көнбесең, шабысқалы келгенбіз. Сен – қалмақ болсаң, біз – қазақ, қарпысқалы келгенбіз. Жаңа үйреткен жас тұлпар жарысқалы келгенбіз. Тұтқыр сары желіммін, жабысқалы келгенбіз. Сен темір де, мен көмір, еріткелі келгенмін. Екі еліктің баласын теліткелі келгенмін, егесетін ер шықса, иілткелі келгенмін. Берсең жөндеп бітіміңді айт, не тұрысатын жеріңді айт Хабарландыру жіберген: [[Қатысушы:AronRaut|AronRaut]] ([[Қатысушы талқылауы:AronRaut|талқылауы]]) 13:13, 2021 ж. қыркүйектің 19 (+06) == [[:ДНҚ репликациясы]] == {{Талқылау статусы|жаңа}} Криктер дегенимиз арна емес Крик Фрэнсис Крик деген галымнын есими Хабарландыру жіберген: Димаш [[Арнайы:Үлесі/178.90.225.57|178.90.225.57]] 18:18, 2021 ж. қазанның 4 (+06) == Ауыл тұрғындарының жетістіктері == Ауыл тұрғындары жетістіктері деген бөлімде белгісіз кісілер хейт жазып қалдырыпты. Түзету үшін толық ақпарат білмеймін, білетін кісілер жаза жатар. Бірақ, уақытша қазіргі мәліметтерді өшіре тұруыеызды сұраймын == Қайта өрлеу мәдениеті == Франция қате жазылған Оны қатесін түзеу керек == Қаланын аттары == Қаланын атарын жазғанда, автоматты түрде қате деп шығады(Дубли) == Холокост == Адамзатқа жасалған ең ауыр қиянат, әділетсіздікке қалай күмән келтіруге болады? Холокостта 6 миллион адам газға улап, қарумен атып жойды ғой. Антисемитизм бұл әділетсіздік екені рас. Осы күмән туралы жазған адам еврейлерге негативті көзқараста болған. Осы жазылған ақпараттар толығымен бос сандырақ. == Lada == Мен Lada үшін мақала жасағым келеді, себебі мен 100-ден астам өңдеулер жасадым, өйткені мен жаңа пайдаланушымын, бірақ оны жасауға кедергі болатын қате пайда болғандықтан мүмкін емес: << Қате, өңдеме сақталмады. Өңдеме сүзгісі Уикипедияға қош келдіңіз!. Өтініш, мақаланы бастау үшін «Бетті сақтау» батырмасын қайта баспас бұрын бұл ескертуді оқып шығыңыз. Мақалаға әлдеқашан жарияланған мәтіндерді көшіріп салмаңыз. У этого правила есть редкие исключения. Для авторов есть специальный механизм подтверждения, хотя проще переписать текст другими словами. Мақалаға меншікті толғанымдарды қосуға болмайды. Уикипедияның негізгі ережелерінің бірі тексерілмелділігі және өзіндік зерттеулерге жол берілмейді. Уикипедия - жарнамаға арналған орын емес. Мәтінде фирманың өз сайтынан көшірілген жарнамалық материалдар болса, онда ол бейтарап болуы мүмкін емес, сондықтан талқылаусыз жойылуы мүмкін. Предмет статьи должен обладать энциклопедической значимостью, то есть упоминаться в авторитетных источниках. Мақала өзіңіз туралы, өзіңіздің уеб сайтыңыз, өзіңіздің танымды емес компанияыңыз немесе музыкалық топ туралы болса жылдам жойылады. Бұл сүзгіште немесе көрсетілген ескертуде қате бар деп есептесеңіз бұл туралы бізге хабарлаңыз. >> және << Қате, өңдеме сақталмады. Өңдеме сүзгісі Уикипедияға қош келдіңіз! Өкінішке орай, сіздің өңдемеңіз жүйелі болмағандықтан өңдеме сүзгісімен автоматты түрде болдырылмады. Егер сүзгіде қате болса, онда біз сіздің өзгерісіңізді қалпына келтіре аламыз және бұл қатені жақында түзетеміз ол үшін администраторларға хабарлаңыз. >> Тыйым салуды алып тастап, маған осы мақаланы жасауға рұқсат беріңіз[[Қатысушы:SSHTALBI|SSHTALBI]] ([[Қатысушы талқылауы:SSHTALBI|талқылауы]]) 01:32, 2022 ж. тамыздың 15 (+06) :Қайырлы күн, жаңа қатысушыларға мақала бастауға шектеу қойылған. Мақала бастау үшін кемінде 200 өңдеме жасау қажет (себебі: уикипедияда мақала жазуда тәжірибе жинау керек). 500 өңдеме жасасаңыз мақаланы өзіңіз тексеріп жариялай аласыз. :Қазіргі уақытта [[Арнайы:Үлесі/SSHTALBI|40]] өңдеме жасапсыз. :Мәселеңізге келетін болсақ, жаңа қатысушы ретінде жоба:инкубаторға мақалаңызды жазуға болады. Мен байқағандай ''Жоба:Инкубатор/Lada жазуда екенсіз, осыны әлі де болса жетілдіріп толықтыруды ұсынамын''. :Сосын мақаланы жариялауға көмектесеміз. :Тағы да сұрақтарыңыз болса сұрай беріңіз. [[Қатысушы:Ұлы Тұран|Ұлы Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Ұлы Тұран|талқылауы]]) 09:38, 2022 ж. тамыздың 15 (+06) @[[Қатысушы:Ұлы Тұран|Ұлы Тұран]] Жоқ, шектеу 100 түзету болды, енді сіз 200 және 500 өңдеуді айтасыз. Мен көлікке қатысты кейбір беттерді өңдегеннен бері 100-ден астам шағын өңдеулер жасадым. Дегенмен, мен Project/Incubator:Lada-ны бастағаннан бері, мен сізден оны жақсартуды және оны мақалаға айналдыруды шешуді талап етемін.[[Қатысушы:SSHTALBI|SSHTALBI]] ([[Қатысушы талқылауы:SSHTALBI|талқылауы]]) 11:22, 2022 ж. тамыздың 15 (+06) :Тағы да толықтыруларды қажет етеді. Басқа уикилерден қарап мәлімет қосып көріңіз. Дереккөздер, санаттар қосу керек. [[Қатысушы:Ұлы Тұран|Ұлы Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Ұлы Тұран|талқылауы]]) 13:22, 2022 ж. тамыздың 15 (+06) @[[Қатысушы:Ұлы Тұран|Ұлы Тұран]] Мен көздер мен санаттарды қостым. Оны қазір мақалаға айналдырыңыз.[[Қатысушы:SSHTALBI|SSHTALBI]] ([[Қатысушы талқылауы:SSHTALBI|талқылауы]]) 14:24, 2022 ж. тамыздың 15 (+06) :{{Жасалынды}} [[Lada]] бетіне жылжытып қойдым. Мақаланы арықарай жетілдіресіз деген сенімдемін. [[Қатысушы:Ұлы Тұран|Ұлы Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Ұлы Тұран|талқылауы]]) 23:00, 2022 ж. тамыздың 15 (+06) == Палеоген == "'''Палеоген''' – [[Бор кезеңі|бордың]] алдында, [[Неоген|неогеннен]] кейін келетін " Бұл қате. Басында бор, сосын палеоген, сосын неоген [[Арнайы:Үлесі/178.89.27.144|178.89.27.144]] 20:06, 2025 ж. шілденің 3 (+05) == Сол жақ оң болғандықтан, оң жақтың да оң болуы талап етіледі.== Дұрыс емес формула:<math> \sqrt{\frac{1 - \sin\theta}{1 + \sin\theta}} = \frac{1 - tg(\theta/2)}{1 + tg(\theta/2)} </math> Дұрыс формула:<math> \sqrt{\frac{1 - \sin\theta}{1 + \sin\theta}} = \frac{\left|1 - tg(\theta/2)\right|}{\left|1 + tg(\theta/2)\right|} </math> https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%96%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%88%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8B_%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B Дереккөз:https://planetmath.org/goniometricformulas ,https://archive.org/details/introductioanaly00eule_0 [[Қатысушы:Ambitious miss|Ambitious miss]] ([[Қатысушы талқылауы:Ambitious miss|талқылау]]) 19:41, 2025 ж. желтоқсанның 18 (+05)-[[Қатысушы:Ambitious miss|Ambitious miss]] ([[Қатысушы талқылауы:Ambitious miss|талқылау]]) 19:49, 2025 ж. желтоқсанның 18 (+05)-[[Қатысушы:Ambitious miss|Ambitious miss]] ([[Қатысушы талқылауы:Ambitious miss|талқылау]]) 19:55, 2025 ж. желтоқсанның 18 (+05) -[[Қатысушы:Ambitious miss|Ambitious miss]] ([[Қатысушы талқылауы:Ambitious miss|талқылау]]) 02:39, 2025 ж. желтоқсанның 19 (+05) == Қабдеш Жұмаділов туралы ақпарат == Жазушының жұбайының аты Самал емес, Сәуле. Түзетүіңізді сұраймын. Дереккөз - автордың Таңғажайып Дүние өмірбаяндық шығармасы. [[Арнайы:Үлесі/&#126;2026-81132-5|&#126;2026-81132-5]] ([[Қатысушы талқылауы:&#126;2026-81132-5|talk]]) 22:01, 2026 ж. ақпанның 5 (+05) == Жасқаншақтық == Сипаттамасын білмеймін [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 18:57, 2026 ж. ақпанның 7 (+05) == «Мажарстандағы парламент сайлауы (2026)» мақаласына жаңа фотосурет ұсынысы == Сәлеметсіздер ме! Мен «Мажарстандағы парламент сайлауы (2026)» мақаласында Петер Мадьярдың (Péter Magyar) 2026 жылғы 15 наурыздағы қоғамдық шара кезінде түсірілген, еркін лицензиялы жаңа фотосуретін пайдалануды ұсынғым келеді: [[:File:Peter-Magyar-Budapest-15-03-2026_(cropped2).jpg]] Бұл сурет оны Будапешттегі Батырлар алаңында өткен ірі қоғамдық жиын кезінде көрсетіп, оның қоғамдық және әлеуметтік белсенділігінің маңызды сәтін құжаттайды. Файл Wikimedia Commons қоймасында еркін қолжетімді және ағылшын тіліндегі Уикипедияда осы тақырып бойынша қолданылып жатыр (қараңыз: [[:en:2026 Hungarian parliamentary election]]). Мәліметтердің жаңалығы, контекстік дәлдігі және жобалар арасындағы сәйкестік үшін бұл суретті осы мақалада да пайдалану пайдалы болар еді. Фотосурет қоғамдық орында түсірілген және нақты оқиғаны көрсетеді. Бұл қойылған портрет емес, шынайы сәтті түсірген деректі фотосурет. Бұл туралы не ойлайсыздар? [[Қатысушы:VargaZsuzsi1|VargaZsuzsi1]] ([[Қатысушы талқылауы:VargaZsuzsi1|талқылау]]) 11:48, 2026 ж. наурыздың 21 (+05) == Fork == Isn't this the same person? [[Хамза Ерзінұлы Зайсанов]] / [[Жайсанып Мүдәрісұлы]] [[Қатысушы:Почитатель Нурдквиста|Почитатель Нурдквиста]] ([[Қатысушы талқылауы:Почитатель Нурдквиста|талқылау]]) 15:09, 2026 ж. сәуірдің 22 (+05) :Yes, it does seem to be the case. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 15:18, 2026 ж. сәуірдің 22 (+05) thu5v5xauql3d0aigndxs2mrcqxwg2z 14 165385 3643699 2454128 2026-08-18T11:33:18Z Marksscheider 183882 3643699 wikitext text/x-wiki {{Басты мақала|Аустрия қалалары}} {{Commonscat|Cities in Austria}} [[Санат:Аустрия елді мекендері]] [[Санат:Елдер бойынша қалалар]] q0pv5ntkfhp13mjnnvk8y2h7fh66oay 0 197992 3643535 1820416 2026-08-17T20:15:50Z ~2026-45108-39 184726 3643535 wikitext text/x-wiki {{Спорт түрі | name = Суға секіру | image =Diving tower at the 2008 EC.jpg | imagesize = 220px | caption = <small>[[2008 жыл]]дың ''су спорты түрлерінен Еуропа чемпионатындағы'' суға секіру тұғыры</small> | қадағалаушы ұйым = <small>[[Халықаралық жүзу федерациясы]] (ФИНА)</small> | лақап аты = | first = | алғашқы жарыс = | country/region = | registered = | clubs = | contact = | team = | mgender = | классификация = су спорты түрі | equipment = | venue = | obsolete = | олимпиада = [[Жазғы Олимпиадалық Ойындар 1904|жазғы Олимпиада ойындарының]] бағдарламасында [[1904 жыл]]дан бастап | paralympic = }} Суға секіру су спорты түрлерінің бірі. Жарыстарда трамплиннен (1 және 3 метр) және тұғырдан (5, 7.5 және 10 метр) секірулер өткізіледі. Секіру кезінде спортшы бірнеше акробатикалық әрекеттер жасайды. Қазылар алқаларымен акробатикалық элементтердің жасалу сапасы мен суға кіру тазалығы бағаланады. [[Санат:Су спорты түрлері]] jwjm9qcu83m39jjjt0wultewec7xj3g 3643558 3643535 2026-08-18T05:35:14Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/~2026-45108-39|~2026-45108-39]] ([[User talk:~2026-45108-39|т]]) өңдемелерінен [[User:Legobot|Legobot]] соңғы нұсқасына қайтарды 1820416 wikitext text/x-wiki {{Infobox sport | name = Суға секіру | image =Diving tower at the 2008 EC.jpg | imagesize = 220px | caption = <small>[[2008 жыл]]дың ''су спорты түрлерінен Еуропа чемпионатындағы'' суға секіру тұғыры</small> | қадағалаушы ұйым = <small>[[Халықаралық жүзу федерациясы]] (ФИНА)</small> | лақап аты = | first = | алғашқы жарыс = | country/region = | registered = | clubs = | contact = | team = | mgender = | классификация = су спорты түрі | equipment = | venue = | obsolete = | олимпиада = [[Жазғы Олимпиадалық Ойындар 1904|жазғы Олимпиада ойындарының]] бағдарламасында [[1904 жыл]]дан бастап | paralympic = }} Суға секіру су спорты түрлерінің бірі. Жарыстарда трамплиннен (1 және 3 метр) және тұғырдан (5, 7.5 және 10 метр) секірулер өткізіледі. Секіру кезінде спортшы бірнеше акробатикалық әрекеттер жасайды. Қазылар алқаларымен акробатикалық элементтердің жасалу сапасы мен суға кіру тазалығы бағаланады. [[Санат:Су спорты түрлері]] ekkxucv2gmjnr2zrl0cvpfr6wowx8mm 0 210057 3643414 3642939 2026-08-17T16:58:27Z Kasymov 10777 3643414 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Ильмталь |шынайы атауы = Ilmtal |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Ilmtal (1996-2018) COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=45 |lat_sec=9 |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=2 |lon_sec=29 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Тюрингия |кестедегі аймақ = Тюрингия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Ильм |кестедегі аудан = Ильм (аудан){{!}}Ильм |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 21 ішкі аудан |басшының түрi = |басшысы = Вильфрид Нойланд |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 102,7 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 370 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 3925 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 03629 |пошта индексі = 99326 |пошта индекстері = |автомобиль коды = IK |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 16 0 70 056 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.ilmtal.eu |сайт тілі = de }} '''Ильмталь''' ({{lang-de|Ilmtal}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Ильм (аудан)|Ильм]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 3925 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[https://www.statistikdaten.bayern.de/genesis/online?language=de&sequenz=tabelleErgebnis&selectionname=12411-009r&sachmerkmal=QUASTI&sachschluessel=SQUART04&startjahr=2010&endjahr=2010 Bayerisches Landesamt für Statistik und Datenverarbeitung – Fortschreibung des Bevölkerungsstandes, Quartale (hier viertes Quartal, Stichtag zum Quartalsende)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210428054219/https://www.statistikdaten.bayern.de/genesis/online?language=de&sequenz=tabelleErgebnis&selectionname=12411-009r&sachmerkmal=QUASTI&sachschluessel=SQUART04&startjahr=2010&endjahr=2010 |date=2021-04-28 }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 102,7 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 70 056''. Муниципалитеттің басшысы — Вильфрид Нойланд. Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 21 қалалық ауданға бөлінеді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.ilmtal.eu Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928160531/http://www.ilmtal.eu/ |date=2007-09-28 }} {{Германия:Ильм ауданы:Қалалар}} {{Thuringia-geo-stub}} [[Санат:Тюрингия елді мекендері]] b6u1qdzrmeith1h7i7poovasig123mp 0 210087 3643442 3643314 2026-08-17T17:17:44Z Kasymov 10777 3643442 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Келла |шынайы атауы = Kella |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Wappen Kella.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=13 |lat_sec=45 |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=4 |lon_sec=45 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Тюрингия |кестедегі аймақ = Тюрингия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Айхсфельд |кестедегі аудан = Айхсфельд (аудан){{!}}Айхсфельд |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Зильфио Шнайдер |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 5,05 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 330 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 548 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 036082 |пошта индексі = 37308 |пошта индекстері = |автомобиль коды = EIC |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 16 0 61 056 |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = de }} '''Келла''' ({{lang-de|Kella}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Айхсфельд (аудан)|Айхсфельд]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 548 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[https://www.statistikdaten.bayern.de/genesis/online?language=de&sequenz=tabelleErgebnis&selectionname=12411-009r&sachmerkmal=QUASTI&sachschluessel=SQUART04&startjahr=2010&endjahr=2010 Bayerisches Landesamt für Statistik und Datenverarbeitung – Fortschreibung des Bevölkerungsstandes, Quartale (hier viertes Quartal, Stichtag zum Quartalsende)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210428054219/https://www.statistikdaten.bayern.de/genesis/online?language=de&sequenz=tabelleErgebnis&selectionname=12411-009r&sachmerkmal=QUASTI&sachschluessel=SQUART04&startjahr=2010&endjahr=2010 |date=2021-04-28 }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 5,05 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 61 056''. Муниципалитеттің басшысы — Зильфио Шнайдер. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Германия:Айхсфельд ауданы:Қалалар}} {{Thuringia-geo-stub}} [[Санат:Тюрингия елді мекендері]] of4nznfw73wa94so8bictkybj8379r7 0 211908 3643440 3643308 2026-08-17T17:16:41Z Kasymov 10777 3643440 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Ваксенбурггемайнде |шынайы атауы = Wachsenburggemeinde |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Wachsenburggemeinde (Amt Wachsenburg) COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=51 |lat_sec=8 |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=53 |lon_sec=1 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Тюрингия |кестедегі аймақ = Тюрингия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Ильм |кестедегі аудан = Ильм (аудан){{!}}Ильм |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 5 ішкі аудан |басшының түрi = |басшысы = Ханс Ульрих |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 31,99 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 268 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 2514 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 03628 ,036202 |пошта индексі = 99310 |пошта индекстері = |автомобиль коды = IK |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 16 0 70 051 |ортаққордағы санаты = Wachsenburggemeinde |сайты = http://www.wachsenburggemeinde.de/ |сайт тілі = de }} '''Ваксенбурггемайнде''' ({{lang-de|Wachsenburggemeinde}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Ильм (аудан)|Ильм]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 2514 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]</ref> Алып жатқан жер аумағы 31,99 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 70 051''. Муниципалитеттің басшысы — Ханс Ульрих. Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 5 қалалық ауданға бөлінеді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.wachsenburggemeinde.de/ Ресми сайты] {{Германия:Ильм ауданы:Қалалар}} {{Thuringia-geo-stub}} [[Санат:Тюрингия елді мекендері]] 4hzsrmi5hs2ion6mznfoic02i7a0xip 0 479756 3643681 2071293 2026-08-18T10:47:16Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3643681 wikitext text/x-wiki '''Жоғарғы Рейн''' ({{lang-fr|Haut-Rhin}}) — [[Франция]]ның шығысындағы департамент, [[Эльзас]] аймағының департаменттерінің бірі. Реттік нөмірі 68. Әкімшілік орталығы — [[Кольмар (Жоғарғы Рейн)|Кольмар]]. Халық саны 708 мың адам (департаменттер арасында 29-шы орын, [[1999]] ж.). == Географиясы == Жер аумағы 3525 км². Департамент арқылы [[Рейн (өзен)|Рейн]] өзені ағып өтеді. === Әкімшілік-аумақтық бөлінісі === Департамент 2 округ, 54 кантон және 293 коммунаны қосады. == Тарихы == Жоғарғы Рейн — [[1790]] ж. Ұлы Француз төңкерісі кезінде құрылған алғашқы 83 департаменттің бірі. Бұрынғы Эльзас провинциясының аймағында пайда болған. == Тағы қараңыз == * [[Жоғарғы Рейн департаментінің коммуналары]] == Сілтемелер == * [http://www.Haut-Rhin.pref.gouv.fr/ Préfecture] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070205053708/http://www.haut-rhin.pref.gouv.fr/ |date=2007-02-05 }} * [http://www.cg68.fr/ Conseil général] * [http://www.alsace-passion.com/ A la découverte des villes et villages du Haut-Rhin] * [http://www.mulhousebienvenue.com/ Portail de Mulhouse et du Haut-Rhin] {{Франция департаменттері}} {{Жоғарғы Рейн департаментінің коммуналары}} [[Санат:Жоғарғы Рейн|*]] {{france-geo-stub}} rjvprubibycb62ipa08h36723mwy6ol 4 491233 3643603 3643323 2026-08-18T09:00:46Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3643603 wikitext text/x-wiki {{ambox |type = notice |text = Бұл бетте қазіргі [[Уикипедия:Администраторлар|Уикипедия админдерінің]] белсенділік статистикасы көрсетілген, бағандар бойынша өсу не кему ретімен орналастыруға болады. <br /> <small>Мәліметтер [https://xtools.wmcloud.org/ec&uselang=kk X!'s Tools]-тан алынған.</small> }} {{StatInfo}} == Шартты белгілер == [[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және көк түспен қазіргі белсенді админдер ерекшеленген; [[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және көк түспен қазіргі белсенді емес админдер ерекшеленген; [[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және солғын түспен бұрынғы админдер ерекшеленген. {| class="wikitable" |+ Админ әрекеттері |- | Бұғаттау әрекеттері || [[File:User-block.png|30px|link=]] Қатысушыларды бұғаттағандары || [[File:2_(number).png|25px|link=]][[File:User-block.png|30px|link=]] Қатысушыларды қайта бұғаттағандары || [[File:User-welcome.png|25px]] Қатысушылардың бұғатынан босатқандары || |- | Қорғау әрекеттері || [[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қорғағандары || [[File:2_(number).png|25px|link=]] [[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қайталап қорғағандары || [[File:OOjs UI icon unLock-ltr-progressive.svg|20px|link=]] Беттердің қорғанысын алғандары || |- | Жою әрекеттері||[[File:OOjs UI icon trash-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді жойғандары || [[File:OOjs UI icon eyeClosed-progressive.svg|20px|link=]] Нұсқаларды жойғандары (revision delete) || [[File:OOjs UI icon trash-progressive revised (with exclamation).svg|20px|link=]] Журналдарды жойғандары (log delete) || [[File:OOjs UI icon restore-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қалпына келтіргендері |- | Басқа әрекеттер || [[File:Echo user-rights icon.svg|20px|link=]] Құқық өзгерткендері ||[[File:Noun Project import icon 652774.svg|20px|link=]] Импорттағандары ||[[File:OOjs UI icon funnel-rtl-progressive.svg|20px|link=]] AbuseFilter өзгерткендері || [[File:OOjs UI icon advanced-progressive.svg|20px|link=]] Контент моделін өзгерткендері |- | [[File:Tabler-icons sum.svg|25px|link=]] Барлығының қосындысы |- |} == Тізім == <!-- BOT:ADMINS-ACTIVITY:START --> {|class="wikitable sortable plainlinks; ts-stickytableheader" style="text-align:right; width:100%; font-size:100; background: #ffffff" |- !<div style="background-color:#ffffff">#</div>||<div style="background-color:#ffffff">Админ аты</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:Tabler-icons sum.svg|25px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]||<div style="background-color:#ffffff">[[File:User-block.png|30px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]||<div style="background-color:#ffffff">[[File:2_(number).png|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]][[File:User-block.png|30px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:User-welcome.png|25px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:2_(number).png|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]][[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon unLock-ltr-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon trash-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon eyeClosed-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon trash-progressive revised (with exclamation).svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon restore-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:Echo user-rights icon.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:Noun Project import icon 652774.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon funnel-rtl-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon advanced-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]] |- |align=center|1||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kasymov#general-stats 35556]||623||26||18||263||28||3||34411||8||0||176||0||0||0||0 |- |align=center|2||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Arystanbek|Arystanbek]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Arystanbek#general-stats 28572]||275||6||9||1309||42||7||26222||22||7||300||21||7||328||17 |- |align=center|3||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Нұрлан_Рахымжанов#general-stats 14883]||417||21||19||106||17||3||13692||37||13||513||45||0||0||0 |- |align=center|4||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Bolatbek|{{color|grey|Bolatbek}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Bolatbek#general-stats 5355]||18||0||0||116||20||2||5152||5||0||23||0||0||19||0 |- |align=center|5||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Салиха|Салиха]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Салиха#general-stats 4269]||0||0||0||235||0||26||3998||0||0||10||0||0||0||0 |- |align=center|6||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:AlefZet|{{color|grey|AlefZet}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/AlefZet#general-stats 3721]||96||0||20||164||1||14||3358||0||0||68||0||0||0||0 |- |align=center|7||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Bekus|{{color|grey|Bekus}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Bekus#general-stats 3615]||19||2||0||20||5||6||3553||0||0||10||0||0||0||0 |- |align=center|8||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Ulan|{{color|grey|Ulan}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Ulan#general-stats 3263]||18||0||2||3||0||0||3235||0||0||5||0||0||0||0 |- |align=center|9||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:ArystanbekBot|ArystanbekBot]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/ArystanbekBot#general-stats 2942]||0||0||0||0||0||0||2942||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|10||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/1nter_pares#general-stats 2937]||277||7||6||380||8||15||2230||0||4||10||0||0||0||0 |- |align=center|11||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Sibom|{{color|grey|Sibom}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Sibom#general-stats 2500]||28||1||1||5||3||7||2440||0||0||15||0||0||0||0 |- |align=center|12||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GaiJin|{{color|grey|GaiJin}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GaiJin#general-stats 1420]||36||0||0||10||3||3||1300||0||0||14||54||0||0||0 |- |align=center|13||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Batyrbek.kz#general-stats 1276]||70||0||3||6||2||1||1171||0||0||7||16||0||0||0 |- |align=center|14||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nurken|Nurken]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurken#general-stats 1186]||38||0||0||12||17||0||1108||0||0||11||0||0||0||0 |- |align=center|15||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GanS NIS|{{color|grey|GanS NIS}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GanS_NIS#general-stats 1089]||12||0||2||3||0||0||1029||0||0||43||0||0||0||0 |- |align=center|16||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Amangeldi_Mukhamejan#general-stats 855]||9||1||1||26||3||2||774||0||0||30||1||0||7||1 |- |align=center|17||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kaiyr#general-stats 829]||116||89||10||13||13||2||560||0||0||22||3||0||1||0 |- |align=center|18||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Polat Alemdar|{{color|grey|Polat Alemdar}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Polat_Alemdar#general-stats 806]||5||0||0||600||60||0||136||0||0||5||0||0||0||0 |- |align=center|19||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|{{color|grey|Мықтыбек Оразтайұлы}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Мықтыбек_Оразтайұлы#general-stats 738]||1||0||0||19||1||1||649||0||0||67||0||0||0||0 |- |align=center|20||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:AlibekKS|{{color|grey|AlibekKS}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/AlibekKS#general-stats 695]||18||0||50||7||0||0||611||0||0||9||0||0||0||0 |- |align=center|21||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Sagzhan#general-stats 489]||15||0||7||44||6||1||399||0||0||17||0||0||0||0 |- |align=center|22||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Ashina|Ashina]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Ashina#general-stats 460]||1||0||0||16||3||2||418||1||0||13||6||0||0||0 |- |align=center|23||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Qarakesek|{{color|grey|Qarakesek}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Qarakesek#general-stats 224]||19||1||25||0||2||37||114||0||0||14||12||0||0||0 |- |align=center|24||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Daniyar|{{color|grey|Daniyar}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Daniyar#general-stats 80]||6||0||0||1||0||0||70||0||0||1||2||0||0||0 |- |align=center|25||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GaiJinBot|{{color|grey|GaiJinBot}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GaiJinBot#general-stats 79]||0||0||0||0||0||0||79||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|26||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurtenge#general-stats 76]||0||0||0||5||0||0||64||5||0||2||0||0||0||0 |- |align=center|27||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Arruah|{{color|grey|Arruah}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Arruah#general-stats 8]||0||0||0||0||0||0||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|28||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nick jan|{{color|grey|Nick jan}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nick_jan#general-stats 7]||1||0||0||0||0||0||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|29||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kasymovbot|Kasymovbot]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kasymovbot#general-stats 0]||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0 |} <!-- BOT:ADMINS-ACTIVITY:END --> {{clear}} == Администраторлардың_нақты_белсенділіктері == Белсенділіктердің түспен белгіленуі: * <span style="background-color:#00ff33">[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Жасыл]]</span> — соңғы әрекетін жасағанына 180 күн толмаған ([0-180]) * <span style="background-color:#00ccff">[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Көк]]</span> — соңғы әрекетін жасағанына 180-нен 360 күн аралығында уақыт өткен ([360-180]) * <span style="background-color:#ff3300">[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Қызыл]]</span> — соңғы әрекетін жасағанына 360 күннен асып кеткен ([360<]) {{Wikistats}} [[Санат:Уикипедия:Уикипедия статистикалары]] t905x4l05aid3fsz8jmol8fzdmmz1me 0 491941 3643614 1922612 2026-08-18T09:16:43Z 1nter pares 146705 3643614 wikitext text/x-wiki '''Belkin Pro Cycling Team''' (''UCI код:'' '''BLA''') — [[Нидерланд|голландтық]] кәсіби [[Тас жол велоспорты|тас жол велокомандасы]], бұрынғы атауы '''Rabobank'''. Команда үш бөліктен тұрады: ProTeam ([[UCI ProTour]] команда), құрлықтық ([[UCI Europe Tour]]-да өнер көрсететін жас таланттар командасы), және [[велокросс]]. {{UCI ProTeams}} {{UCI ProTour}} [[Санат:Велосипед командалары]] nn827hpt6oqu6088rp1ygr00etr82h8 4 492279 3643374 3643123 2026-08-17T12:01:41Z Jembot 36112 Bot: Рейтингті жаңарту 3643374 wikitext text/x-wiki {{/begin|200}} |- | 1 || [[User:1nter pares|1nter pares]] || [[Special:Contributions/1nter pares|{{formatnum:3022}}]] || {{Permissions|1nter pares}} |- | 2 || [[User:Sagzhan|Sagzhan]] || [[Special:Contributions/Sagzhan|{{formatnum:1521}}]] || {{Permissions|Sagzhan}} |- | 3 || [[User:Мағыпар|Мағыпар]] || [[Special:Contributions/Мағыпар|{{formatnum:1030}}]] || {{Permissions|Мағыпар}} |- | 4 || [[User:Kasymov|Kasymov]] || [[Special:Contributions/Kasymov|{{formatnum:292}}]] || {{Permissions|Kasymov}} |- | 5 || [[User:Орел Карл|Орел Карл]] || [[Special:Contributions/Орел Карл|{{formatnum:230}}]] || {{Permissions|Орел Карл}} |- | 6 || [[User:JigildikBot|JigildikBot]] || [[Special:Contributions/JigildikBot|{{formatnum:226}}]] || {{Permissions|JigildikBot}} |- | 7 || [[User:Casserium|Casserium]] || [[Special:Contributions/Casserium|{{formatnum:171}}]] || {{Permissions|Casserium}} |- | 8 || [[User:Nurken|Nurken]] || [[Special:Contributions/Nurken|{{formatnum:161}}]] || {{Permissions|Nurken}} |- | 9 || [[User:Marksscheider|Marksscheider]] || [[Special:Contributions/Marksscheider|{{formatnum:158}}]] || {{Permissions|Marksscheider}} |- | 10 || [[User:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] || [[Special:Contributions/Ерден Карсыбеков|{{formatnum:139}}]] || {{Permissions|Ерден Карсыбеков}} |- | 11 || [[User:Dostoevskykz|Dostoevskykz]] || [[Special:Contributions/Dostoevskykz|{{formatnum:95}}]] || {{Permissions|Dostoevskykz}} |- | 12 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:82}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}} |- | 13 || [[User:Muzeologist|Muzeologist]] || [[Special:Contributions/Muzeologist|{{formatnum:65}}]] || {{Permissions|Muzeologist}} |- | 14 || [[User:Вилюс М|Вилюс М]] || [[Special:Contributions/Вилюс М|{{formatnum:63}}]] || {{Permissions|Вилюс М}} |- | 15 || [[User:Mtdi20|Mtdi20]] || [[Special:Contributions/Mtdi20|{{formatnum:62}}]] || {{Permissions|Mtdi20}} |- | 16 || [[User:Ақсуат тарихи-өлкетану музейі|Ақсуат тарихи-өлкетану музейі]] || [[Special:Contributions/Ақсуат тарихи-өлкетану музейі|{{formatnum:57}}]] || {{Permissions|Ақсуат тарихи-өлкетану музейі}} |- | 17 || [[User:PushkinVko|PushkinVko]] || [[Special:Contributions/PushkinVko|{{formatnum:54}}]] || {{Permissions|PushkinVko}} |- | 18 || [[User:Айжан Утепбаева|Айжан Утепбаева]] || [[Special:Contributions/Айжан Утепбаева|{{formatnum:53}}]] || {{Permissions|Айжан Утепбаева}} |- | 19 || [[User:ShadZ01|ShadZ01]] || [[Special:Contributions/ShadZ01|{{formatnum:53}}]] || {{Permissions|ShadZ01}} |- | 20 || [[User:Садыкова Улболсын|Садыкова Улболсын]] || [[Special:Contributions/Садыкова Улболсын|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Садыкова Улболсын}} |- | 21 || [[User:Айнур Мырзабекова|Айнур Мырзабекова]] || [[Special:Contributions/Айнур Мырзабекова|{{formatnum:50}}]] || {{Permissions|Айнур Мырзабекова}} |- | 22 || [[User:НАЗЕРКЕ НУРСЕЙТОВА|НАЗЕРКЕ НУРСЕЙТОВА]] || [[Special:Contributions/НАЗЕРКЕ НУРСЕЙТОВА|{{formatnum:49}}]] || {{Permissions|НАЗЕРКЕ НУРСЕЙТОВА}} |- | 23 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:45}}]] || {{Permissions|Makenzis}} |- | 24 || [[User:Нұрғазықызы Айгерім|Нұрғазықызы Айгерім]] || [[Special:Contributions/Нұрғазықызы Айгерім|{{formatnum:45}}]] || {{Permissions|Нұрғазықызы Айгерім}} |- | 25 || [[User:Vyacheslav Nasretdinov|Vyacheslav Nasretdinov]] || [[Special:Contributions/Vyacheslav Nasretdinov|{{formatnum:44}}]] || {{Permissions|Vyacheslav Nasretdinov}} |- | 26 || [[User:Мейрамгүл Қонысбайқызы Жұманбетова|Мейрамгүл Қонысбайқызы Жұманбетова]] || [[Special:Contributions/Мейрамгүл Қонысбайқызы Жұманбетова|{{formatnum:44}}]] || {{Permissions|Мейрамгүл Қонысбайқызы Жұманбетова}} |- | 27 || [[User:Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы|Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы]] || [[Special:Contributions/Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы|{{formatnum:41}}]] || {{Permissions|Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы}} |- | 28 || [[User:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] || [[Special:Contributions/RaiymbekZh|{{formatnum:37}}]] || {{Permissions|RaiymbekZh}} |- | 29 || [[User:AlibekKS|AlibekKS]] || [[Special:Contributions/AlibekKS|{{formatnum:36}}]] || {{Permissions|AlibekKS}} |- | 30 || [[User:Qanattan|Qanattan]] || [[Special:Contributions/Qanattan|{{formatnum:30}}]] || {{Permissions|Qanattan}} |- | 31 || [[User:Жанар Чушекова|Жанар Чушекова]] || [[Special:Contributions/Жанар Чушекова|{{formatnum:29}}]] || {{Permissions|Жанар Чушекова}} |- | 32 || [[User:Дауткулова Ақмарал|Дауткулова Ақмарал]] || [[Special:Contributions/Дауткулова Ақмарал|{{formatnum:25}}]] || {{Permissions|Дауткулова Ақмарал}} |- | 33 || [[User:KoishibaevaA|KoishibaevaA]] || [[Special:Contributions/KoishibaevaA|{{formatnum:25}}]] || {{Permissions|KoishibaevaA}} |- | 34 || [[User:Kaiyr|Kaiyr]] || [[Special:Contributions/Kaiyr|{{formatnum:20}}]] || {{Permissions|Kaiyr}} |- | 35 || [[User:Almatrkh|Almatrkh]] || [[Special:Contributions/Almatrkh|{{formatnum:20}}]] || {{Permissions|Almatrkh}} |- | 36 || [[User:Tansheber|Tansheber]] || [[Special:Contributions/Tansheber|{{formatnum:19}}]] || {{Permissions|Tansheber}} |- | 37 || [[User:Karagandanese|Karagandanese]] || [[Special:Contributions/Karagandanese|{{formatnum:19}}]] || {{Permissions|Karagandanese}} |- | 38 || [[User:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] || [[Special:Contributions/TheNomadEditor|{{formatnum:17}}]] || {{Permissions|TheNomadEditor}} |- | 39 || [[User:Орын Толғанай|Орын Толғанай]] || [[Special:Contributions/Орын Толғанай|{{formatnum:16}}]] || {{Permissions|Орын Толғанай}} |- | 40 || [[User:Ербол Асан|Ербол Асан]] || [[Special:Contributions/Ербол Асан|{{formatnum:16}}]] || {{Permissions|Ербол Асан}} |- | 41 || [[User:Jommy3210|Jommy3210]] || [[Special:Contributions/Jommy3210|{{formatnum:16}}]] || {{Permissions|Jommy3210}} |- | 42 || [[User:Берікқожанова Альфия Серікқанқызы|Берікқожанова Альфия Серікқанқызы]] || [[Special:Contributions/Берікқожанова Альфия Серікқанқызы|{{formatnum:15}}]] || {{Permissions|Берікқожанова Альфия Серікқанқызы}} |- | 43 || [[User:TalgatSnow|TalgatSnow]] || [[Special:Contributions/TalgatSnow|{{formatnum:15}}]] || {{Permissions|TalgatSnow}} |- | 44 || [[User:Gliwi|Gliwi]] || [[Special:Contributions/Gliwi|{{formatnum:14}}]] || {{Permissions|Gliwi}} |- | 45 || [[User:Садықова Ақгүл|Садықова Ақгүл]] || [[Special:Contributions/Садықова Ақгүл|{{formatnum:14}}]] || {{Permissions|Садықова Ақгүл}} |- | 46 || [[User:Coffee86|Coffee86]] || [[Special:Contributions/Coffee86|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Coffee86}} |- | 47 || [[User:Қарағанды обл. тіл басқармасы|Қарағанды обл. тіл басқармасы]] || [[Special:Contributions/Қарағанды обл. тіл басқармасы|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Қарағанды обл. тіл басқармасы}} |- | 48 || [[User:L.sarkytbekova|L.sarkytbekova]] || [[Special:Contributions/L.sarkytbekova|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|L.sarkytbekova}} |- | 49 || [[User:Amherst99|Amherst99]] || [[Special:Contributions/Amherst99|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Amherst99}} |- | 50 || [[User:~2026-41580-45|~2026-41580-45]] || [[Special:Contributions/~2026-41580-45|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|~2026-41580-45}} |- | 51 || [[User:WellDone7|WellDone7]] || [[Special:Contributions/WellDone7|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|WellDone7}} |- | 52 || [[User:Аянов|Аянов]] || [[Special:Contributions/Аянов|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Аянов}} |- | 53 || [[User:~2026-42935-53|~2026-42935-53]] || [[Special:Contributions/~2026-42935-53|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|~2026-42935-53}} |- | 54 || [[User:Қарақия ауданы|Қарақия ауданы]] || [[Special:Contributions/Қарақия ауданы|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Қарақия ауданы}} |- | 55 || [[User:АРАЙЛЫМ|АРАЙЛЫМ]] || [[Special:Contributions/АРАЙЛЫМ|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|АРАЙЛЫМ}} |- | 56 || [[User:Tilaqtobe|Tilaqtobe]] || [[Special:Contributions/Tilaqtobe|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Tilaqtobe}} |- | 57 || [[User:Jadr 1988|Jadr 1988]] || [[Special:Contributions/Jadr 1988|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Jadr 1988}} |- | 58 || [[User:Бекзада Серікахметқызы|Бекзада Серікахметқызы]] || [[Special:Contributions/Бекзада Серікахметқызы|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Бекзада Серікахметқызы}} |- | 59 || [[User:Корлан Майдановна|Корлан Майдановна]] || [[Special:Contributions/Корлан Майдановна|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Корлан Майдановна}} |- | 60 || [[User:Айгерім Нұрғазықызы|Айгерім Нұрғазықызы]] || [[Special:Contributions/Айгерім Нұрғазықызы|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Айгерім Нұрғазықызы}} |- | 61 || [[User:Zama.Dana|Zama.Dana]] || [[Special:Contributions/Zama.Dana|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Zama.Dana}} {{/end}} 6evtroxlxh509rkycxn7t7bknld5mez 0 505521 3643574 3037776 2026-08-18T06:11:15Z Жанар Чушекова 184284 3643574 wikitext text/x-wiki {{Қарулы қақтығыс|conflict=Жоламан Тіленшіұлы бастаған көтеріліс|қақтығыс=Жоламан Тіленшіұлы бастаған көтеріліс|partof=[[Қазақтардың Ортаазиялық хандықтар мен патша үкіметіне қарсы көтерілістері]]|бөлім=[[Қазақтардың Ортаазиялық хандықтар мен патша үкіметіне қарсы көтерілістері]]|дата=[[1822 жыл]] – [[1825 жыл]]|орын=[[Қазақстан]] ([[Кіші жүз]] жері)|нәтиже=көтерілістің жеңілісі|қарсылас1=Кіші жүздің тайпалары [[Жоламан Тіленшіұлы]] бастаған|қарсылас2=[[Орынбор]] және [[Орал]] казак әскерлері|шығындар1=Белгісіз|шығындар2=Белгісіз|себеп=Қарулы күрестің негізгі себептерінің бірі патша үкіметінің Елек өзенінің бойында Жаңа Елек әскери бекіністер шебін тұрғызуы болып табылды. Елек тұз кәсіпшілігінің қатынас жолдарын қорғау желеуімен Жайық пен Елек арасындағы жерлер қазақтардан тартып алынды. Орал казак әскерінің көтерілісші ауылдар жайлауға барып жүретін Нарын құмдары мен Өзен, Қамыс-Самар өзендері аралығын өз беттерімен басып алуы да жалпы наразылықтарды күшейте түсті.<ref name="main page">{{cite web | url=https://edu.e-history.kz/kz/publications/view/1564 | title=Н.Ы. Жетпісбай¹. ¹Тарих магистрі, Ш.Ш. Уәлиханов ат. Тарих және этнология институты. Қазақстан, Алматы қ.| accessdate=2013-11-26}}</ref>}} '''Жоламан Тіленшіұлы бастаған көтеріліс''' — азаттық көтеріліс болып саналды. Ол [[1822 жыл|1822]] – [[1825 жыл|1825]] жылдары болды. ==Көтерілістің басталуы== Жаңаелек аймағынан ығыстырылып шығарылған табын руы өздерінің наразылығын ашық білдірді. Олар 1 ші Орынбор генерал – губернаторына байырғы мал жайылымдарын қайтарып беру жөнінде хатын жолдайды. Бірақ, ол өтініштердің орындалуына үзілді – кесілді тыйым салумен болды. Мұның өзі төзімі таусылған жергілікті қазақтарды ашықтан – ашық қарулы көтеріліске шығуға итермеледі. 1822 жылы табын руының батыры әрі биі [[Жоламан Тіленшіұлы]] Ресейге қарсы соғыс жариялап, Елек өзені бойындағы жерлерді қайтарып алу жөніндегі күреске басшылық етті. ==Көтерілістің дамуы мен аяғы== Жоламан батыр атақты [[Бөгенбай батыр]]дың немересі болатын. Оның 10 ұлы, 2 бауыры бар еді. Олар батырдың сенімді тірегіне айналды. Ашу – ызыға булыққан табындар мен тамаларға жауынгер адай руының қазақтары келіп қосылды. Жоламан батыр қол астына 3 мыңға жуық көтерілісшілерді топтастырды. Жаңадан құрылған Жаңаелек шекара шебіне күшті шабуылдар жасала бастады. Көтерілісшілер казактардың станицаларына шабуыл жасады, олпрдың үйлері мен шөбін өртеді, адамдарын тұтқынға алып, малдарын айдап әкетті. Сондай – ақ, патша үкіметінің әкімшілігіне бүйректері бұратын қазақ ауылдарына да шабуылдарын жасап отырды. Ондай шабуылдарды шағын жасақтар жасады. Әрбір шабуылдан кейін көтерілісшілер өздерінің соңында өртке оранған станицалар мен ауылдарды қалдырып, Қарақұмның терең қойнауыны сіңіп, бой тасалап кететін. Мұның өзі патша үкіметінің жазалаушы әскерінің көтерілісшілерге қуғын ұйымдастыруын қиындатты. Кіші жүздің ханы Шерғазы Айшуақұлы жаңа шекара шебі аймағындағы толқуды басуға дәрменсіз болды. Көтерілісті басу үшін құрамында 500 Орынбор казагы мен екі зеңбірегі бар жазалаушы экспедиция жіберілді. 1825 жылдың көктемінде жазалаушы экспедиция Бұлдырты, Шиелі және Тамды өзендерінің бойындағы жүздеген қазақ ауылдарына ойран салып, аяусыз қырып – жойды. Көтерілісшілер аянбай қарсылық көрсетті, жазалаушы отрядтармен болған шайқастар кезінде 195 сарбаз қаза тапты, 125 адам тұтқынға алынды. Бұлардың құрамында әйелдер мен жас балалар да болды. Оларды Жайық түрмесіне айдап апарып, қамап тастады. Түрмедегі жағдай адам төзгісіз ауыр болды. Көптеген адамдар ауырып қаза тапты. Жоламан батырдың ең жақын алты бауыры Сібірге жер аударылды. Қалыптасқан мұндай ауыр жағдайда көтеріліс жетекшісі патша үкіметіне қарсыласуды уақытша тоқтата тұруға мәжбүр болды. 1835 жылы көтеріліс қайтадан бұрқ ете қалды. Ол Ор және Троицк бекіністерінің арасындағы кең – байтақ жерді Ресей империясының қазақтардан тартып алуына тікелей байланысты болды. Көтерілісшілерге Кіші жүз бен Орта жүздің жағалбайлы, жаппас, алшын, арғын және қыпшақ рулары қосылды. Қазақтар шекара шебіндегі бекіністерге жүйелі түрде шабуыл жасап тұрды. Көтеріліске тағы да Жоламан батыр басшылық етті. Кейінірек олар Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт – азаттық көтерілісіне барып қосылды. ==Тарихи маңызы== Жоламан батыр бастаған қозғалыстың отаршылдыққа қарсы сипаты басым болды. Көтерілістің әр жерде шашыраңқы жүруі мен оған қатысушылар санының аздығы оның жеңіліске ұшырауына жеткізді. Солай бола тұрса да ол Кенесары Қасымұлы бастаған қуатты көтерілістің пісіп – жетілуіне елеулі ықпал етті. == Дереккөздер == ntlua4x5rftm44e2gmrktg4hf8f6e0t 3643612 3643574 2026-08-18T09:12:23Z 1nter pares 146705 3643612 wikitext text/x-wiki {{Қарулы қақтығыс|conflict=Жоламан Тіленшіұлы бастаған көтеріліс|қақтығыс=Жоламан Тіленшіұлы бастаған көтеріліс|partof=[[Қазақтардың Ортаазиялық хандықтар мен патша үкіметіне қарсы көтерілістері]]|бөлім=[[Қазақтардың Ортаазиялық хандықтар мен патша үкіметіне қарсы көтерілістері]]|дата=[[1822 жыл]] – [[1825 жыл]]|орын=[[Қазақстан]] ([[Кіші жүз]] жері)|нәтиже=көтерілістің жеңілісі|қарсылас1=Кіші жүздің тайпалары [[Жоламан Тіленшіұлы]] бастаған|қарсылас2=[[Орынбор]] және [[Орал]] казак әскерлері|шығындар1=Белгісіз|шығындар2=Белгісіз|себеп=Қарулы күрестің негізгі себептерінің бірі патша үкіметінің Елек өзенінің бойында Жаңа Елек әскери бекіністер шебін тұрғызуы болып табылды. Елек тұз кәсіпшілігінің қатынас жолдарын қорғау желеуімен Жайық пен Елек арасындағы жерлер қазақтардан тартып алынды. Орал казак әскерінің көтерілісші ауылдар жайлауға барып жүретін Нарын құмдары мен Өзен, Қамыс-Самар өзендері аралығын өз беттерімен басып алуы да жалпы наразылықтарды күшейте түсті.<ref name="main page">{{cite web | url=https://edu.e-history.kz/kz/publications/view/1564 | title=Н.Ы. Жетпісбай¹. ¹Тарих магистрі, Ш.Ш. Уәлиханов ат. Тарих және этнология институты. Қазақстан, Алматы қ.| accessdate=2013-11-26}}</ref>}} '''Жоламан Тіленшіұлы бастаған көтеріліс''' — азаттық көтеріліс болып саналды. Ол [[1822 жыл|1822]] – [[1825 жыл|1825]] жылдары болды. ==Көтерілістің басталуы== Жаңаелек аймағынан ығыстырылып шығарылған табын руы өздерінің наразылығын ашық білдірді. Олар 1 ші Орынбор генерал – губернаторына байырғы мал жайылымдарын қайтарып беру жөнінде хатын жолдайды. Бірақ, ол өтініштердің орындалуына үзілді – кесілді тыйым салумен болды. Мұның өзі төзімі таусылған жергілікті қазақтарды ашықтан – ашық қарулы көтеріліске шығуға итермеледі. 1822 жылы табын руының батыры әрі биі [[Жоламан Тіленшіұлы]] Ресейге қарсы соғыс жариялап, Елек өзені бойындағы жерлерді қайтарып алу жөніндегі күреске басшылық етті. ==Көтерілістің дамуы мен аяғы== Жоламан батыр атақты [[Бөгенбай батыр]]дың немересі болатын. Оның 10 ұлы, 2 бауыры бар еді. Олар батырдың сенімді тірегіне айналды. Ашу – ызыға булыққан табындар мен тамаларға жауынгер адай руының қазақтары келіп қосылды. Жоламан батыр қол астына 3 мыңға жуық көтерілісшілерді топтастырды. Жаңадан құрылған Жаңаелек шекара шебіне күшті шабуылдар жасала бастады. Көтерілісшілер казактардың станицаларына шабуыл жасады, олпрдың үйлері мен шөбін өртеді, адамдарын тұтқынға алып, малдарын айдап әкетті. Сондай – ақ, патша үкіметінің әкімшілігіне бүйректері бұратын қазақ ауылдарына да шабуылдарын жасап отырды. Ондай шабуылдарды шағын жасақтар жасады. Әрбір шабуылдан кейін көтерілісшілер өздерінің соңында өртке оранған станицалар мен ауылдарды қалдырып, Қарақұмның терең қойнауыны сіңіп, бой тасалап кететін. Мұның өзі патша үкіметінің жазалаушы әскерінің көтерілісшілерге қуғын ұйымдастыруын қиындатты. Кіші жүздің ханы Шерғазы Айшуақұлы жаңа шекара шебі аймағындағы толқуды басуға дәрменсіз болды. Көтерілісті басу үшін құрамында 500 Орынбор казагы мен екі зеңбірегі бар жазалаушы экспедиция жіберілді. 1825 жылдың көктемінде жазалаушы экспедиция Бұлдырты, Шиелі және Тамды өзендерінің бойындағы жүздеген қазақ ауылдарына ойран салып, аяусыз қырып – жойды. Көтерілісшілер аянбай қарсылық көрсетті, жазалаушы отрядтармен болған шайқастар кезінде 195 сарбаз қаза тапты, 125 адам тұтқынға алынды. Бұлардың құрамында әйелдер мен жас балалар да болды. Оларды Жайық түрмесіне айдап апарып, қамап тастады. Түрмедегі жағдай адам төзгісіз ауыр болды. Көптеген адамдар ауырып қаза тапты. Жоламан батырдың ең жақын алты бауыры Сібірге жер аударылды. Қалыптасқан мұндай ауыр жағдайда көтеріліс жетекшісі патша үкіметіне қарсыласуды уақытша тоқтата тұруға мәжбүр болды. 1835 жылы көтеріліс қайтадан бұрқ ете қалды. Ол Ор және Троицк бекіністерінің арасындағы кең – байтақ жерді Ресей империясының қазақтардан тартып алуына тікелей байланысты болды. Көтерілісшілерге Кіші жүз бен Орта жүздің жағалбайлы, жаппас, алшын, арғын және қыпшақ рулары қосылды. Қазақтар шекара шебіндегі бекіністерге жүйелі түрде шабуыл жасап тұрды. Көтеріліске тағы да Жоламан батыр басшылық етті. Кейінірек олар Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт – азаттық көтерілісіне барып қосылды. ==Тарихи маңызы== Жоламан батыр бастаған қозғалыстың отаршылдыққа қарсы сипаты басым болды. Көтерілістің әр жерде шашыраңқы жүруі мен оған қатысушылар санының аздығы оның жеңіліске ұшырауына жеткізді. Солай бола тұрса да ол Кенесары Қасымұлы бастаған қуатты көтерілістің пісіп – жетілуіне елеулі ықпал етті. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} sfi6dp0z2nyu7tsolelw9yjor6og479 0 508663 3643549 3643372 2026-08-18T04:18:04Z PushkinVko 184261 Фота қостым 3643549 wikitext text/x-wiki '''Нәбиолда Салихұлы Кемешев''' ([[1949 жыл]]ы - ...) — ақын, әнші, сазгер, жазушы, Қазақстан Республикасының Жазушылар одағының мүшесі. [[[[File:Kemeshev Nabiolda.jpg|thumb|ҚР Жазушылар одағының мүшесі]]|https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Kemeshev_Nabiolda.jpg]] Нәбиолда Салихұлы Кемешев [[1949 жыл]]ы [[6 сәуір]]де бұрынғы Марқакөл ауданының ([[Күршім ауданы]]) [[Жалаңаш руднигі]]нде дүниеге келді. Ақбұлақ мектебін бітіріп, сол ауылда [[1966 жыл]]ы Мәдениет үйінің директоры қызметін атқарды, мектепте ән-күйден сабақ берді. Алматы кинотехникумын [[1969 жыл]]ы, Өскемен мұғалімдер институтын [[1974 жыл]]ы, Өскемендегі Қазақ-Американ еркін университетін [[2005 жыл]]ы оқып бітірген. Ақбұлақ орта мектебінде ән сабағын оқытып, ұстаздық тәжірбиесі Республикаға таралды. «Еңбектегі ерен еңбегі үшін» медалімен марапатталды. [[1982 жыл]]ы аудандық партия комитетінің нұсқаушысы болып тағайындалды.<ref>Құрманбекұлы Қ. Өзі сазгер, өзі сал. // Дидар.- 2000.- 5 тамыз</ref> Төрт дүркін аудандық Кеңестің, бір рет облыстық Кеңестің депутаты болып сайланды. [[1991 жыл]]ы [[Шығыс Қазақстан облысы]] делегациясының құрамында [[Қазақстан Республикасы]]ның тұңғыш Президенті [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]]тың Инагурациясына қатысты. [[2001 жыл]]ы «Қазақстан Республикасының мәдени қайраткері» атағын алды. Шығыс Қазақстан Мемлекеттік университетінің құрметті доценті, Халықаралық «Шабыт» фестивалінің лауреаты, [[2005 жыл]]ғы облыс әкімінің «Музыка өнері» номинациясы бойынша сыйлығының лауреаты. Нәбиолда Салихұлы «Жүрекпен сырласу» атты өлеңдер жинағының, «Көңілге түйген әсерлер» атты нақыл-мақалдар кітабының авторы.<ref>Елубай О. Аялайық Алтайды.- Өскемен, 2004. — 227 б.</ref> [[1982 жыл|1982]]-[[1995 жыл]]дары аудандық Мәдениет бөлімінің меңгерушісі, Теректі Мәдениет үйінің директоры. Ақын, әнші, сазгер Нәбиолда Салихұлы [[сықақ]], [[фельетон]], [[скетчтер]] жазады. [[Баян]]да, [[домбыра]]да жақсы ойнайды. Кезінде Республикалық суырып салма ақындар айтысына қатысып, Надежда Лушниковамен Жамбыл Жабаев музейінде қалжын айтыста бақ сынаған.<ref>Кемешев Н. Жүрекпен сырласу.- Өскемен, 2006. — 244 б.</ref> [[2005 жыл]]ы [[4 желтоқсан]]да өткен Қазақстан Республикасының Президентін сайлау науқанында аса үлкен белсенділік танытып, Нұрсұлтан Назарбаевты қолдайтын Теректі аймақтық штабын басқарып, атқарған нәтижелі еңбегі үшін Н. Ә. Назарбаевтің қолы қойылған алғыс хатқа ие болған. Нәбиолда Салихұлы Кемешев ауылдастары алдында құрметті, беделді азаматтың бірі.<ref>Салықбаев С. Өнер жүгін арқалап [Марқалық өнер тарланы Н. Кемешев жайында] // Дидар.- 1999.- 30 наурыз.</ref> Қазырғы таңда зейнеткер, қоғам белсендісі. == Шығармалары == * Көңілге түйген әсерлер: мақалдар мен мәтелдер. - Өскемен, 2003. - 157 б. * Жүрекпен сырласу. - Өскемен:[б. и.], 2006. - 244 б. * Өмірім-өлеңім. - Өскемен:[б. и.],2007.-360 б. * Әндер жинағы:[Ноталар]. - Өскемен:[б. ж.], 2007. - 152 б. * Ұрпағыма өсиет. - Өскемен: Шығыс Ақпарат, 2009.-500 б. * Әке аманаты: ғұмырбаяндық естеліктер мен ой-толғаныстар. - Алматы: Үш Қиян, 2018.- 296 б. * Әке мұрасына адалдық.- Алматы, 2020. - 492 б. * Ой түрткі. - Алматы:Полиграфкомбинат, 2023. - 184 б. * Жүректен жүрекке: өлеңдер, әндер, баталар, жинағы: Қазақстан Жазушылар одағы РҚБ. - Алматы: Дәуір, 2024. - 328 б. - (Абай әлемі). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақ жазушылары]] [[Санат:Қазақстан сазгерлері]] [[Санат:Қазақ ақындары]] [[Санат:Қазақстан әншілері]] 8i3aa3xoemmhefzh90hhl5uu9jf5ff5 3643592 3643549 2026-08-18T08:39:41Z PushkinVko 184261 3643592 wikitext text/x-wiki '''Нәбиолда Салихұлы Кемешев''' ([[1949 жыл]]ы - ...) — ақын, әнші, сазгер, жазушы, Қазақстан Республикасының Жазушылар одағының мүшесі. [[File:Kemeshev Nabiolda.jpg|thumb|ҚР Жазушылар одағының мүшесі]]|https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Kemeshev_Nabiolda.jpg]] Нәбиолда Салихұлы Кемешев [[1949 жыл]]ы [[6 сәуір]]де бұрынғы Марқакөл ауданының ([[Күршім ауданы]]) [[Жалаңаш руднигі]]нде дүниеге келді. Ақбұлақ мектебін бітіріп, сол ауылда [[1966 жыл]]ы Мәдениет үйінің директоры қызметін атқарды, мектепте ән-күйден сабақ берді. Алматы кинотехникумын [[1969 жыл]]ы, Өскемен мұғалімдер институтын [[1974 жыл]]ы, Өскемендегі Қазақ-Американ еркін университетін [[2005 жыл]]ы оқып бітірген. Ақбұлақ орта мектебінде ән сабағын оқытып, ұстаздық тәжірбиесі Республикаға таралды. «Еңбектегі ерен еңбегі үшін» медалімен марапатталды. [[1982 жыл]]ы аудандық партия комитетінің нұсқаушысы болып тағайындалды.<ref>Құрманбекұлы Қ. Өзі сазгер, өзі сал. // Дидар.- 2000.- 5 тамыз</ref> Төрт дүркін аудандық Кеңестің, бір рет облыстық Кеңестің депутаты болып сайланды. [[1991 жыл]]ы [[Шығыс Қазақстан облысы]] делегациясының құрамында [[Қазақстан Республикасы]]ның тұңғыш Президенті [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]]тың Инагурациясына қатысты. [[2001 жыл]]ы «Қазақстан Республикасының мәдени қайраткері» атағын алды. Шығыс Қазақстан Мемлекеттік университетінің құрметті доценті, Халықаралық «Шабыт» фестивалінің лауреаты, [[2005 жыл]]ғы облыс әкімінің «Музыка өнері» номинациясы бойынша сыйлығының лауреаты. Нәбиолда Салихұлы «Жүрекпен сырласу» атты өлеңдер жинағының, «Көңілге түйген әсерлер» атты нақыл-мақалдар кітабының авторы.<ref>Елубай О. Аялайық Алтайды.- Өскемен, 2004. — 227 б.</ref> [[1982 жыл|1982]]-[[1995 жыл]]дары аудандық Мәдениет бөлімінің меңгерушісі, Теректі Мәдениет үйінің директоры. Ақын, әнші, сазгер Нәбиолда Салихұлы [[сықақ]], [[фельетон]], [[скетчтер]] жазады. [[Баян]]да, [[домбыра]]да жақсы ойнайды. Кезінде Республикалық суырып салма ақындар айтысына қатысып, Надежда Лушниковамен Жамбыл Жабаев музейінде қалжын айтыста бақ сынаған.<ref>Кемешев Н. Жүрекпен сырласу.- Өскемен, 2006. — 244 б.</ref> [[2005 жыл]]ы [[4 желтоқсан]]да өткен Қазақстан Республикасының Президентін сайлау науқанында аса үлкен белсенділік танытып, Нұрсұлтан Назарбаевты қолдайтын Теректі аймақтық штабын басқарып, атқарған нәтижелі еңбегі үшін Н. Ә. Назарбаевтің қолы қойылған алғыс хатқа ие болған. Нәбиолда Салихұлы Кемешев ауылдастары алдында құрметті, беделді азаматтың бірі.<ref>Салықбаев С. Өнер жүгін арқалап [Марқалық өнер тарланы Н. Кемешев жайында] // Дидар.- 1999.- 30 наурыз.</ref> Қазырғы таңда зейнеткер, қоғам белсендісі. == Шығармалары == * Көңілге түйген әсерлер: мақалдар мен мәтелдер. - Өскемен, 2003. - 157 б. * Жүрекпен сырласу. - Өскемен:[б. и.], 2006. - 244 б. * Өмірім-өлеңім. - Өскемен:[б. и.],2007.-360 б. * Әндер жинағы:[Ноталар]. - Өскемен:[б. ж.], 2007. - 152 б. * Ұрпағыма өсиет. - Өскемен: Шығыс Ақпарат, 2009.-500 б. * Әке аманаты: ғұмырбаяндық естеліктер мен ой-толғаныстар. - Алматы: Үш Қиян, 2018.- 296 б. * Әке мұрасына адалдық.- Алматы, 2020. - 492 б. * Ой түрткі. - Алматы:Полиграфкомбинат, 2023. - 184 б. * Жүректен жүрекке: өлеңдер, әндер, баталар, жинағы: Қазақстан Жазушылар одағы РҚБ. - Алматы: Дәуір, 2024. - 328 б. - (Абай әлемі). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақ жазушылары]] [[Санат:Қазақстан сазгерлері]] [[Санат:Қазақ ақындары]] [[Санат:Қазақстан әншілері]] izcnk6uyj6fk88cru682ik4053hz4al 3643593 3643592 2026-08-18T08:40:34Z PushkinVko 184261 3643593 wikitext text/x-wiki '''Нәбиолда Салихұлы Кемешев''' ([[1949 жыл]]ы - ...) — ақын, әнші, сазгер, жазушы, Қазақстан Республикасының Жазушылар одағының мүшесі. [[File:Kemeshev Nabiolda.jpg|thumb|ҚР Жазушылар одағының мүшесі]]|https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Kemeshev_Nabiolda.jpg]] Нәбиолда Салихұлы Кемешев [[1949 жыл]]ы [[6 сәуір]]де бұрынғы Марқакөл ауданының ([[Күршім ауданы]]) [[Жалаңаш руднигі]]нде дүниеге келді. Ақбұлақ мектебін бітіріп, сол ауылда [[1966 жыл]]ы Мәдениет үйінің директоры қызметін атқарды, мектепте ән-күйден сабақ берді. Алматы кинотехникумын [[1969 жыл]]ы, Өскемен мұғалімдер институтын [[1974 жыл]]ы, Өскемендегі Қазақ-Американ еркін университетін [[2005 жыл]]ы оқып бітірген. Ақбұлақ орта мектебінде ән сабағын оқытып, ұстаздық тәжірбиесі Республикаға таралды. «Еңбектегі ерен еңбегі үшін» медалімен марапатталды. [[1982 жыл]]ы аудандық партия комитетінің нұсқаушысы болып тағайындалды.<ref>Құрманбекұлы Қ. Өзі сазгер, өзі сал. // Дидар.- 2000.- 5 тамыз</ref> Төрт дүркін аудандық Кеңестің, бір рет облыстық Кеңестің депутаты болып сайланды. [[1991 жыл]]ы [[Шығыс Қазақстан облысы]] делегациясының құрамында [[Қазақстан Республикасы]]ның тұңғыш Президенті [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]]тың Инагурациясына қатысты. [[2001 жыл]]ы «Қазақстан Республикасының мәдени қайраткері» атағын алды. Шығыс Қазақстан Мемлекеттік университетінің құрметті доценті, Халықаралық «Шабыт» фестивалінің лауреаты, [[2005 жыл]]ғы облыс әкімінің «Музыка өнері» номинациясы бойынша сыйлығының лауреаты. Нәбиолда Салихұлы «Жүрекпен сырласу» атты өлеңдер жинағының, «Көңілге түйген әсерлер» атты нақыл-мақалдар кітабының авторы.<ref>Елубай О. Аялайық Алтайды.- Өскемен, 2004. — 227 б.</ref> [[1982 жыл|1982]]-[[1995 жыл]]дары аудандық Мәдениет бөлімінің меңгерушісі, Теректі Мәдениет үйінің директоры қызметтерін атқарды. Ақын, әнші, сазгер Нәбиолда Салихұлы [[сықақ]], [[фельетон]], [[скетчтер]] жазады. [[Баян]]да, [[домбыра]]да жақсы ойнайды. Кезінде Республикалық суырып салма ақындар айтысына қатысып, Надежда Лушниковамен Жамбыл Жабаев музейінде қалжын айтыста бақ сынаған.<ref>Кемешев Н. Жүрекпен сырласу.- Өскемен, 2006. — 244 б.</ref> [[2005 жыл]]ы [[4 желтоқсан]]да өткен Қазақстан Республикасының Президентін сайлау науқанында аса үлкен белсенділік танытып, Нұрсұлтан Назарбаевты қолдайтын Теректі аймақтық штабын басқарып, атқарған нәтижелі еңбегі үшін Н. Ә. Назарбаевтің қолы қойылған алғыс хатқа ие болған. Нәбиолда Салихұлы Кемешев ауылдастары алдында құрметті, беделді азаматтың бірі.<ref>Салықбаев С. Өнер жүгін арқалап [Марқалық өнер тарланы Н. Кемешев жайында] // Дидар.- 1999.- 30 наурыз.</ref> Қазырғы таңда зейнеткер, қоғам белсендісі. == Шығармалары == * Көңілге түйген әсерлер: мақалдар мен мәтелдер. - Өскемен, 2003. - 157 б. * Жүрекпен сырласу. - Өскемен:[б. и.], 2006. - 244 б. * Өмірім-өлеңім. - Өскемен:[б. и.],2007.-360 б. * Әндер жинағы:[Ноталар]. - Өскемен:[б. ж.], 2007. - 152 б. * Ұрпағыма өсиет. - Өскемен: Шығыс Ақпарат, 2009.-500 б. * Әке аманаты: ғұмырбаяндық естеліктер мен ой-толғаныстар. - Алматы: Үш Қиян, 2018.- 296 б. * Әке мұрасына адалдық.- Алматы, 2020. - 492 б. * Ой түрткі. - Алматы:Полиграфкомбинат, 2023. - 184 б. * Жүректен жүрекке: өлеңдер, әндер, баталар, жинағы: Қазақстан Жазушылар одағы РҚБ. - Алматы: Дәуір, 2024. - 328 б. - (Абай әлемі). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақ жазушылары]] [[Санат:Қазақстан сазгерлері]] [[Санат:Қазақ ақындары]] [[Санат:Қазақстан әншілері]] cfd3yrg5hmwd0knotk9ltgtsa562c63 0 513315 3643400 2069581 2026-08-17T15:41:07Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3643400 wikitext text/x-wiki “Дерматомикоз” термині терідегі микотикалық инфекцияның көрінісін білдіреді. Микологиялық практикада дерматомикоз деген сөзді дерматофиттер тудыратын аурулар деп түсінеді. Дерматоминоздар әртүрлі жерлерде, әсіресе тропикалық зоналауда таралған. ==Этиология.== Дерматомикоз қоздырғыштары қалыптаспаған саңырауқұлақ түрлеріне жатады. Оларда аскомицеттік жыныс стадиялары сипатталған. Дерматофитты-аэробтар, олар қоректі орта ішінде немесе үстінде өседі. Дерматофиттерді өсіру ортасы-көмірсулы әлсіз қышқыл реакциялы орта. Кератинофильдік саңырауқұлақтар адам шаштарында, жануарлар жүнінде жақсы дамиды. Сабуро ортасында осуіне байланысты мынандай түрлерді ажыратады: #.Тегіс терілі #.Бархат тәрізді, әртүрлі түсті #.Ұнды #.Қатпарлы Дерматофиттер қатыру мен кептіруді жақсы көтереді. Қайнатқан кезде 1-3 жылға дейін өледі. Кейбір дерматофиттер тек адамда ғана, кейбіреуі-адам мен жануарларда, кейбірі жерде болады. Морфобиологиялық қасиеттеріне байланысты төрт топқа бөлінеді: #.Трихофитондар #.Микроспорумдар #.Эпидермодофитондар #.Кератиномицес Трихофитондар шашты эндотрике немесе эктотрикс түрі бойынша зақымдайды. Микросорумдар шашты, тегіс теріні, кейбір кезде тырнақты зақымдайды. Эпидермофитондар тек түрі мен тырнақты бұзады. Кератиномицес адам мен жануарлар терісінде, иттің жүнінде табылған. ==Эпидемиология.== Инфекция көзі ретінде ауру адамдар, ауылшаруашылық, үй жануарлары және жабайы кемірушілер болып табылады. Аурулардан дерматофиттер сау адамдарға бас киім, монша немесе шаштараз керек-жабдықтары арқылы жұғады. Дерматомикозға көбінесе балалар төзімсіз болады. Балаларға олардың ауру ата-аналарынан жұғады. Фавус кезінде тырнақтың астында сары нүктелер, кандидоз кезінде валик тәрізді паронихиялар байқалады. Ыстық жерлерде дерматомикоздар теріде үлкен аймақтарды алып жатады. Трихофитийдің ерекше формасы, “тонело” немесе черепитчатный микоз Америка, Африка, Бирмада, Индияда таралған. Ауруларда круг тәрізді терінің құрғауы байқалады. Бұл процесс барлық теріні бірнеше ай зақымдайды. Алақан мен табан терісі зақымдалмайды. ==Емдеу.== Беткей дерматомикозда түлету заттары және фунгицид қолданылады. Эпиленция әдістері: рентген сәулелендіру, эпилендік пластырь 2-12 гр балаларға 20 күн, үлкендерге 10 күн қолданылады. Кейінгі кездері синтетикалық заттар-клотримазол кеңінен қолданылады. Репараттарды 20 мг күніне 6-8 айға береді. Бұл микозда өте жоғары эффект көрсетеді. ==Профилактика.== Ауруды ерте емдеу, ауру ошақтарындағы сапалы дезинфекция болып тбылады. ==Дереккөздер== *http://www.bse.info-spravka.ru/bse/id_24331 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140502192039/http://www.bse.info-spravka.ru/bse/id_24331 |date=2014-05-02 }} p5waee4qepifoevitwx43zigpqryxhy 0 515499 3643432 2097896 2026-08-17T17:12:14Z Łukasz Winek 8119 3643432 wikitext text/x-wiki {{delete|empty article}} {{Учёный |Имя = Йоханнес Георг Беднорц |Оригинал имени = Johannes Georg Bednorz |Изображение = Ibmgb.jpg |Ширина = |Описание изображения = Йоханнес Беднорц на открытии нанотехнической лаборатории, 2009 г. |Дата рождения = 16.05.1950 |Место рождения = [[Нойенкирхен (Штайнфурт)|Нойенкирхен]], [[ФРГ]] |Дата смерти = |Место смерти = |Гражданство = Германия |Научная сфера = [[физика]] |Место работы = |Учёная степень = |Учёное звание = |Альма-матер = |Научный руководитель = |Знаменитые ученики = |Известен как = |Награды и премии = {{Нобелевская медаль|1987}} [[Нобелевская премия по физике]] ([[1987]]) |Роспись = |Ширина росписи = |Сайт = }} 9irvjxunmeqabhgad9vrj7knrsajzwd 4 519641 3643551 3563546 2026-08-18T05:10:22Z AlinaKuanyshbek 184703 /* Sulpak мақаласы бойынша сұраныс өңдеме сүзгісінен өтпейді» (Запрос по статье Sulpak не проходит через фильтр правок). */ жаңа бөлім 3643551 wikitext text/x-wiki {{/Header}}<!-- Бұл жолды өшірмеңіз, АСТЫНА жазыңыз! және == Тақырып аты == қосып жазғанды ұмытпаңыз --> {{commons|Administrators' noticeboard}} == Мақала қабылдау == Админ мырзалар, менің жаңа мақаламды қабылдай аласыздар ма? қатысушы беті [[Kazakhstan Ramazan Zinatdin Counter Strike Source]] [[Қатысушы:Kazakhstan Ramazan Zinatdin|Kazakhstan Ramazan Zinatdin]] ([[Қатысушы талқылауы:Kazakhstan Ramazan Zinatdin|талқылауы]]) 17:52, 2019 ж. ақпанның 12 (+06) Жана макаланы озiнiз де сактай аласыз А айтпакшы атыныз куштi ekeн [[Арнайы:Үлесі/89.42.61.33|89.42.61.33]] 21:59, 2019 ж. наурыздың 11 (+06) == Ел, қала жер су аттары == Осы бізде басқа тілдегі қала, ел жер су аттары қаншалықты дұрыс аталған? Мен елдер мақаласына қатысты мемлекет, нав. үлгілерін қойып, мәліметтерді жаңартайын деп жатырмын. Сондықтан Африкадан бастағанмын, {{tl|Африка елдері}} үлгісінде: ''Гвинея-Бисау→Гвинея-Биссау'', ''Сьерра-Леоне→Сиерра-Леоне'' деп өзгертілген. Сол сияқты Еуропа, Америка елдерінде сондай нәрселер бар. Соған жауап жазсаңыздар (тек ресми дереккөздер болсын). {{@|Нұрлан Рахымжанов}}, {{@|Arystanbek}}, {{@|Kaiyr}}, {{@|Ulan}}, {{@|Qarakesek}}, {{@|Daniyar}}, {{@|Мұхамеджан Амангелді}}, {{@|AlibekKS}}, {{@|GanS NIS}}, {{@|Салиха}}, {{@|Batyrbek.kz}} --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 16:56, 2019 ж. наурыздың 18 (+06) :Қаншалықты дұрыс аталған деген сұрақты қай тілге негіздеп алған деген дұрыс. Бізде көбі орыс тілінен негіздеп немесе тікелей көшіріп алған. Кейбір уикипедияшылар ағылшын тіліне негіздегісі келгенін байқауға болады, мысалы Тайуан деген сияқты. Кім болашағын қай тілмен байланыстырғысы келеді, соған қарай өзгерте беру керек. Қазір ғылым білім тілі ағылшын тілі интернеттегі пайдалы ақпараттың 70 %-нан астамы ағылшын тілінде екен, ал орыс тілі Қазақстанның тарихымен тығыз байланысты болған тіл. Сондықтан анау дұрыс мынау мүлдем қате деуге келмейді. Болашақта біраз нәрсе өзгереді. Сол кезде нақты шешім шығару керек. --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 19:54, 2019 ж. наурыздың 18 (+06) * http://mfa.gov.kz/kz/content-view/pamyatka-dlya-grazhdan-rk-vyezzhayushchikh-za-granitsu --[[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылауы]]) 15:07, 2019 ж. наурыздың 19 (+06) негізі ресмиде нақты бір шешімге тоқтамаған сияқты, бұрын Катар деп жүруші еді мына Қайырдың сілтемесінде Қатар деп жүр. Грекия дұрыс бірақ орысша нұсқасы Греция деп тұр. Түркия Түрция деген сияқты. Бір ізділік жоқ. --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 21:17, 2019 ж. наурыздың 20 (+06) ** Онда Гвинея-Биссау → Гвинея-Бисау, Сиерра-Леоне → Сьерра-Леоне деп қайтарамын (орысша транскрипциямен) --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 02:05, 2019 ж. наурыздың 23 (+06) Мен қарсы емеспін. Басқаларға қарайламай жасай бер. Мен бұл мәселеде бейтарап болып қала берем. Басқалардың дауысын күтіп жасайтын ісіңе шектеу қойма. --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 20:54, 2019 ж. наурыздың 25 (+06) :Айдын, өз уағында асыра қазақыландыру кезінде болған дүние ғой. Сіздікі дұрыс. --[[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] 21:20, 2019 ж. сәуірдің 18 (+06) ::{{@|Нұрлан Рахымжанов}} асығып шешіп қабылдап қойдыңыздар-ау. Заман өте тез өзгеріп жатыр. Ағылшын тілін әлемнің көп бөлігі құрайтын Қытай мен Үндістан елдері үйретуге қатты көңіл бөліп жатыр. Испан тілінде сөйлейді деген Латын Америкасы елдері жаппай ағылшын тілін үйреніп жатыр. Еуропарламент ағылшын тілінде сөйлейді. Орыс жастары да ағылшынға қатты көңіл бөліп жатыр. Тек орысша деп тек орыстың тоңмайын шалдары мен кемпірлері ғана. YouTube арнасын ағылшын тілінде жүргізетін орыс жігіттерін білемін. Ағылшынша өте әдемі сөйлейді. Үндістандықтар сияқты балдырлап қанды ішпейді )))). Себебі ағылшын тілінде ақпаратқа сұраныстың күн санап артып бара жатқанын біледі. Орыстың шеңгелінен шыға алмай жатқан екі ақ мемлекет бар: Белоруссия мен Қазақстан. Болашақта ол да өзгереді. Мен Малайзиялық компаниядан програм сатып алдым. Мен қай тілде сөйлесті деп ойлайсыздар? Әрине ағылшын тілінде. --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 07:10, 2019 ж. сәуірдің 27 (+06) Әлем халқының тағы көп бөлігін құрайтын Араб әлемі де бізбен салыстырғанда көп үлесі ағылшын тілін біледі. --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 07:18, 2019 ж. сәуірдің 27 (+06) :Міне, сол кезде ағылшын тіліне бейімделер. Кеңестік заман көзін көрген буын ауысқанда барып, қоғам қабылдайды. Уақыт керек. Орысқа жабысып қалған ештеңе де жоқ, тек уақыт керек. --[[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] 08:49, 2019 ж. сәуірдің 27 (+06) ::Негізі мен ағылшын тіліне қарсы болып жатқан жоқпын. Ағылшын тілі халықаралық бірінші тіл екен деп, қазақ тілінің келе жатқан заңдылықтарын бұзбайтын шығармыз) Байқағаным бұрынғы админдер екен ғой: '''ДЖ → Ж''', '''ь''' жоқ қылып қысқасы ыңғайына келгенін істеп. Айтпақшы кісі есімдерін де сондай бар екен --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 16:00, 2019 ж. сәуірдің 29 (+06) Ол ешқандай қазақ тілінің заңдылығы емес, орыстардың өмірлерін қиындата түсу үшін ойлап тапқан дүниелері. Жорж деген дұрыс менежмент, маркетиң деген дұрыс. Бұныңғыдай қауымдастықпен басым пісіспейтін <s>сияқты</s> ма қалай кетті? [[File:Face-grin.svg|23px]][[File:Face-grin.svg|23px]]. <s>Сияқты</s> дегенді де менің миым қабылдамайтын '''сиақты'''. Қа<s>'''й'''</s>итадан өз жөніме кетем-ау [[File:Face-smile.svg|23px]][[File:Face-smile.svg|23px]]. --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 06:26, 2019 ж. сәуірдің 30 (+06) == Ұлы Отан соғысы == '''Ұлы Отан соғысының қатысушылары''' деген санатқа санаттап отырып ойланамын. Қазір, Ұлы Отан соғысы дегенді кейінгі тарихшылар көп қолдана бермейді. Көбінесе, екінші дүниежүзілік соғыс деп жазады. Ұлы Отан соғысының қатысушылар санатын жойып, барлығын '''Екінші дүниежүзілік соғыстың қатысушылары''' санатына көшірсем қайтеді. --[[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] 19:40, 2019 ж. мамырдың 8 (+06) :Кезінде осыған қатысты талқылау болыпты. Ulan талқылауында ма бір жерде болған. Ол кезде белсенді болған кезде Ұлы Отан соғысына біздің аталарымыз қатысқан бір бәле бір бәле деп қарсы шыққан. --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 11:19, 2019 ж. мамырдың 9 (+06) ::Сілтемесі бар ма екен? Шамасы, сол қарсылардың қатарында болған болуым керек бір заманда. Санада мың құбылыс болып, ептеп ақиқатқа тақанып келеміз ғой деймін. --[[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] 13:05, 2019 ж. мамырдың 9 (+06) [[Талқылау:Екінші_Дүниежүзілік_соғыстағы_КСРО|Осында]] және тағы бір жерде болған сияқты еді. --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 14:04, 2019 ж. мамырдың 9 (+06) :Меніңше '''Ұлы Отан соғысының қатысушылары''' болып қала берсін. Олай ''патриоттанып'' тарихты өзгертуге болмайды. Енді КСРО-да солай аталды, сондықтан тиіспеген дұрыс. Айтпақшы Арыстанбек мырза туған күні санатын түзетіп берсеңіз жақсы болар еді --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:32, 2019 ж. мамырдың 10 (+06) ::{{@|Kasymov}} уақыт бәрін өзгертеді. Қазір өзгерпегенмен бірнеше бесжылдан кейін өзгереді. Біздің тарихты да бұрмалаған. Ұлы отан деген қазір жоқ, ол құлаған, күн батпайды деген британ империясы да құлаған, соғыстың да ұлысы болмайды. Біраз жылдан кейін ол соғысты атап өтудің де қажеті қалмайды. Сол соғыстан бұрын да талай соғыс өткен оларды атап өтпек түгілі солардың ізі де қалды ма? --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 08:06, 2019 ж. мамырдың 11 (+06) Біле білсең Мұстафа Шоқай бастаған аталарымыз Германиямен бірігіп КСРО-ны құлатпақ болған. Олар келіскен. Миғұла Бауыржан Момышұлы, Рақымжан Қошқарбаев, Әлия Молдағұлова сияқытылар империя үшін жанын беруге дайын болған. КСРО жаңғыз өзі шамасы жетпес еді егер Америка, Британия бәрі бірікпегенде. КСРО дан көп адам өліпті ал Германиядан әскерден де халықтан да аз адам өлген екен. Сонда кім жеңді? --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 08:30, 2019 ж. мамырдың 11 (+06) :Бүкіл Қазақ Елі құрмет тұтқан аталарымыз бен апаларымызды "миғұла" деуәіәзге жол болсын? --[[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] 14:51, 2019 ж. мамырдың 11 (+06) ::Олар отанды емес империяны қорғау үшін жанталасқандар. Басы істейтін зиялылар сол сәтті тәуелсіздік алатын мүмкіндік деп қарасытырды. Олардың санасы илюзиямен алданған мысалы ит өзі өмір сүріп жатқан үйді үйіріне, қожайынды үйір басшысына санайды, олардың да санасы солай алданған мен отан қорғау үшін жүрмін деп өз өздерін алдаған, шындығында олар отанды сатып империяны қорғағандар. --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 22:47, 2019 ж. мамырдың 11 (+06) :::Сабыр сақтаңыз, батыр аға-әпкелерді олай атағаңыз дұрыс болмады. Дұрыс па, бұрыс па ол тарих. Оны өзгерте алмайсыз. Оданда уикипедияның бірлесе дамытып, жұмыс жасайық) --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 12:17, 2019 ж. мамырдың 13 (+06) {{@|Kasymov}} Латын Америкасы, Азиядағы және Африкадағы отар елдер бірінші және екінші дүние жүзілік соғысты пайдаланып тәуесіздік алып кеткенін білетін шығарсың. Сол кездегі Испан, франц, ағылшын, нидерланд, португал империяларының барлығы сол кезде ыдырып кетті. Бұны түсінген адам Бауыржандардың қаншалықты сатқын екенін оңай ажыратуға болады. Болашақта оларға қойылған барлық ескерткіштер құлатылады, ол тек уақытқа қарап тұр. --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 10:09, 2019 ж. мамырдың 29 (+06) :http://eng.the-liberty.com/files/2014/05/5175_02.jpg мына map-ты көр. --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 10:17, 2019 ж. мамырдың 29 (+06) == Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев == Соңғы [[Қатысушы:KazakhPropoganda]] қатысушының жасаған [[https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2&diff=2697375&oldid=2697364]] үлесіне қалай қарайсыздар? --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 10:35, 2019 ж. маусымның 17 (+06) :Мен де солай деп ЕҚЫҰ мәлімдеме жасады деп Азаттық радиосы сайтынан оқыдым ғой. --[[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] 19:21, 2019 ж. маусымның 17 (+06) == Админдердің мерзімі == Жақында админ сайлауынан соң қорытынды берерде жаңа сайланған админге құқықты тапсыру мерзімдерін таңдауға болатынын байқадым. Бұдан бұрынғы сайлауларда ондай таңдау болмайтын. Таңдау мерзімдері - белгісіз, 1 күн, 1 апта, 1 ай, 3 ай, 6 ай, 1 жыл деп шығып тұр. Бұрынғы админдердің құқықтарын қайтып алып, мерзімге сайласақ деген ой бар. --[[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] 20:21, 2019 ж. қыркүйектің 16 (+06) :Иә сіз айтқасын тексеріп көріп едім сондай мүмкіндік қосылыпты. Енді сайланатындарды бір жылға солай сайлау керек. Бір жыл мерзімі біткен соң қайта сайлануға немесе мерзімін бір жыл ұзартуға өтінім беруі керек. Белсенді болса сайлау жасамай-ақ Бюрократ қауымдастыққа және өзіне хабарландыру жіберіп бір жылға ұзартып беру керек. Ал ұшты күйлі жоқ болғандардың тізімін қауымдастықтың талқылауына салып метаға хабарлап дәрежелерінен айыру керек. Мені айырса да қарсы емеспін, бірақ уақытым болмай жүр. --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 18:33, 2019 ж. қазанның 12 (+06) ::Қалай жасаймыз. 18-ден 8 қалдырса да болар еді? -[[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] 19:31, 2019 ж. қазанның 13 (+06) Әрқайсысын жеке жеке емес тізімін жасап бір ғана талқылау болу керек. Көбін айыру керек. Менің уақытым болар ма екен. Мен болмасам Батырбек метаға жеткізсін. Алдында бір рет белсенділігі бар деп бірнеше өңдемесі үшін Ashina-ны дәрежесінен айырмай қойып еді ғой. Сол үшін соңғы өңдемелеріне назар аудару керек. Кем дегенде бір жылда ешқандай әрекет жасамаған болу керек. Солардың бәрін бір ғана талқылауға салып шешу керек. --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 21:42, 2019 ж. қазанның 13 (+06) :[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі]] бетінен алынған мәліметке сенсек, сіздің ботыңыз 6 айдан астам уақыттан бері әрекетсіз, Ашина 320 күннен бері әрекетсіз екен. Қалғанында жыл ішінде әрекет бар. -[[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] 21:55, 2019 ж. қазанның 13 (+06) Иә оған сенуге болады. Төменгі жағындағы статистика адамның жаңартуын қажет етпейтін сайттың мәліметтерінен алатын статистика. Өңдемесіне қарамай админ әрекеттеріне қараса біршамасы кетейін деп тұр ғой. Метаға ұсынып көру керек. бізде жаңа ереже жасап жатырмыз, админдер бір жылға сайланады сол үшін барлығының админдігін алып таста деп сұраныс жасау керек. Егер тиіспей ақ қояиық десеңзідер өздеріңіз білесіздер. --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 22:21, 2019 ж. қазанның 13 (+06) :Уикипедияға келуге қол тимей жүр, кешірерсіздер. Дұрыс, белсенді емес админдердің құқығынан айырған дұрыс болар бір жағынан. Мені де құқығымнан айырсаңыздар да қарсы емеспін. Айтарлықтай админ ісін атқарып жүрген жоқпын. --<font color="#009900">[[Қатысушы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-family:Georgia;"><i>Мұхамеджан А.А.</i></span>]]</font> [[Қатысушы талқылауы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-size:90%"><font color="#0000FF">(талқылау)</font></span>]] 23:54, 2019 ж. қазанның 13 (+06) ::Ұсынысты жасап көрсеңіз баршамыздың атымыздан. -[[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] 06:56, 2019 ж. қазанның 14 (+06) :::Құқықығымды алып тастаңыз дегендеріңіз дұрыс болмады. Бәрімізде де уақыт жоқ, қазуикипедияның түрін көріп қимайсың. Жасайтын жұмыстар жетерлік --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 14:48, 2019 ж. қазанның 14 (+06) ::::Саспаңыз, бұл белсенді админдерге қатысы жоқ. -[[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] 15:45, 2019 ж. қазанның 14 (+06) Баршасының атынан ұсыныс жасап жатырмын деген сөздің еш күші жоқ, дауысқа салып барып қана ұсына аламыз. --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 11:17, 2019 ж. қазанның 15 (+06) == Мазмұн аудару == Тәжірибесіз қатысушыларға "Мазмұн аудару" бета мүмкіндігін пайдалануға тыйымды қалай салуға болады? "Тексерілмеген мақала" үлгісі ондай мақалаға қойылмай кетіп, сапасыз автоматты аударулар көбейіп жатыр. Өткенде өзімде ол бетаны пайдаланып екі-үш мақала аударып көрдім. -[[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] 19:51, 2019 ж. қазанның 25 (+06) : Сізбен толық келісемін. Қалай болса солай аудара салады. Оның үстіне толық аяқталмайды (санаттар, үлгі, сілтеме қою) --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 18:35, 2019 ж. қазанның 29 (+06) Мазмұнын аудару деген функцияны мүлдем өшіруңізді сұраймын {{@|Arystanbek}}. Қалай болса ойына келген мақалалар қаптап жатыр не оны ешкім тексермей де жатыр --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 20:28, 2019 ж. қарашаның 25 (+06) :[[Арнайы:AbuseFilter/history/78/diff/prev/332|Мынандай өзгеріс]] жасадым, алдында дұрыс жасамаған сияқтымын. Енді нәтижесін күтейік, дұрыс болмай жатса тағы қарап кқрейін. --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 13:29, 2019 ж. қарашаның 28 (+06) ::{{@|Kasymov|Нұрлан Рахымжанов}} сүзгіш жұмыс істей бастады, бірақ жақсы аударылған мақалаларды да өткізбей жатыр: [[:Арнайы:AbuseLog/187947]] --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 20:26, 2019 ж. қарашаның 28 (+06) Қатысушы есім кеңістігіне жариялай бастап еді, оған да жаңа тіркелген қатысушылардың құралды қолдануына тиым салдым: [[Арнайы:AbuseFilter/history/78/diff/prev/334]] --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 14:34, 2019 ж. желтоқсанның 1 (+06) :Енді толық дұрысталды ма? Сосын Арыстанбек мырза туған күні санатын түзетемін деп уәде беріп едіңіз ғой? --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 00:24, 2019 ж. желтоқсанның 2 (+06) ::Иә толық дұрысталды. 500-ден астам өңдеме жасағандар ғана пайдалана алады, мақала есім кеңістігін шектеп едім, қатысушы есім кеңістігіне жариялай бастады, сосын қатысушы есім кеңістігін де шектедім. Ал соңғы сұрағыңды қазір шешетін мүмкіндігім жоқ, тағы біраз уақыт керек. Жеке тірліктерімді реттеуім керек, ренжіме. Осындай ұсақ түйек мәселе болса аз уақыттымды бөліп шешіп берем. --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 11:23, 2019 ж. желтоқсанның 2 (+06) :::Ок --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 10:08, 2019 ж. желтоқсанның 4 (+06) 500 өңдемені 200-ге түсірдім: [[Арнайы:AbuseFilter/history/78/diff/prev/356]] --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 21:33, 2021 ж. желтоқсанның 19 (+06) == Уикипедия сапасы == Құрметті админдер біздің уикипедия бір орнында табандап тұрып қалған сияқты. Себебі бұрынғы және қазіргі қосылған мақаларды бақылап (түзетіп, жойып, кері қайтарып) отырмыз. Ал жалпы контентті керемет толықтырып, жақсы және таңдаулы мақалалар жарияланбай жатыр (басты бетте тұрғандарға біраз жыл болайын деді). Мен қазір елдер астанасын түзетіп келе жатырмын (үлгі мен санаттар қойылып, атаулары дұрысталып т.с. жұмыстар). Бұған дейін елдерді солай жасап шыққанмын. Жалпы бұл тірлігім мазмұнды байытуға аса пайда тиіп жатқан жоқ. Сол сияқты кейбір админдерде солай. Мен дұрыс емес деп жатқан жоқпын, бірақ нақты мақаланы жұмысы мүлдем тұрақтап тұр десе болады. Осының шешімі табылар ма екен? --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 16:34, 2020 ж. наурыздың 23 (+06) :Қиын болып тұр. Мақалаларды тексеретін Ғани да кетті уикиден. Басқаларға да ұсыныспен шығып едім, оларға да бұл тақырыптар қызық болмады ғой деймін, бірер мақаланы тексерді деп қоя қойды. Менің де құлқым болмады, оның үстіне басқа тақырыптарда жүргенім, іссапарда көп жүріп тағы қол тимей кетеді. Жауабын табу керек. [[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] 11:15, 2020 ж. маусымның 4 (+06) ::Жайлап шешімін табуға болады, халықтың көпшілігіне Уикипедияның танымалдығын арттыру керек, бұл біраз еңбекті қажет етеді. Сосын халықтың білім деңгейін көтеру керек, ол үшін халықтың ғылым білімге деген қызығушылығын артыру керек. --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 00:23, 2020 ж. маусымның 5 (+06) == -дың, -дің туғандар == [[Арнайы:Толтырылмаған_санаттар]] бетінде жұмыс жасаушы едім ара-тұра, соңғы жылдары жұмыс жасауға құлық азайды. Себебі, -дың, -дің туғандар, қайтыс болғандар деген санаттар беттерді толтырып тұрады. Олардың ішінен басталуы тиіс санаттарды лупамен іздеп отырғаның. Осыны ретке келтіретін пенде табылмағаны Уикипедиягның шала жансар болып қалғаны ғой деп ойлаймын. [[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] 11:12, 2020 ж. маусымның 4 (+06) :Осыған маған уақыт жеткілікті емес, бірақ қай жерден жасауға болатынын сілтемесін берейін, бәрлеріңіз жабылып жүріп шешімін табуға болады. --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 00:20, 2020 ж. маусымның 5 (+06) :Мына сілтемедегіні жаңарту керек, әрі толықтыру керек. Бақса уикилерде бірнеше аутор бар, бізде біреу ғана екен: https://github.com/bitcoinx/bitcoinx-wiki/blob/master/languages/messages/MessagesKk.php * Мынау орысша: https://github.com/bitcoinx/bitcoinx-wiki/blob/master/languages/messages/MessagesRu.php * Мынау әзірбайжанша: https://github.com/bitcoinx/bitcoinx-wiki/blob/master/languages/messages/MessagesAz.php * Мынау башқұртша: https://github.com/bitcoinx/bitcoinx-wiki/blob/master/languages/messages/MessagesBa.php * '''Мынау барлығы: https://github.com/bitcoinx/bitcoinx-wiki/tree/master/languages/messages''' Көріп тұрғандарыңыздай бәрінде толық, бізде шала жасалған --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 16:00, 2020 ж. маусымның 5 (+06) :{{@|Arystanbek}} бұл не нәрсе түсінбедім? --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:33, 2020 ж. маусымның 6 (+06) ::Бұл translatewiki.net-тен жасалмайтын Уикипедияны жергілікті тіл файлдары, мәселенің бәрі осында тұр. Туғандар санатындағы қатені де осы жерден жасауға болады. --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 10:40, 2020 ж. маусымның 7 (+06) == Жойылуға ұсынылған беттер == [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%9A_%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8E/27_%D0%B8%D1%8E%D0%BB%D1%8F_2020 Википедия:К удалению/27 июля 2020] бетіндегідей жойылуға ұсынылған беттердің маңыздылығын талқылау қажет емес пе? --[[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] 17:43, 2020 ж. шілденің 28 (+06) :Келісемін, бірақ та біздекі жойылып жатқан мақалалардың көбісі талқылауды қажет етпейтін сияқты --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 11:25, 2020 ж. шілденің 29 (+06) ::Мүмкін, оны өңдейтін адам табылып қалар. Менің белсенділігім біраз уақытқа төмендейтін секілді. Жұмысым қауырт болып жатыр. Ойды ой қозғайды деген, бәлкім жақсы бір ой туып та қалар. --[[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] 10:21, 2020 ж. шілденің 30 (+06) == Таңдаулы мақала/жақсы мақала == Құрметті админдер мен қатысушылар меніңше қазуикиде таңдаулы/жақсы мақалалардың жартысын статустан айыру керек. Себебі: * кейбіреулері тіпті сол мәртебеге лайықта емес, кезінде ауыспағалы көп болды деп асығыс қойғанға ұқсайды. * мағлұматтар ескірген, жаңартып, толықтыратын ешкім жоқ * дереккөздер аздау кейбіреулерінде, үлгілер толық емес Кезінде сол туралы қозғағанмын, бірақ дамиды тиіспеңіз, керемет болады деген. Жарайды деп қалдырдық, алайды сол күйінде қалды. Соған ортақ шешім қабылдап, дауыс беріп статустан алайық. Біздің уикидің деңгейіне болады деп сылтауратпай, мықты, сапалы уикилердің деңгейіндей болғаны дұрыс емес па? --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 22:31, 2020 ж. қыркүйектің 11 (+06) :{{@|Kasymov}} нақты қандай мақалалар, аттарын атап өтсең. --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 17:40, 2020 ж. қыркүйектің 12 (+06) :: {{@|Arystanbek}} Оны қарап жазып өтемін уақыт болғанда, қалғандар да әрекет жоқ сияқты ғой. --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 02:01, 2020 ж. қыркүйектің 13 (+06) * Бірінші бөлім * Бірінші: '''Toyota''' мақаласы мүлдем осы статусқа келмейді. Ескірген, толық емес, жасыл/қызыл сілтемелер бар, яғни ешқандай маркасына мақала жазылмаған. * Екінші: '''Хаббл ғарыш телескобы''' мақаласы толық аяқталмаған, калай көрмеу бір ауыздан депутаттар сияқты иә дей салған ба? қызыл сілетемелер мен айрық беттер өте көп. * Үшінші: '''Алматы Менеджмент Университеті''' мақаласы тура орыс уикиден айырмашылығы жоқ, ал бұл универ өзімізде болғандықтан одан да мықты болу керек. Әзірше осы мақалаларды меніңше мүлдем '''статустан алу керек'''. Ал қалғандарын әлі қарап шығу керек, бірақ та оларды да кейбіреулерін статусынан айыру керек, жақсы мақалаға түсіру керек, толықтырып, түзетулер енгізу керек. Қалған қатысушылардан өз пікірлеріңізді жаза кетсеңіздер --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 18:05, 2020 ж. қазанның 19 (+06) : {{Қолдаймын}}! Kasymov, сіз менің аузымнан суырып алғандайсыз! Дәл осы сұрақты менде қыркүйектің басында өз-өзіме қойғанмын, тіпті талқылау ашайын дегенмін. Бірақ ертең-ертең деп қалды. Шыныменде баяғыда таңдалған '''''таңдаулы''''' мақалалардың мәліметтері ескірген және кейбіреулері орыс мақалаларының көшірмесі.--[[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылауы]]) 19:24, 2020 ж. қазанның 25 (+06) : {{Қолдаймын}} Қазуикидің таңдаулы/жақсы мақалалары сапалы болғаны дұрыс, мықты уикипедиялармен салыстыру керек, ылғи да әлсіз уикилерге қарай бермей --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 11:03, 2020 ж. қазанның 27 (+06) :{{Қолдаймын}} [[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]], [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]]тардың айтқандарына қосыламын, таңдаулы мақала еш өзгертулер мен толықтыруларды қажет етпейтін, сөйлем тіркестері дұрыс, мақала ойы жинақы (үзік-үзік емес), мазмұны толық аяқталған (басы-аяғы бар), көркемделуі жоғары болуы тиіс. Мақаланың көлемі емес, оның сапасына мән беру қажет. Осы жерде сұрақ туындап тұр: елді мекендерде әкімдердің "қырық жылғы" есептерін (доклад) енгізіп қойған, оны не істеу керек? [[Қатысушы:Салиха]]--Салиха 13:31, 2020 ж. қазанның 27 (+06) :{{Қолдаймын}}--[[Қатысушы:Тазагүл Ермаханова|Ермаханова]] ([[Қатысушы талқылауы:Тазагүл Ермаханова|талқылауы]]) 16:17, 2020 ж. қазанның 27 (+06). [[Абай Құнанбайұлы]] мақаласында да қызыл сілтемелер мен айрық беттерді тазалап шығу керек. Дереккөз өте аз. Осы мақаланы дұрыс қалпына келтіру керек еді.--[[Қатысушы:Тазагүл Ермаханова|Ермаханова]] ([[Қатысушы талқылауы:Тазагүл Ермаханова|талқылауы]]) 16:17, 2020 ж. қазанның 27 (+06) {{Қалыс қалдым}} таңдаулы мақаларға қазаққа қатысы бар мақалалар таңдалуы керек деп білемін. Қазақ еліне-жеріне, мәдениетіне-әдебиетіне бірыңғай қатысты мақалар болса дұрыс еді. [[Қатысушы:Nurkhan|Nureke]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurkhan|талқылауы]]) 23:24, 2020 ж. қазанның 25 (+06) :{{Қолдаймын}} --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 20:43, 2020 ж. қарашаның 16 (+06) : Меніңше, аталған мақалалар жақсы не таңдалған мақала статусын кезінде алып алған және ол тарих болып қалды. Ол жақсы болсын, жаман болсын, бізге ұнасын, ұнамасын. Сол себепті тарих деректері үшін сақталып тұра берсін сол күйде. Ішін тазалап, дұрыстағысы келген адам кез келген уақытта істей алады. Ендігі таңдалатын мақалаларға талапты күшейтейік. Барлық талаптарға сай болуын қадағалайық, соған тырысайық. Және таңдаулы/үздік мақалалар таңдау жиілігін арттырайық. 2-3 жылда бір рет емес, ең болмаса 2-3 айда бір рет деген сияқты. --[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 18:56, 2020 ж. қазанның 27 (+06) ::{{@|Batyrbek.kz}} Статусын алу керек, сол мақаланың талқылау немес статусы алынған деген бет жасау керек, мұрағат қылып. Таңдаулы/жақсы мақала уикипедияның айнасы ғой, басқа тілдегілер, өзіміздікі ашып көрсе, оқыса көңілі толмай таңдаулы мақаласы осындай болса қалған мақалалар қандай деңгейде деген пікір қалыптасуы мүмкін ғой --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 10:28, 2020 ж. қазанның 29 (+06) * Сонымен қандай шешім құрметті қатысушылар! --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 17:38, 2020 ж. қарашаның 6 (+06) :Батырбектің айтқанына қосылам, статусынан айырғанша көбірек мақалалардың таңдаулы қылып жіберу керек, сол кезде бұрынғылар жаңалардың тасасында қалып қояды. --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 18:05, 2020 ж. қарашаның 11 (+06) ::{{@|Arystanbek}}Түсінбедім, дамыту керек дейсіз бе? Онда кім толықтырады екен мысалы? --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 13:54, 2020 ж. қарашаның 13 (+06) :::{{@|Kasymov}} дамыту деген сөз болған жоқ қой. Менің жазғакнымды дұрыстап қайтадан қарашы. Батырбектің айтып отырғаны дұрыс, ерте кезде таңдалған мақалалар сол кездегі деңгейді білдіреді, қазіргі таңдайтынымыз қазіргі деңгейімізді білдіреді. Демек тарих болып қалады. Есесіне бірашама таңдаулы мақала болуға лайықты мақалалар бар соларды таңдаулы қылып жіберейік. --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 15:44, 2020 ж. қарашаның 13 (+06) :{{@|Arystanbek}}, {{@|Batyrbek.kz}} мен барлық таңдаулы мақаланы алсын деп жатқан жоқпын, бірінші кезекте осы үш мақаланы. Арғы жағын жақын болашақта көре жатармыз. (жабылып дамытып немесе статусын төмендетіп) --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 19:13, 2020 ж. қарашаның 16 (+06) ::{{@|Kasymov}} мүмкін сенікі дұрыс шығар, админдер мен бітікшілерді де құқығынан айырып жатамыз ғой, мақаланы да айыруға болатын шығар, таңдаулы мақала таңдаулы болып қалу керек деп қатып қалмай. Олай болса дәрежесінен айыру туралы әрқайсына жеке талқылау баста. Қатысушыларды талқылауға шақырайық. Әлде талқылаусыз бірден айыру керек пе? --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 20:11, 2020 ж. қарашаның 16 (+06) :::{{@|Arystanbek}} жоқ осында талқылап, қорытындыға келейік. Сосын аталған мақалалардың талқылау бетіне сілтеме жасау керек (статусынан айырылған себебін көру үшін) --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 20:31, 2020 ж. қарашаның 16 (+06) Көпшілігі мақалалардың статусынан айыруын қолдап дауыс бергендіктен аталған үш мақала статусынан айырылды. --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 20:46, 2020 ж. қарашаның 16 (+06) == Негізсіз мақала жою == Kasymov есімді пайдаланушы еш негізсіз [[Найзағайлы асу]] деген мақаланы жойды. Оны қалай қалпына келтіруге болады? --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылауы]]) 13:19, 2021 ж. ақпанның 15 (+06) == [[МедиаУики:Pipe-separator]] == Прошу удалить страницу (либо удалить <code>&amp;nbsp;</code>) согласно [[phab:T210851]], так как на страницах вклада, истории и т. п. с левой стороны прямой черты оказыватся двойной пробел. [[Қатысушы:1234qwer1234qwer4|1234qwer1234qwer4]] ([[Қатысушы талқылауы:1234qwer1234qwer4|талқылауы]]) 00:54, 2021 ж. қыркүйектің 23 (+06) == Correcting file extensions == Hello! Sorry for writing in English. The file extensions (.jpg) of these files don't match their MIME (image/png) and hence need to be moved: * <s>[[:Сурет:Baku kristall zaly.jpg]]</s> → [[:Сурет:Baku kristall zaly.png]] ''renamed'' * <s>[[:Сурет:Eurovision.jpg]] → [[:Сурет:Eurovision (2).png]]</s> ([[:Сурет:Eurovision.png]] already exists) '''deleted''' * <s>[[:Сурет:LogoSTM.jpg]]</s> → [[:Сурет:LogoSTM.png]] ''renamed'' Thanks: [[Қатысушы:Jonteemil|Jonteemil]] ([[Қатысушы талқылауы:Jonteemil|талқылауы]]) 06:12, 2022 ж. шілденің 10 (+06) :{{@|Jonteemil}} --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 00:52, 2022 ж. шілденің 12 (+06) == Qazaqstanyn LGBT quqyqtary. == https://kk.m.wikipedia.org/wiki/Қатысушы:Mp5am/Қазақстанның_ЛГБТ_құқықтары salemetsiz be. i want to upload this article. [[Қатысушы:Mp5am|Mp5am]] ([[Қатысушы талқылауы:Mp5am|талқылауы]]) 16:23, 2022 ж. шілденің 27 (+06) == Global ban proposal for Piermark/House of Yahweh/HoY == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. If this is not the proper place to post, please move it somewhere more appropriate. {{int:Please-translate}} There is an on-going discussion about a proposal that Piermark/House of Yahweh/HoY be globally banned from editing all Wikimedia projects. You are invited to participate at [[:m:Requests for comment/Global ban for Piermark|Requests for comment/Global ban for Piermark]] on Meta-Wiki. {{int:Feedback-thanks-title}} [[User:Unite together|U.T.]] ([[User talk:Unite together|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 18:36, 2023 ж. мамырдың 4 (+06) </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Requests_for_comment/Global_ban_for_Piermark/Invitations/AN2&oldid=24980083 тізімін пайдаланып User:1234qwer1234qwer4@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Тексерілмеген мақалалар == Саламатсыздар ма, мен жаңа мақала жасаған едім, аты " Француз және үнді соғысы ". Менің мақалам сүзгіден "тексерілмеген мақала" болғаны үшін өтпеді. Бірақ мен Дереккөздер жаздым, басқа уикилерге сілтемелерімді алып тастадым. Неге менің мақалам жарияланбады? Әлде мен үлгі және сурет қоймағандықтан ба? Осыны тексерсеңіздер . [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 17:37, 2024 ж. желтоқсанның 26 (+05) :Міне, менің мақалам: :Осыны тексеріп берсеңіздер [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 17:54, 2024 ж. желтоқсанның 26 (+05) == Жазушы туралы мәлімет салынбай тұр == Мен жазушы Әлихан Жақсылық туралы мәлімет салып едім, себебі көп адам интернетте іздеп сұраныс өте көп болғандықтан салдым. Дегенмен, википедияға сал алмай жатырмын, админдерге хабарласыңыз деп шығып тұр. Көмектеріңіз керек! Алдын ала рақмет! [[Арнайы:Үлесі/164.40.114.143|164.40.114.143]] 23:56, 2025 ж. маусымның 11 (+05) == Serge Rode == * {{userlinks|Serge Rode}} Здравствуйте. Прошу прощения, напишу на русском, так как казахского языка не знаю. Прошу заблокировать аккаунт Serge Rode — глобального вандала. Многие его учётные записи уже заблокированы глобально. Прошу также заблокировать его за вандализм и здесь. Подробнее см. [[:ru:Википедия:Проверка участников/Serge Rode]]. [[Қатысушы:Mitte27|Mitte27]] ([[Қатысушы талқылауы:Mitte27|талқылау]]) 04:11, 2025 ж. тамыздың 14 (+05) [[Санат:Уикипедия:Администраторлар]] == Біріктіру == Құрметті уикипедияның Администраторлары! Н.Құлжанова туралы 3 мақала бар екенің, және оларды біріктіру керектігін айқындағым келеді! [[Нәзипа Сегізбайқызы Құлжанова]], [[Нәзипа Құлжанова]], [[Құлжанова]] [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 14:12, 2026 ж. наурыздың 13 (+05) == Sulpak мақаласы бойынша сұраныс өңдеме сүзгісінен өтпейді» (Запрос по статье Sulpak не проходит через фильтр правок). == Сәлеметсіздер ме! Мен Sulpak компаниясының өкілімін, мүдделер қайшылығы туралы ақпарат парақшамда ашық көрсетілген: [[Қатысушы:AlinaKuanyshbek]]. Талқылау:Sulpak бетінде мақаланы жаңарту туралы сұраныс қалдырғым келді, бірақ өңдемем «өңдеме сүзгісінен» (edit filter) өтпей, автоматты түрде тоқтатылды — себебі бір хабарда 10 сыртқы сілтеме болды (тәуелсіз дереккөздерге: Forbes Kazakhstan, Tengrinews, Digital Business, Euronics International сілтемелер). Аккаунтым жаңа болғандықтан, бұл шектеу маған қатысты іске асырылған сияқты. Сұранысым: тәжірибелі қатысушылардың бірі осы тақырыпқа Sulpak.kz, forbes.kz, tengrinews.kz, digitalbusiness.kz, euronics.com сайттарына сілтемелерді қосуға көмектессе, немесе фильтрдің неге іске қосылғанын түсіндірсе. Дереккөздердің толық тізімін бөлек хабарлайын ба, әлде қалай жалғастырған дұрыс болады? Алдын ала рахмет![[Қатысушы:AlinaKuanyshbek|AlinaKuanyshbek]] ([[Қатысушы талқылауы:AlinaKuanyshbek|талқылау]]) 10:10, 2026 ж. тамыздың 18 (+05) h3o7vnw42yr8o8hoeuyidu4qst9c3bc 0 522456 3643522 2730029 2026-08-17T19:42:32Z 1nter pares 146705 3643522 wikitext text/x-wiki {{Футболшы |Есімі = Рамирес |туған күні = 24.03.1987 |туған жері =[[Рио-де-Жанейро]], [[Бразилия]] |азаматтығы = [[Бразилия]] |қазіргі клуб = [[Палмейрас]] |номері =7 |бойы = 179 |салмағы = 65 |позициясы = жартылай қорғаушы |сурет = Ramires Chelsea vs AS-Roma 10AUG2013.jpg | клубтары = {{футбол карьерасы |2006—2008|{{flagicon|Бразилия|20px}} [[Жоинвиль (футбол клубы)|Жоинвиль]]|14 (3) |2007—2008|{{аренда}}{{flagicon|Бразилия|20px}} [[Крузейро (футбол клубы)|Крузейро]]|32 (3) |2008—2009|{{flagicon|Бразилия|20px}} [[Крузейро (футбол клубы)|Крузейро]]|29 (7) |2009—2010|{{flagicon|Португалия|20px}} [[Бенфика]]|26 (4) |2010—2016|{{flagicon|Англия|20px}} [[Челси (футбол клубы)|Челси]]|159 (17) |2016—2019|{{flagicon|Қытай|20px}} [[Цзянсу Сунин]]|59 (11) |2019—|{{flagicon|Бразилия|20px}} [[Палмейрас]]|0 (0)}} | ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы |2009—2014|{{Футбол|Бразилия}} |52 (4)}} |ағымдағы клуб туралы мағлұматтарын жаңарту = 12 желтоқсан 2019 |ағымдағы құрама туралы мағлұматтарын жаңарту = }} '''Рамирес Сантос до Насименто''' ([[Португал тілі|порт.]] ''Ramires Santos do Nascimento''; 24 наурыз 1987 жыл, [[Рио-де-Жанейро]], [[Бразилия]]) — бразилиялық футболшы, "[[Палмейрас]]" футбол клубының жартылай қорғаушысы. == Мансабы == Карьерасында Бразилия, Португалия, Англия Қытай клубтарында ойнап, Португалия және Англия чемпионы атанды. 2009 жылы [[Конфедерациялар кубогы 2009|Конфедерациялар кубогына]], 2010, 2014 жылдары әлем чемпионатына, 2011 жылы [[Футболдан Америка кубогы 2011|Америка кубогына]] қатысты. [[Футболдан 2014 жылғы әлем біріншілігі|2014 жылғы әлем чемпионатынан]] соң ұлттық құрамадағы карьерасын аяқтады. [[2008 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|2008 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының]] қола жүлдегері. [[УЕФА Чемпиондар Лигасы 2011/12|2012 жылы УЕФА Чемпиондар Лигасының]] жартылай финалында сырт алаңда "[[Барселона (футбол клубы)|Барселонаның]]" қақпасына гол соғып, клубтың финалға шығуына көмектесті. Рамирес [[УЕФА Чемпиондар Лигасының финалы 2012|Мюнхендегі финалға]] қатыса алмады, бірақ сонда да турнир жеңімпазы атанды. == Жетістіктері == === Командалық === '''«Жоинвиль»''' * Санта-Катарина штатының чемпионы (2): 2005, 2006 '''«Крузейро»''' * Минас-Жерайс штатының чемпионы (2): 2008, 2009 '''«Бенфика»''' * Португалия чемпионы (1): 2009/10 * Лига кубогы (1): 2010 '''«Челси»''' * Англия чемпионы (1): 2014/15 * Англия кубогы (1): 2012 * Лига кубогы (1): 2015 * Чемпиондар лигасы (1): 2012 * УЕФА Еуропа лигасы (1): 2013 '''Бразилия''' * Конфедерациялар кубогы (1): 2009 === Жеке === * Бразилиядағы күміс доп иегері (1): 2008 * «Челсидің» маусымдағы үздік голы (2): 2011, 2012 == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.soccerbase.com/players/player.sd?player_id=51604 soccerbase сайтында профилі] * [http://www.chelseafc.com/teams/first-team/ramires.html Челсидің ресми сайтында профилі] [[Санат:Бразилия футболшылары]] [[Санат:Челси ФК ойыншылары]] [[Санат:Бенфика ФК ойыншылары]][[Санат:Крузейро ФК ойыншылары]] [[Санат:Бразилия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] [[Санат:Палмейрас ФК ойыншылары]] 1szwg9nx7jjzb6wo56pripxfkvlwx2r 0 529907 3643528 3084782 2026-08-17T19:44:05Z ~2026-45238-53 184724 /* */ Қу тауы өте биік, жазылып тұрғандай ең биік нүктесі 1350 метр аралығында. Ол ұсақ шоқы түгіл, тіпті шоқы делінуге келмейді 3643528 wikitext text/x-wiki {{Тау |Түрі =Тау сілемі |Атауы = Қу тауы |Шынайы атауы = |Сурет = Қу (тау, Сарыарқа).jpg |Сурет ені = |Сурет атауы = Қу тауларының сыртқы көрінісі |lat_dir = |lat_deg = 49|lat_min = 49|lat_sec = 49 |lon_dir = |lon_deg = 76|lon_min = 26|lon_sec =19 |region = |CoordScale = |Орналасуы = {{KAZ}}, [[Қарағанды облысы]] [[Қарқаралы ауданы]] |Тау жүйесі = [[Сарыарқа (Солтүстік Қазақ жазығы)|Сарыарқа]] |Пайда болған кезеңі = [[Силур кезеңі|Силур]], [[Девон кезеңі|девон]] |Аумағы = |Ұзындығы =15 – 20 |Ені = 10-12 |Ең биік шыңы = |Биіктігі = 1359 |Карта = |Позициялық карта 1 = Қазақстан |ПозКарта 1 ені = |crosses180 = |Позициялық карта 2 = Қазақстан Қарағанды облысы |ПозКарта 2 ені = |Ортаққордағы санаты = }} '''Қу''', ''Балқантау'' – [[Сарыарқа (Солтүстік Қазақ жазығы)|Сарыарқа]]ның солтүстік-шығыс бөлігіндегі тау. == Географиялық орны == [[Қарағанды облысы]] [[Қарқаралы ауданы]]нда орналасқан. Абсолюттік биіктігі 1359 м. Сыртын солтүстік-шығысқа беріп доғаша иіліп жатады. Ұзындығы 15 – 20 км, ені 10 – 12 км. == Геологиялық құрылымы == [[Силур кезеңі|Силур]] мен [[Девон кезеңі|девон]]ның эффузиялық шөгінділерінен, гранитті, [[диорит]]ті жыныстардан түзілген. == Жер бедері мен өсімдігі== Беткейлері өзен аңғарларымен қатты тілімделген. Топырағы қоңыр, бозғылт қоңыр. Беткейлерінде селдір қарағайлы орман өскен. Тауаралық аңғары мен жыраларында тал, қарағай, түрлі бұталар өседі. Етектерінде бұлақ көздері бар. <ref>Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қарқаралы ауданы таулары]] nbjrwygybk6zis5xulfrupihqo6j4a6 3643531 3643528 2026-08-17T19:46:12Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/~2026-45238-53|~2026-45238-53]] ([[User talk:~2026-45238-53|т]]) өңдемелерінен [[User:Салиха|Салиха]] соңғы нұсқасына қайтарды 3084782 wikitext text/x-wiki {{Тау |Түрі =Тау сілемі |Атауы = Қу тауы |Шынайы атауы = |Сурет = Қу (тау, Сарыарқа).jpg |Сурет ені = |Сурет атауы = Қу тауларының сыртқы көрінісі |lat_dir = |lat_deg = 49|lat_min = 49|lat_sec = 49 |lon_dir = |lon_deg = 76|lon_min = 26|lon_sec =19 |region = |CoordScale = |Орналасуы = {{KAZ}}, [[Қарағанды облысы]] [[Қарқаралы ауданы]] |Тау жүйесі = [[Сарыарқа (Солтүстік Қазақ жазығы)|Сарыарқа]] |Пайда болған кезеңі = [[Силур кезеңі|Силур]], [[Девон кезеңі|девон]] |Аумағы = |Ұзындығы =15 – 20 |Ені = 10-12 |Ең биік шыңы = |Биіктігі = 1359 |Карта = |Позициялық карта 1 = Қазақстан |ПозКарта 1 ені = |crosses180 = |Позициялық карта 2 = Қазақстан Қарағанды облысы |ПозКарта 2 ені = |Ортаққордағы санаты = }} '''Қу''', ''Балқантау'' – [[Сарыарқа (Солтүстік Қазақ жазығы)|Сарыарқа]]ның солтүстік-шығыс бөлігіндегі ұсақ шоқылы тау. == Географиялық орны == [[Қарағанды облысы]] [[Қарқаралы ауданы]]нда орналасқан. Абсолюттік биіктігі 1359 м. Сыртын солтүстік-шығысқа беріп доғаша иіліп жатады. Ұзындығы 15 – 20 км, ені 10 – 12 км. == Геологиялық құрылымы == [[Силур кезеңі|Силур]] мен [[Девон кезеңі|девон]]ның эффузиялық шөгінділерінен, гранитті, [[диорит]]ті жыныстардан түзілген. == Жер бедері мен өсімдігі== Беткейлері өзен аңғарларымен қатты тілімделген. Топырағы қоңыр, бозғылт қоңыр. Беткейлерінде селдір қарағайлы орман өскен. Тауаралық аңғары мен жыраларында тал, қарағай, түрлі бұталар өседі. Етектерінде бұлақ көздері бар. <ref>Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қарқаралы ауданы таулары]] g9eg4z4kxlf1m9z37ghh9c438e0u0b7 3643532 3643531 2026-08-17T19:46:42Z 1nter pares 146705 3643532 wikitext text/x-wiki {{Тау |Түрі =Тау сілемі |Атауы = Қу тауы |Шынайы атауы = |Сурет = Қу (тау, Сарыарқа).jpg |Сурет ені = |Сурет атауы = Қу тауларының сыртқы көрінісі |lat_dir = |lat_deg = 49|lat_min = 49|lat_sec = 49 |lon_dir = |lon_deg = 76|lon_min = 26|lon_sec =19 |region = |CoordScale = |Орналасуы = {{KAZ}}, [[Қарағанды облысы]] [[Қарқаралы ауданы]] |Тау жүйесі = [[Сарыарқа (Солтүстік Қазақ жазығы)|Сарыарқа]] |Пайда болған кезеңі = [[Силур кезеңі|Силур]], [[Девон кезеңі|девон]] |Аумағы = |Ұзындығы =15 – 20 |Ені = 10-12 |Ең биік шыңы = |Биіктігі = 1359 |Карта = |Позициялық карта 1 = Қазақстан |ПозКарта 1 ені = |crosses180 = |Позициялық карта 2 = Қазақстан Қарағанды облысы |ПозКарта 2 ені = |Ортаққордағы санаты = }} '''Қу''', ''Балқантау'' — [[Сарыарқа (Солтүстік Қазақ жазығы)|Сарыарқа]]ның солтүстік-шығыс бөлігіндегі ұсақ шоқылы тау. == Географиялық орны == [[Қарағанды облысы]] [[Қарқаралы ауданы]]нда орналасқан. Абсолюттік биіктігі 1359 м. Сыртын солтүстік-шығысқа беріп доғаша иіліп жатады. Ұзындығы 15 – 20 км, ені 10 – 12 км. == Геологиялық құрылымы == [[Силур кезеңі|Силур]] мен [[Девон кезеңі|девон]]ның эффузиялық шөгінділерінен, гранитті, [[диорит]]ті жыныстардан түзілген. == Жер бедері мен өсімдігі== Беткейлері өзен аңғарларымен қатты тілімделген. Топырағы қоңыр, бозғылт қоңыр. Беткейлерінде селдір қарағайлы орман өскен. Тауаралық аңғары мен жыраларында тал, қарағай, түрлі бұталар өседі. Етектерінде бұлақ көздері бар.<ref>Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қарқаралы ауданы таулары]] tiqceo7gnga57zzliqqtrlpg56uwnd1 4 537752 3643550 3643307 2026-08-18T05:00:55Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3643550 wikitext text/x-wiki '''Уикидеңгей''' — қатысушының немесе [[Уикипедия:Уикипедияшы|уикипедияшының]] өңдеме саны ({{lang-en|editcount}}) бойынша деңгейі. Өңдеме саны бойынша қазақша Уикипедияда қатысушыларының сегіз деңгейі бар. Уикидеңгейге кірген қатысушылардың қатысушы және талқылау бетінде уикидеңгейін көрсеткен жұлдызшалар автоматты түрде көрінеді. Деректер күн сайын бот арқылы жаңартылады (<span class="plainlinks">[{{fullurl:Уикипедия:Уикидеңгей/Рейтинг|diff=cur}} соңғы жаңартылуы]</span>) == Деңгей сипаттамасы == [[Сурет:Деңгейлер салыстырмасы.png|нобай|оңға|400px|Деңгейлер салыстырмасы]] [[Сурет:1 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|-|-|*}} — Тастүлек (500 — 999 өңдеме) [[Сурет:2 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|-|*|*}} — Мұзбалақ (1 000 — 2 499 өңдеме) [[Сурет:3 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|*|*|*}} — Құмтүлек (2 500 — 4 999 өңдеме) [[Сурет:4 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|*|*|*|*}} — Баршын (5 000 — 9 999 өңдеме) [[Сурет:5 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|*|*|*|*|*}} — Қоңыртүлек (10 000 — 24 999 өңдеме) [[Сурет:6 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|*|*|*|*|*|*}} — Шөгел (25 000 — 49 999 өңдеме) [[Сурет:7 (number).png|20px|link=]] {{stars|*|*|*|*|*|*|*}} — Қыран (50 000 — 99 999 өңдеме) [[Сурет:8 (number).png|20px|link=]] {{stars|_full|_full|_full|_full|_full|_full|_full|}} — Сұңқар (100 000+ өңдеме) == Рейтинг == {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> <center> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !№ !Қатысушы аты !Өңдеме саны !Мақала тексеруі !Тіркелген уақыты ![[Уикипедия:Уикидеңгей|Уикидеңгейі]] |- |1 |{{Қатысушы-түж6|Нұрлан Рахымжанов}} | data-sort-value="120022" |[{{Өңдеу статистикасы|Нұрлан Рахымжанов}} 120 022] | data-sort-value="109" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Нұрлан Рахымжанов|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 109] |2012-12-28 |{{stars|_full|_full|_full|_full|_full|_full|_full}} |- |2 |{{Қатысушы-түж6|Kasymov}} | data-sort-value="96706" |[{{Өңдеу статистикасы|Kasymov}} 96 706] | data-sort-value="1107" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kasymov|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1107] |2011-10-03 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |3 |{{Қатысушы-түж6|Салиха}} | data-sort-value="86567" |[{{Өңдеу статистикасы|Салиха}} 86 567] | data-sort-value="170" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Салиха|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 170] |2012-07-28 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |4 |{{Қатысушы-түж6|Мағыпар}} | data-sort-value="86393" |[{{Өңдеу статистикасы|Мағыпар}} 86 393] | data-sort-value="7" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Мағыпар|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7] |2020-06-29 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |5 |{{Қатысушы-түж6|Мықтыбек Оразтайұлы}} | data-sort-value="84040" |[{{Өңдеу статистикасы|Мықтыбек Оразтайұлы}} 84 040] | data-sort-value="194" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Мықтыбек Оразтайұлы|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 194] |2017-08-21 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |6 |{{Қатысушы-түж6|Arystanbek}} | data-sort-value="55564" |[{{Өңдеу статистикасы|Arystanbek}} 55 564] | data-sort-value="64" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Arystanbek|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 64] |2012-03-14 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |7 |{{Қатысушы-түж6|Casserium}} | data-sort-value="49027" |[{{Өңдеу статистикасы|Casserium}} 49 027] | data-sort-value="11" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Casserium|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11] |2017-06-26 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |8 |{{Қатысушы-түж6|Sibom}} | data-sort-value="41112" |[{{Өңдеу статистикасы|Sibom}} 41 112] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Sibom|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2010-01-17 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |9 |{{Қатысушы-түж6|1nter pares}} | data-sort-value="34588" |[{{Өңдеу статистикасы|1nter pares}} 34 588] | data-sort-value="57" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:1nter pares|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 57] |2023-12-17 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |10 |{{Қатысушы-түж6|Ulan}} | data-sort-value="30436" |[{{Өңдеу статистикасы|Ulan}} 30 436] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ulan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2007-12-01 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |11 |{{Қатысушы-түж6|AlefZet}} | data-sort-value="25095" |[{{Өңдеу статистикасы|AlefZet}} 25 095] | data-sort-value="0" |0 |2006-05-18 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |12 |{{Қатысушы-түж6|GanS NIS}} | data-sort-value="24505" |[{{Өңдеу статистикасы|GanS NIS}} 24 505] | data-sort-value="979" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:GanS NIS|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 979] |2013-10-20 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |13 |{{Қатысушы-түж6|Орел Карл}} | data-sort-value="22918" |[{{Өңдеу статистикасы|Орел Карл}} 22 918] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Орел Карл|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2018-10-22 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |14 |{{Қатысушы-түж6|Sagzhan}} | data-sort-value="22801" |[{{Өңдеу статистикасы|Sagzhan}} 22 801] | data-sort-value="222" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Sagzhan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 222] |2014-01-01 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |15 |{{Қатысушы-түж6|Bolatbek}} | data-sort-value="21868" |[{{Өңдеу статистикасы|Bolatbek}} 21 868] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-14 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |16 |{{Қатысушы-түж6|Nurken}} | data-sort-value="19796" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurken}} 19 796] | data-sort-value="35" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Nurken|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 35] |2021-07-07 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |17 |{{Қатысушы-түж6|Kaiyr}} | data-sort-value="17257" |[{{Өңдеу статистикасы|Kaiyr}} 17 257] | data-sort-value="6" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kaiyr|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6] |2009-06-18 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |18 |{{Қатысушы-түж6|Batyrbek.kz}} | data-sort-value="16072" |[{{Өңдеу статистикасы|Batyrbek.kz}} 16 072] | data-sort-value="173" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Batyrbek.kz|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 173] |2010-05-14 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |19 |{{Қатысушы-түж6|Amangeldi Mukhamejan}} | data-sort-value="14709" |[{{Өңдеу статистикасы|Amangeldi Mukhamejan}} 14 709] | data-sort-value="73" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Amangeldi Mukhamejan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 73] |2013-06-16 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |20 |{{Қатысушы-түж6|Alphy Haydar}} | data-sort-value="13765" |[{{Өңдеу статистикасы|Alphy Haydar}} 13 765] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Alphy Haydar|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2014-09-25 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |21 |{{Қатысушы-түж6|Polat Alemdar}} | data-sort-value="12577" |[{{Өңдеу статистикасы|Polat Alemdar}} 12 577] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |22 |{{Қатысушы-түж6|Ismukhammed}} | data-sort-value="11661" |[{{Өңдеу статистикасы|Ismukhammed}} 11 661] | data-sort-value="0" |0 |2010-01-10 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |23 |{{Қатысушы-түж6|Ерден Карсыбеков}} | data-sort-value="11480" |[{{Өңдеу статистикасы|Ерден Карсыбеков}} 11 480] | data-sort-value="59" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ерден Карсыбеков|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 59] |2009-09-23 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |24 |{{Қатысушы-түж6|Nurkhan}} | data-sort-value="10147" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurkhan}} 10 147] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Nurkhan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2012-02-12 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |25 |{{Қатысушы-түж6|AlibekKS}} | data-sort-value="8373" |[{{Өңдеу статистикасы|AlibekKS}} 8373] | data-sort-value="8" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:AlibekKS|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8] |2012-11-25 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |26 |{{Қатысушы-түж6|Тұран}} | data-sort-value="8361" |[{{Өңдеу статистикасы|Тұран}} 8361] | data-sort-value="11" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Тұран|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11] |2022-06-01 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |27 |{{Қатысушы-түж6|Kas77777}} | data-sort-value="8251" |[{{Өңдеу статистикасы|Kas77777}} 8251] | data-sort-value="0" |0 |2020-07-16 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |28 |{{Қатысушы-түж6|TheNomadEditor}} | data-sort-value="8208" |[{{Өңдеу статистикасы|TheNomadEditor}} 8208] | data-sort-value="42" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:TheNomadEditor|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 42] |2022-05-13 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |29 |{{Қатысушы-түж6|Daniyar}} | data-sort-value="8001" |[{{Өңдеу статистикасы|Daniyar}} 8001] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |30 |{{Қатысушы-түж6|Nurtenge}} | data-sort-value="7952" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurtenge}} 7952] | data-sort-value="5" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Nurtenge|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 5] |2020-01-06 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |31 |{{Қатысушы-түж6|Dinkaz}} | data-sort-value="7842" |[{{Өңдеу статистикасы|Dinkaz}} 7842] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |32 |{{Қатысушы-түж6|Gabit Karabay}} | data-sort-value="7596" |[{{Өңдеу статистикасы|Gabit Karabay}} 7596] | data-sort-value="0" |0 |2011-04-16 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |33 |{{Қатысушы-түж6|Ashina}} | data-sort-value="7489" |[{{Өңдеу статистикасы|Ashina}} 7489] | data-sort-value="15" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ashina|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 15] |2011-03-07 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |34 |{{Қатысушы-түж6|TalgatSnow}} | data-sort-value="7451" |[{{Өңдеу статистикасы|TalgatSnow}} 7451] | data-sort-value="22" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:TalgatSnow|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 22] |2023-11-13 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |35 |{{Қатысушы-түж6|Kmoksy}} | data-sort-value="7012" |[{{Өңдеу статистикасы|Kmoksy}} 7012] | data-sort-value="12" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kmoksy|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 12] |2010-04-22 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |36 |{{Қатысушы-түж6|SSE}} | data-sort-value="6974" |[{{Өңдеу статистикасы|SSE}} 6974] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |37 |{{Қатысушы-түж6|GaiJin}} | data-sort-value="6703" |[{{Өңдеу статистикасы|GaiJin}} 6703] | data-sort-value="0" |0 |— |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |38 |{{Қатысушы-түж6|Bekus}} | data-sort-value="6528" |[{{Өңдеу статистикасы|Bekus}} 6528] | data-sort-value="0" |0 |2009-03-09 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |39 |{{Қатысушы-түж6|Alamgir}} | data-sort-value="6196" |[{{Өңдеу статистикасы|Alamgir}} 6196] | data-sort-value="0" |0 |2007-09-16 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |40 |{{Қатысушы-түж6|Аскаров}} | data-sort-value="6193" |[{{Өңдеу статистикасы|Аскаров}} 6193] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |41 |{{Қатысушы-түж6|Liquorkaru}} | data-sort-value="6142" |[{{Өңдеу статистикасы|Liquorkaru}} 6142] | data-sort-value="0" |0 |2015-12-31 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |42 |{{Қатысушы-түж6|Zhaksilik}} | data-sort-value="6101" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhaksilik}} 6101] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-09 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |43 |{{Қатысушы-түж6|Aghia7}} | data-sort-value="6046" |[{{Өңдеу статистикасы|Aghia7}} 6046] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |44 |{{Қатысушы-түж6|Zhigitbek}} | data-sort-value="5455" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhigitbek}} 5455] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-09 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |45 |{{Қатысушы-түж6|Qarakesek}} | data-sort-value="5200" |[{{Өңдеу статистикасы|Qarakesek}} 5200] | data-sort-value="0" |0 |2010-12-18 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |46 |{{Қатысушы-түж6|Djduxhx}} | data-sort-value="5000" |[{{Өңдеу статистикасы|Djduxhx}} 5000] | data-sort-value="4" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Djduxhx|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4] |2021-05-11 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |47 |{{Қатысушы-түж6|Nick jan}} | data-sort-value="4652" |[{{Өңдеу статистикасы|Nick jan}} 4652] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-16 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |48 |{{Қатысушы-түж6|Erboldilyara}} | data-sort-value="4522" |[{{Өңдеу статистикасы|Erboldilyara}} 4522] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Erboldilyara|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2015-03-06 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |49 |{{Қатысушы-түж6|Madi Dos}} | data-sort-value="4515" |[{{Өңдеу статистикасы|Madi Dos}} 4515] | data-sort-value="24" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Madi Dos|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 24] |2012-09-21 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |50 |{{Қатысушы-түж6|Coffee86}} | data-sort-value="4444" |[{{Өңдеу статистикасы|Coffee86}} 4444] | data-sort-value="0" |0 |2013-09-25 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |51 |{{Қатысушы-түж6|Makenzis}} | data-sort-value="3760" |[{{Өңдеу статистикасы|Makenzis}} 3760] | data-sort-value="0" |0 |2017-11-08 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |52 |{{Қатысушы-түж6|Dimash Kenesbek}} | data-sort-value="3759" |[{{Өңдеу статистикасы|Dimash Kenesbek}} 3759] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Dimash Kenesbek|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2020-09-28 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |53 |{{Қатысушы-түж6|Syrymzhan}} | data-sort-value="3683" |[{{Өңдеу статистикасы|Syrymzhan}} 3683] | data-sort-value="0" |0 |2024-09-07 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |54 |{{Қатысушы-түж6|Majilis}} | data-sort-value="3630" |[{{Өңдеу статистикасы|Majilis}} 3630] | data-sort-value="0" |0 |2012-05-15 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |55 |{{Қатысушы-түж6|Esetok}} | data-sort-value="3578" |[{{Өңдеу статистикасы|Esetok}} 3578] | data-sort-value="0" |0 |2012-11-01 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |56 |{{Қатысушы-түж6|Ерқанат Рыскулбеков}} | data-sort-value="3545" |[{{Өңдеу статистикасы|Ерқанат Рыскулбеков}} 3545] | data-sort-value="0" |0 |2017-10-22 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |57 |{{Қатысушы-түж6|Maira Yessenbekova}} | data-sort-value="3516" |[{{Өңдеу статистикасы|Maira Yessenbekova}} 3516] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-14 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |58 |{{Қатысушы-түж6|Нурасылл}} | data-sort-value="3398" |[{{Өңдеу статистикасы|Нурасылл}} 3398] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Нурасылл|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2022-11-22 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |59 |{{Қатысушы-түж6|Nurbek Matzhani}} | data-sort-value="3310" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurbek Matzhani}} 3310] | data-sort-value="0" |0 |2011-04-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |60 |{{Қатысушы-түж6|ShadZ01}} | data-sort-value="3295" |[{{Өңдеу статистикасы|ShadZ01}} 3295] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:ShadZ01|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2016-03-26 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |61 |{{Қатысушы-түж6|Юсуф Худайберген}} | data-sort-value="3273" |[{{Өңдеу статистикасы|Юсуф Худайберген}} 3273] | data-sort-value="0" |0 |2016-12-18 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |62 |{{Қатысушы-түж6|Hardworking}} | data-sort-value="3272" |[{{Өңдеу статистикасы|Hardworking}} 3272] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |63 |{{Қатысушы-түж6|BekaIITU}} | data-sort-value="3227" |[{{Өңдеу статистикасы|BekaIITU}} 3227] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |64 |{{Қатысушы-түж6|Gulzat246}} | data-sort-value="3168" |[{{Өңдеу статистикасы|Gulzat246}} 3168] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |65 |{{Қатысушы-түж6|Qanattan}} | data-sort-value="3147" |[{{Өңдеу статистикасы|Qanattan}} 3147] | data-sort-value="5" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Qanattan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 5] |2024-02-23 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |66 |{{Қатысушы-түж6|Yerzhankyzy}} | data-sort-value="3041" |[{{Өңдеу статистикасы|Yerzhankyzy}} 3041] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-14 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |67 |{{Қатысушы-түж6|Meruyert}} | data-sort-value="2952" |[{{Өңдеу статистикасы|Meruyert}} 2952] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-30 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |68 |{{Қатысушы-түж6|Абылай}} | data-sort-value="2950" |[{{Өңдеу статистикасы|Абылай}} 2950] | data-sort-value="0" |0 |2012-02-15 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |69 |{{Қатысушы-түж6|MuratbekErkebulan}} | data-sort-value="2912" |[{{Өңдеу статистикасы|MuratbekErkebulan}} 2912] | data-sort-value="11" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:MuratbekErkebulan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11] |2024-10-23 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |70 |{{Қатысушы-түж6|Dauren}} | data-sort-value="2871" |[{{Өңдеу статистикасы|Dauren}} 2871] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |71 |{{Қатысушы-түж6|Даурен Шарипов}} | data-sort-value="2822" |[{{Өңдеу статистикасы|Даурен Шарипов}} 2822] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Даурен Шарипов|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2015-12-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |72 |{{Қатысушы-түж6|Кырмызов}} | data-sort-value="2700" |[{{Өңдеу статистикасы|Кырмызов}} 2700] | data-sort-value="0" |0 |2015-01-01 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |73 |{{Қатысушы-түж6|Merey}} | data-sort-value="2684" |[{{Өңдеу статистикасы|Merey}} 2684] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |74 |{{Қатысушы-түж6|Магпар}} | data-sort-value="2680" |[{{Өңдеу статистикасы|Магпар}} 2680] | data-sort-value="0" |0 |2014-12-11 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |75 |{{Қатысушы-түж6|Kyrmyzy gul}} | data-sort-value="2532" |[{{Өңдеу статистикасы|Kyrmyzy gul}} 2532] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-07 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |76 |{{Қатысушы-түж6|Abdi arman}} | data-sort-value="2530" |[{{Өңдеу статистикасы|Abdi arman}} 2530] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |77 |{{Қатысушы-түж6|Сәуір 1}} | data-sort-value="2475" |[{{Өңдеу статистикасы|Сәуір 1}} 2475] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Сәуір 1|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2016-10-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |78 |{{Қатысушы-түж6|Toktakynbaev}} | data-sort-value="2471" |[{{Өңдеу статистикасы|Toktakynbaev}} 2471] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |79 |{{Қатысушы-түж6|Balaburgem}} | data-sort-value="2470" |[{{Өңдеу статистикасы|Balaburgem}} 2470] | data-sort-value="0" |0 |2011-11-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |80 |{{Қатысушы-түж6|G55}} | data-sort-value="2468" |[{{Өңдеу статистикасы|G55}} 2468] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |81 |{{Қатысушы-түж6|Zhuka iitu}} | data-sort-value="2445" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhuka iitu}} 2445] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |82 |{{Қатысушы-түж6|Ordabekov Azamat}} | data-sort-value="2424" |[{{Өңдеу статистикасы|Ordabekov Azamat}} 2424] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |83 |{{Қатысушы-түж6|Rasulbek Adil}} | data-sort-value="2414" |[{{Өңдеу статистикасы|Rasulbek Adil}} 2414] | data-sort-value="10" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Rasulbek Adil|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10] |2026-01-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |84 |{{Қатысушы-түж6|Рахман999}} | data-sort-value="2304" |[{{Өңдеу статистикасы|Рахман999}} 2304] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Рахман999|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2022-10-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |85 |{{Қатысушы-түж6|Бегулы Отагасы}} | data-sort-value="2247" |[{{Өңдеу статистикасы|Бегулы Отагасы}} 2247] | data-sort-value="6" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Бегулы Отагасы|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6] |2014-02-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |86 |{{Қатысушы-түж6|Drift}} | data-sort-value="2233" |[{{Өңдеу статистикасы|Drift}} 2233] | data-sort-value="0" |0 |2010-01-07 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |87 |{{Қатысушы-түж6|Egorkz}} | data-sort-value="2232" |[{{Өңдеу статистикасы|Egorkz}} 2232] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |88 |{{Қатысушы-түж6|Mira01}} | data-sort-value="2229" |[{{Өңдеу статистикасы|Mira01}} 2229] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-30 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |89 |{{Қатысушы-түж6|Aizhanka aaa}} | data-sort-value="2215" |[{{Өңдеу статистикасы|Aizhanka aaa}} 2215] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |90 |{{Қатысушы-түж6|Bakdauren}} | data-sort-value="2208" |[{{Өңдеу статистикасы|Bakdauren}} 2208] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-07 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |91 |{{Қатысушы-түж6|Әлинұр}} | data-sort-value="2175" |[{{Өңдеу статистикасы|Әлинұр}} 2175] | data-sort-value="0" |0 |2012-07-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |92 |{{Қатысушы-түж6|RaiymbekZh}} | data-sort-value="2147" |[{{Өңдеу статистикасы|RaiymbekZh}} 2147] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:RaiymbekZh|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2025-08-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |93 |{{Қатысушы-түж6|Mustafaalmas}} | data-sort-value="2036" |[{{Өңдеу статистикасы|Mustafaalmas}} 2036] | data-sort-value="0" |0 |2010-04-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |94 |{{Қатысушы-түж6|Unknown Alash}} | data-sort-value="2009" |[{{Өңдеу статистикасы|Unknown Alash}} 2009] | data-sort-value="0" |0 |2020-03-26 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |95 |{{Қатысушы-түж6|Kristianmusic}} | data-sort-value="1938" |[{{Өңдеу статистикасы|Kristianmusic}} 1938] | data-sort-value="4" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kristianmusic|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4] |2019-11-22 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |96 |{{Қатысушы-түж6|Bauka91 91}} | data-sort-value="1857" |[{{Өңдеу статистикасы|Bauka91 91}} 1857] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |97 |{{Қатысушы-түж6|Daneker}} | data-sort-value="1857" |[{{Өңдеу статистикасы|Daneker}} 1857] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |98 |{{Қатысушы-түж6|Esen48}} | data-sort-value="1808" |[{{Өңдеу статистикасы|Esen48}} 1808] | data-sort-value="0" |0 |2021-04-05 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |99 |{{Қатысушы-түж6|Almatoswiki}} | data-sort-value="1800" |[{{Өңдеу статистикасы|Almatoswiki}} 1800] | data-sort-value="0" |0 |2021-12-25 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |100 |{{Қатысушы-түж6|Тазагүл Ермаханова}} | data-sort-value="1795" |[{{Өңдеу статистикасы|Тазагүл Ермаханова}} 1795] | data-sort-value="101" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Тазагүл Ермаханова|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 101] |2015-11-17 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |101 |{{Қатысушы-түж6|Malbakov Korkem Shamshievih}} | data-sort-value="1710" |[{{Өңдеу статистикасы|Malbakov Korkem Shamshievih}} 1710] | data-sort-value="0" |0 |2011-01-24 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |102 |{{Қатысушы-түж6|Nelli}} | data-sort-value="1666" |[{{Өңдеу статистикасы|Nelli}} 1666] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |103 |{{Қатысушы-түж6|Araichik}} | data-sort-value="1622" |[{{Өңдеу статистикасы|Araichik}} 1622] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-14 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |104 |{{Қатысушы-түж6|Nikolina Šepić}} | data-sort-value="1613" |[{{Өңдеу статистикасы|Nikolina Šepić}} 1613] | data-sort-value="0" |0 |2019-08-27 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |105 |{{Қатысушы-түж6|ДолбоЯщер}} | data-sort-value="1611" |[{{Өңдеу статистикасы|ДолбоЯщер}} 1611] | data-sort-value="6" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:ДолбоЯщер|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6] |2018-05-19 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |106 |{{Қатысушы-түж6|2rk}} | data-sort-value="1552" |[{{Өңдеу статистикасы|2rk}} 1552] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |107 |{{Қатысушы-түж6|Gliwi}} | data-sort-value="1546" |[{{Өңдеу статистикасы|Gliwi}} 1546] | data-sort-value="0" |0 |2017-05-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |108 |{{Қатысушы-түж6|Daniyal.aidarov5}} | data-sort-value="1540" |[{{Өңдеу статистикасы|Daniyal.aidarov5}} 1540] | data-sort-value="4" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Daniyal.aidarov5|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4] |2022-04-24 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |109 |{{Қатысушы-түж6|Аслан Жукенов}} | data-sort-value="1496" |[{{Өңдеу статистикасы|Аслан Жукенов}} 1496] | data-sort-value="0" |0 |2014-04-26 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |110 |{{Қатысушы-түж6|Almagul Ibragimova}} | data-sort-value="1490" |[{{Өңдеу статистикасы|Almagul Ibragimova}} 1490] | data-sort-value="0" |0 |2013-04-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |111 |{{Қатысушы-түж6|Акбота Казыбекова}} | data-sort-value="1480" |[{{Өңдеу статистикасы|Акбота Казыбекова}} 1480] | data-sort-value="0" |0 |2013-09-19 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |112 |{{Қатысушы-түж6|DinDK}} | data-sort-value="1383" |[{{Өңдеу статистикасы|DinDK}} 1383] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |113 |{{Қатысушы-түж6|Rasulzhan}} | data-sort-value="1371" |[{{Өңдеу статистикасы|Rasulzhan}} 1371] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-04 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |114 |{{Қатысушы-түж6|Tulya}} | data-sort-value="1344" |[{{Өңдеу статистикасы|Tulya}} 1344] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |115 |{{Қатысушы-түж6|Ayauly}} | data-sort-value="1337" |[{{Өңдеу статистикасы|Ayauly}} 1337] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |116 |{{Қатысушы-түж6|Nkiukr}} | data-sort-value="1314" |[{{Өңдеу статистикасы|Nkiukr}} 1314] | data-sort-value="0" |0 |2015-09-06 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |117 |{{Қатысушы-түж6|Tarih}} | data-sort-value="1304" |[{{Өңдеу статистикасы|Tarih}} 1304] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-14 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |118 |{{Қатысушы-түж6|Wikiped4ik}} | data-sort-value="1283" |[{{Өңдеу статистикасы|Wikiped4ik}} 1283] | data-sort-value="0" |0 |2011-05-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |119 |{{Қатысушы-түж6|Jarnamaqaz}} | data-sort-value="1278" |[{{Өңдеу статистикасы|Jarnamaqaz}} 1278] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Jarnamaqaz|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2020-04-17 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |120 |{{Қатысушы-түж6|TemirlanSarsen}} | data-sort-value="1277" |[{{Өңдеу статистикасы|TemirlanSarsen}} 1277] | data-sort-value="65" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:TemirlanSarsen|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 65] |2016-06-23 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |121 |{{Қатысушы-түж6|GulzhanOmarova}} | data-sort-value="1248" |[{{Өңдеу статистикасы|GulzhanOmarova}} 1248] | data-sort-value="0" |0 |2011-10-04 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |122 |{{Қатысушы-түж6|Шілде}} | data-sort-value="1223" |[{{Өңдеу статистикасы|Шілде}} 1223] | data-sort-value="0" |0 |2018-01-02 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |123 |{{Қатысушы-түж6|IL68}} | data-sort-value="1218" |[{{Өңдеу статистикасы|IL68}} 1218] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:IL68|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2017-05-05 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |124 |{{Қатысушы-түж6|Gulnar7}} | data-sort-value="1178" |[{{Өңдеу статистикасы|Gulnar7}} 1178] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |125 |{{Қатысушы-түж6|Ziv}} | data-sort-value="1176" |[{{Өңдеу статистикасы|Ziv}} 1176] | data-sort-value="0" |0 |2024-12-09 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |126 |{{Қатысушы-түж6|Suleimen Koishybai}} | data-sort-value="1156" |[{{Өңдеу статистикасы|Suleimen Koishybai}} 1156] | data-sort-value="10" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Suleimen Koishybai|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10] |2021-01-13 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |127 |{{Қатысушы-түж6|Aimanber}} | data-sort-value="1150" |[{{Өңдеу статистикасы|Aimanber}} 1150] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-05 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |128 |{{Қатысушы-түж6|Bailarbekov}} | data-sort-value="1136" |[{{Өңдеу статистикасы|Bailarbekov}} 1136] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |129 |{{Қатысушы-түж6|Айдос уики}} | data-sort-value="1126" |[{{Өңдеу статистикасы|Айдос уики}} 1126] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Айдос уики|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2015-11-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |130 |{{Қатысушы-түж6|Sergazyyev}} | data-sort-value="1119" |[{{Өңдеу статистикасы|Sergazyyev}} 1119] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-02 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |131 |{{Қатысушы-түж6|KoishymanovaG}} | data-sort-value="1102" |[{{Өңдеу статистикасы|KoishymanovaG}} 1102] | data-sort-value="16" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:KoishymanovaG|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 16] |2024-02-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |132 |{{Қатысушы-түж6|Истеный казах}} | data-sort-value="1096" |[{{Өңдеу статистикасы|Истеный казах}} 1096] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |133 |{{Қатысушы-түж6|Madina Kilybayeva}} | data-sort-value="1083" |[{{Өңдеу статистикасы|Madina Kilybayeva}} 1083] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |134 |{{Қатысушы-түж6|Wikuiser}} | data-sort-value="1082" |[{{Өңдеу статистикасы|Wikuiser}} 1082] | data-sort-value="0" |0 |2025-10-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |135 |{{Қатысушы-түж6|Kafarik}} | data-sort-value="1075" |[{{Өңдеу статистикасы|Kafarik}} 1075] | data-sort-value="0" |0 |2009-12-24 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |136 |{{Қатысушы-түж6|Аян Жанайсов}} | data-sort-value="1054" |[{{Өңдеу статистикасы|Аян Жанайсов}} 1054] | data-sort-value="0" |0 |2013-05-02 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |137 |{{Қатысушы-түж6|Finderhannes}} | data-sort-value="1049" |[{{Өңдеу статистикасы|Finderhannes}} 1049] | data-sort-value="0" |0 |2015-01-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |138 |{{Қатысушы-түж6|Orkaarys}} | data-sort-value="993" |[{{Өңдеу статистикасы|Orkaarys}} 993] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |139 |{{Қатысушы-түж6|А.С.Кизиров}} | data-sort-value="987" |[{{Өңдеу статистикасы|А.С.Кизиров}} 987] | data-sort-value="0" |0 |2016-06-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |140 |{{Қатысушы-түж6|P.Nurgisa}} | data-sort-value="976" |[{{Өңдеу статистикасы|P.Nurgisa}} 976] | data-sort-value="0" |0 |2014-11-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |141 |{{Қатысушы-түж6|Rayurad mc}} | data-sort-value="973" |[{{Өңдеу статистикасы|Rayurad mc}} 973] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |142 |{{Қатысушы-түж6|Fuzze123}} | data-sort-value="964" |[{{Өңдеу статистикасы|Fuzze123}} 964] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |143 |{{Қатысушы-түж6|Aselhan}} | data-sort-value="948" |[{{Өңдеу статистикасы|Aselhan}} 948] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Aselhan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2011-04-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |144 |{{Қатысушы-түж6|Vyacheslav Nasretdinov}} | data-sort-value="932" |[{{Өңдеу статистикасы|Vyacheslav Nasretdinov}} 932] | data-sort-value="0" |0 |2008-08-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |145 |{{Қатысушы-түж6|Шайнүсіп}} | data-sort-value="931" |[{{Өңдеу статистикасы|Шайнүсіп}} 931] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Шайнүсіп|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2024-09-07 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |146 |{{Қатысушы-түж6|Adiladil}} | data-sort-value="906" |[{{Өңдеу статистикасы|Adiladil}} 906] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-09 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |147 |{{Қатысушы-түж6|NErnur98}} | data-sort-value="880" |[{{Өңдеу статистикасы|NErnur98}} 880] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-19 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |148 |{{Қатысушы-түж6|Касымхан}} | data-sort-value="866" |[{{Өңдеу статистикасы|Касымхан}} 866] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-24 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |149 |{{Қатысушы-түж6|Chris die Seele}} | data-sort-value="865" |[{{Өңдеу статистикасы|Chris die Seele}} 865] | data-sort-value="0" |0 |2016-09-18 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |150 |{{Қатысушы-түж6|Mukhin}} | data-sort-value="850" |[{{Өңдеу статистикасы|Mukhin}} 850] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |151 |{{Қатысушы-түж6|Stella~kkwiki}} | data-sort-value="830" |[{{Өңдеу статистикасы|Stella~kkwiki}} 830] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |152 |{{Қатысушы-түж6|Bakbergenov}} | data-sort-value="820" |[{{Өңдеу статистикасы|Bakbergenov}} 820] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-23 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |153 |{{Қатысушы-түж6|Dambler}} | data-sort-value="819" |[{{Өңдеу статистикасы|Dambler}} 819] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |154 |{{Қатысушы-түж6|Aibol dos}} | data-sort-value="813" |[{{Өңдеу статистикасы|Aibol dos}} 813] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |155 |{{Қатысушы-түж6|KaldarovNurymzhan}} | data-sort-value="801" |[{{Өңдеу статистикасы|KaldarovNurymzhan}} 801] | data-sort-value="0" |0 |2018-11-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |156 |{{Қатысушы-түж6|Talghatuly}} | data-sort-value="794" |[{{Өңдеу статистикасы|Talghatuly}} 794] | data-sort-value="0" |0 |2012-02-14 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |157 |{{Қатысушы-түж6|Akba.nis.13}} | data-sort-value="790" |[{{Өңдеу статистикасы|Akba.nis.13}} 790] | data-sort-value="0" |0 |2014-09-18 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |158 |{{Қатысушы-түж6|Аязбаев Даурен}} | data-sort-value="789" |[{{Өңдеу статистикасы|Аязбаев Даурен}} 789] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |159 |{{Қатысушы-түж6|Masalbaeva}} | data-sort-value="787" |[{{Өңдеу статистикасы|Masalbaeva}} 787] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |160 |{{Қатысушы-түж6|Абдрахманов Димаш}} | data-sort-value="785" |[{{Өңдеу статистикасы|Абдрахманов Димаш}} 785] | data-sort-value="0" |0 |2015-12-04 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |161 |{{Қатысушы-түж6|Tylerdurdenkz}} | data-sort-value="780" |[{{Өңдеу статистикасы|Tylerdurdenkz}} 780] | data-sort-value="0" |0 |2015-01-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |162 |{{Қатысушы-түж6|DariaUrinbasarova21nis}} | data-sort-value="777" |[{{Өңдеу статистикасы|DariaUrinbasarova21nis}} 777] | data-sort-value="0" |0 |2022-02-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |163 |{{Қатысушы-түж6|Azim Nurbergen}} | data-sort-value="763" |[{{Өңдеу статистикасы|Azim Nurbergen}} 763] | data-sort-value="0" |0 |2014-01-22 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |164 |{{Қатысушы-түж6|Ташметов шахрух}} | data-sort-value="743" |[{{Өңдеу статистикасы|Ташметов шахрух}} 743] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ташметов шахрух|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2022-02-24 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |165 |{{Қатысушы-түж6|Panicgirl}} | data-sort-value="739" |[{{Өңдеу статистикасы|Panicgirl}} 739] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-01 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |166 |{{Қатысушы-түж6|Mariko}} | data-sort-value="734" |[{{Өңдеу статистикасы|Mariko}} 734] | data-sort-value="0" |0 |2012-06-26 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |167 |{{Қатысушы-түж6|Mheidegger}} | data-sort-value="730" |[{{Өңдеу статистикасы|Mheidegger}} 730] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Mheidegger|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2008-07-14 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |168 |{{Қатысушы-түж6|Rake}} | data-sort-value="726" |[{{Өңдеу статистикасы|Rake}} 726] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-02 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |169 |{{Қатысушы-түж6|Rasul kz91}} | data-sort-value="723" |[{{Өңдеу статистикасы|Rasul kz91}} 723] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |170 |{{Қатысушы-түж6|Muslim Qazaq}} | data-sort-value="722" |[{{Өңдеу статистикасы|Muslim Qazaq}} 722] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Muslim Qazaq|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2015-04-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |171 |{{Қатысушы-түж6|Zhumalina}} | data-sort-value="720" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhumalina}} 720] | data-sort-value="0" |0 |2013-05-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |172 |{{Қатысушы-түж6|Alfiya}} | data-sort-value="719" |[{{Өңдеу статистикасы|Alfiya}} 719] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-01 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |173 |{{Қатысушы-түж6|Дауткулова Ақмарал}} | data-sort-value="701" |[{{Өңдеу статистикасы|Дауткулова Ақмарал}} 701] | data-sort-value="0" |0 |2024-05-04 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |174 |{{Қатысушы-түж6|Εὐθυμένης}} | data-sort-value="697" |[{{Өңдеу статистикасы|Εὐθυμένης}} 697] | data-sort-value="0" |0 |2013-02-03 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |175 |{{Қатысушы-түж6|Sultan bek}} | data-sort-value="695" |[{{Өңдеу статистикасы|Sultan bek}} 695] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |176 |{{Қатысушы-түж6|Мира Белль}} | data-sort-value="693" |[{{Өңдеу статистикасы|Мира Белль}} 693] | data-sort-value="7" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Мира Белль|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7] |2023-01-05 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |177 |{{Қатысушы-түж6|Cekli829}} | data-sort-value="690" |[{{Өңдеу статистикасы|Cekli829}} 690] | data-sort-value="0" |0 |2009-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |178 |{{Қатысушы-түж6|Nkipshak}} | data-sort-value="684" |[{{Өңдеу статистикасы|Nkipshak}} 684] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |179 |{{Қатысушы-түж6|Sultan-balasi}} | data-sort-value="676" |[{{Өңдеу статистикасы|Sultan-balasi}} 676] | data-sort-value="0" |0 |2016-12-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |180 |{{Қатысушы-түж6|Epoxa-HH}} | data-sort-value="674" |[{{Өңдеу статистикасы|Epoxa-HH}} 674] | data-sort-value="0" |0 |2020-07-06 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |181 |{{Қатысушы-түж6|Saken kun}} | data-sort-value="673" |[{{Өңдеу статистикасы|Saken kun}} 673] | data-sort-value="0" |0 |2012-01-31 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |182 |{{Қатысушы-түж6|KUckhocjothkei3}} | data-sort-value="671" |[{{Өңдеу статистикасы|KUckhocjothkei3}} 671] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:KUckhocjothkei3|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2018-08-23 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |183 |{{Қатысушы-түж6|Syrlybek}} | data-sort-value="658" |[{{Өңдеу статистикасы|Syrlybek}} 658] | data-sort-value="0" |0 |2011-03-04 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |184 |{{Қатысушы-түж6|Мұқтар Құндыз}} | data-sort-value="656" |[{{Өңдеу статистикасы|Мұқтар Құндыз}} 656] | data-sort-value="0" |0 |2014-10-23 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |185 |{{Қатысушы-түж6|Баха}} | data-sort-value="654" |[{{Өңдеу статистикасы|Баха}} 654] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |186 |{{Қатысушы-түж6|Parmanova.ulbolsyn}} | data-sort-value="651" |[{{Өңдеу статистикасы|Parmanova.ulbolsyn}} 651] | data-sort-value="0" |0 |2012-03-07 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |187 |{{Қатысушы-түж6|Амзе Магжан}} | data-sort-value="645" |[{{Өңдеу статистикасы|Амзе Магжан}} 645] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |188 |{{Қатысушы-түж6|Капысова Айдана}} | data-sort-value="642" |[{{Өңдеу статистикасы|Капысова Айдана}} 642] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |189 |{{Қатысушы-түж6|IArhunI}} | data-sort-value="640" |[{{Өңдеу статистикасы|IArhunI}} 640] | data-sort-value="0" |0 |2011-12-15 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |190 |{{Қатысушы-түж6|Belekov Syrym}} | data-sort-value="639" |[{{Өңдеу статистикасы|Belekov Syrym}} 639] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-03 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |191 |{{Қатысушы-түж6|Айвентадор}} | data-sort-value="622" |[{{Өңдеу статистикасы|Айвентадор}} 622] | data-sort-value="0" |0 |2021-04-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |192 |{{Қатысушы-түж6|Zhandos02}} | data-sort-value="620" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhandos02}} 620] | data-sort-value="7" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Zhandos02|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7] |2017-09-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |193 |{{Қатысушы-түж6|Bauyr03}} | data-sort-value="619" |[{{Өңдеу статистикасы|Bauyr03}} 619] | data-sort-value="19" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Bauyr03|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 19] |2022-01-16 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |194 |{{Қатысушы-түж6|Aseke16}} | data-sort-value="617" |[{{Өңдеу статистикасы|Aseke16}} 617] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Aseke16|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2014-01-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |195 |{{Қатысушы-түж6|Makhanov}} | data-sort-value="613" |[{{Өңдеу статистикасы|Makhanov}} 613] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |196 |{{Қатысушы-түж6|Zhumabayeva Aiym}} | data-sort-value="601" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhumabayeva Aiym}} 601] | data-sort-value="0" |0 |2016-01-27 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |197 |{{Қатысушы-түж6|Inkar}} | data-sort-value="600" |[{{Өңдеу статистикасы|Inkar}} 600] | data-sort-value="0" |0 |2011-04-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |198 |{{Қатысушы-түж6|Mma}} | data-sort-value="599" |[{{Өңдеу статистикасы|Mma}} 599] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |199 |{{Қатысушы-түж6|Юкке}} | data-sort-value="599" |[{{Өңдеу статистикасы|Юкке}} 599] | data-sort-value="0" |0 |2011-11-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |200 |{{Қатысушы-түж6|Mary}} | data-sort-value="597" |[{{Өңдеу статистикасы|Mary}} 597] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |201 |{{Қатысушы-түж6|Tuttiorchestra687}} | data-sort-value="596" |[{{Өңдеу статистикасы|Tuttiorchestra687}} 596] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Tuttiorchestra687|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2025-11-02 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |202 |{{Қатысушы-түж6|Әбдіхалық Нарғыз}} | data-sort-value="587" |[{{Өңдеу статистикасы|Әбдіхалық Нарғыз}} 587] | data-sort-value="0" |0 |2014-03-31 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |203 |{{Қатысушы-түж6|Аскар}} | data-sort-value="584" |[{{Өңдеу статистикасы|Аскар}} 584] | data-sort-value="0" |0 |2008-03-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |204 |{{Қатысушы-түж6|Eldar zh96}} | data-sort-value="575" |[{{Өңдеу статистикасы|Eldar zh96}} 575] | data-sort-value="0" |0 |2012-08-17 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |205 |{{Қатысушы-түж6|AlibiKazken}} | data-sort-value="569" |[{{Өңдеу статистикасы|AlibiKazken}} 569] | data-sort-value="0" |0 |2020-04-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |206 |{{Қатысушы-түж6|Badyroff}} | data-sort-value="569" |[{{Өңдеу статистикасы|Badyroff}} 569] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |207 |{{Қатысушы-түж6|Нурия}} | data-sort-value="569" |[{{Өңдеу статистикасы|Нурия}} 569] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |208 |{{Қатысушы-түж6|Нақып Нұрғали}} | data-sort-value="565" |[{{Өңдеу статистикасы|Нақып Нұрғали}} 565] | data-sort-value="0" |0 |2014-04-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |209 |{{Қатысушы-түж6|Zhaniya92}} | data-sort-value="562" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhaniya92}} 562] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |210 |{{Қатысушы-түж6|Ұлан Тұрсынбек}} | data-sort-value="558" |[{{Өңдеу статистикасы|Ұлан Тұрсынбек}} 558] | data-sort-value="0" |0 |2025-10-24 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |211 |{{Қатысушы-түж6|Alikhantanirbergennurlanuly}} | data-sort-value="555" |[{{Өңдеу статистикасы|Alikhantanirbergennurlanuly}} 555] | data-sort-value="0" |0 |2022-08-21 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |212 |{{Қатысушы-түж6|Yamanzho}} | data-sort-value="555" |[{{Өңдеу статистикасы|Yamanzho}} 555] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |213 |{{Қатысушы-түж6|Kuanysh Ismailov}} | data-sort-value="547" |[{{Өңдеу статистикасы|Kuanysh Ismailov}} 547] | data-sort-value="0" |0 |2014-10-17 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |214 |{{Қатысушы-түж6|Egor Shustoff}} | data-sort-value="541" |[{{Өңдеу статистикасы|Egor Shustoff}} 541] | data-sort-value="0" |0 |2011-11-19 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |215 |{{Қатысушы-түж6|Niyazbek}} | data-sort-value="534" |[{{Өңдеу статистикасы|Niyazbek}} 534] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |216 |{{Қатысушы-түж6|Dauylbai Aidar}} | data-sort-value="533" |[{{Өңдеу статистикасы|Dauylbai Aidar}} 533] | data-sort-value="0" |0 |2012-06-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |217 |{{Қатысушы-түж6|Olkikz}} | data-sort-value="529" |[{{Өңдеу статистикасы|Olkikz}} 529] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-05 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |218 |{{Қатысушы-түж6|Fornax}} | data-sort-value="528" |[{{Өңдеу статистикасы|Fornax}} 528] | data-sort-value="0" |0 |2024-03-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |219 |{{Қатысушы-түж6|Dzhos}} | data-sort-value="527" |[{{Өңдеу статистикасы|Dzhos}} 527] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |220 |{{Қатысушы-түж6|Нурсауле Нурмагамбетова}} | data-sort-value="527" |[{{Өңдеу статистикасы|Нурсауле Нурмагамбетова}} 527] | data-sort-value="10" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Нурсауле Нурмагамбетова|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10] |2014-11-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |221 |{{Қатысушы-түж6|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}} | data-sort-value="527" |[{{Өңдеу статистикасы|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}} 527] | data-sort-value="0" |0 |2013-09-21 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |222 |{{Қатысушы-түж6|Arachn0}} | data-sort-value="523" |[{{Өңдеу статистикасы|Arachn0}} 523] | data-sort-value="0" |0 |2009-02-05 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |223 |{{Қатысушы-түж6|Tansholpan}} | data-sort-value="522" |[{{Өңдеу статистикасы|Tansholpan}} 522] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |224 |{{Қатысушы-түж6|Adilbekkazykhanov}} | data-sort-value="520" |[{{Өңдеу статистикасы|Adilbekkazykhanov}} 520] | data-sort-value="0" |0 |2016-12-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |225 |{{Қатысушы-түж6|Murat Karibay}} | data-sort-value="520" |[{{Өңдеу статистикасы|Murat Karibay}} 520] | data-sort-value="0" |0 |2020-04-01 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |226 |{{Қатысушы-түж6|Mustazhap}} | data-sort-value="520" |[{{Өңдеу статистикасы|Mustazhap}} 520] | data-sort-value="8" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Mustazhap|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8] |2014-12-27 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |227 |{{Қатысушы-түж6|Karina Nurtazina}} | data-sort-value="518" |[{{Өңдеу статистикасы|Karina Nurtazina}} 518] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Karina Nurtazina|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2018-05-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |228 |{{Қатысушы-түж6|Chingiz Nazbiev}} | data-sort-value="516" |[{{Өңдеу статистикасы|Chingiz Nazbiev}} 516] | data-sort-value="0" |0 |2018-01-07 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |229 |{{Қатысушы-түж6|HBSH NIS 7B KASIET}} | data-sort-value="514" |[{{Өңдеу статистикасы|HBSH NIS 7B KASIET}} 514] | data-sort-value="0" |0 |2017-10-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |230 |{{Қатысушы-түж6|Albergenius}} | data-sort-value="510" |[{{Өңдеу статистикасы|Albergenius}} 510] | data-sort-value="0" |0 |2009-03-30 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |231 |{{Қатысушы-түж6|Friction27}} | data-sort-value="506" |[{{Өңдеу статистикасы|Friction27}} 506] | data-sort-value="0" |0 |2020-08-16 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |} </center> <!-- BOT:END --> {{Wikistats}} [[Санат:Уикипедия:Анықтама]] [[Санат:Уикипедия:Қауым]] 23jdy6jqdq9xqfyrrvu4y3nu62g46js 0 537857 3643615 2447512 2026-08-18T09:17:32Z Marksscheider 183882 3643615 wikitext text/x-wiki {{Жүлде | атауы = Шао сыйлығы | суреті = [[Сурет:Shaw Prize Medal.jpg|330px]] | сурет атауы = Шао сыйлығының медалі | фон түсі = | шынайы атауы = [[Қытай тілі|қыт.]] {{lang-zh2|邵逸夫獎}} (''Shào Yìfū jiǎng''), {{lang-en|The Shaw Prize}} | мемлекет = {{Байрақ|Гонконг}} | түрі = Халықаралық ғылыми сыйлық | үшін марапатталады = Астрономия, биология және медицина, математика және компьютерлік ғылымдар салаларында көрнекті жетістіктерге жеткен ғалымдарға | жағдайы = белсенді | негіздеуші = [[Шао Ифу]] (Run Run Shaw) | негізделді = 2002 жылғы 15 қараша (2004 жылдан бастап беріледі) | алғашқы иегері = 2004 жыл | соңғы иегері = 2025 жыл | барынша ұсынылған = | жоғары марапаты = | төменгі марапаты = | сайты = [https://www.shawprize.org shawprize.org] | Commons = Shaw Prize }} '''Шао Ифу жүлдесі''' немесе '''Шао жүлдесі''' ({{қытайша|邵逸夫獎||Shào Yìfū jiǎng}}, {{lang-en|The Shaw Prize}}) — жыл сайынғы халықаралық ғылыми сыйлық, ''Shaw Prize Foundation'' ([[Гонконг]]) қорымен тағайындалады. Жарты ғасырлық тәжірибесі бар филантроп [[Шао Ифу]]дың (сондай-ақ Шао Жэньлэн деген атпен белгілі) қамқорлығымен 2002 жылдың қараша айында құрылған. Ол — [[Қытай]] мен [[Оңтүстік-шығыс Азия|Оңтүстік-Шығыс Азия]]ның бірқатар басқа елдерінің кинематографиясының негізін қалаушылардың бірі,<ref name="Yang-2003">{{кітап|автор={{нп5|Янг, Джеф|Jeff Yang||Jeff Yang}}, Art Black|тақырыбы=Once Upon a Time in China: A Guide to the Cinemas of Hong Kong, Taiwan and Mainland China|сілтеме=http://books.google.com/books?id=amqzDMOzaCUC|жер=[[Нью-Йорк]]|баспа=Atria Books|год=2003|pages=28-29|allpages=307|isbn=0743448170}}</ref><ref>{{кітап|автор=Zhiwei Xiao, Yingjin Zhang|тақырыбы=Encyclopedia of Chinese Film|место=London, New York|баспа=Routledge|год=1998|pages=302|allpages=475|isbn=0-203-19555-8}}</ref> продюсер, кино және теледидар магнаты, сыйлық соның құрметіне аталған.<ref>{{cite web|url=http://www.redcross.org.hk/en/about_hkrc/history.html|title=Hong Kong Red Cross - History|publisher=Hong Kong Red Cross|lang=en|accessdate=2013-04-03|archiveurl=http://www.webcitation.org/6Fg1y8khn|archivedate=2013-04-06}}</ref><ref>{{кітап|автор=Dale Lü, Tai-lok Lui. |тақырыбы=Light the Darkness: Story of the Hong Kong Red Cross, 1950-2000|ссылка=http://books.google.com/books/about/Light_the_Darkness.html?id=J-JrPwAACAAJ|баспа=Hong Kong University Press|жыл=2001|страниц=116|isbn=9622095291}}</ref> == Тағы қараңыз == * [[Нобель сыйлығы]] * [[Абель сыйлығы]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Шао жүлдесінің иегерлері}} [[Санат:Астрономия саласындағы марапаттар]] [[Санат:Биологиялық марапаттар]] [[Санат:Медициналық марапаттар]] [[Санат:Математикалық марапаттар]] [[Санат:2002 жылы пайда болған марапаттар]] [[Санат:Сыйлық лауреаттарының тізімдері]] pn07xl8mx29nhd1xqhyqcc5u2184izf 3643628 3643615 2026-08-18T09:25:04Z Marksscheider 183882 3643628 wikitext text/x-wiki {{Жүлде | атауы = Шао сыйлығы | суреті = [[Сурет:Shaw Prize Medal.jpg|330px]] | сурет атауы = Шао сыйлығының медалі | фон түсі = | шынайы атауы = [[Қытай тілі|қыт.]] {{lang-zh2|邵逸夫獎}} (''Shào Yìfū jiǎng''), {{lang-en|The Shaw Prize}} | мемлекет = {{Байрақ|Гонконг}} | түрі = Халықаралық ғылыми сыйлық | үшін марапатталады = Астрономия, биология және медицина, математика және компьютерлік ғылымдар салаларында көрнекті жетістіктерге жеткен ғалымдарға | жағдайы = белсенді | негіздеуші = [[Шао Ифу]] (Run Run Shaw) | негізделді = 2002 жылғы 15 қараша (2004 жылдан бастап беріледі) | алғашқы иегері = 2004 жыл | соңғы иегері = 2026 жыл | барынша ұсынылған = | жоғары марапаты = | төменгі марапаты = | сайты = [https://www.shawprize.org shawprize.org] | Commons = Shaw Prize }} '''Шао Ифу жүлдесі''' немесе '''Шао жүлдесі''' ({{қытайша|邵逸夫獎||Shào Yìfū jiǎng}}, {{lang-en|The Shaw Prize}}) — [[астрономия]], [[медицина]] және өмір туралы ғылымдар, сондай-ақ [[математика]] ғылымдары салаларындағы Shaw Prize Foundation қорымен табысталатын үш жыл сайынғы марапаттар жиынтығы. Жарты ғасырлық тәжірибесі бар филантроп [[Шао Ифу]]дың (сондай-ақ Шао Жэньлэн деген атпен белгілі) қамқорлығымен 2002 жылдың қараша айында құрылған. Ол — [[Қытай]] мен [[Оңтүстік-шығыс Азия|Оңтүстік-Шығыс Азия]]ның бірқатар басқа елдерінің кинематографиясының негізін қалаушылардың бірі,<ref name="Yang-2003">{{кітап|автор={{нп5|Янг, Джеф|Jeff Yang||Jeff Yang}}, Art Black|тақырыбы=Once Upon a Time in China: A Guide to the Cinemas of Hong Kong, Taiwan and Mainland China|сілтеме=http://books.google.com/books?id=amqzDMOzaCUC|жер=[[Нью-Йорк]]|баспа=Atria Books|год=2003|pages=28-29|allpages=307|isbn=0743448170}}</ref><ref>{{кітап|автор=Zhiwei Xiao, Yingjin Zhang|тақырыбы=Encyclopedia of Chinese Film|место=London, New York|баспа=Routledge|год=1998|pages=302|allpages=475|isbn=0-203-19555-8}}</ref> продюсер, кино және теледидар магнаты, сыйлық соның құрметіне аталған.<ref>{{cite web|url=http://www.redcross.org.hk/en/about_hkrc/history.html|title=Hong Kong Red Cross - History|publisher=Hong Kong Red Cross|lang=en|accessdate=2013-04-03|archiveurl=http://www.webcitation.org/6Fg1y8khn|archivedate=2013-04-06}}</ref><ref>{{кітап|автор=Dale Lü, Tai-lok Lui. |тақырыбы=Light the Darkness: Story of the Hong Kong Red Cross, 1950-2000|ссылка=http://books.google.com/books/about/Light_the_Darkness.html?id=J-JrPwAACAAJ|баспа=Hong Kong University Press|жыл=2001|страниц=116|isbn=9622095291}}</ref> == Лауреаттары == {| class="wikitable" |- style="vertical-align:top" class="hintergrundfarbe8" ! Жыл ! Астрономия ! Өмір туралы ғылымдар және медицина ! Математика ғылымдары |- | 2004 || [[Джеймс Пиблз]] || [[Стэнли Норман Коэн]], [[Герберт Бойер]], [[Юэт Вай Кан]] және [[Ричард Долл]] || [[Шиинг-Шен Черн]] |- | 2005 || [[Джеффри Марси]] және [[Мишель Майор]] || [[Майкл Берридж]] || [[Эндрю Уайлс]] |- | 2006 || [[Саул Перлмуттер]], [[Адам Рисс]] және [[Брайан Шмидт]] || [[Сяодун Ван]] || [[Дэвид Мамфорд]] және [[У Вэньцзюнь]] |- | 2007 || [[Питер Голдрейх]] || [[Роберт Лефковиц]] || [[Роберт Ленглендс]] және [[Ричард Тейлор]] |- | 2008 || [[Райнхард Генцель]] || [[Иэн Уилмут]], [[Кит Кэмпбелл]] және [[Синья Яманака]] || [[Владимир Игоревич Арнольд]] және [[Людвиг Дмитриевич Фаддеев]] |- | 2009 || [[Фрэнк Шу]] || [[Дуглас Коулман]] және [[жеффри М. Фридман]] || [[Саймон Дональдсон]] және [[Клиффорд Таубес]] |- | 2010 || [[Чарльз Беннетт]], [[Лайман Пейдж]] және [[Дэвид Спергел]] || [[Дэвид Джулиус]] || [[Жан Бургейн]] |- | 2011 || [[Энрико Коста]] және [[Джеральд Фишман]] || [[Жюль Хоффманн]], [[Руслан Меджитов]] және [[Брюс Бетлер]] || [[Деметриос Христодулу]] және [[Ричард Гамильтон]] |- | 2012 || [[Дэвид Юитт]] және [[Джейн Луу]] || [[Франц-Ульрих Хартл]] және [[Артур Хорвич]] || [[Максим Львович Концевич|Максим Концевич]] |- | 2013 || [[Стивен Балбус]] және [[Джон Хоули]] || [[Джеффри Холл]], [[Майкл Росбаш]] және [[Майкл Янг]]|| [[Дэвид Донохо]] |- | 2014 || [[Дэниел Айзенштейн]], [[Шон Коул]] және [[Джон Пикок]] || [[Кадзутоси Мори]] және [[Питер Уолтер]] || [[Джордж Лустиг]] |- | 2015 || [[Уильям Боруски]] || [[Бонни Басслер]] және [[Питер Гринберг]] || [[Герд Фалтингс]] және [[Генрик Иванец]] |- | 2016 || [[Рональд Древер]], [[Кип Торн]] және [[Райнер Вайсс]] || [[Адриан Бёрд]] || [[Найджел Хитчин]] |- | 2017 || [[Саймон Уайт]] || [[Иэн Гиббонс]] және [[Рональд Вейл]] || [[Янош Коллар]] және [[Клэр Войзен]] |- | 2018 || [[Жан-Лу Пуже]] || [[Мэри-Клэр Кинг]] || [[Луис Каффарелли]] |- | 2019 || [[Эдвард Стоун]] || [[Мария Ясин]] || [[Мишель Талагран]] |- | 2020 || [[Роджер Бландфорд]] || [[Геро Мизенбёк]], [[Петер Хегеманн]] және [[Георг Нагель]] ||[[Александр Бейлинсон]] және [[Давид Каждан]] |- | 2021 || [[Виктория Каспи]] және [[Хрисса Коувелиоту]] || [[Скотт Эмр]] || [[Жан-Мишель Бисмют]] және [[Джефф Чигер]] |- | 2022 || [[Леннарт Линдегрен]] және [[Майкл Перриман]] || [[Пол Негулеску]] және [[Майкл Уэлш]] || [[Нога Алон]] және [[Эхуд Хрушовски]] |- | 2023 || [[Мэтью Бейлс]], [[Дункан Лоример]] және [[Маура Маклафлин]] || [[Патрик Крамер]] және [[Ева Ногалес]] || [[Владимир Дринфельд]] және [[Шing-Tung Yau|Шинг-Тунг Яу]] |- | 2024 || [[Шринивас Кулкарни]] || [[Стюарт Оркин]] және [[Суи Лей Тейн]] || [[Питер Сарнак]] |- | 2025 || [[Джон Ричард Бонд]] және [[Георг Эфстатиу]] || [[Вольфганг Баумайстер]] || [[Кэндзи Фукая]] |- | 2026 || [[Кэнъити Номото]] және [[Стэнфорд Вусли]] || [[Анн Дежан]], [[Юг де Тэ]] және [[Чэнь Чжу]] || [[Эммануэль Кандес]] және [[Камилло Де Леллис]] |} == Тағы қараңыз == * [[Нобель сыйлығы]] * [[Абель сыйлығы]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Шао жүлдесінің иегерлері}} [[Санат:Астрономия саласындағы марапаттар]] [[Санат:Биологиялық марапаттар]] [[Санат:Медициналық марапаттар]] [[Санат:Математикалық марапаттар]] [[Санат:2002 жылы пайда болған марапаттар]] [[Санат:Сыйлық лауреаттарының тізімдері]] 8r4srcz6arr7ks176qk7cv09ockdzjv 3643665 3643628 2026-08-18T10:37:23Z Marksscheider 183882 3643665 wikitext text/x-wiki {{Жүлде | атауы = Шао сыйлығы | суреті = [[Сурет:Shaw Prize Medal.jpg|330px]] | сурет атауы = Шао сыйлығының медалі | фон түсі = | шынайы атауы = [[Қытай тілі|қыт.]] {{lang-zh2|邵逸夫獎}} (''Shào Yìfū jiǎng''), {{lang-en|The Shaw Prize}} | мемлекет = {{Байрақ|Гонконг}} | түрі = Халықаралық ғылыми сыйлық | үшін марапатталады = Астрономия, биология және медицина, математика және компьютерлік ғылымдар салаларында көрнекті жетістіктерге жеткен ғалымдарға | жағдайы = белсенді | негіздеуші = [[Шао Ифу]] (Run Run Shaw) | негізделді = 2002 жылғы 15 қараша (2004 жылдан бастап беріледі) | алғашқы иегері = 2004 жыл | соңғы иегері = 2026 жыл | барынша ұсынылған = | жоғары марапаты = | төменгі марапаты = | сайты = [https://www.shawprize.org shawprize.org] | Commons = Shaw Prize }} '''Шао Ифу жүлдесі''' немесе '''Шао жүлдесі''' ({{қытайша|邵逸夫獎||Shào Yìfū jiǎng}}, {{lang-en|The Shaw Prize}}) — [[астрономия]], [[медицина]] және өмір туралы ғылымдар, сондай-ақ [[математика]] ғылымдары салаларындағы Shaw Prize Foundation қорымен табысталатын үш жыл сайынғы марапаттар жиынтығы. Жарты ғасырлық тәжірибесі бар филантроп [[Шао Ифу]]дың (сондай-ақ Шао Жэньлэн деген атпен белгілі) қамқорлығымен 2002 жылдың қараша айында құрылған. Ол — [[Қытай]] мен [[Оңтүстік-шығыс Азия|Оңтүстік-Шығыс Азия]]ның бірқатар басқа елдерінің кинематографиясының негізін қалаушылардың бірі,<ref name="Yang-2003">{{кітап|автор={{нп5|Янг, Джеф|Jeff Yang||Jeff Yang}}, Art Black|тақырыбы=Once Upon a Time in China: A Guide to the Cinemas of Hong Kong, Taiwan and Mainland China|сілтеме=http://books.google.com/books?id=amqzDMOzaCUC|жер=[[Нью-Йорк]]|баспа=Atria Books|год=2003|pages=28-29|allpages=307|isbn=0743448170}}</ref><ref>{{кітап|автор=Zhiwei Xiao, Yingjin Zhang|тақырыбы=Encyclopedia of Chinese Film|место=London, New York|баспа=Routledge|год=1998|pages=302|allpages=475|isbn=0-203-19555-8}}</ref> продюсер, кино және теледидар магнаты, сыйлық соның құрметіне аталған.<ref>{{cite web|url=http://www.redcross.org.hk/en/about_hkrc/history.html|title=Hong Kong Red Cross - History|publisher=Hong Kong Red Cross|lang=en|accessdate=2013-04-03|archiveurl=http://www.webcitation.org/6Fg1y8khn|archivedate=2013-04-06}}</ref><ref>{{кітап|автор=Dale Lü, Tai-lok Lui. |тақырыбы=Light the Darkness: Story of the Hong Kong Red Cross, 1950-2000|ссылка=http://books.google.com/books/about/Light_the_Darkness.html?id=J-JrPwAACAAJ|баспа=Hong Kong University Press|жыл=2001|страниц=116|isbn=9622095291}}</ref> == Лауреаттары == {| class="wikitable" |- style="vertical-align:top" class="hintergrundfarbe8" ! Жыл ! Астрономия ! Өмір туралы ғылымдар және медицина ! Математика ғылымдары |- | 2004 || [[Джим Пиблс]] || [[Стэнли Норман Коэн]], [[Герберт Бойер]], [[Юэт Вай Кан]] және [[Ричард Долл]] || [[Шиинг-Шен Черн]] |- | 2005 || [[Джеффри Марси]] және [[Мишель Майор]] || [[Майкл Берридж]] || [[Эндрю Уайлс]] |- | 2006 || [[Сол Перлмуттер]], [[Адам Рисс]] және [[Брайан Шмидт]] || [[Сяодун Ван]] || [[Дэвид Мамфорд]] және [[У Вэньцзюнь]] |- | 2007 || [[Питер Голдрейх]] || [[Роберт Лефковиц]] || [[Роберт Ленглендс]] және [[Ричард Тейлор]] |- | 2008 || [[Райнхард Генцель]] || [[Иэн Уилмут]], [[Кит Кэмпбелл]] және [[Синъя Яманака]] || [[Владимир Игоревич Арнольд]] және [[Людвиг Дмитриевич Фаддеев]] |- | 2009 || [[Фрэнк Шу]] || [[Дуглас Коулман]] және [[жеффри М. Фридман]] || [[Саймон Дональдсон]] және [[Клиффорд Таубес]] |- | 2010 || [[Чарльз Беннетт]], [[Лайман Пейдж]] және [[Дэвид Спергел]] || [[Дэвид Джулиус]] || [[Жан Бургейн]] |- | 2011 || [[Энрико Коста]] және [[Джеральд Фишман]] || [[Жюль Хоффман]], [[Руслан Меджитов]] және [[Брюс Бетлер]] || [[Деметриос Христодулу]] және [[Ричард Гамильтон (математик)|Ричард Гамильтон]] |- | 2012 || [[Дэвид Юитт]] және [[Джейн Луу]] || [[Франц-Ульрих Хартл]] және [[Артур Хорвич]] || [[Максим Львович Концевич|Максим Концевич]] |- | 2013 || [[Стивен Балбус]] және [[Джон Хоули]] || [[Джеффри Холл]], [[Майкл Росбаш]] және [[Майкл Янг]]|| [[Дэвид Донохо]] |- | 2014 || [[Дэниел Айзенштейн]], [[Шон Коул]] және [[Джон Пикок]] || [[Кадзутоси Мори]] және [[Питер Уолтер]] || [[Джордж Лустиг]] |- | 2015 || [[Уильям Боруски]] || [[Бонни Басслер]] және [[Питер Гринберг]] || [[Герд Фалтингс]] және [[Генрик Иванец]] |- | 2016 || [[Рональд Древер]], [[Кип Торн]] және [[Райнер Вайсс]] || [[Адриан Бёрд]] || [[Найджел Хитчин]] |- | 2017 || [[Саймон Уайт]] || [[Иэн Гиббонс]] және [[Рональд Вейл]] || [[Янош Коллар]] және [[Клэр Войзен]] |- | 2018 || [[Жан-Лу Пуже]] || [[Мэри-Клэр Кинг]] || [[Луис Каффарелли]] |- | 2019 || [[Эдвард Стоун]] || [[Мария Ясин]] || [[Мишель Талагран]] |- | 2020 || [[Роджер Бландфорд]] || [[Геро Мизенбёк]], [[Петер Хегеманн]] және [[Георг Нагель]] ||[[Александр Бейлинсон]] және [[Давид Каждан]] |- | 2021 || [[Виктория Каспи]] және [[Хрисса Коувелиоту]] || [[Скотт Эмр]] || [[Жан-Мишель Бисмют]] және [[Джефф Чигер]] |- | 2022 || [[Леннарт Линдегрен]] және [[Майкл Перриман]] || [[Пол Негулеску]] және [[Майкл Уэлш]] || [[Нога Алон]] және [[Эхуд Хрушовски]] |- | 2023 || [[Мэтью Бейлс]], [[Дункан Лоример]] және [[Маура Маклафлин]] || [[Патрик Крамер]] және [[Ева Ногалес]] || [[Владимир Дринфельд]] және [[Шing-Tung Yau|Шинг-Тунг Яу]] |- | 2024 || [[Шринивас Кулкарни]] || [[Стюарт Оркин]] және [[Суи Лей Тейн]] || [[Питер Сарнак]] |- | 2025 || [[Джон Ричард Бонд]] және [[Георг Эфстатиу]] || [[Вольфганг Баумайстер]] || [[Кэндзи Фукая]] |- | 2026 || [[Кэнъити Номото]] және [[Стэнфорд Вусли]] || [[Анн Дежан]], [[Юг де Тэ]] және [[Чэнь Чжу]] || [[Эммануэль Кандес]] және [[Камилло Де Леллис]] |} == Тағы қараңыз == * [[Нобель сыйлығы]] * [[Абель сыйлығы]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Шао жүлдесінің иегерлері}} [[Санат:Астрономия саласындағы марапаттар]] [[Санат:Биологиялық марапаттар]] [[Санат:Медициналық марапаттар]] [[Санат:Математикалық марапаттар]] [[Санат:2002 жылы пайда болған марапаттар]] [[Санат:Сыйлық лауреаттарының тізімдері]] fdkz3j2driastmu7dt386mv933rrhw0 0 537876 3643687 3387786 2026-08-18T10:54:46Z Marksscheider 183882 3643687 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Ричард Гамильтон |Шынайы есімі = Richard Streit Hamilton |Суреті = Richard Hamilton 1982 (reprint; headshot).jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 10.01.1943 |Туған жері = [[Цинциннати]], [[Огайо]] |Қайтыс болған күні = 29.09.2024 |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = [[АҚШ]] |Ғылыми аясы = [[математика]] |Жұмыс орны = |Ғылыми дәрежесі = |Ғылыми атағы = |Альма-матер = |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = {{Шао жүлдесінің медалі}} |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = }} {{мағына|Ричард Гамильтон}} {{мағына|Гамильтон}} '''Ричард Стрейт Гамильтон''' (1943 ж.т.)&nbsp;— [[Колумбия университеті]]тінің математик-профессоры, [[АҚШ Ұлттық Ғылым Академиясы]]ның (1999 жылдан), [[Америка өнер және ғылым академиясы]]ның (2003 жылдан) мүшесі. == Өмірбаяны == [[1943 жыл]]ы туған. [[1963 жыл]]ы математикадан [[бакалавр]] дәрежесін [[Йель университеті]]нен алған. [[1966 жыл]]ы [[Ганнинг Роберт|Роберта Ганнингтың]] жетекшілігімен математика бойынша [[Ph.D.]] дәрежесін [[Принстон университеті]]нде қорғады. Ғылыми қызығушылығы - [[дифференциалдық геометрия және топология]]. Гамильтон, оның алуан топологиядағы ғылыми-зерттеулерінде, алғаш рет [[Риччи ағыны|Риччи ағындары]] (қараңыз [[Риччи-Курбастро, Грегорио]], сондай-ақ Гамильтон ағындары ретінде белгілі - Риччи.) енгізді.<ref>{{cite journal |author=Richard Hamilton |title=Three-manifolds with positive Ricci curvature |journal=J. Diff. Geom |volume=17 |year=1982 |pages=255–306 |url=http://intlpress.com/journals/JDG/archive/pdf/1982/17-2-255.pdf}}</ref> Гамильтон [[Пуанкаре гипотезасы]]н алғаш рет ұсынған, бірақ одан әрі [[Григорий Перельман|Грегорий Перельман]] дәлелдеді, ол дамыған зерттеулер бағдарламасын аяқтаған жоқ. [[2010]] жылдың маусым айында, [[Григорий Перельман|Перельман]] [[Пуанкаре гипотезасы]]н дәлелдегені үшін «Мыңжылдық есебінің» марапатын алуы тиіс болатын, бірақ ол Париж математикалық конференциясын елемеді және [[2010]] жылы [[1 шілде]]де марапаттаудан неге бас тарту туралық шешім қабылдағанын түсіндіретін төмендегідей сөзін жариялады: {{Дәйексөз | Мен бас тарттым. Сіздер білесіздер, бұған себептер көп болды, және осы, немесе басқа да жолдармен. Сондықтан мен ұзақ шештім. Өте қысқаша айтатын болсақ, басты себеп - ұйымдастырылған математикалық қоғамдастықпен келіспеушілік болып табылады. Мен олардың шешімі әділетсіз деп ойлаймын, олардың шешімдері ұнамайды. Америкалық математик Гамильтон бұл проблеманы, шешуге, менен кем емес үлес қосты деп санаймын.<ref>[http://www.interfax.ru/society/txt.asp?id=143603 Последнее «нет» доктора Перельмана].</ref>}} Пуанкаре гипотезасы дәлелденді, Перельманның сөзіне қарап, математик Ричард Гамильтонның еңбегі осындай қоғамдық бағалануы аса назар аудартады, бұл ғылымға деген адалдықтың үлгісі болуы мүмкін, [[Яу Шинтан]]мен ынтымақтаста отырып, ол, зерттеулерге байланысты айтарлықтай бәсеңдеді, еңсерілмейтін техникалық қиындықтар тап болады.<ref>Перельман сөзіне айтуынша, Ричард Гамильтон 1992 жылдан бастап, [[Риччи ағыны]]н еңсеруде көп жаңа идеялар әкелген жоқ. Бөлімін қараңыз. Manifold Destiny</ref> 2011 жылы Ричард Гамильтонге және [[Деметриосу Кристодулу]] Шығыстың Нобель сыйлығы аталатын [[Шао жүлдесі]] математика саласы бойынша $1 000 000 көлемінде берілді. Ричард Гамильтон [[Пуанкаре гипотезасын]]ың математикалық теориясын жасағаны үшін марапатталды, өз кезегінде Григорий Перельман оны дамытып, дәлелдеуде қолданды.<ref>{{cite web|url=http://www.shawprize.org/en/shaw.php?tmp=3&twoid=90&threeid=181&fourid=301|title=The Shaw Prize in Mathematical Sciences 2011&nbsp;— Announcement and Citation|publisher=The Shaw Prize Foundation|accessdate=2014-07-06}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.shawprize.org/en/shaw.php?tmp=3&twoid=90&threeid=181&fourid=303|title=Press Release|publisher=The Shaw Prize Foundation|accessdate=2014-07-06}}</ref> == Мойындау және бағалау== * [[Геометрия бойынша Освальд Верблен жүлдесі|Геометрия бойынша Освальд Верблен жүлдесінің]] жеңімпазы (1996) * [[Стил жүлдесі|Стил жүлдесінің]] «зерттеуге сіңірген еңбегі үлесі үшін» иегері (2009) * [[Шао жүлдесі]] иегері (2011) == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == {{Шао жүлдесінің иегерлері}} [[Санат:Йель университеті түлектері]] fnehkmqfgkhlcgvc0tsqawvsihjq0vp 0 546148 3643545 3637169 2026-08-18T00:18:10Z Салимгерей Диас 161541 /* Тұлғалар */ 3643545 wikitext text/x-wiki '''Қаракерей''' — [[Орта жүз]] [[Найман]] тайпасының руы<ref>Қазақ Совет Энциклопедиясы, бас редакторы М.Қ.Қаратаев, Алматы, 1972 ж. 1-том</ref>. ''Ұраны – Қаптағай!, Қабанбай!; Таңбасы – Бақан, Мүйіз, Шөміш'' [[File:Қаракерей руы.jpg|thumb|Қаракерей [[ру]]ының [[шежіре]]сі]] == Шежіре == Шежіре деректеріне қарағанда, Қаракерей құрамына Қожамбет, Мұрын, Көнші, Ақымбет , Сыбан, Қыржы, Байжігіт, Жастабан, Шүрентай, Тоқпақ, Тума, Ақнайман, Семізнайман, Болатшы, Тайлақ, Жайнақ, Балықбет, Байғана атты рулық топтар мен аталар кіреді. 🇰🇿🇰🇿🇰🇿🇰🇿🇰🇿 Қаракерейлердің негізгі тобы Қазан революциясына дейін Зайсан уезін, біразы Семей, Өскемен және Лепсі уездерін мекендеген. == Өнеркәсіп == Негізгі кәсібі мал өсіру, аздап суармалы егіншілік болған, Ертіс өзені мен [[Зайсан (көл)|Зайсан]] көлінің жағасындағы жатақтар балық аулау кәсібімен айналысқан. == Таңбасы мен Ұраны == Қаракерейден сыбан тобынан [[Ақтамберді Сарыұлы|Ақтамберді жырау]] және әйгілі Қаракерей [[Қабанбай батыр]] шыққан. Оның есімі Қаракерей руының ұранына айналған. Рулық таңбасы - ''Мүйіз''. == Тұлғалар == {{Div col|3}} # [[Мәмбет би Бұлғақұлы|Мәмбет]] # [[Отыншы Әлжанов]] # [[Бұланбай Көлбайұлы]] # [[Сапарғали Әлімбетов]] Байыс # [[Боранбай Қалқаманұлы]] Байыс # [[Бағаналы Саятүлеков]] Жұмық # [[Жақыпбек Малдыбаев]] Байыс # [[Тұрсын Құдакелдіұлы Жұртбай]] Байжігіт # [[Байжігіт Тоқтарқожаұлы]] # [[Тана мырза Тілемісұлы]] # [[Шынқожа Базарқұлұлы]] Шүрентай? Тума # [[Қасым Қайсенов]] # [[Азмуханбетова Алима]] # [[Есберді батыр]] Қожанбет # [[Жарылғап Байшораұлы]] # [[Шатақ Есенбайұлы]] жалмамбет # [[Шағыр батыр Айтұлы]] қара қожамбет # [[Ахмет ишан Оразайұлы]] Ақтас # [[Балтабек Байсұлтанұлы]] Қожан # [[Бейсенбі Дөненбайұлы]] # [[Кәрібай Тұңғатарұлы]] # [[Ырғызбай Досқанаұлы]] Қыржы # [[Шөрек Батыр]] Байғана # [[Досқан Қалиұлы Жолжақсынов]] Ақнайман # [[Жаман батыр]] Ақнайман # [[Шатақ Есенбайұлы]] Жалмамбет # [[Сәкен Кәрімұлы Тұрысбеков]] # [[Руслан Фатихұлы Жақсылықов]] Қаракерей # [[Ғалихан Сәрсенов]] Байыс Сарымырза # [[Майра Мұхамедқызы]] Қаракерей # [[Мұратбек Мұбарақханұлы Иманғазинов]] Тоқпақ # [[Сүбебек Нұрбаев]] Ақымбет # [[Қасабай батыр]] Шүрентай # [[Таңғыт Еңсеұлы]] Жұмық ;Семіз: # [[Балтабек Байсұлтанұлы]] # [[Бекбосын Домбайұлы]] Семіз # [[Есенсары Құнанбайұлы]] Семіз-Найман # [[Балтабек Байсұлтанұлы]] Семіз-Найман # [[Тоқтар Серіков]] Семіз найман ;Байжігіт: # [[Байжігіт]] # [[Қабанбай батыр]] # [[Мұстафа Өзтүрiк]] # [[Көлбай Төгісов]] # [[Болатжан Шайзадаұлы Абылқасымов]] # [[Мақсұт Шафиғи]] # [[Сасан Мыңбайұлы]] (Байжігіт) # [[Калибек Каирбаевич Данияров]] Байжігіт # [[Даулетбай батыр]] Байыс-Байжігіт ;Мұрын: # [[Жәқула Күшікұлы]] Сарымырза Мұрын # [[Ізғұтты Мұхамеджанұлы]] Мұрын # [[Төлеубек Мұхамеджанұлы Аралбай]] Мұрын # [[Кешірім Бозтаев]] Мұрын # [[Тілемес би]] Мұрын-Жанай # [[Барақбай батыр]] Мұрын-Көнші # [[Қазымбет батыр]] Мұрын # [[Қожагелді батыр]] Мұрын-Тоқабай # [[Кегенбай Жомартбайұлы]] Мұрын # [[Қисық Тезеков аға сұлтан]] Мұрын-Кенже # [[Боранбай Қалқаманұлы]] # [[Шәкі шешен]] # [[Кегенбай Жомартбайұлы]] # [[Тана мырза Тілемісұлы]] # [[Төлен Мұхамедиұлы Тоқтасынов]] ;Сыбан: # [[Ақтайлақ Байғараұлы]] # [[Түбек Есенқұлов]] # [[Қайрат Тұрлыханов]] # [[Дәулет Болатұлы Тұрлыханов]] # [[Сабырбай Ақтайлақұлы]] # [[Түбек Байқошқарұлы]] # [[Қуандық Сабырбайқызы]] # [[Құттыбай]] # [[Нарынбай Жанкөбекұлы]] # [[Байғара Құттыбайұлы]] # [[Ақтамберді Сарыұлы]] # [[Түбек Байқошқарұлы]] # [[Дулат Бабатайұлы]] # [[Әріп Тәңірбергенов]] # [[Ерғазы Аққазыұлы Рахимов]] {{Div col end}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} {{Қазақ рулары}} [[Санат:Қазақ рулары]] 2jbrl4gh219dq2ylmzaq5ceboi15mp2 3643561 3643545 2026-08-18T05:36:14Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Салимгерей Диас|Салимгерей Диас]] ([[User talk:Салимгерей Диас|т]]) өңдемелерінен [[User:Ordakhan Ayat|Ordakhan Ayat]] соңғы нұсқасына қайтарды 3637169 wikitext text/x-wiki '''Қаракерей''' — [[Орта жүз]] [[Найман]] тайпасының руы<ref>Қазақ Совет Энциклопедиясы, бас редакторы М.Қ.Қаратаев, Алматы, 1972 ж. 1-том</ref>. ''Ұраны – Қаптағай!, Қабанбай!; Таңбасы – Бақан, Мүйіз, Шөміш'' [[File:Қаракерей руы.jpg|thumb|Қаракерей [[ру]]ының [[шежіре]]сі]] == Шежіре == Шежіре деректеріне қарағанда, Қаракерей құрамына Қожамбет, Мұрын, Көнші, Ақымбет , Сыбан, Қыржы, Байжігіт, Жастабан, Шүрентай, Тоқпақ, Тума, Ақнайман, Семізнайман, Болатшы, Тайлақ, Жайнақ, Балықбет, Байғана атты рулық топтар мен аталар кіреді. 🇰🇿🇰🇿🇰🇿🇰🇿🇰🇿 Қаракерейлердің негізгі тобы Қазан революциясына дейін Зайсан уезін, біразы Семей, Өскемен және Лепсі уездерін мекендеген. == Өнеркәсіп == Негізгі кәсібі мал өсіру, аздап суармалы егіншілік болған, Ертіс өзені мен [[Зайсан (көл)|Зайсан]] көлінің жағасындағы жатақтар балық аулау кәсібімен айналысқан. == Таңбасы мен Ұраны == Қаракерейден сыбан тобынан [[Ақтамберді Сарыұлы|Ақтамберді жырау]] және әйгілі Қаракерей [[Қабанбай батыр]] шыққан. Оның есімі Қаракерей руының ұранына айналған. Рулық таңбасы - ''Мүйіз''. == Тұлғалар == {{Div col|3}} # [[Мәмбет би Бұлғақұлы|Мәмбет]] # [[Отыншы Әлжанов]] # [[Бұланбай Көлбайұлы]] # [[Сапарғали Әлімбетов]] Байыс # [[Боранбай Қалқаманұлы]] Байыс # [[Бағаналы Саятүлеков]] Жұмық # [[Жақыпбек Малдыбаев]] Байыс # [[Байжігіт Тоқтарқожаұлы]] # [[Тана мырза Тілемісұлы]] # [[Шынқожа Базарқұлұлы]] Шүрентай? Тума # [[Қасым Қайсенов]] # [[Азмуханбетова Алима]] # [[Есберді батыр]] Қожанбет # [[Жарылғап Байшораұлы]] # [[Шатақ Есенбайұлы]] жалмамбет # [[Шағыр батыр Айтұлы]] қара қожамбет # [[Ахмет ишан Оразайұлы]] Ақтас # [[Балтабек Байсұлтанұлы]] Қожан # [[Бейсенбі Дөненбайұлы]] # [[Кәрібай Тұңғатарұлы]] # [[Ырғызбай Досқанаұлы]] Қыржы # [[Шөрек Батыр]] Байғана # [[Досқан Қалиұлы Жолжақсынов]] Ақнайман # [[Жаман батыр]] Ақнайман # [[Шатақ Есенбайұлы]] Жалмамбет # [[Сәкен Кәрімұлы Тұрысбеков]] # [[Руслан Фатихұлы Жақсылықов]] Қаракерей # [[Ғалихан Сәрсенов]] Байыс Сарымырза # [[Майра Мұхамедқызы]] Қаракерей # [[Мұратбек Мұбарақханұлы Иманғазинов]] Тоқпақ # [[Сүбебек Нұрбаев]] Ақымбет # [[Қасабай батыр]] Шүрентай # [[Таңғыт Еңсеұлы]] Жұмық ;Семіз: # [[Балтабек Байсұлтанұлы]] # [[Бекбосын Домбайұлы]] Семіз # [[Есенсары Құнанбайұлы]] Семіз-Найман # [[Балтабек Байсұлтанұлы]] Семіз-Найман # [[Тоқтар Серіков]] Семіз найман ;Байжігіт: # [[Байжігіт]] # [[Қабанбай батыр]] # [[Мұстафа Өзтүрiк]] # [[Көлбай Төгісов]] # [[Болатжан Шайзадаұлы Абылқасымов]] # [[Мақсұт Шафиғи]] # [[Сасан Мыңбайұлы]] (Байжігіт) # [[Калибек Каирбаевич Данияров]] Байжігіт # [[Даулетбай батыр]] Байыс-Байжігіт ;Мұрын: # [[Жәқула Күшікұлы]] Сарымырза Мұрын # [[Ізғұтты Мұхамеджанұлы]] Мұрын # [[Төлеубек Мұхамеджанұлы Аралбай]] Мұрын # [[Кешірім Бозтаев]] Мұрын # [[Тілемес би]] Мұрын-Жанай # [[Барақбай батыр]] Мұрын-Көнші # [[Қазымбет батыр]] Мұрын # [[Қожагелді батыр]] Мұрын-Тоқабай # [[Кегенбай Жомартбайұлы]] Мұрын # [[Қисық Тезеков аға сұлтан]] Мұрын-Кенже # [[Боранбай Қалқаманұлы]] # [[Шәкі шешен]] # [[Кегенбай Жомартбайұлы]] # [[Тана мырза Тілемісұлы]] # [[Төлен Мұхамедиұлы Тоқтасынов]] ;Сыбан: # [[Ақтайлақ Байғараұлы]] # [[Түбек Есенқұлов]] # [[Қайрат Тұрлыханов]] # [[Дәулет Болатұлы Тұрлыханов]] # [[Сабырбай Ақтайлақұлы]] # [[Түбек Байқошқарұлы]] # [[Қуандық Сабырбайқызы]] # [[Құттыбай]] # [[Нарынбай Жанкөбекұлы]] # [[Байғара Құттыбайұлы]] # [[Ақтамберді Сарыұлы]] # [[Түбек Байқошқарұлы]] # [[Дулат Бабатайұлы]] # [[Әріп Тәңірбергенов]] # [[Ерғазы Аққазыұлы Рахимов]] {{Div col end}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} {{Қазақ рулары}} [[Санат:Қазақ рулары]] 1ackl5oyes903h5woaaw5zkf5xprx5y 14 546660 3643698 2944111 2026-08-18T11:32:24Z Эльмира Ералиева 179349 санат қою 3643698 wikitext text/x-wiki {{cmbox|text=Мақалаларды тексеру үшін аутоматты санаттау 2015 жылдың шілде айынан басталды. <br> Бұл санатта 2016 жылдың қаңтар айынан бері тексерілмеген барлық мақалалар тізімделген}} {{Жасырын санат}}Мәдени мұра [[Санат:Уикипедия:Қызметтік]] [[Санат:Мәдени мұра]] 0et46tayac6krlpvhb1mlrnei21p2af 4 554792 3643537 3641491 2026-08-17T21:02:48Z MediaWiki message delivery 28897 /* Tech News: 2026-34 */ жаңа бөлім 3643537 wikitext text/x-wiki {{Мұрағат|2014 жылғы техникалық жаңалықтар|2015 жылғы техникалық жаңалықтар|2016 жылғы техникалық жаңалықтар|2017 жылғы техникалық жаңалықтар|2018 жылғы техникалық жаңалықтар|2019 жылғы техникалық жаңалықтар|2020 жылғы техникалық жаңалықтар|2021 жылғы техникалық жаңалықтар|2022 жылғы техникалық жаңалықтар|2023 жылғы техникалық жаңалықтар|2024 жылғы техникалық жаңалықтар|2025 жылғы техникалық жаңалықтар|2026 жылғы техникалық жаңалықтар}} {{Жинақталған мазмұн|20|400}} == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-03</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W03"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]]. '''Updates for editors''' * As part of the current work of Community Tech team on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W372|Multiple watchlists]] project, the display of [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]] will be updated as a first step towards multiple watchlists. Additionally, the pagination on [[Special:Search|Search]] will be updated too, as a part of the work on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W186|Revamp pagination / page navigation]] wish. [https://phabricator.wikimedia.org/T411596] * [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] is a MediaWiki [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that lets you see your watchlists from different wikis on the same page. It was recently updated to look more like the regular [[Special:Watchlist|Watchlist]], such as preparing it for temporary accounts in IP masking (including rerouting user links to contributions pages), making page titles bold, and opening links in edit summaries and tags in new browser tabs. [https://phabricator.wikimedia.org/T398361][https://phabricator.wikimedia.org/T298919][https://phabricator.wikimedia.org/T273526][https://phabricator.wikimedia.org/T286309] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where global blocks did not have the option to disable sending emails, has now been fixed, and will be available for use in the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T401293] '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Citation tool|VisualEditor citation tool]] and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] now support "map" as a reference type. [https://phabricator.wikimedia.org/T411083] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.10|MediaWiki]]/[[mw:MediaWiki 1.46/wmf.11|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W03"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:32, 2026 ж. қаңтардың 13 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29907192 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-04</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The tray shown on [[Special:Diff|Special:Diff]] in mobile view has been redesigned. It is now collapsed by default, and incorporates a link to undo the edit being viewed, making it easier for mobile editors and reviewers to take action while keeping the interface uncluttered. [https://phabricator.wikimedia.org/T402297] * [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now automatically determines the text direction (ensuring correct display of sites with unusual domain names) and shows detailed descriptions for log actions. Later this week, a new permanent link for page creations and CSS classes for each entry element will be added. [https://phabricator.wikimedia.org/T412505][https://phabricator.wikimedia.org/T287929][https://phabricator.wikimedia.org/T262768][https://phabricator.wikimedia.org/T414135] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the previously observed issue in Vector 2022, where anchor link targets were obscured by the sticky header, has now been addressed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406114] '''Updates for technical contributors''' * As mentioned in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|October 2025 deprecation announcement]], MediaWiki Interfaces team will begin sunsetting all transform endpoints containing a trailing slash from the MediaWiki REST API the week of January 26. Changes are expected to roll out to all wikis on or before January 30th. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found, compared, and tested using the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox]. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in Phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * Interactive reference documentation for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia REST API|Wikimedia REST API]] has moved. Requests to API docs previously hosted through [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase|RESTBase]] (e.g.: <code dir=ltr>https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/</code>) are now redirected to the [[w:en:Special:RestSandbox|REST Sandbox]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|WMF Wikidata Platform team]] (WDP) has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|January 2026 newsletter]]. It includes updates on the legacy full-graph endpoint decommissioning, the User-Agent policy change, the monthly Blazegraph migration office hours, and efforts to reduce regressions caused by the legacy endpoint shutdown. As a reminder, you can [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/WDP team updates|subscribe to the WDP newsletter]]! * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.12|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications opened mid-December and will close soon or when capacity is reached. It's a two-day, technically oriented hackathon bringing together Wikimedians from the region. Hope to see you there! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W04"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:29, 2026 ж. қаңтардың 20 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29943403 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-05</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W05"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Wikimedia Foundation invites comments on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Year1 Reflections and Proposed Way Forward 2026 Update|proposed future]] of the [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] until 28 February. * All users with registered accounts can now use passkeys for [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). Passkeys are a simple way to log in without using a second device. They verify the user's identity using a fingerprint, face scan, or a PIN code. To set up a passkey, first set up a regular 2FA method. Currently, to log in with a passkey, users must also use a password. Later this quarter, passwordless login will allow users to log in with a single click and a passkey. Users with advanced rights will also be required to have 2FA enabled. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. * Unregistered contributors on blocked IPs or blocked IP ranges can now interact on-wiki to appeal a block by creating a temporary account to appeal a block on the user talk page, unless the "prevent this user from editing their own talk page" is enabled. This solves the problem of logged-out users unable to use the default unblock process via user talk page. [https://phabricator.wikimedia.org/T398673] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Two-Factor Authentication (2FA) methods description on the management page has been updated. It is now clearer and easier for users to understand and make use of. [https://phabricator.wikimedia.org/T332385] '''Updates for technical contributors''' * A new AbuseFilter variable, <code>account_type</code>, has been added to provide a reliable way to determine the account type being created in the <code>createaccount</code> and <code>autocreateaccount</code> actions. As part of this change, the variable <code>accountname</code> has been renamed to <code>account_name</code>, and <code>accountname</code> is now deprecated. Edit filter managers should update any filters that use hardcoded account type checks or the deprecated variable. [https://phabricator.wikimedia.org/T414049] * Image thumbnails that are requested in non-standard sizes, and using non-standard methods such as direct requests to <code dir=ltr><nowiki>upload.wikimedia.org/…</nowiki></code> will stop working in the near future. This change is to prevent ongoing external abuse by web-scrapers and bots. Some users with custom CSS/JS, Interface Admins who can fix gadgets and local skins, and Tool-authors, will need to update their code to use standard thumbnail sizes. [[phab:T414805|Details, search-links, and examples of how to fix them, are available in the task]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.13|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W05"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 02:16, 2026 ж. қаңтардың 27 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29969530 тізімін пайдаланып User:UOzurumba (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-06</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The "{{int:pageinfo-toolboxlink}}" feature, which gives validating information about a page ([{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=info}} example]), now automatically includes a table of contents. If there is a local [[{{ns:8}}:Pageinfo-header]] page created by individual users, it can now be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T363726] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, VisualEditor previously added bold or italic formatting inside link descriptions, making the wikicode complex. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T409669] '''Updates for technical contributors''' * There was no XML dump on 20 January. Additionally, from now on, dumps will be generated once per month only. [https://phabricator.wikimedia.org/T414389] * The MediaWiki Interfaces team removed support for all transform endpoints containing a trailing slash from the [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/API:REST%20API MediaWiki REST API]. All API users currently calling those endpoints are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.14|MediaWiki]] '''Weekly highlight''' * Users are reminded that the Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W06"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:43, 2026 ж. ақпанның 2 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30000986 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-07</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W07"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Logged-in contributors who manage large or complex watchlists can now organise and filter watched pages in ways that improve their workflows with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|Watchlist labels]] feature. By adding custom labels (for example: pages you created, pages being monitored for vandalism, or discussion pages) users can more quickly identify what needs attention, reduce cognitive load, and respond more efficiently. This improves watchlist usability, especially for highly active editors. * A new feature available on [[Special:Contributions|Special:Contributions]] shows [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] that are likely operated by the same person, and so makes patrolling less time-consuming. Upon checking contributions of a temporary account, users with access to temporary account IP addresses can now see a view of contributions from the related temporary accounts. The feature looks up all the IPs associated with a given temporary account within the data retention period and shows all the contributions of all temporary accounts that have used these IPs. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts#February 2026: Improvements to the patroller tooling|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T415674] * When editors preview a wikitext edit, the reminder box that they are only seeing a preview (which is shown at the top), now has a grey/neutral background instead of a yellow/warning background. This makes it easier to distinguish preview notes from actual warnings (for example, edit conflicts or problematic redirect targets), which will now be shown in separate warning or error boxes. [https://phabricator.wikimedia.org/T414742] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now properly supports more than one Wikibase site, for example both [[d:|Wikidata]] and [[testwikidata:|testwikidata]]. In addition, issues regarding text direction have been fixed for users who prefer Wikidata or other Wikibase sites in right-to-left (RTL) languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T415440][https://phabricator.wikimedia.org/T415458] * The automatic "magic links" for ISBN, RFC, and PMID numbers have been [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic links|deprecated in wikitext since 2021]] due to inflexibility and difficulties with localization. Several wikis have successfully replaced RFC and PMID magic links with equivalent external links, but a template was often required to replace the functionality of the ISBN magic link. There is now a new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#isbn|built-in parser function]] <code dir=ltr><nowiki>{{#isbn}}</nowiki></code> available to replace the basic functionality of the ISBN magic link. This makes it easier for wikis who wish to migrate off of the deprecated magic link functionality to do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T145604] * Two new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35401|Jju]] ([[w:kaj:|<code>w:kaj:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413283] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q1186896|Nawat]] ([[w:ppl:|<code>w:ppl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413273] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * A new global user group has been created: [[{{int:grouppage-local-bot}}|{{int:group-local-bot}}]]. It will be used internally by the software to allow community bots to bypass rate limits that are applied to abusive [[w:en:Web scraping|web scrapers]]. Accounts that are approved as bots on at least one Wikimedia wiki will be automatically added to this group. It will not change what user permissions the bot has. [https://phabricator.wikimedia.org/T415588] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.15|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Spring 2026|MediaWiki Users and Developers Conference, Spring 2026]] will be held March 25–27 in Salt Lake City, USA. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/AZBWVI46SDEB65PGR5J6E4TYOQQEZXM7/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W07"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 04:29, 2026 ж. ақпанның 10 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30026671 тізімін пайдаланып User:Quiddity (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-08</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W08"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Team]] will be performing a cleanup of Wikimedia's [[m:Special:MyLanguage/Etherpad|Etherpad]] instance, the web-based editor for real-time collaborative document editing. All pads will be permanently deleted after 30 April, 2026 – if there are still migration projects in progress at that point the team can revisit the date on a case by case basis. Please create local backups of any content you wish to keep, as deleted data cannot be recovered. This cleanup helps reduce database size and minimize infrastructure footprint. Etherpad will continue to support real-time collaboration, but long-term storage should not be expected. Additional cleanups may occur in the future without prior notice. [https://phabricator.wikimedia.org/T415237] '''Updates for editors''' * The Information Retrieval team will be launching an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|Android mobile app experiment]] that tests hybrid search capabilities which can handle both semantic and keyword queries. The improvement of on-platform search will enable readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. The experiment will first be launched on Greek Wikipedia in late February, followed by English, French, and Portuguese in March. [https://diff.wikimedia.org/2026/01/08/semantic-search-making-it-easier-to-find-the-information-readers-want/ Read more] on Diff blog. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Information_Retrieval] * The Reader Growth team will run [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.10.2 Mobile Table of Contents|an experiment]] for mobile web users, that adds a table of contents and automatically expands all article sections, to learn more about navigation issues they face. The test will be available on Arabic, Chinese, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias. * Previously, site notices ([[{{ns:8}}:Sitenotice]] and [[{{ns:8}}:Anonnotice]]) would only render on the desktop site. Now, they will render on all platforms. Users on mobile web will now see these notices and be informed. Site administrators should be prepared to test and fix notices on mobile devices to avoid interference with articles. To opt out, interface admins can add <code dir="ltr">#siteNotice { display: none; }</code> to [[{{ns:8}}:Minerva.css]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T138572][https://phabricator.wikimedia.org/T416644] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue on [[Special:RecentChanges|Special:RecentChanges]] has been fixed. Previously, clicking hide in the active filters caused the "view new changes since…" button to disappear, though it should have remained visible. The button now behaves as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T406339] '''Updates for technical contributors''' * New documentation is now available to help editors debug on-site search features. It supports troubleshooting when pages do not appear in results, when ranking seems unexpected, and when you need to inspect what content is being indexed, helping make search behavior easier to understand and analyze. [[mw:Help:CirrusSearch/Debug|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T411169] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W08"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:16, 2026 ж. ақпанның 17 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30086330 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-09</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Reference Check|Reference Check]] has been deployed to English Wikipedia, completing its rollout across all Wikipedias. The feature prompts newcomers to add a citation before publishing new content, helping reduce common citation-related reverts and improve verifiability. In A/B testing, the impact was substantial: newcomers shown Reference Check were approximately 2.2 times more likely to include a reference on desktop and about 17.5 times more likely on mobile web. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/reference_check_ab_test_report_final_2025.html] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:InterwikiSorting|InterwikiSorting extension]], which allowed for the [[m:Special:MyLanguage/Interwiki sorting order|sorting of interwiki links]], has been undeployed from Wikipedia. As a result, editors who had enabled interwiki link sorting in non-compact mode (full list format) will now see links reordered. The links moving forward will be listed in the alphabetical order of language code. [https://phabricator.wikimedia.org/T253764] * Later this week, people who are editing a page-section using the mobile visual editor, will notice a new "Edit full page" button. When tapped, you will be able to edit the entire article. This helps when the change you want to make is outside the section you initially opened. [https://phabricator.wikimedia.org/T387175][https://phabricator.wikimedia.org/T409112] * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|The Reader Experience team]] is inviting editors to assess whether dark mode should still be considered "beta" on their wiki, based on their experience of how well it functions on desktop and mobile. If the feature is deemed mature, editors can update the interface messages in <code dir=ltr>MediaWiki:skin-theme-description</code> and <code dir=ltr>MediaWiki:Vector-night-mode-beta-tag</code> to indicate that dark mode is ready and no longer considered beta. * The improved [[mw:Wikimedia_Apps/Team/iOS/Activity_Tab|Activity tab]] which displays user-insights is now available to all users of the Wikipedia iOS app (version 7.9.0 and later). Following earlier A/B testing that showed higher account creation among users with access to the feature, it has been rolled out to 100% of users along with some updates. The Activity tab now shows your edited articles in the timeline, offers editing impact insights like contribution counts and article view trends, and customization options to improve in-app experience for users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug that prevented [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DiscussionTools|DiscussionTools]] from working on mobile has now been fixed, restoring full functionality. [https://phabricator.wikimedia.org/T415303] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that makes this possible continues to improve. The latest upgrade is the inclusion of a [[mw:Extension:GlobalWatchlist#hook|new hook]], <code dir=ltr>ext.globalwatchlist.rebuild</code>, which fires after each watchlist rebuild. This allows you to run gadgets and user scripts for the Special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T275159] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.17|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W09"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:03, 2026 ж. ақпанның 24 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30119102 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-10</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W10"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikipedia 25 [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments|Birthday mode]] is now live on Betawi, Breton, Chinese, Czech, Dutch, English, French, Gorontalo, Indonesian, Italian, Luxembourgish, Madurese, Sicilian, Spanish, Thai, and Vietnamese Wikipedias! This limited-time campaign feature celebrates 25 years of Wikipedia with a birthday mascot, Baby Globe. When turned on, Baby Globe is shown on [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments/article configuration|~2,500 articles]], waiting to be discovered by readers. Communities can choose to turn Birthday mode on by getting consensus from their community and asking an admin to enable the feature and customize it via [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments#Community Configuration Demo|community configuration]] on the local wiki. '''Updates for editors''' * [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to Swedish Wikipedia, Polish Wikipedia and [[:phab:T418209|a couple of other wikis]]. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|try the feature]] on these projects or on testwiki and [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing betawiki]. Learnings from the first pilot wiki German Wikipedia have been [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Learnings|published in a report]]. Reach out to the Wikimedia Deutschland team if you are [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|interested in becoming a pilot wiki]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Paste check|Paste Check]] will become available at all Wikipedias this week. The feature prompts newcomers who are pasting text they are not likely to have written into VisualEditor to consider whether doing so risks a copyright violation. Paste Check [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tags|tags]] all edits where it is shown for potential review. Local administrators can configure various aspects of the feature via [[{{#special:EditChecks}}]]. [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Paste Check#A/B Experiment|Research]] across 22 wikis found that Paste Check resulted in an 18% decrease in relative reverted-edits compared to the control group. Translators can [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-visualeditor-ve-mw-editcheck&filter=&optional=1&action=translate help to localize] this and related features. * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] will be standardizing the user menu in the top right for all mobile users so that it is closer to the desktop experience. Currently this user menu is only visible to users with Advanced Mobile Controls (AMC) turned on. The only change is that a couple buttons previously in the left-side menu will move to the top right for users who do not have AMC turned on. This change is expected to go out March 9 and seeks to improve the user interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T413912] * Starting in the week of March 2, the emails sent out when an email address was added, removed, or changed for an account will switch to a substantially nicer and clearer HTML email from the prior plaintext one. [https://phabricator.wikimedia.org/T410807] * Notifications are currently limited to 2,000 historic entries per user, and extend back to 2013 when the feature was released. This is going to be changed to only store Notifications from the last 5 years, but up to 10,000 of them. This will help with long-term infrastructure health and help to prevent more recent notifications from disappearing too soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page continues to see improvements. The latest update improves label usage experience. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] now allows activating the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback languages|language fallback system]] for Wikidata items without labels in the viewed language, and showing those labels in the user’s preferred Wikidata language if no <code dir=ltr>uselang=</code> URL parameter is provided. [https://phabricator.wikimedia.org/T373686][https://phabricator.wikimedia.org/T416111] * The Wikipedia Android team has started a beta test of [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|hybrid search]] on Greek Wikipedia. Hybrid search capabilities can handle both semantic and keyword queries enabling readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. * For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Currently, 2FA is required to use the group, but not to be a member of it. Given that this model still has some vulnerabilities, the situation will [[phab:T418580|gradually change in March]]. Members of these groups will be unable to disable last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the second half of March, users without 2FA will be removed from these groups. This applies to: CentralNotice administrators, checkusers, interface administrators, suppressors, Wikidata staff, Wikifunctions staff, WMF Office IT and WMF Trust & Safety. Nothing will change for other users. See the linked task for deployment schedule. [https://phabricator.wikimedia.org/T418580] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue preventing users from creating an instance in [https://www.wikibase.cloud/ Wikibase.cloud] has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416807] '''Updates for technical contributors''' * To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], over the next month the Wikimedia Foundation will implement global API rate limits across our APIs. In early March, stricter limits will be applied to unidentified requests from outside Toolforge/WMCS and API requests that are made from web browsers. In April, higher limits will be applied to identified traffic. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The Wikidata Query Service Linked Data Fragment (LDF) endpoint will be decommissioned in February. This endpoint served limited traffic, which was successfully migrated to other data access methods that were better suited to support existing use cases. The hardware used to support the LDF endpoint will be reallocated to support the ongoing backend migration efforts. [https://phabricator.wikimedia.org/T415696] * The new Parsoid parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], improving platform sustainability and making it easier to introduce new reading and editing features. Parsoid is now the default parser on 488 WMF wikis (268 Wikipedias), now covering more than 10% of all Wikipedia page views. * The process and criteria for [[Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise#Access|requesting exceptional access]] to the high volume feed of the ''Wikimedia Enterprise'' APIs (at no cost for mission-aligned usecases), [[m:Talk:Wikimedia Enterprise#Exceptional access criteria|have now been published]]. This is to provide more thorough and clearer documentation for users. * [https://techblog.wikimedia.org/ Tech Blog], the blog dedicated to the Wikimedia technical community [https://techblog.wikimedia.org/2026/02/24/a-tech-blog-diff/ will be migrating] to [[diffblog:|Diff]], the community news and event blog. The migration should be complete in April 2026, after which new posts will be accepted for publishing. Readers will be able to access posts – old and new – on the landing page at https://diff.wikimedia.org/techblog. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.18|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W10"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:51, 2026 ж. наурыздың 2 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30137798 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-11</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. * Last week, all wikis had 2 hours of read-only time, and extended unavailability for user-scripts and gadgets. This was due to a security incident which has since been resolved. Work is ongoing to prevent re-occurrences. For current information please see the [[m:Steward's noticeboard#Statement on Meta about today's user script security incident|post on the Stewards' noticeboard]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Product Safety and Integrity/March 2026 User Script Incident|translations]]). '''Updates for editors''' * Users facing multiple blocks on mobile will now see the reasons for each block separately, instead of a generic message. This helps them understand why they are blocked and what steps they can take to resolve the issue. For example, users affected for using common VPNs (such as [[Special:MyLanguage/Apple iCloud Private Relay|iCloud Private Relay]]) will receive clearer guidance on what they need to do to start editing again. [https://phabricator.wikimedia.org/T357118] * Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] will become available as a beta feature within the visual editor at all Wikipedias. This feature proactively suggests various types of actions that people can consider taking to improve Wikipedia articles, and learn about related guidelines. The feature is locally configurable, and can also be locally expanded with custom Suggestions. Current settings can be seen at [[Special:EditChecks]] and there are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators %E2%80%93 local customization|instructions for how administrators can customize]] the links to point to local guidelines. The feature is connected to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit check]] which suggests improvements while someone is writing new content. In the future, the Editing team plans to evaluate the feature's impact with newcomers through a controlled experiment. [https://phabricator.wikimedia.org/T404600] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where the cursor became misaligned during the use of CodeMirror’s syntax highlighting, which makes wikitext and code easier to read, has now been fixed. This problem specifically affected users who defined a font rule in a custom stylesheet while creating a new topic with DiscussionTools. [https://phabricator.wikimedia.org/T418793] '''Updates for technical contributors''' * API rate limiting update: To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], global API rate limits will be applied this week to requests without a compliant User-Agent that originate from outside Toolforge/WMCS and to unauthenticated requests made from web browsers. Higher limits will be applied to identified traffic in April. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The new GraphQL API has been released. The API was developed as a flexible alternative to select features of the Wikidata Query Service (WDQS), to improve developer experience and foster adaptability, and efficient data access. Try it out and [[d:Wikidata:Wikibase GraphQL#Feedback and development|give feedback]]. You can also [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/GraphQLAPI/apply sign up for usability tests]. * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|PTAC Unsupported Tools Working Group]] continued improvements to [[commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons#|Video2Commons]] in February, with fixes addressing authentication errors, large-file handling, task queue visibility, and clearer upload behavior. Work is still ongoing in some areas, including changes related to deprecated server-side uploads. Read [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group#February 2026|this update]] to learn more. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.19|MediaWiki]] '''In depth''' * The Article Guidance team invites experienced Wikipedia editors from selected [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators#Collaborators|pilot wikis]] and interested contributors from other Wikipedias to fill out this questionnaire which is available in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfmLeVWnxmsCbPoI_UF2jyRcn73WRGWCVPHzerXb4Cz97X_Ag/viewform English], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd6rzr4XXQw8r4024fE3geTPFe13M_6w7Mitj-YJi0sOlWTAw/viewform?usp=header Arabic], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdok3-RfB18lcugYTUMGkpwmqG_8p760Wv4dCXitOXOszjUDw/viewform?usp=header Bengali], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfjTfYp4jEo0akA4B1e-Nfg3QZPCudUjhJzHzzDi6AHyAaMGA/viewform?usp=header Japanese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScteVoI29Aue4xc72dekk-6RYtvmMgQxzMI900UOawrFrSTWg/viewform?usp=header Portuguese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetdxnYwL3ub2vqA7awCg5hJZPMIYcDPaiTe12rY9h0GYnVlw/viewform?usp=header Persian], and [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScNvfJF-Ot-4pzA4qAN771_0QDJ4Li19YcUsaTgSKW8Nc7U_Q/viewform?usp=header Turkish]. Your answers will help the team customize guidance for less experienced editors and help them learn community policies and practices while creating an article. Learn more [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|on the project page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W11"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:52, 2026 ж. наурыздың 9 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30213008 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-12</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature, also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], has been used for wikitext syntax highlighting since November 2024. It will be promoted out of beta by May 2026 in order to bring improvements and new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Features|features]] to all editors who use the standard syntax highlighter. If you have any questions or concerns about promoting the feature out of beta, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|please share]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * Some changes to local user groups are performed by stewards on Meta-Wiki and logged there only. Now, interwiki rights changes will be logged both on Meta-Wiki and the wiki of the target user to make it easier to access a full record of user's rights changes on a local wiki. Past log entries for such changes will be backfilled in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T6055] * On wikis using [[m:Special:MyLanguage/Flagged Revisions|Flagged Revisions]], the number of pending changes shown on [[{{#Special:PendingChanges}}]] previously counted pages which were no longer pending review, because they have been removed from the system without being reviewed, e.g. due to being deleted, moved to a different namespace, or due to wiki configuration changes. The count will be correct now. On some wikis the number shown will be much smaller than before. There should be no change to the list of pages itself. [https://phabricator.wikimedia.org/T413016] * Wikifunctions composition language has been rewritten, resulting in a new version of the language. This change aims to increase service stability by reducing the orchestrator's memory consumption. This rewrite also enables substantial latency reduction, code simplification, and better abstractions, which will open the door to later feature additions. Read more about [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-11|the changes]]. * Users can now sort search results alphabetically by page title. The update gives an additional option to finding pages more easily and quickly. Previously, results could be sorted by Edit date, Creation date, or Relevance. To use the new option, open 'Advanced Search' on the search results page and select 'Alphabetically' under 'Sorting Order'. [https://phabricator.wikimedia.org/T403775] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented UploadWizard on Wikimedia Commons from importing files from Flickr has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419263] '''Updates for technical contributors''' * A new special page, [[{{#special:LintTemplateErrors}}]], has been created to list transcluded pages that are flagged as containing lint errors to help users discover them easily. The list is sorted by the number of transclusions with errors. For example: [[{{#special:LintTemplateErrors}}/night-mode-unaware-background-color]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T170874] * Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature have been using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages, for some time now. Along with promoting CodeMirror 6 out of beta, the plan is to replace CodeEditor as the standard editor for these content models by May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|Feedback or concerns are welcome]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] JavaScript modules will soon be upgraded to CodeMirror 6. Leading up to the upgrade, loading the <code dir=ltr>ext.CodeMirror</code> or <code dir=ltr>ext.CodeMirror.lib</code> modules from gadgets and user scripts was deprecated in July 2025. The use of the <code dir=ltr>ext.CodeMirror.switch</code> hook was also deprecated in March 2025. Contributors can now make their scripts or gadgets compatible with CodeMirror 6. See the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror#Gadgets and user scripts|migration guide]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T373720] * The MediaWiki Interfaces team is expanding coverage of REST API module definitions to include [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API/Extensions|extension APIs]]. REST API modules are groups of related endpoints that can be independently managed and versioned. Modules now exist for [https://phabricator.wikimedia.org/T414470 GrowthExperiments] and [https://phabricator.wikimedia.org/T419053 Wikifunctions] APIs. As we migrate extension APIs to this structure, documentation will move out of the main MediaWiki OpenAPI spec and REST Sandbox view, and will instead be accessible via module-specific options in the dropdown on the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox] (i.e., [[{{#Special:RestSandbox}}]], available on all wiki projects). * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto|Scribunto]] extension provides different pieces of information about the wiki where the module is being used via the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual|mw.site]] library. Starting last week, the library also provides a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.site.wikiId|way]] of accessing the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Wiki ID|wiki ID]] that can be used to facilitate cross-wiki module maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T146616] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|2026 Coolest Tool Award]] celebrating outstanding community tools, is now open for nominations! Nominate your favorite tool using the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/435684?lang=en nomination survey] form by 23 March 2026. For more information on privacy and data handling, please see the [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Coolest_Tool_Award_2026_Survey_Privacy_Statement|survey privacy statement]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W12"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:35, 2026 ж. наурыздың 17 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30260505 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-13</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia site users can now log in without a password using passkeys. This is a secure method supported by fingerprint, facial recognition, or PIN. With this change, all users who opt for passwordless login will find it easier, faster, and more secure to log in to their accounts using any device. The new passkey login option currently appears as an autofill suggestion in the username field. An additional [[phab:T417120|"Log in with passkey" button]] will soon be available for users who have already registered a passkey. This update will improve security and user experience. The [[c:File:Passwordless_login_screencast.webm|screen recording]] demonstrates the passwordless login process step by step. * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. '''Updates for editors''' * Wikimedia site users can now export their notifications older than 5 years using a [[toolforge:echo-chamber|new Toolforge tool]]. This will ensure that users retain their important notifications and avoid them being lost based on the planned change to delete notifications older than 5 years, as previously announced. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * Wikipedia editors in Indonesian, Thai, Turkish, and Simple English now have access to Special:PersonalDashboard. This is an [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Dashboard|early version of an experience]] that introduces newer editors to patrolling workflows, making it easier for them to move from making edits to participating in more advanced moderation work on their project. [https://phabricator.wikimedia.org/T402647] * The [[Special:Block]] now has two minor interface changes. Administrators can now easily perform indefinite blocks through a dedicated radio button in the expiry section. Also, choosing an indefinite expiry provides a different set of common reasons to select from, which can be changed at: [[MediaWiki:Ipbreason-indef-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401823] * Mobile editors [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Logged-out|at several wikis]] can now see an improved logged-out edit warning, thanks to the recent updates from the Growth team. These changes released last week are part of ongoing efforts and tests to enhance [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|account creation experience on mobile]] and then increase participation. [https://phabricator.wikimedia.org/T408484] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented mobile web users from seeing the block information when affected by multiple blocks has been fixed. They can now see messages of all the blocks currently affecting them when they access Wikipedia. '''Updates for technical contributors''' * Images built using Toolforge will soon get the upgraded buildpacks version, bringing support for newer language versions and other upstream improvements and fixes. If you use Toolforge Build Service, review the recent [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/EMYTA32EV2V5SQ2JIEOD2CL66YFIZEKV/ cloud-announce email] and update your build configuration as necessary to ensure your tools are compatible. [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?title=Help:Toolforge/Building_container_images&oldid=2392097#Buildpack_environment_upgrade_process][https://phabricator.wikimedia.org/T380127] * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal] documentation wiki will shut down in June 2026. API keys created on the API Portal will continue to work normally. api.wikimedia.org endpoints will be deprecated gradually starting in July 2026. Documentation on the API Portal is moving to [[mw:Wikimedia APIs|mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.21|MediaWiki]] '''In depth''' * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is considering improvements to [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|automatically generated reference names in VisualEditor]]. Please check out the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|proposed solutions]] and participate in the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|request for comment]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W13"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:50, 2026 ж. наурыздың 23 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30268305 тізімін пайдаланып User:UOzurumba (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-14</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Beta version of [[abstract:|Abstract Wikipedia]] a new Wikimedia project which is language-independent, was launched last week. The project allows communities to build Wikipedia articles in their native language, which can be readily accessed by other users in their own languages. The wiki is powered by instructions from Wikifunctions and also based on structured content from Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|Read more]]. '''Updates for editors''' * The Growth team is running an A/B test to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. Currently when logged-out mobile users begin editing, they see a jarring warning message that can feel abrupt and discouraging. This also presents temporary account editing as the default rather than encouraging account creation. The test is running on ten Wikipedias, including Arabic, French, Spanish and German. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|Read more]]. * The Wikimedia Apps team is inviting feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The discussion focuses on improving how users access editing tools when they tap "Edit". This is part of a broader effort to convert readers who develop an interest in editing, to access a more user-friendly pathway to start contributing. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:45}} community-submitted {{PLURAL:45|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where citation fetching from the large newspaper archive [https://www.newspapers.com Newspapers.com] was no longer working, due to a block in [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]] requests, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:25, 2026 ж. наурыздың 31 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30329462 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-15</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] now includes a new group goal-setting feature, enabling organizers to set and track event goals such as the number of articles created and participating contributors in real time. Similarly, participants can work toward shared targets and see their collective impact as the event unfolds. The feature is now available on all Wikimedia wikis. Learn more in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Collaborative contributions#Goal setting|the documentation]]. * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|watchlist labels]] feature (announced in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Tech News 2026-07]]) is now available via VisualEditor, the source editor, and the 'watchstar' (or watch link, for skins that don't have a star icon). Previously it was only possible to assign labels via [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]]. In all three places it is a new field following the expiry field. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where talk pages on mobile with Parsoid are unusable after empty section headers, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419171] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]], which lets editors add details to an existing reference without duplicating it, will be gradually rolled out to [[phab:T414094|more wikis]] later this year. Wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]] gadget are encouraged to update their version (typically at [[m:MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js|MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js]] as shown [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=1344408362 here]) to ensure compatibility. Other reference-related gadgets may also be affected. [https://phabricator.wikimedia.org/T416304] * All Wikinews editions will be closed and switched to read-only mode on 4 May 2026. Content will remain accessible, but no new edits or articles can be added. This closure was approved by the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation following extended discussions. [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|Read more]]. * The [[:mw:Special:MyLanguage/API:Action API|Action API]] has had several formats for requested output. One of them, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>format=php</nowiki></code></bdi>, is being removed soon. Please ensure your scripts or bots use the [[mw:Special:MyLanguage/API:Data formats#Output|JSON format]]. This removal should affect very few scripts and bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T118538] * The [[Special:NamespaceInfo|Special:NamespaceInfo]] page now includes namespace aliases. For example "WP" for the "Project" ("Wikipedia") namespace on the German Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T381455] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.23|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:18, 2026 ж. сәуірдің 6 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30362761 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-16</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Experienced editors are invited to [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Main_Page test] the [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature, designed to help less-experienced editors create well-structured, policy-compliant Wikipedia articles. Testing instructions are [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide|available]]. Also, after reviewing [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance the outlines], please provide feedback on the [[mw:Talk:Article guidance|project talk page]]. Based on your input, the feature will be refined and transferred to the pilot Wikipedias to translate and adapt. Check out [[c:File:Article Guidance workflow demo - April 2026.webm|the video]] explaining the feature. '''Updates for editors''' * On most wikis, all autoconfirmed users can now use [[Special:ChangeContentModel|Special:ChangeContentModel]] page to [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|create new pages with custom content models]], such as mass message lists, making custom page formats more accessible. Check [[Special:ListGroupRights|Special:ListGroupRights]] for the status of your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T248294] * The Growth team has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account_Creation_Experiments|account creation experiment]] to evaluate whether adding an account creation button to the mobile web header increases new account registrations and encourages more mobile users to contribute to the wikis. The experiment is currently live on Hindi, Indonesian, Bengali, Thai, and Hebrew Wikipedia, and targets 10% of logged-out mobile web users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where VisualEditor could get stuck loading on Windows devices with animations turned off, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382856] '''Updates for technical contributors''' * Starting later this week, {{int:group-abusefilter}} who have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature enabled will have [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] as the editor at [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]]. This is part of the broader effort to make the user experience more consistent across all editors. [https://phabricator.wikimedia.org/T399673][https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * Tools and bots that access the [[mw:Special:MyLanguage/Notifications/API|Notifications API]] (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=query&meta=notifications</nowiki></code></bdi>) will need to update their OAuth or BotPassword grants to also include access to private notifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T421991] * Due to a library upgrade, listings on category pages may be displayed out of order starting on Monday, 20th April. A migration script will be run to correct this, and will take hours to days depending on the size of the wiki (up to a week for English Wikipedia). [https://phabricator.wikimedia.org/T422544] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.24|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W16"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:18, 2026 ж. сәуірдің 13 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30380527 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-17</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * After two years of development, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]], also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], is to be promoted out of beta on Tuesday, April 21. It brings better code and wikitext readability, reduction in typing errors, and other [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|benefits]] to all users of the standard syntax highlighter. A huge thank you to volunteer [https://phabricator.wikimedia.org/p/Bhsd/ Bhsd] who developed many of the new features, including [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Code folding|code folding]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|autocompletion]], and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linting]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * A major update to the Wikipedia app for iOS is now rolling out, redesigning the interface to align with Apple's latest "Liquid Glass" visual design. [https://apps.apple.com/us/app/wikipedia/id324715238 Download the latest version] and explore the update. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading lists]] is a feature which allows readers to save articles to a list for reading later. This feature is now in beta on Arabic, French, Indonesian, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and by default for all new accounts on all Wikipedias. * An experiment which explores extending [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Page Previews to mobile web]] will be launched in the week of April 20 on Arabic, English, French, Italian, Polish, and Vietnamese Wikipedias. Page Previews are pop-ups that display a thumbnail, lead paragraph, and a link to open the full article of a blue link, thereby improving content discovery. The feature is already available on desktop and in the apps. [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology#Template|Read more about this experiment and others]]. * On several wikis, logged-in editors who haven't [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email confirmation|confirmed their email addresses]] can now see a banner encouraging them to do so. Having the email address confirmed allows a user to restore access to the account if they lose it. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Encouraging users to confirm their email addresses|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T421366] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:15}} community-submitted {{PLURAL:15|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where editing very large wiki pages in the 2017 wikitext editor caused slow loading, preview and scrolling lag, and performance issues when selecting, cutting, or pasting content, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T184857] '''Updates for technical contributors''' * As part of the promotion of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] from a beta feature, all users will use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The <code>mirrors.wikimedia.org</code> service for Debian and Ubuntu users will sunset and stop working on May 15. The resources for the service will be replaced with new and better options. Some users may need to switch to a different server which should take about a minute. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LJYRIS4WB66HIRCAO4GIDTXCMDVZRBMA/ You can read more]. [https://phabricator.wikimedia.org/T416707] * The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> table will be removed from [[wikitech:Help:Wiki Replicas|wikireplicas]]. If your tools or queries access <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> or <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> directly, please update them to use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>file</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>filerevision</nowiki></code></bdi> table before 28 May. [https://phabricator.wikimedia.org/T28741] * Following the recent implementation of global API rate limits on unidentified traffic, the Wikimedia Foundation will continue efforts to ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]] by applying global limits to identified API traffic beginning the last week of April. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Attribution API|Attribution API]] is now available as a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Stability policy|beta]]. The API fetches information for crediting Wikimedia articles and media files wherever they are used. Reference documentation is available through the REST Sandbox special page available on all Wikimedia wikis (such as the [https://en.wikipedia.org/w/index.php?api=attribution.v0-beta&title=Special%3ARestSandbox REST sandbox on English Wikipedia]). Share your feedback on the [[mw:Talk:Attribution API|project talk page]]. * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W17"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:59, 2026 ж. сәуірдің 20 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30432763 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-18</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * There is a change in how new users are autoconfirmed that will improve anti-vandalism protection. Currently, users who have had an account for a few days and made a few edits are automatically added to the [[{{int:grouppage-autoconfirmed/{{CONTENTLANGUAGE}}}}|{{int:group-autoconfirmed}}]] group. This configuration tends to be exploited by some vandals, who create accounts and start to use them only after some time. To mitigate this, the configuration will be updated next week so that – for the purpose of becoming autoconfirmed – the account age will be counted from their first edit, instead of registration date. The numeric value of the age threshold will remain the same. This change will be deployed only to wikis which require at least one edit as part of the autoconfirmation conditions. [https://phabricator.wikimedia.org/T418484] * All Wikipedia users with new accounts and those who activated the "automatically enable most beta features" option in their preference can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|reading lists]] beta feature to save articles for later reading. This helps organize reading interests in one place for convenient access. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where infobox images have huge padding in Firefox, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423676] '''Updates for technical contributors''' * As a reminder, the global API rate limits will be applied this week to identified API traffic. This is to help ensure [[mw:MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]]. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, including the actual rate limits, see [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.26|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:05, 2026 ж. сәуірдің 27 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30458046 тізімін пайдаланып User:UOzurumba (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-19</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] team invites experienced editors of [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators|pilot Wikipedias]]—Arabic, Bangla, Japanese, Portuguese, Persian, Turkish, Simple English, Spanish, and French—to help translate and adapt [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance sample outlines]. These outlines will guide editors in creating clear, well-structured, and policy-compliant articles when using [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Special:NewArticle the feature] once it is launched in May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|Simple instructions]] on how to translate and adapt the outlines are available. '''Updates for editors''' * The [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has published [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|draft recommendations]] on a model that affiliates can follow when contributing to the technical space. Community members are invited to provide feedback on the recommendation until May 8th [[:m:Talk:Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|on the talk page]]. * The number of available thumbnail size preferences in MediaWiki is being reduced to three standardized options—Small (180px), Regular (250px), and Large (400px), as part of ongoing efforts to improve performance and reduce strain on thumbnail services. As a result, existing preferences will be mapped to the nearest new size (for example, smaller selections like 120px or 150px will render at 180px, while larger ones like 300px or 360px will render at 400px). The preferences interface will soon be updated to reflect these changes, and users who wish to opt out or provide feedback can do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T424909] * From now on, even when a permission expires automatically, users will receive an Echo notification similar to the standard notification for permission changes. There is a difference between this and [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]] in that the latter reminds users a week ''before'' the rights are due to expire, so that they can renew the rights. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the problem where the ULS language selector in [[m:Special:Translate|Special:Translate]] would scroll vertically when it shouldn't, has been resolved. Previously, when users opened the "Translate to English" dropdown and typed certain inputs, the dialog would scroll vertically by a few pixels even when there was enough space to display all results. The dropdown no longer shifts unnecessarily when filtering languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T358864] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]], which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page, continues to improve. For example, watchlists for Wikibase sites such as [[:d:|Wikidata]] now support [[mw:Special:MyLanguage/Extension:EntitySchema|EntitySchema]] elements for better tracking. The Live Updates mode now refreshes the special page every 60 seconds to comply with the updated [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] for improved real-time responsiveness. Additionally, a directionality bug that displayed links as "changes 3" instead of "3 changes" in mixed-direction lists has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T415450][https://phabricator.wikimedia.org/T424422][https://phabricator.wikimedia.org/T418091] '''Updates for technical contributors''' * The second phase of [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] has been rolled out to reduce the [[diffblog:2026/03/26/quo-vadis-crawlers-progress-and-whats-next-on-safeguarding-our-infrastructure/|impact of AI crawlers]] and ensure fair, sustainable access to Wikimedia resources, prioritising human and mission-aligned traffic. [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits#Limits|Limits]] have been shifted from per-hour to per-minute, producing smoother traffic patterns and more predictable API load. Community users are not expected to be affected, and no action is required. Early indications show some User-Agent-based requestors are adjusting behaviour, and around 64% of automated API traffic has been identified. Monitoring continues, and Wikimedia Enterprise remains available for commercial support. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.27|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:42, 2026 ж. мамырдың 5 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30498077 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-20</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Community Tech has published [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/How to write a good wish|new guidance]] explaining how wishes on Community Wishlist are triaged and prioritized. The documentation is intended to help contributors write stronger proposals by clarifying the factors that influence prioritization decisions. Beyond vote counts, the guidance highlights considerations such as potential impact on the community when determining which wishes move forward. '''Updates for editors''' * The Reader Growth team is launching an experiment to test a new [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Share_Card|Share Card feature]] that allows readers to create visually engaging cards from Wikipedia articles or selected article sections and share them online, with each card linking back to the original article to help expand readership and article discovery. The mobile-only A/B test will be available to a portion of readers on Arabic, Chinese, French, Vietnamese, and English Wikipedia to better understand reading and sharing habits, and is scheduled to begin the week of May 18 and run for four weeks. * The Android and iOS Wikipedia apps recently released the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge|25-day reading challenge]] into Beta, as part of efforts to drive reader engagement by encouraging users to complete reading milestones. To track their reading streak during the challenge, App users can add a widget featuring Baby Globe to their home screen. The challenge officially begins May 11. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:17}} community-submitted {{PLURAL:17|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the global preference for enabling syntax highlighting in wikitext could unexpectedly disable itself after being turned on, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T425286] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The ResourceLoader module <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mediawiki.ui.input</nowiki></code></bdi>, deprecated since [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|September 2023]], will be removed this week. There is a [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Migrating_from_MediaWiki_UI|guide for migrating from MediaWiki UI to Codex]] for any tools that use it. [https://phabricator.wikimedia.org/T420125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.2|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:20, 2026 ж. мамырдың 12 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30524429 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-21</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Abstract Wikipedia team has identified five potential pilot wikis to assess their interest in adopting abstract articles on their wikis. The pilots are Malayalam, Bengali, Dagbani, Arabic, and Indonesian Wikipedia. The feedback period will be open until May 22. If your community is interested in becoming a pilot, [[m:Talk:Abstract Wikipedia|let us know on Meta]]. '''Updates for editors''' * An experiment to show [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] to logged-out readers on mobile web will launch on May 18 across German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu Wikipedias, and will run for one month. The effort supports broader goals of helping readers save and organize articles for later reading, while encouraging habits that could lead to future Wikipedia contributions. * To support a bookmark button in the Reading List beta feature, the "Tools > Action" menu has been updated to display icons, including the watch star indicator that helps editors identify temporarily watched articles. The icons now also match those used on mobile, improving consistency across platforms. The change is currently limited to the actions menu and mainly affects editors with privileged user rights. [https://phabricator.wikimedia.org/T426008] * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] was released as an [[w:en:A/B test|A/B test]] for newcomer editors on the mobile website at [[phab:T421189|~15 Wikipedias]]. The experiment will measure the impact that Suggestion Mode has on the proportion of newcomer mobile web edit sessions that result in constructive (un-reverted) article edits. The experiment will also evaluate the feature's impact on editor retention, and monitor changes in revert and block rates. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue in the Wikipedia Android app where images could sometimes fail to load after opening a recommended reading list notification, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T418231] '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|Wikidata Platform team]] has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/Backend Replacement|backend replacement recommendation]] and accompanying [[wikitech:Wikidata Query Service/WDQS Architecture re-design|technical architecture]] for the migration of the Wikidata Query Service (WDQS) away from Blazegraph. Feedback is invited until May 25th 2026, especially on potential gaps and impacts on advanced use cases. Wikidata community members and WDQS users are also encouraged to help identify high-impact tools and workflows that may need attention on [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/High-Impact Use Cases|this page]]. Feedback can be shared on the [[d:Wikidata talk:SPARQL query service/WDQS backend update|Migration talk page]] or during the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Blazegraph Migration Office Hours|next office hour]]. See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|WDP team newsletter]] for more details. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.3|MediaWiki]] '''In depth''' * On English, French, Japanese, and a few other Wikipedias, there was a [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|trial of hCaptcha]], a third-party bot detection service. The trial showed that hCaptcha effectively detects and deters some bad-faith automated activity, on its own and by giving [[w:en:Wikipedia:Village pump (technical)/Archive 225#Introducing SuggestedInvestigations|checkusers and stewards]] signals to look into. Because the results were positive, hCaptcha will be rolled out across all wikis over the next few weeks. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|See the hCaptcha project page]] for technical information about the implementation and privacy protections. [[diffblog:2026/05/04/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha-part-2/|Learn more]]. * The latest Community Tech update is now available, with progress across several Community Wishlist initiatives, including Reading Lists expansion from the mobile app to the website, new language support for "Who Wrote That" and the Personal Dashboard, improvements to 3D rendering and Charts, and upcoming work on talk page sorting, audio playback, and editing workflows. The update also shares current priorities, wishlist status trends, and opportunities for community feedback on future focus areas and the Wikimedia Foundation’s 2026–2027 Annual Plan. [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 13, 2026: Latest updates from the Community Tech team|Read the full newsletter for details]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W21"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:21, 2026 ж. мамырдың 19 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30539262 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-22</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Following a [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#LOWM|successful account creation experiment]], an improved logged-out edit warning message will be deployed to all Wikimedia wikis in the first week of June. The change will only affect logged-out users on mobile web who open an editing session. The updated experience is designed to encourage account creation more clearly, while still allowing users to edit with temporary accounts. Results from the experiment showed a significant increase in account creation, with a 27% relative lift among users shown the updated message. As expected, as more people funnel into account creation, temporary accounts decreased by a relative 16%. The experiment did not show any significant changes in constructive edit rates or other monitored contributor metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T424595] '''Updates for editors''' * For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Members of these groups will be unable to disable the last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the next few weeks, users without 2FA will be removed from these groups. Notably, this applies to bureaucrats. See the linked tasks for deployment schedules. [https://phabricator.wikimedia.org/T423119][https://phabricator.wikimedia.org/T423120] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] will run an [[w:en:A/B testing|A/B test]] on [[:phab:T415904|10 wikis]], testing [[m:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|potential improvements for Reference Previews]]. The experiment will run for ~2 weeks at the end of May / beginning of June and will affect 10% of desktop readers on the participating wikis. * After two successful experiments, the Reader Growth team is rolling out an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature for all Wikipedias on mobile on May 25. This means that anyone who has all beta features on by default will start to see this feature, and others can check the box to turn it on in their preferences. The beta feature will include a carousel of all an article's images at the top of the article, with controls for editors to [[mw:Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#Phase_2.1_beta_feature|exclude images from the article's carousel or to exclude an article from the feature entirely]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, three dimensional STL files were being rendered incorrectly by the media viewer 3D extension which is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416723] '''Updates for technical contributors''' * The legacy CSS classes <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tright</nowiki></code></bdi> have been replaced with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> as the former do not work consistently across all MediaWiki platforms, notably mobile web and mobile apps. Projects relying on these classes are encouraged to review related usage and plan for migration. Please note that <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> may also be deprecated in future, although there are currently no plans to do so. [[phab:T426452|Read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.4|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 02:51, 2026 ж. мамырдың 26 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30584502 тізімін пайдаланып User:Quiddity (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-23</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is conducting an experiment to show the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] feature, which is still in development, to logged-out mobile readers to test whether it encourages account creation at a higher rate compared to the watchstar button. The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists#Experiment timeline|experiment]] was launched on May 18th on German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu wikis, and it will run for a month. * The Wikimedia Apps team released [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|Phase 1]] of the redesigned Home Feed to the Android Beta app. The new Home Feed includes a refreshed "Community" tab and a personalized "For You" tab featuring daily updated reading recommendations. The redesign is part of a broader effort to improve content discovery and create more engaging learning experiences in the Wikipedia apps. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where images could fail to load for some suggested edits on [[w:Special:Homepage|Special:Homepage]], leaving the thumbnail stuck in a loading state, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T424048] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.5|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 02:08, 2026 ж. маусымның 2 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30613639 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-24</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia Enterprise has increased the free usage limits for its API offerings. The monthly request limit for the On-demand API has increased from 5,000 to 50,000 requests, while the Snapshot API limit has increased from 15 to 30 requests per month. In addition, Structured Contents snapshots are now available for free accounts. These changes expand access to Wikimedia Enterprise data for developers, researchers, and organizations using Wikimedia content. [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|refreshed Explore Feed]], now called the Home Feed, is rolling out to 50% of users of the Wikipedia Android app. The Home Feed helps readers discover relevant content through two new tabs: ''Community'' and ''For You''. The Community tab provides a scrollable feed of curated content and updates from the broader Wikimedia community and movement, while the ''For You'' tab offers a full-screen, swipeable experience that shows content tailored to a user's interests. The redesign is part of a broader effort to improve discovery and enhance the learning experience in the Wikipedia app. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/"Which came first?" Game|Which came first?]] daily trivia game is now available in the beta version of the Wikipedia iOS app in English, German, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. The game uses historical events from Wikipedia's "On This Day" content and challenges readers to guess which of two events happened first. The game was previously released on Android. Communities interested in making the game available in their languages can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Games#Game availability by language|read the instructions and requirements]]. * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details, will begin rolling out to Wikimedia wikis following a successful pilot phase. Deployment will start on 8 June for most [[wikitech:Deployments/Train#Wednesday|Group 1 wikis]] and French Wikipedia, with additional Wikipedia language editions receiving the feature over the coming months. Communities are encouraged to prepare by checking for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-cite&language=en&action_source=search&filter=%21translated&optional=1&action=translate untranslated Cite extension messages] in their language and reviewing any use of [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]], which may require [[:phab:T416304#11668731|updates]] to support the new functionality. Wikis using [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] do not need to take any action. Communities may also wish to create the ''cite-tracking-category-ref-details'' [[Special:TrackingCategories|tracking category]] as a hidden category using <code><nowiki>__HIDDENCAT__</nowiki></code> (or a dedicated template), and connect it to the corresponding Wikidata item [[d:Q129764848]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T425662] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews#Experimentation|Page Previews experiment]] on mobile web has concluded. The team decided not to roll out the feature after the results showed no statistically significant impact on reader retention, as the primary success metric was retention improvement. Page Previews, which are already available on desktop and in the apps, display a thumbnail, lead paragraph, and link to the full article when readers tap a blue link. The experiment tested this experience on mobile web across six Wikipedias. * The [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Design/Icons|user interface icon library]] will be [[phab:T399175|updated later this week or next week]]. Most of the ~300 icons have been slightly refined and ~30 new icons have been added. These changes improve the icons to make them more consistent and comprehensible, and provide more visual balance when they are used in groups. * The [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector|Universal Language Selector]] (ULS) interface in MediaWiki, which helps users select content in other languages, has been updated. The new version improves speed and accessibility, and users of Wikimedia projects can now pin languages for quicker language switching. The deployment to Wikimedia sites will happen gradually in the coming weeks. You can test it now as a beta feature by selecting [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] in your profile preferences and share your feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector/New ULS|the project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Pageviews Analysis dashboard on pageviews.wmcloud.org stopped updating graph data in May 2026, affecting all users, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T427171] '''Updates for technical contributors''' * The function signature for <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink()</nowiki></code></bdi> has been simplified. Developers can now pass a configuration object instead of a list of positional parameters when creating portlet links. The previous function signature remains supported for backwards compatibility. For example, instead of: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', '#', 'Stub', 'ca-stubtag', 'Add a stub tag to this page');</nowiki></code></bdi> use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', { href: '#', text: 'Stub', id: 'ca-stubtag', tooltip: 'Add a stub tag to this page' });</nowiki></code></bdi>. Script maintainers are encouraged to review existing uses of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>addPortletLink()</nowiki></code></bdi> and update them where appropriate. This change will be available on all wikis from 11 June. Thanks to community volunteer Gerges for contributing this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T427945] * '''Community Wishlist discussion''': Product & Technology [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 20, 2026: Community Tech becomes a program|introduced changes]] meant to increase the number and complexity of wishes fulfilled, including the disbanding of the Community Tech team. They are [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|engaging in discussions]] about a [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|proposed direction for the wishlist]] from community members. Includes ways to structure annual voting, better tracking of wishes, removing focus areas, and [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|staffing updates]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.6|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 02:29, 2026 ж. маусымның 9 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30650573 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-25</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature on the mobile web version of all Wikipedias. The feature shows an image carousel at the top of articles with 3 or more images. Editors can configure this feature with the following controls: to hide a specific image from a page, either use <code>class=notpageimage</code> excluding it from thumbnail previews, or <code>class=noviewer</code> excluding it from MediaViewer. The carousel can also be disabled from a page entirely, with the magic word <code><nowiki>__NOMEDIAVIEWERCAROUSEL__</nowiki></code>. To submit feedback or flag bugs, please visit the [[mw:Talk:Readers/Reader Growth/Image Browsing|project page]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tables#class="wikitable"|Wikitables]] can now be [[mw:Special:MyLanguage/Help:Sortable tables#Forcing the initial sort direction|sorted in descending order]] on the first click by adding <code dir=ltr>data-sort-order="desc"</code> to the header cell. Previously, by default, clicking a column header for the first time sorts it in ascending order. This addition to a Wikitable gives it more control and flexibility, while the default behavior for subsequent clicks remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T398416] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature is currently being tested with some editors creating new articles on the Simple English, French, and Turkish Wikipedias. The experiment will soon begin on the Arabic and Bangla Wikipedias as well. [[w:simple:Special:NewArticle|This feature]] gives editors community-curated guidance to help them create articles that follow community standards. Experienced editors can continue creating or adapting outlines for specific article types that are commonly created by less experienced contributors. The outlines guide less experienced editors in creating high-quality articles. A quick guide to markups used in outlines can be found on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide#Markups in outlines|this page]]. [[w:simple:Wikipedia:Article Guidance|Example outlines]] that can be adapted and instructions for how to adapt them are on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|this section]] of the project page. * Wikis that wish to replace the "indefinitely" button in Special:Block for temporary accounts (for example, wikis that block temporary users only until account expiration) will be able to do so by creating [[MediaWiki:ipb-indefinite-expiry-temporary-account]] with the block duration they want. [https://phabricator.wikimedia.org/T427125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:41}} community-submitted {{PLURAL:41|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * By the end of June, a valid user-agent string will be required for automated dumps downloads from the dumps.wikimedia.org website. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. This [[phab:T400119|extends enforcement]] of the long standing [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services will not change. * The roll out of global [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|API rate limits]] is now complete, with limits enforced across all APIs and at the documented levels for all groups. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki remain exempt. All bots should continue to follow the documented best practices to avoid being rate limited. * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal wiki] will be read only starting this week (June 15-18). The following week (June 22-25), all API Portal wiki URLs will redirect to [[mw:Wikimedia APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.7|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * On June 17th at 6pm UTC the WMF will be holding Discord call focused on a code review. We've heard through the [[mw:Special:MyLanguage/Developer Satisfaction Survey/2026|Developer Satisfaction Survey]] that volunteers are struggling with code review and we'd like to discuss these experiences with the goal of surfacing workable solutions. You can join the call [https://discord.gg/wikipedia?event=1514727511102062664 via the Wikimedia Community Discord server]. * The [[m:Special:MyLanguage/Conferencia Wikimedia de América Latina 2026|Latin American Wikimedia Conference]] will host a regional hackathon that will bring together the Wikimedia movement’s technical community including developers, system administrators, data scientists, and users with extended rights. Interested technical contributors can [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf4osJzTHBJjQbYJk7TMVEJjTEQv7IgtsUDfP-o-qTgeRQQxw/viewform apply for a scholarship] to participate until June 21 at midnight (Bolivia time, UTC-4). * Sign up for Wikimania Team Challenges to join this special event. The Team challenges will take place online and in person from July 21 to 22, before Wikimania conference. Everyone is welcome, regardless of skills or Wikimania registration. Teams will work on 10 important challenges supporting the Wikimedia community. For details, visit [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Team challenges|the Team Challenges page]] and [https://wikimedia.eventyay.com/wm/teamchallenges/ register there]. Registration closes on June 20th at 11pm UTC. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:48, 2026 ж. маусымның 15 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30689604 тізімін пайдаланып User:UOzurumba (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-26</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth features]] are [[phab:T418115|now available at Wikidata]]. This update enables access to Mentorship ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|if configured]]), Impact module, the Help Panel, and a simplified Newcomer Homepage (without Suggested Edits). Wikidata administrators are still configuring the features through Community Configuration. '''Updates for editors''' * The special page [[{{#special:RangeCalculator}}]] has been created. It allows users to find an IP range without needing to rely on external tools. Until now, this tool was only available to CheckUsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T268429] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] is a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details. It will be deployed to most small and medium-sized Wikipedia language versions on June 23. The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] lists possible actions to take on your wiki to support the deployment. Check the [[:phab:T414094|rollout plan]] for the next deployment steps. [https://phabricator.wikimedia.org/T428902] * Starting next week, users will get a notification when they are blocked or unblocked from editing, or if this block changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T100974] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Starting next week, abuse filters that are set to "require CAPTCHA verification" will begin to also affect users with the <code>skipcaptcha</code> right, which includes most autoconfirmed users. Bots are exempted. This change only affects edits that trigger an abuse filter. The <code>skipcaptcha</code> right will continue to exempt users from having to solve CAPTCHAs in the ordinary course of using the wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T402595] * Reference documentation for the [[wikitech:Machine_Learning/LiftWing/API|Lift Wing API]] has moved from the API Portal to the interactive [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?api=lift-wing&title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox]. * The API Portal wiki is now closed. For API documentation, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. All API Portal wiki URLs (https://api.wikimedia.org/wiki/) will redirect to the mediawiki.org page starting June 22. [https://phabricator.wikimedia.org/T427537] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.8|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Join an online call on 25 June at 2:30pm UTC to meet the current Wikimedia interns for [[mw:Google_Summer_of_Code/2026|Google Summer of Code]] and [[mw:Outreachy/Round_32|Outreachy]]. Interns will provide an overview of their projects and a brief demo of their work so far. Attendees are encouraged to [[mw:event:Google_Summer_of_Code/Summer_2026_June_Internship_open_session|share ideas and connections in their community]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:04, 2026 ж. маусымның 23 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30722494 тізімін пайдаланып User:Trizek (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-27</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]], the Growth team tested adding a user account icon in the mobile web header for logged-out users, providing direct access to "Create account" and "Log in" actions. The experiment increased account creation by about 20% without negatively affecting edit quality or constructive edit rates. The feature will now be rolled out to all Wikimedia Foundation wikis on mobile web in the first week of July. [https://phabricator.wikimedia.org/T428220] * After a [[phab:T426248|successful experiment]], logged-in users who did not [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation|confirm their email address]] when their account was created see a new banner asking them to complete that process. This helps reduce the risk that users get locked out of their account, and makes account email addresses overall more reliable. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. [https://phabricator.wikimedia.org/T428292] * An update to [[Special:Search|Search]] is refining how the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> behaves when used to exclude results. Previously, using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> with negation could unintentionally broaden search results by adding the namespaces included in the search scope, leading to confusing behavior for users expecting a straightforward exclusion filter. With the update, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> will now strictly exclude matching page titles as intended and may display a warning if the relevant namespace has not been explicitly selected. The behavior of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>prefix:</nowiki></code></bdi> without negation however remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T427443] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where reviewers using the Page Curation toolbar were not automatically subscribed to talk page discussions they started has now been fixed. Reviewers will now receive notifications when someone replies to those discussions. [https://phabricator.wikimedia.org/T329346] '''Updates for technical contributors''' * Starting June 29th, automated downloads from the dumps.wikimedia.org website will be subject to the [[Foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services remains unaffected. This is a follow up to the announcement made in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|2026/25 issue of Tech News]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.9|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16:47, 2026 ж. маусымның 29 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30744833 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-28</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the search bar results on Wikidata, showed English results instead of using the correct language fallback for users of language variants, has now been fixed. Search suggestions will now follow the expected language fallback chain. [https://phabricator.wikimedia.org/T429769] '''Updates for technical contributors''' * In preparation for [[m:Special:MyLanguage/Event:Celebrate Women|Celebrate Women campaign]] planned for March 2027, the Wikimedia Foundation’s [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Advancement/Community Growth/Content Enablement|Content Enablement team]] has launched a 22-question survey to better understand technical contributions by women+ (anyone who identifies as a woman) across Wikimedia projects. The survey takes approximately 15–20 minutes to complete and will remain open until 20 July 2026. The [[m:Special:MyLanguage/Celebrate Women/Technical contributions survey|questions]] are also available on-wiki for review in advance. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score|Score extension]] now supports rendering music scores as SVG images in addition to PNG, addressing a long-standing [[:phab:T49578|feature request]] and resolving historical image quality issues. Both formats are now provided to clients, with PNG in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>src</nowiki></code></bdi> attribute and SVG in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>srcset</nowiki></code></bdi> attribute. * The new [[wikitech:Parsoid|Parsoid]] parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], making it easier to introduce new reading and editing features. It was enabled on French Wikipedia, bringing total progress to covering 78.9% of Wikipedia page views. Rollout to English Wikipedia desktop will progress through this week. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.10|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Hackathon 2026 [[diffblog:2026/06/29/wikimedia-hackathon-2026-building-collaborating-and-shaping-the-future-together/|recap blog post]] is now live. It highlights the projects, sessions, and social activities from this year’s event, and shares initial plans for the 2027 Wikimedia Hackathon. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:56, 2026 ж. шілденің 6 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30773578 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-29</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone|Revise Tone]] helps newcomers identify passages in Wikipedia articles that may contain non-encyclopedic language and encourages them to consider revising the tone. The feature was [[w:en:A/B_testing|A/B tested]] on the Arabic, English, French, and Portuguese Wikipedias, where newcomer task completion rates [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone#Experiment_Results|increased by 38.7%]] compared to the default Copyedit task, with no decrease in edit quality. The test ended on July 9, and the feature is now available for everyone on these wikis, configurable via Community Configuration. [[phab:T426364|The plan]] is to release Revise Tone to more wikis. * The community configuration that allows [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship#Automated mentor list cleanup|automatic removal of inactive mentors]] based on configurable criteria will be enabled on Thursday 16, [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Deployment|on some wikis]] to keep mentor lists up to date. Mentors are experienced contributors who opt in to help new users on-wiki through the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth Features]]. Administrators can now prepare the settings via [[w:Special:CommunityConfiguration/Mentorship|Special:CommunityConfiguration/Mentorship]]; they will take effect starting Thursday. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:38}} community-submitted {{PLURAL:38|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some users of the Wikipedia Android app were logged out immediately after signing in, preventing them from staying logged in and editing pages, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T316916] '''Updates for technical contributors''' * Editing a page via user scripts or gadgets was causing watchlist labels that the user had assigned to that page to reset. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423778] * To work around a Safari bug (see [[phab:T425211]]), on Parsoid-enabled wikis, wikilink hrefs now use absolute urls instead of protocol-relative urls. REST API output remains unchanged and continue to use protocol-relative urls. Gadgets, user scripts, bots, and CSS might need to be adapted if they relied on the presence of protocol-relative urls in wikilink hrefs. [https://phabricator.wikimedia.org/T431358] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.11|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation’s Experiment Platform Team has published a blog post reflecting on its first year of structured experimentation. It highlights successful experiments such as Paste Check, Reference Check, and Tone Check, which improved editing outcomes and have been rolled out to more users, as well as experiments that did not lead to product changes. [[diffblog:2026/07/07/moving-the-needle-how-we-test-new-ideas-across-wikimedia-projects|Read more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:10, 2026 ж. шілденің 13 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30804401 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-30</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Reader/Reader Experience|Reader Experience team]] has incorporated community feedback around the placement of watchstar and watchlist buttons for the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading Lists beta feature]], which would allow for saving articles for later reading – a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W102|wishlist item]] to bring the functionality to web. Editors are invited to enable the beta feature to test it out and [[phab:T426453|share their thoughts]]. * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] offers edit suggestions within the VisualEditor for improving Wikipedia articles. [[Special:EditChecks|All suggestions]] are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators – local customization|community-configurable]]. The [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/TextMatch|TextMatch]] feature is a way for volunteers to create custom local suggestions. The feature searches in articles for strings of text, and now includes support for regular expressions. This gives volunteers greater precision and flexibility over the kinds of local suggestions they can create. Note: Suggestions [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration#:~:text=maximumEditcount|can be targeted]] based on the edit count of the person editing as well as other aspects of the page. You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Create custom local types of Suggestions|find examples from other communities]] for inspiration, including TextMatches that detect: typos, grammar-errors, potential advertisements, clichés, incorrect dash or hyphen usage, non-specific time keywords, outdated names, and more. Any [[mw:Special:MyLanguage/Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|feedback]] is appreciated. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the SVG Translate tool could use an outdated version of a file, causing existing translations to be overwritten when new ones were uploaded, has now [[phab:T430577|been fixed]]. Overall, in the last quarter from April – June 2026 about 337 community tasks were resolved by the Wikimedia Foundation. '''Updates for technical contributors''' * On Parsoid-enabled wikis, Parsoid now renders a maximum of 1,250 images per page. A new tracking category, "media-limit-reached", will be soon made available to identify pages where this limit is reached, making it easier to find content whose media output may have been restricted during rendering. See [[phab:T430854]] for more information and to provide feedback. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.12|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W30"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 10:45, 2026 ж. шілденің 21 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30836091 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-31</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[mw:Special:MyLanguage/ContentTranslation|Content Translation]] now supports dark mode, fulfilling a [[m:Community Wishlist/W544|Community Wishlist request]]. This brings the tool in line with the accessibility features available in the Vector 2022 and Minerva skins, helping reduce visual fatigue for users translating content. [https://phabricator.wikimedia.org/T367077] * DiscussionTools' source mode and the 2017 wikitext editor will now offer autocomplete for links (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>[[</nowiki></code></bdi>), templates (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{</nowiki></code></bdi>), HTML and parser tags (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><</nowiki></code></bdi>), and magic words (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__</nowiki></code></bdi>), making it quicker and easier to insert links, templates, and other wiki markup while editing. [https://phabricator.wikimedia.org/T432400] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Readers Growth team]] has concluded its experiment with mobile page previews and will not roll out the feature. Page Previews are a pop-up bottom sheet that appears when readers tap a blue link, showing a thumbnail, lead paragraph, and an option to open the article. The experiment showed flat retention and negative indicator metrics, suggesting that mobile web readers preferred navigating directly to linked articles rather than using page previews. * The Reader Experience team has seen encouraging early results from the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists feature]], with 93% of participating users reporting that it was useful. Reading Lists help active readers save articles for future reading and support their learning goals on Wikimedia projects. The team plans further improvements before expanding the feature to more users. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh|Explore Feed Refresh]] initiative was tested with new and casual Wikipedia app readers. The refreshed feed helps readers discover new and relevant content. After a 10.5% increase in engagement with the feed, Wikimedia Apps team has decided to scale the Home Feed redesign to iOS with the learnings from the Android release applied. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where subject names in the Article Guidance feature were displayed with incorrect capitalization on French Wikipedia, has now been fixed. Subject names will now follow the correct capitalization rules for the language. [https://phabricator.wikimedia.org/T427201] '''Updates for technical contributors''' * After running several [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]] to improve registration completion rates, a new version of the username field on [[Special:CreateAccount|Create Account]] has been rolled out. It includes [[:c:File:Create account - July 2026 updates.png|a popover summarizing the username policy]] to provide clearer guidance during account creation. As part of this change, the messages <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-helpusername</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-help</nowiki></code></bdi> that several communities have configured will no longer be used. If communities want to customize the guidance shown in the new popover, they can instead edit the following messages: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet1</nowiki></code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet2</nowiki></code></bdi>, and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet3</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T430604] * Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror syntax highlighter]] will offer [[w:en:Theme (computing)|themes]]. The themes can be picked from a dropdown menu in the full [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#CodeMirror preferences|CodeMirror preferences]] dialog. For wikitext, available themes are default, colorblind-friendly (previously the colorblind preference option on [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing]]) and no-highlighting. For code languages (i.e., CSS/JavaScript/JSON/Vue/Lua), there are several themes available. These same themes will eventually be available for wikitext, too. [https://phabricator.wikimedia.org/T163533] * From now on, wikis can restrict editing in the "User" namespace to only the page owner and certain user groups. [[mw:Special:MyLanguage/Manual:$wgRestrictUserPageEditing|Read the configuration documentation]] to learn more. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.14|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W31"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:48, 2026 ж. шілденің 27 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30856308 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-32</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W32"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] has developed a [https://82db7c8d4b.catalyst.wmcloud.org/w/index.php?title=Regent%27s_Park&uselang=de patch demo] that wraps the page toolbar onto two lines when there is not enough horizontal space for all the buttons. This aims to reduce crowding in the Vector 2022 toolbar, which can occur on some language Wikipedias at certain screen widths. [https://phabricator.wikimedia.org/T429518] * The Reader Experience team is planning to launch [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]], a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Mobile and apps/Have Apps reading lists available on Destop/Mobile|Community Wishlist item]], which is currently available to try in beta, as a full feature in September. Before then, volunteer translator help is needed for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-readinglists&filter=&action=translate string translations] into a number of languages. The feature supports reading and learning goals on Wikipedia. * Next week, the table of contents on Wikimedia Commons file pages will be improved by consolidating the file page table of contents with the page table of contents. This will make it easier to understand a file page’s structure, navigate to specific sections, and share links to individual sections. [https://phabricator.wikimedia.org/T332644] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some [[w:TIFF|TIFF]] images failed to load after clicking their thumbnail, causing a broken image to be displayed instead of the full-size image, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T429326] '''Updates for technical contributors''' * The variable and function selector in AbuseFilter has been updated to support search and autocomplete. It will allow filter maintainers to find the desired variable or function more quickly. [https://phabricator.wikimedia.org/T323698] * The MJPEG and VP8 formats are removed from the video player. The MP4 format (MPEG-4 Part 2) is added instead, which provides higher quality videos to older iPhone devices. It may take a few weeks to retroactively update all existing videos. The default format for modern devices stays the same (VP9/WebM). [https://phabricator.wikimedia.org/T358266] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.15|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W32"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:45, 2026 ж. тамыздың 4 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30872536 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-33</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W33"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new ChartWizard is [[c:Special:ChartWizard/Data:Example.Pie.chart|now available on Wikimedia Commons]] for users interested in creating charts from their own data. The wizard makes the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] more beginner-friendly by allowing editors to create charts, such as bar and pie charts, without needing to use JSON. Users can still switch to the JSON editor if they prefer. Feedback on the new tool is welcome on the [[m:Talk:Community Wishlist/W414|wish talk page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Wikipedia iOS app’s Picture of the Day widget displayed the same image every day instead of updating daily, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T430692] '''Updates for technical contributors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Math|Math formula]] SVG images will soon be generated in the browser instead of on the server. MathML continues to be generated on the server and renders in the browser without JavaScript. Wikibooks will see this change on 12 August, Wikisource on 19 August and Wikipedia from 20-27 August. You can try this by selecting "{{int:Mw-math-mathjax}}" in your preferences. This change is part of [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase/deprecation|deprecating RESTBase]] and [[phab:T431372|deprecating Mathoid]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T271001] * Category pages will soon support sorting entries by the time they are added to a category. This will make it easier to find recently or long-standing categorized pages. It will also improve workflows for maintenance categories such as deletion backlogs and other time-based review tasks. You can use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>cldsort=timestamp</nowiki></code></bdi> URL argument in category view to sort the entries. [https://phabricator.wikimedia.org/T433768] * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets|Gadgets]] and user scripts on Wikimedia wikis may now use [[phab:T395347|ES2018 features]] and [[phab:T419142|ES2019 features]] in JavaScript code. Previously, the platform only allowed up to ES2017. MediaWiki validates the source code to protect functionality from syntax errors and to ensure scripts are valid in all [[mw:Special:MyLanguage/Compatibility#Browser_support_matrix|supported browsers]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419142] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W33"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:44, 2026 ж. тамыздың 11 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30901051 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-34</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W34"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/34|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Worklist|Worklist feature]] for the Event Registration tool is now live on all Wikimedia wikis. With Worklist, event organizers can add the articles their event will focus on directly to the event page. The Worklist also powers [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Worklist#How Event Pathways uses the worklist|Event Pathways]] which notifies other editors of the upcoming or ongoing event when they edit an article featured in the event's Worklist. This is the minimum viable version (MVP), and feedback is welcome. Organizers are encouraged to try the feature. A hands-on [[m:Special:MyLanguage/Event:Worklist Setup Workshop: Get Your Event Ready|Worklist Setup Workshop]] will take place on 18 August at 16:00 UTC and 19 August at 11:00 UTC. '''Updates for editors''' * [[Special:ShortPages]] displays short pages by their size, but in many cases it gets filled with disambiguations and soft redirects, making it harder to find the short articles themselves. Starting this weekend, you will be able to choose not to include an article in the special page by adding the magic word <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__EXPECTSHORTPAGE__</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T433203] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q3436680|Bole]] ([[w:bol:|<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>w:bol:</nowiki></code></bdi>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T429921] * Starting the week of August 17, the page toolbar will wrap onto two lines when there is not enough horizontal space for all the buttons. This is a [[phab:T429518|fully merged patch from the Reader Experience team]] which aims to reduce crowding in the Vector 2022 toolbar, that may occur on some language Wikipedias at certain screen widths. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:16}} community-submitted {{PLURAL:16|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, uploading large files to Wikimedia Commons has become more stable and less prone to failure following some fixes related to the “Could not acquire lock” upload error. [https://phabricator.wikimedia.org/T386640] '''Updates for technical contributors''' * Debian Bullseye will reach the end of its Long Term Support on 31 August 2026. [[phab:T434103|Some Cloud VPS projects]] still have instances running Debian Bullseye. Maintainers of those projects are encouraged to migrate to Debian Bookworm or Debian Trixie. A [[wikitech:Help:Cloud VPS instance operating system migration|migration guide]] is available to help with the process, and users may also want to consider whether their workload is better suited to Toolforge. If you need help or cannot complete the migration by 31 August, please contact the Cloud VPS admins as soon as possible. [[listarchive:list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/RVIPQSYLKMSL5M46JP6NEJVGVE6I2RXQ/|Read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/34|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W34"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 02:02, 2026 ж. тамыздың 18 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30922806 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> 3d78zgk1a91y2bddnv027jur3n4o111 0 555273 3643536 2977244 2026-08-17T20:48:54Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3643536 wikitext text/x-wiki '''Дүниежүзілік көрме (2020)''' немесе '''Экспо-2020''' ({{lang-fr|Exposition universelle de 1967}}) — [[Дубай]]да ([[БАӘ]]) өтетін [[дүниежүзілік көрме]]. Халықаралық көрмелер бюросы (ХКБ) [[2013 жыл]]ы [[27 қараша]]да [[Париж]]де Бас Ассамблеясында дауыс беру арқылы анықталды. Көрме Дубай, Біріккен Араб Әмірліктерінде [[2020 жыл]]ы [[1 мамыр]]дан [[31 қазан]]ға дейін өтеді. [[Сурет:The_Tower_at_Dubai_Creek_Harbour1.jpg|thumb|right|200px|Дубай-Крик Харбор жобасы]] Көрме ашылуына әлемдегі ең биік — [[Дубай-Крик Харбор]]дың ({{lang-ar|برج خور دبي}}) мұнараларының салынуы мақсатқа алынып отыр. ==Кандидат қалалар== *{{flagicon|Thailand}}[[Аюттхая]], [[Тайланд]] *{{flagicon|Turkey}}[[Измир]], [[Түркия]] *{{flagicon|Russia}}[[Екатеринбург]], [[Ресей]] *{{flagicon|Brazil}}[[Сан-Паулу]], [[Бразилия]] *{{flagicon|United Arab Emirates}}[[Дубай]], [[БАӘ]] ==Өтінімдер мен сауда-саттық=== БАӘ ''"Ойлардың байланысы, Болашақтың Құрылымы"'' деген тақырып пен ''"Тұрақтылық, ұтқырлық және мүмкіндіктер"'' атты тақырыпша таңдады. "Қазіргі заманғы мультипликациялық әлемде жалпы мақсаттар мен міндеттемелерге негізделген прогресс пен дамудың жаңа көзқарасы маңызды болып табылады. Некедегі адамның ақыл-ойы, белгілі бір ел немесе нақты қоғамдастық бірегей және керемет болғанымен, біз шынымен бірге бірге жүруіміз керек" деп Дубай әміршісі Шейх Мұхаммед бен Рашид Әл Мактум өтінішті қолдауда айтқан болатын. [[2020 жыл]]ы Дубайдағы Дүниежүзілік көрме ''MENA & SA'' аймағында (Таяу Шығыс, Солтүстік Африка және Оңтүстік Азия) бірінші болып табылады. [[2013 жыл]]дың [[27 қараша]]сы, Дубай-2020 жылы көрмені өткізу құқығын жеңіп алған кезде, әлемдегі ең биік ғимаратта, ''[[Бурж Халифа]]да'' от шашты. Келесі күні елдің барлық білім беру мекемелері үшін ұлттық мереке жарияланды. Дубай әміршісі Дубайға «әлемді таң қалдыруға» уәде берді. Әлемдік жәрмеңкенің және оған дайындықтың нәтижесінде БАӘ-де 277 мың жаңа жұмыс орны күтілуде, оның ішінде экономикаға шамамен 40 миллиард доллар инвестиция тартылып, келушілердің кем дегенде 25 миллион және 100 миллионға дейін өсуі күтілуде. Дубай қаласының мэриясының Бас директоры Хусейн Насер Люта аймақтағы ең үлкен зертханаға ие екенін және құрылыс үшін қажетті жаңа материалдар мен технологияларды оңай зерттей алатынын айтты. Әлемдегі ең биік коммерциялық мұнара, Дубайда салынатын, [[Джумейра]] көлінің мұнарасында, Бүкіләлемдік көрме-2020-нің құрметіне ''«Бурж 2020»'' деп аталды. ==Құрылысы== Дубай мен [[Абу-Даби]] жолы ортасындағы орналасқан 438 гектарға (1083 акра) созылатын алаң Expo Dubai-2020-ның басты сайты болмақ. Америкалық HOK компаниясы құрған басты жоспар ''Al-Futtaim Carillion'' арқылы салынатын үш үлкен павильоны бар ''Al Wasl'' (араб тілінен аударғанда "байланыс") орталық алаңының айналасында жасалған. Дубай экономикалық өсім, жылжымайтын мүлік, экологиялық бағыт және қоғамдық жұмыстар сияқты әртүрлі сектордағы инвестицияларға үлкен көңіл бөледі. Соңғы уақытта Дубай жылжымайтын мүлікке үлкен инвестиция жасап қана қоймай, Expo 2020-дан өз жұмысын бастайтын күн энергиясына байланысты әлемдегі үлкен жобасын көрсетті. Ақша құюдан бөлек, мемлекет қоғамдық қатынастарға да көңіл бөлуге тырысады. Бастамасы - 2020 жылға қарай қаланы ең бақытты қылу үшін жасалатын Dubai Happiness Agenda-лық 82 жобасы бар 4 тақырыпқа негізделген 16 бағдарлама. Халықаралық валюта фондының болжамы бойынша, Dubai Expo 2020 Жалпы Ішкі Өнімнің (ЖІӨ) өсімін көрсетеді. Соңғы экономикалық құлдырау бойынша World Expo 2020 Dubai жеке меншік көпіршігіне әкелуі мүмкін деген де пікірлер кездеседі. == Сілтемелер == * [https://www.bie-paris.org/site/en/2020-dubai Expo 2020 Dubai] * [https://www.expo2020dubai.com/ru/ EXPO 2020] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220402014826/https://www.expo2020dubai.com/ru |date=2022-04-02 }} — ресми сайты * [http://www.expomuseum.com/2020/ ExpoMuseum / Expo 2020, Dubai, UAE] * [http://www.expobids.com/ ExpoBids.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200204070818/http://www.expobids.com/ |date=2020-02-04 }} Дүниежүзілік көрме жаңалықтары * [https://web.archive.org/web/20111231050200/http://www.expo2020.ru/ Екатеринбург Expo 2020]ресми сайты [[Санат:Дүниежүзілік көрмелер]] 8q99yuldi6kg9szbxaszg8qloghgs3f 0 555946 3643696 2984526 2026-08-18T11:32:04Z Marksscheider 183882 Marksscheider [[Аустрияның қалалары]] бетін [[Аустрия қалалары]] бетіне жылжытты 2984525 wikitext text/x-wiki [[Сурет:A-Wien-Stephansd-Turm-West.JPG|thumb|250x250px|[[Вена]], Аустрияның астанасы]] [[Сурет:Graz.austria.jpg|thumb|250x250px|Грац]] [[Сурет:Linz_Donau.jpg|thumb|250x250px|Линц]] [[Сурет:Fuerte-Hohensalzburg.JPG|thumb|250x250px|[[Зальцбург]]]] [[Сурет:IMG_9040-Innsbruck.JPG|thumb|250x250px|Инсбрук]] [[Сурет:Klagenfurt_01.jpg|thumb|250x250px|Клагенфурт]] [[Сурет:Villach_(view_towards_the_south).jpeg|thumb|250x250px|Филлах]] [[Сурет:Sankt_Poelten.jpg|thumb|250x250px|[[Санкт-Пёльтен]]]] [[Сурет:Bregenz_pano_1.jpg|thumb|250x250px|Брегенц]] [[Сурет:Kismarton_légifotó1.jpg|thumb|250x250px|Айзенштадт]] [[Сурет:Krems_Panorama.jpg|thumb|250x250px|Кремс]] [[Сурет:Steyr_Altstadt.jpg|thumb|250x250px|Штайр]] == Тізім == {| class="wikitable sortable" style="text-align:right;" ! style="text-align:center; background:#abcdef;" |№ ! style="text-align: center; background-image: initial; background-attachment: initial; background-size: initial; background-origin: initial; background-clip: initial; background-position: initial; background-repeat: initial;" |Қаланың аты ! style="text-align: center; background-image: initial; background-attachment: initial; background-size: initial; background-origin: initial; background-clip: initial; background-position: initial; background-repeat: initial;" |Халықтың саны (1991) ! style="text-align:center; background:#abcdef;" | Халықтың саны (2001) ! style="text-align:center; background:#abcdef;" | Халықтың саны (2014)<br> <ref name="Population Statistics as of January 2014">{{Үлгі:Cite web|last = |first = |authorlink = |coauthors = |title = Статистика по населению на январь 2014 года|work = |url = http://www.statistik.at/web_de/klassifikationen/regionale_gliederungen/gemeinden/index.html|doi = |accessdate = }}</ref> |- style="background:#f9f9f9;" |1. | style="text-align:left;" | '''[[Вена]]''' | 1 539 848 | 1 550 123 | 1 765 649 | style="text-align:left;" |<br> |- style="background:#f9f9f9;" | 2. | style="text-align:left;" | Грац | 237 810 | 226 244 | 269 997 | style="text-align:left;" |<br> |- style="background:#f9f9f9;" | 3. | style="text-align:left;" | Линц | 203 044 | 183 504 | 193 814 | style="text-align:left;" |<br> |- style="background:#f9f9f9;" | 4. | style="text-align:left;" | [[Зальцбург]] | 143 978 | 142 662 | 146 631 | style="text-align:left;" |<br> |- style="background:#f9f9f9;" | 5. | style="text-align:left;" | Инсбрук | 118 112 | 113 392 | 124 579 | style="text-align:left;" |<br> |- | 6. | style="text-align:left;" | Клагенфурт-ам-Вёртерзе | 89 415 | 90 141 | 96 640 | style="text-align:left;" |<br> |- | 7. | style="text-align:left;" | Филлах | 54 640 | 57 497 | 60 004 | style="text-align:left;" |<br> |- | 8. | style="text-align:left;" | Вельс | 52 594 | 56 478 | 59 339 | style="text-align:left;" |<br> |- | 9. | style="text-align:left;" | [[Санкт-Пёльтен]] | 50 026 | 49 121 | 52 145 | style="text-align:left;" |<br> |- | 10. | style="text-align:left;" | Дорнбирн | 40 735 | 42 301 | 46 883 | style="text-align:left;" |<br> |- | 11. | style="text-align:left;" | Винер-Нойштадт | 35 134 | 37 627 | 42 273 | style="text-align:left;" |<br> |- | 12. | style="text-align:left;" | Штайр | 39 337 | 39 340 | 38 120 | style="text-align:left;" |<br> |- | 13. | style="text-align:left;" | Фельдкирх | 26 730 | 28 607 | 31 428 | style="text-align:left;" |<br> |- | 14. | style="text-align:left;" | '''Брегенц''' | 27 097 | 26 752 | 28 412 | style="text-align:left;" |<br> |- | 15. | style="text-align:left;" | Леондинг | 21 209 | 22 203 | 26 395 | style="text-align:left;" |<br> |- | 16. | style="text-align:left;" | Клостернойбург | 24 442 | 24 797 | 26 174 |- | 17. | style="text-align:left;" | Баден | 23 488 | 24 502 | 25 229 | style="text-align:left;" |<br> |- | 18. | style="text-align:left;" | Вольфсберг | 24 400 | 25 335 | 24 993 | style="text-align:left;" |<br> |- | 19. | style="text-align:left;" | Леобен | 28 897 | 25 804 | 24 466 | style="text-align:left;" |<br> |- | 20. | style="text-align:left;" | Кремс | 22 766 | 23 713 | 24 085 | style="text-align:left;" |<br> |- | 21. | style="text-align:left;" | Траун | 22 260 | 23 470 | 23 834 | style="text-align:left;" |<br> |- | 22. | style="text-align:left;" | Амштеттен | 21 972 | 22 595 | 23 050 | style="text-align:left;" |<br> |- | 23. | style="text-align:left;" | Лустенау | 18 484 | 19 709 | 21 655 | style="text-align:left;" |<br> |- | 24. | style="text-align:left;" | Капфенберг | 23 380 | 22 234 | 21 503 | style="text-align:left;" |<br> |- | 25. | style="text-align:left;" | Мёдлинг | 20 290 | 20 405 | 20 495 | style="text-align:left;" |<br> |- | 26. | style="text-align:left;" | Халлайн | 17 271 | 18 399 | 20 378 | style="text-align:left;" |<br> |- | 27. | style="text-align:left;" | Куфштайн | 13 484 | 15 358 | 18 215 | style="text-align:left;" |<br> |- | 28. | style="text-align:left;" | Трайскирхен | 13 852 | 15 669 | 17 634 | style="text-align:left;" |<br> |- | 29. | style="text-align:left;" | Швехат | 14 669 | 15 286 | 17 032 |- | 30. | style="text-align:left;" | Браунау-ам-Инн | 16 264 | 16 337 | 16 255 | style="text-align:left;" |<br> |- | 31. | style="text-align:left;" | Штоккерау | 13 608 | 14 452 | 16 127 | style="text-align:left;" |<br> |- | 32. | style="text-align:left;" | Зальфельден | 12 604 | 15 093 | 16 100 | style="text-align:left;" |<br> |- | 33. | style="text-align:left;" | Ансфельден | 14 636 | 14 789 | 15 658 | style="text-align:left;" |<br> |- | 34. | style="text-align:left;" | Тульн-ан-дер-Донау | 12 038 | 13 591 | 15 582 | style="text-align:left;" |<br> |- | 35. | style="text-align:left;" | Хоэнемс | 13 531 | 13 891 | 15 579 | style="text-align:left;" |<br> |- | 36. | style="text-align:left;" | Шпитталь-ан-дер-Драу | 15 346 | 16 045 | 15 555 | style="text-align:left;" |<br> |- | 37. | style="text-align:left;" | Тельфс | 10 179 | 12 833 | 14 986 | style="text-align:left;" |<br> |- | 38. | style="text-align:left;" | Терниц | 15 445 | 15 232 | 14 833 | style="text-align:left;" |<br> |- | 39. | style="text-align:left;" | Перхтольдсдорф | 14 051 | 13 998 | 14 754 | style="text-align:left;" |<br> |- | 40. | style="text-align:left;" | Фельдкирхен-ин-Кернтен | 12 977 | 14 030 | 14 278 | style="text-align:left;" |<br> |- | 41. | style="text-align:left;" | Блуденц | 13 369 | 13 701 | 13 858 | style="text-align:left;" |<br> |- | 42. | style="text-align:left;" | Бад-Ишль | 13 887 | 14 081 | 13 759 | style="text-align:left;" |<br> |- | 43. | style="text-align:left;" | Айзенштадт | 10 349 | 11 334 | 13 485 | style="text-align:left;" |<br> |- | 44. | style="text-align:left;" | Швац | 11 839 | 12 212 | 13 187 | style="text-align:left;" |<br> |- | 45. | style="text-align:left;" | Халль-ин-Тироль | 12 368 | 11 492 | 13 171 | style="text-align:left;" |<br> |- | 46. | style="text-align:left;" | Гмунден | 13 133 | 13 184 | 13 021 | style="text-align:left;" |<br> |- | 47. | style="text-align:left;" | Вёргль | 10 054 | 10 885 | 12 980 | style="text-align:left;" |<br> |- | 48. | style="text-align:left;" | Вальс-Зиценхайм | 9 563 | 11 024 | 12 665 | style="text-align:left;" |<br> |- | 49. | style="text-align:left;" | Мархтренк | 10 369 | 11 274 | 12 618 | style="text-align:left;" |<br> |- | 50. | style="text-align:left;" | Брук-ан-дер-Мур | 14 046 | 13 439 | 12 541 | style="text-align:left;" |<br> |- | 51. | style="text-align:left;" | Санкт-Файт-ан-дер-Глан | 12 045 | 12 976 | 12 473 | style="text-align:left;" |<br> |- | 52. | style="text-align:left;" | Корнойбург | 9 730 | 11 032 | 12 473 | style="text-align:left;" |<br> |- | 53. | style="text-align:left;" | Нойнкирхен | 10 216 | 11 562 | 12 376 | style="text-align:left;" |<br> |- | 54. | style="text-align:left;" | Хард | 10 747 | 12 789 | 12 051 | style="text-align:left;" |<br> |- | 55. | style="text-align:left;" | Фёклабрукк | 11 239 | 11 697 | 11 945 | style="text-align:left;" |<br> |- | 56. | style="text-align:left;" | Лиенц | 11 864 | 12 079 | 11 903 | style="text-align:left;" |<br> |- | 57. | style="text-align:left;" | Ранквайль | 10 509 | 11 171 | 11 716 | style="text-align:left;" |<br> |- | 58. | style="text-align:left;" | Холлабрунн | 10 461 | 10 685 | 11 563 | style="text-align:left;" |<br> |- | 59. | style="text-align:left;" | Энс | 10 192 | 10 611 | 11 523 | style="text-align:left;" |<br> |- | 60. | style="text-align:left;" | Брунн-ам-Гебирге | 8 573 | 9 422 | 11 509 | style="text-align:left;" |<br> |- | 61. | style="text-align:left;" | Рид-им-Иннкрайс | 11 260 | 11 404 | 11 444 | style="text-align:left;" |<br> |- | 62. | style="text-align:left;" | Бад-Фёслау | 11 055 | 10 998 | 11 368 | style="text-align:left;" |<br> |- | 63. | style="text-align:left;" | Вайдхофен-ан-дер-Ибс | 11 435 | 11 662 | 11 341 | style="text-align:left;" |<br> |- | 64. | style="text-align:left;" | Книттельфельд | 12 873 | 12 740 | 11 301 | style="text-align:left;" |<br> |- | 65. | style="text-align:left;" | Трофайах | 11 773 | 11 773 | 11 190 | style="text-align:left;" |<br> |- | 66. | style="text-align:left;" | Мистельбах-ан-дер-Цайя | 10 234 | 10 644 | 11 136 | style="text-align:left;" |<br> |- | 67. | style="text-align:left;" | Цветль | 11 427 | 11 630 | 11 097 | style="text-align:left;" |<br> |- | 68. | style="text-align:left;" | Фёлькермаркт | 11 081 | 11 373 | 11 024 | style="text-align:left;" |<br> |- | 69. | style="text-align:left;" | Гётцис | 9 512 | 10 097 | 10 994 | style="text-align:left;" |<br> |- | 70. | style="text-align:left;" | Санкт-Иоганн-им-Понгау | 8 855 | 10 260 | 10 760 | style="text-align:left;" |<br> |- | 71. | style="text-align:left;" | Гензерндорф | 6 509 | 7 928 | 10 747 | style="text-align:left;" |<br> |- | 72. | style="text-align:left;" | Бишофсхофен | 10 138 | 10 087 | 10 310 | style="text-align:left;" |<br> |- | 73. | style="text-align:left;" | Герасдорф-Вин | 6 661 | 8 231 | 10 307 | style="text-align:left;" |<br> |- | 74. | style="text-align:left;" | Эбрайхсдорф | 7 353 | 8 788 | 10 228 | style="text-align:left;" |<br> |- | 75. | style="text-align:left;" | Зекирхен-ам-Валлерзе | 8 273 | 9 344 | 10 226 | style="text-align:left;" |<br> |- | 76. | style="text-align:left;" | Санкт-Андре | 10 582 | 10 719 | 10 135 | style="text-align:left;" |<br> |- | 77. | style="text-align:left;" | Гросэнцерсдорф | 6 750 | 8 128 | 10 033 | style="text-align:left;" |<br> |} == Дереккөздер == <div class="references-small " style=""> <references></references> </div> [[Санат:Аустрия қалалары]] [[Санат:Елдер бойынша қала тізімдері]] ri3x9vsngehpjyv9rx12fgnn55qehl7 0 558372 3643708 3589152 2026-08-18T11:57:30Z Marksscheider 183882 3643708 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Максим Львович Концевич |Шынайы есімі = |Суреті = MaximKontsevich.jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 25.08.1964 |Туған жері = [[Химки]], [[Мәскеу облысы]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{USSR}} |Ғылыми аясы = [[математика]] |Жұмыс орны = Жоғарғы ғылыми зерттеулер институты |Ғылыми дәрежесі = |Ғылыми атағы = [[PhD-доктор|Философия докторы]] |Альма-матер = Мәскеу мемлекеттік университеті |Ғылыми жетекші = Дон Цагир |Атақты шәкірттері = Сергей Баранников, Дмитрий Панов |Несімен белгілі = |Марапаттары = *Пуанкаре сыйлығы ([[1997]]) *Филдсо сыйлығы ([[1998]]) *Крафорд сыйлығы ([[2008]]) |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = }} '''Концевич Максим Львович''' ([[25 тамыз]], [[1964 жыл]], [[Химки]]) — Ресейден шыққан француз математигі. == Марапаттамалары == *Пуанкаре сыйлығы ([[1997]]) *Филдс сыйлығы ([[1998]]) *Крафорд сыйлығы ([[2008]]) == Сыртқы сілтемелер == *[https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D0%B5%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D1%81%D1%83%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%81%D1%82%D1%80%D1%83%D0%BD Суперструн тоериясы] {{Шао жүлдесінің иегерлері}} {{Филдс медалінің иегерлері}} [[Санат:Франция математиктері]] [[Санат:Француз ғылым академиясының мүшелері]] hpgi2esg1jtpoyj0sjk15h4xrkge3tw 10 562981 3643685 2447505 2026-08-18T10:51:24Z Marksscheider 183882 3643685 wikitext text/x-wiki {{Навигациялық кесте | аты = Шао жүлдесінің иегерлері | тақырып = [[Шао жүлдесі]]нің иегерлері | state = {{{state|autocollapsed}}} | тізім1 = <div> |бөлім1 = [[Астрономия]] и<br /> [[астрофизика]] |тізім1 = {{nowrap|[[Джим Пиблс|Пиблс]] (2004) •}} {{nowrap|[[Джеффри Марси|Марси]] / [[Мишель Майор|Майор]] (2005) •}} {{nowrap|[[Сол Перлмуттер|Перлмуттер]] / [[Адам Рисс|Рисс]] / [[Брайан Шмидт|Шмидт]] (2006) •}} {{nowrap|[[Петер Голдрайх|Голдрайх]] (2007) •}} {{nowrap|[[Райнхард Генцель|Генцель]] (2008) •}} {{nowrap|[[Фрэнк Шу|Шу]] (2009) •}} {{nowrap|[[Чарльз Беннетт (астрофизик)|Беннетт]] / [[Лайман Пейдж|Пейдж]] / [[Дэвид Сперджел|Сперджел]] (2010) •}} {{nowrap|[[Энрико Коста (физик)|Коста]] / [[Джеральд Фишман|Фишман]] (2011) •}} {{nowrap|[[Дэвид Джуитт|Джуитт]] / [[Джейн Лу|Лу]] (2012) •}} {{nowrap|[[Стивен Балбус|Балбус]] / [[Джон Хаули|Хаули]] (2013) •}} {{nowrap|[[Даниэль Айзенштайн|Айзенштайн]] / [[Шон Кол|Кол]] / [[Джон Эндрю Пикок|Пикок]] (2014) •}} {{nowrap|[[Уильям Боруки|Боруки]] (2015) •}} {{nowrap|[[Рональд Древер|Древер]] / [[Кип Торн|Торн]] / [[Райнер Вайсс|Вайсс]] (2016) •}} {{nowrap|[[Саймон Уайт|Уайт]] (2017) •}} {{nowrap|[[Жан-Лу Пюже|Пюже]] (2018) •}} {{nowrap|[[Эдвард Кэрролл Стоун|Стоун]] (2019) •}} {{nowrap|[[Роджер Блэндфорд|Блэндфорд]] (2020) •}} {{nowrap|[[Виктория Каспи|Каспи]] / [[Хриса Кувелиоту|Кувелиоту]] (2021) •}} {{nowrap|[[Леннарт Линдегрен|Линдегрен]] / [[Майкл Перриман|Перриман]] (2022) •}} {{nowrap|[[Мэтью Бэйлз|Бэйлз]] / [[Дункан Лоример|Лоример]] / [[Мора Маклохлин|Маклохлин]] (2023) •}} {{nowrap|[[Шринивас Кулкарни|Кулкарни]] (2024) •}} {{nowrap|[[Джон Ричард Бонд|Бонд]] / [[Джордж Эвстатиу|Эвстатиу]] (2025) •}} {{nowrap|[[Кэнити Номото|Номото]] / [[Стэнфорд Вусли|Вусли]] (2026)}} |бөлім2 = Өмір<br /> және [[медицина]] туралы ғылым |тізім2 = {{nowrap|[[Стэнли Норман Коэн|Коэн]] / [[Герберт Бойер|Бойер]] / [[Кань Ютвай|Кань]] // [[Ричард Долл|Долл]] (2004) •}} {{nowrap|[[Майкл Берридж|Берридж]] (2005) •}} {{nowrap|[[Ван Сяодун|Ван]] (2006) •}} {{nowrap|[[Роберт Лефковиц|Лефковиц]] (2007) •}} {{nowrap|[[Иэн Уилмут|Уилмут]] / [[Кейт Кэмпбелл (биолог)|Кэмпбелл]] / [[Синъя Яманака|Яманака]] (2008) •}} {{nowrap|[[Дуглас Коулман|Коулман]] / [[Джеффри Фридман|Фридман]] (2009) •}} {{nowrap|[[Дэвид Джулиус|Джулиус]] (2010) •}} {{nowrap|[[Жюль Хоффман|Хоффман]] / [[Руслан Максутович Меджитов|Меджитов]] / [[Брюс Бетлер|Бетлер]] (2011) •}} {{nowrap|[[Франц-Ульрих Хартль|Хартль]] / [[Артур Хорвич|Хорвич]] (2012) •}} {{nowrap|[[Джеффри Холл|Холл]] / [[Майкл Росбаш|Росбаш]] / [[Майкл Янг|Янг]] (2013) •}} {{nowrap|[[Кадзутоси Мори|Мори]] / [[Питер Уолтер|Уолтер]] (2014) •}} {{nowrap|[[Бонни Линн Басслер|Басслер]] / [[Эверетт Питер Гринберг|Гринберг]] (2015) •}} {{nowrap|[[Эдриан Бёрд|Бёрд]] / [[Худа Зогби|Зогби]] (2016) •}} {{nowrap|[[Иэн Гиббонс|Гиббонс]] / [[Рональд Вейл|Вейл]] (2017) •}} {{nowrap|[[Мэри-Клэр Кинг|Кинг]] (2018) •}} {{nowrap|[[Мария Джейсин|Джейсин]] (2019) •}} {{nowrap|[[Геро Мизенбёк|Мизенбёк]] / [[Петер Хегеман|Хегеман]] / [[Георг Нагель|Нагель]] (2020) •}} {{nowrap|[[Скотт Эмр|Эмр]] (2021) •}} {{nowrap|[[Пол Негулеску|Негулеску]] (2022) •}} {{nowrap|[[Патрик Крамер|Крамер]] / [[Ева Ногалес|Ногалес]] (2023) •}} {{nowrap|[[Стюарт Оркин|Оркин]] / [[Суи Лей Тейн|Тейн]] (2024) •}} {{nowrap|[[Вольфганг Баумейстер|Баумейстер]] (2025) •}} {{nowrap|[[Анн Дежан-Ассема|Дежан]] / [[Юг де Тэ|де Тэ]] / [[Чэнь Чжу|Чэнь]] (2026)}} |бөлім3 = [[Математика|Математикалық<br /> ғылымдар]] |тізім3 = {{nowrap|[[Чэнь Синшэнь|Чэнь]] (2004) •}} {{nowrap|[[Эндрю Джон Уайлс|Уайлс]] (2005) •}} {{nowrap|[[Дэвид Мамфорд|Мамфорд]] / [[У Вэньцзюнь|У]] (2006) •}} {{nowrap|[[Роберт Ленглендс|Ленглендс]] / [[Ричард Лоуренс Тейлор|Тейлор]] (2007) •}} {{nowrap|[[Владимир Игоревич Арнольд|Арнольд]] / [[Людвиг Дмитриевич Фаддеев|Фаддеев]] (2008) •}} {{nowrap|[[Саймон Дональдсон|Дональдсон]] / [[Клиффорд Таубес|Таубес]] (2009) •}} {{nowrap|[[Жан Бургейн|Бургейн]] (2010) •}} {{nowrap|[[Димитриос Христодулу|Христодулу]] / [[Ричард Гамильтон (математик)|Гамильтон]] (2011) •}} {{nowrap|[[Максим Львович Концевич|Концевич]] (2012) •}} {{nowrap|[[Дэвид Ли Донохо|Донохо]] (2013) •}} {{nowrap|[[Джордж Люстиг|Люстиг]] (2014) •}} {{nowrap|[[Герд Фальтингс|Фальтингс]] / [[Хенрик Иванец|Иванец]] (2015) •}} {{nowrap|[[Найджел Хитчин|Хитчин]] (2016) •}} {{nowrap|[[Янош Коллар|Коллар]] / [[Клэр Вуазен|Вуазен]] (2017) •}} {{nowrap|[[Луис Каффарелли|Каффарелли]] (2018) •}} {{nowrap|[[Мишель Талагран|Талагран]] (2019) •}} {{nowrap|[[Александр Александрович Бейлинсон|Бейлинсон]] / [[Давид Каждан|Каждан]] (2020) •}} {{nowrap|[[Жан-Мишель Бисмю|Бисмю]] / [[Джефф Чигер|Чигер]] (2021) •}} {{nowrap|[[Нога Алон|Алон]] / [[Эхуд Грушовский|Грушовский]] (2022) •}} {{nowrap|[[Владимир Гершонович Дринфельд|Дринфельд]] / [[Яу Шинтун|Яу]] (2023) •}} {{nowrap|[[Питер Сарнак|Сарнак]] (2024) •}} {{nowrap|[[Кэндзи Фукая|Фукая]] (2025) •}} {{nowrap|[[Эмманюэль Кандес|Кандес]] / [[Камилло Де Леллис|Де Леллис]] (2026)}} }}<noinclude> [[Санат: Навигациялық үлгілер:Математика|{{PAGENAME}}]] </noinclude> enm2chtnmbtgjwscz9e6i20he97vz70 0 569333 3643706 2964888 2026-08-18T11:55:41Z Султабаева Гульнара 184282 3643706 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> == Мәдениет сарайы== Риддер қаласындағы мәдениет сарайы Семенова көшесінде орналасқан. Бұл ғимарат қаладағы әсем ғимараттардың бірі. Ол 1961 жылы Франц Феликсович Иванчуктың басшылығымен салынған, сонымен қатар ол Мәдениет сарайының декоративті безендіру жұмыстарына жауапты болды. Бұл ғимаратта қаланың басты музыкалық шаралары өтетін үлкен концерт залы және атақты суретшілердің картиналары қойылатын көрме залы орналасқан. Мәдениет сарайында 2003 жылы Қазақстанның алғашқы президенті ашқан "Еуразия сақинасы" журналистердің Халықаралық форумы өткізілді. Ғимарат сталиндік ампир стилінде жасалаған, салтанатты қасбеттік композиция төрт бағанаға негізделеді. Олардың үстінде арка орнатылған, онда кеңестік кезеңде Кеңес Одағының гербі бейнеленген жапсырылған композиция жасалған. Қазіргі уақытта бұл композиция жоқ, ал үш қабатты ғимарат сыланып, екі түрлі түске боялған. Негізгі түс қою қызыл түс, ал ғимараттың сәндік бөлшектері ақ түспен боялған. Орналасуы:071300 ШҚО Риддер қ.,.Семенова көшесі <ref>http://conf.rating.kz/kk/page/10154{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> rfbcx67acp7pd31z4h0baftr8plk6sw 0 569363 3643539 3642600 2026-08-17T22:52:51Z Coffee86 27186 3643539 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Мөрлі жүзік''' — ертедегі хан-сұлтандардың, би, әскер басы, т. б. дәрежелі кісілердің бір нәрсені куәландыру үшін мөр басатын арнаулы жүзігі. Ондай жүзіктің көзінде әдейі құйылған таңба болады. Мөрлі жүзік туралы қазақ эпостарында айтылады, өткен ғасырдың басында қолданудан шығып қалған. «Хат берген даулы жерге мөр басатын, Қолында қызыл алтын жүзігі бар» (Қазақ эпосы, Алматы, [[1958]], 485-б.).<ref>Қазақ қолөнері аталымдарының түсіндірме сөздігі, «Сардар» баспа үйі, Алматы, [[2012]], 312-б. ISBN 978-601-7174-29-3</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} f5xjsc11qoaf8ujxx8vu411txxb78ru 0 569961 3643695 3641773 2026-08-18T11:28:34Z Султабаева Гульнара 184282 3643695 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> Сипаттама Джонатана Свифттің Гулливер шығармасында — Ноттенгемпширадағы шағын байдың баласы, бес ұлдың үшіншісі. Сонымен қатар ол Кембриджде үш жыл оқып және де, төрт жыл хирургтің оқуын оқыған. Ол кеме бортында жүргенде, оның қызығушылығы саяхатқа бұрылды. Бірақ өкінішке орай ол кеме бортында өзінің медециналық қаблетін танытта алмады. Үш жарым жыл қызыметінен кейін ол Мери Бертонға үйленемін деп шешті. (Достарының кеңесі бойынша). Бірақ ол қаржылық жағынан қысылғаннан кейін, ол бірнеше рет теңізге шықты. Лэмюэльдің тіл үйренуге керемет қабілеті бар. Ол дәрігерлік істі ерекше сүйеді, бірақ барлығына қарайтын болсақ, ол көбінесе теңіз, кеме істеріне үлкен көңіл бөледі. Ол ісіне мұқият, тіпті өте шыншыл адам. Ол көрермен алдында өзін ұсқынсыз немесе өте күлкілі етіп көрсетуге ұялмайды. Ешқандай кемістігі жоқ, мұқият, отанының патриоты. Достық қарым-қатынасқа жақсы болғанымен, махаббат мәселелеріне келгенде суық. Бұл ретте оны ойшыл деп айту қиын, ол өткір ойға ие емес. Әрдайм ынталы, жігерлі. Ол автордың аузынан мазақ етіліп шыққан сөздерді, байыппен айтады. «Гулливер» тегін жиі ауыспалы мағынасында қолдана бермейді. Бұл «Алпауыт» дегенді білдіреді. Сыни тұрғыдан Гулливер кәдімгі адамның бойымен бірдей болғанымен, лилипуттар үшін ол алып адам. Бірақ Бробдингнегте өзі лилипутқа айналды. Дереккөз Джонотана Свифт "Путешествие Гулливера" Алматы 2012 j198s1268h5z4jrdktdwsbmnnzhbsio 0 570953 3643701 3636626 2026-08-18T11:34:02Z Султабаева Гульнара 184282 3643701 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[Сурет:Servius Sulpicius Galba.jpg|нобай]] '''Сервий Сульпиций Гальба''' — б.з.д. 3 - б.з.д. 69 жылдар аралығында өмір сүрген. Б.з.д. 68 жылдың маусым айынан өмірінің соңына дейін Рим императоры болды. Ол билігінің алғашқы жылдарынан-ақ талантты жас екенін білдіртті. Тіпті әйелі императорлар - Август пен Тиберий де оның болашағын зор болатынын айтқан екен. Гальба жиырма жасында преторлық қызметін атқарып, 33 жасында елші болып тағайындалды. Галлия, Германия, Африка және Испания елдеріне жасаған әскери жорықтарда зор талантымен, қаталдығымен қатар әділдігімен көзге түсіп, үлкен мәртебеге ие болды. Б.з. 41 жылы 24 қаңтарда Калигула патша өлтірілгеннен кейін таныстары Гальбаға осы сәтті пайдаланып, билікті өз қолына алуға кеңес берді. Бірақ бұған Гальба келіспеді. Б.з.д. 68 жылы көптеген наменгер сол тұстағы император Неронға қарсы шығып, Гальбаны билікке ұсынды. Осы жылдың маусым айында Нерон қайтыс болды. Ал сенат Гальбаны император етіп тағайындады. Билік құрған аз ғана уақыт ішінде Гальба мемлекеттің қаржы мәселесін шешуі керек болды. Осы мақсатпен ол бұрын қолданылмаған тәсілдерге жүгінді. Гальба әскердің адал, сенімді болуы үшін олара сыйақы беру керек деген пікірді қолдамады. Ол қоластындағы қызметкерлерінің жағымпаздығы мен зұлымдығынан жиіркенетін. Қартайған шағында Гальба өте әлсіз әрі дәрменсіз болды.<ref>Ұлы Императорлар. – Алматы: «Аруна» баспасы. -154-155 беттер. «11000 қызықты деректер».</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Өлтірілген монархтар]] [[Санат:Рим императорлары]] msiz1e2b6q9b8u8x1xhax39b9lqtolk 0 571185 3643704 3642563 2026-08-18T11:43:32Z Султабаева Гульнара 184282 3643704 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Сретение 6.JPG|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Сретение''' - христиандық мейрам. Православие шіркеуінде он екі мейрамның қатарына жатады. 2 (15) ақпанда аталып өтіледі. Оның негізіне Лукилік Інжілдегі Иисус Христы ата- анасы туғаннан кейін 40 күннен соң "Құдайдың көзіне көрсету үшін" оны Иерусалим храмына алып барды дейтін аңыз алынған. Нәрестені пайғамбар Анна мен "әділетті еркек Симеон" дейтін біреу қабылдап, ол Иисусқа құдай ретінде бата береді, оны "пұтқа табынушылардың көзін ашатын жарық сәуле" деп жариялапты-мыс. Бұл аңыз Иисустың өмірінің алғашқы кезеңі туралы айтылатын басқа інжілдердегі оқиғаға қайшы келеді. Мәселен Матфейлік Інжіл бойынша Иисустың ата-анасы ол туған бойда Иродтың қуғынынан құтылу үшін Иерусалимді тастап, Египетке кеткен. Бұл христиан шіркеуін абыржыта қойған жоқ, ол Сретениені мейрам ретінде белгілей отырып, ең алдымен 2 ақпанда атап өтілетін пұтқа табынушылардың тазару мейрамын ығыстырып шығаруды ойлады. Христиандықта Сретениенің нақты белгілі бағыт-бағдары айқындалды. Діндарлардың санасына нәресте туғаннан қырық күн өткеннен кейін храмға әкелу, "құдайдың көзіне көрсету" қажеттігі туралы ойды дарыту, нәрестелердің бүкіл өмірін шіркеумен байланысты ету болды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}}<ref>Д. Мадеев, Е. Сапуанов «Атеистің қалта сөздігі» Алматы «Қазақстан» 1988 жыл, 288 бет</ref> <ref>“Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998</ref> k90sd8issaklec4z9wkn76r7wm4ko1m 0 573630 3643402 3639202 2026-08-17T15:56:55Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3643402 wikitext text/x-wiki {{Футболшы | есімі = Джанлуиджи Доннарумма | сурет = Gianluigi Donnarumma (31895135436).jpg | сурет ені = 250px | лақап аты = ''Джиджо''<ref>[http://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Milan/25-02-2017/gigio-donnarumma-festeggia-18-anni-compleanno-predestinato-180977444194.shtml Gigio Donnarumma festeggia 18 anni: un compleanno]</ref> | туған күні = 25.02.1999 | бойы = 198 см | салмағы = 89 кг | позиция = қақпашы | қазіргі клуб = Манчестер сити | номері = 50<ref>[https://www.championat.com/football/news-4402575-donnaruma-opredelilsya-s-igrovym-nomerom-v-pszh.html Доннарумма "ПСЖ"-дағы ойын номерін анықтады]</ref> | азаматтығы = [[Италия]] | клубтары = {{футбол карьерасы |2015—2021|{{ту|Италия}} [[Милан (футбол клубы)|Милан]]|215 (−227) |2021—2025|{{ту|Франция}} [[Пари Сен-Жермен]]|}}{{!}}104 (-102) |2025—|{{ту|Англия}} [[Манчестер сити]]||15 (-12) | ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы |2016—|{{Футбол|Италия}} |79 (−75)}} }} '''Джанлуиджи Доннарумма''' ({{Lang-it|Gianluigi Donnarumma}}; [[25 ақпан|25 ақпан]] [[1999 жыл]], Кастелламмаре-ди-Стабия) — [[Италия|италиялық]] [[Футбол|футболшы]], [[Италия Ұлттық футбол құрамасы|Италия ұлттық құрамасы]] мен [[Манчестер Сити|Манчестер сити]] клубының қақпашысы.<ref>[https://aladop.kz/post/dzhanluidzhi-donnarumma-pszh-klubyna-auysty-43115/ Джанлуиджи Доннарумма ПСЖ клубына ауысты]</ref> == Карьерасы == === Клубтық === Джанлуиджи "[[Милан (футбол клубы)|Миланның]]" түлегі. 2015 жылы ол негізгі команданың жаттығуларына қатысты. Италия чемпионатындағы дебюті 2015 жылы 25 қазанда "[[Сассуоло (футбол клубы)|Сассуолоға]]" қарсы ойында өтті (2:1). Ол италиялық біріншіліктің тарихындағы ең жас қақпашы болды, ол үздік [[Джанлуиджи Буффон|Джанлуиджди Буффонның]] рекордың бұзды. === Ұлттық === Джанлуиджи 2015 жылғы жасөспірімдік Еуропа Чемпионатында қатысты (17 дейін), және ол жерде негізгі қақпашы болды. Бұл жерде италиялықтар ширек финалға дейін жетті. [[Футболдан 2020 жылғы Еуропа біріншілігі|2021 жылғы Еуропа чемпионатында]] Доннарума қаһарман атанды. Жартылай финал және финалда бірнеше пенальтилерді қайтарып, Еуропа чемпионы атанды. == Жетістіктері == * Италия Суперкубогының жеңімпазы (1): 2016 *Еуропа чемпионы: 2021 == Жеке өмірі == Джанлуиджинің үлкен ағасы, Антонио — қақпашы. Ол "Миланның" тәрбиеленушісі, ал қазіргі таңда "Дженоаның" сапында өнер көрсетуде. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * [https://en.psg.fr/teams/first-team/content/welcome-to-paris-gigio-reveal-mercato-psg-equipe-premiere-donnarumma Пари Сен-Жермен клубында ресми таныстырылуы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210715163838/https://en.psg.fr/teams/first-team/content/welcome-to-paris-gigio-reveal-mercato-psg-equipe-premiere-donnarumma |date=2021-07-15 }} {{Ref-en}} * [https://en.psg.fr/teams/first-team/content/gianluigi-donnarumma-joins-paris-saint-germain Доннарумма Пари Сен-Жермен клубымен келісімшартқа отырды] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210714174151/https://en.psg.fr/teams/first-team/content/gianluigi-donnarumma-joins-paris-saint-germain |date=2021-07-14 }} {{Ref-en}} {{Сыртқы сілтемелер}} {{Пари Сен-Жермен ФК құрамы}} [[Санат:Италия футболшылары]] [[Санат:Италия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] [[Санат:Милан ФК ойыншылары]] [[Санат:Футболдан Еуропа чемпиондары]] [[Санат:Пари Сен-Жермен ФК ойыншылары]] c8brsh46lqsvpuk97q0p0tmp6q9qyjy 10 580838 3643393 3233082 2026-08-17T13:33:50Z Casserium 68287 /* */ 3643393 wikitext text/x-wiki {{Навигациялық жол |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |тақырыбы = [[Батыс Қазақстан облысы]] [[Бөрлі ауданы]] елді мекендері |мазмұны = {{nobr| [[Ақбұлақ (Бөрлі ауданы)|Ақбұлақ]] •}} {{nobr| [[Ақсай (Бөрлі ауданы)|Ақсай]] •}} {{nobr| [[Ақсу (Бөрлі ауданы)|Ақсу]] •}} {{nobr| [[Аралтал]] •}} {{nobr| [[Бақтыарал]] •}} {{nobr| [[Бесағаш (Батыс Қазақстан облысы)|Бесағаш]] •}} {{nobr| [[Бумакөл]] •}} {{nobr| [[Бөрлі (Бөрлі ауданы)|Бөрлі]] •}} {{nobr| [[Дәнелікөл]] •}} {{nobr| [[Димитров (Батыс Қазақстан облысы)|Димитров]] •}} {{nobr| [[Достық (Бөрлі ауданы)|Достық]] •}} {{nobr| [[Жаңақоныс (Бөрлі ауданы)|Жаңақоныс]] •}} {{nobr| [[Жаңаталап (Батыс Қазақстан облысы)|Жаңаталап]] •}} {{nobr| [[Жарсуат (Батыс Қазақстан облысы)|Жарсуат]] •}} {{nobr| [[Кеңтүбек (Батыс Қазақстан облысы)|Кеңтүбек]] •}} {{nobr| [[Қанай (Батыс Қазақстан облысы)|Қанай]] •}} {{nobr| [[Қарағанды (Бөрлі ауданы)|Қарағанды]] •}} {{nobr| [[Қаракемпір (ауыл)|Қаракемпір]] •}} {{nobr| [[Қарақұдық (Бөрлі ауданы)|Қарақұдық]] •}} {{nobr| [[Қарашығанақ (ауыл)|Қарашығанақ]] •}} {{nobr| [[Қызылтал]] •}} {{nobr| [[Масайтөбе]] •}} {{nobr| [[Облавка]] •}} {{nobr| [[Приурал]] •}} {{nobr| [[Пролетарка (Батыс Қазақстан облысы)|Пролетарка]] •}} {{nobr| [[Пугачёво (Батыс Қазақстан облысы)|Пугачёво]] •}} {{nobr| [[Сатайкөл]] •}} {{nobr| [[Сұлусай (Батыс Қазақстан облысы)|Сұлусай]] •}} {{nobr| [[Успенка (Батыс Қазақстан облысы)|Успенка]] •}} {{nobr| [[Утвинка]] }} }} <noinclude> [[Санат:Навигациялық үлгілер:Аудан бойынша елді мекендер:Батыс Қазақстан облысы|Бөрлі ауданы]] </noinclude> al69ozcgi5fgs2wfo8kup4vz0tz23bh 3643394 3643393 2026-08-17T13:35:36Z Casserium 68287 /* */ 3643394 wikitext text/x-wiki {{Навигациялық жол |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |тақырыбы = [[Батыс Қазақстан облысы]] [[Бөрлі ауданы]] елді мекендері |мазмұны = {{nobr| [[Ақбұлақ (Бөрлі ауданы)|Ақбұлақ]] •}} {{nobr| [[Ақсай (Бөрлі ауданы)|Ақсай]] •}} {{nobr| [[Ақсу (Бөрлі ауданы)|Ақсу]] •}} {{nobr| [[Аралтал]] •}} {{nobr| [[Бақтыарал]] •}} {{nobr| [[Бесағаш (Батыс Қазақстан облысы)|Бесағаш]] •}} {{nobr| [[Бумакөл]] •}} {{nobr| [[Бөрлі (Бөрлі ауданы)|Бөрлі]] •}} {{nobr| [[Дәнелікөл]] •}} {{nobr| [[Димитров (Батыс Қазақстан облысы)|Димитров]] •}} {{nobr| [[Достық (Бөрлі ауданы)|Достық]] •}} {{nobr| [[Жаңақоныс (Бөрлі ауданы)|Жаңақоныс]] •}} {{nobr| [[Жаңаталап (Батыс Қазақстан облысы)|Жаңаталап]] •}} {{nobr| [[Жарсуат (Батыс Қазақстан облысы)|Жарсуат]] •}} {{nobr| [[Кеңтүбек (Батыс Қазақстан облысы)|Кеңтүбек]] •}} {{nobr| [[Қанай (Батыс Қазақстан облысы)|Қанай]] •}} {{nobr| [[Қарағанды (Бөрлі ауданы)|Қарағанды]] •}} {{nobr| [[Қаракемпір (ауыл)|Қаракемпір]] •}} {{nobr| [[Қарақұдық (Бөрлі ауданы)|Қарақұдық]] •}} {{nobr| [[Қарашығанақ (ауыл)|Қарашығанақ]] •}} {{nobr| [[Қызылтал]] •}} {{nobr| [[Масайтөбе]] •}} {{nobr| [[Облавка]] •}} {{nobr| [[Приурал]] •}} {{nobr| [[Пугачёво (Батыс Қазақстан облысы)|Пугачёво]] •}} {{nobr| [[Сұлусай (Батыс Қазақстан облысы)|Сұлусай]] •}} {{nobr| [[Успенка (Батыс Қазақстан облысы)|Успенка]] •}} {{nobr| [[Утвинка]] }} }} <noinclude> [[Санат:Навигациялық үлгілер:Аудан бойынша елді мекендер:Батыс Қазақстан облысы|Бөрлі ауданы]] </noinclude> 71jr8jjs4e3fxuzx5rxnk3w6l9lgly4 0 581790 3643705 3589165 2026-08-18T11:48:41Z Marksscheider 183882 3643705 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Жан Бургейн |Шынайы есімі = Jean Bourgain |Суреті = Jean Bourgain.jpg |Сурет ені = 250px |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 28.02.1954 |Туған жері = {{туғанжері|Остенде|Остендеде}}, [[Бельгия]] |Қайтыс болған күні = 22.12.2018 |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{Байрақ|Бельгия}} |Жұбайы = |Балалары = |Ғылыми аясы = [[Математика]] |Жұмыс орны = [[Перспективті зерттеулер институты]] |Ғылыми дәрежесі = |Ғылыми атағы = [[Профессор]] |Альма-матер = [[Брюссель еркін университеті (нидерланд тілді)]] |Ғылыми жетекші = Фредди Делбан |Атақты шәкірттері = Джеймс Коллиандер |Несімен белгілі = Математикалық анализ және оның қолданыстары |Марапаттары = [[Островский сыйлығы]] (1991)<br>[[Филдс медалі]] (1994)<br>[[В. И. Вернадский атындағы алтын медаль|В. И. Вернадский атындағы алтын медаль]] (2009)<br>[[Шао сыйлығы]] (2010)<br>[[Крафурд сыйлығы]] (2012)<br>[[Математика саласындағы серпінді сыйлығы]] (2017) |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = Jean Bourgain }} '''Жан Бургейн''' (''Бурген'', {{Lang-fr|Jean Bourgain}}; [[28 ақпан]] [[1954 жыл|1954 жылы]], Остенде, [[Бельгия|Бельгия<nowiki/>да]] туылды) — бельгиялық математик, [[Филдс медалі|Филдс сыйлығы]]ның лауреаты. == Өмірбаяны == Докторлық дәрежесін Брюссельдік еркін университетте 1977 жылы алып, 1981-1985 жылдары сол жерде профессор міндетін атқарды. Содан кейін Францияда, 1994 жылдан бастап АҚШ-тағы Перспективті зерттеулер институтында жұмыс істеді. Жұмыстары математиканың [[Банах кеңістігі|банах кеңісті<nowiki/>гінің геометриясы]], гармоникалық талдау, аналитикалық сандар теориясы, комбинаторика, эргодикалық теория, дифференциалдық теңдеулер, спектрлік теория сияқты математиканың түрлі бөлімдеріне арналып жасалған. [[2009 жыл|2009 жылы]] [[Швеция|Швециялық]] патшалық ғылым академиясының шетелдік мүшесі болып сайланды. == Марапаттары == Марапат тізіміне кіреді: * Салем сыйлығы ([[1983 жыл|1983]]) * Эль Картан сыйлығы ([[1990 жыл|1990]]) * Математикалық анализге қосқан үлесі үшін Островский сыйы ([[1991 жыл|1991]])<ref>{{cite web|url=http://www.ostrowski.ch/index_e.php?ifile=preis|title=Ostrowski|accessdate=2010-10-29|lang=en, de, it|archiveurl=http://www.webcitation.org/68s7Z74pP|archivedate=2012-07-03}}</ref> * [[Филдс медалі]] ([[1994 жыл|1994]]) * В. И. Вернадский алтын медалі ([[2009 жыл|2009]]) * Математика саласындағы [[Шао жүлдесі]] ([[2010 жыл|2010]])<ref>[http://www.shawprize.org/en/laureates/2010/mathematical/Bourgain/release.html Shaw Prize Press Release] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100704143920/http://www.shawprize.org/en/laureates/2010/mathematical/Bourgain/release.html |date=2010-07-04 }}</ref>. * Крафорд сыйлығы ([[2012 жыл|2012]]), [[Теренс Тао]]мен бірлесіп жасаған жұмысы үшін. * Фельтринелли сыйлығы ([[2016 жыл|2016]]). * Математикадағы үлкен жетістік үшін алған сый ([[2017 жыл|2017]]). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Филдс медалінің иегерлері}} {{Шао жүлдесінің иегерлері}} [[Санат:Бельгия математиктері]] [[Санат:Филдс марапаты иегерлері]] [[Санат:Француз ғылым академиясының мүшелері]] [[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшелері]] he1hozocqsfq5v6k8veobwqgbze75ik 0 588631 3643445 3614846 2026-08-17T17:18:35Z 1nter pares 146705 3643445 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қазан 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> == Фрэнк Гери == Фрэнк Оуэн Гери (ағылшын. Frank Owen Gehry, шын есімі Эфраим Оуэн Гольдберг, англ. Ephraim Owen Goldberg; туыл. 28 ақпан 1929, Торонто) - қазіргі таңның танымал сәулетшілерінің бірі, архитектуралық деконструктивизмнің негізін құраған. 1989 жылғы Притцеровтық премияға ие болған. === Өмірбаяны === Фрэнк Оуэн Гери Польшада 1929 жылы туылды. Атасы құрылыс материалдарымен сауда жасаса, әкесі автоматтар дүкенін басқарған. Жас Фрэнк антисемитизмнің кесірінде соққыға жығылып, тегін ауыстырып, Америкаға отбасымен көшіп барады. 17 жасынан бастап, Лос-Анджелесте тұрады. Басында Оңтүстік Калифорния Университетінде оқиды, кейін Гарвард университетінде оқуын аяқтайды. АҚШ-тың атақты сәулетшілерінің жобаларына ат салысып, кей уақыт Франция сәулетшілерімен жұмыс атқарады. 1962 жылы АҚШ-қа қайтып, Лос-Анджелесте өз бюросын ашады. 2014 жылы бұл бюро әлемнің ең атақты сәулет фирмаларының бірі атанады. Мұнда 200-ден астам сәулетшілер жұмыс атқарады. 1950-60 жылдары Фрэнк Оуэн Гери Фрэнк Ллойд Райттың көмекшісі болады. 1978 жылы постмодернизмге бас бұрып, 1920 жылы салынған үйін қайта тұрғызады. === Архитектура === Деконструктивизм архитектурасының ең озық үлгілері гериге тиесілі — Миннеаполистегі Фредерик Вейсманның музейі (1993), Прагадағы "билеген үй" (1995), Гуггенхейма в Бильбаодағы Гуггенхейм музейі (1997), Лос-Анджелестегі Уалт Диснейдің атындағы концерт залы (2003). 2007 жылы Массачусетский технологиялық университет Гериге қарсы арыз жазды, $315 млн тұратын корпусының жобасы дұрыс емес. Университет қызметкерлерінің айтуы бойынша "3 жыл ішінде ғимараттың жоғарысынан су ағып, дұрыс жасалмаған жұмыстар адамдарға қауіп төндіреді". Оның көп жобалары демонструктивизмнің иллюстрациялары болып табылады. Гери эстетикалық тұрғыдан ерекше жобалар дайындайды. Фрэнка Геридің жұмыстары геометриялық мүсіндік болып шығады және бұл Геридің өзіндік композициясына жатады. Қызметтестерінің айтуы бойынша, мұнда белгілі бір қауіп бар. Оның деконструктивизмі — бұл деструктивизм: ыдырайтын көлемдер, дөрекі, құлдыраңқы жасалған жобаның жоғарғы бөлігі, дәстүрлі архитектуралық құралдардың қолданылуы. === Қызықты ақпарат === -Гери хоккей ойынының жанкүйері. Оның айтуымен арнайы хоккейге арналған кубок жасалып, бұл спорт бойынша әлем чемпионы атанған топқа берілді. -2005 жылы "Симпсоны" мультсериалының бір бөлімінде Фрэнк Гери өзі өзінің даусын жазды. Осы әрекет арқасында, ол дауыс жазуға шақырылған ең алғаш архитектор аталды. hogvi3uawx9myzs4sokvwt8fciqn3f6 0 589511 3643591 3640156 2026-08-18T08:37:55Z Берікқожанова Альфия Серікқанқызы 184274 3643591 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Перед акиматом2000.jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Мәрзия Жұмашқызы Жақсығарина''' - (1 сәуір 1961 жыл, Шаңды ауылы, Мәртөк ауданы, [[Ақтөбе облысы]]) қазақ суретшісі, графигі, экслибристі, гравёрі, қоғам қайраткері, культурология кандидаты (2002), Қазақстанның суретшілер одағының мүшесі(1998). ==Өмірбаяны== Мәрзия Жақсығарина 1 сәуір 1961 жылы Ақтөбе облысы, Мәрдөк ауданының Шаңда{{sfn|Энциклопедия «Актобе»|2002|с=405—406}} ауылында көпбалалы отбасында дүниеге келді.{{sfn|Каталог-справочник СХРК|2000|с=40}} Әкесі Жұмаш Беркімбетұлы Жақсығарин 1977 және 1980 жылдардың соц.жарысының жеңімпазы, Еңбек Қызыл Ту Орденін алған(1973), "Құрмет Белгісі"Орденінің(1981) иегері. Анасы Жансұлу Бүркіталина Елғондықызы сол кездегі байдың қызы болған, «Ана даңқы» орденімен марапатталған. 7 баланы: 5 ұл, 2 қызды баққан.{{sfn|Известные имена|1999|с=98}}{{sfn|Актюбинский экслибрис|1996|с=64}}{{sfn|Яценко|2012|с=33}} ==Білім жолы== Жас Жақсығарина Шаңды ауылындағы 8 жылдық мектепті бітірген. Оқуын Жаңа-Михайловск орта мектебінде жалғастырған. Алайда 1977 жылы «Коммунизмге жол» плакатын көріп, асығыс құжаттарын алып, училищеге көшіп кетті.{{sfn|Шашкова|2006|с=199—208}}{{sfn|Яценко|2012|с=33}} Алғаш өнер туралы білімін {{Аударылмаған2|Әнуар Өтеген-Тана|Ануар Өтеген-Танадан|ru|Отеген-Тана, Ануар}} алған, ал өнер тарихы туралы Петр Калиниченкодан алған. Оқуында үлкен жетістіктерге тез жете бастады. 1979 жылы Кавказды жеке өнер көрмесін ұйымдастырған. Училищені үздікке бітірген Мәрзия [[Мәскеу]] қаласына тұруға көшіп кетті. Сол жерде ол Лихачев атындағы Мәскеу зауытында суретші-безендіруші болып жұмыс жасады.1988 жылы Жақсығарина [[Алматы]]дағы Абай атындағы университетте графикалық өнер оқуын жалғастырды. Университте өнер тарихын белгілі, атақты Людмила Зальцман берген. 1933 жылы Алматыда оқуын аяқтап, өнер-графика мұғалімінің квалификациясын алған.<ref>''Дмитриев А.'' В труде зреет талант // ''Путь к коммунизму'': Г. — Актобе, 31.01.1981.</ref> ==Қызметтік жолы== 1994 жылы Мәрзия Жұбанов атындағы университетте өнер кафедрасының мұғалімі ретінде жұмыс жасады. 2002 жылы [[Санкт-Петербург]]те диссертация қорғап, культурология кандидаты атанды. 2004 жылы Жұбанов атындағы университетте «Дизайн» кафедрасының доценті атанды. 2007-2013 жылдары қазақ-орыс халықаралық университетінде жұмыс жасады.{{sfn|Яценко|2012|с=33}} Ал осы жұмысы үшін оған 2011 жылы профессор міндетін берді. ==Шығармашылық еңбектері== Мәрзия эклибриспен 1994 жылдан бері айналысады.{{sfn|Актюбинский экслибрис|1996|с=64}} Жақсығарина атақты шетелдік қайраткерлерге арнаған 260 эклибрисінің авторы. Негізгі сериялары: «Қазақ елі» (1995—1996), «Ювелирные украшения Казахстана» (1997), «Абай — 150 жыл» (1995), «Ұлы жеңіске 50 жыл»(1995), «Мұхтар Әуезов — 100 жыл» (1997), «Құдайберген Жұбанов — 100 жыл» (1999), «Экзюпериана» (1994—2013), «Пушкиниана» (1998), «Архитектура» (1998) және т.б.{{sfn|Энциклопедия «Актобе»|2002|с=405—406}} ==Жетістіктері== 1998 жылы Жақсығарина Қазақстанның суретшілер Одағының мүшесі атанды. Сол жылы Мәрзияның жасалған жұмыстары үшін оған Ақтөбенің құрметті азаматы атағын берді. Халықаралық көрме ұйымдастырғаны үшін, қазақ мәдениеті мен рухын мадақтағаны үшін және ғылым, мәдениет салаларындағы үлкен жетістіктері үшін 2001 жылы «Еңбегі үшін» атағын иеленді. 2003 жылы Ақтөбе адамы атанды. Суретші Жақсығаринаның туындыларын тек жерлерстер ғана бағалаған жоқ, оны шетелдіктерде жақсы бағалады. 2003 жылы «Заманауи эклибрис суретшілері» әлемдік энциклопедиясының 2-ші томына енгізілді. Сонымен қатар, оның атақты туындыларын Польшада шығырған.<ref>[http://newsite.kazpravda.kz/rus/kuljtura/kazahstanskij_ekslibris_na_poljskoj_kupjure.html ''Рысты Алибекова'' Казахстанский экслибрис на польской купюре // ''Казахстанская правда '': Г. — Алматы, 2003] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131020043519/http://newsite.kazpravda.kz/rus/kuljtura/kazahstanskij_ekslibris_na_poljskoj_kupjure.html |date=2013-10-20 }}</ref><ref>''Алфёрова Л.'' Праздник для избранных // ''Эврика'': Г. — Актобе, 16 января 2004. — № 3. — С. 4.</ref> ==Қоғамдық қызметі== Жақсығарина көп жылдан бері қазақ тарихы мен мәдениетін мадақтаған және әлі де мадақтауда. 1998 жылы ол көрме өткізді және ол жерде өзінің 140 эклибрисін Оренбургтің 255 жылдығына сыйлаған. 2003 жылы сәуірде К.Жұбанов атындағы инженер-техникалық университетіне 50 эклибрисін сыйға тартқан. 2003 жылы Ануар Өтеген-Тана мен Мәрзия Жақсығаринаның бастауы бойынша Уил ауданының орталығында өнер музейі ашылды. Олар музейдін ашылуына 600 шақты туындыны берді. Оның ішінді белгелі Ресей және қазақ тұлғаларының шығармалары болды. 1998 жылы Ақтөбенің 130 жылдығына байланысты «20 ғасырдың польшалық суретшілері» көрмесін өткізді. Көрмеде 100 польшалық суретшінің 900-ге жуық эклибристері көрсетілді. 1999 жылы Құдайберген Жұбановтың 100 жылдығына арналған көрменің жетекшісі болды. Көрмеде 25 елден келген 124 суретшінің 357 туындылары көрсетілді.<ref>[http://newsite.kazpravda.kz/rus/kuljtura/muzej_iskusstv_v_glubinke.html ''Рысты Алибекова'' Музей искусств в глубинке // ''Казахстанская правда '': Г. — Алматы, 2003] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131020043713/http://newsite.kazpravda.kz/rus/kuljtura/muzej_iskusstv_v_glubinke.html |date=2013-10-20 }}</ref> ==Ғылыми қызметі== Жақсығарина өнер мен графикаға қатысты 50 шақты ғылыми мақаланың авторы. Эклибрис коммуникация және коллекция үшін жинақталған. Көптеген шығармалар Қазақстанның тәуелсізідігіне байланысты салынған. Соынмен қатар, Мәрзия Жақсығарина Ануар Өтеген-Тананың, Исатай Нұрышұлы Исабаевтың, Евгений Матвеевия Ситориннің, Орынғали Алтынбайұлы Хайруллиннің, Сергей Васильевич Кукурузаның, Әбілхан Қастеевтің, Әубәкір Исмаиловтың, Орал Таңсықбаевтың, Таймас Ниязбекұлы Телеушевтің, Алексей Иванович Верещагиннің, Борис Андреевич Ткаченконың, Александр Леонтьевич Лежниннің әлемге танылуына ықпал жасады.{{sfn|Лежнин Александр Леонтьевич: каталог выставки|2007}} ==Сілтемелер== https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%96%D0%B0%D0%BA%D1%81%D1%8B%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0,_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%B0%D1%88%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0 ==Дереккөздер== [[Санат:Қоғам қайраткерлері]] [[Санат:Суретшілер]] s2i357fdysxyx75nnrteu6z0e2rnx44 3643606 3643591 2026-08-18T09:02:17Z 1nter pares 146705 /* */ 3643606 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[Сурет:Перед акиматом2000.jpg|нобай]] '''Мәрзия Жұмашқызы Жақсығарина''' (1 сәуір 1961 жыл, Шаңды ауылы, Мәртөк ауданы, [[Ақтөбе облысы]]) — қазақ суретшісі, графигі, экслибристі, гравёрі, қоғам қайраткері, культурология кандидаты (2002), Қазақстанның суретшілер одағының мүшесі(1998). ==Өмірбаяны== Мәрзия Жақсығарина 1 сәуір 1961 жылы Ақтөбе облысы, Мәрдөк ауданының Шаңда{{sfn|Энциклопедия «Актобе»|2002|с=405—406}} ауылында көпбалалы отбасында дүниеге келді.{{sfn|Каталог-справочник СХРК|2000|с=40}} Әкесі Жұмаш Беркімбетұлы Жақсығарин 1977 және 1980 жылдардың соц.жарысының жеңімпазы, Еңбек Қызыл Ту Орденін алған(1973), "Құрмет Белгісі"Орденінің(1981) иегері. Анасы Жансұлу Бүркіталина Елғондықызы сол кездегі байдың қызы болған, «Ана даңқы» орденімен марапатталған. 7 баланы: 5 ұл, 2 қызды баққан.{{sfn|Известные имена|1999|с=98}}{{sfn|Актюбинский экслибрис|1996|с=64}}{{sfn|Яценко|2012|с=33}} ==Білім жолы== Жас Жақсығарина Шаңды ауылындағы 8 жылдық мектепті бітірген. Оқуын Жаңа-Михайловск орта мектебінде жалғастырған. Алайда 1977 жылы «Коммунизмге жол» плакатын көріп, асығыс құжаттарын алып, училищеге көшіп кетті.{{sfn|Шашкова|2006|с=199—208}}{{sfn|Яценко|2012|с=33}} Алғаш өнер туралы білімін {{Аударылмаған2|Әнуар Өтеген-Тана|Ануар Өтеген-Танадан|ru|Отеген-Тана, Ануар}} алған, ал өнер тарихы туралы Петр Калиниченкодан алған. Оқуында үлкен жетістіктерге тез жете бастады. 1979 жылы Кавказды жеке өнер көрмесін ұйымдастырған. Училищені үздікке бітірген Мәрзия [[Мәскеу]] қаласына тұруға көшіп кетті. Сол жерде ол Лихачев атындағы Мәскеу зауытында суретші-безендіруші болып жұмыс жасады.1988 жылы Жақсығарина [[Алматы]]дағы Абай атындағы университетте графикалық өнер оқуын жалғастырды. Университте өнер тарихын белгілі, атақты Людмила Зальцман берген. 1933 жылы Алматыда оқуын аяқтап, өнер-графика мұғалімінің квалификациясын алған.<ref>''Дмитриев А.'' В труде зреет талант // ''Путь к коммунизму'': Г. — Актобе, 31.01.1981.</ref> ==Қызметтік жолы== 1994 жылы Мәрзия Жұбанов атындағы университетте өнер кафедрасының мұғалімі ретінде жұмыс жасады. 2002 жылы [[Санкт-Петербург]]те диссертация қорғап, культурология кандидаты атанды. 2004 жылы Жұбанов атындағы университетте «Дизайн» кафедрасының доценті атанды. 2007-2013 жылдары қазақ-орыс халықаралық университетінде жұмыс жасады.{{sfn|Яценко|2012|с=33}} Ал осы жұмысы үшін оған 2011 жылы профессор міндетін берді. ==Шығармашылық еңбектері== Мәрзия эклибриспен 1994 жылдан бері айналысады.{{sfn|Актюбинский экслибрис|1996|с=64}} Жақсығарина атақты шетелдік қайраткерлерге арнаған 260 эклибрисінің авторы. Негізгі сериялары: «Қазақ елі» (1995—1996), «Ювелирные украшения Казахстана» (1997), «Абай — 150 жыл» (1995), «Ұлы жеңіске 50 жыл»(1995), «Мұхтар Әуезов — 100 жыл» (1997), «Құдайберген Жұбанов — 100 жыл» (1999), «Экзюпериана» (1994—2013), «Пушкиниана» (1998), «Архитектура» (1998) және т.б.{{sfn|Энциклопедия «Актобе»|2002|с=405—406}} ==Жетістіктері== 1998 жылы Жақсығарина Қазақстанның суретшілер Одағының мүшесі атанды. Сол жылы Мәрзияның жасалған жұмыстары үшін оған Ақтөбенің құрметті азаматы атағын берді. Халықаралық көрме ұйымдастырғаны үшін, қазақ мәдениеті мен рухын мадақтағаны үшін және ғылым, мәдениет салаларындағы үлкен жетістіктері үшін 2001 жылы «Еңбегі үшін» атағын иеленді. 2003 жылы Ақтөбе адамы атанды. Суретші Жақсығаринаның туындыларын тек жерлерстер ғана бағалаған жоқ, оны шетелдіктерде жақсы бағалады. 2003 жылы «Заманауи эклибрис суретшілері» әлемдік энциклопедиясының 2-ші томына енгізілді. Сонымен қатар, оның атақты туындыларын Польшада шығырған.<ref>[http://newsite.kazpravda.kz/rus/kuljtura/kazahstanskij_ekslibris_na_poljskoj_kupjure.html ''Рысты Алибекова'' Казахстанский экслибрис на польской купюре // ''Казахстанская правда '': Г. — Алматы, 2003] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131020043519/http://newsite.kazpravda.kz/rus/kuljtura/kazahstanskij_ekslibris_na_poljskoj_kupjure.html |date=2013-10-20 }}</ref><ref>''Алфёрова Л.'' Праздник для избранных // ''Эврика'': Г. — Актобе, 16 января 2004. — № 3. — С. 4.</ref> ==Қоғамдық қызметі== Жақсығарина көп жылдан бері қазақ тарихы мен мәдениетін мадақтаған және әлі де мадақтауда. 1998 жылы ол көрме өткізді және ол жерде өзінің 140 эклибрисін Оренбургтің 255 жылдығына сыйлаған. 2003 жылы сәуірде К.Жұбанов атындағы инженер-техникалық университетіне 50 эклибрисін сыйға тартқан. 2003 жылы Ануар Өтеген-Тана мен Мәрзия Жақсығаринаның бастауы бойынша Уил ауданының орталығында өнер музейі ашылды. Олар музейдін ашылуына 600 шақты туындыны берді. Оның ішінді белгелі Ресей және қазақ тұлғаларының шығармалары болды. 1998 жылы Ақтөбенің 130 жылдығына байланысты «20 ғасырдың польшалық суретшілері» көрмесін өткізді. Көрмеде 100 польшалық суретшінің 900-ге жуық эклибристері көрсетілді. 1999 жылы Құдайберген Жұбановтың 100 жылдығына арналған көрменің жетекшісі болды. Көрмеде 25 елден келген 124 суретшінің 357 туындылары көрсетілді.<ref>[http://newsite.kazpravda.kz/rus/kuljtura/muzej_iskusstv_v_glubinke.html ''Рысты Алибекова'' Музей искусств в глубинке // ''Казахстанская правда '': Г. — Алматы, 2003] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131020043713/http://newsite.kazpravda.kz/rus/kuljtura/muzej_iskusstv_v_glubinke.html |date=2013-10-20 }}</ref> ==Ғылыми қызметі== Жақсығарина өнер мен графикаға қатысты 50 шақты ғылыми мақаланың авторы. Эклибрис коммуникация және коллекция үшін жинақталған. Көптеген шығармалар Қазақстанның тәуелсізідігіне байланысты салынған. Соынмен қатар, Мәрзия Жақсығарина Ануар Өтеген-Тананың, Исатай Нұрышұлы Исабаевтың, Евгений Матвеевия Ситориннің, Орынғали Алтынбайұлы Хайруллиннің, Сергей Васильевич Кукурузаның, Әбілхан Қастеевтің, Әубәкір Исмаиловтың, Орал Таңсықбаевтың, Таймас Ниязбекұлы Телеушевтің, Алексей Иванович Верещагиннің, Борис Андреевич Ткаченконың, Александр Леонтьевич Лежниннің әлемге танылуына ықпал жасады.{{sfn|Лежнин Александр Леонтьевич: каталог выставки|2007}} ==Сілтемелер== https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%96%D0%B0%D0%BA%D1%81%D1%8B%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0,_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%B0%D1%88%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0 ==Дереккөздер== [[Санат:Қоғам қайраткерлері]] [[Санат:Суретшілер]] lcjrnr8pvx6o2yhoppmok8os94vkpg8 3643607 3643606 2026-08-18T09:02:40Z 1nter pares 146705 /* */ 3643607 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[Сурет:Перед акиматом2000.jpg|нобай]] '''Мәрзия Жұмашқызы Жақсығарина''' ([[1 сәуір]] [[1961 жыл|1961]], Шаңды ауылы, Мәртөк ауданы, [[Ақтөбе облысы]]) — қазақ суретшісі, графигі, экслибристі, гравёрі, қоғам қайраткері, культурология кандидаты (2002), Қазақстанның суретшілер одағының мүшесі (1998). ==Өмірбаяны== Мәрзия Жақсығарина 1 сәуір 1961 жылы Ақтөбе облысы, Мәрдөк ауданының Шаңда{{sfn|Энциклопедия «Актобе»|2002|с=405—406}} ауылында көпбалалы отбасында дүниеге келді.{{sfn|Каталог-справочник СХРК|2000|с=40}} Әкесі Жұмаш Беркімбетұлы Жақсығарин 1977 және 1980 жылдардың соц.жарысының жеңімпазы, Еңбек Қызыл Ту Орденін алған(1973), "Құрмет Белгісі"Орденінің(1981) иегері. Анасы Жансұлу Бүркіталина Елғондықызы сол кездегі байдың қызы болған, «Ана даңқы» орденімен марапатталған. 7 баланы: 5 ұл, 2 қызды баққан.{{sfn|Известные имена|1999|с=98}}{{sfn|Актюбинский экслибрис|1996|с=64}}{{sfn|Яценко|2012|с=33}} ==Білім жолы== Жас Жақсығарина Шаңды ауылындағы 8 жылдық мектепті бітірген. Оқуын Жаңа-Михайловск орта мектебінде жалғастырған. Алайда 1977 жылы «Коммунизмге жол» плакатын көріп, асығыс құжаттарын алып, училищеге көшіп кетті.{{sfn|Шашкова|2006|с=199—208}}{{sfn|Яценко|2012|с=33}} Алғаш өнер туралы білімін {{Аударылмаған2|Әнуар Өтеген-Тана|Ануар Өтеген-Танадан|ru|Отеген-Тана, Ануар}} алған, ал өнер тарихы туралы Петр Калиниченкодан алған. Оқуында үлкен жетістіктерге тез жете бастады. 1979 жылы Кавказды жеке өнер көрмесін ұйымдастырған. Училищені үздікке бітірген Мәрзия [[Мәскеу]] қаласына тұруға көшіп кетті. Сол жерде ол Лихачев атындағы Мәскеу зауытында суретші-безендіруші болып жұмыс жасады.1988 жылы Жақсығарина [[Алматы]]дағы Абай атындағы университетте графикалық өнер оқуын жалғастырды. Университте өнер тарихын белгілі, атақты Людмила Зальцман берген. 1933 жылы Алматыда оқуын аяқтап, өнер-графика мұғалімінің квалификациясын алған.<ref>''Дмитриев А.'' В труде зреет талант // ''Путь к коммунизму'': Г. — Актобе, 31.01.1981.</ref> ==Қызметтік жолы== 1994 жылы Мәрзия Жұбанов атындағы университетте өнер кафедрасының мұғалімі ретінде жұмыс жасады. 2002 жылы [[Санкт-Петербург]]те диссертация қорғап, культурология кандидаты атанды. 2004 жылы Жұбанов атындағы университетте «Дизайн» кафедрасының доценті атанды. 2007-2013 жылдары қазақ-орыс халықаралық университетінде жұмыс жасады.{{sfn|Яценко|2012|с=33}} Ал осы жұмысы үшін оған 2011 жылы профессор міндетін берді. ==Шығармашылық еңбектері== Мәрзия эклибриспен 1994 жылдан бері айналысады.{{sfn|Актюбинский экслибрис|1996|с=64}} Жақсығарина атақты шетелдік қайраткерлерге арнаған 260 эклибрисінің авторы. Негізгі сериялары: «Қазақ елі» (1995—1996), «Ювелирные украшения Казахстана» (1997), «Абай — 150 жыл» (1995), «Ұлы жеңіске 50 жыл»(1995), «Мұхтар Әуезов — 100 жыл» (1997), «Құдайберген Жұбанов — 100 жыл» (1999), «Экзюпериана» (1994—2013), «Пушкиниана» (1998), «Архитектура» (1998) және т.б.{{sfn|Энциклопедия «Актобе»|2002|с=405—406}} ==Жетістіктері== 1998 жылы Жақсығарина Қазақстанның суретшілер Одағының мүшесі атанды. Сол жылы Мәрзияның жасалған жұмыстары үшін оған Ақтөбенің құрметті азаматы атағын берді. Халықаралық көрме ұйымдастырғаны үшін, қазақ мәдениеті мен рухын мадақтағаны үшін және ғылым, мәдениет салаларындағы үлкен жетістіктері үшін 2001 жылы «Еңбегі үшін» атағын иеленді. 2003 жылы Ақтөбе адамы атанды. Суретші Жақсығаринаның туындыларын тек жерлерстер ғана бағалаған жоқ, оны шетелдіктерде жақсы бағалады. 2003 жылы «Заманауи эклибрис суретшілері» әлемдік энциклопедиясының 2-ші томына енгізілді. Сонымен қатар, оның атақты туындыларын Польшада шығырған.<ref>[http://newsite.kazpravda.kz/rus/kuljtura/kazahstanskij_ekslibris_na_poljskoj_kupjure.html ''Рысты Алибекова'' Казахстанский экслибрис на польской купюре // ''Казахстанская правда '': Г. — Алматы, 2003] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131020043519/http://newsite.kazpravda.kz/rus/kuljtura/kazahstanskij_ekslibris_na_poljskoj_kupjure.html |date=2013-10-20 }}</ref><ref>''Алфёрова Л.'' Праздник для избранных // ''Эврика'': Г. — Актобе, 16 января 2004. — № 3. — С. 4.</ref> ==Қоғамдық қызметі== Жақсығарина көп жылдан бері қазақ тарихы мен мәдениетін мадақтаған және әлі де мадақтауда. 1998 жылы ол көрме өткізді және ол жерде өзінің 140 эклибрисін Оренбургтің 255 жылдығына сыйлаған. 2003 жылы сәуірде К.Жұбанов атындағы инженер-техникалық университетіне 50 эклибрисін сыйға тартқан. 2003 жылы Ануар Өтеген-Тана мен Мәрзия Жақсығаринаның бастауы бойынша Уил ауданының орталығында өнер музейі ашылды. Олар музейдін ашылуына 600 шақты туындыны берді. Оның ішінді белгелі Ресей және қазақ тұлғаларының шығармалары болды. 1998 жылы Ақтөбенің 130 жылдығына байланысты «20 ғасырдың польшалық суретшілері» көрмесін өткізді. Көрмеде 100 польшалық суретшінің 900-ге жуық эклибристері көрсетілді. 1999 жылы Құдайберген Жұбановтың 100 жылдығына арналған көрменің жетекшісі болды. Көрмеде 25 елден келген 124 суретшінің 357 туындылары көрсетілді.<ref>[http://newsite.kazpravda.kz/rus/kuljtura/muzej_iskusstv_v_glubinke.html ''Рысты Алибекова'' Музей искусств в глубинке // ''Казахстанская правда '': Г. — Алматы, 2003] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131020043713/http://newsite.kazpravda.kz/rus/kuljtura/muzej_iskusstv_v_glubinke.html |date=2013-10-20 }}</ref> ==Ғылыми қызметі== Жақсығарина өнер мен графикаға қатысты 50 шақты ғылыми мақаланың авторы. Эклибрис коммуникация және коллекция үшін жинақталған. Көптеген шығармалар Қазақстанның тәуелсізідігіне байланысты салынған. Соынмен қатар, Мәрзия Жақсығарина Ануар Өтеген-Тананың, Исатай Нұрышұлы Исабаевтың, Евгений Матвеевия Ситориннің, Орынғали Алтынбайұлы Хайруллиннің, Сергей Васильевич Кукурузаның, Әбілхан Қастеевтің, Әубәкір Исмаиловтың, Орал Таңсықбаевтың, Таймас Ниязбекұлы Телеушевтің, Алексей Иванович Верещагиннің, Борис Андреевич Ткаченконың, Александр Леонтьевич Лежниннің әлемге танылуына ықпал жасады.{{sfn|Лежнин Александр Леонтьевич: каталог выставки|2007}} ==Сілтемелер== https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%96%D0%B0%D0%BA%D1%81%D1%8B%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0,_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%B0%D1%88%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0 ==Дереккөздер== [[Санат:Қоғам қайраткерлері]] [[Санат:Суретшілер]] fp7c5uk1p1m429f1ijfvr018dndoko9 0 589605 3643595 3642045 2026-08-18T08:45:29Z Берікқожанова Альфия Серікқанқызы 184274 3643595 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Айтымбай Молдабеков ''' (1924 жылдың 15 мамыры, Ақмола (қазір [[Астана]]), ҚазКСР - 2001 жылғы 21 қыркүйек, [[Алматы]], [[Қазақстан]]) - советтік және қазақ суретшісі, монументалист, театр суретшісі, оқытушы, КСРО Суретшілер одағының мүшесі, [[Ұлы Отан соғысы|Ұлы Отан соғысының]] ардагері (1941-1945). [[Сурет:Moldabekov-Aitymbay-1991-year.jpg|нобай|Молдабеков Айтымбай, 1991 жыл ]] ===Балалық шағы=== Айтымбай [[Ақмола]] қаласында 1924 жылы 15 мамырда жұмысшы Дүйсенбаев (Жиенбаев) Молдабектің отбасында дүниеге келді. 1928 жылы [[Петропавл]] қаласында балалар үйіне алынды (кейіннен балалар үйі Явленка ауылына көшірілді). Ерте жастан бастап Айтымбай бейнелеу өнеріне қызығушылық танытты. 1934 жылы Айтымбайдың ағасы Өсербек оны балалар үйінен алып кетті. 1937 жылы Айтымбай ағасымен бірге [[Алмат|Алматыға]] көшіп келеді, содан кейін 1943 жылдың ақпан айында әскерге шақырылды.<ref>{{Cite web |url=http://podvignaroda.mil.ru/#id=80150914&tab=navDetailManAward |title=Архивные документы на сайте Подвиг Народа |access-date=2015-01-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170511144203/http://www.podvignaroda.mil.ru/#id=80150914&tab=navDetailManAward |archive-date=2017-05-11 |url-status=dead }}</ref> Ол [[Алматы|Алматыдағы]] әскерлер полкінде қызмет етіп, кейін соғысқа аттанды. Айтымбай Молдабеков 4-ші Украин фронтында, кейіннен екінші Украин фронтында шайқасты. 11-гвардиялық кавалерия дивизиясының 37-ші Дон казак полкінде взвод командирінің көмекшісі болды. 1944 жылдың 13 ақпанында Корсун-Шевченко операциясы кезінде оң бөксе мен тізеден ауыр жарақат алды. Айтымбай ем алуға алдымен Харьков, содан кейін Бакуге жіберілді. Соғысты аға сержант дәрежесі бойынша аяқтады, І және ІІ дәрежелі Отан соғысы орденімен, «Жауынгерлік еңбегі үшін» медалімен марапатталды. ===Өнер училищесі, алғашқы көрмелер=== Соғыс аяқталғаннан кейін Молдабеков Нарынкөлде инкассатор болып жұмыс істеді. Ағасының кеңесі бойынша Қазақ құқықтану институтының комиссиясына құжаттарды тапсырған, бірақ ол өнер училищеге оқушыларды қабылдау туралы афишаларды көріп, сонда түсуге шешім қабылдады. Училищеге түсу үшін міндетті сызбалар мен эскиздер Айтымбайда болған жоқ, бірақ Молдабековтың қабілеті кескіндеме профессоры Черкасскиймен кездесуден соң жеткілікті екеніне сендірді. Айтымбай Молдабеков Н.В.Гоголь атындағы училищені екі сала бойынша бітірді: көркем-педагогика(1950) және театр-декоративті(1952) салалары. 1950 жылы театр және сәндік бөлімнің екінші курс студенті Гареева Тайира Салиховнаға үйленді. Олар 50 жыл бірге өмір сүрді, шығармашылық ортада екі баланы тәрбиелеп, Ирка мен Әділет Молдабековтер - суретшілер болуына өз ықпалын тигізді. 1950 жылдан бастап Айтымбай көрмелерге қатыса бастады. «Кеңестік Қазақстанның 30 жылдығы» атты Республикалық көркем көрмеге қатысты.<ref>[http://www.maslovka.org/modules.php?name=Content&pa=showpage&pid=1400&page=7 Республиканская Художественная выставке «30 Лет Советского Казахстана»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250124172420/https://www.maslovka.org/modules.php?name=Content&pa=showpage&pid=1400&page=7 |date=2025-01-24 }}</ref> '''Театрдағы жұмысы''' [[Сурет:Shurale-esliz-MoldabekovA-1956.jpg|нобай|А.Молдабековтың "Шурале" балетіне эскизі ]] 1952 жылы Молдабеков Абай атындағы Мемлекеттік академиялық опера және балет театрында жұмыс істей бастады. Ол алғашқы кәсіби театр режиссерлерінің бірі болды. Бастапқыда ол әшекейлеу бөлімінің бастығы, содан кейін бас суретші болған. Молдабеков 20-дан астам көріністердің декорациясын дайындаған. Оларға «Шурале» Яруллин Ф. (1956), «Кащей бессмертный» Римского-Корсаков Н. А. (1957), «Камбар және Назым» Великанов В. (1959), «Флория Тоска» Пуччини Дж., «Травиата» Верди Дж., «Виндзорские кумушки» Николаи О., «Фауст» Гуно Ш., «Дон Паскуале» Доницетти Г. және т.б. жатады. Айтымбай 1957 жылдың соңында Ұлы Қазан Социалисттік Революцияның 40 жылдығына орай ұйымдастырылған Республикалық Көркемөнер көрмесіне қатысты.<ref>Республиканская Художественная выставка произведений художников Казахстана, посвященная 40-летию Великой Октябрьской Социалистической Революции [http://www.maslovka.org/modules.php?name=Content&pa=showpage&pid=1521&page=5] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250623114940/https://www.maslovka.org/modules.php?name=Content&pa=showpage&pid=1521&page=5 |date=2025-06-23 }}</ref> [[Сурет:Behalf-of-the-Revolution-MoldabekovA-1967.jpg|нобай|Револиция атымен(Именем Революции) 1967 жыл]] '''1960-1975 жылдар арсындағы өнер туындылары''' [[Сурет:Spring-1945-MoldabekovA-1970.jpg|нобай|1945 жылғы көктем]] Айтымбай Молдабеков 1960 жылдан 1975 жылға дейінгі кезеңде әскери-патриоттық такқырыпта («Годы боевые», «Товарищ», «В тылу», «1942 год», «Земля», «Родина», «Весна 1945 года», «Поверженные знамена»), тарихи-револициялық тақырыпта (К. Кузнецовпен бірге «Вагон смерти. Рождение С. Сейфуллина»), еңбек және демалыс тақырыбында («Коллеги», «Портрет Бекхожина»), отбасы, бақыт, махаббат және бейбітшілік тақырыптарында («Портрет Художницы Гадеевой», «Теплый день», «Новый дом», «Портрет сына», «Портрет дочери») сурет салды. Молдабеков өзінің суреттерінде түс әсеріне, адам сезімдеріне әсер етуге жетуге тырысқан. Суретші түс байытуда көп жұмыс істеді. Контентке көп көңіл бөліді, бірақ түс масштабының белсенділігі суреттердің эмоционалдық сәті болды. Лирикалық, жеңіл нотадағы «1945 жылғы көктем» (1970) картинасында үлкен кенеп көңіл-күйі анықталады. Бұл суретте кейіпкердің бейнесі көктемгі табиғатпен салыстырылды. Молдабеков шығарған туындылар әрдайым тар ұлттық өнердің шекарасынан асты. Оның кейіпкерлері халықаралық және олардың идеяларыбарлық адамдарға тән. «Аттестат Зрелости» (1974) картинасында суретшінің өткен жылдардағы жинақтаған ішкі сезімдері толығымен көрінді. «Аттестат Зрелости» - суретшінің келер ұрпақ туралы көзқарасы. «Біз әрдайым қатарда болдық», - деп Молдабеков өз жұмысын құрбыларының сезімін өзінше білдіру ретінде түсіндіріп, еске алды. «Біз не үшін күресетінімізді түсіндік. Менің ұрпағым енді қатарда»(1974 жыл, мерейтойлық көрменің алдындағы сұхбат). ==Алған марапаттары== * 1-дәрежелі Ұлы Отан соғысы ордені * 2- дәрежелі Ұлы Отан соғысы ордені * «Жауынгерлік үшін» медалі * «Еңбегі үшін» медалі * «Тың жерлерді игеру үшін» медалі * Мерейтойлық медальдар: «1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысындағы жеңіске 20 жыл », «1941-1945 жылдардағы соғысқа 25 жыл», «1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы жеңіске ХХХ жыл», «1941-1945 жылдардағы соғысқа»,«КСРО Қарулы Күштерінің елу жылдығы», «КСРО Қарулы Күштерінің алпыс жылдығы». ==Әдебиеттер== *Каталог «Осенняя республиканская выставка произведений художников Казахстана». Алма-Ата, 1965 г. — 20 с. *Каталог «VII Предсъездовская выставка произведений художников Казахстана», сост. Кучина М. Н. Алма-Ата, Союз художников КазССР, 1967 г. — 70 с. *Каталог республиканской художественной выставки «Советский Казахстан», сост. Вандровская Е. Б., Целлинская М. Н., Алма-Ата, 1967 г. — 38 с. *Хлопова Л. М. «Алма-Атинское художественное училище». Алматы, 1997 г. — 62 с. *Каталог «Республиканская юбилейная художественная выставка», сост. Калинина А. Алма-Ата, 1967 г. — 78 с. *Каталог выставки «Изобразительное искусство Казахстана», сост. Ли К. Алма-Ата, 1971 г. — 48 с. *«Живопись Казахской ССР» ред. Петрова С. Москва, изд. «Советский художник», 1970 г. — 64 с. *Каталог «Выставка произведений художников Казахстана, посвященная 25-летию Победы советского народа в Великой Отечественной Войне», сост. Амиров Р. А. Алма-Ата, 1970 г. — 26 с. *«Каталог выставки, посвященная XXIV съезду КПСС и XIII съезду Компартии Казахстана», сост. Марченко Л. Алма-Ата, 1971 г. — 54 с. *Каталог выставки «Изобразительное искусство Казахстана», сост. Ли К. Алма-Ата, 1971 г — 48 с. *Каталог всесоюзной художественной выставки «Всегда начеку», посвященной шестидесятилетию Великой Октябрьской социалистической революции и шестидесятилетию советской милиции, сост. Кузина В., Кетов А. Москва, изд. «Советский художник», 1977 г — 76 с. *Каталог всесоюзной художественной выставки «60 героических лет», сост. Бабурина Н., Елкова В., Кузина В., Прокофьева Н., Романова Л. Москва, изд. «Советский художник», 1978 г. — 68 с. *Каталог республиканской художественная выставки «Всегда начеку», посвященная шестидесятилетию Великой Октябрьской социалистической революции и шестидесятилетию советской милиции. Издание Союза Художников Казахстана. Алма-Ата, 1977 г. — 28 с. *Каталог репродукций «Художники Советского Казахстана», сост. Кумарова С. Б. Москва, изд. «Советский художник», 1980 г. ==Сілтемелер== *[https://drive.google.com/file/d/0BxqwasdUa64ALV9jS1FJazFTTWM/edit «Айтымбай Молдабеков. Каталог 1974»] *[https://drive.google.com/file/d/0BxqwasdUa64AOTlucWRnYUxEM1k/view «Айтымбай Молдабеков». Автор: Р. Амиров. Министерство Культуры Казахской ССР] *[http://podvignaroda.ru/?#id=80150914&tab=navDetailManAward Марапаттау қағазы. Молдабеков Айтымбай] ==Дереккөздер== [[Санат:1924 жылы туғандар]] [[Санат:15 мамырда туғандар]] [[Санат:21 қыркүйекте қайтыс болғандар]] [[Санат:2001 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Алфавит бойынша суретшілер]] [[Санат:Қазақстан суретшілері]] [[Санат:Қазақстан педагогтары]] d702vbb75pxw29fj5xtorh6w834ihis 3643601 3643595 2026-08-18T09:00:15Z 1nter pares 146705 3643601 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Айтымбай Молдабеков ''' (1924 жылдың 15 мамыры, Ақмола (қазір [[Астана]]), ҚазКСР - 2001 жылғы 21 қыркүйек, [[Алматы]], [[Қазақстан]]) — советтік және қазақ суретшісі, монументалист, театр суретшісі, оқытушы, КСРО Суретшілер одағының мүшесі, [[Ұлы Отан соғысы|Ұлы Отан соғысының]] ардагері (1941-1945). [[Сурет:Moldabekov-Aitymbay-1991-year.jpg|нобай|Молдабеков Айтымбай, 1991 жыл ]] == Балалық шағы == Айтымбай [[Ақмола]] қаласында 1924 жылы 15 мамырда жұмысшы Дүйсенбаев (Жиенбаев) Молдабектің отбасында дүниеге келді. 1928 жылы [[Петропавл]] қаласында балалар үйіне алынды (кейіннен балалар үйі Явленка ауылына көшірілді). Ерте жастан бастап Айтымбай бейнелеу өнеріне қызығушылық танытты. 1934 жылы Айтымбайдың ағасы Өсербек оны балалар үйінен алып кетті. 1937 жылы Айтымбай ағасымен бірге [[Алмат|Алматыға]] көшіп келеді, содан кейін 1943 жылдың ақпан айында әскерге шақырылды.<ref>{{Cite web |url=http://podvignaroda.mil.ru/#id=80150914&tab=navDetailManAward |title=Архивные документы на сайте Подвиг Народа |access-date=2015-01-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170511144203/http://www.podvignaroda.mil.ru/#id=80150914&tab=navDetailManAward |archive-date=2017-05-11 |url-status=dead }}</ref> Ол [[Алматы|Алматыдағы]] әскерлер полкінде қызмет етіп, кейін соғысқа аттанды. Айтымбай Молдабеков 4-ші Украин фронтында, кейіннен екінші Украин фронтында шайқасты. 11-гвардиялық кавалерия дивизиясының 37-ші Дон казак полкінде взвод командирінің көмекшісі болды. 1944 жылдың 13 ақпанында Корсун-Шевченко операциясы кезінде оң бөксе мен тізеден ауыр жарақат алды. Айтымбай ем алуға алдымен Харьков, содан кейін Бакуге жіберілді. Соғысты аға сержант дәрежесі бойынша аяқтады, І және ІІ дәрежелі Отан соғысы орденімен, «Жауынгерлік еңбегі үшін» медалімен марапатталды. == Өнер училищесі, алғашқы көрмелер == Соғыс аяқталғаннан кейін Молдабеков Нарынкөлде инкассатор болып жұмыс істеді. Ағасының кеңесі бойынша Қазақ құқықтану институтының комиссиясына құжаттарды тапсырған, бірақ ол өнер училищеге оқушыларды қабылдау туралы афишаларды көріп, сонда түсуге шешім қабылдады. Училищеге түсу үшін міндетті сызбалар мен эскиздер Айтымбайда болған жоқ, бірақ Молдабековтың қабілеті кескіндеме профессоры Черкасскиймен кездесуден соң жеткілікті екеніне сендірді. Айтымбай Молдабеков Н.В.Гоголь атындағы училищені екі сала бойынша бітірді: көркем-педагогика (1950) және театр-декоративті (1952) салалары. 1950 жылы театр және сәндік бөлімнің екінші курс студенті Гареева Тайира Салиховнаға үйленді. Олар 50 жыл бірге өмір сүрді, шығармашылық ортада екі баланы тәрбиелеп, Ирка мен Әділет Молдабековтер - суретшілер болуына өз ықпалын тигізді. 1950 жылдан бастап Айтымбай көрмелерге қатыса бастады. «Кеңестік Қазақстанның 30 жылдығы» атты Республикалық көркем көрмеге қатысты.<ref>[http://www.maslovka.org/modules.php?name=Content&pa=showpage&pid=1400&page=7 Республиканская Художественная выставке «30 Лет Советского Казахстана»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250124172420/https://www.maslovka.org/modules.php?name=Content&pa=showpage&pid=1400&page=7 |date=2025-01-24 }}</ref> '''Театрдағы жұмысы''' [[Сурет:Shurale-esliz-MoldabekovA-1956.jpg|нобай|А.Молдабековтың "Шурале" балетіне эскизі]] 1952 жылы Молдабеков Абай атындағы Мемлекеттік академиялық опера және балет театрында жұмыс істей бастады. Ол алғашқы кәсіби театр режиссерлерінің бірі болды. Бастапқыда ол әшекейлеу бөлімінің бастығы, содан кейін бас суретші болған. Молдабеков 20-дан астам көріністердің декорациясын дайындаған. Оларға «Шурале» Яруллин Ф. (1956), «Кащей бессмертный» Римского-Корсаков Н. А. (1957), «Камбар және Назым» Великанов В. (1959), «Флория Тоска» Пуччини Дж., «Травиата» Верди Дж., «Виндзорские кумушки» Николаи О., «Фауст» Гуно Ш., «Дон Паскуале» Доницетти Г. және т.б. жатады. Айтымбай 1957 жылдың соңында Ұлы Қазан Социалисттік Революцияның 40 жылдығына орай ұйымдастырылған Республикалық Көркемөнер көрмесіне қатысты.<ref>Республиканская Художественная выставка произведений художников Казахстана, посвященная 40-летию Великой Октябрьской Социалистической Революции [http://www.maslovka.org/modules.php?name=Content&pa=showpage&pid=1521&page=5] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250623114940/https://www.maslovka.org/modules.php?name=Content&pa=showpage&pid=1521&page=5 |date=2025-06-23 }}</ref> [[Сурет:Behalf-of-the-Revolution-MoldabekovA-1967.jpg|нобай|Револиция атымен(Именем Революции) 1967 жыл]] '''1960-1975 жылдар арсындағы өнер туындылары''' [[Сурет:Spring-1945-MoldabekovA-1970.jpg|нобай|1945 жылғы көктем]] Айтымбай Молдабеков 1960 жылдан 1975 жылға дейінгі кезеңде әскери-патриоттық такқырыпта («Годы боевые», «Товарищ», «В тылу», «1942 год», «Земля», «Родина», «Весна 1945 года», «Поверженные знамена»), тарихи-револициялық тақырыпта (К. Кузнецовпен бірге «Вагон смерти. Рождение С. Сейфуллина»), еңбек және демалыс тақырыбында («Коллеги», «Портрет Бекхожина»), отбасы, бақыт, махаббат және бейбітшілік тақырыптарында («Портрет Художницы Гадеевой», «Теплый день», «Новый дом», «Портрет сына», «Портрет дочери») сурет салды. Молдабеков өзінің суреттерінде түс әсеріне, адам сезімдеріне әсер етуге жетуге тырысқан. Суретші түс байытуда көп жұмыс істеді. Контентке көп көңіл бөліді, бірақ түс масштабының белсенділігі суреттердің эмоционалдық сәті болды. Лирикалық, жеңіл нотадағы «1945 жылғы көктем» (1970) картинасында үлкен кенеп көңіл-күйі анықталады. Бұл суретте кейіпкердің бейнесі көктемгі табиғатпен салыстырылды. Молдабеков шығарған туындылар әрдайым тар ұлттық өнердің шекарасынан асты. Оның кейіпкерлері халықаралық және олардың идеяларыбарлық адамдарға тән. «Аттестат Зрелости» (1974) картинасында суретшінің өткен жылдардағы жинақтаған ішкі сезімдері толығымен көрінді. «Аттестат Зрелости» - суретшінің келер ұрпақ туралы көзқарасы. «Біз әрдайым қатарда болдық», - деп Молдабеков өз жұмысын құрбыларының сезімін өзінше білдіру ретінде түсіндіріп, еске алды. «Біз не үшін күресетінімізді түсіндік. Менің ұрпағым енді қатарда»(1974 жыл, мерейтойлық көрменің алдындағы сұхбат). ==Алған марапаттары== * 1-дәрежелі Ұлы Отан соғысы ордені * 2- дәрежелі Ұлы Отан соғысы ордені * «Жауынгерлік үшін» медалі * «Еңбегі үшін» медалі * «Тың жерлерді игеру үшін» медалі * Мерейтойлық медальдар: «1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысындағы жеңіске 20 жыл », «1941-1945 жылдардағы соғысқа 25 жыл», «1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы жеңіске ХХХ жыл», «1941-1945 жылдардағы соғысқа»,«КСРО Қарулы Күштерінің елу жылдығы», «КСРО Қарулы Күштерінің алпыс жылдығы». ==Әдебиеттер== *Каталог «Осенняя республиканская выставка произведений художников Казахстана». Алма-Ата, 1965 г. — 20 с. *Каталог «VII Предсъездовская выставка произведений художников Казахстана», сост. Кучина М. Н. Алма-Ата, Союз художников КазССР, 1967 г. — 70 с. *Каталог республиканской художественной выставки «Советский Казахстан», сост. Вандровская Е. Б., Целлинская М. Н., Алма-Ата, 1967 г. — 38 с. *Хлопова Л. М. «Алма-Атинское художественное училище». Алматы, 1997 г. — 62 с. *Каталог «Республиканская юбилейная художественная выставка», сост. Калинина А. Алма-Ата, 1967 г. — 78 с. *Каталог выставки «Изобразительное искусство Казахстана», сост. Ли К. Алма-Ата, 1971 г. — 48 с. *«Живопись Казахской ССР» ред. Петрова С. Москва, изд. «Советский художник», 1970 г. — 64 с. *Каталог «Выставка произведений художников Казахстана, посвященная 25-летию Победы советского народа в Великой Отечественной Войне», сост. Амиров Р. А. Алма-Ата, 1970 г. — 26 с. *«Каталог выставки, посвященная XXIV съезду КПСС и XIII съезду Компартии Казахстана», сост. Марченко Л. Алма-Ата, 1971 г. — 54 с. *Каталог выставки «Изобразительное искусство Казахстана», сост. Ли К. Алма-Ата, 1971 г — 48 с. *Каталог всесоюзной художественной выставки «Всегда начеку», посвященной шестидесятилетию Великой Октябрьской социалистической революции и шестидесятилетию советской милиции, сост. Кузина В., Кетов А. Москва, изд. «Советский художник», 1977 г — 76 с. *Каталог всесоюзной художественной выставки «60 героических лет», сост. Бабурина Н., Елкова В., Кузина В., Прокофьева Н., Романова Л. Москва, изд. «Советский художник», 1978 г. — 68 с. *Каталог республиканской художественная выставки «Всегда начеку», посвященная шестидесятилетию Великой Октябрьской социалистической революции и шестидесятилетию советской милиции. Издание Союза Художников Казахстана. Алма-Ата, 1977 г. — 28 с. *Каталог репродукций «Художники Советского Казахстана», сост. Кумарова С. Б. Москва, изд. «Советский художник», 1980 г. ==Сілтемелер== *[https://drive.google.com/file/d/0BxqwasdUa64ALV9jS1FJazFTTWM/edit «Айтымбай Молдабеков. Каталог 1974»] *[https://drive.google.com/file/d/0BxqwasdUa64AOTlucWRnYUxEM1k/view «Айтымбай Молдабеков». Автор: Р. Амиров. Министерство Культуры Казахской ССР] *[http://podvignaroda.ru/?#id=80150914&tab=navDetailManAward Марапаттау қағазы. Молдабеков Айтымбай] ==Дереккөздер== [[Санат:1924 жылы туғандар]] [[Санат:15 мамырда туғандар]] [[Санат:21 қыркүйекте қайтыс болғандар]] [[Санат:2001 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Алфавит бойынша суретшілер]] [[Санат:Қазақстан суретшілері]] [[Санат:Қазақстан педагогтары]] 0dp8kkara98r7zy3bei429lq89po03i 0 599885 3643506 2921702 2026-08-17T19:37:12Z 1nter pares 146705 3643506 wikitext text/x-wiki {{Футболшы |есімі = Дмитрий Бяков |толық аты = Дмитрий Николаевич Бяков |сурет = |туған күні = 9.4.1978 |туған жері = {{туғанжері|Еңбекшіқазақ ауданы|Еңбекшіқазақ ауданында}}, [[Алматы облысы]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] |азаматтығы = {{KAZ}} |бойы = 176 |салмағы = 72 |позиция = жартылай қорғаушы |қазіргі клуб = ''карьерасын аяқтады'' |жастар клубы = {{футбол карьерасы |1997|{{flagicon|Kazakhstan}} Қайрат-2|6 (3)}} |клубтары = {{футбол карьерасы |1998—2000|{{flagicon|Kazakhstan}} [[Қайрат (футбол клубы)|Қайрат]]|46 (5) |2001|{{flagicon|Ресей}} [[Анжи]]|0 (0) |2001—2002|{{flagicon|Kazakhstan}} [[Қайрат (футбол клубы)|Қайрат]]|45 (14) |2003—2004|{{flagicon|Kazakhstan}} [[Ақтөбе (футбол клубы)|Ақтөбе]]|0 (0) |2005|{{flagicon|Kazakhstan}} [[Шахтер (футбол клубы, Қарағанды)|Шахтер]]|19 (2) |2006|{{flagicon|Kazakhstan}} [[Жеңіс (футбол клубы)|Астана]]|21 (7) |2007|{{flagicon|Kazakhstan}} [[Алматы (футбол клубы)|Алматы]]|19 (2) |2008|{{flagicon|Kazakhstan}} [[Жеңіс (футбол клубы)|Астана]]|10 (0) |2008|{{flagicon|Kazakhstan}} [[Шахтер (футбол клубы, Қарағанды)|Шахтер]]|19 (2) |2009|{{flagicon|Kazakhstan}} [[Жетісу (футбол клубы)|Жетісу]]|0 (0)}} |ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы |2000—2008|{{Футбол|Қазақстан}} |33 (8)}} }} '''Дмитрий Николаевич Бяков''' ([[9 сәуір]], [[1978 жыл]], Еңбекшіқазақ ауданы, [[Алматы облысы]], Қазақ КСР, [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — [[Қазақстан]]дық [[футбол]]шы, [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы]]ның жартылай қорғаушысы. Құрама сапында 33 ойын өткізіп, 8 гол соққан. == Мансабы == === Клубтық === Карьерасын [[1998 жыл]]ы [[Қайрат (футбол клубы)|"Қайрат"]] клубында бастаған. [[2009 жыл]]ы [[Жетісу (футбол клубы)|"Жетісу"]] сапына қосылғанымен, әкесі қаза болды да, үйіне кетіп, қайтадан клубқа оралмады. Сондықтан клуб онымен болған келісім шартты бұзды. Бяков сол күйі карьерасын аяқтады. === Құрама === [[2003 жыл]]ы [[9 сәуір]]де, өзінің 25-ке толған туған күнінде әлдекімдермен ерегісіп, олар мұның жүрек тұсынан пышақтап кетеді. Біраз уақыт емделіп жазылып қана қоймай, үлкен футболға, сонымен бірге ұлттық құрамаға да қайта оралады. Ұлттық құрама сапында сегіз жылдай ойнады. [[Футболдан 2008 жылғы Еуропа біріншілігі|2008 жылғы Еуропа чемпионатының]] іріктеу турнирінде бес гол соқты. Ұлттық құрама сапындағы соңғы ойынын 2008 жылы 6 қыркүйекте [[Футболдан 2010 жылғы әлем біріншілігі (іріктеу турнирі)|ӘЧ-2010 іріктеуінде]] Хорватияға қарсы өткізді. ===Құрама сапындағы голдары=== {| class="wikitable" style="font-size:100%;" !width="30|№ !width="80|Мерзімі !width="200|Стадион !width="200|Қарсылас !width="50|Есеп !width="150|Матч мәртебесі |- | 1. || 23 04 2001 || Орталық стадион, Алматы || {{Flagicon|Макао}} [[Макао Ұлттық футбол құрамасы|Макао]]|| 5–0 || ӘЧ-2002 іріктеуі |- | 2. || 23 04 2001 || Орталық стадион, Алматы || {{Flagicon|Макао}} [[Макао Ұлттық футбол құрамасы|Макао]]|| 5–0 || ӘЧ-2002 іріктеуі |- | 3. || 6 09 2006 || Т. Бахрамов, Баку|| {{футбол|Әзірбайжан}} || 1–1 || ЕУРО-2008 іріктеуі |- | 4. || 7 03 2007 || Қ. Мұңайтпасов, Шымкент || {{Flagicon|Қырғызстан}} [[Қырғызстан Ұлттық футбол құрамасы|Қырғызстан]]|| 2–0 || Жолдастық |- | 5. || 22 08 2007 || Ратина, Тампере || {{Flagicon|Финляндия}} [[Финляндия Ұлттық футбол құрамасы|Финляндия]] || 2–1 || ЕУРО-2008 іріктеуі |- | 6. || 12 09 2007 || Орталық стадион, Алматы || {{футбол|Бельгия}} || 2–2 || ЕУРО-2008 іріктеуі |- | 7. || 13 10 2007 || Әскери стадион, Варшава || {{футбол|Польша}} || 3–1 || ЕУРО-2008 іріктеуі |- | 8. || 17 10 2007 || Орталық стадион, Алматы || {{футбол|Португалия}} || 1–2 || ЕУРО-2008 іріктеуі |} ==Жеке өмірі== Екі рет үйленген. Әйелінің аты Наталья, қызының аты Арина. == Сілтемелер == {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:9 сәуірде туғандар]] [[Санат:Қазақстан футболшылары]] [[Санат:Қайрат ФК ойыншылары]] [[Санат:Анжи ФК ойыншылары]] [[Санат:Ақтөбе ФК ойыншылары]] [[Санат:Шахтер Қарағанды ФК ойыншылары]] [[Санат:Жеңіс ФК ойыншылары]] [[Санат:Алматы ФК ойыншылары]] [[Санат:Жетісу ФК ойыншылары]] [[Санат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] akc2n85ukcn2wcc3b103yecqeo6wla8 0 601664 3643406 3632076 2026-08-17T16:21:45Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3643406 wikitext text/x-wiki {{Футболшы |есімі = Джорджиньо Вейналдум |толық аты = Джорджиньо Греджон Эмил Вейналдум |сурет = 20160604 AUT NED 8884.jpg |сурет ені = 200px |туған күні = 11.11.1990 |азаматтығы = {{байрақ|Нидерланд}} |бойы = 175 [[сантиметр|см]] |салмағы = 74 [[килограмм|кг]] |позиция = [[жартылай қорғаушы]] |қазіргі клуб = |жастар клубы = {{футбол карьерасы |1997—2004|{{ту|Нидерланд}} [[Спарта (футбол клубы, Роттердам)|Спарта]]| |2004—2007|{{ту|Нидерланд}} [[Фейеноорд|Фейеноорд]]|}} |клубтары = {{футбол карьерасы |2007—2011|{{ту|Нидерланд}} [[Фейеноорд]]|111 (23) |2011—2015|{{ту|Нидерланд}} [[ПСВ Эйндховен|ПСВ]]|109 (41) |2014|{{аренда}} {{ту|Нидерланд|}} Йонг ПСВ|2 (2) |2015—2016|{{ту|Англия}} [[Ньюкасл Юнайтед]]|38 (11) |2016—2021|{{ту|Англия}} [[Ливерпуль (футбол клубы)|Ливерпуль]]|179 (16) |2021—2023|{{ту|Франция}} [[Пари Сен-Жермен]]|31 (1) |2022—2023|{{аренда}}{{ту|Италия}} [[Рома (футбол клубы)|Рома]]|14 (2) |2023—|{{ту|Сауд Арабиясы}} [[Әл-Иттифак (футбол клубы)|Аль-Иттифак]]|0 (0)}} |ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы |2011—|{{футбол|Нидерланд}}|86 (26)}} |медальдары = {{турнир|[[Футболдан әлем чемпионаты|Әлем чемпионаты]]}} {{медаль|Қола|[[Футболдан 2014 жылғы әлем біріншілігі|Бразилия 2014]]|футболдан}} {{турнир|[[УЕФА Ұлттар Лигасы]]}} {{медаль|Күміс|[[УЕФА Ұлттар Лигасы 2018/19|Португалия 2019]]}} }} '''Джорджиньо Греджон Эмил Вейналдум''' ([[нидерланд тілі|нидерл.]] ''Georginio Gregion Emile Wijnaldum''; [[11 қараша]] [[1990 жыл]], [[Роттердам]]) — [[нидерланд]]ылық футболшы, тегі суринам. "[[Әл-Иттифак (футбол клубы)|Аль-Иттифак]]" футбол клубы мен [[Нидерланд Ұлттық футбол құрамасы]]ның жартылай қорғаушысы. == Мансабы == === Клубтық === "Фейеноорд" футбол академиясының түлегі. Кейін үйіндегілер [[Амстердам]]ға қоныс аударып, "Спарта" футбол академиясына ауысты. "Спарта" сапында біраз ойнады. Және тез арада клубтың пайдалы футболшыларының біріне айнала бастады. Елдегі "[[Аякс (футбол клубы, Амстердам)|Аякс]]", "[[ПСВ Эйндховен|ПСВ]]", "[[Фейеноорд]]" секілді клубтар бірінен соң бірі өздеріне шақырды, таңдауы "Фейеноордқа" түсті. 2007 жылы 17 жасында "Фейеноордтың" негізгі құрамында ойнай бастады. 2011 жылы ПСВ клубына ауысты да, төрт жылдай ойнады. 2015 жылы "[[Ньюкасл Юнайтед]]" клубына ауысты. 2016 жылы "[[Ливерпуль (футбол клубы)|Ливерпуль]]" футболшысы атанды<ref>[http://football.ua/england/309312-sky-vejjnaldum-pereshel-v-liverpul.html Вейналдум Ливерпульге өтті]</ref>. 2021 жылы "[[Пари Сен-Жермен]]" клубымен келісім шарт жасасты<ref>[https://en.psg.fr/teams/first-team/squad/georginio-wijnaldum Джорджиньо Вейналдум ПСЖ-ға ауысты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230406163226/https://en.psg.fr/teams/first-team/squad/georginio-wijnaldum |date=2023-04-06 }}</ref>. === Халықаралық === Ұлттық құрама сапындағы алғашқы ойынын 2011 жылы өткізді. Алғашқы добын сол жылы 11 қыркүйекте ЕУРО-2012 іріктеу ойынында Сан-Мариноның қақпасына соқты. Бұл ойында Нидерланд құрамасы 11:0 есебімен жеңіске жетті. == Жетістіктері == *Нидерланд чемпионы: 2014/15 *Нидерланд кубогы: 2011/12 *Нидерланд суперкубогы: 2012 *Әлем чемпионатының қола жүлдегері: 2014 *УЕФА Чемпиондар лигасы: 2018/19 *УЕФА суперкубогы: 2019 *Англия чемпионы: 2020 == Дереккөздер == {{дереккөздер}} ==Сілтемелер== *[https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/49499 Профилі] [[Санат:Нидерланд футболшылары]][[Санат:Нидерланд Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] [[Санат:Фейеноорд ФК ойыншылары]] [[Санат:ПСВ ФК ойыншылары]] [[Санат:Ньюкасл Юнайтед ФК ойыншылары]] [[Санат:Ливерпуль ФК ойыншылары]] [[Санат:Пари Сен-Жермен ФК ойыншылары]] [[Санат:Рома ФК ойыншылары]] [[Санат:Әл-Иттифак ФК ойыншылары]] efm2y5tvsadd28hwtoow4b3xe8h0p3s 0 601823 3643526 2978170 2026-08-17T19:43:42Z 1nter pares 146705 3643526 wikitext text/x-wiki {{Футболшы |есімі = Люсьен Лоран |сурет = Lucien Laurent.jpg |сурет ені = 200px |туған күні= 10.12.1907 |туған жері = Сен-Мор-де-Фоссе, [[Франция]] |қайтыс болған күні= 11.04.2005 |қайтыс болған жері = Безансон, [[Франция]] |азаматтығы={{ту|Франция}} |бойы = 162 |позиция = жартылай қорғаушы |жастар клубы = {{футбол карьерасы |1921—1930|{{Flagicon|Франция|20px}} [[Шарантон (футбол клубы)|Серкль Атлетик]]| |1930—1932|{{Flagicon|Франция|20px}} [[Сошо (футбол клубы)|Сошо]]|}} |клубтары = {{футбол карьерасы |1932—1933|{{Flagicon|Франция|20px}} [[Клёб Франсе]]|18 (9) |1933—1934|{{Flagicon|Франция|20px}} [[Шарантон (футбол клубы)|Серкль Атлетик]]|24 (12) |1934—1935|{{Flagicon|Франция|20px}} [[Мюлуз (футбол клубы)|Мюлуз]]|30 (9) |1935—1936|{{Flagicon|Франция|20px}} [[Сошо (футбол клубы)|Сошо]]|7 (2) |1936—1937|{{Flagicon|Франция|20px}} [[Ренн (футбол клубы)|Ренн]]|30 (8) |1937—1939|{{Flagicon|Франция|20px}} [[Страсбур (футбол клубы)|Страсбур]]|28 (4) |1943—1946|{{Flagicon|Франция|20px}} [[Безансон (футбол клубы)|Безансон]]|25 (3) |1932—1946|'''Барлығы'''|'''162 (47)'''}} |ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы|1930—1935|{{футбол|Франция}} |10 (2)}} |бапкер клубтары = {{футбол карьерасы|1943—1950|{{Flagicon|Франция|20px}} [[Безансон (футбол клубы)|Безансон]]|}} }} '''Люсьен Лоран''' ({{lang-fr|Lucien Laurent}}; 10 желтоқсан 1907, [[Сен-Мор-де-Фоссе]], [[Париж]] — 11 сәуір 2005, [[Безансон]]) — француз футболшысы, жартылай қорғаушы, [[Футболдан әлем чемпионаты|әлем чемпионаттары]] тарихындағы тұңғыш голдың авторы ретінде танымал. == Мансабы == 1921-1930 жылдары "Серкль Атлетик" клубында ойнап жүріп "Сошоға" ауысты. Әлем чемпионатына бару үшін құрамаға "Сошоның" сапынан шақырылды. 1930 жылы 13 шілдеде [[Футболдан 1930 жылғы әлем біріншілігі|әлем біріншілігінің]] беташар матчында [[Франция Ұлттық футбол құрамасы|Франция]] — [[Мексика Ұлттық футбол құрамасы|Мексика]] құрамалары ойнады. 19-минутта Лоран есеп ашып, әлем чемпионаттары тарихындағы бірінші голдың авторы атанды. :''"Ойын басында екі құрама ойыншылары да бірінші болып есеп ашуға тырысты. Біз бірнеше шабуыл жасадық. Бір шаубылда оң қапталдан асырылған допты айып алаңына кіре берісте қақпашы Бонфильоның оң жағынан зу еткіздім. Ол кезде қазіргідей мәре-сәре боп, құшақтасып голды тойлау деген жоқ-тұғын. Командаластарым арқамнан қақты да қойды".'' ('''Лоранның естелігінен'''). Бұл ойында Франция 4:1 есебімен жеңіске жетті. Бірақ кейінгі екі ойында ұтылып, жартылай финалға шыға алмады. Лоран тек француз клубтарында ғана ойнады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде үш жыл тұтқында отырды. Соғыстан кейін азырақ уақыт "Безансон" сапында доп тепті де, сол қалада орнығып қалды. Бапкерлік ғұмырында біаз уақыт "Безансонды" жаттықтырды. [[2005 жыл]]ы [[11 сәуір]]де 98 жасқа қараған шағында қайтыс болды. ==Ұлттық құрама сапындағы матчтары== {{Hider |title = Люсьен Лоранның Франция сапындағы матчтары |hidden = 1 |frame-style = width: 70% {{{!}} class="wikitable" style="font-size: 95%" {{!}}- {{!}} align=center width=50{{!}}'''№''' {{!}} align=center width=350{{!}}'''Дата''' {{!}} align=center width=400{{!}}'''Қала''' {{!}} align=center width=350{{!}}'''Қарсылас''' {{!}} align=center width=100{{!}}'''Есеп''' {{!}} align=center width=100{{!}}'''Гол''' {{!}} align=center width=150{{!}}'''Турнир''' {{!}}- {{!}}align=center{{!}}1 {{!}}23 ақпан 1930 {{!}}[[Порту]], [[Португалия]] {{!}}{{Футбол|Португалия}} {{!}}align=center{{!}}0:2 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}ЖО {{!}}- {{!}}align=center{{!}}2 {{!}}13 сәуір 1930 {{!}}[[Париж]], [[Франция]] {{!}}{{Футбол|Бельгия}} {{!}}align=center{{!}}1:6 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}ЖО {{!}}- {{!}}align=center{{!}}3 {{!}}13 шілде 1930 {{!}}[[Монтевидео]], [[Уругвай]] {{!}}{{Футбол|Мексика}} {{!}}align=center{{!}}4:1 {{!}}align=center{{!}}1 {{!}}ӘЧ-30 {{!}}- {{!}}align=center{{!}}4 {{!}}15 шілде 1930 {{!}}[[Монтевидео]], [[Уругвай]] {{!}}{{Футбол|Аргентина}} {{!}}align=center{{!}}0:1 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}ӘЧ-30 {{!}}- {{!}}align=center{{!}}5 {{!}}15 наурыз 1931 {{!}}[[Париж]], [[Франция]] {{!}}{{Футбол|Германия}} {{!}}align=center{{!}}1:0 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}ЖО {{!}}- {{!}}align=center{{!}}6 {{!}}14 мамыр 1931 {{!}}[[Париж]], [[Франция]] {{!}}{{Футбол|Англия}} {{!}}align=center{{!}}5:2 {{!}}align=center{{!}}1 {{!}}ЖО {{!}}- {{!}}align=center{{!}}7 {{!}}29 қараша 1931 {{!}}[[Париж]], [[Франция]] {{!}}{{Футбол|Нидерланд}} {{!}}align=center{{!}}3:4 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}ЖО {{!}}- {{!}}align=center{{!}}8 {{!}}20 наурыз 1932 {{!}}[[Берн]], [[Швейцария]] {{!}}{{Футбол|Швейцария}} {{!}}align=center{{!}}3:3 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}ЖО {{!}}- {{!}}align=center{{!}}9 {{!}}10 сәуір 1932 {{!}}[[Париж]], [[Франция]] {{!}}{{Футбол|Италия}} {{!}}align=center{{!}}1:2 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}ЖО {{!}}- {{!}}align=center{{!}}10 {{!}}19 мамыр 1935 {{!}}[[Париж]], [[Франция]] {{!}}{{Футбол|Венгрия}} {{!}}align=center{{!}}2:0 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}ЖО {{!}}} |title-style = color: white; background-color: #0c1c8c; border: 1px #aaaaaa solid |content-style = text-align: left }} ==Жетістіктері== *Франция кубогы: 1928 == Дереккөздер == {{дереккөздер}} ==Сілтемелер== *[http://www.fifa.com/fifa-tournaments/players-coaches/people=29657/index.html Футболшының профилі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180507003543/http://www.fifa.com/fifa-tournaments/players-coaches/people=29657/index.html |date=2018-05-07 }} *[https://web.archive.org/web/20060624130233/http://www.cbc.ca/sports/worldcup2006/history/events/laurent_lucien.html Биографиясы] [[Санат:Франция футболшылары]] [[Санат:Франция Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] [[Санат:Сошо ФК ойыншылары]] k3g06ik2x5yc1gcqb434p0gp1apsol2 0 602876 3643530 3356708 2026-08-17T19:44:36Z 1nter pares 146705 3643530 wikitext text/x-wiki {{Футболшы |есімі = Тео Эрнандес |сурет = FC Salzburg vs. AC Mailand (UEFA Championsleague 2022-09-06) Théo Hernandez.jpg |сурет ені = 250px |толық аты = Тео Бернар Франсуа Эрнандес |туған күні = 6.10.1997 |туған жері = [[Марсель]], [[Франция]] |азаматтығы = {{ту|Франция}} [[Франция]] |бойы = 184 см<ref>http://www.realmadrid.com/en/football/squad/theo-hernandez</ref> |салмағы = 77 кг<ref>http://www.realmadrid.com/en/football/squad/theo-hernandez</ref> |позиция = қорғаушы |қазіргі клуб = {{ту|Италия}} [[Милан (футбол клубы)|Милан]] |номері = 19 |жастар клубы = {{футбол карьерасы |2006—2007|{{ту|Испания}} Райо Махадаонда| |2007—2015|{{ту|Испания}} [[Атлетико Мадрид]]|}} |клубтары = {{футбол карьерасы |2015—2017|{{ту|Испания}} [[Атлетико Мадрид]]|0 (0) |2015—2016|{{ту|Испания}} [[Атлетико Мадрид B]]|9 (0) |2016—2017|{{аренда}}{{ту|Испания}} [[Алавес]]|32 (2) |2017—2019|{{ту|Испания}} [[Реал Мадрид]]|13 (0) |2018—2019|{{аренда}}{{ту|Испания}} [[Реал Сосьедад]]|24 (1) |2019—|{{ту|Италия}} [[Милан (футбол клубы)|Милан]]|73 (14)}} |ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы |2015|{{ту|Франция}} Франция-18|4 (0) |2015—2016|{{ту|Франция}} Франция-19|9 (0) |2016|{{ту|Франция}} Франция-20|3 (1) |2021—|{{ту|Франция}} [[Франция Ұлттық футбол құрамасы|Франция]]|3 (1)}} |медальдары = {{турнир|[[УЕФА Ұлттар Лигасы|Ұлттар Лигасы]]}} {{медаль|Алтын|[[УЕФА Ұлттар Лигасы 2020/21|Италия 2021]]}}}} '''Тео Бернар Франсуа Эрнандес''' ([[Француз тілі|фр]]. ''Theo Bernard François Hernández''; 6 қазан 1997, [[Марсель]]) — француз футболшысы, кәсіпқой футболшы Жан-Франсуа Эрнандестің ұлы, "[[Милан (футбол клубы)|Милан]]" футбол клубының қорғаушысы. Ағасы [[Лукас Эрнандес]]те футболшы. == Мансабы == === Клубтық === "[[Атлетико Мадрид]]" футбол клубының тәрбиеленушісі. Әкесі де осы клубта ойнаған. Бауыры Лукас Эрнандес қазір осы командада ойнайды. Бірақ Тео команда сапында алаңға шыға алған жоқ. 2016 жылы жазда "Алавеске" жалға берілді. "Алавес" сапындағы алғашқы голын 2017 жылы 7 мамырда "[[Атлетик Бильбао|Атлетик Бильбаоның]]" қақпасына енгізді. 2017 жылы 28 мамырда [[Футболдан Испания Кубогы|Испания кубогының]] финалында "[[Барселона (футбол клубы)|Барселонаға]]" бір гол соқты. Бірақ команда 1:3 есебімен ұтылып қалды. 2017 жылы жазда Мадридтің "[[Реал Мадрид|Реалына]]" ауысты. Алғаш рет 17 тамыз күні [[Футболдан Испания суперкубогы|Испания суперкубогының]] қарымта матчында "Барселонамен" ойында Асенсионың орнына алаңға шықты. 2018/19 жылғы маусымды "Реал Сосьедад" сапында өтікізді. 2019 жылы "Реалға" қайта оралған соң "Миланға" ауысты. Келісім шарты 2024 жылға дейін. === Ұлттық құрама === Әзірше Францияның тек жастар құрамаларында ғана ойнап келеді. == Жетістіктері == {{Flagicon|ESP}} '''[[Алавес (футбол клубы)|Алавес]]''' * Испания кубогының финалисі: 2016/17 {{Flagicon|ESP}} '''[[Реал Мадрид]]''' * УЕФА Суперкубогы: 2017 * Испания Суперкубогы: 2017 * Клубтар арасындағы әлем чемпионаты: 2017 == Дереккөздер == {{дереккөздер}} ==Сілтемелер== *[https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/339808 Футболшының профилі] {{Сыртқы сілтемелер}} {{Милан ФК құрамы}} [[Санат:Реал Мадрид ФК ойыншылары]] [[Санат:Франция футболшылары]] [[Санат:Атлетико Мадрид ФК ойыншылары]] [[Санат:Алавес ФК ойыншылары]] [[Санат:Реал Сосьедад ФК ойыншылары]] [[Санат:Милан ФК ойыншылары]] [[Санат:Франция Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] 50eit40rjijjaaqk9tq6xhujwn5uxu4 0 604209 3643521 2693400 2026-08-17T19:42:19Z 1nter pares 146705 3643521 wikitext text/x-wiki {{Футболшы |есімі = Ахмед Фатхи |сурет = |сурет ені = |туған күні = 10.11.1984 |туған жері = [[Исмаилия]], [[Мысыр]] |азаматтығы = {{Flagicon|Египет}} [[Мысыр]] |бойы = 175 |салмағы = 72 |позиция = жартылай қорғаушы |қазіргі клуб = {{Flagicon|Египет}} [[Аль-Ахли (футбол клубы, Каир)|Аль-Ахли (Каир)]] |номері = 24 |клубтары = {{футбол карьерасы |2000—2007|{{Flagicon|Египет|20px}} [[Исмаили (футбол клубы)|Исмаили]]|86 (5) |2007|{{Flagicon|Англия|20px}} [[Шеффилд Юнайтед]]|3 (0) |2007—2014|{{Flagicon|Египет|20px}} [[Аль-Ахли (футбол клубы, Каир)|Аль-Ахли (Каир)]]|106 (12) |2007—2008|{{аренда}}{{Flagicon|Кувейт|20px}} [[Казма (футбол клубы)|Казма]]|21 (1) |2013|{{аренда}}{{Flagicon|Англия|20px}} [[Халл Сити]]|7 (0) |2014—2015|{{Flagicon|Катар|20px}} [[Умм-Салаль (футбол клубы)|Умм-Салаль]]|17 (1) |2015—|{{Flagicon|Египет|20px}} [[Аль-Ахли (футбол клубы, Каир)|Аль-Ахли (Каир)]]|62 (4) }} |ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы |2002—|{{Flagicon|Египет|20px}} [[Мысыр Ұлттық футбол құрамасы|Мысыр]]|120 (3)}} }} '''Ахмед Фатхи''' ({{lang-ar|أحمد فتحي}}; [[10 қараша]] [[1984 жыл]], [[Исмаилия]]) — мысырлық футболшы, Мысырдың "Аль-Ахли" клубы мен [[Мысыр Ұлттық футбол құрамасы|Мысыр Ұлттық футбол құрамасының]] жартылай қорғаушысы. == Халықаралық мансабы == Ұлттық құрамада [[2002 жыл|2002 жылдан]] бері ойнап келеді. [[2006 жыл|2006 жылы]] құрамамен бірге Африка чемпионы атанды да, 2008, 2010 жылдары да осы жетістігін қайталады. Фатхи осы үш турнирге де қатысты. 2009 жылғы [[Конфедерациялар кубогы 2009|Конфедерациялар кубогына]] қатысты. 2018 жылы әлем біріншілігіне барып, екінші турда Ресеймен ойында өз қақпасына гол соғып алды. == Жетістіктері == * Мысыр чемпионы (8): 2001/02, 2007/08, 2008/09, 2009/10, 2010/11, 2013/14, 2015/16, 2016/17 * Африка Чемпиондар Лигасы: 2008, 2012, 2013. * Африка суперкубогы 2008/09 * Африка чемпионы: 2006, 2008, 2010 == Сілтемелер == * [http://www.footballdatabase.eu/football.joueurs.ahmed.fathi.5252.en.html Профилі]{{ref-en}} [[Санат:Мысыр футболшылары]] [[Санат:Мысыр Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] [[Санат:Шеффилд Юнайтед ФК ойыншылары]] [[Санат:Халл Сити ФК ойыншылары]] [[Санат:Әл-Ахли Каир ФК ойыншылары]] [[Санат:Футболдан Африка чемпиондары]] gvmr9d3k0ies9hwwl2zndtltv80fsx7 0 604584 3643527 3451001 2026-08-17T19:43:57Z 1nter pares 146705 3643527 wikitext text/x-wiki {{Футболшы |есімі = Зико |толық аты = Артур Антуньеш Коимбра |сурет = Zico 2012.jpg |сурет ені = 260px |туған күні =3.03.1953 |туған жері=[[Рио-де-Жанейро]], [[Бразилия]] |азаматтығы={{ту|Бразилия}} |лақап аты = ''Галиньо'', ''Ақ [[Пеле]]'', ''Артур Король'' |бойы = 172 |салмағы = |позиция = жартылай қорғаушы |қазіргі клуб = клубсыз |қызметі = бас бапкер |жастар клубы = {{футбол карьерасы |1967—1971|{{Flagicon|Бразилия|20px}} [[Фламенго]]}} |клубтары = {{футбол карьерасы |1971—1983|{{Flagicon|Бразилия|20px}} [[Фламенго]]|217 (124) |1983—1985|{{Flagicon|Италия|20px}} [[Удинезе]]|39 (22) |1985—1989|{{Flagicon|Бразилия|20px}} [[Фламенго]]|37 (12) |1991—1992|{{Flagicon|Жапония|20px}} [[Касима Антлерс|Сумитомо Металс]]|30 (25) |1992—1994|{{Flagicon|Жапония|20px}} [[Касима Антлерс]]|24 (15) |'''1971—1994'''|'''Барлығы'''|'''347 (198)'''}} |ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы |1971|{{Flagicon|Бразилия}} Бразилия (олимп.)|8 (1) |1976—1989|{{Футбол|Бразилия}}|72 (52) |1995—1996|{{Flagicon|Бразилия|20px}} Бразилия (жағажай)|? (?)}} |бапкер клубтары = {{футбол карьерасы |1995|{{Flagicon|Жапония|20px}} [[Касима Антлерс]]|<small>тех.&nbsp;дир. |1998|{{футбол|Бразилия}}|<small>ассист</small> |1999|{{Flagicon|Жапония|20px}} [[Касима Антлерс]]|<small>тех.&nbsp;дир. |2002—2006|{{футбол|Жапония}}| |2006—2008|{{Flagicon|Түркия|20px}} [[Фенербахче (футбол клубы)|Фенербахче]]| |2008|{{Flagicon|Өзбекстан|20px}} [[Бунедкор (футбол клубы)|Бунёдкор]]| |2009|{{Flagicon|Ресей|20px}} [[ЦСКА (футбол клубы, Мәскеу)|ЦСКА М]]| |2009—2010|{{Flagicon|Грекия|20px}} [[Олимпиакос (футбол клубы)|Олимпиакос (Пирей)]]| |2010|{{Flagicon|Бразилия|20px}} [[Фламенго]]|<small>атқ.&nbsp;дир.</small> |2011—2012|{{футбол|Катар}}| |2013—2014|{{Flagicon|Катар|20px}} [[Аль-Гарафа (футбол клубы)|Аль-Гарафа]]| |2014—2016|{{Flagicon|Үндістан|20px}} [[Гоа (футбол клубы)|Гоа]]| |2018–2022|{{Flagicon|Жапония|20px}} [[Касима Антлерс]]|<small>тех.&nbsp;дир. |2022–|{{Flagicon|Жапония|20px}} [[Касима Антлерс]]|<small>тех.&nbsp;асс. }} }} '''Артур Антуньеш Коимбра'''<ref>кей ақпарат құралдарында португалша нұсқада '''Артур Антунис Коимбра'''.</ref> ({{lang-pt|Arthur Antunes Coimbra}}; [[3 наурыз]] [[1953 жыл]], [[Рио-де-Жанейро]]), '''Зико'''<ref>кей ақпарат құралдарында португалша нұсқада '''Зику'''.</ref> ({{lang-pt|Zico}})&nbsp;— бразилиялық футболшы, бапкер. [[Бразилия Ұлттық футбол құрамасы]]ның жартылай қорғаныс шебінде ойнаған. Техникасымен, дриблингімен, айып доптарын керемет орындауымен ерекшеленген тарихтағы ең ұлы футболшылардың бірі. == Мансабы == === Клубтық === «Фламенго», «[[Удинезе]]<nowiki/>», «[[Касима Антлерс]]<nowiki/>» командаларында ойнады. Карьерасының басым бөлігі "[[Фламенго|Фламенгода]]" өтті. Тек 1983-85 жылдары итлиялық командада доп тепті. 1983-84 жылғы маусымда Италия чемпионатында 19 гол соғып, мергендер көшінде Платиниден кейін екінші орын алды. Бірақ 1985 жылы-ақ ол командадан кетіп, қайтадан "Фламенго" сапына қосылды да, 1989 жылға дейін ойнады. 1989 жылы 27 наурыз күні қоштасу ойынын өткізді. Онда "Удинезе" және [[Футболдан әлем құрамасы|әлем құрамасы]] өзара ойнады. 1990-91 жылдары Бразилия спорт министрі қызметін атқарды. 1991 жылы Жапонияда "Джей-Лига" құрылды да, Зико карьерасын қайта бастап, жапон клубтарында үш жылдай ойнады. 1995-96 жылдары жағажай футболында бақ сынап, ұлттық құрама намысын қорғады. Бапкерлік карьерасында [[Бунедкор (футбол клубы)|"Бунедкор" (Өзбекстан)]], [[ЦСКА (футбол клубы, Мәскеу)|ЦСКА (Ресей]]), [[Олимпиакос (футбол клубы)|"Олимпиакос" (Грекия)]] секілді бірнеше клубтар мен Жапония және Катар құрамаларын жаттықтырды. 2009 жылы 27 желтоқсанда "[[Маракана]]" стадионында Зикоға арнап ескерткіш тұрғызылды. === Ұлттық құрамада === Ұлттық құрамада тұңғыш рет 1976 жылы 25 ақпанда алаңға шықты. Үш бірдей әлем чемпионатына қатысты. [[Футболдан 1978 жылғы әлем біріншілігі|1978 жылғы чемпионатта]] [[Швеция Ұлттық футбол құрамасы|Швециямен]] ойында ғана негізгі құрамда алаңға шықты. Осы кездесудің соңғы минутында бразилиялықтар бұрыштан доп берді. Зико баспен ұрып гол соғып еді, Уэльс төрешісі Томас Клайв "доп бұрыштан берілген сәтте уақыт бітіп қалды" деп есептемей тастады. Оның қатты көзге түскен додасы — [[Футболдан 1982 жылғы әлем біріншілігі|1982 жылғы турнир]]. Топтық кезеңде [[Шотландия Ұлттық футбол құрамасы|Шотландия]] мен [[Жаңа Зеландия Ұлттық футбол құрамасы|Жаңа Зеландияның]] қақпасына гол соқты. Соңғысымен ойында дубль жасады. Екінші топтық кезеңде [[Аргентина Ұлттық футбол құрамасы|Аргентинамен]] ойында есеп ашты. Бұл кездесуде Бразилия 3:1 есебімен жеңіске жетті. [[Футболдан 1986 жылғы әлем біріншілігі|1986 жылғы біріншілікте]] Зико гол соға алмады. Гол соғатын мүмкіндік те болды, ширек финалдағы [[Франция Ұлттық футбол құрамасы|Франциямен]] ойында екінші таймда алаңға шықты да, пенальтиді соға алмады. Бұл кездесуде Бразилия пенальтилер сериясынан ұтылып қалды. == Жетістіктері == '''Үлкен футбол''' *[[Либертадорес Кубогы|Либертадорес кубогы]]: 1981. *[[Футболдан құрлықаралық кубок|Құрлықаралық кубок]]: 1981 *[[Футболдан әлем чемпионаты|Әлем чемпионатында]] 3-орын: 1978. * Бразилия чемпионы: 1980, 1982, 1983, 1987. * Рио-де Жанейро штатының чемпионы: 1972, 1974, 1978, 1979(в), 1979 (күз), 1981, 1986. * Жапония чемпионы: 1993. '''Жағажай футболы''' * Жағажай футболынан әлем чемпионы: 1995. * Жағажай футболынан Америка чемпионы: 1995, 1996. == Жеке жетістіктері == * Оңтүстік Американың үздік футболшысы: 1977, 1981, 1982. * Әлемнің үздік футболшысы («World soccer» версиясы): 1983. * Италия чемпионатының үздік футболшысы: 1984. * Бразилияның үздік футболшысы: 1974, 1982. * Құрлықаралық кубоктың үздік футболшысы: 1981. * Бразилия чемпионатының үздік мергені: 1978, 1979, 1982. * Либертадорес кубоыгынң үздік мергені: 1981. * Жағажай футболынан лем чемпионатының үздік мергені: 1995. * «Мараканада» өткен ойындардың үздік мергені — 333 гол. * «Фламенго» тарихындағы үздік мерген — 568 гол. * «ФИФА 100» == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:3 наурызда туғандар]] [[Санат:Рио-де-Жанейрода туғандар]] [[Санат:Бразилия футболшылары]] [[Санат:Фламенго ФК ойыншылары]] [[Санат:Удинезе ФК ойыншылары]] [[Санат:ФИФА 100]] [[Санат:Бразилия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] [[Санат:Касима Антлерс ФК ойыншылары]] [[Санат:Оңтүстік Американың жыл футболшылары]] [[Санат:Бразилия футбол жаттықтырушылары]] [[Санат:Бунедкор ФК жаттықтырушылары]] [[Санат:Касима Антлерс ФК жаттықтырушылары]] [[Санат:Олимпиакос Пирей ФК жаттықтырушылары]] [[Санат:ЦСКА Мәскеу ФК жаттықтырушылары]] [[Санат:Фенербахче ФК жаттықтырушылары]] [[Санат:Ирак Ұлттық футбол құрамасы жаттықтырушылары]] [[Санат:Бразилия жағадағы футбол құрамасы ойыншылары]] [[Санат:Жағадағы футболдан әлем чемпиондары]] [[Санат:Спорттың бірнеше түрінен спортшылар]] [[Санат:Жапония Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары]] [[Санат:Катар Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары]] 7oxmtxjufrqlhgb3korp389scovvzes 0 607911 3643509 2652183 2026-08-17T19:38:00Z 1nter pares 146705 3643509 wikitext text/x-wiki {{Футболшы |есімі = Антонио Ди Натале |сурет = Antonio di natale.JPG |туған күні = 13.10.1977 |азаматтығы = {{flagicon|Италия|20px}} [[Италия]] |туған жері = Неаполь, [[Италия]] |бойы = 170 |позиция = шабуылшы |қазіргі клуб = {{flagicon|Италия|20px}} [[Специя (футбол клубы)|Специя]] |қызметі = шабуылшылар бапкері |жастар клубы = {{футбол карьерасы |1994—1996|{{flagicon|Италия|20px}} [[Эмполи (футбол клубы)|Эмполи]]}} |клубтары = {{футбол карьерасы |1996—2004|{{flagicon|Италия|20px}} [[Эмполи (футбол клубы)|Эмполи]]|159 (49) |1997—1998|{{аренда}}{{flagicon|Италия|20px}} [[Иперцола]]|33 (6) |1998|{{аренда}}{{flagicon|Италия|20px}} [[Варезе (футбол клубы)|Варезе]]|4 (0) |1998—1999|{{аренда}}{{flagicon|Италия|20px}} [[Виареджо (футбол клубы)|Виареджо]]|25 (12) |2004—2016|{{flagicon|Италия|20px}} [[Удинезе]]|385 (191)}} |ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы |2002—2012|{{футбол|Италия}}|42 (11)}} }} '''Антонио Ди Натале''' ({{lang-it|Antonio Di Natale}}; [[13 қазан]] [[1977 жыл|1977]]<ref>https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/6031</ref>, [[Неаполь]]) — италиялық футболшы, шабуылшы. 2012 жылғы Еуропа біріншілігінің күміс жүлдегері. == Мансабы == Ұзақ жылдар бойы "Удинезе" сапында ойнаған. Клубта 400-шге жуық ойын өткізіп, 200-ге тарта гол соқты. Ұлттық құрамаға 2002 жылы шақырылғанымен, алғаш қатысқан ірі турнирі [[Футболдан 2008 жылғы Еуропа біріншілігі|2008 жылғы Еуропа біріншіліг]]<nowiki/>і. Одан соң [[Футболдан 2010 жылғы әлем біріншілігі|2010 жылы әлем чемпионатына]], [[Футболдан 2012 жылғы Еуропа біріншілігі|2012 жылы Еуропа чемпионатына]] қатысты. 2012 жылғы ЕУРО-ның бірінші кездесуінде Испанияның қақпасына бір доп соқты. Бұл ойын 1:1 есебімен тең аяқталды. 2016 жылы "Удинезеде" ойнап жүріп карьерасын аяқтады. Қазір "Специя" клубында қақпашылар бапкері. == Жетістіктері == === Жеке === * Ширеа сыйлығының иегері: 2011 * Италия чемпионатының үздік мергені ('''2'''): 2010, 2011 * «Удинезе» клубы тарихындағы ең көп гол соққан футболшы: 224 гол == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * [http://www.sports.ru/tags/1047510.html Профиль] * [http://www.transfermarkt.de/antonio-di-natale/leistungsdaten/spieler/6031/plus/?saison=ges Статистика] [[Санат:Италия футболшылары]] [[Санат:Эмполи ФК ойыншылары]] [[Санат:Иперцола ФК ойыншылары]] [[Санат:Варезе ФК ойыншылары]] [[Санат:Удинезе ФК ойыншылары]] olksq89ek9b3mzgubwaoxxiky0ihrzw 0 608229 3643514 2922062 2026-08-17T19:39:40Z 1nter pares 146705 3643514 wikitext text/x-wiki {{Футболшы |есімі = Яри Литманен |толық аты = Яри Олави Литманен |сурет = Litmanen jari.jpg |сурет ені = 250px |лақап аты = ''Литти'' ({{lang-fi|Litti}}), ''Король'' ({{lang-fi|Kuningas}}) |туған күні = 20.2.1971 |туған жері = Лахти, [[Финляндия]] |азаматтығы = {{байрақ|Финляндия}} |бойы = 182 |позиция = шабуылшы |қазіргі клуб = ''карьерасын аяқтады'' |жастар клубы = {{футбол карьерасы|1977—1987|{{flagicon|Финляндия|20px}} [[Рейпас Лахти]]|}} |клубтары = {{футбол карьерасы |1987—1990|{{flagicon|Финляндия|20px}} [[Рейпас Лахти]]|86 (28) |1991|{{flagicon|Финляндия|20px}} [[ХИК]]|27 (16) |1992|{{flagicon|Финляндия|20px}} [[МюПа-47]]|18 (7) |1992—1999| {{flagicon|NED}} [[Аякс (футбол клубы, Амстердам)|Аякс]]|159 (91) |1999—2001|{{flagicon|Испания|20px}} [[Барселона (футбол клубы)|Барселона]]|21 (3) |2001—2002|{{flagicon|Англия|20px}} [[Ливерпуль (футбол клубы)|Ливерпуль]]|26 (5) |2002—2004|{{flagicon|Нидерланд|20px}} [[Аякс (футбол клубы, Амстердам)|Аякс]]|20 (5) |2004|{{flagicon|Финляндия|20px}} [[Лахти (футбол клубы)|Лахти]]|11 (3) |2005|{{flagicon|Германия|20px}} [[Ганза (футбол клубы)|Ганза]]|13 (1) |2005—2007|{{flagicon|Швеция|20px}} [[Мальме (футбол клубы)|Мальмё]]|10 (3) |2008|{{flagicon|Англия|20px}} [[Фулхэм (футбол клубы)|Фулхэм]]|0 (0) |2008—2010|{{flagicon|Финляндия|20px}} [[Лахти (футбол клубы)|Лахти]]|40 (10) |2011|{{flagicon|Финляндия|20px}} [[ХИК]]|18 (1)}} |ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы|1989—2010|{{футбол|Финляндия}}|137 (32)}} }} '''Яри Олави Литманен''' ({{lang-fi|Jari Olavi Litmanen}}; 20 ақпан 1971, [[Лахти]], [[Финляндия]]) — фин футболшысы, шабуылшы. [[Финляндия Ұлттық футбол құрамасы|Финляндия ұлттық құрамасының]] экс-ойыншысы. == Мансабы == Футболшылар отбасында дүниеге келген. Оның әкесі Олави Литманен де ұлттық құрамада доп тепкен. Яри балалық шағында хоккейге қатты қызыққанымен, кейін футболмен айналысуға біржола көшті. === Ұлттық құрама === Финляндия құрамасында 21 жыл бойы (1989-2010) ойнады да, матч санымен де, гол санымен де рекорд жасады. 137 матчта алаңға шығып, 37 гол соқты. Бірақ ешқандай ірі турнирлерге қатыса алмады. ЕУРО-2008 іріктеуінде финалдық турнирге қатысуға мүмкіндігі болғанымен, құрама соңғы сәтте ғана Польша мен Португалияны оздырып алды. === Клубтық === "[[Аякс (футбол клубы, Амстердам)|Аякс]]" сапыннда 1992-99 жылдары ойнап, керемет табыстарға қол жеткізді, 1995 жылы [[УЕФА Чемпиондар Лигасы 1994/95|Чемпиондар Лигасының]] жеңімпазы атанып қана қоймай, үздік мергені атағына да ие болды. "Аякстан" 1999 жылы кеткен соң қайтадан бұрынғы биігіне көтеріле алмады, "[[Барселона (футбол клубы)|Барселона]]" сапында да, "[[Ливерпуль (футбол клубы)|Ливерпуль]]" сапында да қосалқы құрамда қалып кете берді. 2011 жылы [[ХИК (футбол клубы)|ХИК]] клубында ойнап жүріп, 40 жасында футболшылық карьерасын аяқтады. == Жетістіктері == «'''МюПа-47'''» * Финляндия кубогы: 1992 «'''Аякс'''» * Нидерланд чемпионы ('''5'''): 1993/94, 1994/95, 1995/96, 1997/98, 2003/04 * Нидерланд кубогы ('''3'''): 1993, 1998, 1999 * Нидерланд суперкубогы ('''3'''): 1993, 1994, 1995 * Чемпиондар Лигасы: 1995 * УЕФА кубогы: 1992 * УЕФА суперкубогы: 1995 * Құрлықаралық кубок: 1995 «'''Ливерпуль'''» * Лига кубогы: 2000/01 * Англия суперкубогы: 2000/01 * Англия кубогы: 2001 * УЕФА кубогы: 2000/01 * УЕФА суперкубогы: 2001 '''Финляндия құрамасы''' * Солтүстік Еуропа чемпионы: 2001 «'''ХИК'''» * Финляндия чемпионы: 2011 * Финляндия кубогы: 2011 === Жеке === * Финляндиядағы жыл спортшысы: 1995 * Финляндиядағы жыл футболшысы ('''9'''): 1990, 1992, 1993, 1994, 1995, 1996, 1997, 1998, 2000 * Нидерландыдағы жыл футболшысы: 1993 * Чемпиондар Лигасының үздік мергені: 1996 == Сілтемелер == * [http://www.hjk.fi/joukkueet/miehet/joukkue?action=show&id=294&t=1 Профилі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110919140703/http://www.hjk.fi/joukkueet/miehet/joukkue?action=show&id=294&t=1 |date=2011-09-19 }} {{ref-fi}} * [https://web.archive.org/web/20090430231412/http://www.veikkausliiga.com/Player.aspx?id=13000528 Вейккауслиигадағы статистикасы] {{ref-fi}} * [http://www.liverbird.ru/player/263 Профилі] {{ref-ru}} * [http://www.sports.ru/tribuna/blogs/oranje/106150.html Биографиясы және Литманенмен сұқбат] {{ref-ru}} * [https://web.archive.org/web/20090804215005/http://www.palloliitto.fi/maajoukkueet/miesten_a-maajoukkue/pelaajat/litmanen_jari/ Профилі] {{ref-fi}} * [http://www.lfchistory.net/player_profile.asp?player_id=361 Профилі] {{ref-en}} * [http://www.liverpoolfc.tv/team/past_players/players/litmanen/ Профилі] {{ref-en}} * [http://www.uefa.com/uefa/history/associationweeks/association=42/newsId=155869.html Литманен жайлы мақала] {{ref-en}} * [http://www.sports.ru/football/4166352.html «Финский стрелок». Sports.ru] [[Санат:Финляндия футболшылары]] [[Санат:Аякс Амстердам ФК ойыншылары]] [[Санат:Барселона ФК ойыншылары]] [[Санат:Ганза ФК ойыншылары]] [[Санат:Мальме ФК ойыншылары]] [[Санат:Финляндия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] [[Санат:ХИК ФК ойыншылары]] [[Санат:Фулхэм ФК ойыншылары]] [[Санат:Лахти ФК ойыншылары]] [[Санат:Ливерпуль ФК ойыншылары]] 91eu3xv93dkkjxjzkhhd57k11on7tan 0 611423 3643516 2841630 2026-08-17T19:40:57Z 1nter pares 146705 3643516 wikitext text/x-wiki {{Футболшы |есімі = Беньямин Вербич |сурет = Loco-Kopenhagen (1).jpg |туған күні = 27.11.1993 |туған жері = {{туғанжері|Целе|Целеде}}, [[Словения]] |азаматтығы = {{flagicon|SLO|20px}} [[Словения]] |бойы = 179 |салмағы= 70 |позиция = жартылай қорғаушы |қазіргі клуб = {{flagicon|Украина|20px}} [[Динамо (футбол клубы, Киев)|Динамо (Киев)]] |номері = 7 |жастар клубы = {{футбол карьерасы |2011|{{flagicon|SLO|20px}} [[Целе (футбол клубы)|Целе]]|}} |клубтары = {{футбол карьерасы |2011—2015|{{flagicon|SLO|20px}} [[Целе (футбол клубы)|Целе]]|103 (29) |2012|{{аренда}}{{flagicon|SLO|20px}} Шампион|3 (0) |2015—2017|{{flagicon|Дания|20px}} [[Копенгаген (футбол клубы, 1992)|Копенгаген]]|69 (16) |2018—|{{flagicon|Украина|20px}} [[Динамо (футбол клубы, Киев)|Динамо (Киев)]]|26 (9) }} |ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы |2015—|{{футбол|Словения}}|19 (2)}} }} '''Беньямин Вербич''' ({{lang-sl|Benjamin Verbič}}; [[27 қараша]] [[1993 жыл]], [[Целе]], [[Словения]]) — словениялық футболшы, "Динамо" (Киев) клубы мен [[Словения Ұлттық футбол құрамасы|Словения Ұлттық құрамасының]] жартылай қорғаушысы. == Мансабы == Туған қаласындағы "Целе" клубының түлегі саналады. Алғашқы ойынын 2011 жылы 29 мамырда "Приморьяға" қарсы өткізді. Тұңғыш голын 2012 жылы 3 сәуірде Люблянаның "[[Олимпия (футбол клубы, Любляна)|Олимпия]]" қақпасына енгізді. 2012 жылы тамыз айында "Шампион" клубына жалға беріліп, ол жақта бір маусым ойнап, үш рет қана алаңға шықты. 2015 жылы Данияның "[[Копенгаген (футбол клубы, 1992)|Копенгаген]]" клубына ауысты. Екі маусым қатарынан Дания чемпионы атанды. 2017/18 жылғы Чемпиондар Лигасының іріктеуінде "[[Жилина (футбол клубы)|Жилина]]" (Словакия) қақпасына гол соқты. Осы голдың арқасында "Копенгаген" плей-офф кезеңіне жетті. 2017 жылы желтоқсанда [[Динамо (футбол клубы, Киев)|"Динамо" (Киев)]] командасына ауысты<ref>http://www.fcdynamo.kiev.ua/ru/allnews/news/bendzhamin_verbich_gravets_fk_dinamo_kiiv/</ref>. == Жетістіктері == ; «Копенгаген» * Дания чемпионы (2): 2015/16, 2016/17 * Дания кубогы (2): 2015/16, 2016/17 ; «Динамо» * Украина суперкубогы (1): 2018, 2019, 2020 *Украина суперкубогы: 2019/20 == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == {{сыртқы сілтемелер}} [[Санат:27 қарашада туғандар]] [[Санат:Словения футболшылары]] [[Санат:Словения Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] [[Санат:Целе ФК ойыншылары]] [[Санат:Шампион ФК ойыншылары]] [[Санат:Копенгаген 1992 ФК ойыншылары]] [[Санат:Динамо Киев ФК ойыншылары]] 9a8e3ca42w5vg58i3zrdor5n79bzn6p 0 618653 3643525 2687388 2026-08-17T19:43:25Z 1nter pares 146705 3643525 wikitext text/x-wiki {{Футболшы | есімі = Гильерме Маринато | сурет = Guilherme 2018.jpg | туған күні = 12.12.1986 | туған жері = {{туғанжері|Катагуазис|Катагуазисте}}, Минас-Жерайс | азаматтығы = {{flagicon|Бразилия|20px}} [[Бразилия]] <br>{{flagicon|Ресей|20px}} [[Ресей]] | бойы = 197 | салмағы = 95 | позиция = қақпашы | қазіргі клуб = {{flagicon|Ресей|20px}} [[Локомотив (футбол клубы, Мәскеу)|Локомотив]] | номері = 1 | жастар клубы = {{футбол карьерасы |2001—2003|{{flagicon|Бразилия|20px}} ПТСК| |2003—2007|{{flagicon|Бразилия|20px}} [[Атлетико Паранаэнсе]]|}} | клубтары = {{футбол карьерасы |2007|{{flagicon|Бразилия|20px}} [[Атлетико Паранаэнсе]]|18 (−27) |2007—|{{flagicon|Ресей|20px}} [[Локомотив (футбол клубы, Мәскеу)|Локомотив]]|225 (−206)}} | ұлттық құрамы= {{футбол карьерасы |2016—|{{футбол|Ресей}}|6 (−5)}} }} '''Гильерме Алвин Маринато''' ({{lang-pt|Guilherme Alvim Marinato}}; 12 желтоқсан 1985<ref>https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/55369</ref>, [[Катагуазис]], [[Минас-Жерайс]], [[Бразилия]]) — бразилиялық және ресейлік футболшы, қақпашы. == Мансабы == "Атлетико Паранаэнсе" клубының түлегі. 2007 жылы "Локомотивке" ауысты. 2015 жылы Ресей азаматтығын алды да, 2016 жылдан Ресей ұлттық құрамасында ойнай бастады. 2016 жылғы Еуропа чемпионатына барған футболшылардың тізіміне енгенімен, негізгі құрам Юрий Акинфеевтен босамай, алаңға шыға алмады. 2017 жылы Ресейде өткен Конфедерациялар кубогына да шақырту алды. Конфедерациялар кубогынан соң ұзақ уақыт құрамаға шақырылмады. 2018 жылы УЕФА Ұлттар Лигасында екі кездесуде құрама қақпасын қорғады. Үйленген, екі қызы бар. == Жетістіктері == === Командалық === * Ресей чемпионы (1): 2017/18 * Парана штаты чемпионы (1): 2005 * Ресей кубогы (2): 2014/15, 2016/17 === Жеке === * Лев Яшин клубы мүшесі: 2018 == Қатысқан турнирлері == * Еуропа чемпионаты: 2016 * УЕФА Ұлттар Лигасы: 2018/19 == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == *[http://fclm.ru/ru/lokoteam/players/7 Профилі] [[Санат:Бразилия футболшылары]] [[Санат:Ресей футболшылары]] [[Санат:Ресей Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] [[Санат:Атлетико Паранаэнсе ФК ойыншылары]] [[Санат:Локомотив Мәскеу ФК ойыншылары]] q2hvufymr8bbp9sud2pj5zp7wpoeixm 0 620169 3643515 2855367 2026-08-17T19:40:00Z 1nter pares 146705 3643515 wikitext text/x-wiki {{Футболшы |есімі = Наби Кейта |сурет = RB Leipzig vs. FC Liefering (Testspiel 9. August 2016) 24.jpg |туған күні= 10.2.1995 |туған жері = Конакри, [[Гвинея]] |азаматтығы={{Flagicon|Гвинея|20px}} [[Гвинея]] | бойы = 172 | салмағы = 68 | позиция = жартылай қорғаушы | қазіргі клуб = {{flagicon|ENG}} [[Ливерпуль]] | номері = 8 | жастар клубы = {{футбол карьерасы |2012—2013|{{Flagicon|Гвинея|20px}} [[Хоройя|Хоройя]]|}} | клубтары = {{футбол карьерасы |2012—2013|{{Flagicon|Гвинея|20px}} [[Хоройя|Хоройя]]|0 (0) |2013—2014|{{Flagicon|Франция|20px}} [[Истр |Истр]]|23 (4) |2014—2016|{{Flagicon|Аустрия|20px}} [[Ред Булл Зальцбург|Ред Булл (Зальцбург)]]|59 (18) |2016—2018|{{Flagicon|Германия|20px}} [[РБ Лейпциг]]|58 (14) |2018—|{{Flagicon|Англия|20px}} [[Ливерпуль|Ливерпуль]]|22 (1)}} | ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы |2013—| {{Flagicon|Гвинея|20px}} [[Гвинея Ұлттық футбол құрамасы|Гвинея]]|26 (5)}}}} '''Наби Лей Кейта''' ([[10 ақпан]] [[1995 жыл]]<ref>https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/302215</ref>, [[Конакри]], [[Гвинея]]) —[[Ливерпуль|«Ливерпуль»]] клубы мен [[Гвинея Ұлттық футбол құрамасы|Гвинея құрамасының]] жартылай қорғаушысы. Гвинея құрамасы сапында [[Африка Ұлттары Кубогы 2015|2015 жылы Африка Ұлттары кубогына]] қатысқан. == Мансабы == Карьерасын 2013 жылы "Истр" клубында бастады. 2013/14 жылғы маусым қорытындысында "Истр" Франция чемионатының ІІ лигасына түсіп қалды да, төменгі дивизионда ойнағысы келмеген Кейта Аустрияның "[[Ред Булл Зальцбург|Ред Булл]]" клубына ауысты. 2014/15 жылғы маусымда Аустрия чемпионатының үздік футболшысы атанды. 2016 жылы "[[РБ Лейпциг]]" футболшысы атанды. 10 қыркүйекте Бундеслигадағы бірінші ойынын "[[Боруссия Дортмунд|Боруссия Дортмундқа]]" қарсы өткізді. Бір жылдан соң "[[Ливерпуль (футбол клубы)|Ливерпульге]]" ауысты. 2017/18 жылғы маусымда Англия чемпионатында 25 ойын өткізіп, екі гол соқты. Осы маусымда Чемпиондар лигасында бес ойынға қатысты. == Жетістіктері == === Командалық === «Ред Булл (Зальцбург)» * Аустрия чемпионы: 2015, 2016 * Аустрия лига кубогы: 2015, 2016 «Ливерпуль» * Англия чемпионы: 2019/20 * Чемпиондар лигасы: 2018/19 * Клубтар әлем чемпионаты: 2019 === Жеке === * Аустрия Бундеслигасының үздік ойыншысы: 2015/2016 == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} [[Санат:Гвинея футболшылары]] [[Санат:Истр ФК ойыншылары]] [[Санат:Ред Булл Зальцбург ФК ойыншылары]] [[Санат:РБ Лейпциг ФК ойыншылары]] [[Санат:Ливерпуль ФК ойыншылары]] [[Санат:Гвинея Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] [[Санат:Хоройя ФК ойыншылары]] nx0dni3ja6pw6nhqy39h14mbnkmd2wb 0 620459 3643502 3260329 2026-08-17T19:36:10Z 1nter pares 146705 3643502 wikitext text/x-wiki {{футболшы |есімі=Али Альмоез |туған күні=19.08.1996 |туған жері= |азаматтығы={{ту|Катар}} |позиция=шабуылшы |бойы = 180 |қазіргі клуб = {{flagicon|Катар|20px}} [[Әл-Духаиль]] |номері = 19 |жастар клубы = {{футбол карьерасы ||{{flagicon|Бельгия|20px}} [[Эйпен (футбол клубы)|Эйпен]]|}} |клубтары = {{футбол карьерасы |2015|{{flagicon|Аустрия|20px}} [[ЛАСК (футбол клубы)|ЛАСК]]|7 (1) |2015|{{аренда}}{{flagicon|Аустрия|20px}} [[Юниорс|Пашинг]]|4 (5) |2016|{{flagicon|Испания|20px}} [[Культураль Леонеса]]|10 (1) |2016—|{{flagicon|Катар|20px}} [[Әл-Духаиль]]|56 (18) }} |ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы |2013—|{{Футбол|Катар}} |35 (19)}} }} '''Алмоез Али Зайналабаддин Абдулла''' ({{lang-ar|المعز علي زين العابدين عبد الله‎‎}}; [[19 тамыз]] [[1996 жыл|1996]]) — катарлық футболшысы, шабуылшы. 2019 жылғы Азия чемпионы. == Мансабы == Али 1996 жылы [[Судан]]да дүниеге келген. "Әл-Духаил" клубының түлегі. Кейін Бельгияның "Эйпен" клубының жастар командасында доп тепті. Кәсіпқой карьерасын аустриялық клубтарда бастады. 2016 жылы туған клубы "Әл-Духаилға" қайта оралды. [[Катар Ұлттық футбол құрамасы|Ұлттық құрамаға]] 2013 жылы шақыртылды. Кейін Катардың түрлі жастағы құрамаларында доп тепті. [[Футболдан Азия Кубогы 2019|2019 жылғы Азия кубогында]] [[КХДР Ұлттық футбол құрамасы|КХДР]] құрамасының қақпасына төрт гол, [[Сауд Арабиясы Ұлттық футбол құрамасы|Сауд Арабиясы]] қақпасына екі доп соқты. Финалда [[Жапония Ұлттық футбол құрамасы|Жапонияның]] қақпасына бір гол енгізді. == Жетістіктері == * Азия кубогы 2019 * Катар чемпионы (2): 2016/17, 2017/18 * Катар әмірі кубогы : 2016, 2018 * Яссим шейх кубогы : 2016 == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Катар футболшылары]] [[Санат:Катар Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] [[Санат:Әл-Духаиль ФК ойыншылары]] [[Санат:Пашинг ФК ойыншылары]] [[Санат:Футболдан Азия чемпиондары]] [[Санат:ЛАСК ФК ойыншылары]] a1i9nogzney3yoxnbvbtdu0qbqv9s2h 0 620465 3643523 3118627 2026-08-17T19:42:51Z 1nter pares 146705 3643523 wikitext text/x-wiki {{Футболшы |есімі = Такуми Минамино |сурет = FC Admira Wacker Mödling vs. FC Red Bull Salzburg 2018-04-15 (061).jpg |сурет ені = 220px |туған күні = 16.01.1995 |туған жері = Идзумисано, Осака, Жапония |азаматтығы = {{байрақ|Жапония}} |бойы = 172 см |салмағы = 68 кг |позиция = [[жартылай қорғаушы|вингер]] |қазіргі клуб = {{ту|Франция}} [[Монако (футбол клубы)|Монако]] |номері = |клубтары = {{футбол карьерасы |2012—2015|{{ту|Жапония}} [[Серезо Осака]]|62 (7) |2015—2020|{{ту|Аустрия}} [[Ред Булл Зальцбург]]|136 (42) |2020—2022|{{ту|Англия}} [[Ливерпуль (футбол клубы)|Ливерпуль]]|30 (4) |2021|{{аренда}} {{ту|Англия}} [[Саутгемптон (футбол клубы)|Саутгемптон]]|10 (2) |2022—|{{ту|Франция}} [[Монако (футбол клубы)|Монако]]|0 (0) }} |ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы |2015—|{{футбол|Жапония}}|39 (17)}} {{турнир|[[Футболдан Азия Кубогы|Азия Кубогы]]}} {{медаль|Күміс|[[Футболдан Азия Кубогы 2019|БАӘ 2019]]}} }} '''Такуми Минамино''' ({{lang-ja|南野 拓実}}; [[16 қаңтар]] [[1995 жыл]], [[Идзумисано]]) — жапониялық футболшы, "[[Монако (футбол клубы)|Монако]]" клубы мен [[Жапония Ұлттық футбол құрамасы|Жапония құрамасы]]ның шабуылшысы. 2019 жылғы [[Футболдан Азия Кубогы|Азия кубогы]]ның күміс жүлдегері. == Мансабы == Минамино Джей-Лигада "Серезо Осака" сапында [[Диего Форлан|Диего Форланмен]] бірге ойнап, 62 кездесуде алаңға шықты. Бірақ клуб 2014 жылғы маусымда төменгі лигаға түсіп кетті. 2015 жылдың басында "Ред Булл" клубына ауысты. Аустриялық клуб сапында тұңғыш рет 26 ақпан күні "[[Вильярреал (футбол клубы)|Вильярреалға]]" қарсы [[УЕФА Еуропа лигасы 2014/15|Еуропа лигасының]] 1/8 финалыннда алаңға шықты<ref>http://www.uefa.com/uefaeuropaleague/season=2015/matches/round=2000588/match=2014601/postmatch/report/index.html#vietto+vanquishes+salzburg</ref>. Ұлттық құрама сапында тұңғыш рет 2015 жылы 13 қазан күні Иранға қарсы жолдастық кездесуде алаңға шықты. 2016 жылы Олимпиадалық құрама сапында Рио-де-Жанейродағы ойындарға қатысты. [[Футболдан Азия Кубогы 2019|2019 жылғы Азия кубогына]] қатысып, [[Футболдан Азия Кубогы 2019 (финал)|финалда]] [[Катар Ұлттық футбол құрамасы|Катар]] қақпасына бір гол соқты. Бірақ Жапония 1:3 есебімен ұтылды да, күміс жүлдені қанағат тұтты. == Жетістіктері == === Клубтық === * Аустрия чемпионы (4): 2014/15, 2015̈/16, 2016/17, 2017/18 * Аустрия кубогы (3): 2014/15, 2015/16, 2016/17 === Жеке === * Джей-лигадағы жаңа есім: 2013 === Халықаралық === * Азия кубогының финалисі: 2019 == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Жапония футболшылары]] [[Санат:Жапония Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] [[Санат:Сересо Осака ФК ойыншылары]] [[Санат:Ред Булл Зальцбург ФК ойыншылары]] [[Санат:Ливерпуль ФК ойыншылары]] [[Санат:Монако ФК ойыншылары]] 5dhhg23jtg8mh3v25ssgha2t1ni4rgy 0 622426 3643505 3597341 2026-08-17T19:36:57Z 1nter pares 146705 3643505 wikitext text/x-wiki {{Футболшы |есімі = Кайл Уокер |сурет = Kyle Walker.jpg |толық аты = Кайл Эндрю Уокер |лақап аты = Скайуокер |туған күні = 28.5.1990 |туған жері = {{туғанжері|Шеффилд|Шеффилдте}}, [[Англия]] |азаматтығы = {{flagicon|Англия|20px}} [[Англия]] |бойы = 178 |салмағы = 83 |позиция = қорғаушы |қазіргі клуб = {{flagicon|Англия|20px}} [[Манчестер Сити]] |номері = 2 |жастар клубы = {{футбол карьерасы |1997—2008|{{flagicon|Англия|20px}} [[Шеффилд Юнайтед]]|}} |клубтары = {{футбол карьерасы |2008—2009|{{flagicon|Англия|20px}} [[Шеффилд Юнайтед]]|2 (0) |2008|{{аренда}}{{flagicon|Англия|20px}} [[Нортгемптон Таун]]|9 (0) |2009—2017|{{flagicon|Англия|20px}} [[Тоттенхэм Хотспур]]|183 (4) |2009—2010|{{аренда}}{{flagicon|Англия|20px}} [[Шеффилд Юнайтед]]|26 (0) |2010—2011|{{аренда}}{{flagicon|Англия|20px}} [[Куинз Парк Рейнджерс|КПР]]|20 (0) |2011|{{аренда}}{{flagicon|Англия|20px}} [[Астон Вилла]]|15 (1) |2017—|{{flagicon|Англия|20px}} [[Манчестер Сити]]|48 (1)}} |ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы |2011—|{{Футбол|Англия}} |44 (0)}} }} '''Кайл Эндрю Уокер''' ({{lang-en|Kyle Andrew Walker}}; [[28 мамыр]] [[1990 жыл]]<ref>https://ru.wikipedia.org/wiki/Transfermarkt</ref>, [[Шеффилд]], [[Англия]]) — англиялық футболшы, [[Англия Ұлттық футбол құрамасы]] мен "[[Манчестер Сити]]" клубының қорғаушысы. == Мансабы == === Клубтық === "Шеффилд Юнайтед" клубының түлегі. 2008 жылы карьерасын осы клубта бастады. Бірақ көп ұзамай "Нортгемптон Таун" клубына жалға берілді де, маусымды сол клубта аяқтады. 2009 жылы "[[Тоттенхэм Хотспур|Тоттенхэмге]]" ауысты. Бірақ дереу туған клубы "Шеффилд Юнайтед" қайта жалға алды да, 2009/10 жылғы маусым аяқталғанша сонда болып, 26 кездесуде алаңға шықты. "Тоттенхэмнің" негізгі құрамына 2011/12 жылғы маусымды ілікті. Алғашқы голын 2011 жылы 2 қазанда соқты. 2017 жылы "[[Манчестер Сити|Манчестер Ситиге]]" ауысты. === Ұлттық құрама === 2011 жылдан бері Ұлттық құрамада ойнап келеді. 2016 жылы Еуропа чемпионатына, 2018 жылы әлем чемпионатына қатысты. == Жетістіктері == * Англия чемпионы '''(2)''' : 2017/18, 2018/19 * Англия кубогы: 2018/19 * Лига кубогы '''(2)''': 2017/18, 2018/19 * Англия суперкубогы: 2018 == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * [http://www.thefa.com/England/All-Teams/Players/W/Kyle-Walker FA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084222/http://www.thefa.com/England/All-Teams/Players/W/Kyle-Walker |date=2017-10-30 }}{{ref-en}} * [https://www.mancity.com/kyle-walker Профилі]{{Deadlink|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ref-en}} * [https://www.premierleague.com/players/3955/Kyle-Walker/overview Профилі]{{ref-en}} {{Сыртқы сілтемелер}} {{Англия құрамасы Еуро 2024}} {{Манчестер Сити ФК құрамы}} [[Санат:Англия футболшылары]] [[Санат:Англия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] [[Санат:Шеффилд Юнайтед ФК ойыншылары]] [[Санат:Тоттенхэм Хотспур ФК ойыншылары]] [[Санат:Куинз Парк Рейнджерс ФК ойыншылары]] [[Санат:Астон Вилла ФК ойыншылары]] [[Санат:Манчестер Сити ФК ойыншылары]] gmwo76uraehg1igq4o85i6obh9h674o 0 623445 3643520 3517921 2026-08-17T19:42:03Z 1nter pares 146705 3643520 wikitext text/x-wiki {{Футболшы |есімі = Джефф Херст |толық аты = Джеффри Чарлз Херст |сурет = Geoff Hurst (2).jpg |туған күні = 8.12.1941 |туған жері = {{туғанжері|Аштон-андер-Лайн|Аштон-андер-Лайнда}}, [[Ланкашир]] | = | = |азаматтығы = {{flagicon|Англия|20px}} [[Англия]] |қазіргі клуб = |позиция = жастар клубы |клубтары = {{футбол карьерасы |1959—1972|{{flagicon|Англия|20px}} [[Вест Хэм Юнайтед]]|411 (180) |1972—1975|{{flagicon|Англия|20px}} [[Сток Сити]]|108 (30) |1973|{{аренда}}{{flagicon|ОАР|20px}} Кейптаун Сити|8 (5) |1975—1976|{{flagicon|Англия|20px}} [[Вест Бромвич Альбион]]|10 (2) |1976|{{flagicon|Ирландия|20px}} [[Корк Селтик]]|3 (3) |1976|{{flagicon|АҚШ|20px}} [[Сиэтл Саундерс (1974—1983)|Сиэтл Саундерс]]|24 (9) |1976—1979|{{flagicon|Англия|20px}} [[Телфорд Юнайтед]]|}} |ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы |1966—1972|{{flagicon|Англия|20px}} [[Англия Ұлттық футбол құрамасы|Англия]]|49 (24)}} |бапкер клубтары = {{футбол карьерасы |1976—1979|{{flagicon|Англия|20px}} [[Телфорд Юнайтед]]| |1979—1981|{{flagicon|Англия|20px}} [[Челси (футбол клубы)|Челси]]| |1982—1984|{{flagicon|Кувейт|20px}} [[Әл-Кувейт|Кувейт]]|}} }} Сэр '''Джеффри Чарлз Херст''' ({{lang-en|Geoffrey Charles Hurst}}; [[8 желтоқсан]] [[1941 жыл|1941]]<ref>https://www.filmportal.de/892b47a54d5f4ca382812ccda4f1465f</ref>, Аштон-андер-Лайн, [[Ланкашир]] графтығы , [[Ұлыбритания]]), ({{lang-en|Geoff Hurst}}) — англиялық футболшы, шабуылшы, футбол жаттықтырушысы, 1966 жылғы әлем чемпионы. == Мансабы == === Ұлттық құрама === ==== [[Футболдан 1966 жылғы әлем біріншілігі|1966 жылғы әлем біріншілігі]] ==== 1966 жылғы әлем чемпионатының қаһармандарының бірі. Ширек финалда Аргентина қақпасына ойын тағдырын шешкен жалғыз голды соқты. Ал [[Футболдан 1966 жылғы әлем біріншілігі (финал)|финалда]] ГФР құрамасының қақпасына үш гол соқты, бүгінге дейін әлем чемпионаттарының финалында хет-трик жасаған жалғыз футболшы. Финалда соққан екінші голы (құраманың үшінші голы) әлі күнге талас тудырып келеді. Есеп 2:2 боп тұрған сәтте оң қапталдан бағытталған допты Херст қақпаға тоқтатпай тепкенде, доп маңдайшаға тиіп, сызықтың үстіне түсіп, қайта алаңға серпілді. Төреші Динст қапталдағы көмекшісі Тофик Бахрамовқа барып ақылдасып, есептеп жіберді — 3:2. Бұдан соң ағылшындар тағы бір гол соғып, 4:2 есебімен жеңіске жетті де, әлем чемпионы атанды. ''Толық мақаласы: [[Футболдан 1966 жылғы әлем біріншілігі (финал)]].'' Херст кейін 1968 жылы Еуропа чемпионатына, 1970 жылы әлем чемпионатына қатысты. === Клубтық === "Вест Хэм Юнайтед" клубының түлегі саналады. 13 маусым бойы осы клубтың намысын қорғап, 1972 жылы "Сток Ситиге" ауысты. 1979 жылға дейін тағы бірнеше клуб ауыстырды, олардың арасында ағылшын командаларымен бірге Оңтүстік Африканың "Кейцптаун Сити", Ирландияның "Корк Селтик", АҚШ-тың "Сиэтл Саундерс" клубтары да бар. == Жетістіктері == === '''Командалық''' === «'''Вест Хэм Юнайтед'''» * Англия кубогы: 1964 * УЕФА Кубок иелері кубогы: 1965 '''Англия''' * Әлем чемпионы: 1966 === <big>Жеке</big> === * Англия лига кубогы тарихындағы үздік мерген: 49 гол == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * [http://www.isportglobal.com/applications/geoff-hurst-app Geoff Hurst Official iPhone App] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100823064312/http://www.isportglobal.com/applications/geoff-hurst-app/ |date=2010-08-23 }} * [http://www.speakers.co.uk/csaWeb/speaker,GEOHUR Geoff Hurst at CSA Celebrity Speakers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100812035516/http://www.speakers.co.uk/csaWeb/speaker,GEOHUR |date=2010-08-12 }} * [http://www.geoffhurst.com The official website of Sir Geoff Hurst MBE] * [https://web.archive.org/web/20070217101347/http://www.worldfootballregister.com/hat-trick/male/international/england/international/world-cup/england/open/geoff-hurst/166708501109039/ Sir Geoff Hurst's Hat-Trick] – for England against West Germany in the FIFA World Cup on 30 July 1966 * [http://www.england-expects.org England-Expects.org – Comprehensive website detailing current and historical information about the England team] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150801100213/http://england-expects.org/ |date=2015-08-01 }} * [http://www.nationalfootballmuseum.com/Hall%20of%20Fame/geoffhurst.htm English Football Hall of Fame Profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060515214814/http://www.nationalfootballmuseum.com/Hall%20of%20Fame/geoffhurst.htm |date=2006-05-15 }} * [https://cricketarchive.com/Archive/Players/4/4915/4915.html Geoff Hurst's cricket record from CricketArchive] * [http://www.bbc.co.uk/archive/football_legends/11910.shtml BBC radio interview with Geoff Hurst, 1997] [[Санат:Англия футболшылары]] [[Санат:Англия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] [[Санат:Вест Хэм Юнайтед ФК ойыншылары]] [[Санат:Сток Сити ФК ойыншылары]] [[Санат:Кейптаун Сити ФК ойыншылары]] [[Санат:Вест Бромвич Альбион ФК ойыншылары]] [[Санат:Корк Сити ФК ойыншылары]] [[Санат:Сиэтл Саундерс ФК ойыншылары]] [[Санат:Англия футбол жаттықтырушылары]] [[Санат:Челси ФК жаттықтырушылары]] [[Санат:Футболдан әлем чемпиондары]] [[Санат:Әл-Кувейт ФК жаттықтырушылары]] angr7t914fpq67fmyxoq3s99sfk1y31 0 623494 3643517 3407922 2026-08-17T19:41:11Z 1nter pares 146705 3643517 wikitext text/x-wiki {{Футболшы |есімі = Ремо Фройлер |азаматтығы = {{ту|Швейцария}} |сурет = RemoFreuler.jpg |туған күні = 15.04.1992 |туған жері = [[Энненда]], [[Швейцария]] |бойы = 181 |позиция = жартылай қорғаушы |қазіргі клуб = {{flagicon|Италия|20px}} [[Аталанта (футбол клубы)|Аталанта]] |номері = 11 |клубтары = {{Футбол карьерасы |2009—2010|{{flagicon|Швейцария|15px}} [[Винтертур (футбол клубы)|Винтертур]]|2 (0) |2010—2011|{{flagicon|Швейцария|15px}} [[Грассхопперс]]|12 (1) |2011—2014|{{flagicon|Швейцария|15px}} [[Винтертур (футбол клубы)|Винтертур]]|70 (8) |2014—2016|{{flagicon|Швейцария|15px}} [[Люцерн (футбол клубы)|Люцерн]]|63 (9) |2016—|{{flagicon|Италия|20px}} [[Аталанта (футбол клубы)|Аталанта]]|85 (11)}} |ұлттық құрамы = {{Футбол карьерасы |2017—|{{футбол|Швейцария}}|13 (0)}} }} '''Ремо Фройлер''' ({{lang-de|Remo Freuler}}; [[15 тамыз]] [[1992 жыл]]<ref>https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/148252</ref>, [[Энненда]]) — швейцариялық футболшы, [[Швейцария Ұлттық футбол құрамасы]] мен "Аталанта" клубының жартылай қорғаушысы. [[УЕФА Ұлттар Лигасы]]ның жартылай финалисі, 2018 жылғы әлем чемпионатына қатысқан. == Мансабы == === Клубтық === "Винтентур" клубы сапында [[2009 жыл|2009 жылы]] карьерасын бастады. 2009/10 жылғы маусымда негізгі құрамда алаңға жиі шығуға 17 жасар футболшының мүмкіндігі аз болды. Жыл бойы екі рет қана [[Футболдан Швейцария чемпионаты|Швейцария чемпионатында]] команда намысын қорғады. 2010 жылы жазда "[[Грассхопперс]]" клубына ауысты. Бұл жолы да негізгі құрамда сирек ойнады, көбіне фарм клубта доп тепті. Сол себепті 2011 жылы ақпанда туған клубы "Винтентурға" қайта оралды. 2014 жылы швейцариялық тағы бір клуб "Люцернге" ауысты. 2016 жылы "[[Аталанта (футбол клубы)|Аталанта]]" футболшысы атанды. === Ұлттық құрама === 2017 жылы 25 наурызда [[Латвия Ұлттық футбол құрамасы|Латвияға]] қарсы [[Футболдан 2018 жылғы әлем біріншілігі (іріктеу турнирі)|ӘЧ-2018 іріктеуінде]] [[Швейцария Ұлттық футбол құрамасы]] сапында тұңғыш рет алаңға шықты (бұған дейін 17, 19 жасқа дейінгі құрамаларда ойнаған-ды). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == *http://ru.uefa.com/teamsandplayers/players/player=250023097/profile/index.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180504232404/http://ru.uefa.com/teamsandplayers/players/player=250023097/profile/index.html |date=2018-05-04 }} *http://www.worldfootball.net/player_summary/remo-freuler/ *http://www.scoresway.com/?sport=soccer&page=person&id=129109{{Deadlink|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *http://www.national-football-teams.com/player/67583.html *https://www.footballdatabase.eu/en/player/details/118011 {{бастама}} [[Санат:Эннендада туғандар]] [[Санат:Швейцария футболшылары]] [[Санат:Швейцария Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] [[Санат:Винтертур ФК ойыншылары]] [[Санат:Грассхопперс ФК ойыншылары]] [[Санат:Люцерн ФК ойыншылары]] [[Санат:Аталанта ФК ойыншылары]] 2dihatcm9v92kq9ocsobdjqa4jgcioi 0 623824 3643518 2701528 2026-08-17T19:41:25Z 1nter pares 146705 3643518 wikitext text/x-wiki {{Футболшы |есімі = Марк Видука |сурет = Mark Viduka in pink scarf.JPG |туған күні = 9.10.1975 |туған жері = {{туғанжері|Мельбурн|Мельбурнда}}, [[Аустралия]] |азаматтығы = {{flagicon|Аустралия|20px}} [[Аустралия]] |бойы = 188 |позиция = шабуылшы |қазіргі клуб = |клубтары = {{футбол карьерасы |1993—1995|{{flagicon|Аустралия|20px}} [[Мельбурн Найтс]]|49 (40) |1995—1998|{{flagicon|Хорватия|20px}} [[Динамо (футбол клубы, Загреб)|Динамо (Загреб)]]|81 (40) |1998—2000|{{flagicon|Шотландия|20px}} [[Селтик]]|37 (30) |2000—2004|{{flagicon|Англия|20px}} [[Лидс Юнайтед]]|130 (59) |2004—2007|{{flagicon|Англия|20px}} [[Мидлсбро (футбол клубы)|Мидлсбро]]|72 (26) |2007—2009|{{flagicon|Англия|20px}} [[Ньюкасл Юнайтед]]|38 (7)}} |ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы |1994—2007|{{футбол|Аустралия}}|43 (11)}} }} '''Марк Энтони Видука''' ({{lang-en|Mark Anthony Viduka}}; [[9 қазан]] [[1975 жыл]]<ref>https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/3242</ref>, [[Мельбурн]], [[Аустралия]]) — аустралиялық футболшы, шабуылшы. == Мансабы == Карьерасында Аустралия, Хорватия, Шотландия, Англия клубтарында және [[Аустралия Ұлттық футбол құрамасы|Аустралия Ұлттық футбол құрамасында]] ойнаған. 1996, 2000 жылдары Жазғы Олимпиадалық ойындарға, 1997, 1999 жылдары [[Конфедерациялар кубогы|Конфедерациялар кубогына]], 2006 жылы [[Футболдан әлем чемпионаты|әлем чемпионатына]], 2007 жылы [[Футболдан Азия Кубогы|Азия кубогына]] қатысқан. Карьерасын 1993 жылы "Мельбурн Найтс" сапында бастаған. Жақсы өнер көрсеткендігі үшін "Мельбурн Найтс" клубы өз алаңындағы ойындарын өткізетін "Найтс Стэдиумның" бір трибунасына Видуканың есімі берілді. == Жетістіктері == === Командалық === '''Мельбурн Найтс''' * Ұлттық футбол лигасының жеңімпазы: 1994/95 '''Динамо (Загреб)''' * Хорватия чемпионы: 1995/96, 1996/97, 1997/98 * Хорватия кубогы: 1995/96, 1996/97, 1997/98 '''Селтик''' * Лига кубогы: 2000 === Жеке === * Океанияның үздік футболшысы: 2000 == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * [http://www.sports.ru/football/69062316.html Марк Видука карьерасын аяқтады] *https://www.soccerbase.com/players/player.sd?player_id=15587 *http://www.national-football-teams.com/player/421.html [[Санат:Аустралия футболшылары]] [[Санат:Аустралия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] [[Санат:Мельбурн Найтс ФК ойыншылары]] [[Санат:Динамо Загреб ФК ойыншылары]] [[Санат:Селтик ФК ойыншылары]] [[Санат:Лидс Юнайтед ФК ойыншылары]] [[Санат:Мидлсбро ФК ойыншылары]] [[Санат:Ньюкасл Юнайтед ФК ойыншылары]] jjpa8zud2kjkk82xm72renawc1zzqrl 0 625088 3643500 3192610 2026-08-17T19:35:27Z 1nter pares 146705 3643500 wikitext text/x-wiki {{Футболшы | есімі = Эмерсон Палмери | толық аты = Эмерсон Палмери дос Сантос | туған күні = 3.08.1994 | сурет = Emerson 20180216.jpg | туған жері = {{туғанжері|Сантус|Сантуста}}, [[Бразилия]] | азаматтығы = {{flagicon|Италия|20px}} [[Италия]]<br>{{flagicon|Бразилия|20px}} [[Бразилия]] | бойы = 175 | салмағы = 63 | позиция = қорғаушы | клуб = {{flagicon|Англия |20px}} [[Вест Хэм Юнайтед]] | номері = | клубтары = {{футбол карьерасы |2011—2016|{{flagicon|Бразилия|20px}} [[Сантос (футбол клубы)|Сантос]]|30 (3) |2014—2015|{{аренда}}{{flagicon|Италия|20px}} [[Палермо (футбол клубы)|Палермо]]|9 (0) |2015—2017|{{flagicon|Италия|20px}} [[Рома (футбол клубы)|Рома]]|34 (1) |2018—2022|{{flagicon|Англия|20px}} [[Челси (футбол клубы)|Челси]]|33 (0) |2021—2022|{{аренда}}{{ту|Франция}} [[Олимпик Лион]]|29 (1) |2022—|{{ту|Англия}} [[Вест Хэм Юнайтед]]|7 (0) }} | ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы |2011|{{байрақ|Бразилия}}-21|15 (1) |2018—|{{футбол|Италия}}|1 (0) }} }} {{мағына|Эмерсон}} '''Эмерсон Палмери дос Сантос''' ({{lang-pt|Emerson Palmieri dos Santos}}; немесе қысқаша '''Эмерсон''', {{lang-pt|Emerson Palmieri}}; [[3 тамыз]] [[1994 жыл]]<ref>https://www.worldfootball.net/player_summary/emerson_18/</ref>, [[Сантус]], [[Бразилия]]) — бразилиялық және италиялық футболшы, [[Италия Ұлттық футбол құрамасы]] мен "[[Вест Хэм Юнайтед]]" клубының қорғаушысы. == Мансабы == "[[Сантос (футбол клубы)|Сантос]]" клубының түлегі. Кейін "Палермо", "[[Рома (футбол клубы)|Рома]]" клубтарында ойнап, 2018 жылы жазда "Челсиге" ауысты. Бразилияның 17 жасқа дейінгі құрамасында ойнап, 2011 жылы Эквадорда өткен жасөспірімдер арасындағы Оңтүстік Америка чемпионатына қатысты. Турнирде алты кездесуде алаңға шығып, бір гол соқты (Чили құрамасына). Сол жылы жазда Мексикада өткен жасөспірімдер арасындағы әлем чемпионатына қатысты да, алты кездесуде құрама намысын қорғады. 2018 жылы 10 қыркүйекте [[Португалия Ұлттық футбол құрамасы|Португалияға]] қарсы [[УЕФА Ұлттар Лигасы 2018/19|УЕФА Ұлттар Лигасында]] тұңғыш рет Италия құрамасы сапында алаңға шықты. == Жетістіктері == '''Командалық''' '''«Сантос»''' * Паулиста лигасы — 2011 * Паулиста лигасы — 2012 '''«Челси»''' * Англия кубогы — 2017/18 * УЕФА Еуропа Лигасы — 2018/19 '''Вест Хэм''' *[[УЕФА Конференция Лигасы 2022/23]] '''Халықаралық''' '''Бразилия-17''' * Оңтүстік Америка чемпионы — 2011 '''Италия''' * Еуропа чемпионы: 2021 == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * [http://int.soccerway.com/players/emerson-palmieri-dos-santos/180822/ Статистикасы] * [https://www.sports.ru/tags/106754406/ Профилі] [[Санат:Бразилия футболшылары]] [[Санат:Италия футболшылары]] [[Санат:Италия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] [[Санат:Сантос ФК ойыншылары]] [[Санат:Палермо ФК ойыншылары]] [[Санат:Рома ФК ойыншылары]] [[Санат:Челси ФК ойыншылары]] [[Санат:Футболдан Еуропа чемпиондары]] [[Санат:Вест Хэм Юнайтед ФК ойыншылары]] khxciw13hkjlx7vhnfdbgod8a5rwwlc 0 625629 3643510 2848694 2026-08-17T19:38:20Z 1nter pares 146705 3643510 wikitext text/x-wiki {{Футболшы |есімі = Пиерос Сотириу |толық аты = Пиерос Сотириу |туған күні = 13.01.1993 |сурет = Loco-Kopenhagen (12).jpg |азаматтығы = {{байрақ|Кипр}} |бойы = 186 |салмағы = 81 |позиция = шабуылшы |қазіргі клуб = {{ту|Болгария}} [[Лудогорец]] |номері = |жастар клубы = {{футбол карьерасы ||{{flagicon|Кипр|20px}} [[Олимпиакос (футбол клубы, Никосия)|Олимпиакос (Никосия)]]| }} |клубтары = {{футбол карьерасы |2009—2013|{{flagicon|Кипр|20px}} [[Олимпиакос (футбол клубы, Никосия)|Олимпиакос (Никосия)]]|55 (10) |2013—2017|{{flagicon|Кипр|20px}} [[АПОЭЛ (футбол клубы)|АПОЭЛ]]|73 (35) |2017—2020|{{flagicon|Дания|20px}} [[Копенгаген (футбол клубы, 1992)|Копенгаген]]|37 (14) |2020|{{flagicon|Қазақстан|20px}} [[Астана (футбол клубы)|Астана]]|15 (6) |2021—|{{ту|Болгария}} [[Лудогорец]]|}} |ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы |2012—|{{футбол|Кипр}}|30 (6) }} }} '''Пиерос Сотириу''' ({{lang-gr|Πιέρος Σωτηρίου}}; [[13 қаңтар]] [[1993 жыл|1993]]<ref>https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/182392</ref>, [[Никосия]], [[Кипр]]) — кипрлік футболшы, [[Кипр Ұлттық футбол құрамасы]] мен "[[Лудогорец]]" клубының шабуылшысы. Кипр және Дания чемпионаттарының алтын жүлдегері. 2012 жылдан бері Ұлттық құрамада ойнайды. == Мансабы == Карьерасын 2010/11 жылғы маусымда "Олимпиакостан" бастады. 2011 жылы 19 наурызда Кипр жоғары дивизионындағы тұңғыш кездесуін өткізді. 2011 жылы 18 қыркүйекте болашақ клубы [[АПОЭЛ (футбол клубы)|АПОЭЛ]] қақпасына клуб сапындағы тұңғыш ресми голлын соқты. 2013 жылы жазда АПОЭЛ-ге ауысты. 29 тамызда бельгиялық "Зюлте-Варегемге" қарсы Еуропа Лигасының іріктеуінде тұңғыш рет жаңа клубы құрамында алаңға шықты. АПОЭЛ сапында ойнаған барлық маусымда да Кипр чемпионы атанды. 2017 жылы жазда "[[Копенгаген (футбол клубы, 1992)|Копенгагенге]]" ауысты. 2020 жылы қаңтарда "Астанаға" ауысты. Ұлттық құрама сапында тұңғыш рет 2014 жылы 14 қарашада [[Финляндия Ұлттық футбол құрамасы|Финляндия құрамасына]] қарсы жолдастық кездесуде алаңға шықты. == Жетістіктері == * Кипр чемпионы: 2013/14, 2014/15, 2015/16, 2016/17 * Кипр кубогы: 2013/14, 2014/15 * Дания чемпионы: 2018/19 == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * [http://int.soccerway.com/players/pieros-sotiriou/158707/ Статистикасы] * [https://www.sports.ru/tags/143283159/ Профилі] * [http://www.apoelfc.com.cy/nqcontent.cfm?a_name=team_1&playerid=98&lang=l2 APOEL official profile] * [http://www.uefa.com/under21/season=2013/teams/player=250014080/index.html Profile at UEFA.com] {{сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Кипр футболшылары]] [[Санат:Кипр Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] [[Санат:Олимпиакос Никосия ФК ойыншылары]] [[Санат:Копенгаген 1992 ФК ойыншылары]] [[Санат:Копенгаген 1992 ФК ойыншылары]] [[Санат:АПОЭЛ ФК ойыншылары]] [[Санат:Астана ФК ойыншылары]] [[Санат:Лудогорец ФК ойыншылары]] 836e9wfg6ob3ppid81c08qsiu3ck4sg 0 626362 3643507 3525103 2026-08-17T19:37:26Z 1nter pares 146705 3643507 wikitext text/x-wiki {{Футболшы |есімі = Эшли Янг |толық аты = Эшли Саймон Янг |сурет = Ashley Young 2018-06-13 1.jpg |туған күні = 9.7.1985 |туған жері = {{туғанжері|Стивенидж|Стивенидждe}}, [[Хартфордшир]], [[Англия]] |азаматтығы = [[Англия]] |бойы = 175<ref name=profile>{{cite web |url=https://www.premierleague.com/players/3062/Ashley-Young/overview |title=Player Profile. Ashley Young |publisher=PremierLeague.com |lang=en}}</ref> |позиция = қорғаушы |қазіргі клуб = {{flagicon|ITA}} [[Интернационале]] |номері = 15 |жастар клубтары = {{футбол карьерасы |2000—2003|{{flagicon|Англия|20px}} [[Уотфорд (футбол клубы)|Уотфорд]]|}} |клубтары = {{футбол карьерасы |2003—2007|{{flagicon|Англия|20px}} [[Уотфорд (футбол клубы)|Уотфорд]]|98 (19) |2007—2011|{{flagicon|Англия|20px}} [[Астон Вилла]]|157 (30) |2011—2020|{{flagicon|Англия|20px}} [[Манчестер Юнайтед]]|192 (15) |2020—|{{flagicon|ITA}} [[Интернационале]] |5 (1)}} |ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы |2007—|{{футбол|Англия}}|39 (7)}} }} '''Эшли Саймон Янг''' ({{lang-en|Ashley Simon Young}}; [[9 шілде]] [[1985 жыл]], [[Стивенидж]]<ref>[http://www.telegraph.co.uk/sport/columnists/alansmith/2327200/Ashley-Young-maturing-nicely-at-Aston-Villa.html Ashley Young maturing nicely at Aston Villa. The Times. 01.12.2007.]</ref>, [[Хартфордшир]], [[Англия]]) — ағылшын футболшысы, "[[Интернационале]]" клубының жартылай қорғаушысы. == Мансабы == "[[Уотфорд (футбол клубы)|Уотфорд]]" клубының түлегі. 2003-07 жылдары осы клубтың намысын қорғады. 2007 жылы 10 қаңтар күні "[[Астон Вилла|Астон Виллаға]]" ауысты. 31 қаңтар күні "[[Ньюкасл Юнайтед|Ньюкасл Юнайтедке]]" қарсы тұңғыш рет алаңға шықты. Ал 2007/08 жылғы маусымда бірнеше рет "матчтың үздік ойыншысы" номаинациясын иеленді де, осы жетістіктерінен соң Ұлттық құрамаға да шақыртылды. 2007 жылы 16 қараша күні тұңғыш рет Ұлттық құрама сапында Аустрия құрамасына қарсы жолдастық кездесуде алаңға шықты. 2011 жылы 23 маусымда "[[Манчестер Юнайтед]]" футболшысы атанды. 2012 жылғы Еуропа чемпионатында Эшли құраманың барлық кездесуінде алаңға шықты. 2015 жылы "Манчестер Юнайтедпен" келісім шартын 2018 жылға дейін ұзартты. == Жетістіктері == === Командалық === '''Манчестер Юнайтед''' * Англия чемпионы: 2012/13 * Англия кубогы: 2015/16 * Лига кубогы: 2016/17 * Англия суперкубогы: 2011 * УЕФА Еуропа Лигасы: 2016/17 === Жеке === * «Уотфордтың» маусымдағы үздік жас ойыншысы: 2004/05 * Премьр Лиганың үздігі ('''3'''): сәуір 2008, қыркүйек 2008, желтоқсан 2008 == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * [https://www.manutd.com/en/players-and-staff/detail/ashley-young Профилі] (ManUtd.com){{ref-en}} * [http://www.thefa.com/england/mens-seniors/squad/ashley-young Профилі] {{ref-en}} * [https://www.premierleague.com/players/3062/Ashley-Young/overview Профилі] {{ref-en}} * [http://www.englandstats.co.uk/playerreport.php?pid=1154 Статистикасы]{{Deadlink|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (EnglandStats.com){{ref-en}} [[Санат:Англия футболшылары]] [[Санат:Англия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] [[Санат:Уотфорд ФК ойыншылары]] [[Санат:Астон Вилла ФК ойыншылары]] [[Санат:Манчестер Юнайтед ФК ойыншылары]] [[Санат:Интернационале ФК ойыншылары]] 2pncelqdscxy0xyrqwxcsgesj9vhu3o 0 631723 3643503 3543246 2026-08-17T19:36:27Z 1nter pares 146705 3643503 wikitext text/x-wiki {{Футболшы |есімі = Родриго |толық аты = Родриго Силва де Гоис |сурет = Rodrygo 2023 (cropped).jpg |туған күні = 9.1.2001 |туған жері = Озаску, [[Бразилия]] |азаматтығы = {{flagicon|Бразилия|20px}} [[Бразилия]] |бойы = 174<ref name=profile>{{cite web |url=https://www.realmadrid.com/futbol/plantilla/rodrygo-goes |title=Rodrygo |publisher=RealMadrid.com |lang=es}}</ref> |салмағы = 64<ref name=profile /> |позиция =шабуылшы |қазіргі клуб = {{flagicon|Испания|20px}} [[Реал Мадрид]] |номері = 11 |жастар клубы = {{футбол карьерасы |2011—2017|{{flagicon|Бразилия|20px}} [[Сантос (футбол клубы)|Сантос]]|}} |клубтары = {{футбол карьерасы |2017—2019|{{flagicon|Бразилия|20px}} [[Сантос (футбол клубы)|Сантос]]|41 (9) |2019 — |{{flagicon|Испания|20px}} [[Реал Мадрид]]|172 (32) |2019 — |{{flagicon|Испания|20px}} [[Реал Мадрид Кастилья|Реал Мадрид B]]|3 (2) }} |ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы |2019 — |{{Футбол|Бразилия}} |33 (7) }} }} '''Родриго Силва де Гоис''' ({{lang-pt|Rodrygo Silva de Goes}}; [[9 қаңтар]] [[2001 жыл]], [[Озаску]]) — бразилиялық футболшы, [[Бразилия Ұлттық футбол құрамасы]] мен "[[Реал Мадрид]]" клубының шабуылшысы. == Мансабы == === Сантос === "[[Сантос (футбол клубы)|Сантос]]" клубының түлегі. 2017 жылы шіілде айында клубпен кәсіби келісім шартын жасасты. 2017 жылы 4 қарашада тұңғыш рет алаңға шықты. 2018 жылы 25 қаңтарда тұңғыш голын "Понте-Прета" қақпасына соқты (Паулиста лигасында). === Реал === 2019 жылы шілдеде "[[Реал Мадрид|Реалға]]" ауысты. Трансфер құны — 45 млн еуро. 25 қыркүйек күні тұңғыш рет мадридтік клуб сапында "[[Осасуна|Осасунаға]]" қарсы ойында алаңға шықты. Бұл матчта [[Каземиро|Каземироға]] нәтижелі пас шығарды. 6 қараша күні [[УЕФА Чемпиондар Лигасы|УЕФА Чемпиондар лигасында]] хет-трик жасаған ең жас футболшы атанды, топтық кезеңнің төртінші турында "[[Галатасарай]]" қақпасына үш гол соқты. === Ұлттық құрама === 2019 жылы 15 қарашада [[Аргентина Ұлттық футбол құрамасы|Аргентинаға]] қарсы ойында тұңғыш рет ұлттық құрама сапында алаңға шықты. == Жетістіктері == === Командалық === * Испания суперкубогы: 2019/20 * Испания чемпионы: 2019/20 === Жеке === * Паулиста лигасындағы үздік жаңа есім: 2018 == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == *[https://www.thefinalball.com/player.php?id=556364 Футболшының профилі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190116150026/https://www.thefinalball.com/player.php?id=556364 |date=2019-01-16 }} {{Сыртқы сілтемелер}} {{Реал Мадрид ФК құрамы}} [[Санат:Бразилия футболшылары]] [[Санат:Сантос ФК ойыншылары]] [[Санат:Реал Мадрид ФК ойыншылары]] [[Санат:Бразилия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] 632buiyjda2gr53r8iqj9mvrjwyv2hw 0 632674 3643513 2808426 2026-08-17T19:39:24Z 1nter pares 146705 3643513 wikitext text/x-wiki {{Футболшы |есімі = Штефан Ройтер |сурет = Stefan-Reuter-2016-07.jpg |туған күні = 16.10.1966 |туған жері = Бавария, ГФР |азаматтығы = {{ту|Германия}} |бойы = 181 |позиция = қорғаушы |қазіргі клуб = карьерасын аяқтады |клубтары = {{футбол карьерасы |1984—1988|{{flagicon|Германия||20px}} [[Нюрнберг (футбол клубы)|Нюрнберг]]|124 (13) |1988—1991|{{flagicon|Германия||20px}} [[Бавария (футбол клубы)|Бавария]]|95 (4) |1991—1992|{{flagicon|Италия||20px}} [[Ювентус]]|28 (0) |1992—2004|{{flagicon|Германия||20px}} [[Боруссия Дортмунд]]|307 (11)}} |ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы |1987—1998|{{Футбол|Германия}}|69 (2)}} }} '''Штефан Ройтер''' ({{lang-de|Stefan Reuter}}; [[16 қазан]] [[1966 жыл]], [[Динкельсбюль]], [[Бавария]], [[Германия|ГФР]]) — германиялық футболшы, қорғаушы. 1990 жылғы әлем чемпионы. == Мансабы == === Клубтық === 1984 жылы "Нюрнберг" сапында кәсіпқой карьерасын бастады. Төрт маусым ойнап, 100-ден аса кездесуде алаңға шықты. Осы клубта ойнап жүріп 1987 жылы Ұлттық құрамаға шақырту алды. 1988 жылы "[[Бавария (футбол клубы)|Баварияға]]" ауысып, екі рет Германия чемпионы атанды. 1991 жылы "[[Ювентус|Ювентуске]]" ауысып, бір маусымнан соң Германияға оралды, карьерасының қалған бөлігін "[[Боруссия Дортмунд|Боруссияда]]" өткізді. Футболмен қоштасқан соң "Боруссия Дортмунд", "[[Мюнхен 1860]]", Аугсбург" клубтарында спорттық директор қызметін атқарды. === Ұлттық құрама === 1990 жылы әлем чемпионы, 1996 жылы Еуропа чемпионы атанды. 1998 жылғы әлем чемпионатынан соң құрамадағы карьерасын аяқтады. == Жетістіктері == * Германия чемпионы: 1988/89, 1989/90, 1994/95, 1995/96, 2001/02 * Әлем чемпионы: 1990 * Германия суперкубогы: 1990, 1995, 1996 * Еуропа чемпионы: 1996 * Чемпиондар Лигасы: 1996/97 * Құрлықаралық кубок: 1997 == Сілтемелер == *[http://www.fussballdaten.de/spieler/reuterstefan/ Профилі] [[Санат:Нюрнберг ФК ойыншылары]] [[Санат:Бавария ФК ойыншылары]] [[Санат:Ювентус ФК ойыншылары]] [[Санат:Боруссия Дортмунд ФК ойыншылары]] [[Санат:Германия футболшылары]] [[Санат:Германия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] [[Санат:Футболдан әлем чемпиондары]] [[Санат:Футболдан Еуропа чемпиондары]] 7uy0e4yjo8ptovpz72zhbh6l9quy8ta 0 639902 3643575 2999063 2026-08-18T06:19:57Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3643575 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Ефим Ильич Осипенко''' ([[1902]]-1981) - кеңестік партизан, әскери маман, Ұлы Отан соғысының қатысушысы, 000001 нөмірлі «Отан соғысының партизан» медалінің иегері. == Өмірбаяны == [[1902]] жылы [[7 қаңтар]] Чернигов губерниясы Ильсов ауылында дүниеге келген.<ref>https://www.polkmoskva.ru/people/939059/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200923125006/https://www.polkmoskva.ru/people/939059/ |date=2020-09-23 }}</ref> Азаматтық және Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысқан. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін ол қылмыстық тергеу бөлімінде жұмыс істеді<ref>http://petrovka-38.com/arkhiv/item/ugolovnomu-rozysku-95-let {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160604192851/http://petrovka-38.com/arkhiv/item/ugolovnomu-rozysku-95-let |date=2016-06-04 }}</ref> - ол Сухиничи полиция бөлімшесінің бастығы болды<ref>https://40.xn--b1aew.xn--p1ai/news/item/3407145{{Deadlink|date=March 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Калуга облысы Сухиничи қаласында соғысқа шақырылды. Тула аймағында жау жолдарының астында жерасты жұмыстарын жүргізді, көптеген операцияларға қатысты. Шахтёр болып, бомбалаушылар тобының командирі болды, кейін Тула аймағында жұмыс істейтін «Advanced» партизан отрядының мобильді тобының командирі болды. Мышбор станциясының аумағында, жедел шахтаның [[детонатор]]ы істен шыққаннан кейін, Осипенко теміржол белгісінен детонаторды тірекпен ұрып, айыпты жаратты. Нәтижесінде майданға баратын пойыз рельстен шықты ([[паровоз]] және резервуарлары бар үш платформа); партизанның өзі қатты жарақат алып, көзінен айырылды<ref> Великая Отечественная в письмах. / сост. В. Г. Гришин. М., Политиздат, 1980. стр.133-134</ref>. Соғыс партизан отряды штабының бастығымен аяқталды. Соғыстан кейін ол әйелі және екі ұлымен бірге Сухиничи қаласында тұрды. Үй шаруасымен айналысты, патриоттық жұмыстар жүргізді, мектеп оқушылары мен студенттермен кездесулер өткізді. Он жыл бойы ол қалалық кеңестің депутаты болып сайланды, сауда комиссиясының төрағасы болды.<ref>http://www.litlib.net/bk/57549/read/13</ref> 1981 жылы қайтыс болды.<ref>https://books.google.ru/books?id=UmfiAAAAMAAJ</ref> == Марапаттары == Ленин және Қызыл Ту ордендерімен марапатталған. Ол «Отан соғысының партизаны» 1-ші (№ 000001 үшін) және 2-дәрежелі медальдарымен, сонымен қатар [[КСРО]]-ның басқа медальдарымен марапатталған. 1966 жылдан бастап Тула облысының Суворов ауданының құрметті азаматы. == Еске алу == Қазіргі уақытта Ресейдің ІІМ Орталық мұражайы Осипенконың 000001 нөмірлі «Бірінші дәрежелі Отан соғысының партизан» медаліне куәлігін көрсетуде. Сухиничи көшелерінің біріне партизанның есімі берілген. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * https://statehistory.ru/4568/Pyat-podvigov-sovetskikh-partizan/ * http://orgsmi.ru/news/years/?item=1312 * https://web.archive.org/web/20160603035707/http://gov.cap.ru/SiteMap.aspx?gov_id=45&id=13541 * https://suvorov.bezformata.com/listnews/komsomola-vedut-rabotu-po-podgotovke/27449395/ [[Санат:Екінші дүниежүзілік соғыс]] [[Санат:Ұлы Отан соғысы]] l17oyosekl66gfog49v548uhs631ayj 0 644415 3643529 3356664 2026-08-17T19:44:19Z 1nter pares 146705 3643529 wikitext text/x-wiki {{Футболшы | есімі = Преснель Кимпембе | толлық аты = | сурет = Presnel_Kimpembe.jpg | туған күні = 13.8.1995 | туған жері = Бомон-сюр-Уаз, [[Валь-д’Уаз]], [[Франция]] | азаматтығы = {{flagicon|Конго Демократиялық Республикасы|20px}} [[Конго Демократиялық Республикасы|Конго ДР]] <br>{{flagicon|Франция|20px}} | бойы = 183 | салмағы = 74 | позиция = қорғаушы | қазіргі клуб = {{flagicon|Франция|20px}} [[Пари Сен-Жермен]] | номері = 3 | клубтары = {{футбол карьерасы |2013—|{{flagicon|Франция|20px}} [[Пари Сен-Жермен]]|88 (0) }} | ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы |2014|{{flagicon|Конго Демократиялық Республикасы|20px}} Конго ДР-20|1 (0) |2015|{{flagicon|Франция|20px}} Франция-20|7 (0) |2015—2016|{{flagicon|Франция|20px}} Франция-21|11 (0) |2018—|{{flagicon|Франция|20px}} [[Франция Ұлттық футбол құрамасы|Франция]]|5 (0) }} }} '''Преснель Кимпембе''' ({{lang-fr|Presnel Kimpembe}}; 13 тамыз 1995 жыл<ref>https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/282041</ref>, [[Бомон-сюр-Уаз]], [[Иль-де-Франс]]) — [[Конго Демократиялық Республикасы|конголық]] және франциялық футболшы, [[Франция Ұлттық футбол құрамасы]] мен "[[Пари Сен-Жермен]]" клубының қорғаушысы. 2018 жылғы әлем чемпионы. == Мансабы == Кимпембенің әкесі конголық, анасы гитилік. 2014 жылы 17 қазанда "Лансқа" қарсы ойында тұңғыш "[[Пари Сен-Жермен|Пари-Сен-Жермен]]" сапында алаңға шықты. [[УЕФА Чемпиондар Лигасы 2016/17|УЕФА Чемпиондар Лигасындағы]] тұңғыш ойынын 2017 жылы 14 ақпанда өз алаңында "[[Барселона (футбол клубы)|Барселонаға]]" қарсы өткізді (4:0) 2014 жылы Конго Демократиялық Республикасы жастар құрамасында бір кездесу өткізді. 2018 жылы 27 наурызда Ресейге қарсы жолдастық кездесуде тұңғыш рет Франция құрамасы сапында өнер көрсетті. == Жетістіктері == ; «Пари Сен-Жермен» * Франция чемпионы (5): 2014/15, 2015/16, 2017/18, 2018/19,2019/20 * Франция кубогы (3): 2015/16, 2016/17, 2017/18 * Лига кубогы (3): 2015/16, 2016/17, 2017/18 * Франция суперкубогы (4): 2016, 2017, 2018,2019 ; Франция * Әлем чемпионы: 2018 == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == *[http://au.eurosport.com/football/presnel-kimpembe_prs398334/person.shtml Профилі] {{Сыртқы сілтемелер}} {{Пари Сен-Жермен ФК құрамы}} [[Санат:Франция футболшылары]] [[Санат:Конго Демократиялық Республикасы футболшылары]] [[Санат:Франция Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] [[Санат:Пари Сен-Жермен ФК ойыншылары]] [[Санат:Футболдан әлем чемпиондары]] p2mb86ikrnpd0kttndxl8w0cikf3ix3 0 645552 3643504 2797483 2026-08-17T19:36:41Z 1nter pares 146705 3643504 wikitext text/x-wiki {{Футболшы|есімі=Витор Баия|туған күні=15.10.1969|сурет=Vítor Baía.JPG|азаматтығы={{ту|Португалия}} [[Португалия]]|туған жері=[[Сан-Педру-да-Афурада]], [[Португалия]]|бойы=184<ref>{{cite web|url=https://www.transfermarkt.ru/vitor-baia/profil/spieler/8016|title=Vítor Baía|publisher=Transfermarkt|lang=ru}}</ref>|қазіргі клуб=''карьерасын аяқтады''|клубтары={{футбол карьерасы |1988—1996|{{ту|Португалия}} [[Порту (футбол клубы)|Порту]]|246 (-209) |1996—1999|{{ту|Испания}} [[Барселона (футбол клубы)|Барселона]]|39 (-36) |1998—1999|{{аренда}} {{ту|Португалия}} [[Порту (футбол клубы)|Порту]]|16 (-?) |1999—2007| {{ту|Португалия}} [[Порту (футбол клубы)|Порту]]|144 (-?)}}|ұлттық құрамы={{футбол карьерасы |1990—2002|{{Футбол|Португалия}} |80 (-47)}}}} '''Витор Мануэл Мартинш Баия''' ({{lang-pt|Vítor Manuel Martins Baía}}; [[15 ақпан]] [[1969 жыл|1969]], [[Сан-Педру-да-Афурада]]) — португалиялық футболшы, қақпашы. == Мансабы == "[[Порту (футбол клубы)|Порту]]" клубының түлегі. 1988 жылы осы клубта кәсіпқой карьерасын бастады. Әуелде поляк қақпашысы Йозеф Млынарчиктің орынбасары ретінде қосалқы құрамда отырып қалды. Бірақ 1989/90 жылғы маусымнан негізгі құрам қақпашысына айналды. 1996 жылғы Еуропа чемпионатынан соң "[[Барселона (футбол клубы)|Барселонаға]]" ауысты. 1996/97 жылғы маусымда Испания чемпионатында бір рет қана алаңға шыққанына қарамастан, уақытының көбі жарақатын емдеумен өтті. Кейін клубқа [[Луи ван Галь|Луи Ван Галь]] бапкер боп келген соң, негізгі құрамнан үмітін мүлде үзді де, 1998 жылы туған клубы "[[Порту (футбол клубы)|Портуға]]" жалға берілді. 1999 жылы қаңтарда "Барселонаға" қайта оралды. Бірақ бұл жолы дажарақат алып, ота жасатты да, уақытының көбі сонымен кетті. 2000 жылы жазда "Портуға" оралды. 2007 жылы карьерасын аяқтағанша ешқайда ауыспады. 1996, 2000 жылдары Еуропа чемпионатында негізгі құрамда ойнады. 2002 жылғы әлем чемпионатында да негізгі құрамда ойнады, бірақ [[Португалия Ұлттық футбол құрамасы|Португалия]] топтан шыға алмады. Турнир біткен соң құрамадағы карьерасына нүкте қойды. == Жетістіктері == === Командалық === ; «Порту» * Португалия чемпионы (10): 1989/90, 1991/92, 1992/93, 1994/95, 1995/96, 1998/99, 2002/03, 2003/04, 2005/06, 2006/07 * Португалия кубогы (5): 1990/91, 1993/94, 1999/00, 2002/03, 2005/06 * Португалия суперкубогы (8): 1990, 1991, 1993, 1994, 1996, 2003, 2004, 2006 * Чемпиондар лигасы: 2003/04 * УЕФА кубогы: 2002/03 * Құрлықаралық кубок: 2004 ; «Барселона» * Испания чемпионы: 1997/98 * Испания кубогы (2): 1997, 1998 * Испания суперкубогы: 1996 * Кубок иелері кубогы: 1996/97 === Жеке === * Порутгалияның үздік футболшысы (2): 1989, 1991 * Клубтар маусымындағы үздік қақпашы: 2003/04 * Еуропаның үздік қақпашысы: 2004 == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * [http://www.rsssf.com/miscellaneous/baia-intl.html Статистикасы]{{ref-en}} * [https://web.archive.org/web/20171010135251/http://www.vitorbaia.net/ Фанаттар сайты]{{ref-pt}} [[Санат:Португалия футболшылары]] [[Санат:Португалия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] [[Санат:Порту ФК ойыншылары]] [[Санат:Барселона ФК ойыншылары]] 461bvl39qpp1wlt4xvd8p9jgw2wjwut 0 645579 3643524 2797571 2026-08-17T19:43:09Z 1nter pares 146705 3643524 wikitext text/x-wiki {{Футболшы|есімі=Элдер Поштига|сурет=Helder Postiga.JPG|туған күні=2.04.1982|азаматтығы={{ту|Португалия}}, [[Португалия]]|бойы=182|позиция=шабуылшы|қазіргі клуб=''карьерасын аяқтады''|клубтары={{футбол карьерасы |2001—2008|{{ту|Португалия}} [[Порту (футбол клубы)|Порту]]|114 (36) |2003—2004|{{аренда}}{{ту|Англия}} [[Тоттенхэм Хотспур]]|19 (1) |2006|{{аренда}}{{ту|Франция}} [[Сент-Этьен (футбол клубы)|Сент-Этьен]]|16 (2) |2008|{{аренда}}{{ту|Грекия}} [[Панатинаикос (футбол клубы)|Панатинаикос]]|14 (2) |2008—2011|{{ту|Португалия}} [[Спортинг Лиссабон|Спортинг (Лиссабон)]]|71 (13) |2011—2013|{{ту|Испания}} [[Реал Сарагоса]]|70 (24) |2013—2014|{{ту|Испания}} [[Валенсия (футбол клубы)|Валенсия]]|15 (3) |2014|{{аренда}}{{ту|Италия}} [[Лацио (футбол клубы)|Лацио]]|5 (0) |2014—2015|{{ту|Испания}} [[Депортиво Ла-Корунья|Депортиво]]|14 (1) |2015|{{ту|Үндістан}} [[Атлетико (футбол клубы, Калькутта)|Атлетико (Калькутта)]]|1 (2) |2016|{{ту|Португалия}} [[Риу Аве (футбол клубы)|Риу Аве]]|10 (5) |2016|{{ту|Үндістан}} [[Атлетико (футбол клубы, Калькутта)|Атлетико (Калькутта)]]|11 (2)}}|ұлттық құрамы={{футбол карьерасы |2003—2014|{{Футбол|Португалия}} |67 (27)}}}} '''Элдер Мануэл Маркиш Поштига''' ({{lang-pt|Hélder Manuel Marques Postiga}}; 2 тамыз 1982<ref>https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/5169</ref>, [[Вила-ду-Конди]], [[Португалия]]) — португалиялық футболшы, шабуылшы. == Мансабы == [[Португалия Ұлттық футбол құрамасы|Португалия Ұлттық футбол құрамасында]] ойнаған. 2004, 2008, 2012 жылдары Еуропа чемпионатына, 2006, 2014 жылдары әлем чемпионатына қатысты. [[Футболдан 2004 жылғы Еуропа біріншілігі|2004 жылғы Еуропа чемпионатының]] ширек финалында [[Англия Ұлттық футбол құрамасы|Англияға]] қарсы ойында [[Луиш Фигу|Луиш Фигудің]] орнына шығып, бір гол соқты. Матч 2:2 есебімен тең аяқталды. Пенальтилер сериясында Элдер [[Паненка стиліндегі пенальти|Паненка стилімен]] гол соқты. [[Футболдан 2008 жылғы Еуропа біріншілігі|2008 жылғы Еуропа чемпионатында]] жалғыз голын ширек финалда [[Германия Ұлттық футбол құрамасы|Германия]] қақпасына соқты (2:3). 2012 жылғы Еуропа чемпионатында топтық кезеңнің екінші турында Данияға бір гол соқты (3:2). == Жетістіктері == * Португалия чемпионы (3): 2003, 2006, 2007 * Португалия кубогы: 2003 * Португалия суперкубогы: 2004, 2008 * УЕФА кубогы: 2003 * Құрлықаралық кубок: 2004 * Еуропа чемпионатының финалисі: 2004 == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * [https://web.archive.org/web/20080118224351/http://www.lfp.fr/joueur/index.asp?no_joueur=112687 Статистикасы] [[Санат:Португалия футболшылары]] [[Санат:Португалия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] [[Санат:Порту ФК ойыншылары]] [[Санат:Тоттенхэм Хотспур ФК ойыншылары]] [[Санат:Сент-Этьен ФК ойыншылары]] [[Санат:Панатинаикос ФК ойыншылары]] [[Санат:Спортинг Лиссабон ФК ойыншылары]] [[Санат:Реал Сарагоса ФК ойыншылары]] [[Санат:Валенсия ФК ойыншылары]] [[Санат:Лацио ФК ойыншылары]] [[Санат:Депортиво Ла-Корунья ФК ойыншылары]] ljp25qhzl5eqt5iy8l743z86vhnpb6n 0 646043 3643508 2800056 2026-08-17T19:37:44Z 1nter pares 146705 3643508 wikitext text/x-wiki {{Футболшы |есімі = Иван Эльгера |толық аты = Иван Эльгера Бухия |сурет = Helguera.jpg |туған жері = 28.3.1975 |туған күні = Сантандер, [[Испания]] |азаматтығы = {{ту|Испания}} [[Испания]] |бойы = 185 |позиция =жартылай қорғаушы |қазіргі клуб = ''карьерасын аяқтады'' |клубтары = {{футбол карьерасы |1994—1995|{{ту|Испания}} [[Расинг (футбол клубы, Сантандер)|Расинг (Cантандер)]] B|? (?) |1995|{{ту|Испания}} Ревилья|? (?) |1995—1996|{{ту|Испания}} [[Манчего (футбол клубы)|Манчего]]|13 (2) |1996—1997|{{ту|Испания}} [[Альбасете (футбол клубы)|Альбасете]]|14 (2) |1997—1998|{{ту|Италия}} [[Рома (футбол клубы)|Рома]]|8 (0) |1998—1999|{{ту|Испания}} [[Эспаньол]]|37 (2) |1999—2007|{{ту|Испания}} [[Реал Мадрид]]|229 (18) |2007—2008|{{ту|Испания}} [[Валенсия (футбол клубы)|Валенсия]]|25 (1)}} |ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы |1998—2004|{{Футбол|Испания}} |47 (3)}} }} '''Иван Эльгера Бухия''' ({{lang-es|Iván Helguera Bujía}}; [[28 наурыз]] [[1975 жыл]]<ref>http://www.fussballdaten.de/spieler/helgueraivan/</ref>) — испаниялық футболшы, жартылай қорғаушы. == Мансабы == "[[Расинг (футбол клубы, Сантандер)|Расинг]]" клубының түлегі. 1994 жылы "Расингтің" фарм-клубында карьерасын бастады. 1997 жылы "[[Рома (футбол клубы)|Ромаға]]" ауысып бір маусым ойнады. 1998/99 жылғы маусымды "[[Эспаньол|Эспаньолда]]" өткізді. 1999 жылы "[[Реал Мадрид|Реалға]]" ауысып, карьерасының ең жарқыраған жылдарын өткізді, көптеген маңызды жүлделерге ие болды. Клуб сапында 200-ден аса ресми ойындарда алаңға шықты. 2007 жылы "[[Валенсия (футбол клубы)|Валенсияға]]" ауысты. Бір маусымнан соң карьерасын аяқтады. Ұлттық құрама сапында 2000, 2004 жылдары Еуропа чемпионатына, 2002 жылы әлем чемпионатына қатысты. == Жетістіктері == Реал Мадрид * Испания чемпионы: 2001, 2003, 2007 * Испания суперкубогы: 2001, 2003 * Чемпиондар лигасы: 2000, 2002 * УЕФА суперкубогы: 2002 * Құрлықаралық кубок: 2002 Валенсия * Испания кубогы: 2008 == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == *[http://www.footballdatabase.com/index.php?page=player&Id=584&b=true&pn=Iv%C3%A1n_Helguera_Buj%C3%ADa Профилі] [[Санат:Испания футболшылары]] [[Санат:Испания Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] [[Санат:Расинг Сантандер ФК ойыншылары]] [[Санат:Альбасете ФК ойыншылары]] [[Санат:Рома ФК ойыншылары]] [[Санат:Эспаньол ФК ойыншылары]] [[Санат:Реал Мадрид ФК ойыншылары]] [[Санат:Валенсия ФК ойыншылары]] boxrdcr3lnfgtm5y6mwbv9sz23kc366 0 647083 3643519 3224544 2026-08-17T19:41:40Z 1nter pares 146705 3643519 wikitext text/x-wiki {{Футболшы | туған күні = 22.05.1937 | азаматтығы = {{байрақ|КСРО}} | есімі = Виктор Понедельник | сурет = Ponedelnik.jpg | бойы = 180 | қазіргі клуб = | позиция = шабуылшы | клубтары = {{футбол карьерасы |1956—1958|{{ту|КСРО}} [[Ростов (футбол клубы)|Ростсельмаш]]|63 (35) |1959—1960|{{ту|КСРО}} [[СКА (футбол клубы, Дондағы Ростов)|СКА (Дондағы Ростов)]]|45 (17) |1961|{{ту|КСРО}} [[ЦСКА (футбол клубы, Мәскеу)|ЦСКА]]|0 (0) |1961—1965|{{ту|КСРО}} [[СКА (футбол клубы, Дондағы Ростов)|СКА (Дондағы Ростов)]]|114 (37) |1966|{{ту|КСРО}} [[Спартак (футбол клубы, Мәскеу)|Спартак (Мәскеу)]]|0 (0) }} | ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы |1960—1966|{{Футбол|КСРО}} |29 (20) }} | бапкер клубтары = {{футбол карьерасы |1966—1969|{{ту|КСРО}} [[Ростов (футбол клубы)|Ростсельмаш]]|клуб басшысы |1968—1969|{{ту|КСРО}} [[Ростов (футбол клубы)|Ростсельмаш]]| }} }} '''Виктор Владимирович Понедельник''' (22 мамыр 1937 жыл<ref>https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/215778</ref>, [[Дондағы Ростов]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РСФСР,]] [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — КСРО-лық футболшы, шабуылшы, футбол жаттықтырушысы. 1960 жылғы [[Футболдан 1960 жылғы Еуропа біріншілігі|Еуропа чемпионы]]. == Мансабы == Дәл қазір (2020 жылы) 1960 жылы Еуропа чемпионы атанғандардан көзі тірі осы Понедельник қана. Аталмыш чемпионаттың финалында [[КСРО Ұлттық футбол құрамасы|КСРО]] мен [[Югославия Ұлттық футбол құрамасы|Югославия]] футболшылары кездесіп, негізгі уақыт 1:1 есебімен тең аяқталды да, 113-ші минутта Понедельниктің голы кеңес футболшыларына жеңіс әперді. Виктор 1962 жылғы әлем чемпионатына да қатысты. 2015 жылы Дондағы Ростов қаласындағы "Олимп-2" стадионында Понедельникке ескеркіш орнатылды<ref>http://www.sport.ru/ai/18x16000/286198/head_0.jpg</ref>. 1966 жылы футбол ойнауды доғарған соң бір жыл "Ростельмаш" клубының басшысы қызметін атқарды, 1968 жылы клубтың бас жаттықтырушысы қызметіне орналасып, 1969 жылы ол қызметтен кетті. == Жетістіктері == * Еуропа чемпионы: 1960 * Еуропа чемпионатының финалисі: 1964 == Марапаттары == * Еңбек сіңірген спорт шебері * "Құрмет белгісі" ордені (1980) * Достық ордені (1997) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == *[https://www.national-football-teams.com/player/24434.html Профилі] [[Санат:КСРО футболшылары]] [[Санат:КСРО Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] [[Санат:Ростов ФК ойыншылары]] [[Санат:СКА Дондағы Ростов ФК ойыншылары]] [[Санат:Футболдан Еуропа чемпиондары]] 2k71y0r7zoipyh58o06akeyw19vncma 0 650906 3643404 3583213 2026-08-17T16:04:18Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3643404 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=желтоқсан 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Ғалым |Есімі=Дженнифер Льюис |Шынайы есімі= |Суреті=2017-JAL-10034.jpg |Сурет ені= |Сурет тақырыбы=Дженнифер Льюис |Туған күні=1964 |Қайтыс болған күні= |from= |nocat= |Туған жері= |Қайтыс болған жері= |Азаматтығы={{USA}} |Ғылыми аясы= |Жұмыс орны=[[Гарвард университеті]] |Альма-матер=[[Иллинойс университеті]] [[Массачусетс технологиялық институты]] |Ғылыми дәрежесі=[[PhD-доктор|философия докторы]] |Ғылыми атағы= |Ғылыми жетекші= |Атақты шәкірттері= |Несімен белгілі= |Марапаттары= |Сайты= |Қолтаңбасы= |Қолтаңба ені= |Уикидәйек= |Уикиқайнар= |Commons=}} '''Дженнифер Льюис''' ([[Ағылшын тілі|ағылш.]] ''Jennifer Ann Lewis'') — американдық [[материалтану]], [[биоинженерия]], [[робототехника]] және [[3D принтер|3D баспа]] маманы<ref>[https://hsci.harvard.edu/news/jennifer-lewis-recognized-research-and-teaching-excellence Jennifer Lewis recognized for research and teaching excellence | Harvard Stem Cell Institute (HSCI)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181003233318/https://hsci.harvard.edu/news/jennifer-lewis-recognized-research-and-teaching-excellence |date=2018-10-03 }}</ref>. [[АҚШ Ұлттық ғылым академиясы]] (2018)<ref>[http://www.nasonline.org/member-directory/members/20031964.html Jennifer Lewis]</ref> мен [[Инженерлік Академия|инженерлік академиясының]] мүшесі (2017)<ref>[https://www.seas.harvard.edu/news/2017/02/jennifer-lewis-elected-to-national-academy-of-engineering Jennifer Lewis elected to National Academy of Engineering | Harvard John A. Paulson School of Engineering and Applied Sciences]</ref>, ғылым докторы (ScD; 1991), [[Гарвард университеті|Гарвард университетінің]] профессоры (2013 жылдан бастап), оған дейін 1990 жылдан бастап Урбана-Шампейндегі [[Иллинойс университеті|Иллинойс университетінде]] сабақ берді. == Өмірбаяны == Урбана-Шампейндегі [[Иллинойс университеті|Иллинойс университетін]] (керамикалық инженерия бакалавры, 1986) үздік бітірді. 1991 жылы [[Массачусетс технологиялық институты|Массачусетс технологиялық институтында]] керамика ғылым докторы (ScD; ғылыми жетекші {{iw|Michael Cima|Майкл Сима}}) дәрежесін алды. 1990 жылдан 1997 жылға дейін Урбана-Шампейндегі [[Иллинойс университеті|Иллинойс университетінің]] ассистент-профессоры және оның құрамындағы {{iw|Beckman Institute for Advanced Science and Technology|Бекман ғылым және технология институтының}} зерттеу профессоры қызметін атқарды. 1996 жылы [[Кембридж|Кембриджде]] ([[Ұлыбритания]]) шақырылған ғалым, 1997 жылы Санта-Барбарадағы [[Калифорния университеті|Калифорния университетінде]] шақырылған профессоры ретінде жұмыс істеді. 1997 жылдан 2002 жылға дейін қауымдастырылған профессор, 2003 жылдан 2012 жылға дейін [[Иллинойс университеті|Иллинойс университетінің]] толық профессоры және 2007 жылдан 2012 жылға дейін осы университеттің Фредерик Зейтц атындағы материалтану зертханасының директоры болды. 2013 жылдан [[Гарвард университеті|Гарвард университетінің]] атаулы профессоры (2018 жылдан Jianming Yu Professor of Arts and Sciences атаулы профессоры, сол қатардағылардың алғашқыларының бірі)<ref name="wyss.harvard.edu">[https://wyss.harvard.edu/jennifer-lewis-honored-for-outstanding-teaching/ Jennifer Lewis honored for outstanding teaching]</ref> болып есептеледі. Electroninks Incorporated (2013) және Voxel8 (2014)<ref name="ReferenceA">[https://wyss.harvard.edu/jennifer-lewis-is-one-of-2015s-most-creative-people-in-business/ Jennifer Lewis is one of 2015’s Most Creative People in Business]</ref> компанияларының құрылтайшысы. 150-ден астам жұмыс пен 30 патенттің авторы<ref>[https://wyss.harvard.edu/team/core-faculty/jennifer-lewis/ Jennifer A. Lewis, Sc.D]</ref>. == Мүшелік == АҚШ Ұлттық өнертапқыштар академиясының (2017)<ref name="wyss.harvard.edu"/> және Американдық өнер және ғылым академиясының (2012), Американдық керамика қоғамының (2005), Американдық физикалық қоғамның (2007), Дүниежүзілік керамика академиясының (2014), {{iw|Materials Research Society|материалдарды зерттеу қоғамының}} (2011), {{iw|American Institute for Medical and Biological Engineering|американдық Медициналық және биологиялық инженерия институтының}} (2018) мүшесі<ref>[https://www.seas.harvard.edu/news/2018/04/jennifer-lewis-honored-for-contributions-to-biomanufacturing Jennifer Lewis honored for contributions to biomanufacturing | Harvard John A. Paulson School of Engineering and Applied Sciences]</ref>. == Марапаттар мен айырмашылықтар == * Brunauer Award, [[Американдық керамика қоғамы]] (2003)<ref>[https://ceramics.org/wp-content/uploads/2013/04/Brunauer-Recipient-List-2019-1.pdf List of Brunauer Award recipients]</ref> * Langmuir Lecture Award, [[Американдық химиялық қоғам]] (2009)<ref>[https://blogs.illinois.edu/view/7575/541518 Lewis receives Langmuir Lecture Award | Illinois] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190513122026/https://blogs.illinois.edu/view/7575/541518 |date=2019-05-13 }}</ref> * {{iw|Materials Research Society}} Medal (2012)<ref>[https://mrs.org/careers-advancement/awards/fall-awards/mrs-medal MRS Medal | Materials Research Society Awards]</ref> * {{iw|FP Top 100 Global Thinkers}} (2014)<ref>[https://wyss.harvard.edu/jennifer-lewis-named-2014-global-thinker-by-foreign-policy-magazine/ Jennifer Lewis named 2014 Global Thinker by Foreign Policy magazine]</ref> * {{iw|Fast Company|Fast Company’s}} 100 Most Creative People (2015)<ref name="ReferenceA"/> * Sosman Award, Американдық керамика қоғамы (2016)<ref>[https://ceramics.org/wp-content/uploads/2013/04/sosman_recipient_list_2019-1.pdf List of Robert B. Sosman Award recipients]</ref> * Санта-Барбарадағы [[Калифорния университеті|Калифорния университетінің]] (''Cheetham Lecturer'') атты дәріскері (2017)<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.mrl.ucsb.edu/cheetham-lecturer|title=Cheetham Lecturer {{!}} Materials Research Laboratory at UCSB: an NSF MRSEC|author=|website=www.mrl.ucsb.edu|date=|publisher=|accessdate=2020-12-08}}</ref> * Lush Science Prize (2017)<ref>[https://wyss.harvard.edu/wyss-core-faculty-member-jennifer-lewis-named-winner-of-2017-lush-prize/ Wyss Core Faculty Member Jennifer Lewis Named Winner of 2017 Lush Prize]</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * http://lewisgroup.seas.harvard.edu/files/lewisgroup/files/2016_lewis_cv.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231113114814/https://lewisgroup.seas.harvard.edu/files/lewisgroup/files/2016_lewis_cv.pdf |date=2023-11-13 }} * https://www.seas.harvard.edu/directory/jalewis * https://wyss.harvard.edu/team/core-faculty/jennifer-lewis/ [[Санат:Ғалымдар]] [[Санат:Әйел ғалымдар]] [[Санат:АҚШ ғалымдары]] [[Санат:Философия докторлары]] [[Санат:Гарвард университеті]] [[Санат:Массачусетс технологиялық институты түлектері]] npzkhqlk9xpisqa3nb3gnoutvo4o6ek 0 653209 3643501 3356691 2026-08-17T19:35:45Z 1nter pares 146705 3643501 wikitext text/x-wiki {{Футболшы | сурет = Arkadiusz Milik 2016.jpg | туған күні = 28.02.1994 | азаматтығы = {{байрақ|Польша}} | туған жері =Тыхы, [[Польша]] | бойы = 186 | салмағы = 76 | позиция = шабуылшы | қазіргі клуб = {{ту|Италия}} [[Наполи]] | номері = 99 | клубтары = {{футбол карьерасы|2010—2011|{{ту|Польша}} Розвой (Катовице)|10 (4) |2011—2012|{{ту|Польша}} [[Гурник (футбол клубы, Забже)|Гурник (Забже)]]|38 (11) |2013—2015|{{ту|Германия}} [[Байер 04]]|6 (0) |2013—2014|{{аренда}}{{ту|Германия}} [[Аугсбург (футбол клубы)|Аугсбург]]|18 (2) |2014—2015|{{аренда}}{{ту|Нидерланд}} [[Аякс (футбол клубы, Амстердам)|Аякс]]|21 (11) |2015—2016|{{ту|Нидерланд}} [[Аякс (футбол клубы, Амстердам)|Аякс]]|31 (21) |2016—|{{ту|Италия}} [[Наполи]]|93 (38) }} | ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы |2012—|{{Футбол|Польша}} |52 (13)}} }} '''Аркадиуш Кристиан (Арек) Милик''' ({{lang-pl|Arkadiusz Krystian "Arek" Milik}}; [[28 ақпан]] [[1994 жыл]]<ref>https://www.thefinalball.com/player.php?id=208336</ref>, [[Тыхы]]) — польшалық футболшы, [[Польша Ұлттық футбол құрамасы]] мен "[[Наполи]]" клубының шабуылшысы. == Мансабы == 2011 жылы "[[Гурник (футбол клубы, Забже)|Гурник]]" клубымен келісім шарт жасасты. Сол жылы 31 шілдеде "Шленск" клубына қарсы тұңғыш ойынын өткізді. 2012 жылы желтоқсанда "[[Байер 04]]" футболшысы атанды. Бірақ жарты жылдан соң "[[Аугсбург (футбол клубы)|Аугсбургке]]" жалға берілді. Ал 2014 жылы "Аякске" жалға берілді. 2015 жылы "[[Аякс (футбол клубы, Амстердам)|Аякс]]" футболшыны түпкілікті сатып алды. 2016 жылы жазда "Наполиге" ауысты. Сол жылы ұлттық құрама сапында [[Дания Ұлттық футбол құрамасы|Данияға]] қарсы ойында ауыр жарақат алды да, енді ол маусым біткенше жазылмайды деп болжанғанымен, 2017 жылы ақпанда қатарға қосылды. 2017 жылы 24 қыркүйекте [[СПАЛ|СПАЛмен]] ойында тағы да сол тізесінен жарақат алды. 2018/19 жылғы маусымда ғана Италияда өзін танытты, 35 кездесуде 17 гол соғып, [[Футболдан Италия чемпионаты 2018/19|Италия чемпионатында]] мергендер көшінде бесінші орын алды. 2019 жылы 1 желтоқсанда [[УЕФА Чемпиондар Лигасы 2019/20|Чемпиондар лигасында]] "[[Генк (футбол клубы)|Генктің]]" қақпасына үш гол соқты да, [[Роберт Левандовский|Роберт Левандовскийден]] кейін чемпиондар лигасында хет-трик жасаған екінші поляк футболшысы атанды. Сондай-ақ чемпиондар лигасында хет-трик жасаған "Наполи" тарихындағыы тұңғыыш ойыншы. === Ұлттық құрама === Польшаның бірнеше жастағы құрамаларында ойнаған. 2012 жылы 12 қазанда 18 жасында Польша Ұлттық футбол құрамасы сапындағы тұңғыш ойынын [[ОАР Ұлттық футбол құрамасы|ОАР құрамасына]] қарсы жолдастық кездесуде өткізді. 2016 жылы Еуропа чемпионатына, 2018 жылы әлем чемпионатына қатысты. == Жетістіктері == ; «Наполи» * Италия кубогы: 2020 == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * [https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/191891 Тransfermarkt сайтындағы профилі] {{Сыртқы сілтемелер}} {{Ювентус ФК құрамы}} [[Санат:Польша футболшылары]] [[Санат:Польша Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] [[Санат:Гурник Забже ФК ойыншылары]] [[Санат:Байер 04 ФК ойыншылары]] [[Санат:Аугсбург ФК ойыншылары]] [[Санат:Аякс Амстердам ФК ойыншылары]] [[Санат:Наполи ФК ойыншылары]] t25zv1rc2omf712kg9fdep5jn37etx8 0 655103 3643405 3640511 2026-08-17T16:11:13Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3643405 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Джозефин Бейкер''' ({{Lang-nl|Josephine Baker}}, туылғандағы есімі Фрида Джозефин Макдональд, {{Lang-nl|Freda Josephine McDonald}}, [[3 маусым]] [[1906 ж.]]<ref>https://data.bnf.fr/en/11889929/josephine_baker/</ref><ref>https://www.nndb.com/people/705/000024633/</ref><ref>https://www.britannica.com/biography/Josephine-Baker</ref>, Сент–Луис, [[Миссури]], [[АҚШ]] – [[12 сәуір]] [[1975]] ж.<ref>https://www.ibdb.com/broadway-cast-staff/josephine-baker-30698</ref>, Париж) – америкалық-[[француз]] [[Биші|бишісі]], [[әнші]] және [[актриса]]. Оның құрметіне Венердағы Бейкер кратері аталған. {{Тұлға |Есімі=Джозефин Бейкер |Шынайы есімі=Фрида Джозефин Макдональд |Сурет=Josephinebaker.jpg |Сурет атауы=<small>Жозефина Бейкер. Сурет. <br>20 қазан 1949 жыл, Париж</small> |Туған күні=3.06.1906 |Қайтыс болған күні=12.04.1975 |Туған жері=Сент-Луис,Миссури |Қайтыс болған жері=Сельпетриер,Париж<ref>https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/01439680701443085?journalCode=chjf20</ref> |Елі=[[АҚШ]],[[Франция]]<ref>https://www.nytimes.com/1993/09/10/arts/review-design-when-america-stole-the-runway-from-paris-couture.html</ref> |Мансабы=Биші,Актриса,Әнші. |Әкесі=Эдди Карсон |Анасы=Кэрри Макдональд |Жұбайы= |Балалары= |Марапаттары= Құрметті легион орденінің кавалері, Әскери крест [[1939]]-[[1945]] ([[Франция]]), Қарсылық Медалі ([[Франция]])}} # == Өмірбаяны == [[Сурет:JosephineBakerBurlesque.JPG|нобай|солға|Джозефина Бейкер күлкілі көріністе. Сурет, 1927 ж]] Джозефин Бейкер – еврей тектес [[музыкант]]–барабаншы Эдди Карсонның (кейбір мәліметтер бойынша) және кір жуушы қара нәсілді Кэрри Макдональдтың заңсыз қызы. Қыз өте қарапайым жағдайда өсті. [[1907]] жылы Джозефинаның ағасы Ричард дүниеге келді, ал олардың әкесі отбасын тастап кетті. [[1911]] жылы Джозефинаның анасы екінші рет үйленді, бұл некеде Джозефинаның тағы екі сіңілісі дүниеге келді. Джозефина мен Ричардтың өгей әкесі Артур Мартин бала асырап алды. [[1917]] жылы 2 шілдеде Джозефинаның отбасы қырғыннан аман қалып, әртүрлі мәліметтер бойынша Сент–Луисте жүзден астам адам қайтыс болады. Бұл оқиғалар Джозефинаны дүр сілкіндіріп, содан кейін ол нәсілшілдікке қарсы күрескер болды<ref>https://ru.wikipedia.org/wiki/Немецкая_национальная_библиотека</ref><ref>https://www.nytimes.com/reviews/theater</ref>. 13 жасында анасы Джозефинаны Вилли Уэллске тұрмысқа берді, ол одан әлдеқайда үлкен болды. Сол жылы Джозефина Сент–Луистегі Букер [[Вашингтон]] театрында алғашқы қойылымдарын жасады. Уэллспен неке бірнеше аптаға созылды. [[1921 жыл|1921]] жылы Джозефина теміржол жолсерігіне Вилли Бейкерге тұрмысқа шықты. [[1925 жыл|1925]] жылы Вилли Бейкермен ажырасып, өмір бойы фамилиясын алып жүрді. Джозефинаның шығармашылық мансабы 15 жасында "Стандарт-театрда" (ағылш. Филадельфиядағы Standard Theatre). Кейінірек ол [[Нью-Йорк|Нью–Йоркке]] көшіп, ваудевильде жұмысқа орналасты, ол алты ай бойы ел ішінде жүрді. [[1923 жыл|1923]] жылдан [[1924]] жылға дейін Жозефина [[Нью-Йорк|Нью–Йорктегі]] "Shuffle Along" музыкалық комедиясында хорист және "The Chocolate Dandies" қара нәсілділер ревюінде өнер көрсетті. Нью–Йорктегі "Plantation Club" клубындағы қойылымдарынан кейін Джозефина La Revue Nègre-де жұмыс істеді, ол [[1925 жыл|1925]] жылы 2 қазанда Парижде "Елисей алаңындағы театрда" премьерасы болды. Джозефина өзінің биімен тез [[Париж]] жұртшылығының құрметіне ие болды, көрермендер Джозефинаның орындауында чарльстон биін алғаш рет көрді<ref>https://www.zazzle.com/josephine+baker+posters</ref><ref>https://www.zazzle.com/josephine+baker+art</ref>. Ақын Бодлер Джозефинге ол енді гротеск қара биші емес, түсіне енген қара [[Венера]] екенін айтты. Әрі қарай, "La Revue Nègre" қойылымы [[Брюссель]] мен [[Берлин|Берлинге]] көшті. [[1926]]-[[1927]] жылдары Джозефина Бейкер Фолей–Бергердің жұлдызына айналды. Ол әйгілі банан юбкасында екі ревизияда өнер көрсетті. Берлиндегі қойылымнан кейін Джозефина бостандықтың символына айналған неміс нудисттері оны өз қоғамына келуге шақырды, бірақ сыпайы түрде бас тартты <ref>https://web.archive.org/web/20090312013104/http://www.kewego.fr/video/iLyROoaftmcx.html</ref>. Бір қызығы, оның билерінде бірнеше жылдан кейін пайда болатын хастл, степ, хип–хоп, брейк элементтері байқалды. [[1926]] жылдың аяғында Джозефина сицилиялық масон Джузеппе Пепито Абатиноға үйленді, ол осы уақытқа дейін оның шоуына қатысқан. Сан-Ди-Альбертини ретінде көрінген Абатино Джозефинаның сүйіктісі және оның менеджері болды. Жұрт үшін Джозефина осылайша асыл атаққа ие болған алғашқы африкалық-американдық әйел болды. [[Аустралия|Аустриялық]] сәулетші Адольф Лоос [[1928 жыл|1928]] жылы Джозефина Бейкер үйінің қара-ақ жолаққа мәрмәр қасбеті бар жобасын жасады, бірақ ол ешқашан салынбаған. Оның керемет костюмдері мен билері арқасында Джозефин Бейкерге [[Вена]], [[Прага]], [[Будапешт]] және [[Мюнхен|Мюнхенде]] өнер көрсетуге тыйым салынды, бұл бишіні көпшілікке одан да тартымды етті. Джулио Чезаренің бортында Джозефина Ле Корбюзьенің кабинасында ән шырқады, ол оны жалаңаш етіп бояды, содан кейін оның жаңа ғимараттарын оның билерінің рухында жасады. Джозефинамен кездесуден кейін Корбюсье өзінің «Савое» вилласын салды (фр. Villa Savoye). [[Сурет:Josephine Baker 1949.jpg|нобай|оңға|Жозефин Бейкер. Карл Ван Вехтеннің Суреті. [[1949]]ж.]] [[Шығыс Еуропа]] мен [[Оңтүстік_Америка|Оңтүстік Америкаға]] сапардан кейін Джозефина [[әнші]] ретінде көбірек [[өнер]] көрсетті. Оның ең сәтті әндері " j'ai deux amours", "Aux eles Hawaï" және "Pretty Little Baby"болды<ref>https://www.gettyimages.com/detail/news-photo/josephine-baker-american-artist-of-music-hall-sitting-in-news-photo/56227300 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210513014428/https://www.gettyimages.com/detail/news-photo/josephine-baker-american-artist-of-music-hall-sitting-in-news-photo/56227300 |date=2021-05-13 }}</ref><ref>https://bedazzled.blogs.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210205113934/https://bedazzled.blogs.com/ |date=2021-02-05 }}</ref>. Джозефина Бейкер "La Sirène des Tropiques" ([[1927]]), "Zouzou" ([[1934]]) және "Tam-Tam" ([[1935 жыл|1935]]) фильмдерінде басты рөлдерді сомдады. Ол тез арада Франциядағы ойын-сауық жанрындағы ең сәтті американдық болды, ал [[АҚШ]]-та нәсілшіл шабуылдарға ұшырады. [[1936]] жылы Бейкер өзінің "Ziegfeld Follies" шоуымен сәтсіздікке ұшырады, бұл Джозефинаға көп азап әкелді. [[1937]] жылы Джозефин Бейкерге [[Француз]] азаматтығы берілді. [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде ол [[Франция]] мен [[Солтүстік_Африка|Солтүстік Африкада]] болды, [[француз]] әскерлерінің алдында сөйлеп, қарсылық қозғалысы мен барлау жұмыстарын жүргізді.Джозефина ұшқыш куәлігін алды, лейтенант болды және соғыстан кейін қарсылық (розеткамен) және азаттық медальдарымен, Әскери крест белгісімен және [[1961]] жылы Құрметті легион орденімен марапатталды. [[1947 жыл|1947]] жылы Джозефина Бейкер өзінің оркестрінің жетекшісі Джо Буйонға үйленді. Олар [[1957]] жылға дейін бірге өмір сүрді, бірақ жылдар өте келе олардың отбасылық өмірі бұзылып, [[1961]] жылы ажырасқан. [[Франция|Францияда]] тұрып, Джозефина Бейкер [[1950]] жылдардан бастап [[АҚШ]]-тағы азаматтық құқықтар қозғалысын қолдап келеді. Оның нәсілшілдікке наразылығы өте ерекше көрініс тапты: Джозефина түрлі нәсілді 12 жетімді асырап алды. Осылайша Джозефинаның отбасы кеңейді, ол кейде қиын қаржылық жағдайда болды, [[Франция|Францияның]] оңтүстік–батысындағы Перигордтағы Ренессанс Шато [[Милан|Миланда]] өмір сүрген. [[1956]] жылы Джозефина Бейкер сахнадан кететінін жариялады, бірақ [[1961]] жылы ол өзінің оралуын тойлады және [[1973]] жылы Карнеги Холлда сәтті өнер көрсетті. [[1975]] жылы 8 сәуірде «Хосефин» шоуының премьерасы өтті, әйгілі биші өзінің сахналық қызметінің елу жылдығын атап өтті. Көп ұзамай Джозефина Бейкер [[1975]] жылдың 12 сәуірде миына қан құйылуының салдарынан қайтыс болды. Джозефина [[Франция|Францияда]] әскери құрметпен жерленген алғашқы американдық әйел болды, ол [[Монако|Монакода]] жерленген. == Естеліктер == Джозефина Бейкер бірнеше [[Өмірбаян|өмірбаяндық]] [[кітаптар]] жазды, әр жолы өзінің мансабы мен жеке өмірінің жаңа нұсқаларын ұсынды. == Бұқаралық өнердегі естеліктері == *1991 жылы HBO түсірген "Джозефина Бейкердің тарихы" фильмінде Бейкердің рөлін Линн Уитфилд сомдады. Бұл рөл Уитфилдке "Эмми" сыйлығын "мини-сериалдағы немесе фильмдегі ең жақсы актриса" санатына алып келді, бұл оны осы санаттағы сыйлықты жеңіп алған алғашқы қара актриса етті. *Belvill Трио анимациялық фильмінің басында Джозефин Бейкердің пародиясы бар. *Джозефина Бейкердің кейіпкері неміс трилогиясының екінші сериясында пайда болады Hotel Adlon: The Family Saga. *Вуди Алленнің "Париждегі түн ортасы" фильмінде басты кейіпкер Джозефинаның биін көреді. *20 ғасырдағы Fox анимациялық фильмінде Анастасия кейіпкерлері Елисей алаңдары мен Париждің басқа да көрікті жерлері бойымен Софи әніне бара жатқанда, сіз Джозефина Бейкердің (барыс бар ханым) әйгілі бейнесін көре аласыз. *Бейкер кейіпкері "уақыт министрлігі"телехикаясының 4 маусымының 4 сериясында пайда болады. *Бейкердің бейнесі Умберто Эконың "патшайым Лоананың жұмбақ жалыны" романының басты кейіпкерінің естеліктерінде пайда болады. *Джозефина Бейкерге Boney M тобы Everybody Wants to Dance Like Josephine Baker әнін арнаған. *Әйелдер елінің әйгілі саксофоншысы Стефано Ди Батистаның альбомында Джозефина Бейкердің композициясы бар. *2009 жылы шведтік Byredo парфюмерлік үйі Джозефина Бейкерге арналған жаңа хош иісті - «Byredo Bal d'Afrique» ұсынды. Хош иіссу шығарушы - Джером Эпинетт. ==Дереккөздер== [[Санат:3 маусымда туғандар]] [[Санат:1906 жылы туғандар]] [[Санат:Сент-Луис округы (Миссури)]] [[Санат:12 сәуірде қайтыс болғандар]] [[Санат:1975 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Әншілер]] [[Санат:Актрисалар]] [[Санат:Монако]] [[Санат:Франция әншілері]] [[Санат:Париж тұлғалары]] [[Санат:АҚШ әншілері]] [[Санат:АҚШ актрисалары]] [[Санат:АҚШ бишілері]] [[Санат:Савойя]] [[Санат:Екінші дүниежүзілік соғыстың қатысушылары]] [[Санат:Франция актрисалары]] 2j263nnxrkadhkwqmcs6ytvsxhz5ou5 0 655457 3643610 3642746 2026-08-18T09:06:19Z 1nter pares 146705 3643610 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Қысқа мақала}} [[Сурет:Cognitive bias codex en.svg|нобай]] '''Бадер феномені-Мейнхоф''' (ағылш. Baader-Meinhof phenomenon), сондай-ақ жиілік Елесі (ағылш. frequency illusion) — когнитивті бұрмалану, онда қысқа уақыттан кейін пайда болған жаңадан танылған ақпарат әдеттен тыс жиі қайталанатын ретінде қабылданады. Бұл құбылыс бір зат туралы білген бойда барлық жерде бірден байқай бастайсыз дегенді білдіреді. Ғаламтордан кез келген жаңа сөзді немесе құбылысты табыңыз. Сіз оны қайда барсаңыз да көре бастағаныңызды түсінесіз. Бұл кездейсоқтық емес. Сіз үшін жаңа сөздер, құбылыстар, бұрын болған, бірақ сіз ақпарат ағымында байқамадыңыз. Cіз жаңа сөзді, затты немесе идеяны алғаш кездестіргенде оны бейсаналы түрде байқай бастайсыз. Бұл бір бағытты зейіннің көмегімен іске асады. Затты қайтадан көрген сайын осы объектінің барлық жерде болатындығының қосымша дәлелі ретінде қабылдайсыз.<ref>[https://businessfm.kz/podcasts/marketing/fenomen-baadera-majnhof-ili-chastotnaya-illyuziya?utm_source=businessfm Бадер-Мейнхоф құбылысы туралы мәліметтер(орысша)]</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Құбылыстар]] [[Санат:Психология]] [[Санат:Жалған әсер]] 3sk9zqezfb54481uflj68hc49gk7bl0 0 656845 3643694 3639096 2026-08-18T11:18:40Z Султабаева Гульнара 184282 3643694 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Мемлекеттік қайраткер | Есімі = Еділ Жаңбыршин | Суреті = Edil Jañbyrşin (2023-04-27).jpg | Атауы = Жаңбыршин 2023 жылы | Титулы = [[Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжілісі|Қазақстан Мәжiлiсі]] [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII-сайланымының]] депутаты, Экология мәселелері және табиғат пайдалану Комитетінің төрағасы | Ту = Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan (1992-2018).svg | Басқара бастады = 28 наурыз 2023 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Титулы_2 = [[Ақтау]] қаласының [[Қазақстан ірі қалалары әкімдерінің тізімі#Ақтау|әкімі]] | Премьер_2 = | Президент_2 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Басқара бастады_2 = 12 қыркүйек 2012 | Басқаруын аяқтады_2 = 10 шілде 2015 | Ізашары_2 = [[Оспан Дәденұлы Қазақбаев|Оспан Қазақбаев]] | Ізбасары_2 = [[Серікбай Өтелгенұлы Тұрымов|Серікбай Тұрымов]] | Туған жері = [[Таушық]] ауылы, {{туғанжері|Түпқараған ауданы|Түпқараған ауданында}}, [[Атырау облысы|Гурьев қаласы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Туған күні = 23.4.1966 | Білімі = [[Алматы энергетика және байланыс университеті]] | Мамандығы = инженер | Марапаттары = {{III дәрежелі Барыс ордені}}{{Парасат ордені}}{{Құрмет ордені}}{{ҚР тәуелсіздігіне 10 жыл медалі}}{{Астанаға 10 жыл медалі}}{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}}{{ҚР Конституциясына 20 жыл медалі}}{{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}}{{ҚР тәуелсіздігіне 30 жыл медалі}} }} '''Жаңбыршин Еділ Терекбайұлы''' ([[23 наурыз]] [[1966 жыл]], [[Таушық]] ауылы, [[Атырау облысы|Гурьев облысы]]) — [[қазақстан]]дық ғалым, педагог, мемлекет және қоғам қайраткері, техника ғылымдарының докторы, 2021-2023 жылдары Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің VII шақырылымының депутаты, 2023-2026 жылдары [[Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжілісі|Қазақстан Парламенті Мәжілісінің]] [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII-шақырылымының]] депутаты, Экология мәселелері және табиғат пайдалану Комитетінің төрағасы. [[Байұлы]] тайпасының [[Адай]] руының Бөкен бөлімінен шыққан. Жаңбыршин [[Ақтау]] қаласының [[Қазақстан ірі қалалары әкімдерінің тізімі#Ақтау|әкімі]] (2012–2015) болған. == Білім алған орындары және мамандығы == 1990 - Алматы энергетикалық институты, «Жылу электр станциялары» мамандығы». 1993 ж. - техника ғылымдарының кандидаты (Диссертация тақырыбы: «Ілеспе мұнай газдары үшін уытты шығарындыларының деңгейі төмен микроалаулы оттықты жасау»). 1998 - «Энергетика» мамандығы бойынша доцент, Қазақстан Республикасы Жаратылыстану ғылымдары академиясының корреспондент мүшесі. 2005 - техника ғылымдарының докторы (Диссертация тақырыбы: "Мұнай-газ кешені ластаушы заттарының табиғи ортаға әсерін экологиялық бағалау" (Маңғыстау облысы мысалында)). 2013 - Қазақстан Республикасы Ұлттық инженерлік академиясының академиялық кеңесшісі. 2019 - Ресей Федерациясы Президентінің жанындағы Ресей халық шаруашылығы және мемлекеттік басқару академиясы, мемлекеттік және муниципалды басқару магистрі (бағдарлама - қоғаммен байланыс және медиа саясат). == Атқарған қызметтері == 1990-1992 жж - Алматы энергетика институтының жылу электр станциялары кафедрасының ассистенті. 1992-1993 жж - Қазақстан Республикасы Білім министрлігі Жоғары білім Бас басқармасының жетекші маманы. 1993-1995 жж - аға оқытушы, доцент, Ақтау политехникалық институтының ғылыми хатшысы. 1995-1999 жж - атындағы Ақтау мемлекеттік университетінің мұнай-химия факультетінің деканы Ш.Есенова. 1999-2000 - Орталық Азия университеті Ақтау филиалы директорының оқу ісі жөніндегі орынбасары. 1999-2003 - Маңғыстау облыстық мәслихатының депутаты. 2000-2007 - атындағы Қарағанды ​​мемлекеттік университетінің Ақтау филиалының директоры Букетова Е., Маңғыстау облыстық «Қазақ тілі» қоғамының төрағасы. 2002 ж. - Қазақстан Парламенті Сенатының кандидаты. 2007-2008 жж. - «Нұр Отан» партиясы Маңғыстау филиалы төрағасының бірінші орынбасары. 2008—2011 - «Азия Техно Сервис» ЖШС директоры. 2011-2012 - Маңғыстау облысының табиғи ресурстар және табиғатты пайдалану басқармасының бастығы. 2012 жылғы 12 қыркүйектен бастап 2015 жылғы 10 шілдеге дейін - Ақтау қаласының әкімі. Қазіргі уақытта «Азия Техно Сервис» ЖШС директорының инновация жөніндегі орынбасары. Осы қызметке Маңғыстау облысының әкімі Бауыржан Мұхамеджанов тағайындады. 2021 жылдың 12 қаңтарынан - VІІ шақырылған Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің депутаты. 2023 жылдың 28 наурызынан VІІI шақырылған Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің депутаты, Экология мәселелері және табиғат пайдалану Комитетінің төрағасы.<ref><nowiki>https://www.inform.kz/ru/edil-zhanbyrshin-vozglavil-komitet-po-voprosam-ekologii-i-prirodopol-zovaniyu-v-mazhilise_a4050920</nowiki></ref> == Қоғамдық және саяси қызметі == Ол «Егер Қазақстанда екі әкім сыбайлас жемқорлыққа қарсы күресіп жатса, мен солардың бірімін» деген сияқты сөздерімен танымал. Маңғыстау облыстық мәслихатының 2 (1999-2003) және 4 (2007-2012) шақырылымдарының депутаты. 2007 жылы «Нұр Отан» ХДП Маңғыстау облыстық сайлауалды штабының төрағасы. Маңғыстау облысы бойынша Тәртіптік кеңестің мүшесі, 2007-2008 жж. М.Х. атындағы Тараз мемлекеттік университетіндегі 25.00.36 - «Геоэкология» және 03.00.16 - «Экология» мамандықтары бойынша докторлық диссертацияларды қорғау бойынша диссертациялық кеңестің мүшесі. Дулати, 2008-2010 жж Маңғыстау облысы әкімі жанындағы экологиялық кеңес төрағасының орынбасары, 2012-2015 жж. «Біріккен қалалар және жергілікті өзін-өзі басқару» Дүниежүзілік ұйымының Атқарушы бюросының мүшесі, 2013-2015 жж. 2013 жылдан бастап қазіргі уақытқа дейін Халықаралық астаналар мен ірі қалалар ассамблеясының сарапшылық кеңесінің мүшесі (Мәскеу). Ақтауда «Біртұтас қалалар және жергілікті билік» Дүниежүзілік ұйымымен, Дүниежүзілік мұра қалалар ұйымымен, Түркі әлемі муниципалитеттер одағымен, сондай-ақ: Карамай (ҚХР), Махачкала (РФ) қалаларымен халықаралық қатынастар орнатудың бастамашысы. ), Самсун (Түркия), Элиста (РФ), Клайпеда (Литва).Ұйымдастыру комитетінің төрағасы: ЮНЕСКО, OWHC, UCLG қамқорлығымен өткен VIIІ Еуразиялық әлемдік мұра қалаларының халықаралық конференциясы (Ақтау қ., 2014 ж.) Және ХХІІІ шеңберіндегі «Құрылыс және тұрғын үй-коммуналдық шаруашылыққа жаңа технологияларды енгізу» Халықаралық конференциясы. Халықаралық астаналар мен ірі қалалар ассамблеясының сессиясы (Ақтау, 2015). 2014 жылы Қазақстан Республикасы облыс орталықтары әкімдіктерінің рейтингіне сәйкес Е.Т. Ақтау қаласының Жаңбыршин әкімшілігі 1 орынға ие болды. 2022-2026 жылдары Ұлттық Құрылтай мүшесі. == Ғылыми қызметі == Қазақстан Республикасының өнертабыстарына арналған 3 патент пен 3 патенттің және 90-нан астам ғылыми, ғылыми-әдістемелік және публицистикалық жұмыстардың авторы. Ғылыми еңбектер шетелдік журналдарда және келесі елдерде өткізілген Халықаралық ғылыми конгресстердің, симпозиумдар мен конференциялардың материалдарында жарияланған: Иран Ислам Республикасы (Горган-1997, Рашт-2001); Англия (Лондон 2002); Германия (Берлин 2002, Юйч 2004); АҚШ (Хьюстон 2003, 2005, Альбукерке 2004, Портленд, Канзас, Сан-Антонио 2006); Жапония (Киото-2008), Канада (Оттава-2011), Венгрия (Будапешт-2013), Ресей (Мәскеу-2013, 2015, 2018). 9 ҒЗТКЖ-ға және басқа ғылыми-зерттеу жұмыстарына қатысты, оның 8-і ғылыми жетекші ретінде. Ғылыми зерттеулердің нәтижелері: «Доссорнефть» НГДУ (1991 ж.), «Қарақұдықмұнай» ЖАҚ (1999 ж.), «Maersk Oil Kazakhstan GmbH (2003 ж.),« Өзенмұнайгаз »ААҚ,« Маңғыстаумұнайгаз »ААҚ (2001-2004 жж.), АҚ өндірістік объектілерінде». CNPC-Ақтөбемұнайгаз »(2006), сондай-ақ аймақтық департаменттердің әдістемелік ұсынымдары мен бағдарламаларында қолданылады: табиғатты пайдалану бойынша; қоршаған ортаны қорғау; экономика, өнеркәсіп және сауда (Ақтау, 2000-2004). Оның ғылыми жетекшілігімен «Геоэкология» мамандығы бойынша 1 техника ғылымдарының докторы және 2 техника ғылымдарының кандидаты дайындалды. == Марапаттары == *2026 - ІІІ дәрежелі "Барыс" ордені. *2022 - "Парасат" ордені. *2020 (3 желтоқсан) - «Құрмет» ордені. *2005 - 2026 ж.ж. - Қазақстан Республикасы Президенттерінің Алғыс хаттары. Үкіметтік медальдар, оның ішінде: *«Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» медалі (2001) «Астанаға 10 жыл» медалі (2008) *«Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл» медалі (2011 ж.) *«Қазақстан Республикасы мәслихаттарына 20 жыл» медалі (2014 ж.) *«Қазақстан Республикасы Конституциясына 20 жыл» медалі (2015 ж.) *«Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 25 жыл» медалі (2016 ж.) Белгілер, оның ішінде: *«Ақтауға 50 жыл» (2013), «Маңғыстау облысына 35 жыл», «Маңғыстау облысына 40 жыл», «Маңғыстау мұнайына 50 жыл» медальдары. *«ТМД қалаларының тұрақты дамуына қосқан үлесі үшін» Халықаралық астаналар мен ірі қалалар қауымдастығының төсбелгі-ордені және т.б. == Дереккөздер == #http://tumba.kz/zhizn-regiona/16-kultura/4986-fort-shevchenko.html #http://www.kgr.kz/ru/veteran/view?id=67 #https://web.archive.org/web/20150722015150/http://www.kgr.kz/ru/veteran/view?id=67 #http://library.psu.kz/index.php?option=com_catalog&cat=transactions&n=812&lang=rus {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305011229/http://library.psu.kz/index.php?option=com_catalog&cat=transactions&n=812&lang=rus |date=2016-03-05 }} #http://www.aktau.gov.kz/ru/blog_akima/biografia/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150722032828/http://www.aktau.gov.kz/ru/blog_akima/biografia/ |date=2015-07-22 }} #http://tengrinews.kz/kazakhstan_news/v-aktau-naznachen-novyiy-akim-220213/ #https://liter.kz/utverzhden-spisok-deputatov-mazhilisa-ot-nur-otan/http://newtimes.kz/vlast/item/9228-edil-zhanbyrshin-esli-v-kazakhstane-najdutsya-dva-akima-boryushchikhsya-s-korruptsiej-ya-odin-iz-nikh #https://web.archive.org/web/20150722091844/http://newtimes.kz/vlast/item/9228-edil-zhanbyrshin-esli-v-kazakhstane-najdutsya-dva-akima-boryushchikhsya-s-korruptsiej-ya-odin-iz-nikh #https://www.zakon.kz/4681175-rejjting-kachestva-raboty-akimatov.html #https://web.archive.org/web/20180308042700/https://www.zakon.kz/4681175-rejjting-kachestva-raboty-akimatov.html #https://www.gov.kz/memleket/entities/mangystau/press/news/details/136736?lang=ru == Сыртқы сілтемелер == * [https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=40498205|нобай|Жаңбыршин Еділ Терекбайұлы] gw7ptjr715z0wq5iuez4xnsdip8qb2n 0 657652 3643686 3624554 2026-08-18T10:53:02Z Султабаева Гульнара 184282 3643686 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Зейнеп Жұманова |Шынайы есімі = |Сурет = |Сурет ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Туған күні = 10.02.1939 |Туған жері = [[Мұқыр (Атырау облысы)|Мұқыр ауылы]], {{туған жері|Қызылқоға ауданы|Қызылқоға ауданында}}, [[Атырау облысы|Гурьев облысы]], [[Қазақ КСР]] |Мансабы = |Азаматтығы = {{байрақ|Қазақ КСР}}<br />{{KAZ}} |Ұлты = |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Әкесі = Джакиев Жұман |Анасы = Үркия |Жұбайы = [[Дініш Дияров]] |Балалары = Лязат, Айвар |Марапаттары = {{Құрмет Белгісі ордені}} {{Астанаға 10 жыл медалі}} |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Зейнеп Жұманова''' ([[10 ақпан]] [[1939]], [[Мұқыр (Атырау облысы)|Мұқыр ауылы]], [[Қызылқоға ауданы]], [[Атырау облысы|Гурьев облысы]], [[Қазақ КСР]]) — қазақстандық ғалым-математик, педагог, физика-математика ғылымдарының кандидаты (1978), философия докторы, профессор. Қазақстан Республикасының халыққа білім беру ісінің үздігі, «Құрмет белгісі» орденінің иегері. == Өмірбаяны == Жұманова Зейнеп 1939 жылы 10 ақпанда [[Атырау облысы|Атырау облысының]] [[Қызылқоға ауданы|Қызылқоға ауданындағы]] [[Мұқыр (Атырау облысы)|Мұқыр ауылында]] дүниеге келген. Руы — Шоңай [[Адай]]. Әкесі — Джакиев Жұман, [[Ұлы Отан соғысы|Ұлы Отан соғысының]] алғашқы күндерінде әскерге шақырылып, 1943 жылы қаза тапқан. Анасы — Үркия, көпбалалы ана. Отбасында тоғыз бала дүниеге келіп, жетеуі өмір сүрген. Зейнеп — солардың кенжелерінің бірі. Балалардың барлығы жоғары білім алған, олардың үшеуі ғылым кандидаты дәрежесіне ие болған (екеуі — физика–математика, бірі — экономика ғылымдары). Үлкен ағаларының бірі — Ұлы Отан соғысының ардагері, мектепте оқу ісініӊ меӊгерушісі, тарихшы. === Білімі === 1955–1960 жылдары [[Қазақ ұлттық университеті|С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің]] (қазіргі әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті) механика-математика факультетінде білім алып, математик мамандығын тәмамдады. 1973 жылы «Араласпайтын сұйықтар шекарасын математикалық модельдеу» тақырыбында (орыс тілінде) диссертация қорғап, физика-математика ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алды. 1988 жылы Халықаралық аймақтық конвенция комиссиясының шешімімен философия ғылымдарының докторы ғылыми дәрежесі берілді. === Еңбек жолы === Еңбек жолын 1960 жылы [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Қазақ КСР Ғылым академиясының]] Математика институтында кіші ғылыми қызметкер болып бастады. 1965–1983 жылдары қазіргі [[Халел Досмұхамедов атындағы Атырау университеті|Халел Досмұхамедов атындағы Атырау университетінде]] оқытушы, аға оқытушы, доцент, кафедра меңгерушісі қызметтерін атқарды. 1983 жылдан бастап [[Каспий технологиялар және инжиниринг университеті|Ш.Есенов атындағы Ақтау мемлекеттік университетінде]] (қазіргі Каспий технологиялар және инжиниринг университеті) доцент, жоғары математика кафедрасының меңгерушісі, кейін университет профессоры (1988) болып еңбек етті. == Ғылыми еңбектері == Зейнеп Жұманованың 60-тан астам ғылыми және ғылыми-әдістемелік еңбегі жарық көрген. Оның ішінде 15-тен астамы қазақ тілінде жазылған оқулықтар мен оқу-әдістемелік құралдар. Ғылыми еңбектері математикалық модельдеу, экономикалық есептер, экология, мұнай өндіру және қолданбалы математика мәселелеріне арналған. == Марапаттары мен атақтары == * «Құрмет белгісі» ордені (1981) * «Қазақстан Республикасының халыққа білім беру ісінің үздігі» (1993) * «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 10 жыл» медалі (2001) * А. Байтұрсынов атындағы медаль — жоғары білім беру саласына қосқан үлесі үшін (2011) * «Ардагер» атағы (2010) * «Маңғыстау облысының білім беру жүйесін дамытуға қосқан үлесі үшін» Құрмет грамотасы (2006) * Бірқатар ведомстволық және алғыс грамоталар == Отбасы == Жұбайы — [[Дініш Дияров]] (1938–1985), техника ғылымдарының кандидаты, мұнай кен орындарын игеру және жер асты гидродинамикасы саласының маманы. Қызы — Лязат Диярова, физика-математика ғылымдарының кандидаты, профессор, Ш.Есенов атындағы Каспий технологиялар және инжиниринг университетінің оқытушысы, «Білім беру ісінің құрметті қызметкері». Ұлы — Айвар Дияров, Қазақстан Республикасының кеден қызметінің еңбек сіңірген қызметкері, «Ерен еңбек үшін» медалінің иегері. == Әдебиет == * Маңғыстау энциклопедиясы. Алматы, «Атамұра», 1997, 259-бет. ISBN 5-89800-123-9 * Маңғыстау энциклопедиясы. Алматы, «Қазақ энциклопедиясы», 2008, 302-бет. ISBN 9965-893-13-6 [[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан білім беру ісінің үздіктері]] [[Санат:Физика-математика ғылымдарының кандидаттары]] [[Санат:Философия ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Қазақстан математиктері]] [[Санат:Қазақстан педагогтары]] otg3n5sy8zm2azj0o0x2bh3uwk64cdz 3643690 3643686 2026-08-18T11:03:05Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Султабаева Гульнара|Султабаева Гульнара]] ([[User talk:Султабаева Гульнара|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3581512 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Зейнеп Жұманова |Шынайы есімі = |Сурет = |Сурет ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Туған күні = 10.02.1939 |Туған жері = [[Мұқыр (Атырау облысы)|Мұқыр ауылы]], {{туғанжері|Қызылқоға ауданы|Қызылқоға ауданында}}, [[Атырау облысы|Гурьев облысы]], [[Қазақ КСР]] |Мансабы = |Азаматтығы = {{байрақ|Қазақ КСР}}<br />{{KAZ}} |Ұлты = |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Әкесі = Джакиев Жұман |Анасы = Үркия |Жұбайы = [[Дініш Дияров]] |Балалары = Лязат, Айвар |Марапаттары = {{Құрмет Белгісі ордені}} {{Астанаға 10 жыл медалі}} |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Зейнеп Жұманова''' ([[10 ақпан]] [[1939]], [[Мұқыр (Атырау облысы)|Мұқыр ауылы]], [[Қызылқоға ауданы]], [[Атырау облысы|Гурьев облысы]], [[Қазақ КСР]]) — қазақстандық ғалым-математик, педагог, физика-математика ғылымдарының кандидаты (1978), философия докторы, профессор. Қазақстан Республикасының халыққа білім беру ісінің үздігі, «Құрмет белгісі» орденінің иегері. == Өмірбаяны == Жұманова Зейнеп 1939 жылы 10 ақпанда [[Атырау облысы|Атырау облысының]] [[Қызылқоға ауданы|Қызылқоға ауданындағы]] [[Мұқыр (Атырау облысы)|Мұқыр ауылында]] дүниеге келген. Руы — Шоңай [[Адай]]. Әкесі — Джакиев Жұман, [[Ұлы Отан соғысы|Ұлы Отан соғысының]] алғашқы күндерінде әскерге шақырылып, 1943 жылы қаза тапқан. Анасы — Үркия, көпбалалы ана. Отбасында тоғыз бала дүниеге келіп, жетеуі өмір сүрген. Зейнеп — солардың кенжелерінің бірі. Балалардың барлығы жоғары білім алған, олардың үшеуі ғылым кандидаты дәрежесіне ие болған (екеуі — физика–математика, бірі — экономика ғылымдары). Үлкен ағаларының бірі — Ұлы Отан соғысының ардагері, мектепте оқу ісініӊ меӊгерушісі, тарихшы. === Білімі === 1955–1960 жылдары [[Қазақ ұлттық университеті|С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің]] (қазіргі әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті) механика-математика факультетінде білім алып, математик мамандығын тәмамдады. 1973 жылы «Араласпайтын сұйықтар шекарасын математикалық модельдеу» тақырыбында (орыс тілінде) диссертация қорғап, физика-математика ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алды. 1988 жылы Халықаралық аймақтық конвенция комиссиясының шешімімен философия ғылымдарының докторы ғылыми дәрежесі берілді. === Еңбек жолы === Еңбек жолын 1960 жылы [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Қазақ КСР Ғылым академиясының]] Математика институтында кіші ғылыми қызметкер болып бастады. 1965–1983 жылдары қазіргі [[Халел Досмұхамедов атындағы Атырау университеті|Халел Досмұхамедов атындағы Атырау университетінде]] оқытушы, аға оқытушы, доцент, кафедра меңгерушісі қызметтерін атқарды. 1983 жылдан бастап [[Каспий технологиялар және инжиниринг университеті|Ш.Есенов атындағы Ақтау мемлекеттік университетінде]] (қазіргі Каспий технологиялар және инжиниринг университеті) доцент, жоғары математика кафедрасының меңгерушісі, кейін университет профессоры (1988) болып еңбек етті. == Ғылыми еңбектері == Зейнеп Жұманованың 60-тан астам ғылыми және ғылыми-әдістемелік еңбегі жарық көрген. Оның ішінде 15-тен астамы қазақ тілінде жазылған оқулықтар мен оқу-әдістемелік құралдар. Ғылыми еңбектері математикалық модельдеу, экономикалық есептер, экология, мұнай өндіру және қолданбалы математика мәселелеріне арналған. == Марапаттары мен атақтары == * «Құрмет белгісі» ордені (1981) * «Қазақстан Республикасының халыққа білім беру ісінің үздігі» (1993) * «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 10 жыл» медалі (2001) * А. Байтұрсынов атындағы медаль — жоғары білім беру саласына қосқан үлесі үшін (2011) * «Ардагер» атағы (2010) * «Маңғыстау облысының білім беру жүйесін дамытуға қосқан үлесі үшін» Құрмет грамотасы (2006) * Бірқатар ведомстволық және алғыс грамоталар == Отбасы == Жұбайы — [[Дініш Дияров]] (1938–1985), техника ғылымдарының кандидаты, мұнай кен орындарын игеру және жер асты гидродинамикасы саласының маманы. Қызы — Лязат Диярова, физика-математика ғылымдарының кандидаты, профессор, Ш.Есенов атындағы Каспий технологиялар және инжиниринг университетінің оқытушысы, «Білім беру ісінің құрметті қызметкері». Ұлы — Айвар Дияров, Қазақстан Республикасының кеден қызметінің еңбек сіңірген қызметкері, «Ерен еңбек үшін» медалінің иегері. == Әдебиет == * Маңғыстау энциклопедиясы. Алматы, «Атамұра», 1997, 259-бет. ISBN 5-89800-123-9 * Маңғыстау энциклопедиясы. Алматы, «Қазақ энциклопедиясы», 2008, 302-бет. ISBN 9965-893-13-6 [[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан білім беру ісінің үздіктері]] [[Санат:Физика-математика ғылымдарының кандидаттары]] [[Санат:Философия ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Қазақстан математиктері]] [[Санат:Қазақстан педагогтары]] o7u3vpnn2809mqf178l7chzxim13i1u 0 661610 3643589 3606121 2026-08-18T07:34:44Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3643589 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = монарх | Қазақша есімі = Жәніш сұлтан | Шынайы есімі = | Суреті = | Атауы = | Сурет ені = | Елтаңба = | Елтаңба атауы = | Елтаңба ені = | Титулы = [[Қазақ хандығы|Қазақ хандығы сұлтаны]] | Лақап аты = | Ту = Flag of the Kazakh Khanate.svg | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Басқарған кезеңі = | Ізашары = | Ізбасары = | Тәж кигізу жорасы = | Биліктен бас тартуы = | Мұрагері = | Бірігіп басқарушы1 = | Бірігіп басқарушы1Басқара бастады = | Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады = | регент1 = | регент1Басқара бастады = | регент1Басқаруын аяқтады = | регент2 = | регент2Басқара бастады = | регент2Басқаруын аяқтады = | Премьер = | Вице-президент = | Президент = | Монарх = | Губернатор = | Вице-губернатор = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Түсініктемелер = | Діні = [[Ислам|ислам]] | Азаматтығы = | Туған күні = 1453 | Туған жері = | Қайтыс болған күні = [[XVI ғасыр]] | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Династия = [[Төре|Төрелер]] | Туған кездегі есімі = | Әкесі = [[Жәнібек хан]] | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = [[Ахмет сұлтан]] | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Қызметі = | Мамандығы = | Білімі = | Ғылыми дәрежесі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Монограммасы = | Сайты = |Commons = }} '''Жаныш сұлтан''' — қазақ сұлтаны, [[Жәнібек хан|Жәнібек ханның]] бесінші ұлы. == Өмірбаяны == Хайдар мырзаның айтуы бойынша, 1513 жылы Жәніш сұлтан алпыс жас шамасында болған және ол басқа қазақ сұлтандарымен бірге Шу алқабында Моғолстан ханы Сейітпен кездескен. Ол туралы толығырақ ақпарат «Михман-наме-йи Бұхарада» келтірілген. 1509 жылы қаңтарда Шайбани хан Бұхарадан далаға қазақтармен күресу үшін аттанды, деп жазады осы қысқы жорыққа қатысушы Ибн Рузбихан. Ақпанда әскер Үзкентке келіп, Сырдариядан өтті. Шайбани ханның салтанатты шеру «он күндік қозғалыстан кейін біртіндеп Қара Абдал аймағына жетті және ол қазақтардың қыстақтарының ортасына жақын болды. Ол қазақ сұлтандарының біріне бағынатын рулық қауымның киіз үйі. Олардың жоғарғы билеушісі қазіргі уақытта Жәніш сұлтан еді. Оның Тыныш сұлтан деген ағасы, осы сұлтанның киіз үйіне жақын жерде орналасқан. Олардың әрқайсысының ұлысында елу мыңнан астам көрнекті қазақтар бар, олардың әрқайсысы даңқты жауынгер және лайықты батыр. Шайбани хан «Жәніш сұлтан ұлысына» шабуылға шығатын жасақ құрып жіберді. Жау әскерінің жақындағаны туралы қауесет тараған кезде «Жәніш сұлтан ұлысының адамдары бір жерге жиналды. Олардың саны отыз мың адамнан асты, олардың әрқайсысының көптеген қызметшілері мен бағынушылары болды, осылайша олардың жалпы саны жүз мыңға жетті». Соғысушы күштердің алдыңғы шебі кездесіп, ұрыс басталды. Жәніш сұлтан «айтулы қазақтармен» үлкен жасақта тұрды, ал тағы бір қатар қазақтар алға жылжып, қорғаныс пен қарсыласу орындарына алды. Ыңғайлы уақытты таңдаған Жәніш сұлтан тұтқиылдан шығып, Убайдулла сұлтанның әскеріне шабуыл жасап, жауды тығырыққа тірей бастады. Бірақ басқа Шайбанилер өз әскерлерімен Убайдуллаға көмекке келіп, қатты ұрыс басталды. Ақырында Жәніш сұлтан жеңіліп, жеңілген әскерімен Бұрындық ханға аттанды. == Балалары == Жәніш сұлтанның [[Ахмет сұлтан]] есімді ұлы болған - ол «атақты қазақ сұлтандарының бірі», - деп жазады Ибн Рузбихан. 1508 жылы ол Самарқан пен Бұхараға іргелес аудандарды тонады. Қара Абдалда [[Ахмет сұлтан]] Қазақ хандығын қорғаушылар қатарында болды. Әкесі Жәніш сұлтанды жеңілгеннен кейін [[Ахмет сұлтан]] қашып кетуге тырысты, бірақ тұтқынға түсті. Оны Жәніш сұлтан ұлысына шабуыл жасау үшін Шайбани хан жіберген әскердің басты қолбасшысы болған Хамза сұлтанға алып келді. Хамза сұлтан бұған дейін Жәніш сұлтан өлтірген ағасының қаны үшін кек алу арқылы [[Ахмет сұлтан|Ахмет сұлтанның]] басын кесіп алып, жеңіс туралы хабармен бірге Шайбани хан тағының етегіне жеткізді. Жәніш сұлтанның тағы ұлы бар, оның есімі [[Ахмет хан|Ахмат]]. Дәл осы оқиға «Мусаххир әл-биладта» өте қысқа түрде берілген. Жәніш сұлтанның басқа балалары туралы дерек жоқ. == Сілтемелер == * [http://rikonti-khalsivar.narod.ru/Sultanov03.htm/ ҚАЗАҚ МЕМЛЕКЕТТІК БАСТАУЫ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180915131256/http://rikonti-khalsivar.narod.ru/Sultanov03.htm |date=2018-09-15 }} * [https://web.archive.org/web/20160406141001/http://mreadz.com/new/index.php?id=126335&pages=44%2F Ақ кигізде көтерілгендер. Қазақ даласының хандары-Тұрсын Сұлтанов 44 бет — Онлайн оқу. — Mreadz.com Самая крупная библиотека. Читальный зал онлайн]. * [http://yvision.kz/post/635256/ Әйгілі қазақ шайқасы. Жәніш сұлтанның жеңілісі.Қазақ ұлыстарын тонау.] * [http://uzcapital.uz/ocherk-envera-xurshuta/dalnejshie-poxody-i-smert-shejbanixana/ Шайбани ханның әрі қарайғы жорықтары және дүниеден өтуі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210506093154/http://uzcapital.uz/ocherk-envera-xurshuta/dalnejshie-poxody-i-smert-shejbanixana/ |date=2021-05-06 }} [[Санат:Қазақ сұлтандары]] [[Санат:Төрелер]] [[Санат:XVI ғасырда қайтыс болғандар]] h1d98nnvxg2wcz5fcn33l24w7lfgyz0 0 664563 3643547 3639646 2026-08-18T02:44:32Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3643547 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Еркін Әнуарұлы Оңғарбаев |Шынайы есімі = |Суреті = Еркин_Ануарович_Онгарбаев.jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 03.06.1961 |Туған жері = {{туғанжері|Созақ ауданы|Созақ ауданында}}, [[Шолаққорған]], [[Түркістан облысы|Шымкент облысы]], Қазақ КСР |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = |Ғылыми аясы = Құқықтану |Жұмыс орны = |Ғылыми дәрежесі = Заң ғылымдарының докторы |Ғылыми атағы = Профессор |Альма-матер = КСРО ІІМ Қарағанды жоғары мектебі (1984) |Марапаттары = {{Барыс ордені}} {{Құрмет ордені}} {{Парасат ордені}} {{Астана медалі}} {{ҚР тәуелсіздігіне 10 жыл медалі}} {{ҚР Конституциясына 10 жыл}} {{Астанаға 10 жыл медалі}} {{ҚР Конституциясына 20 жыл}} {{Қазақстан халқы Ассамблеясына 20 жыл медалі}} {{Астанаға 20 жыл медалі}} {{ҚР Конституциясына 25 жыл}} {{Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері}} {{Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері}} {{Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі}} {{Ыбырай Алтынсарин төсбелгісі}} |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = |Ғылыми жетекші = А.В. Наумов - кеңес және орыс заңгері, заң ғылымдарының докторы, профессор |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = Көрнекті қазақстандық ғалым-құқықтанушы }} '''Еркін Әнуарұлы Оңғарбаев''' ([[1961 жыл|1961]] жылы 3 қыркүйекте Шымкент облысы ([[Түркістан облысы]]), [[Созақ ауданы]], [[Шолаққорған]] ауылында туған<ref>''[https://centrasia.org/person2.php?st=1499797466 ОНГАРБАЕВ Еркин Ануарович]''. centrasia.org. </ref>) — Қазақстан Республикасының Конституциялық Сотының судьясы, қазақстандық ғалым-құқықтанушы, қазақстандық жоғары білім мен ғылымының көрнекті қайраткері. Ресейдің заң ғылымдарының докторы (1999 жыл), Қазақстанның заң ғылымдарының докторы ([[2000 жыл|2000]] жыл), профессор ([[2002 жыл|2002]] жыл), [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы]]ның құрметті мүшесі (2007 жыл), Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген қайраткері ([[2011 жыл|2011]] жыл), Қазақстан Ұлттық Жаратылыстану Ғылымдары Академиясының академигі (2019 жыл)<ref name="multiple2">''[https://kaznaen.kz/?page_id=277 Члены КазНАЕН] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201022012127/https://kaznaen.kz/?page_id=277 |date=2020-10-22 }} ''. Казахстанская национальная академия естественных наук.</ref>, Қазақстанның құрметті заңгері (2020)<ref>''[http://www.jurist-kaz.kz/news/nagrazhdenie-medalyu-pochetnyiy-yurist/ Награждение медалью «Почетный юрист»]''. Республиканское общественное объединение "Казахстанский союз юристов" (28 августа 2020) </ref>. == Өмірбаяны == 1961 жылғы 3 қыркүйекте Шымкент облысы, Созақ ауданы, Шолаққорған ауылында дүниеге келген. Шымкент облысының Шымкент қаласының С.М. Киров атындағы №9 орта мектепті бітірген. Оны бітіргеннен кейін 1980 жылы КСРО ІІМ Қарағанды жоғары мектебінің тыңдаушысы болып, 1984 жылы «құқықтану» мамандығы бойынша диплом алып шықты. 1987 жылдан бастап КСРО ІІМ Мәскеу жоғары мектебінің (МЖМ) қылмыстық құқық кафедрасының адъюнкті болды (Мәскеу қ.). ІІМ МЖМ 1990 жылы бітірді. 1990 жылы (Мәскеу қ.) заң ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алу үшін «Қылмыстардың жіктелуі және оның қылмыстық-құқықтық маңызы» тақырыбында диссертация қорғады. Заң ғылымдарының докторы ғылыми дәрежесін алу үшін 1999 жылы Ресей Ғылым Академиясының мемлекет және құқық институтында (Мәскеу қ.) «Қазақстан Республикасының Қылмыстық құқығы бойынша қылмыстарды жіктеудің теориялық мәселелері» атты тақырыпта диссертациясын қорғады. 2002 жылы Қазақстан Республикасы Жоғары аттестациялық комиссиясының шешімімен профессор ғылыми атағы берілді. === Қоғамға қосқан үлесі === Жоғары білім мен ғылым саласында ол қашықтан оқыту технологияларының инновациялық әдістерін дәстүрлі білім беру қағидаттарымен ұштастыра отырып енгізді. Соның нәтижесінде 2020 жылғы ұзаққа созылған дағдарыс кезеңінде жоғары оқу орнының даму деңгейі жаңа сатыға көтерілді.<ref>https://bilimdinews.kz/?p=113223#:~:text=%D0%9F%D1%80%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D0%B2%20%D1%83%D1%87%D0%B5%D0%B1%D0%BD%D0%BE%D0%BC%20%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%86%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B5%20%D0%B8%D0%BD%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%B9%20%E2%80%93,edu.enu.kz%2C%20mooc.enu.kz%2C%20moodle.enu.kz%2C%20%D1%81%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B6%D0%B0%D1%89%D0%B8%D0%B5%20%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%8B%D0%B5%20%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B5%20%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%83%D1%80%D1%81%D1%8B {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251206100934/https://bilimdinews.kz/?p=113223#:~:text=%D0%9F%D1%80%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D0%B2%20%D1%83%D1%87%D0%B5%D0%B1%D0%BD%D0%BE%D0%BC%20%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%86%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B5%20%D0%B8%D0%BD%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%B9%20%E2%80%93,edu.enu.kz%2C%20mooc.enu.kz%2C%20moodle.enu.kz%2C%20%D1%81%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B6%D0%B0%D1%89%D0%B8%D0%B5%20%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%8B%D0%B5%20%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B5%20%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%83%D1%80%D1%81%D1%8B |date=2025-12-06 }}</ref> Е. Ә. Оңғарбаевтың ғылыми зерттеулері Қазақстан Республикасының конституциялық дамуы мәселелеріне арналған. Оның еңбектерінде Конституцияның заңдылықты, құқықтық тәртіп пен тұрақтылықты қамтамасыз етудегі рөлі талданады, сондай-ақ онда бекітілген өмір сүру құқығы өлім жазасын жою контекстінде зерттеледі.<ref>https://kazpravda.kz/n/verhovenstvo-konstitutsii-fundamentalnaya-osnova-dlya-realizatsii-printsipa-zakon-i-poryadok/</ref> Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі Ғылым комитетінің төрағасы қызметін атқарған кезеңде «Ғылым туралы» Қазақстан Республикасы Заңын әзірлеуге қатысып, онда елдегі ғылыми қызметті ұйымдастырудың жаңа тәсілдері, соның ішінде ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызмет нәтижелерін коммерцияландыруды реттеу мәселелері бекітілді.<ref>https://zakon.uchet.kz/rus/docs/R090000138_</ref> 2017–2018 жылдары Қазақстан Республикасы Дін істері және азаматтық қоғам министрлігінің Дін істері комитетінің төрағасы қызметін атқару барысында діни саланы реттейтін заңнамаға өзгерістер мен толықтырулар енгізу жөніндегі бастамалар мен әзірлемелерге қатысып, экстремистік насихатқа қарсы іс-қимыл жасау және осы саладағы заңнаманың сақталуын қамтамасыз ету мәселелері қарастырылды.<ref>https://ctc-rk.kz/%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C-%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D0%B0-%D0%BF%D0%BE-%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D0%BC-%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%B3.html{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> «Отандастар» ҚҚ АҚ қызмет еткен кезеңде шетелдегі қандастарға қолдау көрсету, олардың мәртебесін арттыру және қазақ диаспорасымен байланыс орнату мәселелері бойынша ұлттық заңнаманы жетілдіруге ұсыныстар мен ұсынымдарды әзірлеуге қатысты.<ref>[https://oq.gov.kz/ru/news/52-otandastar-qory-keaq-qyzmetkerlerininh-izrail-memleketine-issapary-turaly#:~:text=%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B9%20%D0%BF%D0%BE%D0%B4%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B6%D0%BA%D0%B5%20%D1%81%D0%BE%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%87%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2%20%D0%B7%D0%B0%20%D1%80%D1%83%D0%B1%D0%B5%D0%B6%D0%BE%D0%BC%C2%BB%2C%20%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B5%D0%BA%D1%82%20%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%86%D0%B5%D0%BF%D1%86%D0%B8%D0%B8,%D0%B7%D0%B0%20%D1%80%D1%83%D0%B1%D0%B5%D0%B6%D0%BE%D0%BC%20%D0%B8%20%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%202020%2D2030%20%D0%B3%D0%B3.). https://oq.gov.kz/ru/news/52-otandastar-qory-keaq-qyzmetkerlerininh-izrail-memleketine-issapary-turaly#:~:text=%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B9%20%D0%BF%D0%BE%D0%B4%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B6%D0%BA%D0%B5%20%D1%81%D0%BE%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%87%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2%20%D0%B7%D0%B0%20%D1%80%D1%83%D0%B1%D0%B5%D0%B6%D0%BE%D0%BC%C2%BB%2C%20%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B5%D0%BA%D1%82%20%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%86%D0%B5%D0%BF%D1%86%D0%B8%D0%B8,%D0%B7%D0%B0%20%D1%80%D1%83%D0%B1%D0%B5%D0%B6%D0%BE%D0%BC%20%D0%B8%20%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%202020%2D2030%20%D0%B3%D0%B3.).]</ref> Е. Ә. Оңғарбаев жоғары құқықтық білім беру мен құқықтану ғылымын дамытуға елеулі үлес қосты, соның ішінде елдегі жетекші жоғары оқу орындарының — Қазақ гуманитарлық құқық университеті мен ҚР Бас прокуратурасындағы Құқық қорғау органдары Академиясының құрылуына қатыстырылды. Сонымен қатар ол заңдылықты нығайту және заңнаманы жетілдіру жұмыстарына қатысып, бірнеше заңдар мен концепциялар жобаларының авторларының бірі болды, оның ішінде: «Діни қызмет және діни бірлестіктер мәселелері бойынша Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы», «Шетелдегі отандастарға мемлекеттік қолдау көрсету туралы» заңдар және 2020–2030 жылдарға арналған шетелдегі қазақ диаспорасын қолдау және репатриация мемлекеттік бағдарламасының концепциясы.<ref>https://kazpravda.kz/n/vazhnyy-faktor-postupatelnogo-razvitiya-strany/</ref> 2022 жылы Қазақстан Республикасының Конституциясына өзгерістер мен толықтырулар енгізу жөніндегі ұсыныстарды дайындау бойынша жұмыс тобының құрамына кіріп, олардың мазмұнын жұртшылыққа түсіндіру жұмыстарына қатысты.<ref>https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z2200000142</ref> Қазақстан Республикасы Президентінің 2026 жылғы 21 қаңтардағы №1157 Жарлығымен Конституцияға өзгерістер мен толықтырулар енгізу жөніндегі ұсыныстарды әзірлеу үшін Конституциялық реформа жөніндегі комиссия құрылды. Осы Жарлыққа сәйкес Е.Ә. Оңғарбаев Комиссия құрамына енді. <ref>https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U2600001157</ref> === Еңбек қызметінің тізілімі === * 1984-1996 жылдары комсомол комитетінің хатшысы, оқытушы, аға оқытушы, доцент, Қарағанды жоғары мектебінің бөлім бастығы. * 1996-1997 жылдары - Қазақстан Республикасы Мемлекеттік тергеу комитетінің ерекше тапсырмалар жөніндегі аға инспекторы. * 1997-1999 - Қарағанды жоғары мектебі бастығының ғылыми жұмыстар жөніндегі орынбасары. * 1999-2000 жылдары - Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті оқу орындары басқармасының бастығы. * 2000-2003 жылдары - Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісі Төрағасының кеңесшісі. * 2007-2010 - Қазақ гуманитарлық заң университетінің проректоры, бірінші проректоры, вице-президенті. * 2007-2010 - Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі Ғылым комитетінің төрағасы. * 2010-2011 - «Парасат» ұлттық ғылыми-технологиялық холдингі» АҚ Басқарушы директоры – Басқарма мүшесі. * 2011-2012 - «Астана» университетінің ректоры. * 2013-2014 жылдары - Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті Заң факультетінің деканы. * 2014-2015 - Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің оқу ісі жөніндегі проректоры. * 2015-2016 - Қазақстан Республикасы Бас прокуратурасының жанындағы Құқық қорғау органдары Академиясының бірінші проректоры. * 2017<ref>''[https://www.inform.kz/ru/erkin-ongarbaev-naznachen-predsedatelem-komiteta-po-delam-religiy_a3092828 Еркин Онгарбаев назначен председателем Комитета по делам религий]'' </ref> -2018<ref>''[https://www.zakon.kz/4935732-erkin-ongarbaev-osvobozhden-ot.html Еркин Онгарбаев освобожден от должности председателя Комитета по делам религий МДРГО] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180906195352/https://www.zakon.kz/4935732-erkin-ongarbaev-osvobozhden-ot.html |date=2018-09-06 }}''</ref> ҚР Дін істері және азаматтық қоғам министрлігі Дін істері комитетінің төрағасы. * 2019-2020 – «[[Отандастар қоры]]» КеАҚ басқарушы директоры<ref>''[https://online.zakon.kz/document/?doc_id=30126675#pos=11;67 Онгарбаев Еркин Ануарович (персональная справка)]'' Параграф Онлайн.</ref>. * 2020-2022 - Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің оқу ісі жөніндегі проректоры, Басқарма мүшесі-академиялық мәселелер жөніндегі проректор<ref name="multiple">''[https://www.enu.kz/ru/kontakti/rukovodstvo/ Проректоры] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201130140654/https://www.enu.kz/ru/kontakti/rukovodstvo/ |date=2020-11-30 }} ''. www.enu.kz.</ref>. * 01.01.2023 ж. бастап - Қазақстан Республикасы Конституциялық Сотының судьясы === Академиялық және құрметті атақтары === * 2007 жылы Қазақстан Республикасы Ұлттық Ғылым академиясының құрметті мүшесі болып сайланды. * 2019 жылы Қазақстан Ұлттық Жаратылыстану Ғылымдары Академиясының академигі болып сайланды<ref name="multiple2"/>. * 2021 жылдан «Bolashak» Академиясының құрметті профессоры. * 2021 жылдан ҚР ІІМ Қарағанды Академиясының құрметті профессоры. * 2022 жылдан Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің құрметті профессоры. * 2023 жылдан Ш.Уәлиханов атындағы Көкшетау университетінің құрметті профессоры. * 2023 жылдан бастап Орталық Қазақстан академиясының құрметті профессоры. * 2023 жылдан бастап М.Әуезов атындағы ОҚУ - дың құрметті профессоры. * 2025 жылдан бастап Қазақстан Республикасы Бас прокуратурасының жанындағы Құқық қорғау органдары академиясының құрметті профессоры. * 2025 жылдан бастап Сәрсен Аманжолов атындағы Шығыс Қазақстан университетінің құрметті профессоры. * 2026 жылдан бастап Шәкәрім атындағы университетінің құрметті профессоры. === Отбасы === Үйленген, үш баласы, екі немересі бар. == Наградалары мен атақтары == === Мемлекеттік наградалар === * «Құрмет» ордені (2006); * «Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген қайраткері» (2011); * «Парасат» ордені (2021); * Мерейтойлық медальдар – «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001), * «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005), * «Астанаға 10 жыл» (2007), * «Қазақстан Конституциясына 20 жыл» (2015), * «Қазақстан халқы Ассамблеясына 20 жыл» (2015), * «Астанаға 20 жыл» (2018), * «Қазақстан Конституциясына 25 жыл» (2020)<ref>'' [https://www.enu.kz/ru/info/novosti-enu/60644/ Заседание Ученого совета №1 в онлайн-формате] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201112191015/https://www.enu.kz/ru/info/novosti-enu/60644/ |date=2020-11-12 }}'' www.enu.kz (03.09.2020)</ref> * «Астана» естелік медалі (2006) * «Қазақстан Республикасының Конституциясына 30 жыл» мерекелік медалі (2025) * 3-дәрежелі «Барыс» ордені (2026) === Төсбелгілер === * «ҚР білім саласының құрметті қызметкері» (2004) * «Қазақстан Республикасы ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін» (2006) * «Ы. Алтынсарин» (2008) * «Мемлекеттік қызмет үздігі» (2018) * «Қазақстанның құрметті заңгері» (2020) * Қазақстан халқы Ассамблеясының "Бірлік" жоғары марапаты (2021); * ҚР Судьялар одағының "Жеті жарғы"құрмет белгісі (2021); * «Алтын Барыс» (2022); * «Ахмет Байтұрсынұлы» төсбелгісі (2024); * «Қаныш Сәтбаев» төсбелгісі. === Министрлік, ведомства, қоғамдық ұйым наградалары === '''Л.Н. Гумилев атындағы ЕҰУ''' * «Л.Н. Гумилев атындағы Евразия ұлттық университеті заң факультетіне 15 жыл» медалі (2014) * Л.Н. Гумилев атындағы Евразия ұлттық университеті білім және ғылымды дамытуға қосқан үлесі үшін «Лев Гумилев» медалі (2015) * «Л.Н. Гумилев атындағы Евразия ұлттық университетіне 20 жыл» (2016) * «Л.Н. Гумилев атындағы Евразия ұлттық университеті заң факультетіне 20 жыл» (2019) * Л.Н. Гумилев атындағы Евразия ұлттық университеті білім және ғылымды дамытуға қосқан үлесі үшін «Күлтегін» медалі (2020) * «Л.Н. Гумилев атындағы Евразия ұлттық университетіне 25 жыл» (2021) '''Тағы басқа''' * «За 10 лет безупречной службы» (1990) * «ҚР ҰҚК академиясына 25 жыл» медалі (1999) * «60 лет победы в Великой Отечественной войне 1941-1945 гг.» естелік мерейтойлық медалі (2005) * «90 лет со дня рождения Ю.В.Андропова» медалі (2006) * «50 лет НИСХИ МСХ СССР – НИИПББ НЦБ МОН РК» медалі (2008) * «Академик А.И. Бараевтың туғанына 100 жыл» естелік медалі (2008) * «КАЗГЮУ-ге 15 жыл» медалі (2009) * «С.Аманжолов атындағы Шығыс Қазақстан мемлекеттік университетінің дамуына қосқан үлесі үшін» төсбелгісі (2009) * «Қазақстан Республикасы Қаржы полициясына 15 жыл» төсбелгісі (2009) * «Семей-Невада» антиядролық қозғалысына 20 жыл» медалі (2009) * «Қазақстан полициясына 20 жыл» медалі (2012) * ҚР Конституциялық Кеңесінің «Конституциялық заңдылықты нығайтуға қосқан үлесі үшін» медалі (2013) * КазГЮУ-дің 20 жылдығына «Ерен еңбегі үшін» медалі (2014)<ref>'' [https://www.enu.kz/ru/info/novosti-enu/26899/ Декан юридического факультета Еркин Онгарбаев награжден медалью «Ерен еңбегі үшін»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210709181622/https://www.enu.kz/ru/info/novosti-enu/26899/ |date=2021-07-09 }}'' www.enu.kz (17.03.2014)</ref> * «Қазақстан Республикасының прокуратурасына 20 жыл» медалі (2015) * «Айрықша еңбегі үшін" Шоқан Уалиханов атындағы Көкшетау Университетінің медалі (2021). * «Nur Otan" партиясының "Белсенді қызметі үшін»медалі (2021). * Қазақ ұлттық жаратылыстану ғылымдары академиясының Әл-Фараби атындағы алтын медалі (2021). * Естелік Медаль " Б. С. Бейсенов. Туғанына 100 жыл» (2023). * «Maqsut Narikbayev University 30 жыл» медалі (2024). * «Әділет органдары жүйесін дамытуға қосқан үлесі үшін» медалі (2025). '''Алғыс хаттар мен Құрмет грамоталары''' * Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті Н.Ә. Назарбаевтың Алғыс хаты. * Қазақстан Республикасының Президенті Қ-Ж.К. Тоқаевтың Алғыс хаттары. * Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Адам құқықтары жөніндегі комиссияның төрағасы Қ.Сұлтановтың алғысы. * Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Адам құқықтары жөніндегі комиссияның төрағасы Ж.Әбділдиннің алғысы. * Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрі Қ.Әбдірахмановтың Алғыс хаты. * Қазақстан Республикасының Ғылым және жоғары білім министрі С.Нұрбектің Алғыс хаты. * Татарстан Республикасы Премьер-Министрінің орынбасары – ТР Білім және ғылым министрі Э.Н. Фаттаховтың Алғыс хаты<ref>'' [https://wooden-wheeled20.rssing.com/chan-11309265/all_p59.html Вопросы использования интеллектуальной собственности и путей коммерциализации научных разработок и технологий обсудили на семинаре в ЕНУ]'' (27 февраля 2015)</ref>. * «Нұр Отан» партиясы Астана филиалы төрағасының бірінші орынбасары С.Ахметовтің Алғыс хаты. * «Отандастар қоры» КеАҚ Президенті Н.Әбіқаевтың Алғыс хаты. * Колледждер қауымдастығы президиумының Алғыс хаты. * Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты Төрағасы Қ.Мәмидің Құрмет грамотасы. * Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрі Ж.Түймебаевтың Құрмет грамотасы. * Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрі Ж.Құлекеевтің Құрмет грамотасы. == Ұйымдарға мүшелік == * Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Адам құқықтары жөніндегі комиссияның Сараптамалық кеңес мүшесі * Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты жанындағы ғылыми-консультативтік кеңестің мүшесі * «Ғылым қоры» АҚ Директорлар кеңесінің мүшесі (2007-2010) * «Парасат» ҰҒТХ» АҚ Директорлар кеңесінің мүшесі (2007-2010) * Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Адам құқықтары жөніндегі комиссияның мүшесі * Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің 6D030100 – «Құқықтану», 6D030200 – «Халықаралық құқық» мамандықтары бойынша докторлық диссертация қорғау, философия докторы (PhD) ғылыми дәрежесін беру жөніндегі диссертациялық кеңесінің төрағасы (2015) * Қазақстан Республикасы Бас прокуратурасы жанындағы Құқық қорғау органдары Академиясының философия докторы (PhD), «Құқықтану» және «Құқық қорғау қызметі» білім беру бағдарламаларының бейіні бойынша доктор дәрежесін беру үшін докторлық диссертацияларды қорғау жөніндегі диссертациялық кеңестің төрағасы (2015-2016) * Әр жылдары КАЗГЮУ (ҚАЗГЗУ), Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ, Қарағанды «Болашақ» университеті, ҚР Ұлттық қауіпсіздік комитеті Академиясында докторлық диссертацияларды қорғау жөніндегі диссертациялық кеңестердің мүшесі болды. * Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі жанындағы Қоғамдық кеңестің мүшесі (2016-2017). * Қазақстан Республикасы Конституциялық Кеңесінің ғылыми-сарапшылық кеңесінің мүшесі. * Қазақстан Республикасының Конституциясына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы ұсыныстарды тұжырымдау жөніндегі жұмыс тобының мүшесі (2022) == Библиография == 180-нен астам ғылыми еңбектің авторы: қылмыстық құқық, криминология, құқықтың теориялық мәселелері, білім беру және ғылыми-зерттеу қызметі мәселелері бойынша монографиялар, оқулықтар, оқу құралдары. Оның ғылыми жетекшілігімен үш докторлық, он жеті кандидаттық және PhD докторы дәрежесін алу үшін төрт диссертация қорғалды. === Монографиялар / Өзге басылымдар === * Классификация преступлений и ее правовое значение // КВШ ГСК РК. Караганда, 1996 г. * Категория преступлений небольшой тяжести по уголовному праву Республики Казахстан // КВШ КНБ РК. Караганда, 1998 г. * Тяжкие преступления по уголовному праву Республики Казахстан // Фолиант. Астана, 2001 г. * Экономические и правовые аспекты утилизации асбестосодержащих отходов в Казахстане: применение опыта Польши // Издательство «Экономика и Экология», ISBN 978-83-963269-2-8. 2022 (бірлескен авторлықта) * Economic and legal aspects of the disposal of asbestos-containig waste in Kazakhstan: Polish experience in application // Economics and Environment Publishing House, ISBN 978-83-963269-2-8. 2022 (бірлескен авторлықта) * Конституция Республики Казахстан. Комментарий к изменениям и дополнениям, принятым на республиканском референдуме 5 июня 2022 года // Комментарий. Нур-Султан, 2022. 412 с. (бірлескен авторлықта) * Конституция Республики Казахстан. Коментарий к изменениям и дополнениям, принятым Законом Республики Казахстан от 8 июня 2022 года и Законом Республики Казахстан от 17 сентября 2022 года // Второе издание; – Астана: Евразийский национальный университет имени Л.Н. Гумилева, 2025. –424 с. ISBN 978-601-385-122-8 (бірлескен авторлықта) === Оқулықтар, оқу құралдары === * Теоретические основы классификации преступлений в уголовном законе // Учебное пособие. ВШ МВД РК. Караганда, 1992 г. * Уголовно-правовое значение классификации преступлений в Общей части уголовного права // Учебное пособие. ВШ МВД РК, Караганда, 1994 г. * Понятие преступления по уголовному праву Республики Казахстан // Лекция. - Караганда: ВШ МВД РК. 1995 г. * Комментарий к Указу Президента Республики Казахстан, имеющему силу закона, от 17 марта 1995 года // Учебно - практическое пособие. КВШ МВД РК. Караганда, 1995 г. * Словарь основных понятий и терминов Общей части уголовного права // ВШ ГСК РК. Караганда, 1996 г. * Қылмыстық құқықтың Жалпы бөлімі бойынша негізгі ұғымдар мен терминдердің орысша-қазақша түсіндірме сөздігі. КР МТК Қарағанды жоғары мектебі. Қарағанды, 1996 ж. * Қазақстан Республикасының қылмыстық құқығы // Оқулық. Болашақ – Баспа. Қарағанды, 2005 ж. - 248 бет. === 2020-2026 жылдары жарияланған негізгі ғылыми мақалалар === * Халықаралық үлгілерге сай // Ana Tili, 11-17 маусым 2020 ж., №23(1543) * Legal analysis of state support for compatriots abroad enshrined in Kazakhstan // ARTÍCULOS UTOPÍA Y PRAXIS LATINOAMERICANA. AÑO: 25, n° EXTRA 6, 2020, pp. 29-39 REVISTA INTERNACIONAL DE FILOSOFÍA Y TEORÍA SOCIAL CESA-FCES-UNIVERSIDAD DEL ZULIA. MARACAIBO-VENEZUELA ISSN 1316-5216 / ISSN-e: 2477-9555//https://produccioncientificaluz.org/index.php/utopia/article/view/33506 (Scopus, бірлескен авторлықта)<ref>''Y.A. ONGARBAYEV, A.M. NURMAGAMBETOV, S.B. ZHARKENOVA, G.G. GALIAKBAROVA. [https://produccioncientificaluz.org/index.php/utopia/article/view/33506 Legal analysis of state support for compatriots abroad enshrined in Kazakhstan (англ.)]'' Serbiluz (2020)</ref>. * Flexible Model for Organizing Blended and Distance Learning // Computational Science and Its Applications – ICCSA 2020. 20th International Conference, Cagliari, Italy, July 1–4, 2020, Proceedings, Part II (Scopus, бірлескен авторлықта)<ref>''Gulmira Bekmanova, Yerkin Ongarbayev. [https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-030-58802-1_21 Flexible Model for Organizing Blended and Distance Learning (англ.)]'' Springer.com. Springer.com (2 October 2020)</ref>. * Образование. Реалии. Или: сделай шаг первым // Дистанционное образование в период пандемии: сборник статей / главный редактор Сыдыков Е. – Нур-Султан: ЕНУ им. Л.Н. Гумилева, 2020. – 435. С. 59-70 * Экзамен, выдержанный всей страной // Дистанционное образование в период пандемии: сборник статей / главный редактор Сыдыков Е. – Нур-Султан: ЕНУ им. Л.Н. Гумилева, 2020. – 435. С. 48-59 * Интеграция в учебную деятельность открытых онлайн-курсов // Дистанционное образование: новые вызовы глобального масштаба: сборник статей, часть 2 / главный редактор Сыдыков Е.Б. – Нур-Султан, ЕНУ им. Л.Н. Гумилева, 2020. – 447. С. 29-31 (бірлескен авторлықта) * Kazakhstan Legislation In The Religious Sphere: History And Prospects For Development // REPORTS OF THE NATIONAL ACADEMY OF SCIENCES OF THE REPUBLIC OF KAZAKHSTAN. ISSN 2224-5227. Volume 2, Number 330 (2020), 81-92 Р. (бірлескен авторлықта) * Actual Issues Of Supporting Compatriots Abroad: International Experience And Prospects For Improving National Legislation // N E W S OF THE NATIONAL ACADEMY OF SCIENCES OF THE REPUBLIC OF KAZAKHSTAN. SERIES OF SOCIAL AND HUMAN SCIENCES. ISSN 2224-5294. Volume 2, Number 330 (2020), 123-132 Р. (бірлескен авторлықта) * Personalized training model for organizing blended and lifelong distance learning courses and its effectiveness in Higher Education // Journal of Computing in Higher Education // https://doi.org/10.1007/s12528-021-09282-2 (бірлескен авторлықта) * Intelligent learning systems for LLL courses: Intelligent learning systems for LLL courses // ACM International Conference Proceeding Series, 2021, Р. 26-27 (бірлескен авторлықта) * Евразийский национальный университет: успехи в реалиях вызовов // Ректор ВУЗА. №10. 2020. С. 6-7 * The Education System is a Driver of Societal Transformation in Digital Format // Higher Education in Russia and Beyond / №2(27) / Spring 2021. pp. 24-26 (в соавторстве) * Қашықтан оқыту цифрлық дағдыны үздіксіз дамытуды талап етеді // inbusiness.kz. 20 желтоқсан 2020 // https://inbusiness.kz/kz/news/kashyktan-okytu-cifrlyk-dagdyny-uzdiksiz-damytudy-talap-etedi * От созидания к инновационному развитию // Казахстанская правда от 22 июня 2021 г. №116 (29493) - С.7 * Евразийский национальный. Современный университет современного государства // Білімді ел. Образованная страна // Республикалық білімділік қоғамдық-саяси газеті. 18 мамыр 2021. №19 (273). С.3 * Уголовная политика в системе обеспечения правовой безопасности // ВЕСТНИК Евразийского национального университета имени Л.Н. Гумилева. Серия Право. № 3(136)/2021. С.105-112 (бірлескен авторлықта) * Криминалистические методы решения задач уголовного судопроизводства в свете реализации правовой политики // СБОРНИК МАТЕРИАЛОВ Международной научно-практической конференции «ПРОБЛЕМЫ И ПЕРСПЕКТИВЫ РАЗВИТИЯ УГОЛОВНОГО ПРАВА В СВЕТЕ РЕАЛИЗАЦИИ ПРАВОВОЙ ПОЛИТИКИ РЕСПУБЛИКИ КАЗАХСТАН». Нур-Султан: ИП «Булатов А.Ж.», 2021. 330 с. С. 247-250 (бірлескен авторлықта) * Совершенствование российского уголовного законодательства о противодействии преступлениям в сфере спорта // Вестник Санкт-Петербургского университета. Право. 2021. Т.12. Вып.3. С. 604-620 (бірлескен авторлықта) * Некоторые вопросы уголовного проступка в уголовном законодательстве Республики Казахстан // Вестник Евразийского национального университета имени Л.Н. Гумилева. Серия Право. № 2(139)/2022. С.100-108 (бірлескен авторлықта) * State Support for Compatriots: Improving Kazakhstan Legislation Электр Brazilian Journal of International Law Volume 6, No 6, 2022, Р.406-430 // https://www.scopus.com/record/display.uri?eid=2-s2.0-85153628492&origin=resultslist&sort=plf-f (бірлескен авторлықта) * Отмена смертной казни в Казахстане // Вестник права Республики Казахстан. «Zanger». №2(247). 2022. С.62-66 * Жаңа Қазақстан құрудың жарқын үлгісі Элект. Egemen Qazaqstan // https://egemen.kz/article/310544-zhanha-qazaqstan-qurudynh-dgarqyn-ulgisi * Тұрақты даму кепілі Элект. Egemen Qazaqstan //https://egemen.kz/article/348062-turaqty-damu-kepili * Институт конституционного контроля в Казахстане // Сборник международной конференции «Тенденции развития моделей института конституционного обжалования в странах центральной Азии» Ташкент, 2023. 195 с. С 103-110. * Б.Бейсенов– основоположник высшего ведомственного образования правоохранительной системы // Материалы Международной научно-практической конференции «Подготовка сотрудников ОВД: Наследие, опыт и перспективы», посвященной 100-летию Баримбека Бейсенова Караганда, 2023. 234 с. С 42-43 * Верховенство Конституции – залог успешного развития страны // Журнал «Хабаршы – Вестник» Карагандинской академии МВД РК им. Баримбека Бейсенова № 4 (82)/2023. С 194-199 * Development of an Ontological Model of Words in Public Political Discourse // ACM Digital Library/ ICEMT '23: Proceedings of the 7th International Conference on Education and Multimedia Technology, 2023, pp. 362–367 (бірлескен авторлықта) * Intelligent question-answering system based on the public political discourse knowledge // In Proceedings of the 2024 10th International Conference on e-Society, e-Learning and e-Technologies (ICSLT) (ICSLT '24). Association for Computing Machinery, New York, NY, USA, 2024, pp. 14–19 (бірлескен авторлықта) * Правовое регулирование ограничений на предпринимательскую деятельность государственных служащих:казахстанский и международный опыт // НАУЧНЫЙ ЖУРНАЛ «ВЕСТНИК АКАДЕМИИ ПРАВОСУДИЯ» 2025 № 2 (10). 95 с, С 27-39 // <nowiki>https://vestnik.sta-jsk.kz/index.php/jsk/article/view/95/119</nowiki> * КОНСТИТУЦИОННЫЕ РЕФОРМЫ В РЕСПУБЛИКЕ КАЗАХСТАН // КОНСТИТУЦИОННЫЕ ИЗМЕНЕНИЯ. ЗАКОН И ПОРЯДОК Сборник материалов международной научно-практической конференции от 12 июня 2025 года №1 // <nowiki>https://adilet.zan.kz/rus/docs/D2500000001</nowiki> * Еркін Оңғарбаев: Конституция үстемдігі – әділеттілік қағидатының арқауы // Egemen Qazaqstan, №164 (31144), 26 тамыз 2025 жыл. 3 бет // <nowiki>https://egemen.kz/article/393851-erkin-onhgharbaev-konstitutsiya-ustemdigi-%E2%80%93-adilettilik-qaghidatynynh-arqauy</nowiki> * Верховенство Конституции – фундаментальная основа для реализации принципа «Закон и Порядок» // Казахстанская Правда, №165 (30543), 27 августа 2025 года. стр. 4. // <nowiki>https://kazpravda.kz/n/verhovenstvo-konstitutsii-fundamentalnaya-osnova-dlya-realizatsii-printsipa-zakon-i-poryadok/</nowiki> * Опора свободы и единства // Юридическая газета, №65 (3966), 29 августа 2025 года. (1 стр., 3 стр.) * Деятельность Конституционного Суда Республики Казахстан по защите конституционных прав и свобод граждан // Қазақстан Республикасының Конституциясына 30 жыл: құқықтық жетістіктер мен даму перспективалары. Мерейтойлық жинақ. –Астана: «Қазақстан Республикасының Заңнама және құқықтық ақпарат институты» ШЖҚ РМК, 2025. -336 б. 70-79 беттер. ISBN 978-601-7682-12-5 * Конституционная реформа 2022 года – правовая основа строительства Справедливого Казахстана // «ЖАҢА АРХИВ» ғылыми-әдістемелік журнал. 2025.Т.4. №3. ISSN 2958-6593 * Restriction of Parole and Their Compliance with the Constitution: Legal Positions of the Constitutional Court of the Republic of Kazakhstan // Proceedings of the International Forum of Constitutional Justice «PEACE AND THE FUTURE THROUGH LAW» * Конституционный суд – реальный механизм защиты прав граждан // Казахстанская Правда, №207 (30585), 25 октября 2025 года. стр. 5. <nowiki>https://kazpravda.kz/n/konstitutsionnyy-sud-realnyy-mehanizm-zashchity-prav-grazhdan/</nowiki> * The Constitutional Court of the Republic of Kazakhstan: the Impact on the Development of the Legal System of the Country and the Protection of the Constitutional Rights and Freedoms of Citizens // Proceedings of the International Scientific and Practical Conference “Modern Trends in Ensuring the Supremacy of the Constitution through the Exercise of Constitutional Justice” * Конституционно-правовой анализ ограничений на предпринимательскую деятельность лиц, приравненных к государственным служащим:правовые позиции Конституционного суда Республики Казахстан // Сборник материалов Международной научно-практической конференции, посвященной 30-летию Конституции Республики Казахстан «Конституция и государственность: диалог права и будущего». –Астана: РГП на ПХВ «Институт законадательства и прававой информации Республики Казахстан», 2025.  стр. 74-80.  <nowiki>ISBN 978-601-7682-15-6</nowiki> * Верховенство Конституции – главный принцип деятельности Конституционного суда Республики Казахстан // Сборник материалов международной научно-практической конференции «Тридцать лет Конституции Республики Казахстан: достижения и перспективы»: -Кокшетау:КУ им А.Мырзахметова, 2025. -160ст (6-15стр) ISBN 978-601-82433-1-8 * Конституционный Суд Республики Казахстан и его правовые позиции в рамках уголовного законодательства // Судебная власть и судоустройство : тенденции и перспективы правового регулирования : монография. 2-е изд.,перераб. / И. Д. Арешкина, О.З. Блас, О. Ю. Болдырев [и др.] ;под общей редакцией О. А. Ястребова, Е. Ю. Комлева. –Москва : РУДН, 2026. – 415 с. <nowiki>ISBN 978-5-209-12703-1</nowiki> (137-148стр) * Уголовно-досрочное освобождение в Казахстане: Конституционные и уголовные-правовые аспекты // Veritas Legis Journal – Астана: ТОО Международный университет Астана, 2026. – 169 с. ISSN 3106-9525 (125-133стр) * Вопросы применения условно-досрочного освобождения в нормативных постановлениях Конституционного суда Республики Казахстан // ''Кабылбаевские чтения: материалы Международной научной конференции молодых ученых, магистрантов и докторантов''. — Костанай: Костанайская академия МВД Республики Казахстан имени Шракбека Кабылбаева, 2026. — С.333– 338. — <nowiki>ISBN 978-601-367-068-3</nowiki>. == Әдебиет == * Әбуов Ж. Еркін Әнуарұлы Оңғарбаев туралы // Адамшылық айнасы: Әнуар Оңғарбаев туралы естеліктер. — Астана: Фолиант, 2016. —140-144 бб. * Сарсембаев М.А. Видный юрист и опытный организатор / «Казахстанская правда» от 3 сентября 2016 // https://kazpravda.kz/n/vidnyy-yurist-i-opytnyy-organizator/ * Тлепина Ш.В. Видный ученый-юрист, организатор юридического образования и науки // Право и государство. 2016. - № 4 (73). – С.115-120 [http://repository.kazguu.kz/bitstream/handle/123456789/217/20.%20%D0%A2%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B8%D0%BD%D0%B0%20%D0%A8.%D0%92.%20%D0%A1.%20115-120.pdf?sequence=1&isAllowed=y] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220118182437/http://repository.kazguu.kz/bitstream/handle/123456789/217/20.%20%D0%A2%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B8%D0%BD%D0%B0%20%D0%A8.%D0%92.%20%D0%A1.%20115-120.pdf?sequence=1&isAllowed=y |date=2022-01-18 }} * Тлепина Ш.В. Көрнекті ғалым-заңгер, заң білімі мен ғылымын ұйымдастырушысы // Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің хабаршысы.  Гуманитарлық ғылымдарсериясы. 2017.- № 3 (118). – 425-431 б. * Жалмаханов Ш.Ш. «Созақ» өлкетану және тұлғатану ғылыми танымдық кітабы. 2018. Б 104-106 * Даурембекова А. ВЫПУСКНИКИ КАРАГАНДИНСКОЙ АКАДЕМИИ МВД РК ИМ. БЕЙСЕНОВА – ГОРДОСТЬ КАЗАХСТАНСКОЙ ЮРИСПРУДЕНЦИИ // Человек и Закон. 18 октября 2019 г. // [http://astanazan.kz/?p=1241] * Ахпанов А.Н., Сембекова Б.Р. УЧЕНЫЙ, ОРГАНИЗАТОР ОБРАЗОВАНИЯ, ГОСУДАРСТВЕННЫЙ ДЕЯТЕЛЬ // Вестник Евразийского национального университета имени Л.Н. Гумилева. Серия: Право. № 3(136)/2021. С.8-10 * Абдрасулов Е.Б. ЧЕЛОВЕКУ ВЫСОКИХ ПРОФЕССИОНАЛЬНЫХ И НРАВСТВЕННЫХ КАЧЕСТВ ОНГАРБАЕВУ ЕРКИНУ АНУАРОВИЧУ - 60 ЛЕТ // НАУЧНЫЙ ЖУРНАЛ «ВЕСТНИК АКАДЕМИИ ПРАВООХРАНИТЕЛЬНЫХ ОРГАНОВ»№ №3 (21) 2021. С.10-12 [https://vestnikacademy.kz/wp-content/uploads/2021/10/vestnik_21_2021.pdf]{{Deadlink|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Галиакбарова Г.Г. Заңгер-ғалым Еркін Оңғарбаев 60-жылдық мерейтойын атап өтуде [https://kaz.zakon.kz/5079510-za-ger-alym-erk-n-o-arbaev-60-zhyldy.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220117072733/https://kaz.zakon.kz/5079510-za-ger-alym-erk-n-o-arbaev-60-zhyldy.html |date=2022-01-17 }}, Көрнекті заңгер-ғалым Еркін Оңғарбаев 60 жасқа толды [https://anatili.kazgazeta.kz/news/59566], Выдающийся ученый-юрист Еркин Онгарбаев отмечает 60-летний юбилей [https://dknews.kz/ru/stil-zhizni/199506-vydayushchiysya-uchenyy-yurist-erkin-ongarbaev] , [https://dknews.kz/kz/aza-tilindegi-ma-alalar/199508-kornekti-zanger-galym-erkin-ongarbaev-60-zhyldyk], Өз ісінің шебері, еліміздің көрнекті заңгер-ғалымы туралы [http://repository.kazguu.kz/bitstream/handle/123456789/1581/%d0%9f%d1%80%d0%b0%d0%b2%d0%be%20%d0%b8%20%d0%b3%d0%be%d1%81%d1%83%d0%b4%d0%b0%d1%80%d1%81%d1%82%d0%b2%d0%be_%e2%84%96%203%20%2896%29%2c%20%d0%93%d0%b0%d0%bb%d0%b8%d0%b0%d0%ba%d0%b1%d0%b0%d1%80%d0%be%d0%b2%d0%b0.pdf?sequence=1&isAllowed=y]{{Deadlink|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Қамзабекұлы Д. Аманатқа адалдық. / «Астана Ақшамы». 3 Қыркүйек, 2021 [https://www.astana-akshamy.kz/amanatqa-adaldyq/]{{Deadlink|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Мукашева А.А. Юбилей учителя, ученого, человека. / «Вечерняя Астана». 03 сентября 2021 [https://vechastana.kz/yubilej-uchitelya-uchenogo-cheloveka/]{{Deadlink|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Бейбитов М. О талантливом ученом и педагоге / Юридическая газета. 3 сентября 2021 г. №69-70 * Сомжүрек Б. Жақсы адам мен жақсы іс – жалпыға ортақ / Заң газеті. 3 Қыркүйек, 2021 * Сақ Қ. Зиялылық заңғары / Turkystan. Халықаралық саяси апталық. 2 Қыркүйек, 2021 [https://turkystan.kz/article/154374-ziyalylyk-zangary/]{{Deadlink|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Сыдыков Е.Б. Служение делу / Сборник материалов Международной научной-практической конференции «Проблемы и перспективы развития уголовного права в свете реализации правовой политики Республики Казахстан». Нур-Султан, 2021 * Тлепина Ш.В. Профессор Е.Ә.Оңғарбаевтың құқықтық көзқарастары және ғылыми-ұйымдастырушылық қызметі / «Қазақстан Республикасының құқықтық саясатын іске асыру аясындағы қылмыстық құқықтың мәселелері мен дамыту перспективалары» Халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференцияның еңбектер жинағы. Нұр-Сұлтан, 2021 * Тлепина Ш.В. Видный ученый-юрист, организатор юридического образования и науки / Білімді ел. Образованная страна. 31 августа 2021 г. [https://bilimdinews.kz/?p=166601] * Нургали К. Профессионализм, выверенный пандемией / Білімді ел. Образованная страна. 24 августа 2021 г. [https://bilimdinews.kz/?p=165596] * Трудовая деятельность и научная школа профессора Е.А.Онгарбаева / Авторы и сост. Нурмагамбетов А.М., Тлепина Ш.В., Жаркенова С.Б., Галиакбарова Г.Г. — Нур-Султан, 2021. -274с. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * http://alashainasy.kz/omir/erkn-anuarulyi-ongarbaev-53545/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180313085423/http://alashainasy.kz/omir/erkn-anuarulyi-ongarbaev-53545 |date=2018-03-13 }} * https://egemen.kz/article/161432-erkin-onhgharbaev-barlyq-taraptardynh-usynysyn-toghystyrghan-zhoba-boldy [[Санат:Қазақстан саясаткерлері]] [[Санат:Қазақстан Ұлттық ғылым академиясы корреспондент мүшелері]] [[Санат:Заң ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Еуразия ұлттық университетінің профессорлары]] [[Санат:Қазақстан Конституциялық Соты судьялары]] 2dhvvvonevtyhrae5zrlbctegh836vd 0 666034 3643397 3532961 2026-08-17T14:47:17Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3643397 wikitext text/x-wiki {{Спортшы |есімі = Дархан Асаділов |шынайы есімі = |суреті = K1PL Berlin 2018-09-16 Male Kumite –60 kg 22.jpg |сурет ені = 300px |сурет тақырыбы = Дархан Асаділов (қызыл белбеуде) 2018 жыл |жынысы = ер |толық есімі = |туған кездегі есімі = |лақап аты = |азаматтығы = {{ту|Қазақстан}} Қазақстан |мамандандыру = |клубы = |туған күні = 27.08.1987 |туған жері ={{туғанжері|Шымкент|Шымкентте}} |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |карьера жылдары = |бапкерлері = Қажымұқан Ш.А. |бойы = 183 см |салмағы = 62 кг |атақтары = |медальдары = {{Құрмет ордені}} |ортаққор = }} '''Дархан Асаділов''' ([[27 тамыз]] [[1987 жыл]]<ref>[https://olympic.kz/kk/athlete/27-darkhan-asadilov Дархан Асаділов] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210808151719/https://olympic.kz/kk/athlete/27-darkhan-asadilov |date=2021-08-08 }}</ref>, [[Шымкент]]) қазақстандық каратэші. Ол Жапонияның Токио қаласында өткен [[2020 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|2020 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарында]] ерлер арасында 67 кг салмақ дәрежесінде қола медальдардың бірін жеңіп алды. 2010 жылы ол Гуанчжоуда (Қытай) өткен [[Жазғы Азия ойындары 2010|2010 жылғы Азия ойындарында]] 60 кг салмақта ерлер кумитасында алтын медаль иеленген еді. == Мансап == 2009 жылы ол Тайваньның Гаосюн қаласында өткен 2009 жылғы Дүниежүзілік ойындарда 60 кг ерлер кумитасында бірде-бір медаль жеңіп алмастан жарысты. Ол бір матчта жеңіске жетті, бір матчта тең ойнады және бір матчта жеңіліп қалды және нокаут сатысына шықпады. Азия ойындарында ол 2014 жылы 60 кг салмақ дәрежесінде ерлер арасында кумитэ бойынша жарыстарға және 2018 жылы осы жарыста бірде-бір медаль жеңіп алмастан қатысты. 2018 жылы Мадридте (Испания) өткен карате бойынша әлем чемпионатында 60 кг салмақта ерлер арасында кумитэ бойынша жарыста қола медальдардың бірін жеңіп алды. 2020 жылы ол Жапонияның Токио қаласында өткен 2020 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында каратеден Қазақстан атынан өкілдік ету құқығына ие болды. == Марапаттары == * [[Құрмет ордені|«Құрмет» ордені]] (2021 жылғы 13 тамыз)<ref>[https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-memlekettik-nagradalarymen-nagradtau-turaly-13794 Қазақстан Республикасының мемлекеттік наградаларымен наградтау туралы]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * [https://olympic.kz/kk/article/22158 ДАРХАН АСАДІЛОВ КАРАТЭДЕН ТОКИО ОЛИМПИАДАСЫНЫҢ ҚОЛА ЖҮЛДЕГЕРІ АТАНДЫ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210808151716/https://olympic.kz/kk/article/22158 |date=2021-08-08 }} * [https://olympic.kz/kk/article/22163 "ЕЛГЕ АЛТЫН КЕРЕК ЕДІ": ДАРХАН АСАДІЛОВ ТОКИО ОЙЫНДАРДАҒЫ ЖЕТІСТІГІНЕ БАҒА БЕРДІ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210808151718/https://olympic.kz/kk/article/22163 |date=2021-08-08 }} {{бастама}} [[Санат:Алфавит бойынша каратэшілер]] [[Санат:Қазақстан каратэшілері]] [[Санат:2020 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері]] [[Санат:Каратэден Азия ойындары чемпиондары]] [[Санат:Қазақстанның Азия ойындары чемпиондары]] c2jc427weg93hzydhaqklr3cwk0siqd 0 671919 3643512 2974391 2026-08-17T19:39:08Z 1nter pares 146705 3643512 wikitext text/x-wiki {{футболшы |туған күні = 18.5.1954 |позиция = қорғаушы |сурет = Eric Gerets 2012 1 (cropped).jpg |туған жері = Рекем, [[Бельгия]] |азаматтығы = {{ту|Бельгия}} [[Бельгия]] |бойы = 182 |клубтары = {{футбол карьерасы |1971—1983| {{ту|Бельгия}} [[Стандард (футбол клубы, Льеж)|Стандард (Льеж)]]|318 (23) |1983—1984|{{ту|Италия}} [[Милан (футбол клубы)|Милан]]|13 (1) |1984—1985|{{ту|Нидерланд}} [[МВВ Мастрихт]]|12 (0) |1985—1992|{{ту|Нидерланд}} [[ПСВ Эйндховен|ПСВ]]|200 (8)}} |ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы |1975—1991| {{футбол|Бельгия}}|86 (2)}} }} '''Эрик Герец''' ({{Lang-nl|Eric Gerets}}; [[18 мамыр]] [[1954 жыл]], Рекем) — [[Бельгия|бельгиялық]] [[Футбол|футболшы]] және футбол [[Жаттықтырушы|жаттықтырушысы]]. == Мансабы == Ол Рекем, [[Стандард (футбол клубы, Льеж)|Стандард]], [[Милан (футбол клубы)|Милан]], [[МВВ Мастрихт]], [[ПСВ Эйндховен|ПСВ]] командаларында ойнады. [[Бельгия Ұлттық футбол құрамасы|Бельгия құрамасы сапында өткен]] ойындар саны бойынша екінші орын алады ([[Күлеманс, қаңтар|Ян Кулеманстан]] кейін). [[Льеж (футбол клубы)|«Льеж]]<nowiki/>», «[[Lierse (футбол клубы)|Льерс]]<nowiki/>», «[[Брюгге (футбол клубы)|Брюгге]]<nowiki/>», [[ПСВ Эйндховен|ПСВ]], «[[Кайзерслаутерн (футбол клубы)|Кайзерслаутерн]]<nowiki/>», «[[Вольфсбург (футбол клубы)|Вольфсбург]]<nowiki/>», «[[Галатасарай]]<nowiki/>», « [[Олимпик Марсель]]<nowiki/>» клубтарында жұмыс істеген. [[26 мамыр|2009 жылдың 26 мамырында]] [[2009 жыл|ол]] [[Әл-Хилал (футбол клубы, Эр-Рияд)|саудиялық «Аль-Хилал]]<nowiki/>» клубымен жылына 1,8 миллион еуроға екі жылдық келісімшартқа отырды<ref>{{Cite web|url=http://www.alhilal.com/en/news309.html|title=Official Website of Al-Hilal|accessdate=2009-06-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130616172358/http://www.alhilal.com/en/news309.html|archivedate=2013-06-16|deadlink=yes}}</ref>. == Жетістіктері == === Командалық === * [[Футболдан Бельгия чемпионаты|Бельгия чемпионы]] '''(2)''': [[Футболдан Бельгия чемпионаты 1981/1982|1981/82]], [[Футболдан Бельгия чемпионаты 1982/1983|1982/83]] * [[Футбол. Бельгия кубогы|Бельгия кубогының]] иегері: 1980/81 * [[Бельгия Суперкубогы|Бельгия суперкубогының]] иегері: 1981 * [[Футболдан Нидерланд чемпионаты|Голландия чемпионы]] '''(6)''': [[1985/1986 футболдан Нидерланды чемпионаты|1985/86]], [[1986/1987 футболдан Нидерланды чемпионаты|1986/87]], [[1987/1988 футболдан Нидерланды чемпионаты|1987/88]], [[Футболдан Нидерланды чемпионаты 1988/1989|1988/89]], [[1990/1991 футболдан Нидерланды чемпионаты|1990/91]], [[Футболдан Нидерланды чемпионаты 1991/1992|1991/92]] * [[MLB Футбол|Голландия кубогының]] иегері '''(3)''': 1987/88, 1988/89, 1989/90 * [[УЕФА Чемпиондар Лигасы|Еуропа кубогының]] жеңімпазы: [[Еуропа чемпиондары кубогы 1987/88|1987/88]] * [[Футболдан Еуропа чемпионаты|Еуропа чемпионатының]] күміс жүлдегері: [[Футболдан 1980 жылғы Еуропа біріншілігі|1980 ж]] === Жеке === * Бельгияның 1982 [[Бельгияның жыл футболшысы|жылғы үздік футболшысы]] === Бапкер === * Бельгия чемпионы: [[Футболдан Бельгия чемпионаты 1996/1997|1996/97]], [[Футболдан Бельгия чемпионаты 1997/1998|1997/98]] * Бельгия суперкубогының иегері: [[Бельгия суперкубогы 1998 ж|1998 ж]] * Голландия чемпионы '''(2)''' : [[Футболдан Нидерланды чемпионаты 1999/2000|1999/00]], [[Футболдан Нидерланды чемпионаты 2000/2001|2000/01]] * [[Нидерланды Суперкубогы|Голландия суперкубогының]] иегері '''(2)''' : [[Нидерланды суперкубогы 2000 ж|2000]], [[2001 Нидерланды суперкубогы|2001]] * Түркия чемпионы: 2005/06 * [[Футболдан Сауд Арабиясы чемпионаты|Сауд Арабиясы чемпионы]] : [[Сауд Арабиясының футбол чемпионаты 2009/2010|2009/10]] * [[Сауд Арабиясы тақ мұрагерінің футбол кубогы|Сауд Арабиясы тақ мұрагері кубогының]] иегері: 2010 ж * [[Футболдан Катар чемпионаты|Катар чемпионы]] : [[Футболдан Катар чемпионаты 2013/2014|2013/14]] * [[Катар тақ мұрагері кубогы|Катар тақ мұрагері кубогының]] иегері: 2013 ж == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == [http://www.alhilal.com/en/player998.html «Аль-Хилал» ФК ресми сайтындағы профиль]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (қолжетімсіз сілтеме){{Ref-en}} [[Санат:Бельгия футболшылары]] [[Санат:Бельгия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] [[Санат:Стандард Льеж ФК ойыншылары]] [[Санат:Милан ФК ойыншылары]] [[Санат:ПСВ ФК ойыншылары]] [[Санат:Бельгия футбол жаттықтырушылары]] [[Санат:Льеж ФК жаттықтырушылары]] [[Санат:Льерс ФК жаттықтырушылары]] [[Санат:Брюгге ФК жаттықтырушылары]] [[Санат:ПСВ ФК жаттықтырушылары]] [[Санат:Кайзерслаутерн ФК жаттықтырушылары]] [[Санат:Вольфсбург ФК жаттықтырушылары]] [[Санат:Галатасарай ФК жаттықтырушылары]] [[Санат:Олимпик Марсель ФК жаттықтырушылары]] [[Санат:Әл-Хилал Эр-Рияд ФК жаттықтырушылары]] [[Санат:Марокко Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары]] [[Санат:Әл-Жазира Абу-Даби ФК жаттықтырушылары]] qzg5sgtje918zcz33cgfj9ays26ahhw 4 675070 3643584 3643316 2026-08-18T07:01:17Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3643584 wikitext text/x-wiki {{shortcut|УП:ӨСҚ}}<center>Әрбір бағанда көрсетілген кеңістіктегі және оның талқылауындағы өңдеулер саны берілген. Ең алдымен жалпы түзетулер бойынша сұрыпталған және нөмірленген. Тізімге 500 өңдемеден кем емес өңдеме жасаған қатысушылар кірістірілген. {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !#!!{{abbr|#м/о|мақалалардағы өңдеме саны бойынша орны|0}}!!Қатысушы!!Барлық өңдемесі!!Мақалалар!!Үлгілер!!Файлдар!!Санаттар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Қатысушы беттері!!Метапедиялық (Уикипедия) |- |1||1||{{u|Нұрлан Рахымжанов}}||120022||88011||2859||391||23673||189||54||4350||1453 |- |2||4||{{u|Kasymov}}||96706||76999||11069||229||3388||234||110||5824||742 |- |3||3||{{u|Салиха}}||86567||80964||1349||2242||909||49||0||957||136 |- |4||2||{{u|Мағыпар}}||86393||81212||924||642||37||388||0||2886||49 |- |5||5||{{u|Мықтыбек Оразтайұлы}}||84040||68776||1239||147||11309||15||0||1699||24 |- |6||9||{{u|Arystanbek}}||55564||30516||3588||368||5769||944||2238||4786||5203 |- |7||6||{{u|Casserium}}||49027||40276||1769||102||629||17||11||4503||40 |- |8||7||{{u|Sibom}}||41112||38487||884||90||357||62||0||786||381 |- |9||8||{{u|1nter pares}}||34593||31962||213||7||1096||72||0||1500||154 |- |10||10||{{u|Ulan}}||30436||23959||391||78||4579||14||0||199||209 |- |11||20||{{u|AlefZet}}||25095||8810||3471||127||398||8||2176||838||844 |- |12||13||{{u|GanS NIS}}||24505||18590||437||61||1022||42||3||3184||980 |- |13||11||{{u|Орел Карл}}||22918||21602||796||39||137||4||0||121||11 |- |14||12||{{u|Sagzhan}}||22801||21396||436||44||276||11||0||333||87 |- |15||15||{{u|Bolatbek}}||21868||13872||4118||203||768||812||373||1111||1007 |- |16||18||{{u|Nurken}}||19796||10239||1392||41||7096||115||8||429||51 |- |17||17||{{u|Kaiyr}}||17257||12281||224||7||135||162||8||2490||355 |- |18||14||{{u|Batyrbek.kz}}||16072||14053||411||16||1017||73||1||539||302 |- |19||40||{{u|Amangeldi Mukhamejan}}||14709||4598||4648||149||152||586||364||1907||630 |- |20||16||{{u|Alphy Haydar}}||13765||12988||207||1||183||2||0||224||42 |- |21||19||{{u|Polat Alemdar}}||12577||9853||1161||115||24||1||0||752||183 |- |22||25||{{u|Ismukhammed}}||11661||6938||1620||225||189||1681||0||344||14 |- |23||24||{{u|Ерден Карсыбеков}}||11480||7010||508||0||103||512||0||616||55 |- |24||22||{{u|Nurkhan}}||10147||7976||1229||40||4||0||4||333||36 |- |25||32||{{u|AlibekKS}}||8373||5793||73||3||1033||42||2||898||170 |- |26||28||{{u|Тұран}}||8361||6512||414||53||255||120||0||296||32 |- |27||21||{{u|Kas77777}}||8251||8157||0||9||0||1||0||35||1 |- |28||33||{{u|TheNomadEditor}}||8208||5778||27||5||1868||204||0||172||52 |- |29||49||{{u|Daniyar}}||8001||3610||482||327||177||626||0||1642||348 |- |30||35||{{u|Nurtenge}}||7952||5419||980||137||628||59||24||532||198 |- |31||23||{{u|Dinkaz}}||7842||7308||0||118||0||0||0||35||1 |- |32||26||{{u|Gabit Karabay}}||7596||6911||0||0||0||0||0||2||0 |- |33||30||{{u|Ashina}}||7489||5987||189||71||63||88||3||385||325 |- |34||36||{{u|TalgatSnow}}||7451||5300||473||132||767||0||64||99||72 |- |35||27||{{u|Kmoksy}}||7012||6773||0||0||279||0||0||178||1 |- |36||29||{{u|SSE}}||6974||6251||254||108||0||1||0||126||23 |- |37||46||{{u|GaiJin}}||6703||3839||510||19||361||9||94||369||444 |- |38||47||{{u|Bekus}}||6528||3823||1419||1||826||78||12||172||311 |- |39||45||{{u|Alamgir}}||6196||3874||95||15||681||2||0||47||24 |- |40||38||{{u|Аскаров}}||6193||4756||113||83||0||0||0||191||24 |- |41||31||{{u|Liquorkaru}}||6142||5849||13||186||9||1||0||10||7 |- |42||37||{{u|Zhaksilik}}||6101||5043||20||26||9||26||0||362||59 |- |43||34||{{u|Aghia7}}||6046||5583||6||1||0||0||0||147||10 |- |44||39||{{u|Zhigitbek}}||5455||4746||0||0||27||27||0||11||10 |- |45||43||{{u|Qarakesek}}||5200||4176||157||86||39||219||2||241||308 |- |46||41||{{u|Djduxhx}}||5000||4508||77||38||85||3||0||152||18 |- |47||42||{{u|Nick jan}}||4652||4356||0||68||0||82||0||62||40 |- |48||66||{{u|Erboldilyara}}||4522||2769||2||0||215||0||0||1535||26 |- |49||57||{{u|Madi Dos}}||4515||3077||214||63||55||50||0||637||122 |- |50||44||{{u|Coffee86}}||4444||3900||4||0||11||7||0||419||5 |- |51||48||{{u|Makenzis}}||3760||3703||5||0||0||0||0||46||5 |- |52||52||{{u|Dimash Kenesbek}}||3759||3391||51||0||0||27||0||223||21 |- |53||50||{{u|Syrymzhan}}||3683||3525||1||154||0||0||0||1||0 |- |54||61||{{u|Majilis}}||3630||2996||100||0||97||0||0||16||0 |- |55||58||{{u|Esetok}}||3578||3077||395||2||161||205||8||285||138 |- |56||51||{{u|Ерқанат Рыскулбеков}}||3545||3392||3||0||4||0||0||32||0 |- |57||55||{{u|Maira Yessenbekova}}||3516||3169||48||0||0||0||0||6||2 |- |58||60||{{u|Нурасылл}}||3398||2999||193||0||18||0||0||50||8 |- |59||62||{{u|Nurbek Matzhani}}||3310||2987||58||40||1||55||0||201||62 |- |60||68||{{u|ShadZ01}}||3295||2611||363||116||106||0||0||4||0 |- |61||54||{{u|Юсуф Худайберген}}||3273||3188||0||0||103||0||0||34||0 |- |62||56||{{u|Hardworking}}||3272||3115||61||0||0||0||0||10||0 |- |63||63||{{u|BekaIITU}}||3227||2963||0||0||0||0||0||3||1 |- |64||53||{{u|Gulzat246}}||3168||3223||0||16||0||0||0||5||3 |- |65||59||{{u|Qanattan}}||3147||3073||0||0||0||0||0||2||0 |- |66||64||{{u|Yerzhankyzy}}||3041||2833||0||0||0||0||0||0||0 |- |67||65||{{u|Meruyert}}||2952||2789||0||0||0||0||0||0||1 |- |68||99||{{u|Абылай}}||2950||1478||328||33||139||126||0||488||144 |- |69||85||{{u|MuratbekErkebulan}}||2912||1877||317||0||91||55||0||441||4 |- |70||69||{{u|Dauren}}||2871||2462||0||14||0||0||0||68||6 |- |71||72||{{u|Даурен Шарипов}}||2822||2430||43||24||0||0||0||50||0 |- |72||111||{{u|KLBot2}}||2795||1291||0||0||1413||0||0||1||0 |- |73||67||{{u|Кырмызов}}||2700||2625||6||12||0||6||0||12||11 |- |74||78||{{u|Merey}}||2684||2202||0||239||0||0||0||0||2 |- |75||77||{{u|Магпар}}||2680||2217||91||88||13||11||0||183||30 |- |76||70||{{u|Kyrmyzy gul}}||2532||2462||9||0||0||0||0||30||4 |- |77||74||{{u|Abdi arman}}||2530||2309||0||0||0||0||0||2||5 |- |78||73||{{u|Сәуір 1}}||2475||2370||24||11||2||0||0||30||0 |- |79||75||{{u|Toktakynbaev}}||2471||2304||4||77||0||0||0||3||4 |- |80||90||{{u|Balaburgem}}||2470||1754||11||29||31||59||0||182||48 |- |81||76||{{u|G55}}||2468||2294||0||50||0||0||0||0||2 |- |82||71||{{u|Zhuka iitu}}||2445||2448||0||1||0||0||0||2||2 |- |83||109||{{u|Ordabekov Azamat}}||2424||1324||0||78||0||0||0||13||2 |- |84||82||{{u|Rasulbek Adil}}||2414||1985||126||0||13||1||0||195||44 |- |85||84||{{u|Рахман999}}||2304||1897||103||22||34||4||0||97||35 |- |86||133||{{u|Бегулы Отагасы}}||2247||883||48||1||228||7||0||728||75 |- |87||98||{{u|Drift}}||2233||1501||22||2||710||1||0||4||2 |- |88||80||{{u|Egorkz}}||2232||2041||0||64||0||0||0||0||2 |- |89||86||{{u|Mira01}}||2229||1863||0||0||0||99||0||174||22 |- |90||79||{{u|Aizhanka aaa}}||2215||2076||0||0||0||0||0||0||0 |- |91||81||{{u|Bakdauren}}||2208||2015||0||103||0||0||0||14||4 |- |92||118||{{u|Әлинұр}}||2175||1102||132||43||47||101||0||580||48 |- |93||87||{{u|RaiymbekZh}}||2147||1831||8||0||20||0||0||82||86 |- |94||91||{{u|Mustafaalmas}}||2036||1720||94||0||243||0||0||37||5 |- |95||83||{{u|Unknown Alash}}||2009||1946||1||0||0||0||0||0||0 |- |96||88||{{u|Kristianmusic}}||1938||1799||20||1||0||0||0||0||0 |- |97||93||{{u|Bauka91 91}}||1857||1618||0||0||0||0||0||0||1 |- |98||101||{{u|Daneker}}||1857||1414||0||256||0||0||0||1||2 |- |99||131||{{u|Esen48}}||1808||890||0||33||0||0||0||744||1 |- |100||89||{{u|Almatoswiki}}||1800||1781||0||0||0||0||0||11||0 |- |101||96||{{u|Тазагүл Ермаханова}}||1795||1517||8||0||86||1||0||38||29 |- |102||92||{{u|Malbakov Korkem Shamshievih}}||1710||1638||35||0||22||0||0||19||24 |- |103||97||{{u|Nelli}}||1666||1507||0||0||0||0||0||0||0 |- |104||100||{{u|Araichik}}||1622||1453||110||78||0||0||0||2||1 |- |105||94||{{u|Nikolina Šepić}}||1613||1613||0||0||0||0||0||0||0 |- |106||106||{{u|ДолбоЯщер}}||1611||1341||1||0||106||1||0||5||0 |- |107||103||{{u|2rk}}||1552||1366||0||99||0||1||0||8||0 |- |108||95||{{u|Gliwi}}||1546||1540||3||0||0||0||0||0||0 |- |109||105||{{u|Daniyal.aidarov5}}||1540||1348||0||0||7||0||0||123||9 |- |110||108||{{u|Аслан Жукенов}}||1496||1329||20||0||46||0||0||32||26 |- |111||119||{{u|Almagul Ibragimova}}||1490||1097||0||17||0||1||0||174||22 |- |112||134||{{u|Акбота Казыбекова}}||1480||882||0||91||0||0||0||39||0 |- |113||104||{{u|DinDK}}||1383||1353||0||0||0||0||0||2||0 |- |114||115||{{u|Rasulzhan}}||1371||1138||0||0||0||0||0||2||0 |- |115||107||{{u|Tulya}}||1344||1331||1||0||0||0||0||3||0 |- |116||112||{{u|Ayauly}}||1337||1252||0||28||0||0||0||0||1 |- |117||102||{{u|Nkiukr}}||1314||1403||44||0||40||4||0||1||0 |- |118||110||{{u|Tarih}}||1304||1304||0||0||0||0||0||0||0 |- |119||113||{{u|Wikiped4ik}}||1283||1199||0||59||0||0||0||6||1 |- |120||137||{{u|Jarnamaqaz}}||1278||829||380||20||0||0||0||15||0 |- |121||145||{{u|TemirlanSarsen}}||1277||757||6||58||31||0||0||197||14 |- |122||114||{{u|GulzhanOmarova}}||1248||1198||0||1||0||0||0||11||2 |- |123||116||{{u|Шілде}}||1223||1132||11||25||11||0||0||33||0 |- |124||126||{{u|IL68}}||1218||950||62||0||31||0||0||134||1 |- |125||123||{{u|Gulnar7}}||1178||1044||0||2||0||0||0||13||1 |- |126||117||{{u|Ziv}}||1176||1103||60||0||0||2||0||9||2 |- |127||225||{{u|Suleimen Koishybai}}||1156||284||0||0||0||0||0||785||0 |- |128||125||{{u|Aimanber}}||1150||1001||0||61||0||0||0||0||0 |- |129||122||{{u|Bailarbekov}}||1136||1047||0||0||0||0||0||3||1 |- |130||205||{{u|Айдос уики}}||1126||481||0||0||7||1||0||63||10 |- |131||120||{{u|Sergazyyev}}||1119||1069||0||13||0||0||0||1||2 |- |132||128||{{u|KoishymanovaG}}||1102||925||2||0||0||80||0||35||3 |- |133||124||{{u|Истеный казах}}||1096||1018||32||13||4||0||0||4||0 |- |134||127||{{u|Madina Kilybayeva}}||1083||934||0||0||0||0||0||2||2 |- |135||140||{{u|Wikuiser}}||1082||785||142||0||63||0||43||18||4 |- |136||195||{{u|Kafarik}}||1075||526||47||7||15||2||0||22||4 |- |137||162||{{u|Akbota.b}}||1057||639||0||68||0||0||0||48||2 |- |138||136||{{u|Аян Жанайсов}}||1054||840||0||0||0||0||0||37||0 |- |139||121||{{u|Finderhannes}}||1049||1049||0||0||0||0||0||0||0 |- |140||129||{{u|Orkaarys}}||993||916||0||0||0||0||0||0||0 |- |141||132||{{u|А.С.Кизиров}}||987||890||17||1||8||23||0||109||11 |- |142||144||{{u|P.Nurgisa}}||976||764||0||0||0||0||0||52||3 |- |143||130||{{u|Rayurad mc}}||973||899||0||0||0||0||0||0||0 |- |144||221||{{u|Fuzze123}}||964||338||59||0||46||0||0||26||504 |- |145||138||{{u|Vyacheslav Nasretdinov}}||951||812||15||0||3||0||0||4||0 |- |146||166||{{u|Aselhan}}||948||626||12||0||9||23||0||82||11 |- |147||141||{{u|Шайнүсіп}}||931||782||0||0||1||0||0||32||3 |- |148||143||{{u|Adiladil}}||906||767||0||0||0||0||0||0||1 |- |149||148||{{u|NErnur98}}||880||738||0||0||61||0||0||59||5 |- |150||161||{{u|Касымхан}}||866||641||0||2||0||0||0||19||5 |- |151||135||{{u|Chris die Seele}}||865||848||16||0||0||0||0||0||0 |- |152||139||{{u|Mukhin}}||850||807||0||0||0||0||0||0||0 |- |153||142||{{u|Stella~kkwiki}}||830||770||0||0||0||0||0||0||0 |- |154||190||{{u|Bakbergenov}}||820||539||0||170||0||0||0||15||1 |- |155||214||{{u|Dambler}}||819||424||15||5||10||0||0||229||10 |- |156||150||{{u|Aibol dos}}||813||704||0||0||0||0||0||0||0 |- |157||230||{{u|KaldarovNurymzhan}}||801||179||12||1||12||0||0||490||2 |- |158||177||{{u|Talghatuly}}||794||569||0||67||12||1||0||101||17 |- |159||152||{{u|Akba.nis.13}}||790||702||0||16||0||4||0||33||1 |- |160||151||{{u|Аязбаев Даурен}}||789||704||0||0||0||0||0||0||0 |- |161||147||{{u|Masalbaeva}}||787||741||0||0||0||0||0||1||0 |- |162||232||{{u|Абдрахманов Димаш}}||785||98||0||0||0||0||0||4||0 |- |163||155||{{u|Tylerdurdenkz}}||780||682||2||30||24||0||0||41||6 |- |164||170||{{u|DariaUrinbasarova21nis}}||777||596||0||1||0||0||0||12||0 |- |165||160||{{u|Azim Nurbergen}}||763||644||0||15||0||0||0||4||0 |- |166||149||{{u|Ташметов шахрух}}||743||720||0||0||0||0||0||4||0 |- |167||165||{{u|Panicgirl}}||739||636||0||17||0||0||0||10||1 |- |168||154||{{u|Mariko}}||734||688||0||0||0||0||0||0||0 |- |169||146||{{u|Mheidegger}}||730||756||7||2||0||0||0||6||3 |- |170||157||{{u|Rake}}||726||666||0||35||0||0||0||8||3 |- |171||163||{{u|Rasul kz91}}||723||638||0||12||0||0||0||1||0 |- |172||175||{{u|Muslim Qazaq}}||722||579||0||0||0||0||0||32||2 |- |173||223||{{u|Zhumalina}}||720||314||0||49||6||2||0||241||1 |- |174||158||{{u|Alfiya}}||719||662||0||17||0||0||0||3||2 |- |175||153||{{u|Дауткулова Ақмарал}}||701||692||0||1||0||0||0||6||1 |- |176||156||{{u|Εὐθυμένης}}||697||678||13||0||0||0||0||5||0 |- |177||164||{{u|Sultan bek}}||695||638||0||0||0||0||0||0||0 |- |178||210||{{u|Мира Белль}}||693||439||23||0||7||0||0||113||24 |- |179||198||{{u|Cekli829}}||690||523||3||0||24||1||0||46||36 |- |180||168||{{u|Nkipshak}}||684||612||0||0||0||0||0||0||0 |- |181||229||{{u|Sultan-balasi}}||676||236||24||0||356||0||0||28||2 |- |182||159||{{u|Epoxa-HH}}||674||662||0||0||5||0||0||10||1 |- |183||203||{{u|Saken kun}}||673||486||4||0||0||0||0||6||0 |- |184||167||{{u|KUckhocjothkei3}}||671||614||49||1||5||0||0||1||0 |- |185||220||{{u|Syrlybek}}||658||389||5||53||4||9||0||68||17 |- |186||193||{{u|Мұқтар Құндыз}}||656||529||0||0||0||0||0||2||0 |- |187||191||{{u|Баха}}||654||536||0||0||0||0||0||0||0 |- |188||174||{{u|Parmanova.ulbolsyn}}||651||584||1||25||0||2||0||4||21 |- |189||176||{{u|Амзе Магжан}}||645||571||0||0||0||0||0||47||0 |- |190||169||{{u|Капысова Айдана}}||642||603||0||0||0||0||0||0||0 |- |191||178||{{u|IArhunI}}||640||569||7||9||0||0||0||26||11 |- |192||217||{{u|Belekov Syrym}}||639||414||0||46||0||0||0||9||2 |- |193||216||{{u|Айвентадор}}||622||420||15||0||0||0||0||152||13 |- |194||227||{{u|Zhandos02}}||620||261||3||4||11||0||0||247||0 |- |195||180||{{u|Bauyr03}}||619||558||0||1||0||0||0||37||0 |- |196||196||{{u|Aseke16}}||617||525||25||0||7||1||0||17||12 |- |197||187||{{u|Makhanov}}||613||541||0||0||0||0||0||0||1 |- |198||173||{{u|Zhumabayeva Aiym}}||601||590||2||0||0||0||0||3||0 |- |199||179||{{u|Inkar}}||600||559||0||0||0||0||0||1||3 |- |200||183||{{u|Mma}}||599||545||0||0||0||0||0||0||0 |- |201||172||{{u|Юкке}}||599||594||1||2||44||0||0||9||3 |- |202||181||{{u|Mary}}||597||549||0||0||0||0||0||0||0 |- |203||171||{{u|Tuttiorchestra687}}||596||595||0||0||0||0||0||3||2 |- |204||231||{{u|Әбдіхалық Нарғыз}}||587||115||0||0||0||0||0||36||0 |- |205||185||{{u|Аскар}}||584||544||4||19||2||0||0||1||0 |- |206||228||{{u|Eldar zh96}}||575||245||132||6||2||80||0||23||6 |- |207||189||{{u|AlibiKazken}}||569||540||0||0||0||0||0||23||0 |- |208||200||{{u|Badyroff}}||569||518||0||0||0||0||0||0||0 |- |209||194||{{u|Нурия}}||569||527||0||0||0||0||0||0||0 |- |210||207||{{u|Нақып Нұрғали}}||565||467||0||0||1||0||0||24||0 |- |211||204||{{u|Zhaniya92}}||562||485||0||0||0||0||0||13||1 |- |212||182||{{u|Ұлан Тұрсынбек}}||558||546||0||0||0||0||0||0||0 |- |213||206||{{u|Alikhantanirbergennurlanuly}}||555||468||0||0||5||0||0||33||2 |- |214||199||{{u|Yamanzho}}||555||521||0||0||0||0||0||0||0 |- |215||188||{{u|Kuanysh Ismailov}}||547||541||0||0||7||0||0||2||0 |- |216||192||{{u|Egor Shustoff}}||541||532||0||0||0||0||0||0||0 |- |217||201||{{u|Niyazbek}}||534||510||0||0||0||0||0||3||0 |- |218||222||{{u|Dauylbai Aidar}}||533||325||204||0||0||0||0||1||0 |- |219||209||{{u|Olkikz}}||529||446||0||14||0||0||0||0||0 |- |220||197||{{u|Fornax}}||528||525||2||0||0||0||0||0||0 |- |221||184||{{u|Dzhos}}||527||545||0||0||0||0||0||0||0 |- |222||218||{{u|Нурсауле Нурмагамбетова}}||527||390||0||0||0||3||0||44||1 |- |223||219||{{u|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}||527||390||0||36||0||0||0||1||1 |- |224||186||{{u|Arachn0}}||523||543||0||0||0||0||0||1||0 |- |225||208||{{u|Tansholpan}}||522||459||0||0||0||0||0||0||0 |- |226||213||{{u|Adilbekkazykhanov}}||520||427||0||0||44||0||0||0||0 |- |227||226||{{u|Murat Karibay}}||520||272||183||0||0||0||27||7||8 |- |228||224||{{u|Mustazhap}}||520||308||11||0||0||2||0||122||12 |- |229||202||{{u|Karina Nurtazina}}||518||508||0||0||0||0||0||0||0 |- |230||215||{{u|Chingiz Nazbiev}}||516||422||29||0||54||12||0||0||0 |- |231||212||{{u|HBSH NIS 7B KASIET}}||514||429||0||0||0||0||0||5||0 |- |232||211||{{u|Albergenius}}||510||434||42||1||2||0||0||1||0 |- |233||233||{{u|Friction27}}||506||17||0||0||0||0||0||1||0 |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Қатысушылар]] s29fmyj0zqevubt9t73ny2gmu8j8krr 4 675089 3643688 3643363 2026-08-18T11:00:40Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3643688 wikitext text/x-wiki {{shortcut|УП:ӨСБ}}<center>Әрбір бағанда көрсетілген кеңістіктегі және оның талқылауындағы өңдеулер саны берілген. Ең алдымен жалпы түзетулер бойынша сұрыпталған және нөмірленген. Жергілікті жалаусыз ғаламдық боттар көкпен ерекшеленген. {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !#!!{{abbr|#м/о|мақалалардағы өңдеме саны бойынша орны|0}}!!Қатысушы!!Барлық өңдемесі!!Мақалалар!!Үлгілер!!Файлдар!!Санаттар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Қатысушы беттері!!Метапедиялық (Уикипедия) |- |1||1||{{u|BolatbekBot}}||515619||380096||110090||1||5897||3||1||19437||23 |- |2||2||{{u|EmausBot}}||145876||131252||957||0||13593||6||0||46||22 |- |3||3||{{u|ArystanbekBot}}||132770||127394||801||15||62||17||10||2859||1587 |-style="background-color:#ccf" |4||4||{{u|Legobot}}||119562||112796||457||0||6067||15||0||85||142 |- |5||120||{{u|New user message}}||113839||1||0||0||0||0||0||113838||0 |-style="background-color:#ccf" |6||6||{{u|MerlIwBot}}||105849||88193||6297||0||10800||24||0||36||497 |- |7||5||{{u|InternetArchiveBot}}||89078||89078||0||0||0||0||0||0||0 |- |8||7||{{u|GaiJinBot}}||79298||79283||7||0||0||0||0||3||5 |- |9||8||{{u|BekusBot}}||50444||50151||232||3||53||0||0||4||1 |- |10||9||{{u|YFdyh-bot}}||43053||41963||1||0||1089||0||0||0||0 |- |11||10||{{u|Xqbot}}||26611||22830||42||0||3648||2||0||67||22 |- |12||11||{{u|Luckas-bot}}||22675||17396||3||0||5264||1||0||8||3 |- |13||18||{{u|TXiKiBoT}}||18278||8490||13||0||9719||0||0||56||0 |-style="background-color:#ccf" |14||12||{{u|ZéroBot}}||17395||14827||0||0||2561||0||0||7||0 |- |15||13||{{u|CommonsDelinker}}||14720||13700||468||1||0||84||0||388||41 |- |16||14||{{u|Kasymbot}}||13733||13236||240||4||8||22||0||169||42 |- |17||15||{{u|SieBot}}||13061||12829||0||0||214||0||0||18||0 |- |18||20||{{u|VolkovBot}}||11474||7766||1||0||3545||4||0||24||134 |- |19||17||{{u|Makecat-bot}}||9816||8904||0||0||908||0||0||3||1 |- |20||19||{{u|WikitanvirBot}}||9373||8086||0||0||1283||0||0||2||2 |- |21||16||{{u|Kia content bot}}||9115||9115||0||0||0||0||0||0||0 |- |22||21||{{u|JAnDbot}}||8787||7290||40||0||1309||6||0||16||126 |- |23||24||{{u|Nurtenge}}||7977||5419||980||137||628||40||24||532||198 |-style="background-color:#ccf" |24||22||{{u|Addbot}}||7607||6152||1043||1||295||18||0||5||90 |-style="background-color:#ccf" |25||38||{{u|ArthurBot}}||7544||2786||26||0||4714||6||0||12||0 |- |26||122||{{u|Acebot}}||7483||0||7482||0||0||0||0||1||0 |- |27||26||{{u|Vagobot}}||7329||4672||63||0||2585||0||0||3||6 |- |28||23||{{u|Escarbot}}||7057||5767||14||0||1188||2||0||82||4 |- |29||25||{{u|BilgishShezhireshiBot}}||5303||5303||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |30||28||{{u|JackieBot}}||5114||4266||10||0||828||1||0||7||2 |-style="background-color:#ccf" |31||30||{{u|RedBot}}||4625||3703||3||0||916||1||0||2||0 |- |32||27||{{u|Muhammad Abul-Futooh}}||4617||4616||0||0||0||0||0||1||0 |- |33||29||{{u|MelancholieBot}}||4424||4207||2||0||210||0||0||5||0 |-style="background-color:#ccf" |34||34||{{u|TjBot}}||4252||3316||0||0||935||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |35||31||{{u|Dexbot}}||3737||3676||0||0||51||0||0||10||0 |-style="background-color:#ccf" |36||33||{{u|LaaknorBot}}||3689||3493||0||0||196||0||0||0||0 |- |37||32||{{u|Robbot}}||3541||3540||0||0||0||1||0||0||0 |- |38||39||{{u|FoxBot}}||3339||2620||5||0||680||0||0||34||0 |- |39||35||{{u|NurbekBot}}||3245||3242||0||0||0||0||0||2||1 |-style="background-color:#ccf" |40||55||{{u|MastiBot}}||3201||1172||31||0||1990||0||0||2||6 |- |41||36||{{u|AlleborgoBot}}||3142||3125||0||0||0||0||0||17||0 |- |42||37||{{u|Thijs!bot}}||2934||2918||3||0||2||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |43||52||{{u|KLBot2}}||2705||1291||0||0||1413||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |44||40||{{u|HRoestBot}}||2464||2463||0||0||0||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |45||41||{{u|JYBot}}||2395||2262||0||0||133||0||0||0||0 |- |46||44||{{u|Idioma-bot}}||2182||2026||16||0||109||6||0||23||2 |- |47||46||{{u|AvocatoBot}}||2151||1912||0||0||231||0||0||6||2 |- |48||42||{{u|Ptbotgourou}}||2059||2034||0||0||5||0||0||20||0 |-style="background-color:#ccf" |49||43||{{u|KamikazeBot}}||2050||2034||0||0||14||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |50||45||{{u|Ripchip Bot}}||1968||1944||0||0||22||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |51||47||{{u|Rubinbot}}||1930||1848||0||0||80||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |52||49||{{u|CarsracBot}}||1771||1666||12||0||32||0||0||61||0 |-style="background-color:#ccf" |53||48||{{u|Dinamik-bot}}||1704||1702||0||0||0||0||0||2||0 |- |54||50||{{u|Aitan bot}}||1552||1533||0||0||0||0||0||19||0 |-style="background-color:#ccf" |55||51||{{u|DixonDBot}}||1520||1502||0||0||17||0||0||0||1 |- |56||57||{{u|AvicBot}}||1474||1078||0||0||337||0||0||58||1 |-style="background-color:#ccf" |57||53||{{u|YiFeiBot}}||1362||1194||69||0||84||9||0||0||3 |- |58||72||{{u|BotMultichill}}||1277||528||1||0||738||0||0||10||0 |- |59||54||{{u|Justincheng12345-bot}}||1235||1192||2||0||40||0||0||0||1 |- |60||82||{{u|CommonsTicker~kkwiki}}||1233||279||0||0||0||0||0||9||945 |- |61||62||{{u|Purbo T}}||1179||884||0||0||275||0||0||20||0 |- |62||64||{{u|Synthebot}}||1170||859||0||0||310||0||0||0||1 |-style="background-color:#ccf" |63||60||{{u|Movses-bot}}||1158||1018||0||0||136||0||0||1||3 |- |64||65||{{u|JhsBot}}||1135||844||2||0||277||0||0||12||0 |-style="background-color:#ccf" |65||56||{{u|Gerakibot}}||1123||1080||10||0||16||2||0||4||11 |- |66||58||{{u|TuranBot}}||1119||1045||28||2||4||6||0||28||6 |- |67||59||{{u|PipepBot}}||1047||1032||0||0||1||0||0||13||1 |- |68||61||{{u|Mjbmrbot}}||1030||903||0||0||125||0||0||1||1 |- |69||67||{{u|HerculeBot}}||903||777||1||0||116||0||0||8||1 |-style="background-color:#ccf" |70||63||{{u|MystBot}}||879||863||2||0||0||0||0||14||0 |-style="background-color:#ccf" |71||68||{{u|Amirobot}}||806||739||0||0||66||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |72||66||{{u|Jotterbot}}||781||781||0||0||0||0||0||0||0 |- |73||73||{{u|HiW-Bot}}||616||513||61||0||40||0||0||1||1 |-style="background-color:#ccf" |74||71||{{u|DarafshBot}}||585||534||11||0||40||0||0||0||0 |- |75||69||{{u|AZatBot}}||576||576||0||0||0||0||0||0||0 |- |76||128||{{u|H2Bot}}||553||0||0||0||0||0||0||553||0 |-style="background-color:#ccf" |77||70||{{u|PixelBot}}||548||541||0||0||0||0||0||7||0 |-style="background-color:#ccf" |78||77||{{u|DSisyphBot}}||505||356||15||0||128||6||0||0||0 |- |79||74||{{u|Almabot}}||501||427||0||0||56||0||0||5||13 |-style="background-color:#ccf" |80||98||{{u|Obersachsebot}}||494||46||437||0||10||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |81||75||{{u|CocuBot}}||464||395||0||0||58||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |82||76||{{u|SilvonenBot}}||413||380||0||0||27||0||0||6||0 |- |83||78||{{u|Minsbot}}||407||316||0||0||91||0||0||0||0 |- |84||84||{{u|Darkicebot}}||346||204||1||0||130||0||0||11||0 |- |85||80||{{u|MahdiBot}}||332||290||21||0||13||0||0||6||2 |- |86||79||{{u|Kasymovbot}}||311||296||7||0||0||1||0||3||4 |- |87||83||{{u|Memty Bot}}||305||206||0||0||87||0||0||3||9 |-style="background-color:#ccf" |88||88||{{u|SassoBot}}||305||153||0||0||143||0||0||9||0 |-style="background-color:#ccf" |89||81||{{u|D'ohBot}}||282||281||0||0||1||0||0||0||0 |- |90||89||{{u|Chandlerriggs5}}||279||148||2||0||2||0||0||107||14 |-style="background-color:#ccf" |91||95||{{u|DragonBot}}||245||59||0||0||186||0||0||0||0 |- |92||85||{{u|SpBot}}||219||199||3||0||15||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |93||86||{{u|Chobot}}||218||175||0||0||41||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |94||87||{{u|KiranBOT}}||169||167||0||0||0||0||0||2||0 |- |95||127||{{u|MBHbot}}||152||0||0||0||0||0||0||0||152 |- |96||129||{{u|MGA73bot}}||152||0||0||152||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |97||90||{{u|タチコマ robot}}||138||115||7||0||0||2||0||12||2 |-style="background-color:#ccf" |98||91||{{u|MSBOT}}||117||97||1||0||19||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |99||94||{{u|NjardarBot}}||113||62||0||0||49||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |100||93||{{u|Billinghurst}}||98||72||1||0||0||0||1||24||0 |- |101||103||{{u|DBot}}||97||21||0||0||3||1||0||70||2 |- |102||92||{{u|Zwobot}}||85||81||0||0||0||0||0||4||0 |-style="background-color:#ccf" |103||96||{{u|FiriBot}}||58||51||4||0||0||0||0||0||3 |-style="background-color:#ccf" |104||97||{{u|Muro Bot}}||54||47||0||0||1||0||0||4||2 |-style="background-color:#ccf" |105||99||{{u|Loveless}}||53||42||0||0||10||0||0||1||0 |- |106||100||{{u|Alexbot}}||49||36||1||0||2||0||0||9||1 |- |107||101||{{u|AshinaBot}}||35||33||0||0||0||0||0||2||0 |- |108||102||{{u|Byrialbot}}||31||29||0||0||2||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |109||104||{{u|Aibot}}||26||21||0||0||5||0||0||0||0 |- |110||125||{{u|AlinurBot}}||23||0||14||0||2||0||0||6||1 |-style="background-color:#ccf" |111||105||{{u|Soulbot}}||21||14||0||0||0||0||0||7||0 |- |112||110||{{u|QarakesekBot}}||18||8||4||0||2||0||0||2||1 |-style="background-color:#ccf" |113||107||{{u|StigBot}}||14||11||0||0||2||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |114||106||{{u|Broadbot}}||12||12||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |115||130||{{u|MenoBot}}||11||0||0||0||0||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |116||108||{{u|Ver-bot}}||11||11||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |117||109||{{u|AHbot}}||9||9||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |118||112||{{u|Kwjbot}}||7||6||0||0||1||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |119||111||{{u|MagnusA.Bot}}||7||7||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |120||132||{{u|Cbrown1023}}||6||0||0||0||0||0||0||6||0 |-style="background-color:#ccf" |121||113||{{u|DirlBot}}||6||5||1||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |122||115||{{u|Ebrambot}}||6||4||0||0||2||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |123||114||{{u|GhalyBot}}||5||5||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |124||134||{{u|Abigor}}||5||0||0||0||0||0||0||5||0 |- |125||117||{{u|NurlanBot}}||4||2||0||0||0||0||0||1||1 |-style="background-color:#ccf" |126||136||{{u|Taavi}}||4||0||0||0||0||0||0||4||0 |- |127||124||{{u|YurikBot}}||3||0||0||0||0||0||1||2||0 |- |128||116||{{u|ZhaksilikBot}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |129||135||{{u|ChuispastonBot}}||3||0||0||0||0||0||0||3||0 |-style="background-color:#ccf" |130||118||{{u|Rezabot}}||3||2||0||0||0||0||0||1||0 |- |131||123||{{u|Polat Alemdarbot}}||2||0||0||0||0||0||0||2||0 |- |132||126||{{u|AmanBot}}||2||0||1||0||0||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |133||131||{{u|Zorrobot}}||2||0||0||0||0||0||0||2||0 |- |134||121||{{u|SoxBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0 |- |135||119||{{u|Sagzhanbot}}||1||1||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |136||133||{{u|KhanBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0 |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Боттар]] 0k9glzytyggxm32golnamnvwcqu43d1 4 675116 3643389 3643147 2026-08-17T13:07:17Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3643389 wikitext text/x-wiki {{shortcut|УП:ББҚ}}<center>{{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !#!!Қатысушы!!Мақалалар!!Бағыттау беттері!!Айрық беттер!!Үлгілер!!Санаттар!!Файлдар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Метапедиялық (Уикипедия) |-style="background-color:#ddf" |||{{u|BolatbekBot}}||107915||25626||5||36754||4335||0||11||0||0 |- |1||{{u|Мықтыбек Оразтайұлы}}||8216||1156||3||152||7079||144||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Kia content bot}}||7808||946||164||0||0||0||0||0||0 |- |2||{{u|Салиха}}||7384||84||695||187||814||2149||0||0||1 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|NurbekBot}}||3125||114||2||0||0||0||0||0||0 |- |3||{{u|Мағыпар}}||2674||43||0||60||33||600||1||0||0 |- |4||{{u|Ерден Карсыбеков}}||2472||102||14||200||87||0||57||0||4 |- |5||{{u|SSE}}||2184||97||3||165||0||106||0||0||0 |- |6||{{u|Meruyert}}||1940||63||1||0||0||0||0||0||0 |- |7||{{u|Maira Yessenbekova}}||1751||45||2||31||0||0||0||0||0 |- |8||{{u|Polat Alemdar}}||1709||483||50||139||16||111||0||0||10 |- |9||{{u|Dinkaz}}||1592||142||4||0||0||115||0||0||0 |- |10||{{u|Yerzhankyzy}}||1392||35||2||0||0||0||0||0||0 |- |11||{{u|Hardworking}}||1359||63||0||42||0||0||0||0||0 |- |12||{{u|Alamgir}}||1358||106||4||2||410||8||0||0||0 |- |13||{{u|Орел Карл}}||1351||314||1||315||91||24||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Aitan bot}}||1342||156||5||0||0||0||0||0||0 |- |14||{{u|Abdi arman}}||1341||34||0||0||0||0||0||0||0 |- |15||{{u|Bolatbek}}||1311||982||33||2132||529||148||160||18||78 |- |16||{{u|Toktakynbaev}}||1281||43||2||4||0||73||0||0||0 |- |17||{{u|Gulzat246}}||1274||97||5||0||0||16||0||0||0 |- |18||{{u|Zhuka iitu}}||1192||90||2||0||0||1||0||0||0 |- |19||{{u|Zhigitbek}}||1178||34||2||0||25||0||0||0||0 |- |20||{{u|Bauka91 91}}||1165||50||3||0||0||0||0||0||0 |- |21||{{u|GanS NIS}}||1083||221||61||197||437||52||14||0||52 |- |22||{{u|Ulan}}||1073||628||59||108||3227||77||0||0||17 |- |23||{{u|Aizhanka aaa}}||998||19||0||0||0||0||0||0||0 |- |24||{{u|AlefZet}}||994||459||57||1269||261||100||1||49||25 |- |25||{{u|BekaIITU}}||993||32||6||0||0||0||0||0||0 |- |26||{{u|Nurkhan}}||981||101||14||345||4||26||0||1||0 |- |27||{{u|Aghia7}}||957||115||0||0||0||1||0||0||0 |- |28||{{u|2rk}}||923||43||1||0||0||98||0||0||0 |- |29||{{u|G55}}||917||42||0||0||0||50||0||0||0 |- |30||{{u|82.200.154.115}}||877||41||7||16||4||0||0||0||0 |- |31||{{u|Bakdauren}}||877||32||0||0||0||102||0||0||0 |- |32||{{u|Kaiyr}}||869||308||43||21||72||7||25||3||3 |- |33||{{u|Egorkz}}||860||56||3||0||0||64||0||0||0 |- |34||{{u|Rasulzhan}}||847||37||1||0||0||0||0||0||0 |- |35||{{u|Ayauly}}||846||37||0||0||0||28||0||0||0 |- |36||{{u|Ismukhammed}}||815||109||1||477||174||223||346||0||3 |- |37||{{u|Ordabekov Azamat}}||766||19||2||0||0||72||0||0||0 |- |38||{{u|Kyrmyzy gul}}||749||44||3||1||0||0||0||0||0 |- |39||{{u|Merey}}||737||51||0||0||0||237||0||0||0 |- |40||{{u|Araichik}}||629||53||0||100||0||75||0||0||0 |- |41||{{u|DinDK}}||613||17||0||0||0||0||0||0||0 |- |42||{{u|1nter pares}}||611||320||0||10||877||3||0||0||4 |- |43||{{u|Nelli}}||580||21||2||0||0||0||0||0||0 |- |44||{{u|Нурасылл}}||557||17||0||6||9||0||0||0||0 |- |45||{{u|Нұрлан Рахымжанов}}||546||1630||168||18||7588||188||0||1||11 |- |46||{{u|Azim Nurbergen}}||535||11||17||0||0||15||0||0||0 |- |47||{{u|Casserium}}||534||187||72||75||331||48||0||7||0 |- |48||{{u|Sagzhan}}||530||91||2||23||212||30||0||0||0 |- |49||{{u|Dauren}}||528||34||1||0||0||14||0||0||0 |- |50||{{u|Nurken}}||524||510||3||652||4861||32||15||3||4 |- |51||{{u|Zhaksilik}}||519||30||0||3||5||25||9||0||0 |- |52||{{u|Masalbaeva}}||515||16||2||0||0||0||0||0||0 |- |53||{{u|GulzhanOmarova}}||508||10||8||0||0||1||0||0||0 |- |54||{{u|Аян Жанайсов}}||489||26||0||0||0||0||0||0||0 |- |55||{{u|P.Nurgisa}}||478||18||18||0||0||0||0||0||0 |- |56||{{u|Daneker}}||468||23||0||0||0||250||0||0||0 |- |57||{{u|Nick jan}}||456||155||1||0||0||67||0||0||0 |- |58||{{u|Inkar}}||452||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |59||{{u|Аскаров}}||449||53||0||11||0||82||0||0||0 |- |60||{{u|Malbakov Korkem Shamshievih}}||437||9||4||13||13||0||0||0||0 |- |61||{{u|Sergazyyev}}||435||19||3||0||0||13||0||0||0 |- |62||{{u|TheNomadEditor}}||425||37||0||0||1600||3||0||0||0 |- |63||{{u|Bailarbekov}}||408||10||1||0||0||0||0||0||0 |- |64||{{u|Акбота Казыбекова}}||408||33||3||0||0||90||0||0||0 |- |65||{{u|Tulya}}||397||27||1||0||0||0||0||0||0 |- |66||{{u|Ashina}}||388||181||3||56||22||38||31||0||21 |- |67||{{u|Abdrazakhova a}}||383||12||0||0||0||14||0||0||0 |- |68||{{u|Касымхан}}||377||13||0||0||0||2||0||0||0 |- |69||{{u|Stella~kkwiki}}||375||20||8||0||0||0||0||0||0 |- |70||{{u|Mariko}}||368||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |71||{{u|Амзе Магжан}}||361||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |72||{{u|Wikiped4ik}}||356||30||0||0||0||58||0||0||0 |- |73||{{u|Аязбаев Даурен}}||356||9||36||0||0||0||0||0||0 |- |74||{{u|Madina Kilybayeva}}||350||10||0||0||0||0||0||0||0 |- |75||{{u|Akbota.b}}||345||13||0||0||0||63||0||0||0 |- |76||{{u|TalgatSnow}}||343||161||4||109||381||70||0||15||0 |- |77||{{u|Erboldilyara}}||337||150||1||0||179||0||0||0||0 |- |78||{{u|Makhanov}}||336||31||0||0||0||0||0||0||0 |- |79||{{u|Batyrbek.kz}}||317||304||207||23||499||7||1||0||0 |- |80||{{u|Olkikz}}||306||19||1||0||0||14||0||0||0 |- |81||{{u|Murager Seraly}}||305||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |82||{{u|Btalgat}}||304||0||108||0||0||0||0||0||0 |- |83||{{u|Alphy Haydar}}||303||197||4||7||17||1||0||0||0 |- |84||{{u|Alfiya}}||299||13||1||0||0||17||0||0||0 |- |85||{{u|AnelK NIS}}||279||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |86||{{u|Rayurad mc}}||274||51||1||0||0||0||0||0||0 |- |87||{{u|Нақып Нұрғали}}||273||11||1||0||0||0||0||0||0 |- |88||{{u|Esetok}}||271||499||32||72||128||2||33||2||4 |- |89||{{u|Panicgirl}}||265||10||0||0||0||17||0||0||0 |- |90||{{u|Shynbolat}}||263||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |91||{{u|Kas77777}}||261||10||0||0||0||9||0||0||0 |- |92||{{u|Капысова Айдана}}||252||1||17||0||0||0||0||0||0 |- |93||{{u|Mary}}||247||30||2||0||0||0||0||0||0 |- |94||{{u|Orkaarys}}||243||11||4||0||0||0||0||0||0 |- |95||{{u|Rake}}||242||11||0||0||0||35||0||0||0 |- |96||{{u|Liquorkaru}}||241||46||1||4||5||171||0||0||0 |- |97||{{u|Amangeldi Mukhamejan}}||232||318||4||873||101||121||176||24||49 |- |98||{{u|Sazhlo}}||226||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |99||{{u|Gulnar7}}||225||15||0||0||0||2||0||0||0 |- |100||{{u|Eranz}}||224||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |101||{{u|Ergalym}}||223||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |102||{{u|Belekov Syrym}}||222||5||0||0||0||45||0||0||0 |- |103||{{u|Магпар}}||221||15||1||4||13||63||0||0||0 |- |104||{{u|Rasul kz91}}||220||18||2||0||0||12||0||0||0 |- |105||{{u|Andrey 1002}}||218||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |106||{{u|KoishymanovaG}}||217||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |107||{{u|Ардак Нурмаханова}}||217||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |108||{{u|Shymnis 7b dayana}}||211||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |109||{{u|ShadZ01}}||210||23||0||34||82||64||0||0||0 |- |110||{{u|AkaMasteR}}||207||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |111||{{u|Dauylbai Aidar}}||205||1||0||132||0||0||0||0||0 |- |112||{{u|Coffee86}}||204||65||2||0||5||0||0||0||0 |- |113||{{u|Isslam}}||204||8||3||0||0||0||0||0||0 |- |114||{{u|Aimanber}}||202||6||0||0||0||57||0||0||0 |- |115||{{u|Jess from GS}}||200||8||4||0||0||0||0||0||0 |- |116||{{u|Баха}}||199||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |117||{{u|Adiladil}}||196||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |118||{{u|Yessenbay}}||195||3||3||0||0||0||0||0||0 |- |119||{{u|Sabinabekkulnis}}||194||33||0||0||0||0||0||0||0 |- |120||{{u|Qozha}}||192||65||0||0||6||0||1||0||0 |- |121||{{u|GaiJin}}||191||100||10||95||153||15||3||1||49 |- |122||{{u|Yerlik}}||187||2||18||0||0||0||0||0||0 |- |123||{{u|Нурия}}||187||0||31||0||0||0||0||0||0 |- |124||{{u|Абдухамитова Асем}}||183||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |125||{{u|Alukaaika}}||182||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |126||{{u|Sultan bek}}||179||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |127||{{u|Qarakesek}}||177||158||3||12||13||71||0||0||21 |- |128||{{u|Syrymzhan}}||177||0||0||0||0||152||0||0||0 |- |129||{{u|Балнұр Сүгірәлиева}}||173||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |130||{{u|Айдос уики}}||169||0||0||0||6||0||0||0||0 |- |131||{{u|Bakbergenov}}||168||4||0||0||0||167||0||0||0 |- |132||{{u|Badyroff}}||165||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |133||{{u|Mista m}}||165||6||3||0||0||0||0||0||0 |- |134||{{u|Ekontai}}||162||13||3||0||0||0||0||0||0 |- |135||{{u|Giovani90}}||158||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |136||{{u|Dinarakukenova}}||157||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |137||{{u|Оразгелді Гүлмира}}||157||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |138||{{u|Aibol dos}}||156||8||2||0||0||0||0||0||0 |- |139||{{u|Daniyar}}||154||224||5||141||114||270||123||0||6 |- |140||{{u|Аскар}}||154||7||0||0||1||18||0||0||0 |- |141||{{u|Ali.otkelbayev}}||152||6||2||0||0||2||0||0||0 |- |142||{{u|Мұқтар Құндыз}}||151||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |143||{{u|Almat IS106R}}||149||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |144||{{u|Дауткулова Ақмарал}}||148||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |145||{{u|Arystanbek}}||147||242||7||555||261||206||110||363||308 |- |146||{{u|Zhumabayeva Aiym}}||147||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |147||{{u|Еркін Мадина}}||147||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |148||{{u|Anvar1101}}||146||18||4||0||0||15||0||0||0 |- |149||{{u|Tursinay}}||146||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |150||{{u|Akba.nis.13}}||144||4||0||0||0||16||0||0||0 |- |151||{{u|Asslan best}}||144||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |152||{{u|Тұран}}||143||56||1||4||77||20||0||0||0 |- |153||{{u|Almer}}||142||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |154||{{u|Mukhin}}||140||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |155||{{u|Nurgul-Ayapova}}||139||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |156||{{u|ASLANTORRET}}||138||17||2||0||0||0||0||0||0 |- |157||{{u|Majilis}}||138||39||0||4||68||0||0||0||0 |- |158||{{u|Amangali}}||137||5||2||0||0||2||0||0||0 |- |159||{{u|Lord kainon}}||137||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |160||{{u|Aidyn91}}||136||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |161||{{u|EraAhmer}}||134||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |162||{{u|Miras IITU}}||134||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |163||{{u|Nkipshak}}||134||9||2||0||0||0||0||0||0 |- |164||{{u|Nurs}}||133||3||2||0||0||0||0||0||0 |- |165||{{u|MegaKz}}||132||4||6||0||0||0||0||0||0 |- |166||{{u|Aitolkyn}}||131||2||0||0||0||2||0||0||0 |- |167||{{u|Shim99}}||129||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |168||{{u|Shynassylov}}||129||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |169||{{u|Алия Султанмуратова}}||129||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |170||{{u|Бергалиев}}||129||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |171||{{u|Gauhar}}||127||9||2||0||0||1||0||0||0 |- |172||{{u|Kuandyk97}}||127||3||0||0||0||50||0||0||0 |- |173||{{u|Nursultan nur}}||126||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |174||{{u|Fariiiza KABYL}}||123||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |175||{{u|Kuatov Kanat}}||122||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |176||{{u|Калыбай Салтанат}}||122||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |177||{{u|Nurtenge}}||121||32||3||128||191||59||1||5||2 |- |178||{{u|Сәуір 1}}||121||15||0||3||1||5||0||0||0 |- |179||{{u|137.132.3.10}}||118||58||0||0||0||0||0||0||0 |- |180||{{u|Umka}}||117||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |181||{{u|Tylerdurdenkz}}||114||2||1||1||15||25||0||0||0 |- |182||{{u|Азамат Болатұлы}}||114||2||0||0||0||57||0||0||0 |- |183||{{u|6ri11iant}}||113||3||3||0||0||0||0||0||0 |- |184||{{u|Nazik ktl}}||113||15||0||0||0||0||0||0||0 |- |185||{{u|ShymNIS 9BSunkarJR11}}||112||11||1||0||0||0||0||0||0 |- |186||{{u|Shyngys***}}||112||6||5||0||0||0||0||0||0 |- |187||{{u|Zhaniya92}}||112||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |188||{{u|I.torebekkyzy01}}||111||27||0||0||0||0||0||0||0 |- |189||{{u|Armanayk}}||110||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |190||{{u|Galjat1992}}||110||18||0||0||0||0||0||0||0 |- |191||{{u|Mariyam}}||110||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |192||{{u|Sagitora}}||110||13||4||0||0||0||0||0||0 |- |193||{{u|Itwnik}}||109||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |194||{{u|True useR}}||109||10||0||0||1||0||0||0||0 |- |195||{{u|Mira01}}||108||11||0||0||0||0||19||0||1 |- |196||{{u|Adik}}||107||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |197||{{u|Baizhanov nursultan}}||107||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |198||{{u|Yerkezhan Nis}}||107||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |199||{{u|Абылай}}||106||44||3||104||98||26||17||0||8 |- |200||{{u|Baha99}}||105||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |201||{{u|Bgalimzh}}||105||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |202||{{u|Талгат Ибраев}}||105||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |203||{{u|Шайнүсіп}}||105||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |204||{{u|Madina Kali}}||103||2||0||0||0||9||0||0||0 |- |205||{{u|IL68}}||102||11||0||48||29||0||0||0||0 |- |206||{{u|Kafarik}}||102||150||0||26||4||7||1||0||2 |- |207||{{u|Ulai}}||102||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |208||{{u|Қабиденов Сакен}}||101||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |209||{{u|Arkow}}||100||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |210||{{u|Aizhok}}||99||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |211||{{u|Bakhytbek}}||99||9||0||0||0||0||0||0||0 |- |212||{{u|Mma}}||99||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |213||{{u|NIS Semey Moldir}}||99||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |214||{{u|Drift}}||98||62||6||17||422||1||0||0||0 |- |215||{{u|Юсуф Худайберген}}||98||30||0||0||36||0||0||0||0 |- |216||{{u|Euphoria~kkwiki}}||97||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |217||{{u|IArhunI}}||97||55||0||0||0||9||0||0||0 |- |218||{{u|Araika11nis}}||96||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |219||{{u|Dana kushen}}||96||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |220||{{u|NIS Kelsingazin Yerassyl}}||96||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |221||{{u|NIS Zhuldyz}}||96||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |222||{{u|Байдуллаев Абылайхан}}||96||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |223||{{u|Ilyasseawave}}||94||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |224||{{u|Mariya}}||94||1||0||0||0||29||0||0||0 |- |225||{{u|Niyarov Azamat}}||93||9||1||0||0||0||0||0||0 |- |226||{{u|Niyazbek}}||93||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |227||{{u|Ali Rustamov}}||92||1||0||89||0||0||0||0||0 |- |228||{{u|Amanek}}||92||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |229||{{u|Epoxa-HH}}||92||9||1||0||5||0||0||0||0 |- |230||{{u|Zhanseit}}||92||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |231||{{u|Aiganym Moldagulova}}||91||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |232||{{u|Sanzhar s}}||91||2||2||0||0||0||0||0||0 |- |233||{{u|Almas Kenebay}}||90||13||1||0||0||0||0||0||0 |- |234||{{u|ShymNis 8cSAruzhan}}||90||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |235||{{u|Erka it}}||89||6||2||0||0||0||0||0||0 |- |236||{{u|HBSH NIS 7B KASIET}}||89||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |237||{{u|Djduxhx}}||88||8||0||0||24||13||0||0||0 |- |238||{{u|Dxz3817}}||88||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |239||{{u|Nurlybay}}||88||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |240||{{u|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}||88||10||0||0||0||36||0||0||0 |- |241||{{u|Eldar.mir}}||87||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |242||{{u|Legendary777}}||87||7||1||0||0||0||0||0||0 |- |243||{{u|MuratbekErkebulan}}||87||21||0||69||83||0||11||0||0 |- |244||{{u|ShymNis 8aNurlybanu}}||87||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |245||{{u|Wiki PSP}}||87||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |246||{{u|Alima}}||86||2||0||0||0||0||0||0||7 |- |247||{{u|Аягөз Загиева}}||86||14||0||0||0||0||0||0||0 |- |248||{{u|Abulkhair}}||85||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |249||{{u|Eszhanov}}||85||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |250||{{u|TemirlanSarsen}}||85||1||0||2||26||52||0||0||0 |- |251||{{u|Aiba-diamantik}}||84||1||0||0||0||4||0||0||0 |- |252||{{u|Doors}}||84||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |253||{{u|Adaulet}}||83||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |254||{{u|Dina2013a}}||83||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |255||{{u|Madi Dos}}||83||22||0||55||30||40||6||0||3 |- |256||{{u|Zamantay}}||83||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |257||{{u|Zhortabayev}}||83||3||1||0||0||9||0||0||0 |- |258||{{u|Ақбота Архабаева}}||83||16||1||0||0||0||0||0||0 |- |259||{{u|Aliba}}||82||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |260||{{u|Bauka}}||82||3||0||26||1||2||0||0||0 |- |261||{{u|SemeyNIS AshimovaZhuldyz}}||82||5||0||0||0||2||0||0||0 |- |262||{{u|Аружан Жамбулатова}}||82||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |263||{{u|Жуланова Жанель}}||82||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |264||{{u|Сейтхан Мұхамеджан}}||82||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |265||{{u|SEMANUR}}||81||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |266||{{u|Жүнісов Дархан}}||81||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |267||{{u|Сейтжагыпарова Тогжан}}||81||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |268||{{u|Әлинұр}}||81||73||0||28||22||38||17||0||2 |- |269||{{u|Ainur}}||80||5||2||0||0||13||0||0||0 |- |270||{{u|NErnur98}}||80||5||0||0||54||0||0||0||0 |- |271||{{u|Aishmano}}||79||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |272||{{u|Dzhos}}||79||9||0||0||0||0||0||0||0 |- |273||{{u|Kamilanisemey}}||79||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |274||{{u|Kiikbayeva Sholpan}}||79||18||0||0||0||0||0||0||0 |- |275||{{u|ChinaRM}}||78||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |276||{{u|Olzhas707}}||78||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |277||{{u|RaiymbekZh}}||78||44||5||1||11||0||0||0||1 |- |278||{{u|Aru Omarali}}||77||6||0||0||0||40||0||0||0 |- |279||{{u|Bmyrzali}}||77||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |280||{{u|НИШ Гайсина Айсары}}||77||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |281||{{u|Кырмызов}}||76||12||1||0||0||12||0||0||0 |- |282||{{u|Amiyeva}}||75||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |283||{{u|Kulzhabay.nm}}||75||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |284||{{u|84.240.194.0}}||74||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |285||{{u|Kasymov}}||74||666||7||2977||521||93||0||38||4 |- |286||{{u|Ақбота}}||74||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |287||{{u|Палуан}}||74||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |288||{{u|Khan}}||73||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |289||{{u|Sibom}}||73||496||89||79||176||3||1||0||3 |- |290||{{u|Toganbay Nurtau}}||73||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |291||{{u|Xialuahan}}||73||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |292||{{u|Шапырашты}}||73||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |293||{{u|Superkukuruza}}||72||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |294||{{u|Zhaukhazyn01}}||72||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |295||{{u|Birzhan Bauyrzhan}}||70||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |296||{{u|Жунисова Балжан}}||70||9||1||0||0||0||0||0||0 |- |297||{{u|Ықласова Аружан}}||70||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |298||{{u|А.С.Кизиров}}||68||27||0||0||1||1||9||0||0 |- |299||{{u|Дәулеткерей}}||68||2||0||0||0||39||0||0||0 |- |300||{{u|Kmoksy}}||67||152||3||0||187||0||0||0||0 |- |301||{{u|Zhanna}}||67||11||1||0||0||0||0||0||0 |- |302||{{u|AlibekKS}}||66||210||12||7||350||3||4||0||3 |- |303||{{u|Yustinka}}||66||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |304||{{u|Абат Диана}}||66||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |305||{{u|Абдрахманов Димаш}}||66||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |306||{{u|A1k0wa}}||65||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |307||{{u|Aset Bukerov}}||65||9||2||0||0||0||0||0||0 |- |308||{{u|Nurbek Matzhani}}||65||287||0||11||0||35||6||0||2 |- |309||{{u|Adik Sagatov}}||64||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |310||{{u|Madinabai}}||64||9||0||0||0||16||0||0||0 |- |311||{{u|Ташметов шахрух}}||64||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |312||{{u|Bakytgul}}||63||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |313||{{u|BaskaIlyas}}||63||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |314||{{u|Beisen}}||63||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |315||{{u|Kz Nomad}}||63||2||0||0||0||3||0||0||0 |- |316||{{u|Nura tk.nis}}||63||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |317||{{u|Kuralay Akhmetova}}||61||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |318||{{u|195.189.70.90}}||59||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |319||{{u|Ayake}}||59||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |320||{{u|Tansholpan}}||59||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |321||{{u|Бекжан Аронов}}||59||18||0||0||0||7||0||0||0 |- |322||{{u|ДаниярБөріханұлы}}||59||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |323||{{u|Мира Белль}}||59||2||0||1||4||0||0||0||2 |- |324||{{u|Aigerimamirgali}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |325||{{u|Dastan omirbek}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |326||{{u|Magzhan}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |327||{{u|Yamanzho}}||58||3||2||0||0||0||0||0||0 |- |328||{{u|Жани}}||58||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |329||{{u|Қабыле Қазбек}}||58||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |330||{{u|DariaUrinbasarova21nis}}||57||1||2||0||0||1||0||0||0 |- |331||{{u|Indira}}||57||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |332||{{u|Soccerman}}||57||16||0||8||4||10||0||0||0 |- |333||{{u|Zhansaya maubekova}}||57||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |334||{{u|Arruah}}||56||1||0||16||1||8||0||0||0 |- |335||{{u|Iceooloo}}||56||3||2||0||0||0||0||0||0 |- |336||{{u|Amir~kkwiki}}||55||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |337||{{u|Zhannur.nis}}||55||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |338||{{u|Раушана}}||55||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |339||{{u|VirusMaster}}||54||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |340||{{u|Zhumash.alibek}}||54||3||0||2||13||0||0||0||0 |- |341||{{u|Мереке Ақбердықызы}}||54||0||0||0||0||56||0||0||0 |- |342||{{u|Nabi.kuanysh}}||53||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |343||{{u|Айдынгали}}||53||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |344||{{u|Danissimo92}}||52||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |345||{{u|Даурен Шарипов}}||52||0||0||17||0||24||0||0||0 |- |346||{{u|Досжан}}||52||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |347||{{u|Дорт-Гольц}}||51||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |348||{{u|Берик НИШ}}||50||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |349||{{u|Сағындық Нұрсұлтан}}||50||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |350||{{u|Alinur}}||49||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |351||{{u|Bekus}}||49||886||3||601||394||0||9||1||72 |- |352||{{u|Алтай9898}}||49||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |353||{{u|Лейла Серикбаева}}||49||34||0||0||0||0||0||0||0 |- |354||{{u|178.88.209.37}}||48||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |355||{{u|213.171.34.240}}||48||0||0||1||1||0||0||0||0 |- |356||{{u|Kamila}}||48||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |357||{{u|Zhandos02}}||48||2||0||0||3||2||0||0||0 |- |358||{{u|Zhanik ast}}||48||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |359||{{u|Рахман999}}||48||55||2||27||13||14||0||0||1 |- |360||{{u|Alimas}}||47||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |361||{{u|No.Mad}}||47||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |362||{{u|Olzhas.Erevanov}}||47||1||0||0||1||0||0||0||0 |- |363||{{u|Vyacheslav Nasretdinov}}||47||0||1||1||0||0||0||0||0 |- |364||{{u|84.240.207.80}}||46||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |365||{{u|92.47.219.50}}||46||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |366||{{u|Abay Izbassarov}}||46||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |367||{{u|Aigerima}}||46||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |368||{{u|Asset}}||46||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |369||{{u|Serik09}}||46||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |370||{{u|Stonesuite}}||46||21||0||17||0||5||0||0||0 |- |371||{{u|AsmirNIS}}||45||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |372||{{u|Balaburgem}}||45||7||0||3||14||26||0||0||1 |- |373||{{u|K sayan}}||45||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |374||{{u|Гулназлит}}||45||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |375||{{u|Ablayev92}}||44||7||5||0||0||0||0||0||0 |- |376||{{u|Kairatulyzharas}}||44||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |377||{{u|Mila 020702}}||44||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |378||{{u|AlibiKazken}}||43||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |379||{{u|Aren b}}||42||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |380||{{u|Meryuert.tk.nis}}||42||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |381||{{u|Елнур.001}}||42||2||0||0||0||1||0||0||0 |- |382||{{u|Anarzhaksylykova}}||41||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |383||{{u|Dinara1711}}||41||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |384||{{u|Noyan}}||41||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |385||{{u|Tarikh Dias}}||41||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |386||{{u|АйнурНИШ}}||41||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |387||{{u|Минура}}||41||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |388||{{u|Талапова Айша}}||41||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |389||{{u|137.132.3.9}}||40||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |390||{{u|Diamond~kkwiki}}||40||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |391||{{u|Dostoevskykz}}||40||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |392||{{u|Mheidegger}}||40||19||0||1||0||2||0||0||0 |- |393||{{u|Mkanatbekkyzy}}||40||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |394||{{u|Mustafaalmas}}||40||65||2||41||212||0||0||0||0 |- |395||{{u|ShymNIS 9BZhansaya}}||40||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |396||{{u|Zhumalina}}||40||13||0||0||3||48||0||0||0 |- |397||{{u|Asan00}}||39||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |398||{{u|Dilo0003}}||39||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |399||{{u|Yessentaikyzy}}||39||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |400||{{u|Zaza007zaza}}||39||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |401||{{u|89.218.52.234}}||38||4||0||0||1||0||0||0||0 |- |402||{{u|Bakytgul Salykhova}}||38||2||0||0||0||0||4||0||0 |- |403||{{u|Highklass}}||38||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |404||{{u|Kairzhan79}}||38||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |405||{{u|Mr.beket99}}||38||2||0||0||0||2||0||0||0 |- |406||{{u|Syrlybek}}||38||2||0||1||1||29||1||0||2 |- |407||{{u|Арай нуруллаева}}||38||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |408||{{u|46.36.134.170}}||37||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |409||{{u|92.47.203.104}}||37||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |410||{{u|Aimanov kaisar}}||37||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |411||{{u|Aitan}}||37||2||1||0||1||1||0||0||0 |- |412||{{u|Almagul Ibragimova}}||37||1||0||0||0||7||0||0||0 |- |413||{{u|Daniyal.aidarov5}}||37||16||2||0||4||0||0||0||0 |- |414||{{u|Егор Шевченко}}||37||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |415||{{u|Нуржанкызы}}||37||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |416||{{u|AbMariya1991}}||36||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |417||{{u|Лёха Вырвиглаз}}||36||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |418||{{u|178.88.215.3}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |419||{{u|Ibraeva Moldir}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |420||{{u|Sandyraq}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |421||{{u|Маржан АК}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |422||{{u|Нұрбай Темірлан Садықұлы}}||35||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |423||{{u|Әбдіхалық Нарғыз}}||35||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |424||{{u|AblayIITU}}||34||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |425||{{u|AnelBakayeva NIS}}||34||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |426||{{u|Beibaris123}}||34||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |427||{{u|Mustafinaskar}}||34||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |428||{{u|Nuriyashkin}}||34||0||11||0||0||0||0||0||0 |- |429||{{u|Ақыл}}||34||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |430||{{u|92.46.211.202}}||33||6||1||3||0||0||0||0||0 |- |431||{{u|Alima01NIS}}||33||1||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|AshinaBot}}||33||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |432||{{u|Rash91}}||33||48||0||0||0||0||0||0||0 |- |433||{{u|Лаура Аманкулова}}||33||2||0||0||0||3||0||0||0 |- |434||{{u|Aidanka}}||32||0||0||0||0||7||0||0||0 |- |435||{{u|Karina Nurtazina}}||32||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |436||{{u|Аэлита Ануарқызы}}||32||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |437||{{u|Andir}}||31||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |438||{{u|Kraibekovc}}||31||11||0||1||1||18||0||0||0 |- |439||{{u|Olzhas.Karazhanov}}||31||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |440||{{u|Ғауғауррр}}||31||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |441||{{u|Aimbetova Diana}}||30||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |442||{{u|Talghatuly}}||30||10||1||0||9||62||0||0||0 |- |443||{{u|Zhanarb}}||30||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |444||{{u|Zhanna Mukash}}||30||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |445||{{u|Багдат Б}}||30||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |446||{{u|Нурсауле Нурмагамбетова}}||30||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |447||{{u|Nurmuhan}}||29||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |448||{{u|Olzhas7}}||29||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |449||{{u|T.karlyga}}||29||1||3||0||0||0||0||0||0 |- |450||{{u|Аслан Жукенов}}||29||5||1||0||12||0||0||0||0 |- |451||{{u|88.204.196.37}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |452||{{u|95.58.148.237}}||28||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |453||{{u|Abylaikhan NIS}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |454||{{u|Aigerim ayanovna}}||28||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |455||{{u|Bumin Kagan}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |456||{{u|Dimash Kenesbek}}||28||21||0||0||0||0||0||0||0 |- |457||{{u|Jannur66}}||28||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |458||{{u|Света052}}||28||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |459||{{u|217.196.25.26}}||27||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |460||{{u|AdiyevaSaltanat}}||27||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |461||{{u|Keutaeva Aigerim}}||27||0||0||0||0||4||0||0||0 |- |462||{{u|Lyazzat Kulmukanova}}||27||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |463||{{u|Бекзат Маратұлы}}||27||1||0||0||0||2||0||0||0 |- |464||{{u|Болат Алтынай}}||27||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |465||{{u|Тойшыбек}}||27||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |466||{{u|Шокай}}||27||2||1||0||0||1||0||0||0 |- |467||{{u|Mirasamirkhanov}}||26||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |468||{{u|Rasulbek Adil}}||26||4||0||121||5||0||1||0||0 |- |469||{{u|Shaikhislamova z}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |470||{{u|TINKO}}||26||2||0||12||0||0||0||0||0 |- |471||{{u|Tursynbek Balausa}}||26||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |472||{{u|Unc0}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |473||{{u|Utebayeva}}||26||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |474||{{u|Мекен ЖанеркеХБШ}}||26||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |475||{{u|Оразәлі Диас}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |476||{{u|2.133.110.195}}||25||9||0||2||1||0||0||0||0 |- |477||{{u|Asalimba}}||25||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |478||{{u|D.dilnaz02}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |479||{{u|Erg nis}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |480||{{u|Qanattan}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |481||{{u|Saken kun}}||25||25||0||0||0||0||0||0||0 |- |482||{{u|Talgin}}||25||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |483||{{u|Talipzhan}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |484||{{u|Айвентадор}}||25||17||0||3||0||0||0||0||1 |- |485||{{u|Мирамқызы Зарина}}||25||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |486||{{u|Әбілмажинов Ерасыл}}||25||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |487||{{u|Arystan~kkwiki}}||24||0||3||5||0||0||2||0||0 |- |488||{{u|Loleeonepie.nis}}||24||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |489||{{u|Shymnis7bzhanar}}||24||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |490||{{u|Истеный казах}}||24||5||1||10||1||5||0||0||0 |- |491||{{u|Нұртаева Қымбат Серікқызы}}||24||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |492||{{u|95.56.75.233}}||23||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |493||{{u|Aiymka}}||23||0||0||23||1||0||0||0||0 |- |494||{{u|Eldar zh96}}||23||12||3||39||1||6||29||0||1 |- |495||{{u|Erasylkz}}||23||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |496||{{u|MarzhanMay}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |497||{{u|Ni nelli}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |498||{{u|Serik11024}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |499||{{u|Zhanbo}}||23||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |500||{{u|137.132.250.13}}||22||12||0||0||1||0||0||0||0 |- |501||{{u|84.240.196.128}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |502||{{u|As-Saghdi}}||22||5||0||2||0||0||0||0||0 |- |503||{{u|Bakyt.tass}}||22||7||1||0||0||0||0||0||0 |- |504||{{u|Elena Muratbayeva}}||22||0||0||20||0||0||0||0||0 |- |505||{{u|LArhunl}}||22||12||0||0||0||1||0||0||0 |- |506||{{u|Murat12049}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |507||{{u|NIS AdletAskerov}}||22||0||0||0||0||10||0||0||0 |- |508||{{u|Ongalgan}}||22||5||0||0||1||1||0||0||0 |- |509||{{u|Turdibayeva Kazyna}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |510||{{u|Unknown Alash}}||22||27||0||0||0||0||0||0||0 |- |511||{{u|С.Жания}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |512||{{u|Тілеш Шолпан}}||22||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |513||{{u|707ztn}}||21||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |514||{{u|Aleka BM}}||21||0||0||21||0||0||0||0||0 |- |515||{{u|Nazhmedenova Lunara}}||21||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |516||{{u|Ниялова Гүлфайруз}}||21||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |517||{{u|AlibekovaD}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |518||{{u|Almas Sadyquly}}||20||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |519||{{u|Dana1992}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |520||{{u|Didar.Bayan21NS}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |521||{{u|Galym kosman}}||20||0||0||21||0||0||0||0||0 |- |522||{{u|Mustazhap}}||20||2||0||3||0||0||0||0||0 |- |523||{{u|Ramaduke}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |524||{{u|ShymNIS 7AAisha06}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |525||{{u|Zhansaya Bekpeissova}}||20||0||0||19||0||0||0||0||0 |- |526||{{u|Zhansulu}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |527||{{u|Бейсекова Ботагөз}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |528||{{u|95.56.28.53}}||19||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |529||{{u|Attila~kkwiki}}||19||1||0||0||9||10||0||0||0 |- |530||{{u|Carlos186}}||19||2||0||0||3||0||0||0||0 |- |531||{{u|Darhan2012}}||19||13||0||4||0||0||0||0||0 |- |532||{{u|J dias}}||19||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |533||{{u|Айғаным Аманжолқызы}}||19||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |534||{{u|Бекханби Асанұлы}}||19||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |535||{{u|Әлнұр Қарабаев}}||19||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |536||{{u|84.240.202.214}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |537||{{u|AliyaTulepova}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |538||{{u|Bolat Temirov}}||18||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |539||{{u|Dinash}}||18||0||0||19||0||0||0||0||0 |- |540||{{u|Dosmedetova Sharizat}}||18||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |541||{{u|ErnatPointmakker}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |542||{{u|KaldarovNurymzhan}}||18||0||0||2||7||1||0||0||0 |- |543||{{u|Khamalitoo}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |544||{{u|MaksutZhansaya1}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |545||{{u|Martorellpedro}}||18||0||0||10||5||6||0||14||0 |- |546||{{u|Parmanova.ulbolsyn}}||18||8||0||0||0||25||0||0||0 |- |547||{{u|Qulqai}}||18||1||1||5||2||0||0||0||0 |- |548||{{u|Salta.zakir}}||18||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |549||{{u|Suleimen Koishybai}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |550||{{u|Tuttiorchestra687}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |551||{{u|ГульназК}}||18||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |552||{{u|Жанна Ж}}||18||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |553||{{u|Маконяаа}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |554||{{u|Назым Хасенова}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |555||{{u|Шахадад}}||18||1||0||18||0||0||0||0||0 |- |556||{{u|Әбдіжәміл Алтынай}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |557||{{u|Әшім Қазына}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |558||{{u|178.88.221.240}}||17||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |559||{{u|Adaykz}}||17||0||0||1||16||3||0||0||0 |- |560||{{u|Nazerke Turym}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |561||{{u|Shymnis 7bmalika}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |562||{{u|Tulegenova1127}}||17||0||0||0||0||0||2||0||0 |- |563||{{u|Бекемгүл}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |564||{{u|Диас Тлекбай}}||17||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |565||{{u|134.32.43.98}}||16||9||0||0||2||0||0||0||0 |- |566||{{u|46.4.124.141}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |567||{{u|A shyryn}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |568||{{u|Abukhan}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |569||{{u|Akylbekov alen}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |570||{{u|Aruzhank NIS}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |571||{{u|Aubakirova Aisana}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |572||{{u|Hbsh nis Nurzhakyp 7a}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |573||{{u|Jarnamaqaz}}||16||10||0||29||0||11||0||0||0 |- |574||{{u|Mandarinka^^}}||16||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |575||{{u|Medet}}||16||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |576||{{u|ShymNIS 7cErkebulan}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |577||{{u|Ziadinkyzy G}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |578||{{u|Аружан200}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |579||{{u|Енсебаева Мадина}}||16||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |580||{{u|Ербол Сармурзин}}||16||5||0||0||1||0||0||0||0 |- |581||{{u|2.132.35.66}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |582||{{u|92.46.208.105}}||15||0||0||3||0||0||0||0||0 |- |583||{{u|95.56.126.211}}||15||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |584||{{u|Aktoty25}}||15||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |585||{{u|Daniyar1}}||15||1||0||16||0||0||0||0||0 |- |586||{{u|Darigabolatbayeva}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |587||{{u|Esen48}}||15||1||5||0||0||24||0||0||0 |- |588||{{u|Kalimova}}||15||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |589||{{u|Rauank}}||15||4||0||11||3||2||3||0||1 |- |590||{{u|Smailhan Altinbek}}||15||0||0||16||0||0||0||0||0 |- |591||{{u|Бейсенова}}||15||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |592||{{u|Жаннұр Қанат}}||15||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |593||{{u|Лаура НИШ}}||15||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |594||{{u|Сейтхалиев Акжол}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |595||{{u|2.135.222.162}}||14||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |596||{{u|Galymmurat}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |597||{{u|Ice201~kkwiki}}||14||0||0||24||1||3||0||0||0 |- |598||{{u|Kenesbai Ainur}}||14||0||0||13||0||0||0||0||0 |- |599||{{u|Kittenfreezer}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |600||{{u|Nazerke fcr}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |601||{{u|Nnk2000}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |602||{{u|Vladimir tutykin}}||14||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |603||{{u|Zatillan}}||14||7||0||1||0||3||0||0||0 |- |604||{{u|Аяжан Сарсенбаева}}||14||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |605||{{u|Дамира Амиржановна}}||14||0||0||0||0||44||0||0||0 |- |606||{{u|Жанна 555}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |607||{{u|Қалдар Салта}}||14||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |608||{{u|2.132.1.181}}||13||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |609||{{u|Aselhan}}||13||1||0||7||9||0||0||0||0 |- |610||{{u|Asset Qazaq}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |611||{{u|Khamitova nj NIS}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |612||{{u|Kwatt}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |613||{{u|NIS Semey Kabdygalieva Aizhan}}||13||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |614||{{u|Sarahswan}}||13||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |615||{{u|Shaubaeva Akmaral}}||13||0||0||13||0||0||0||0||0 |- |616||{{u|Yulia}}||13||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |617||{{u|Абдижамил Алтынай}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |618||{{u|Гүлбақ Мұсақызы}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |619||{{u|Касымов Н.}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |620||{{u|Кинаятова Мадина}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |621||{{u|Көбегенов Ғабит}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |622||{{u|Маржан торехановна}}||13||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |623||{{u|Әділханова Альбина}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |624||{{u|88.204.169.42}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |625||{{u|89.218.169.202}}||12||3||0||9||0||0||0||0||0 |- |626||{{u|95.56.129.132}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |627||{{u|Aiym 02}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |628||{{u|Alan Sem}}||12||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |629||{{u|Bk-KLaS}}||12||2||0||2||4||5||2||0||0 |- |630||{{u|Erbol4ik}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |631||{{u|GALAXYFUN.NIS}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |632||{{u|ShymNIS 9BLaura}}||12||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |633||{{u|Tamerlansagitov}}||12||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |634||{{u|TrueNomadEditor}}||12||0||0||0||3||0||0||0||0 |- |635||{{u|Нургиса Пшенбаев}}||12||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |636||{{u|Рахматулла Нұрқанат}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |637||{{u|Рысбаева Гульнара}}||12||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |638||{{u|СанияНИШ}}||12||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |639||{{u|Толғанай Жағыпар}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |640||{{u|178.88.218.41}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |641||{{u|Aydos Zhengissov}}||11||2||0||26||1||3||0||0||0 |- |642||{{u|Bauyr03}}||11||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |643||{{u|FrederickEvans}}||11||2||0||0||30||0||0||0||0 |- |644||{{u|Mr. Karsybekov}}||11||3||0||14||1||0||12||0||1 |- |645||{{u|Балықшы}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |646||{{u|Бекасыл Бейбітұлы}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |647||{{u|Нұрбек Қасқырбаев}}||11||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |648||{{u|Саламат Алшын}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |649||{{u|Тазагүл Ермаханова}}||11||13||5||0||37||0||0||0||0 |- |650||{{u|Өстемірова Ұлдана}}||11||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |651||{{u|178.88.217.199}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |652||{{u|2.132.100.62}}||10||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |653||{{u|22timur99}}||10||0||0||0||0||3||0||0||0 |- |654||{{u|92.46.75.247}}||10||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |655||{{u|93.185.69.179}}||10||1||0||1||0||0||0||0||0 |- |656||{{u|95.56.36.133}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |657||{{u|Abatova saltanat}}||10||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |658||{{u|Ainur.winner}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |659||{{u|Akbota NIS}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |660||{{u|Ali.kz}}||10||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |661||{{u|Daur s}}||10||5||0||0||0||1||0||0||0 |- |662||{{u|Hevadee}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |663||{{u|Mahonty13}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |664||{{u|NIS Moldir Beken}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |665||{{u|Sultanuly}}||10||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |666||{{u|Zhumabek}}||10||0||0||1||3||0||0||0||0 |- |667||{{u|Айжан Мықтыбаева}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |668||{{u|Аршалы}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |669||{{u|Бауыржанұлы А.А}}||10||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |670||{{u|Ерасыл Жаныбеков}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |671||{{u|178.90.118.233}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |672||{{u|92.46.212.254}}||9||1||0||6||0||0||0||0||0 |- |673||{{u|95.56.31.239}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |674||{{u|95.56.40.164}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |675||{{u|Aidana Aibulatova}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |676||{{u|Aisana Aubakirova}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |677||{{u|Aishabibi2000}}||9||0||0||0||0||8||0||0||0 |- |678||{{u|Akmaral.Erkul}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |679||{{u|Aldogarov}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |680||{{u|Almas Sadıqūlı Arın}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |681||{{u|Almust}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |682||{{u|Amanamanainur}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |683||{{u|Arman Tursynbek}}||9||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |684||{{u|Erlan Ashirbayev}}||9||3||0||0||0||4||0||0||0 |- |685||{{u|Esagasy}}||9||4||1||0||1||0||0||0||0 |- |686||{{u|Happy little pill}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |687||{{u|Jhendin}}||9||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |688||{{u|Kazprose}}||9||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |689||{{u|Khamzin Nurzhan}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |690||{{u|Mrx.nis}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |691||{{u|NISAida}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |692||{{u|ShymNIS 7AMoldir}}||9||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |693||{{u|Zhatybaeyva}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |694||{{u|ZhHamit nis.tk}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |695||{{u|Айгерима Уалибек}}||9||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |696||{{u|Бедел}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |697||{{u|Мақпал гидролог}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |698||{{u|Сламқұл Данияр}}||9||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |699||{{u|Хайролла Нарқыз}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |700||{{u|03ainura}}||8||16||0||0||0||0||0||0||0 |- |701||{{u|178.88.24.182}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |702||{{u|178.88.60.249}}||8||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |703||{{u|212.154.231.78}}||8||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |704||{{u|84.240.203.30}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |705||{{u|92.46.8.97}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |706||{{u|92.46.81.119}}||8||2||0||2||9||0||0||0||0 |- |707||{{u|95.56.186.238}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |708||{{u|Aizhan Mussina}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |709||{{u|Aleka1901}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |710||{{u|Alpamys1997}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |711||{{u|Aruzhan Bazhirova}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |712||{{u|AssanovaDana}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |713||{{u|Ayazhan10}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |714||{{u|BotaRaiym}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |715||{{u|Dambler}}||8||50||0||1||10||3||0||0||1 |- |716||{{u|Dianka Kamil}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |717||{{u|Don Raul}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |718||{{u|Incli}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |719||{{u|Kuralai Duisenova}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |720||{{u|Mattennut}}||8||5||0||0||0||3||0||0||0 |- |721||{{u|Muslim Qazaq}}||8||29||0||0||0||0||0||0||0 |- |722||{{u|S.abenova.00}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |723||{{u|Sekebai}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |724||{{u|Shymnis7bzhanaris}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |725||{{u|Tomiris2001}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |726||{{u|Zhumabay.Kerey}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |727||{{u|Айдын Ерекин}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |728||{{u|Алия Тілеуберді}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |729||{{u|Ерзатова Мөлдір}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |730||{{u|Еркежан Сейтқазы}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |731||{{u|Ермон}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |732||{{u|Канат Алимбаев}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |733||{{u|Куралай нурланова}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |734||{{u|Нұрымжан Аяпберген}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |735||{{u|Нұрғиса Ажиров}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |736||{{u|Раматуллаев Олжас}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |737||{{u|Серикбай Аружан}}||8||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |738||{{u|Толеубекова Адэль}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |739||{{u|178.88.9.198}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |740||{{u|178.89.28.164}}||7||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |741||{{u|178.91.229.243}}||7||0||0||1||1||0||0||0||0 |- |742||{{u|2.133.100.69}}||7||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |743||{{u|202.65.245.7}}||7||8||0||0||2||0||0||0||0 |- |744||{{u|212.19.159.34}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |745||{{u|61.248.143.2}}||7||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |746||{{u|62.84.60.8}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |747||{{u|92.47.239.3}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |748||{{u|95.59.114.141}}||7||1||0||4||2||0||0||0||0 |- |749||{{u|Aidana Bimyqova}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |750||{{u|Aidos Adetbekov 777}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |751||{{u|Aizatonga}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |752||{{u|Akademix~kkwiki}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |753||{{u|Albergenius}}||7||14||1||6||2||1||0||0||0 |- |754||{{u|Arailym.Turganbayevna}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |755||{{u|Aseke16}}||7||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |756||{{u|Askar Alash}}||7||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |757||{{u|Auyelbekov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |758||{{u|AzharbaevaAida}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |759||{{u|Bakytnur}}||7||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |760||{{u|Barcatore92}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |761||{{u|Bauyrzhan123}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |762||{{u|Bekeshov Dias}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |763||{{u|BlizxQ}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |764||{{u|Ibrahim Kabdeshov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |765||{{u|JaSik}}||7||1||0||1||0||0||0||0||0 |- |766||{{u|Jimmy&Friends 2}}||7||2||0||0||3||4||0||2||0 |- |767||{{u|Kazman322}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |768||{{u|KUckhocjothkei3}}||7||7||0||2||0||0||0||0||0 |- |769||{{u|Mladshiy}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |770||{{u|Nazerke1540}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |771||{{u|NurayPerneshbai21nis}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |772||{{u|RaihanZakarina}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |773||{{u|Samatuly Serikbolsyn}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |774||{{u|Siqyrcy}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |775||{{u|Wixty}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |776||{{u|Yelubay Aidana}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |777||{{u|Yesnazarova}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |778||{{u|Айжана Куанышова}}||7||0||0||0||0||3||0||0||0 |- |779||{{u|Айнұр Ракишева}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |780||{{u|Алима Сакенқызы}}||7||6||1||0||1||0||0||0||0 |- |781||{{u|Бекнар Пармен}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |782||{{u|Диана НИШ}}||7||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |783||{{u|Еркінов Сүлеймен}}||7||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |784||{{u|Ермек Нәзерке Еркінқызы}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |785||{{u|Каипов Бекжан}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |786||{{u|Кенжехан}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |787||{{u|Михайлов Игорь}}||7||1||0||0||0||11||0||0||0 |- |788||{{u|Садықова Ақгүл}}||7||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |789||{{u|Шаимова Жазира}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |790||{{u|Қарағанды обл. тіл басқармасы}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |791||{{u|Әсем Құдайбергенова}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |792||{{u|Әсем0000}}||7||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |793||{{u|178.88.17.168}}||6||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |794||{{u|178.88.223.244}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |795||{{u|178.88.239.27}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |796||{{u|178.90.66.104}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |797||{{u|178.90.85.177}}||6||9||0||0||0||0||0||0||0 |- |798||{{u|2.133.0.217}}||6||2||0||1||2||0||0||0||0 |- |799||{{u|2.133.74.107}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |800||{{u|212.154.155.115}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |801||{{u|84.240.199.144}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |802||{{u|89.218.160.121}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |803||{{u|92.46.182.141}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |804||{{u|92.47.202.216}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |805||{{u|92.47.205.125}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |806||{{u|92.47.239.30}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |807||{{u|92.47.251.38}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |808||{{u|92.47.84.44}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |809||{{u|95.56.109.37}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |810||{{u|95.56.145.1}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |811||{{u|95.59.110.140}}||6||3||0||1||4||0||0||0||0 |- |812||{{u|ABYLAI NIS}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |813||{{u|AigerimNIS02}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |814||{{u|Aitzhan Yerkenaz}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |815||{{u|Aizhan Sagu}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |816||{{u|AmanbekAyauly}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |817||{{u|Amina Toganbaeva}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |818||{{u|Arystanbek jr.}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |819||{{u|Asarseng}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |820||{{u|Ayakzm}}||6||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |821||{{u|Ayandaribayev}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |822||{{u|Bahtiar-erseit}}||6||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |823||{{u|Baknur\amangeldi}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |824||{{u|Balhanum}}||6||1||0||0||0||8||0||0||0 |- |825||{{u|Balkar Uzeyir}}||6||0||0||0||7||0||0||0||0 |- |826||{{u|Barcelona 777}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |827||{{u|Bekarys-02}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |828||{{u|Bula 055}}||6||32||1||0||0||0||0||0||0 |- |829||{{u|Cekli829}}||6||6||0||3||12||0||0||0||0 |- |830||{{u|Chameleon shym}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |831||{{u|Choli}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |832||{{u|DastanNIS}}||6||0||0||0||0||6||0||0||0 |- |833||{{u|Daulet Xo}}||6||7||0||0||1||2||0||0||0 |- |834||{{u|Gaukhar1980}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |835||{{u|Gugigug}}||6||6||0||0||0||1||0||0||0 |- |836||{{u|Gulzada}}||6||1||0||0||0||4||0||0||0 |- |837||{{u|Hbsh Aiazhan 7b}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |838||{{u|Indira Alibekovna}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |839||{{u|KAigerim}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |840||{{u|Kamsster}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |841||{{u|Karigul B}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |842||{{u|Kristianmusic}}||6||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |843||{{u|Kulyash1998}}||6||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |844||{{u|Magnifon}}||6||0||0||0||0||0||0||0||1 |- |845||{{u|NIS Assanova}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |846||{{u|NIS Semey Nuray}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |847||{{u|NurpeiisYelnury}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |848||{{u|Oinar assem}}||6||0||0||0||0||7||0||0||0 |- |849||{{u|Rustembekkyzy.kuralay}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |850||{{u|Saen}}||6||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |851||{{u|Salimbayeva Nailya}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |852||{{u|Shen Vyacheslav}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |853||{{u|Tangense}}||6||5||0||4||15||13||0||0||0 |- |854||{{u|Toktart}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |855||{{u|Torekhan Rysgul}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |856||{{u|U.maratkyzy}}||6||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |857||{{u|Usenov Aibar}}||6||2||0||0||0||13||0||0||0 |- |858||{{u|Zhanaiym1998}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |859||{{u|Zhandos M}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |860||{{u|Zhany}}||6||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |861||{{u|Аблайхан (ХБН)}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |862||{{u|Аида Куралбай}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |863||{{u|Алима Кудайберген}}||6||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |864||{{u|Алтай2014}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |865||{{u|Алуа Бейімбет}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |866||{{u|Амина Жанаковна}}||6||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |867||{{u|Булегенова Балнур}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |868||{{u|Дастан Қабай}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |869||{{u|Есіркеп Диана}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |870||{{u|Жасмина Миркаримова}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |871||{{u|Жәнібек хан}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |872||{{u|Мади Мусабеков}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |873||{{u|МұхтарҚаз}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |874||{{u|Нұрбақыт}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |875||{{u|Ордабековна}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |876||{{u|Рахметоллаева Мейрамгүл}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |877||{{u|Санжар Толепберген}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |878||{{u|Саурбаева Салтанат}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |879||{{u|Тұрғанов}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |880||{{u|Қызылқайың}}||6||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |881||{{u|178.91.161.109}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |882||{{u|2.132.12.65}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |883||{{u|2.132.21.2}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |884||{{u|2.72.108.24}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |885||{{u|213.157.58.38}}||5||0||0||0||2||0||0||0||0 |- |886||{{u|82.211.136.20}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |887||{{u|91.203.196.168}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |888||{{u|92.46.30.96}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |889||{{u|92.46.72.252}}||5||2||0||0||4||0||0||0||0 |- |890||{{u|95.56.117.210}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |891||{{u|95.56.170.90}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |892||{{u|95.56.182.122}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |893||{{u|95.56.183.215}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |894||{{u|95.56.49.30}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |895||{{u|95.59.214.45}}||5||1||0||2||3||0||0||0||0 |- |896||{{u|95.59.224.232}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |897||{{u|Adelya2808}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |898||{{u|Agent Bakdeki}}||5||0||0||6||0||0||0||0||0 |- |899||{{u|Aglamkhanm29}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |900||{{u|AidanaK27}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |901||{{u|Aidarzver}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |902||{{u|Amantay aruzhan}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |903||{{u|Amir.Temur}}||5||4||0||1||6||1||0||0||0 |- |904||{{u|Aruzhan Sarsenbek}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |905||{{u|Asan Bekkaliev}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |906||{{u|AyaulymNISD}}||5||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |907||{{u|Azamat1705}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |908||{{u|AzamatEsenov}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |909||{{u|Azaonelife}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |910||{{u|Batyrkhan.x}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |911||{{u|Baurdotnet}}||5||0||1||0||0||6||0||0||0 |- |912||{{u|Bekarys wk}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |913||{{u|Dakes123}}||5||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |914||{{u|Dakusyan}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |915||{{u|Dana NIS tk}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |916||{{u|Deisingoi}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |917||{{u|Heyleyla}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |918||{{u|Kasiet.temirzakhkyzy}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |919||{{u|KillGane}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |920||{{u|Luigi Salvatore Vadacchino}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |921||{{u|Makenzis}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |922||{{u|Maksatanarkulov}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |923||{{u|Marjan Kalkabaeva}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |924||{{u|Mekenbayeva Madina}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |925||{{u|Murat Karibay}}||5||4||0||22||0||0||0||9||0 |- |926||{{u|Muzeologist}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |927||{{u|Neformal66}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |928||{{u|Nurliaim}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |929||{{u|Omysheva.M}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |930||{{u|Oscuro}}||5||4||0||0||0||0||1||0||0 |- |931||{{u|Py4ka}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |932||{{u|Qazaquly}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |933||{{u|Rustem987}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |934||{{u|Semsk-Karaga}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |935||{{u|Shugilaakhmetova}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |936||{{u|ShymNIS 7AGulnaz}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |937||{{u|Silent hill Hunter}}||5||5||0||0||3||2||0||0||0 |- |938||{{u|Solaris91}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |939||{{u|Talgat.tursynbekov}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |940||{{u|Wikinurs}}||5||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |941||{{u|Wikuiser}}||5||11||2||47||30||0||0||23||0 |- |942||{{u|Yeldos Aben}}||5||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |943||{{u|Zhannur16.NIS}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |944||{{u|Адиль Дуйсенбек}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |945||{{u|Айдосым}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |946||{{u|Айжан Нурмагамбетова}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |947||{{u|Акмарал Т}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |948||{{u|АлинА Сабитовна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |949||{{u|Арай Алимкул}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |950||{{u|Билолбек}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |951||{{u|Джантасова Малика}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |952||{{u|Жолдыбаев кайсар}}||5||0||0||0||0||18||0||0||0 |- |953||{{u|Калкабаева Маржан Маратовна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |954||{{u|Кеңесбек Гүлмарал}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |955||{{u|Момын Мерей}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |956||{{u|Назгүл Қуантқан}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |957||{{u|Нартай Сымбат}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |958||{{u|Роман Дмитриевич}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |959||{{u|Салават Нұрлан}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |960||{{u|Тогжанааааа}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |961||{{u|Тілдер әлемі}}||5||0||0||1||14||0||0||0||0 |- |962||{{u|Улдана НИШ}}||5||2||0||0||0||1||0||0||0 |- |963||{{u|Қоңырат}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |964||{{u|178.88.1.111}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |965||{{u|178.88.28.12}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |966||{{u|178.88.94.115}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |967||{{u|178.90.69.153}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |968||{{u|2.132.15.195}}||4||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |969||{{u|31.169.6.194}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |970||{{u|46.227.191.174}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |971||{{u|84.240.202.188}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |972||{{u|88.204.208.130}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |973||{{u|89.106.233.215}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |974||{{u|8B HBALM}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |975||{{u|92.46.10.75}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |976||{{u|92.46.16.133}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |977||{{u|92.46.212.239}}||4||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |978||{{u|92.47.2.66}}||4||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |979||{{u|92.47.225.240}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |980||{{u|92.47.242.196}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |981||{{u|92.47.94.4}}||4||16||0||0||0||0||0||0||0 |- |982||{{u|95.56.55.52}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |983||{{u|95.56.68.181}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |984||{{u|95.57.236.152}}||4||0||0||0||3||0||0||0||0 |- |985||{{u|95.57.244.128}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |986||{{u|95.58.123.99}}||4||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |987||{{u|95.58.145.243}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |988||{{u|95.58.228.248}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |989||{{u|95.59.133.253}}||4||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |990||{{u|95.59.138.218}}||4||1||0||2||3||0||0||0||0 |- |991||{{u|95.59.144.138}}||4||5||0||1||0||0||0||0||0 |- |992||{{u|95.59.212.190}}||4||7||0||2||2||0||0||0||0 |- |993||{{u|Ahan Zere}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |994||{{u|Akerke NIS}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |995||{{u|Akzere}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |996||{{u|Ali Tuiebay}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |997||{{u|Almas~kkwiki}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |998||{{u|Altynay Muftalova}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |999||{{u|AmangeldiA}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1000||{{u|Amir NIS}}||4||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1001||{{u|Ansagan Arman}}||4||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |1002||{{u|Aorynbekova}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1003||{{u|Aray yermekkyzy}}||4||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1004||{{u|Arman91}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1005||{{u|Asaubota}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1006||{{u|Ayazhana NIS}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1007||{{u|Baimaganbetova Aidana}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1008||{{u|Bakhytzhan Daniyarbek}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1009||{{u|Bauyrzhanova Aigerim}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1010||{{u|Begalykyzy Dilyara}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1011||{{u|Buntarion}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1012||{{u|Darios}}||4||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1013||{{u|Dilnaz NIS TK}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1014||{{u|Eclipse077}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1015||{{u|GainiErb}}||4||0||0||0||0||5||0||0||0 |- |1016||{{u|Galym}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1017||{{u|HBSH NIS 7C ALIYA}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1018||{{u|Ilamxan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1019||{{u|Janel99}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1020||{{u|K.Zhuldyz}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1021||{{u|KengessovaB}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1022||{{u|Kenzhegaly g0108}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1023||{{u|Kotyatzhan}}||4||6||0||0||1||0||1||0||0 |- |1024||{{u|Kvazimodo}}||4||1||0||0||8||0||0||0||0 |- |1025||{{u|Madizhol}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1026||{{u|Makoss11}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1027||{{u|Manas Bimagambetov}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1028||{{u|Matvey02}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1029||{{u|MonaLiz}}||4||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |1030||{{u|Mukashmk}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1031||{{u|Narsha}}||4||1||0||0||1||2||0||0||0 |- |1032||{{u|NISA IB}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1033||{{u|Nurali}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1034||{{u|Nurlyaid}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1035||{{u|Nursulu 777}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1036||{{u|Omarova. ayagul}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1037||{{u|QarapayimQazaq}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1038||{{u|Ramazan Magzum}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1039||{{u|Refkaz}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1040||{{u|Sair kun}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1041||{{u|Saken KA}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1042||{{u|Sanzhar Kenzhekhan}}||4||2||0||23||0||0||0||0||0 |- |1043||{{u|ShymNIS 7AArailym}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1044||{{u|ShymNIS 9bBekzhan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1045||{{u|Shymnis7bmeruert}}||4||1||0||0||0||2||0||0||0 |- |1046||{{u|Spaceman2823}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1047||{{u|SSE wmc}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1048||{{u|Taketolymbek}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1049||{{u|Talimbek}}||4||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |1050||{{u|Timur-B}}||4||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |1051||{{u|Yelubai Aidana}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1052||{{u|Yermeke}}||4||2||0||0||0||1||0||0||0 |- |1053||{{u|Zhibekk2096}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1054||{{u|Адия Қуаныш қызы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1055||{{u|Айжан Жарылқасынқызы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1056||{{u|Али-Асан}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1057||{{u|Амангелді Нұрбол}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1058||{{u|Амирова Нұрлы}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1059||{{u|Арапбаева Дарига}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1060||{{u|Аркен Махмут}}||4||0||2||0||0||1||0||0||0 |- |1061||{{u|Аружан Абуталипова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1062||{{u|Асель19}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1063||{{u|Аябек-123}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1064||{{u|Даулет1278}}||4||1||0||0||0||0||3||0||0 |- |1065||{{u|Диас Шымбай}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1066||{{u|Дилдорбек}}||4||1||0||0||12||0||0||0||0 |- |1067||{{u|Дильруба Муратова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1068||{{u|Досжан Серикбек}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1069||{{u|Досжан301}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1070||{{u|Зейнеп Молдаш}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1071||{{u|Зәкір Балнұр}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1072||{{u|Ибраим Салтанат}}||4||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1073||{{u|Каражан Нурдана}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1074||{{u|Көперхан Анаргүл}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1075||{{u|Мауленова Айнур}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1076||{{u|Мұханов}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1077||{{u|Нургиса Райымбеков}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1078||{{u|Нұржан Хамзин}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1079||{{u|Перизат Шерахмет}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1080||{{u|Садыкова Улболсын}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1081||{{u|Серікбай Мынбай}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1082||{{u|Таласбай Кымбат}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1083||{{u|Тілеуберді Ғани}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1084||{{u|Төребек Абдуррахман}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1085||{{u|Хулкар Абдимоминова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1086||{{u|Шамшутдин Лаура}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1087||{{u|Қазман Ратбек}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1088||{{u|Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1089||{{u|Қуандыққызы Аружан1405}}||4||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1090||{{u|134.32.43.78}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1091||{{u|178.90.29.87}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1092||{{u|178.90.66.61}}||3||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |1093||{{u|178.90.73.13}}||3||3||0||1||4||0||0||0||0 |- |1094||{{u|178.91.227.49}}||3||0||0||4||0||0||0||0||0 |- |1095||{{u|178.91.229.119}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1096||{{u|178.91.244.203}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1097||{{u|178.91.250.153}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1098||{{u|19642206g}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1099||{{u|2.132.32.194}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1100||{{u|2.132.4.78}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1101||{{u|2.133.121.51}}||3||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1102||{{u|2.72.143.133}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1103||{{u|213.171.34.250}}||3||0||0||5||1||0||0||0||0 |- |1104||{{u|213.171.34.252}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1105||{{u|217.76.69.70}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1106||{{u|37.150.229.252}}||3||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |1107||{{u|37.150.229.75}}||3||2||0||1||3||0||0||0||0 |- |1108||{{u|7enis24}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1109||{{u|82.200.153.114}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1110||{{u|82.200.168.35}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1111||{{u|82.200.179.132}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1112||{{u|89.218.196.114}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1113||{{u|91.185.19.114}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1114||{{u|92.46.0.178}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1115||{{u|92.46.17.58}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1116||{{u|92.46.3.65}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1117||{{u|92.46.5.245}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1118||{{u|92.47.229.55}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1119||{{u|92.47.233.210}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1120||{{u|92.47.254.158}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1121||{{u|95.56.10.142}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1122||{{u|95.56.111.69}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1123||{{u|95.56.26.151}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1124||{{u|95.56.26.59}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1125||{{u|95.56.56.83}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1126||{{u|95.57.238.177}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1127||{{u|95.57.242.95}}||3||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |1128||{{u|95.58.136.161}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1129||{{u|95.58.87.104}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1130||{{u|95.59.106.174}}||3||0||0||3||3||0||0||0||0 |- |1131||{{u|95.59.108.55}}||3||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |1132||{{u|95.59.111.105}}||3||3||0||0||2||0||0||0||0 |- |1133||{{u|95.59.112.107}}||3||3||0||2||0||0||0||0||0 |- |1134||{{u|95.59.121.12}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1135||{{u|Adil.muratov}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1136||{{u|Aidyn93}}||3||0||0||0||0||4||0||0||0 |- |1137||{{u|Aizere}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1138||{{u|Aizhan Isk}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1139||{{u|Aizheke Nurmagambetova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1140||{{u|Akbarskiy}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1141||{{u|Akhmetov Timur}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1142||{{u|Akmaral Adilzhanova}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1143||{{u|Aknar01132005}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1144||{{u|Aktau7292}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1145||{{u|Alanbaltabay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1146||{{u|ALIHAN0709}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1147||{{u|Alila Miramova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1148||{{u|Alina2111}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1149||{{u|Altair~kkwiki}}||3||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |1150||{{u|Alua Zholgazy}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1151||{{u|Andy11314}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1152||{{u|Aq.Sholpan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1153||{{u|Araika01}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1154||{{u|ArailymAkylbekovna}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1155||{{u|Ardak anvar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1156||{{u|Ardak Tokzhan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1157||{{u|Argynov Dinmukhammed}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1158||{{u|ArhunKZ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1159||{{u|Arkhat.ast}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1160||{{u|Armakyzy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1161||{{u|Aruzhan M}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1162||{{u|Aruzhanml}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1163||{{u|Aselya777}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1164||{{u|Aset.kb}}||3||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1165||{{u|Assylaseka}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1166||{{u|AZia7b}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1167||{{u|Azizaibragim}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1168||{{u|Azizhan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1169||{{u|Baketova Karina Nurlanovna}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1170||{{u|Bakirov.ilyas}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1171||{{u|Batyrzhan.alikhanov}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1172||{{u|BegayimBolat}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1173||{{u|Beket Berikuly}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1174||{{u|Botagalymova}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1175||{{u|Botash Ormanali}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1176||{{u|Difod}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1177||{{u|Digital Jetisu}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1178||{{u|Dilnazavr}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1179||{{u|Dmertesh}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1180||{{u|Edige Amir}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1181||{{u|Erkalar86}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1182||{{u|Erkosh7}}||3||12||0||5||26||1||0||0||0 |- |1183||{{u|Eset.2001}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1184||{{u|Eskeldi}}||3||3||0||1||1||10||0||0||0 |- |1185||{{u|Gray eyes}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1186||{{u|Guisezim Duisenbay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1187||{{u|Gulimaa}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1188||{{u|Hazar}}||3||0||0||0||2||0||0||0||0 |- |1189||{{u|Hearthstoner}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1190||{{u|Ibrometeor}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1191||{{u|J.J.Portman}}||3||4||0||0||1||0||0||0||0 |- |1192||{{u|Juldiz-2001}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1193||{{u|Kaiyrzhan Primtay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1194||{{u|Kausar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1195||{{u|Kazhikarim Aizat}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1196||{{u|Kopzhassar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1197||{{u|Lala~kkwiki}}||3||0||0||1||0||2||0||0||0 |- |1198||{{u|MadinaOtegali}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1199||{{u|Maral Dairova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1200||{{u|Matheus-psj~kkwiki}}||3||0||0||3||4||0||0||0||0 |- |1201||{{u|Medeu Shanyrak}}||3||0||0||0||0||0||3||0||0 |- |1202||{{u|Menikure}}||3||2||0||1||34||0||0||0||0 |- |1203||{{u|Mytnoo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1204||{{u|Nickispeaki}}||3||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |1205||{{u|NIS Nurbanu}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1206||{{u|NISSemey Yerassyl}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1207||{{u|Nurbo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1208||{{u|Nyshan}}||3||0||0||0||0||3||0||0||0 |- |1209||{{u|Paizurakhman}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1210||{{u|RAIMBEKkz}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1211||{{u|ReMuse}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1212||{{u|Ruslannnn}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1213||{{u|Russ~kkwiki}}||3||5||0||2||17||0||0||0||0 |- |1214||{{u|Rustem~kkwiki}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1215||{{u|S(uz)ak}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1216||{{u|Sabina NIS}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1217||{{u|SaduakhasovaBayan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1218||{{u|Saken Sukhanov}}||3||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |1219||{{u|SchoolBoy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1220||{{u|Seiitkarimdanelya}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1221||{{u|Shertershi}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1222||{{u|ShymNIS 8aSaltanat Nurjanova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1223||{{u|ShymNis 8c damira shertay}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1224||{{u|ShymNis 8c shertay damira}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1225||{{u|Stella-nutella}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1226||{{u|Sudralum}}||3||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |1227||{{u|Talasbekova Aiman}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1228||{{u|Talgatbek Akgul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1229||{{u|Tauken Aidyn}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1230||{{u|Tigerofkz}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1231||{{u|Timpul}}||3||0||0||4||4||0||0||0||0 |- |1232||{{u|Tolegen.meiramgul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1233||{{u|Ulan.ysmaiyl}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1234||{{u|Umarxon III}}||3||1||0||1||1||0||0||0||0 |- |1235||{{u|Urimtal}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1236||{{u|Uzbekistan PFL}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1237||{{u|VitalIra}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1238||{{u|Yana1484}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1239||{{u|Yelaman Sain}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1240||{{u|Yerkin Abdildin~kkwiki}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1241||{{u|Yestay79}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1242||{{u|Zhalel Kuat}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1243||{{u|Zhansaya0}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1244||{{u|Zhibek2003}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1245||{{u|Айдос Байтелиев}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1246||{{u|Айнур Кенес}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1247||{{u|Алина Ғалымжанқызы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1248||{{u|Алмас Искендиров}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1249||{{u|Алпамыс Әбу}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1250||{{u|Альвина123456789}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1251||{{u|Аман Амина}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1252||{{u|Амангелді Әмина}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1253||{{u|Анаржан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1254||{{u|Ақмаржан Ержан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1255||{{u|Ақсәуле}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1256||{{u|Байгенжина Сымбат}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1257||{{u|Балым Жасыбек}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1258||{{u|Батаева}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1259||{{u|Бауыржан Жақсылық}}||3||4||0||0||0||1||0||0||0 |- |1260||{{u|Бексеитова Томирис}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1261||{{u|Бексұлтан Алмас}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1262||{{u|Гулжайна Усен}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1263||{{u|Дильназ Тулегенова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1264||{{u|Думан}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1265||{{u|Жангарина Аружан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1266||{{u|Жансая Назарова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1267||{{u|Жолаева Аружан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1268||{{u|Зайткалиева Асем}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1269||{{u|ИОГЦ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1270||{{u|Кадиша Сагиндыкова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1271||{{u|Кайыр}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1272||{{u|Карипбек Кербез}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1273||{{u|Кеда Диана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1274||{{u|Кенесары хан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1275||{{u|Керимкулов Батыр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1276||{{u|Менеджер по сроку годности}}||3||0||0||0||6||0||0||0||0 |- |1277||{{u|Мурзаханов Муратхан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1278||{{u|Мухаммедали Ару}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1279||{{u|Ниетқалиев Ернұр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1280||{{u|Нурпеисов Асет~kkwiki}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1281||{{u|Нұрлы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1282||{{u|Оразалиева Айдана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1283||{{u|Саида Мусаходжаева}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1284||{{u|Саулебекова Дана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1285||{{u|Серик Щеглов}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1286||{{u|Совет Шапағат}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1287||{{u|Тастан Бекханби}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1288||{{u|Токтасынова Аида}}||3||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |1289||{{u|Турлыбекова Айнур}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1290||{{u|ШЫМ НЗМ 7А АСЕМ}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1291||{{u|Шәріп Айгүл}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1292||{{u|Шәріп Айнұр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1293||{{u|Экспедиция НИШ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1294||{{u|Эри Чон}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1295||{{u|Қуанышова Айжан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1296||{{u|Құралай Мұратқызы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1297||{{u|112.207.130.222}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1298||{{u|113.169.146.234}}||2||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1299||{{u|113.169.148.254}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1300||{{u|146.23.212.21}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1301||{{u|173.245.84.98}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1302||{{u|178.63.68.137}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1303||{{u|178.82.176.221}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1304||{{u|178.88.26.191}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1305||{{u|178.88.3.226}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1306||{{u|178.89.25.173}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1307||{{u|178.89.80.206}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1308||{{u|178.90.123.254}}||2||1||0||0||1||0||0||0||0 |- |1309||{{u|178.90.78.6}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1310||{{u|178.90.82.72}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1311||{{u|178.90.94.229}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1312||{{u|178.91.229.87}}||2||0||0||2||1||0||0||0||0 |- |1313||{{u|178.91.230.27}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1314||{{u|178.91.253.11}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1315||{{u|178.91.254.2}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1316||{{u|195.47.255.3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1317||{{u|2.133.123.175}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1318||{{u|2.72.143.254}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1319||{{u|2.72.159.213}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1320||{{u|2.74.116.194}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1321||{{u|2.74.40.129}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1322||{{u|212.154.214.144}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1323||{{u|212.19.143.167}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1324||{{u|212.76.23.39}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1325||{{u|217.76.71.114}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1326||{{u|220.69.180.182}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1327||{{u|24.168.39.49}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1328||{{u|46.227.184.110}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1329||{{u|46.227.184.141}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1330||{{u|46.227.191.172}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1331||{{u|5.34.53.205}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1332||{{u|62.84.61.9}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1333||{{u|62.84.63.57}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1334||{{u|7сан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1335||{{u|81.88.159.56}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1336||{{u|82.200.203.182}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1337||{{u|82.211.152.12}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1338||{{u|84.240.197.10}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1339||{{u|84.240.200.127}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1340||{{u|84.240.206.50}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1341||{{u|88.204.194.60}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1342||{{u|88.204.225.137}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1343||{{u|89.106.237.97}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1344||{{u|89.218.160.180}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1345||{{u|89.218.165.111}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1346||{{u|89.218.166.179}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1347||{{u|89.218.166.68}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1348||{{u|89.218.167.159}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1349||{{u|89.218.167.51}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1350||{{u|89.218.248.158}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1351||{{u|92.46.106.200}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1352||{{u|92.46.12.176}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1353||{{u|92.46.134.204}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1354||{{u|92.46.158.126}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1355||{{u|92.46.51.194}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1356||{{u|92.46.79.27}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1357||{{u|92.46.80.37}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1358||{{u|92.46.86.43}}||2||0||0||0||2||0||0||0||0 |- |1359||{{u|92.46.89.255}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1360||{{u|92.46.9.184}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1361||{{u|92.46.90.143}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1362||{{u|92.47.253.239}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1363||{{u|92.47.93.87}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1364||{{u|92.47.96.140}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1365||{{u|95.56.102.239}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1366||{{u|95.56.122.32}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1367||{{u|95.56.19.62}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1368||{{u|95.56.224.192}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1369||{{u|95.56.4.61}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1370||{{u|95.56.47.246}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1371||{{u|95.56.49.111}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1372||{{u|95.56.5.177}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1373||{{u|95.56.51.253}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1374||{{u|95.56.78.47}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1375||{{u|95.56.87.237}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1376||{{u|95.57.230.128}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1377||{{u|95.57.233.65}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1378||{{u|95.57.246.44}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1379||{{u|95.58.101.79}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1380||{{u|95.58.119.178}}||2||44||0||0||0||0||0||0||0 |- |1381||{{u|95.58.250.3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1382||{{u|95.58.89.241}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1383||{{u|95.59.101.229}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1384||{{u|95.59.108.48}}||2||2||0||0||2||0||0||0||0 |- |1385||{{u|95.59.116.242}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1386||{{u|95.59.133.146}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1387||{{u|95.59.176.47}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1388||{{u|95.59.207.130}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1389||{{u|95.59.217.21}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1390||{{u|A Ilyassov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1391||{{u|Abay11}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1392||{{u|Abayconvict}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1393||{{u|AbdanbaevaAkkogershin}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1394||{{u|Abdullin ilyas}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1395||{{u|Abeka}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1396||{{u|Abylai23.NIS}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1397||{{u|Abylkasim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1398||{{u|Aida200101}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1399||{{u|Aidanasaduakas}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1400||{{u|Aikerim.b}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1401||{{u|Aisana.q.k}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1402||{{u|Aisford}}||2||0||0||0||3||0||0||0||0 |- |1403||{{u|Akerke Madikhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1404||{{u|Alex281196}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1405||{{u|AlexKoval}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1406||{{u|Aliakhmet.kamilla}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1407||{{u|Aligulova Amina}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1408||{{u|Alik20000403}}||2||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |1409||{{u|Alikhantanirbergennurlanuly}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1410||{{u|Alikhan~kkwiki}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1411||{{u|Alimkulov abdulla}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1412||{{u|Alisher.suleimen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1413||{{u|Alisher420}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1414||{{u|AliyaZhagiparova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1415||{{u|Aliyazhan}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1416||{{u|Alkhanov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1417||{{u|Almasadam}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1418||{{u|Alpasli}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1419||{{u|Also.99}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1420||{{u|Altynaiakashayeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1421||{{u|Altynsoft}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1422||{{u|Alua.aliyeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1423||{{u|Amangeldy.assem}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1424||{{u|Anel Kapasheva}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1425||{{u|Anelya Topoleva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1426||{{u|Anna Alexey}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1427||{{u|Aralim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1428||{{u|Arman Almenbet}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1429||{{u|Arunia92}}||2||1||0||0||0||2||0||0||0 |- |1430||{{u|Aruzhan abenova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1431||{{u|Aruzhan.Muratkazhy}}||2||0||0||0||0||0||2||0||0 |- |1432||{{u|Aseltengebaeva21nis}}||2||0||0||0||0||11||0||0||0 |- |1433||{{u|Asem Amangeldi}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1434||{{u|AshimbekovaA}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1435||{{u|Askar Ibrayev}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1436||{{u|Astraxandyq}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1437||{{u|Avery Jensen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1438||{{u|Ayaulym B}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1439||{{u|Bakayev d}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1440||{{u|Bakbaeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1441||{{u|Bakhtiyarkyzy Zhanerke}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1442||{{u|Balausssssa}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1443||{{u|Barlykbayeva Alima}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1444||{{u|Bauka.95}}||2||0||0||0||0||7||0||0||0 |- |1445||{{u|Beisen1}}||2||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |1446||{{u|Bekzhan1}}||2||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |1447||{{u|Berenbayevdidar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1448||{{u|Beybaris Utel}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1449||{{u|BissenM}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1450||{{u|Bolatbekb}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1451||{{u|BotagozBeisekova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1452||{{u|Chingo0899}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1453||{{u|Danabek Abildayev}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1454||{{u|Demezhan Serik}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1455||{{u|Diana Kaiyrbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1456||{{u|Dianakaldybek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1457||{{u|Dias Durysbek}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1458||{{u|Dina Nyrlankyzy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1459||{{u|DinaraYer}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1460||{{u|Dormouse d}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1461||{{u|Dosik00}}||2||0||0||0||0||20||0||0||0 |- |1462||{{u|Dota kst}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1463||{{u|DulatAigerim}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1464||{{u|Duman1}}||2||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |1465||{{u|E.Azamat}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1466||{{u|Eccyac}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1467||{{u|Eersultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1468||{{u|Eldoskaz}}||2||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |1469||{{u|Erma1501}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1470||{{u|Eskendirovaa Raushan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1471||{{u|Faalp}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1472||{{u|Fazylzhan Aslanbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1473||{{u|Felipe08}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1474||{{u|Gnagibova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1475||{{u|Guldariya04}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1476||{{u|Gulnara7777}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1477||{{u|Gulsezimd}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1478||{{u|Hare Umai}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1479||{{u|Hbsh dana 9d}}||2||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1480||{{u|Hbsh Kambarbek Aidana}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1481||{{u|Himmleq88}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1482||{{u|Hu67et}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1483||{{u|Ibrayevan}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1484||{{u|Inleco}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1485||{{u|JakoOGLANBEKOV}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1486||{{u|Janugyl}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1487||{{u|Japan Football}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1488||{{u|Jaukazyn}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1489||{{u|Jussupova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1490||{{u|K zhalgasova}}||2||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |1491||{{u|Kakimova060501}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1492||{{u|Karlygash27}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1493||{{u|Kimam609}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1494||{{u|KostOUNB L.N. Tolstoy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1495||{{u|Kshetunsky}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1496||{{u|Kubeenov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1497||{{u|Kuralay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1498||{{u|Kuralayrustembekkyzy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1499||{{u|Kurmangazy.Turumbet}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1500||{{u|LeanBorgie}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1501||{{u|Liahim Nishpal}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1502||{{u|LiluOscura}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1503||{{u|Loderuner}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1504||{{u|Lordegraf}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1505||{{u|Madina Arystanova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1506||{{u|Marzhanjangildinova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1507||{{u|Maxen2}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1508||{{u|Medina Rakhmedulla}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1509||{{u|Meiram81}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1510||{{u|Meirzhan Yerzhanov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1511||{{u|MereyToken}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1512||{{u|MeruertRyskulbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1513||{{u|Meruyert Aitzhanova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1514||{{u|Moldabek.b}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1515||{{u|MoldirBb}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1516||{{u|Msherimbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1517||{{u|Muhamet}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1518||{{u|Musab84}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1519||{{u|Narka050113}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1520||{{u|Nazgul kaz}}||2||0||0||0||0||4||0||0||0 |- |1521||{{u|Nazym Musa shymnis}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1522||{{u|NIS Semey Enlik}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1523||{{u|Nisbala}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1524||{{u|NurayAmze}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1525||{{u|Nurbanu}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1526||{{u|Nurbolat91}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1527||{{u|NurzhanSeilkhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1528||{{u|Olzhas.Aktobe}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1529||{{u|Omirbek Beksultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1530||{{u|Omirzak a}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1531||{{u|OnalbekovNurbolNIS}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1532||{{u|Onarakusai}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1533||{{u|Orbwiki107}}||2||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |1534||{{u|Perizvt}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1535||{{u|Platon Greece}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1536||{{u|QazaqUly}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1537||{{u|Qisybay Alibek}}||2||2||0||3||0||0||12||0||0 |- |1538||{{u|Qudaibergen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1539||{{u|Riggititor}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1540||{{u|RobloxFan2022}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1541||{{u|Sabina.baken}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1542||{{u|Sabyrzhan.makhambetzhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1543||{{u|Salibrr}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1544||{{u|Samalberikbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1545||{{u|Sapargazin}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1546||{{u|Sashacurety cameras}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1547||{{u|Sayatshy}}||2||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1548||{{u|Selina.nis.tk}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1549||{{u|Shakhnadir Makhmutov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1550||{{u|Shokan KU}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1551||{{u|Shukenai Gulim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1552||{{u|Shymnis7Baiaulim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1553||{{u|Shymnis7bsymbat}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1554||{{u|Shymnis9cAidanaUzbekbai}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1555||{{u|ShyngysWiki}}||2||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |1556||{{u|Sky Walker}}||2||0||0||0||1||1||0||0||0 |- |1557||{{u|Sphaeral}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1558||{{u|SQroma}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1559||{{u|Sukhrob king}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1560||{{u|Sursh}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1561||{{u|T.Aisulu}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1562||{{u|Takibaysultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1563||{{u|Tazhibaev Nurbek}}||2||0||0||0||0||0||4||0||0 |- |1564||{{u|Tomomoo}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1565||{{u|Tynyshtikbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1566||{{u|Ulsapar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1567||{{u|Umpalumpa.t}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1568||{{u|Uzsport}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1569||{{u|Viplux}}||2||3||0||1||0||0||0||0||0 |- |1570||{{u|Wname1}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1571||{{u|WrighterLafa}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1572||{{u|Xxxalibekacion}}||2||18||0||5||0||0||0||0||0 |- |1573||{{u|Yelkhanys}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1574||{{u|Yernur K.}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1575||{{u|YerzhanZhauymbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1576||{{u|Zhanakhmetova Akbota}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1577||{{u|Zhanatbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1578||{{u|Zhando 2000}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1579||{{u|Zhanerke Nyssanbaeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1580||{{u|ZhansayaSagadieva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1581||{{u|Zhanshar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1582||{{u|Zhasulan Balgozha}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1583||{{u|Zheksekeeva.k.s}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1584||{{u|Zhumabek Asulzada}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1585||{{u|ZZarkymova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1586||{{u|Абдихан Дархан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1587||{{u|Абзал Алия}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1588||{{u|Абуов Алау}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1589||{{u|Адель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1590||{{u|Адилкадыр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1591||{{u|Азамат 92}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1592||{{u|Азан Есбол Ерғалиұлы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1593||{{u|Аида Сыздыкова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1594||{{u|Айдана Б}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1595||{{u|АЙДАР}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1596||{{u|Айкун Куспанова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1597||{{u|Айнур Кенес НИШ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1598||{{u|Айнур Сапарбекова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1599||{{u|Айша бибі шаңырағы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1600||{{u|Акжан Шералиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1601||{{u|Акмарал Абдрашидовна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1602||{{u|Алдияр Какимжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1603||{{u|Алибабаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1604||{{u|Алия Сапарбай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1605||{{u|Алтынай Алтынбекқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1606||{{u|Амангельди Асель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1607||{{u|Амантаева Малика}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1608||{{u|Амина Успанова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1609||{{u|Арипханова Луиза}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1610||{{u|Аружан Сатыбалдиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1611||{{u|Асемай2001}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1612||{{u|Ашуров Альтаир}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1613||{{u|Аяжан.С.Р}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1614||{{u|Аян Қалмұрат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1615||{{u|Байтула Ержан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1616||{{u|Батырхан Балнур}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1617||{{u|Бауыржан Момышұлы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1618||{{u|Бақтиярқызы Аяулым}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1619||{{u|Бекешов Диас}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1620||{{u|Берикбаева Аружан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1621||{{u|Берикболсын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1622||{{u|Борамбаева Гульназ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1623||{{u|Бұрхан Мирас 9С}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1624||{{u|Бәйдібек Ерғали}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1625||{{u|Вилюс М}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1626||{{u|Губин Михаил}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1627||{{u|Дальми}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1628||{{u|Данияр Жак}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1629||{{u|Дарига Арапбаева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1630||{{u|Дарина Еркенова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1631||{{u|Дидар93}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1632||{{u|Егембердиев Раймбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1633||{{u|Егемберді Назерке}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1634||{{u|Ербол Ермахан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1635||{{u|Ерболқызы Аяна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1636||{{u|Ердимурат Анель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1637||{{u|Ержан Байтула}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1638||{{u|Жакенов Олжасбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1639||{{u|Жанерке Жаксибекқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1640||{{u|Жанна Қайрлина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1641||{{u|Жанузак Асыл}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1642||{{u|Жанұзақова Әдемі}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1643||{{u|Жаслан Нурахметов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1644||{{u|Жасулан Амангельды}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1645||{{u|Жаңадан Б}}||2||1||0||4||1||0||0||0||0 |- |1646||{{u|Жексенбек Нұрайым}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1647||{{u|Жигитова Сауле Маликовна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1648||{{u|Жомарт Ж}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1649||{{u|Жұмаділдаева Самал}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1650||{{u|Жұмәділ Диана}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1651||{{u|Жәудір ағаділ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1652||{{u|Зарина Нуртай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1653||{{u|Зиедбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1654||{{u|Идрисова Виктория}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1655||{{u|Илья Драконов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1656||{{u|Иманмурат Нурсая}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1657||{{u|Иса Інжу НЗМ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1658||{{u|Кабдуалиев Алишер}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1659||{{u|Калу Аяжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1660||{{u|Лаура Адамбекова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1661||{{u|Мадина Кульдеева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1662||{{u|Мадина Тоқтарова}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1663||{{u|Мадина Өмірсерік}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1664||{{u|Мейрамгүл Қонысбайқызы Жұманбетова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1665||{{u|Меруерт Едигеева}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1666||{{u|Меруерт Рысқұлбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1667||{{u|Молдабекова Мадина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1668||{{u|Назар Уахитов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1669||{{u|Назерке Толеубековна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1670||{{u|Назерке Қайратқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1671||{{u|НЗМ.Сүлеймен}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1672||{{u|Нигымадилова Перизат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1673||{{u|Нургуль Тулепова2}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1674||{{u|Нурланова Жантолқын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1675||{{u|Нұржанат Нұрымқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1676||{{u|Нұрлан Саят}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1677||{{u|Нұрхан Мұхтаров}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1678||{{u|Рахман3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1679||{{u|Рахымжан Оразгали}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1680||{{u|Рустем Темірлан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1681||{{u|Сабыр Салтанат}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1682||{{u|Сагадат окимбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1683||{{u|Сагыныш Байтурсинов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1684||{{u|Самадулла Анель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1685||{{u|Сатым Мерей}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1686||{{u|Сейтқазиева Ақжібек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1687||{{u|Серік Мейірбеков}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1688||{{u|СКК Мұражайы}}||2||0||0||0||0||11||0||0||0 |- |1689||{{u|Сладкая Роза}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1690||{{u|Солтангазина Айнұр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1691||{{u|Сүгірәлиева Балнұр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1692||{{u|Тайжанова Асия}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1693||{{u|Тамара}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1694||{{u|Тоганбаева Амина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1695||{{u|Толенбекова Жанат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1696||{{u|Тохтарқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1697||{{u|Тоқсанбай Әбілқайыр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1698||{{u|Тулепбергенова Динара}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1699||{{u|Ужасный пират Робертс}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1700||{{u|Усенгазин Мухаммед}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1701||{{u|Хайруллина Айгерим}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1702||{{u|Ханзада Бабахан}}||2||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1703||{{u|Шалбай Фариза}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1704||{{u|Шамшат Бекжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1705||{{u|Шерзод Раманкулов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1706||{{u|Шешен Исмаил}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1707||{{u|ШХБ Нурлан Есентаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1708||{{u|Шілде}}||2||13||0||5||1||9||0||0||0 |- |1709||{{u|Шәкәрім Солтанаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1710||{{u|Ынтықбай Айбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1711||{{u|Юлдашев Ринат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1712||{{u|Қамбар}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1713||{{u|Қанат Хасан}}||2||6||0||0||0||6||0||0||0 |- |1714||{{u|Қарақат Фархатқызы}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1715||{{u|Қуанышев Асылбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1716||{{u|Қуанышқызы Назерке}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1717||{{u|Құсшы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1718||{{u|Ұлмахан Айжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1719||{{u|Ұлмекен кайбалдиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1720||{{u|Ұлпатай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1721||{{u|Әбуғали Дарын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1722||{{u|Әбіләшімова Диана}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1723||{{u|Әлібек Зарубек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1724||{{u|Әмірәлі Нұргүл}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1725||{{u|Өтеген Қалданов}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|AlinurBot}}||0||0||0||5||1||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|AmanBot}}||0||0||0||1||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|ArystanbekBot}}||0||1||0||309||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|BekusBot}}||0||0||0||47||16||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|DBot}}||0||2||0||0||1||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Flow talk page manager}}||0||0||0||8||0||0||0||0||2 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Kasymbot}}||0||0||0||19||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Maintenance script}}||0||0||0||0||0||0||0||6||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|MediaWiki default}}||0||0||0||0||0||0||0||38||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|MediaWiki message delivery}}||0||0||0||0||0||0||0||0||1 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|QarakesekBot}}||0||0||0||0||1||0||0||0||0 |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Қатысушылар]] ffh4ufewnappk24czz6x7bagpcgerey 0 677064 3643702 2984527 2026-08-18T11:34:08Z Marksscheider 183882 Changed redirect target from [[Аустрияның қалалары]] to [[Аустрия қалалары]] 3643702 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Аустрия қалалары]] 3j2xwc1oph7r68pmq67u8y584ypqlwz 0 687415 3643703 3171237 2026-08-18T11:34:31Z Marksscheider 183882 Changed redirect target from [[Аустрияның қалалары]] to [[Аустрия қалалары]] 3643703 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Аустрия қалалары]] 3j2xwc1oph7r68pmq67u8y584ypqlwz 0 720168 3643403 3639205 2026-08-17T16:01:49Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3643403 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Джейн Кэмпион |шынайы есімі = {{lang-en|Elizabeth Jane Campion}} |сурет = Jane Campion DNZM (cropped).jpg |сурет ені = |сурет атауы = Джейн Кэмпион (2016) |туған кездегі есімі = Элизабет Джейн Кэ́мпион |туған күні = 30.04.1954 |туған жері = {{Туғанжері|Веллингтон|Веллингтонда}}, [[Жаңа Зеландия]] |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |мамандығы = {{кинорежиссёр|Жаңа Зеландия}}<br />{{сценарийші|Жаңа Зеландия}} |азаматтығы = {{байрақ|Жаңа Зеландия}} |белсенді жылдары = [[1982 жыл|1982]] — қазіргі уақытқа шейін |бағыты = |киностудия = |марапаттары = «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» (1994, 2012)<br />«[[Алтын глобус]]» (2022)<br />«[[BAFTA]]» (2022 — екі рет)<br />«[[Сезар (киножүлде)|Сезар]]» (1994)<br />«[[Алтын пальма бұтағы]]» (1986,1993) |imdb_id = 0001005 |сайты = |ортаққор = Jane Campion }} '''Джейн Кэмпион''' ({{lang-en|Elizabeth Jane Campion}}; [[30 сәуір]] [[1954 жыл|1954]]; [[Жаңа Зеландия]], [[Веллингтон]]) — Жаңа Зеландиялық [[кинорежиссёр]], [[Сценарийші|сценарист]] және [[жазушы]]. Кэмпионның танымал болуына «Пианино» драмасы жол ашты. Бұл фильм үшін «[[Канн фестивалі]]нің» «[[Алтын пальма бұтағы]]» мен үздік сценарий номинациясы бойынша [[Оскар сыйлығы|«Оскар»]] сыйлығы табысталды. == Жастық шағы == Джейн Кэмпион [[Жаңа Зеландия]]да, [[Веллингтон]]да дүниеге келді. Ол актриса және жазушы Эдит Кэмпион мен театр және опера режиссері Ричард Кэмпионның<ref>[https://books.google.kz/books?id=U5Zv_Uaa-WUC&pg=PA25&dq=EDITH+Hannah+RICHARD+CAMPION&hl=en&redir_esc=y#v=onepage&q=EDITH%20Hannah%20RICHARD%20CAMPION&f=false Fox. Jane Campion profile — 25-б.]</ref><ref>[[ISBN 978-0-252-03204-2|McHugh, Kathleen. Contemporary Film Directors: Jane Campion (ағ.). — United States of America: University of Illinois, Urbana, 2007]]</ref><ref>[https://www.nytimes.com/1993/05/30/movies/film-view-jane-campion-stirs-romance-with-mystery.html?pagewanted=2 FILM VIEW; Jane Campion Stirs Romance With Mystery, The New York Times (30 мамыр 1993).]</ref> отбасының екінші баласы. Анасының арғы атасы Роберт Ханна аяқ киім фабрикасының иесі және Жаңа Зеландияның тарихи жәдігері әрі архитектура ескерткіші саналатын «Антрим Хаустың» алғашқы қожайыны болған. Әкесінің отбасы ағайынды Плимуттар діни тобынының қатарында болған. Джейн, оның әпкесі Анна мен інісі Майкл балалық шағын Жаңа Зеландия театры маңында өткізген. Джейннің әкесі мен анасы «Жаңа Зеландия әртістері»<ref>[https://books.google.kz/books?id=FoyiVAT1MUwC&pg=PA41&dq=EDITH+RICHARD+CAMPION&hl=en&redir_esc=y#v=onepage&q=EDITH%20RICHARD%20CAMPION&f=false Fox. Jane Campion profile — 41-бет]</ref> деп аталатын театр труппасын ашқан. Джейн тағдырын театр мен кино өнерімен байланыстырамын деп еш ойламаған; Ол [[1975]] жылы Веллингтондағы [[Виктория патшайым]]ның университетін бітіріп, [[антропология]] ғылымының бакалавр дәрежесін алып шықты. Джейн Кэмпион [[1976]] жылы [[Лондон]]дағы «Chelsea Art School»-ға барып, [[Еуропа]] бойынша саяхат жасады. [[1981]] жылы [[Сидней университеті]]нің [[Сидней]] колледжінде көркем сурет мамандығын тәмамдады. Оның көркем туындыларына [[Сюрреализм|сюрреалист]] суретші [[Фрида Кало]] мен мүсінші [[Йозеф Бойс]]тың шығармашылығы ерекше әсер еткен. Алайда кейінірек Кэмпион бұл өнер түрінде шектеулер көп деп, [[көркем өнер]]ден көңілі қалып, кинематографияға бет бұрды. [[1980]] жылы «Баршын» («Парча») деп аталатын бірінші [[қысқаметражды фильм]]ін жазды. [[1981]] жылы Аустралия кино, телевизия және радио мектебіне түсіп, [[1984]] жылы оқуын тәмамдады. Оқып жүрген сәтінде тағы бірнеше қысқаметражды фильм жазды.<ref>[[Mark Stiles, «Jane Campion», Cinema Papers, December 1985, pp. 434—435, 471]]</ref> == Мансабы == Кэмпионның «Қабық: Тәртіпке арналған жаттығу» ([[1982]]) [[Қысқаметражды фильм|қысқаметраж фильмі]] [[1986]] жылы өткен [[Канн фестивалі]]нде<ref>[[Awards 1986 : Competition - Festival de Cannes 2015 (International Film Festival) . Festival-cannes.fr. ]]</ref> «Қысқаметраж фильмі үшін алтын пальма бұтағы» жүлдесін алды; оның басқа да «Құмарсыз сәттер» ([[1983]]), «Қыздың оқиғасы» ([[1984]]) и «Бірнеше сағаттан соң» ([[1984 жыл|1984]]) қысқаметраж фильмдері [[1986]] жылы өткен Канн фестивалінде «Ерекше көзқарас» конкурстық бағдарламасына енгізілді. Джейн Кэмпион [[Аустралия]] кино, телевизия және радио мектебін бітіргеннен кейін, ABC арнасына шыққан аустралиялық Dancing Daze ([[1986]]) ойын-сауық сериалындағы бір бөлімінде режиссер болды. Одан кейін Ян Чапман продюсерлік еткен «Екі дос» ([[1986]]) [[телефильм]]ін түсірді. «Қымбаттым» (1989) фильмі Кэмпионның толықметраж [[кино]] әлеміндегі режиссерлық дебюты болды. [[1989]] жылы [[Канн кинофестивалі]]нде «Алтын пальма бұтағы» сыйына ұсынылды, десе де Стивен Содербергтің «Секс, өтірік және видео» фильмінен жеңілді. Кэмпион режиссурадағы жетістігін [[Дженет Фрейм]] есімді жаңазеландиялық жазушының биографиялық және психологиялық портреті сипатталатын «Үстелімдегі періште» (1990) атты фильммен бекітті. Бұл жұмысы үшін 47-Венеция кинофестивалінде] «Күміс арыстан» деп аталатын ерекше сый жеңіп алды. Кемпион «Пианино» (1993) фильмінен кейін халықаралық деңгейде таныла бастады. Бұл фильм 1993 жылы Канн фестиваліндегі басты сый — «Алтын пальма бұтағын»<ref>[https://www.festival-cannes.com/en/films/the-piano Festival de Cannes: The Piano]</ref> жеңіп алды. Сондай-ақ «Пианино» 1993 жылы үздік режиссура үшін Аустралия кинематография және телевизия академиясының сыйлығын және үздік сценарий үшін 1994 жылы 66-рет өткізілген [[Оскар сыйлығы|«Оскар»]] жүлдесін жеңіп алды. Сонымен қатар, Джейн Кэмпион үздік режиссура үшін «Оскар» сыйлығына ұсынылған тарихтағы екінші әйел. Алайда [[Стивен Спилберг]]тің «Шиндлердің тізімі» фильмі басып озды. Джейн Кэмпионның келесі режиссерлық жұмыстары тақырыбы мен жанры бойынша әр алуан еді. «Ханым портреті» ([[1996]]) фильмі америкалық жазушы Генри Джеймстің осы аттас романына негізделген; басты рөлдерде [[Николь Кидман]], [[Джон Малкович]], [[Барбара Херши]] және [[Мартин Донован]] сынды жұлдыздар ойнаған. Кэмпион «Қасиетті түтін» ([[1999]]) деп аталатын фильміне басты рөлдегі ер адамды сомдауға «Пианино» фильміне түскен [[Харви Кейтелді]] шақырды; ал басты рөлдегі әйел кейіпкер етіп [[Кейт Уинслет]] таңдалды. Кэмпионный келесі жұмысы «Құштарлықтың күңгірт тұсы» ([[2003]]) деп аталатын эротикалық триллер. Ондағы басты рөлді сомдаған [[Мэг Райан]]ға әдеттегі амплуаны өзгертуге мүмкіндік берілді. «Жарық жұлдыз» ([[2009]]) фильмі — ағылшын ақыны Джон Китс ([[Бен Уишоу]]) пен оның сүйіктісі Ванни Браун ([[Эбби Корниш]]) екеуінің шытырман қарым-қатынасы туралы айтылатын биографиялық драма. Ол [[2009]] жылы өткен Канн фестивалінің конкурстық бағдарламасында көрсетілді. [[1999]] жылы Кэмпион аустралиялық «Балғын жеміс» драмасында продюсер болды; ал [[2006]] жылы «Ұрлау: Мегуми Ёкотаның оқиғасы» атты документал фильмнің атқарушы продюсері болды. Кэмпион «Жалғыз» ([[2012]]) және «Отбасы бақыты» ([[2016]]) деп аталатын қысқаметраж фильмдерде продюсерлік етті. Режиссер Анахита Хазвинизаденің «Олар» ([[2017]]) деген фильмінде де Кэмпион продюсерлік еткен. Кэмпион [[2013]] жылы халықаралық дәрежеде танылған<ref>[https://www.rottentomatoes.com/tv/top-of-the-lake Top of the Lake. Rotten Tomatoes]</ref><ref>[https://www.metacritic.com/tv/top-of-the-lake Top Of The Lake - Season 1 Reviews]</ref>, жағымды пікір жинаған «Көл беткейі»<ref>[https://www.hollywoodreporter.com/news/jane-campion-write-direct-sundance-257675 Jane Campion to Write, Direct Sundance Channel Miniseries Starring Elisabeth Moss]</ref> сериалының авторы да, сценаристі де, режиссер және продюсері де болды. Ал фильмде бас рөлді сомдаған америкалық актриса Элизабет Мосс [[2014]] жылы мини-сериал не телефильмдегі үздік әйел рөлі үшін «Алтын глобус» жүлдесін жеңіп алды<ref>[https://www.imdb.com/title/tt2103085/awards Top of the Lake (2013– ) : Awards]</ref>. Элизабет 2013 жылы фильм не мини-сериалдағы үздік әйел рөлі үшін «Телевизия сыншыларының таңдауы» деген сый ұтып алды. Сондай-ақ 2013 жылы Элизабет Мосс мини-сериал не фильмдегі үздік әйел рөлі үшін «[[Эмми]]» жүлдесіне ұсынылды. Бірақ «„Р“ деген қорқынышты әріп» деп аталатын фильмге түскен [[Лора Линни]]ден жеңілді. Джейн Кэмпионның өзі де 2013 жылы «Мини-сериал, фильм немесе драма бағдарламасындағы ұздік режиссура» категориясы бойынша «Эмми» жүлдесіне ұсынылды<ref>[https://www.emmys.com/awards/nominees-winners/2013/directing-miniseries-special Nominees/Winners | Television Academy.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230123114924/https://www.emmys.com/awards/nominees-winners/2013/directing-miniseries-special |date=2023-01-23 }}</ref>. Алайда жеңіске [[Стивен Содерберг]]тің «Шырағданның артында» телефильмі жетті. Джейн Кэмпион [[2013]] жылы Cinefondation студентер картинасы бағдарламасының және 66-Канн кинофестивалінде қысқаметраж бағдарламаларда қазылар алқасының төрайымы атанды<ref>[https://www.festival-cannes.com/en/readArticlePressRelease/59587.html A Palme d'or for the Cinéfondation!]</ref>. Келесі жылы 67-Канн фестивалінде қазылар алқасын басқарды<ref>[https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-25636639 Jane Campion to preside over Cannes Film Festival jury]</ref>. 2014 жылы өткен Канн кинофестивалінде жүлделі болған канадалық режиссер [[Ксавье Долан]] өз сөзінде «Пианино» фильмі режиссер атануына айтарлықтай әсер еткенін айтты. «Пианино» фильмі оның мықты, қайсар және жігерлі әйел рөлдерін ойлап табуына, әйелдерді ешқашан құрбан не объект ретінде көрсетпеуіне түрткі болған. Осы сөзінен кейін Кэмпион орнынан тұрып, Доланның жанына барып, оны құшақтады.<ref>[https://www.smh.com.au/entertainment/movies/bear-hugs-at-cannes-as-mommy-wins-jury-prize-20140525-zrndm.html Bear hugs at Cannes as Mommy wins jury prize]</ref><ref>[https://montrealgazette.com/ Xavier Dolan and Jane Campion]</ref> [[2014]] жылы Кэмпион [[Рейчел Кушнер]]дің «The Flamethrowers»<ref>[https://time.com/97271/jane-campion-the-flamethrowers/ Gibson, Megan. Jane Campion in talks to direct the big-screen adaptation of "The Flamethrowers", Time (13 мая 2014).] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140602071643/http://time.com/97271/jane-campion-the-flamethrowers/ |date=2014-06-02 }}</ref><ref>[https://variety.com/2014/film/news/jane-campion-flamethrowers-adaptation-1201178887/ Khatchatourian, Maane. Jane Campion Near Deal to Direct Adaptation of 'The Flamethrowers', Variety (13 мая 2014).]</ref> романы негізінде фильмінің түсірілімі туралы келіссөзі таяп қалды деген қауесет тарады. Алайда келіссөздер соңына дейін жетпеді. [[2015]] жылы Джэйн Кэмпион «Көл беткейі» сериалының екінші маусымында режиссер және сценарист болатынын растады. Фильм [[Сидней]]де түсірілді, ал [[Элизабет Мосс]] детектив Робин Гриффинді сомдауға қайта оралды.<ref>[https://jezebel.com/season-2-of-top-of-the-lake-will-take-place-in-sydney-a-1719784402 Shechet, Ellie. Season 2 of Top of the Lake Will Take Place in Sydney and Hong Kong, Jezebel (23 июня 2015)]</ref> «Көл беткейі» сериалының екінші маусымының толық премьерасы [[2017]] жылы мамырда Канн кинофестивалінде өтті<ref>[https://variety.com/2017/tv/news/top-of-the-lake-china-girl-elisabeth-moss-nicole-kidman-trailer-1202423849/ ‘Top of the Lake: China Girl’ Trailer Showcases Elisabeth Moss, Nicole Kidman]</ref>. [[Ұлыбритания]]да 2-маусымның премьерасы BBC Two арнасында [[2017]] жылдың 27 шілдесінде өтті. Сондай-ақ маусым толығымен [[BBC]] iPlayer сервисіне салынды.<ref>[https://www.thesun.co.uk/tvandshowbiz/4002363/top-of-the-lake-bbc-china-girl-cast-episode-6-finale/ When is Top of the Lake on BBC Two tonight, who does Nicole Kidman play, who else is in China Girl: The Battle of the Mothers?]</ref> 2017 жылдың қыркүйегінде «Көл беткейінің» 2-маусымы АҚШ-та Sundance арнасында көрсетілді<ref>[https://variety.com/2017/tv/news/sundancetv-top-of-the-lake-china-girl-photos-1202439953/ Rubin, Rebecca. SundanceTV Releases New Photos of ‘Top of the Lake: China Girl’ (ағ.), Variety (23 May 2017).]</ref>. Одан бөлек теледидарда көрсетілген әрбір бөлім келесі күні Hulu<ref>[https://www.indiewire.com/2017/05/top-of-the-lake-season-2-trailer-china-girl-nicole-kidman-watch-1201815185/ Ben Travers. Top of the Lake Season 2 Trailer: Nicole Kidman in ‘China Girl’ — Watch (ағ.). IndieWire (11 May 2017).]</ref> сервисіне шығып отырды. == Жеке өмірі == 1992 жылы Джейн Кэмпион «Пианино» фильмінің түсірілімінде режиссердің көмекшісі болған Колин Дэвид Энглертке<ref>[https://businessprofiles.com/details/englert-colin-david/AU-46864597461 Ben Travers. Top of the Lake Season 2 Trailer: Nicole Kidman in ‘China Girl’ — Watch (ағ.). IndieWire (11 May 2017)]</ref> үйленді. 1993 жылы олардың тұңғыш ұлы Джаспер дүниеге келді. Алайда ол 12 күн ғана өмір сүрді<ref>[https://books.google.kz/books?id=l0rvxoT4mj4C&pg=PA207&lpg=PA207&dq=%22jane+campion%22+baby&source=bl&ots=5Zk2rymWeq&sig=dYiKaaFfnx1Lh74_mSfAKbiCM30&hl=en&sa=X&ei=MRwLUdjqJ82n0AHkk4GADg&redir_esc=y#v=onepage&q=%22jane%20campion%22%20baby&f=false Franke, Lizzie. Jane Campbell Is Called the Best Female Director in the World. What's Female Got to Do with It? // Jane Campion: Interview (неопр.) / Wexman, Virginia Wright. — University Press of Mississippi, 1999. — 207-бет.]</ref>. 1994 жылы олардың қызы, кейін актриса атанған Элис Энглерт дүниеге келді. Джейн Кэмпион мен Колин Дэвид Энглерт 2001 жылы ажырасты<ref>[https://www.nzherald.co.nz/entertainment/alice-englert-stars-in-twilight-successor/OCXRZT4NBSO6PQRBKEUCTG6CXE/ Alice Englert stars in Twilight successor]</ref>. == Фильмография == {| class="wikitable" |- ! rowspan="2" | Жыл ! rowspan="2" | Атауы ! rowspan="2" | Түпнұсқа атауы ! colspan="3" | Кімнің рөлінде ! rowspan="2" | Сипаттама |- ! style="width:9em; font-size:90%" | режиссер ! style="width:9em; font-size:90%" | сценарист ! style="width:9em; font-size:90%" | продюсер |- | 1980 | Баршын | ''Tissues'' | {{Yes}} | {{Yes}} | | [[Қысқаметражды фильм|Қысқаметраж фильм]] |- | 1981 | Азғыру мен жаулап алудың шырмауы | ''Mishaps of Seduction and Conquest'' | {{Yes}} | {{Yes}} | | Қысқаметраж фильм |- | 1982 | Қабық: Тәртіпке арналған жаттығу | ''Peel: An Exercise in Discipline'' | {{Yes}} | {{Yes}} | | Қысқаметраж фильм |- | 1983 | Құмарсыз сәттер | ''Passionless Moments'' | {{Yes}} | {{Yes}} | {{Yes}} | Қысқаметраж фильм |- | rowspan="2" | 1984 | Қыздың оқиғасы | ''A Girl’s Own Story'' | {{Yes}} | {{Yes}} | | Қысқаметраж фильм |- | Бірнеше сағаттан соң | ''After Hours'' | {{Yes}} | {{Yes}} | | Қысқаметраж фильм |- | rowspan="2" | 1986 | Ғажап би | ''Dancing Daze'' | {{Yes}} | | | Сериал бөлімі |- | Екі дос | ''Two Friends'' | {{Yes}} | | | [[Телефильм]] |- | 1989 | Қымбаттым | ''Sweetie'' | {{Yes}} | {{Yes}} | | Дебют толықметраж фильм |- | 1990 | Үстелімдегі періште | ''An Angel at My Table'' | {{Yes}} | | | Толықметраж фильм |- | 1993 | Пианино | ''The Piano'' | {{Yes}} | {{Yes}} | | Толықметраж фильм |- | 1996 | Ханым портреті | ''The Portrait of a Lady'' | {{Yes}} | | | Толықметраж фильм |- | rowspan="2" |1999 | Қасиетті түтін | ''Holy Smoke!'' | {{Yes}} | {{Yes}} | | Толықметраж фильм |- | Балғын жеміс | ''Soft Fruit'' | | | {{Yes}} | Толықметраж фильм |- | 2003 | Құштарлықтың күңгірт тұсы | ''In the Cut'' | {{Yes}} | {{Yes}} | | Толықметраж фильм |- | rowspan="2" | 2006 | Су күнделігі | ''The Water Diary'' | {{Yes}} | {{Yes}} | | «8» киноальманахына кіретін қысқаметраж фильм |- | Ұрлау: Мегуми Ёкотаның оқиғасы | ''Abduction: The Megumi Yokota Story'' | | | {{Yes}} | Документал фильм |- | 2007 | Қызыл қоңыз | ''The Lady Bug'' | {{Yes}} | {{Yes}} | | «Әркімнің өз фильмі бар» киноальманахына кіретін қысқаметраж фильм |- | 2009 | Жарық жұлдыз | ''Bright Star'' | {{Yes}} | {{Yes}} | | Толықметраж фильм |- | 2012 | Жалғыз | ''I’m the One'' | | | {{Yes}} | Қысқаметраж фильм |- | 2013, 2017 | Көл беткейі | ''Top of the Lake'' | {{Yes}} | {{Yes}} | {{Yes}} | Сериал |- | 2016 | Отбасы бақыты | ''Family Happiness'' | | | {{Yes}} | Қысқаметраж фильм |- | 2017 | Олар | ''They'' | | | {{Yes}} | Толықметраж фильм |- |} == Сыншылар == Джейн Кэмпион карьерасын бастаған сәттен бастап, сыншылар оны жоғары бағалады. Дэвид Томпсон есімді сыншы В. У. Уэксманның «Джейн Кэмпион: Интервью» атты кітабының алғысөзінде «Кэмпион — әлемдегі ең үздік заманауи жас режиссерлердың бірі» деп жазды<ref>[https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BB%D1%83%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%BD%D0%B0%D1%8F:%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%87%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B8_%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3/1-57806-083-4 V. W. Wexman. Jane Campion: Interviews. Roundhouse Publishing. 1999.] ISBN 1-57806-083-4.</ref>. Ал Сью Джилеттің «Көз көрмейтін нәрсе: Джейн Кэмпионның «Қымбаттым» фильміндегі аффекттің әсері» мақаласында Кэмпионның режиссерлық стиліне «өмір тәжірибесінің шынайы екеніне сену үшін толық әрі сенімді әдісі» деп баға берді; сондай-ақ Кэмпион «аудиторияға айтылмаған және көрсетілмеген нәрселермен әсер ету арқылы көрермендердің сезімі мен эмоциясын катализдей алады» деді<ref>[http://www.sensesofcinema.com/1999/feature-articles/sweetie/ More than Meets the Eye: The Mediation of Affects in Jane Campion's Sweetie • Senses of Cinema. Sensesofcinema.com.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220306174629/https://www.sensesofcinema.com/1999/feature-articles/sweetie/ |date=2022-03-06 }}</ref>. Кэмпион [[Гендер|гендерлік саясат]] тақырыбына әуес; ол азғыру сипаты мен әйел сексуалдығының күшіне қызығады. Осындай тақырыптар көтергені әсерінен сыншылардың көбі Кэмпионның жұмыстарын феминистік деп бағалайды. Алайда Ребекка Флинн Маркс есімді сыншы «феминизм шеңбері Кэмпион шығармалары мен кейіпкерлерінің барлық нәзіктігі мен тереңдігін толық қамти алмайды» дейді<ref>[https://www.nytimes.com/section/movies Jane Campion - Biography - Movies & TV - NYTimes.com. Movies.nytimes.com]</ref>. == Атақ == Джейн Кэмпион [[2016]] жылы [[Жаңа Зеландия]]ның [[Құрмет ордені]]нінің ханымы атанды<ref>[https://gazette.govt.nz/notice/id/2016-vr217 «New Year Honours 2016»]</ref><ref>[https://www.tvnz.co.nz/one-news/new-zealand/richie-mccaw-surpasses-knighthood-appointed-nzs-top-honour Richie McCaw surpasses knighthood, appointed NZ's top honour] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160107022829/https://www.tvnz.co.nz/one-news/new-zealand/richie-mccaw-surpasses-knighthood-appointed-nzs-top-honour |date=2016-01-07 }}</ref>. == Әдебиет == * Cheshire, Ellen: ''Jane Campion.'' London: Pocket Essentials, 2000. * Fox, Alistair: ''Jane Campion: Authorship and Personal Cinema.'' Bloomington-Indianapolis: Indiana University Press, 2011. ISBN 978-0-253-22301-2. * Gillett, Sue: 'Views for Beyond the Mirror: The Films of Jane Campion.' St.Kilda: ATOM, 2004. ISBN 1 876467 14 2<ref>[http://sensesofcinema.com/2005/book-reviews/jane_campion_sue_gillett/ Views From Beyond the Mirror: The Films of Jane Campion by Sue Gillett • Senses of Cinema. Sensesofcinema.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130321113801/http://sensesofcinema.com/2005/book-reviews/jane_campion_sue_gillett/ |date=2013-03-21 }}</ref><ref>[https://trove.nla.gov.au/work/17020615?versionId=45519961 The films of Jane Campion : views from beyond the mirror / Sue Gillett. - Version details]</ref> * Hester, Elizabeth J.: Jane Campion: A Selective Annotated Bibliography of Dissertations and Theses. ISBN 978-1484818381, ISBN 1484818385. * Jones, Gail: 'The Piano.' Australian Screen Classics, Currency Press, 2007. * Margolis, Harriet (ed): 'Jane Campion’s The Piano.' Cambridge University Press, 2000. * McHugh, Kathleen: 'Jane Campion.'Urbana and Chicago: University of Illinois Press, 2007. * Radner, Hilary, Alistair Fox and Irène Bessière (eds): 'Jane Campion: Cinema, Nation, Identity.'Detroit: Wayne State University Press,2009. * Verhoeven, Deb: ''Jane Campion.'' London: Routledge, 2009. * Wexman V.W.: ''Jane Campion: Interviews.'' Roundhouse Publishing. 1999. == Дереккөздер == {{дереккөздер|2}} {{Сыртқы сілтемелер}} {{Навигациялық блок |тақырып_стиль = background:#C6C9FF |state = collapsed |тақырып = Джейн Кэмпион марапаттары |Үздік режиссёр үшін Оскар сыйлығы |Үздік түпнұсқалық сценарий үшін Оскар сыйлығы }} [[Санат:Үздік режиссёр үшін Оскар сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Үздік түпнұсқалық сценарий үшін Оскар сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Алтын глобус сыйлығының иегерлері]] [[Санат:BAFTA марапаты иегерлері]] [[Санат:Алтын пальма бұтағы сыйлығының иегерлері (режиссёрлер)]] [[Санат:Тәуелсіз рух сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Сезар сыйлығының иегерлері]] r1vfykxty8c66xu78l7zh2ydel7ppzv 0 723030 3643541 3576136 2026-08-17T23:30:45Z Красный 53878 /* Жалпы мәліметтер */ сурет кою 3643541 wikitext text/x-wiki {{Жол|атауы=Үлкен Алматы айналма автомобиль жолы (ҮАААЖ)|ел={{KZ}}|аймағы=[[Алматы облысы]]|иесі=Қазақстан Республикасы Көлік және коммуникациялар министрлігі|жобалаушы=«Дортранс» ​Қазақ жол-көлік проблемалары ғылыми-зерттеу және жобалау институты|ұзындығы=66|өтеді=[[Қарасай ауданы]], [[Іле ауданы]], [[Талғар ауданы|Талғар аудандары]] арқылы|жабындысы=цементбетон монолитті, асфальтбетон|сайты=https://barr.kz|сурет=Сурет:Ulken Almaty ainalma auto joly.jpeg|қысқаша аталуы={{lang-ru|БАКАД}} (Жиі қолданылатын атау)|сурет атауы={{legend|#4169E1|ҮАААЖ}} {{legend|orange|Жолдардың ҮАААЖ-бен қиылысуы}} {{legend|white|6=red|7=- – -|Жолды ұзарту жобаланған}}|нөмірі={{Қазақстан трассасы|Р67}}}} '''Үлкен Алматы айналма автомобиль жолы''' ('''ҮАААЖ''') – [[Алматы|Алматы қаласының]] көшелерін транзиттік көліктен босатуға арналған ақылы жол. Айналма деп аталуы себебі, қаланы солтүстік жағынан айналады. [[Алматы облысы|Алматы облысының]] [[Қарасай ауданы|Қарасай]], [[Іле ауданы|Іле]], [[Талғар ауданы|Талғар]] аудандарының аумақтары арқылы 14 елді мекенмен өтеді. Жол жобасы сонау 2000 жылдары жүзеге асырыла бастады, бірақ ауқымды құрылыс тек 2018 жылы басталды. Жолдың құрылысы 2021 жылы аяқталады деп жоспарланған еді, бірақ кейінірек пайдалануға беру 2023 жылға шегерілді. 2023 жылы 16 маусымда пайдалануға берілді.<ref>{{cite web|url= https://egemen.kz/article/344492-ulken-almaty-aynalma-dgoly-ashyldy|title = Үлкен Алматы айналма жолы ашылды|author = |date = 20-06-2023 |work = |publisher = [[Егемен Қазақстан]] |accessdate = 2023-12-22 |lang = kk}}</ref><ref>{{cite web|url= https://24.kz/kz/zha-aly-tar/o-am/item/605366-lken-almaty-ajnalma-zholy-ashyldy|title = Үлкен Алматы айналма жолы ашылды|author = Жандос Айтбайұлы, Эдуард Кон |date = 16-06-2023 |work = |publisher = [[24KZ]] |accessdate = 2023-12-22 |lang = kk}}</ref> == Жалпы мәліметтер == [[File:Кыргауылды, начало БАКАД.jpg|thumb|Қырғауылдында «Нөлдік пикет»]] ҮАААЖ<ref>{{Cite web|title=Үлкен Алматы айналма автомобиль жолын (ҮАААЖ) құру және пайдалану|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=31670071&pos=0;0#pos=0;0|accessdate=22.12.2023}}</ref> – санаты ең жоғарғы “1А” және ұзындығы 66 км. Ал кеңдігі жағынан 6 жолақтан тұрады. Жоспар бойынша 21 көпір, 8 екі деңгейлік жол айрығы, 2 эстакада, 18 жол өтпесі, 168 су құбыры салынуы керек болған. Жол құрылысы басталғаннан бері, бастапқыдағы бұл жоспар бірнеше өзгеріске ұшыраған. Себебі, айналма жол кейбір елді-мекендерді бөліп, ауылды жерлерге жаяу жүргіншілердің жолын салу керек болса, кей жерлерге жерасты өткелдері салынған.<ref>[https://www.minber.kz/2023/06/saqaldy-qurylys-bakad-zholy-qashan-pajdaga-beriledi/ Сақалды құрылыс БАКАД жолы қашан пайдаға беріледі?]</ref> Жеке электр желілерін көшіру, су құбырларын, кәріз жүйелерін және шөгінді құбырларын қайта құру, телекоммуникацияларды жою жоспарланған болатын. «Нөлдік пикет» Алматы қаласының батыс жағында, Алматы – Ұзынағаш тас жолының 23-ші шақырымында, [[Қырғауылды]] ауылының маңында орналасқан. ҮАААЖ соңы Алматының шығыс жағында, [[Алматы]] – Талғар – Евгеньевка тас жолының 22-ші шақырымында. Орташа алғанда, ҮАААЖ Алматы орталығынан 19 шақырым қашықтықта орналасқан. Жол, саяжайлар, шаруа және басқа да жекеменшік жерлер орналасқан қала маңындағы аудан арқылы өтеді, жер бедері ойлы-қырлы. ҮАААЖ 5 республикалық маңызы бар, 14 жергілікті маңыздағы және 8 далалық жолдарды кесіп өтеді. Республикалық маңызы бар Алматы – [[Екатеринбург]] тас жолының бойында транзиттік өткел бар. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2006 жылғы 28 қарашадағы № 1127 қаулысымен бұл жоба концессия тетігі бойынша іске асыруға ұсынылатын объектілердің тізбесіне енгізілген болатын.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P080001168_ Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2006 жылғы 28 қарашадағы N 1127 қаулысына өзгеріс енгізу туралы]</ref> == Жобаның мақсаты == * «[[Батыс Еуропа — Батыс Қытай (көлік жолы)|Батыс Қытай – Батыс Еуропа]]<nowiki/>», «Ташкент – Шымкент – Тараз – Бішкек – Алматы – Қорғас» (Жібек жолы) және «Алматы - Қарағанды ​​- Астана - Петропавл» халықаралық дәліздерінің қиылысында транзиттік ағындарды Алматы қаласынан тысқары ауыстыру арқылы Алматы қаласының айналасында заманауи жоғары технологиялық айналма жолды құру; * Алматы көлік жүйесіне түсетін жүктемені азайту арқылы қала және қала маңындағы аумақтардың экологиялық жағдайын жақсарту; * Алматы қаласына «кіреберіс» болып табылатын негізгі жолдарда көлік кептелістерінің пайда болуын жою; * Көлік қызметтерінің сапасын арттыру, жол-көлік оқиғаларының деңгейін төмендету, үздіксіз және қауіпсіз қозғалысты қамтамасыз ету (оның ішінде апаттар көзін жою, жолдағы инженерлік-техникалық реттеу); * Трансқазақстандық транзиттік маршруттардың транзиттік әлеуетін және бәсекеге қабілеттілігін арттыру, тасымалдаушылардың көлік қызметтерінің құнын төмендету және көлік құралдарын пайдалану құнын үнемдеу.<ref>[http://mid.gov.kz/kk/pages/uaaazh-zhobasy ҮАААЖ ЖОБАСЫ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171113001229/http://mid.gov.kz/kk/pages/uaaazh-zhobasy |date=2017-11-13 }}</ref> == Сипаттамасы == * Жобаның жалпы құны 743 миллион долларды құрайды, оның 543 миллионы құрылысқа жұмсалған;<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P1200000495 2012 жылы байланысты гранттарды тартуға арналған өтінімдердің тізбесін бекіту туралы]</ref> * Ұзындығы – 66 км; * қозғалыс жолақтары – 4, 6; * Жолақ ені – 3,75 м; * Болжалды жылдамдық – 150 км/сағ; * Іске асыру мерзімі: 2018–2023; * Бейнекамералар – 221; * метрологиялық станциялар – 2; * Операциялық орталығы – [[Ынтымақ (Іле ауданы)|Ынтымақ]] ауылы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * [https://barr.kz/ https://barr.kz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231222112822/https://barr.kz/ |date=2023-12-22 }} - ресми сайты [[Санат:Қазақстан жолдары]] 6c2i2igvzfh2myd0nuwswypvjeyfd98 3643542 3643541 2026-08-17T23:31:04Z Красный 53878 /* Жалпы мәліметтер */ 3643542 wikitext text/x-wiki {{Жол|атауы=Үлкен Алматы айналма автомобиль жолы (ҮАААЖ)|ел={{KZ}}|аймағы=[[Алматы облысы]]|иесі=Қазақстан Республикасы Көлік және коммуникациялар министрлігі|жобалаушы=«Дортранс» ​Қазақ жол-көлік проблемалары ғылыми-зерттеу және жобалау институты|ұзындығы=66|өтеді=[[Қарасай ауданы]], [[Іле ауданы]], [[Талғар ауданы|Талғар аудандары]] арқылы|жабындысы=цементбетон монолитті, асфальтбетон|сайты=https://barr.kz|сурет=Сурет:Ulken Almaty ainalma auto joly.jpeg|қысқаша аталуы={{lang-ru|БАКАД}} (Жиі қолданылатын атау)|сурет атауы={{legend|#4169E1|ҮАААЖ}} {{legend|orange|Жолдардың ҮАААЖ-бен қиылысуы}} {{legend|white|6=red|7=- – -|Жолды ұзарту жобаланған}}|нөмірі={{Қазақстан трассасы|Р67}}}} '''Үлкен Алматы айналма автомобиль жолы''' ('''ҮАААЖ''') – [[Алматы|Алматы қаласының]] көшелерін транзиттік көліктен босатуға арналған ақылы жол. Айналма деп аталуы себебі, қаланы солтүстік жағынан айналады. [[Алматы облысы|Алматы облысының]] [[Қарасай ауданы|Қарасай]], [[Іле ауданы|Іле]], [[Талғар ауданы|Талғар]] аудандарының аумақтары арқылы 14 елді мекенмен өтеді. Жол жобасы сонау 2000 жылдары жүзеге асырыла бастады, бірақ ауқымды құрылыс тек 2018 жылы басталды. Жолдың құрылысы 2021 жылы аяқталады деп жоспарланған еді, бірақ кейінірек пайдалануға беру 2023 жылға шегерілді. 2023 жылы 16 маусымда пайдалануға берілді.<ref>{{cite web|url= https://egemen.kz/article/344492-ulken-almaty-aynalma-dgoly-ashyldy|title = Үлкен Алматы айналма жолы ашылды|author = |date = 20-06-2023 |work = |publisher = [[Егемен Қазақстан]] |accessdate = 2023-12-22 |lang = kk}}</ref><ref>{{cite web|url= https://24.kz/kz/zha-aly-tar/o-am/item/605366-lken-almaty-ajnalma-zholy-ashyldy|title = Үлкен Алматы айналма жолы ашылды|author = Жандос Айтбайұлы, Эдуард Кон |date = 16-06-2023 |work = |publisher = [[24KZ]] |accessdate = 2023-12-22 |lang = kk}}</ref> == Жалпы мәліметтер == [[File:Кыргауылды, начало БАКАД.jpg|thumb|left|Қырғауылдында «Нөлдік пикет»]] ҮАААЖ<ref>{{Cite web|title=Үлкен Алматы айналма автомобиль жолын (ҮАААЖ) құру және пайдалану|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=31670071&pos=0;0#pos=0;0|accessdate=22.12.2023}}</ref> – санаты ең жоғарғы “1А” және ұзындығы 66 км. Ал кеңдігі жағынан 6 жолақтан тұрады. Жоспар бойынша 21 көпір, 8 екі деңгейлік жол айрығы, 2 эстакада, 18 жол өтпесі, 168 су құбыры салынуы керек болған. Жол құрылысы басталғаннан бері, бастапқыдағы бұл жоспар бірнеше өзгеріске ұшыраған. Себебі, айналма жол кейбір елді-мекендерді бөліп, ауылды жерлерге жаяу жүргіншілердің жолын салу керек болса, кей жерлерге жерасты өткелдері салынған.<ref>[https://www.minber.kz/2023/06/saqaldy-qurylys-bakad-zholy-qashan-pajdaga-beriledi/ Сақалды құрылыс БАКАД жолы қашан пайдаға беріледі?]</ref> Жеке электр желілерін көшіру, су құбырларын, кәріз жүйелерін және шөгінді құбырларын қайта құру, телекоммуникацияларды жою жоспарланған болатын. «Нөлдік пикет» Алматы қаласының батыс жағында, Алматы – Ұзынағаш тас жолының 23-ші шақырымында, [[Қырғауылды]] ауылының маңында орналасқан. ҮАААЖ соңы Алматының шығыс жағында, [[Алматы]] – Талғар – Евгеньевка тас жолының 22-ші шақырымында. Орташа алғанда, ҮАААЖ Алматы орталығынан 19 шақырым қашықтықта орналасқан. Жол, саяжайлар, шаруа және басқа да жекеменшік жерлер орналасқан қала маңындағы аудан арқылы өтеді, жер бедері ойлы-қырлы. ҮАААЖ 5 республикалық маңызы бар, 14 жергілікті маңыздағы және 8 далалық жолдарды кесіп өтеді. Республикалық маңызы бар Алматы – [[Екатеринбург]] тас жолының бойында транзиттік өткел бар. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2006 жылғы 28 қарашадағы № 1127 қаулысымен бұл жоба концессия тетігі бойынша іске асыруға ұсынылатын объектілердің тізбесіне енгізілген болатын.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P080001168_ Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2006 жылғы 28 қарашадағы N 1127 қаулысына өзгеріс енгізу туралы]</ref> == Жобаның мақсаты == * «[[Батыс Еуропа — Батыс Қытай (көлік жолы)|Батыс Қытай – Батыс Еуропа]]<nowiki/>», «Ташкент – Шымкент – Тараз – Бішкек – Алматы – Қорғас» (Жібек жолы) және «Алматы - Қарағанды ​​- Астана - Петропавл» халықаралық дәліздерінің қиылысында транзиттік ағындарды Алматы қаласынан тысқары ауыстыру арқылы Алматы қаласының айналасында заманауи жоғары технологиялық айналма жолды құру; * Алматы көлік жүйесіне түсетін жүктемені азайту арқылы қала және қала маңындағы аумақтардың экологиялық жағдайын жақсарту; * Алматы қаласына «кіреберіс» болып табылатын негізгі жолдарда көлік кептелістерінің пайда болуын жою; * Көлік қызметтерінің сапасын арттыру, жол-көлік оқиғаларының деңгейін төмендету, үздіксіз және қауіпсіз қозғалысты қамтамасыз ету (оның ішінде апаттар көзін жою, жолдағы инженерлік-техникалық реттеу); * Трансқазақстандық транзиттік маршруттардың транзиттік әлеуетін және бәсекеге қабілеттілігін арттыру, тасымалдаушылардың көлік қызметтерінің құнын төмендету және көлік құралдарын пайдалану құнын үнемдеу.<ref>[http://mid.gov.kz/kk/pages/uaaazh-zhobasy ҮАААЖ ЖОБАСЫ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171113001229/http://mid.gov.kz/kk/pages/uaaazh-zhobasy |date=2017-11-13 }}</ref> == Сипаттамасы == * Жобаның жалпы құны 743 миллион долларды құрайды, оның 543 миллионы құрылысқа жұмсалған;<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P1200000495 2012 жылы байланысты гранттарды тартуға арналған өтінімдердің тізбесін бекіту туралы]</ref> * Ұзындығы – 66 км; * қозғалыс жолақтары – 4, 6; * Жолақ ені – 3,75 м; * Болжалды жылдамдық – 150 км/сағ; * Іске асыру мерзімі: 2018–2023; * Бейнекамералар – 221; * метрологиялық станциялар – 2; * Операциялық орталығы – [[Ынтымақ (Іле ауданы)|Ынтымақ]] ауылы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * [https://barr.kz/ https://barr.kz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231222112822/https://barr.kz/ |date=2023-12-22 }} - ресми сайты [[Санат:Қазақстан жолдары]] 5f562ezad7kbk0iva72iy0dd7o4bhhq 2 725520 3643422 3643276 2026-08-17T17:07:14Z 1nter pares 146705 /* Тізім */ 3643422 wikitext text/x-wiki == Тізім == * [[Джеймс Даймон]], [[Стивен Сквери]], [[Генри Уэллс]], [[Уильям Фарго]] * [[Төлем картасы]], [[Бөлшек банк]], [[Too big to fail]] * [[Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес]], [[АҚШ Қаржы министрлігі]] * [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]], [[Lehman Brothers банкроттығы]], [[1914 жылғы қаржы дағдарысы]] * [[American Express]], [[Citigroup]], [[Wells Fargo]], [[Қытай Сауда-өнеркәсіп Банкі]], [[Agricultural Bank of China]], [[China Construction Bank]], [[Bank of China]], [[BNP Paribas]], [[Crédit Agricole]], [[Postal Savings Bank of China]], [[Mitsubishi UFJ Financial Group]], [[Banco Santander]], [[Bank of Communications]], [[Barclays]], [[Sumitomo Mitsui Financial Group]], [[Société Générale]], [[Mizuho Financial Group]], [[China Merchants Bank]], [[Groupe BPCE]], [[Royal Bank of Canada]], [[Deutsche Bank]], [[Industrial Bank]], [[Toronto-Dominion Bank]], [[Japan Post Bank]], [[China CITIC Bank]], [[Crédit Mutuel]], [[Shanghai Pudong Development Bank]], [[Lloyds Banking Group]], [[ING Group]], [[Intesa Sanpaolo]], [[China Minsheng Bank]], [[Scotiabank]], [[Bank of Montreal]], [[China Everbright Bank]], [[UniCredit]], [[Banco Bilbao Vizcaya Argentaria]], [[NatWest Group]], [[Commonwealth Bank of Australia]], [[Standard Chartered]], [[State Bank of India]], [[Сбербанк]], [[Australia and New Zealand Banking Group]], [[La Banque postale]], [[Ping An Bank]], [[Canadian Imperial Bank of Commerce]], [[CaixaBank]], [[DZ Bank]] == Жоспар == * Хиуа хандары: ** Өзбек-Арабшах хандары — Дайын *** Өзбек-Қоңырат хандары — Дайын * Бұхара хандары: ** Өзбек-Шайбани хандары — ? *** Өзбек-Аштархан хандары — Дайын * Қоқан хандары: ** Өзбек-Мың хандары — Дайын == Үлгі == {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Президент = | Ізашары = | Ізбасары = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = |шынайы атауы = |ел = |эмблема = |эмблема ені = |эмблеманың аты = |қазіргі = |тағайындалған = |портреті = |портреттің ені = |портреттің тақырыбы = |басшылық етеді = |басқару түрі = |резиденция = |бағынады = |ұсынылады = |мүше = |тағайындалды = |өкілеттігінің мерзімі = |айлығы = |орынбасары = |ізашары = |пайда болды = |таратылды = |ізбасары = |біріншісі = |соңғысы = |сайты = }} == Талқылау // Толықтыру == * [[Мэри Робинсон]], [[Мэри Макэлис]], [[Жарық дизайны]], [[Илияна Йотова]], [[Лаура Фернандес Дельгадо]], [[Лаура Чинчилья]]. == WG == * [[World of Tanks Blitz]] * bb * wrsh bl * ? == Белсенді == === Қақтығыстар === # [[ДР Конго мен Руанда арасындағы қақтығыс (2022–2025)]] # [[Израильдің Сирияға басып кіруі (2024 жылдан)]] # [[Израильдің Батыс жағалаудағы әскери операциясы (2025)]] # [[Сербиядағы жалпы ереуіл (2025)]] # [[АҚШ-тың Канада және Мексикамен сауда соғысы (2025 жылдан)]] # [[Белгород облысындағы шайқастар (2025)]] # [[Түркиядағы жаппай наразылықтар (2025)]] == Толықтыру == * [[Йоханнесбургтегі G-20 саммиті (2025)]] * [[Ауғанстандағы жер сілкінісі (2025)]] * [[Оңтүстік Йемендегі қақтығыстар (2025–2026)]] * [[Ирандағы наразылықтар (2025–2026)]] * [[Қатысушы:1nter pares/Мақалалар]] == Орыс-түрік соғыстары // Жоспар == # [[Орыс-түрік соғысы (1568–1570)]] # [[Орыс-түрік соғысы (1672–1681)]] # Орыс-түрік соғысы 3 # Орыс-түрік соғысы 4 # Орыс-түрік соғысы 5 # Орыс-түрік соғысы 6 # Орыс-түрік соғысы 7 # Орыс-түрік соғысы 8 # Орыс-түрік соғысы 9 # Орыс-түрік соғысы 10 # Орыс-түрік соғысы 11 # Орыс-түрік соғысы 12 k7m2qsk1i71wmb98zz5xiyl140vha14 3643467 3643422 2026-08-17T18:41:01Z 1nter pares 146705 /* Тізім */ 3643467 wikitext text/x-wiki == Тізім == * [[Джеймс Даймон]], [[Стивен Сквери]], [[Генри Уэллс]], [[Уильям Фарго]] * [[Төлем картасы]], [[Бөлшек банк]], [[Too big to fail]] * [[Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес]], [[АҚШ Қаржы министрлігі]] * [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]], [[Lehman Brothers банкроттығы]], [[1914 жылғы қаржы дағдарысы]] * [[American Express]], [[Citigroup]], [[Wells Fargo]], [[Қытай Сауда-өнеркәсіп Банкі]], [[Agricultural Bank of China]], [[China Construction Bank]], [[Bank of China]], [[BNP Paribas]], [[Crédit Agricole]], [[Postal Savings Bank of China]], [[Mitsubishi UFJ Financial Group]], [[Banco Santander]], [[Bank of Communications]], [[Barclays]], [[Sumitomo Mitsui Financial Group]], [[Société Générale]], [[Mizuho Financial Group]], [[China Merchants Bank]], [[Groupe BPCE]], [[Royal Bank of Canada]], [[Deutsche Bank]], [[Industrial Bank]], [[Toronto-Dominion Bank]], [[Japan Post Bank]], [[China CITIC Bank]], [[Crédit Mutuel]], [[Shanghai Pudong Development Bank]], [[Lloyds Banking Group]], [[ING Group]], [[Intesa Sanpaolo]], [[China Minsheng Bank]], [[Scotiabank]], [[Bank of Montreal]], [[China Everbright Bank]], [[UniCredit]], [[Banco Bilbao Vizcaya Argentaria]], [[NatWest Group]], [[Commonwealth Bank of Australia]], [[Standard Chartered]], [[State Bank of India]], [[Сбербанк]], [[Australia and New Zealand Banking Group]], [[La Banque postale]], [[Ping An Bank]], [[Canadian Imperial Bank of Commerce]], [[CaixaBank]], [[DZ Bank]], [[Nordea]] == Жоспар == * Хиуа хандары: ** Өзбек-Арабшах хандары — Дайын *** Өзбек-Қоңырат хандары — Дайын * Бұхара хандары: ** Өзбек-Шайбани хандары — ? *** Өзбек-Аштархан хандары — Дайын * Қоқан хандары: ** Өзбек-Мың хандары — Дайын == Үлгі == {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Президент = | Ізашары = | Ізбасары = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = |шынайы атауы = |ел = |эмблема = |эмблема ені = |эмблеманың аты = |қазіргі = |тағайындалған = |портреті = |портреттің ені = |портреттің тақырыбы = |басшылық етеді = |басқару түрі = |резиденция = |бағынады = |ұсынылады = |мүше = |тағайындалды = |өкілеттігінің мерзімі = |айлығы = |орынбасары = |ізашары = |пайда болды = |таратылды = |ізбасары = |біріншісі = |соңғысы = |сайты = }} == Талқылау // Толықтыру == * [[Мэри Робинсон]], [[Мэри Макэлис]], [[Жарық дизайны]], [[Илияна Йотова]], [[Лаура Фернандес Дельгадо]], [[Лаура Чинчилья]]. == WG == * [[World of Tanks Blitz]] * bb * wrsh bl * ? == Белсенді == === Қақтығыстар === # [[ДР Конго мен Руанда арасындағы қақтығыс (2022–2025)]] # [[Израильдің Сирияға басып кіруі (2024 жылдан)]] # [[Израильдің Батыс жағалаудағы әскери операциясы (2025)]] # [[Сербиядағы жалпы ереуіл (2025)]] # [[АҚШ-тың Канада және Мексикамен сауда соғысы (2025 жылдан)]] # [[Белгород облысындағы шайқастар (2025)]] # [[Түркиядағы жаппай наразылықтар (2025)]] == Толықтыру == * [[Йоханнесбургтегі G-20 саммиті (2025)]] * [[Ауғанстандағы жер сілкінісі (2025)]] * [[Оңтүстік Йемендегі қақтығыстар (2025–2026)]] * [[Ирандағы наразылықтар (2025–2026)]] * [[Қатысушы:1nter pares/Мақалалар]] == Орыс-түрік соғыстары // Жоспар == # [[Орыс-түрік соғысы (1568–1570)]] # [[Орыс-түрік соғысы (1672–1681)]] # Орыс-түрік соғысы 3 # Орыс-түрік соғысы 4 # Орыс-түрік соғысы 5 # Орыс-түрік соғысы 6 # Орыс-түрік соғысы 7 # Орыс-түрік соғысы 8 # Орыс-түрік соғысы 9 # Орыс-түрік соғысы 10 # Орыс-түрік соғысы 11 # Орыс-түрік соғысы 12 s62g0t9q4ft8mptkz5jow0yf5i8mgv0 3643617 3643467 2026-08-18T09:21:35Z 1nter pares 146705 /* Тізім */ 3643617 wikitext text/x-wiki == Тізім == * [[Джеймс Даймон]], [[Стивен Сквери]], [[Генри Уэллс]], [[Уильям Фарго]] * [[Төлем картасы]], [[Бөлшек банк]], [[Too big to fail]] * [[Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес]], [[АҚШ Қаржы министрлігі]] * [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]], [[Lehman Brothers банкроттығы]], [[1914 жылғы қаржы дағдарысы]] * [[American Express]], [[Citigroup]], [[Wells Fargo]], [[Қытай Сауда-өнеркәсіп Банкі]], [[Agricultural Bank of China]], [[China Construction Bank]], [[Bank of China]], [[BNP Paribas]], [[Crédit Agricole]], [[Postal Savings Bank of China]], [[Mitsubishi UFJ Financial Group]], [[Banco Santander]], [[Bank of Communications]], [[Barclays]], [[Sumitomo Mitsui Financial Group]], [[Société Générale]], [[Mizuho Financial Group]], [[China Merchants Bank]], [[Groupe BPCE]], [[Royal Bank of Canada]], [[Deutsche Bank]], [[Industrial Bank]], [[Toronto-Dominion Bank]], [[Japan Post Bank]], [[China CITIC Bank]], [[Crédit Mutuel]], [[Shanghai Pudong Development Bank]], [[Lloyds Banking Group]], [[ING Group]], [[Intesa Sanpaolo]], [[China Minsheng Bank]], [[Scotiabank]], [[Bank of Montreal]], [[China Everbright Bank]], [[UniCredit]], [[Banco Bilbao Vizcaya Argentaria]], [[NatWest Group]], [[Commonwealth Bank of Australia]], [[Standard Chartered]], [[State Bank of India]], [[Сбербанк]], [[Australia and New Zealand Banking Group]], [[La Banque postale]], [[Ping An Bank]], [[Canadian Imperial Bank of Commerce]], [[CaixaBank]], [[DZ Bank]], [[Nordea]], [[Rabobank]] == Жоспар == * Хиуа хандары: ** Өзбек-Арабшах хандары — Дайын *** Өзбек-Қоңырат хандары — Дайын * Бұхара хандары: ** Өзбек-Шайбани хандары — ? *** Өзбек-Аштархан хандары — Дайын * Қоқан хандары: ** Өзбек-Мың хандары — Дайын == Үлгі == {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Президент = | Ізашары = | Ізбасары = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = |шынайы атауы = |ел = |эмблема = |эмблема ені = |эмблеманың аты = |қазіргі = |тағайындалған = |портреті = |портреттің ені = |портреттің тақырыбы = |басшылық етеді = |басқару түрі = |резиденция = |бағынады = |ұсынылады = |мүше = |тағайындалды = |өкілеттігінің мерзімі = |айлығы = |орынбасары = |ізашары = |пайда болды = |таратылды = |ізбасары = |біріншісі = |соңғысы = |сайты = }} == Талқылау // Толықтыру == * [[Мэри Робинсон]], [[Мэри Макэлис]], [[Жарық дизайны]], [[Илияна Йотова]], [[Лаура Фернандес Дельгадо]], [[Лаура Чинчилья]]. == WG == * [[World of Tanks Blitz]] * bb * wrsh bl * ? == Белсенді == === Қақтығыстар === # [[ДР Конго мен Руанда арасындағы қақтығыс (2022–2025)]] # [[Израильдің Сирияға басып кіруі (2024 жылдан)]] # [[Израильдің Батыс жағалаудағы әскери операциясы (2025)]] # [[Сербиядағы жалпы ереуіл (2025)]] # [[АҚШ-тың Канада және Мексикамен сауда соғысы (2025 жылдан)]] # [[Белгород облысындағы шайқастар (2025)]] # [[Түркиядағы жаппай наразылықтар (2025)]] == Толықтыру == * [[Йоханнесбургтегі G-20 саммиті (2025)]] * [[Ауғанстандағы жер сілкінісі (2025)]] * [[Оңтүстік Йемендегі қақтығыстар (2025–2026)]] * [[Ирандағы наразылықтар (2025–2026)]] * [[Қатысушы:1nter pares/Мақалалар]] == Орыс-түрік соғыстары // Жоспар == # [[Орыс-түрік соғысы (1568–1570)]] # [[Орыс-түрік соғысы (1672–1681)]] # Орыс-түрік соғысы 3 # Орыс-түрік соғысы 4 # Орыс-түрік соғысы 5 # Орыс-түрік соғысы 6 # Орыс-түрік соғысы 7 # Орыс-түрік соғысы 8 # Орыс-түрік соғысы 9 # Орыс-түрік соғысы 10 # Орыс-түрік соғысы 11 # Орыс-түрік соғысы 12 dzlkrbv1j09ezvytwkd4326e0icpc2a 3643667 3643617 2026-08-18T10:38:44Z 1nter pares 146705 /* Тізім */ 3643667 wikitext text/x-wiki == Тізім == * [[Джеймс Даймон]], [[Стивен Сквери]], [[Генри Уэллс]], [[Уильям Фарго]] * [[Төлем картасы]], [[Бөлшек банк]], [[Too big to fail]] * [[Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес]], [[АҚШ Қаржы министрлігі]] * [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]], [[Lehman Brothers банкроттығы]], [[1914 жылғы қаржы дағдарысы]] * [[American Express]], [[Citigroup]], [[Wells Fargo]], [[Қытай Сауда-өнеркәсіп Банкі]], [[Agricultural Bank of China]], [[China Construction Bank]], [[Bank of China]], [[BNP Paribas]], [[Crédit Agricole]], [[Postal Savings Bank of China]], [[Mitsubishi UFJ Financial Group]], [[Banco Santander]], [[Bank of Communications]], [[Barclays]], [[Sumitomo Mitsui Financial Group]], [[Société Générale]], [[Mizuho Financial Group]], [[China Merchants Bank]], [[Groupe BPCE]], [[Royal Bank of Canada]], [[Deutsche Bank]], [[Industrial Bank]], [[Toronto-Dominion Bank]], [[Japan Post Bank]], [[China CITIC Bank]], [[Crédit Mutuel]], [[Shanghai Pudong Development Bank]], [[Lloyds Banking Group]], [[ING Group]], [[Intesa Sanpaolo]], [[China Minsheng Bank]], [[Scotiabank]], [[Bank of Montreal]], [[China Everbright Bank]], [[UniCredit]], [[Banco Bilbao Vizcaya Argentaria]], [[NatWest Group]], [[Commonwealth Bank of Australia]], [[Standard Chartered]], [[State Bank of India]], [[Сбербанк]], [[Australia and New Zealand Banking Group]], [[La Banque postale]], [[Ping An Bank]], [[Canadian Imperial Bank of Commerce]], [[CaixaBank]], [[DZ Bank]], [[Nordea]], [[Rabobank]], [[Westpac]] == Жоспар == * Хиуа хандары: ** Өзбек-Арабшах хандары — Дайын *** Өзбек-Қоңырат хандары — Дайын * Бұхара хандары: ** Өзбек-Шайбани хандары — ? *** Өзбек-Аштархан хандары — Дайын * Қоқан хандары: ** Өзбек-Мың хандары — Дайын == Үлгі == {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Президент = | Ізашары = | Ізбасары = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = |шынайы атауы = |ел = |эмблема = |эмблема ені = |эмблеманың аты = |қазіргі = |тағайындалған = |портреті = |портреттің ені = |портреттің тақырыбы = |басшылық етеді = |басқару түрі = |резиденция = |бағынады = |ұсынылады = |мүше = |тағайындалды = |өкілеттігінің мерзімі = |айлығы = |орынбасары = |ізашары = |пайда болды = |таратылды = |ізбасары = |біріншісі = |соңғысы = |сайты = }} == Талқылау // Толықтыру == * [[Мэри Робинсон]], [[Мэри Макэлис]], [[Жарық дизайны]], [[Илияна Йотова]], [[Лаура Фернандес Дельгадо]], [[Лаура Чинчилья]]. == WG == * [[World of Tanks Blitz]] * bb * wrsh bl * ? == Белсенді == === Қақтығыстар === # [[ДР Конго мен Руанда арасындағы қақтығыс (2022–2025)]] # [[Израильдің Сирияға басып кіруі (2024 жылдан)]] # [[Израильдің Батыс жағалаудағы әскери операциясы (2025)]] # [[Сербиядағы жалпы ереуіл (2025)]] # [[АҚШ-тың Канада және Мексикамен сауда соғысы (2025 жылдан)]] # [[Белгород облысындағы шайқастар (2025)]] # [[Түркиядағы жаппай наразылықтар (2025)]] == Толықтыру == * [[Йоханнесбургтегі G-20 саммиті (2025)]] * [[Ауғанстандағы жер сілкінісі (2025)]] * [[Оңтүстік Йемендегі қақтығыстар (2025–2026)]] * [[Ирандағы наразылықтар (2025–2026)]] * [[Қатысушы:1nter pares/Мақалалар]] == Орыс-түрік соғыстары // Жоспар == # [[Орыс-түрік соғысы (1568–1570)]] # [[Орыс-түрік соғысы (1672–1681)]] # Орыс-түрік соғысы 3 # Орыс-түрік соғысы 4 # Орыс-түрік соғысы 5 # Орыс-түрік соғысы 6 # Орыс-түрік соғысы 7 # Орыс-түрік соғысы 8 # Орыс-түрік соғысы 9 # Орыс-түрік соғысы 10 # Орыс-түрік соғысы 11 # Орыс-түрік соғысы 12 tpjmwz8ul96a3f5d0kszv1qzukv5pse 0 736092 3643543 3642145 2026-08-17T23:33:39Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3643543 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2024}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Музыкант|Атауы={{Lang-ka|ელენე ძამაშვილი}}|Туған күні=16.02.1942|Туған жері=Тбилиси, Грузин КСР, КСРО|Қайтыс болған күні=21.07.2020|Қайтыс болған жері=Каир, Египет|Мемлекет={{Байрақ|КСРО}}<br>{{Байрақ|Грузия}}|Сурет=Photo_by_Alexander_Dzamashvili.jpg|Мамандығы=Пианист және педагог|Аспабы=Фортепиано|Жанры=Классикалық музыка|Сурет тақырыбы=Елена Дзамашвили 1990 жылы|Марапаттары=Грузин КСР еңбек сіңірген әртісі (1990)}}'''Елена Вахтанговна Дзамашвили''' ( {{Lang-ka|ელენე ძამაშვილი}}, 16 ақпан 1942, Тбилиси — 21 шілде 2020, Каир) — грузин кеңестік пианисі,педагог, Грузин КСР-нің еңбек сіңірген әртісі (1990), Каир консерваториясының профессоры. == Өмірбаяны == [[Сурет:Elena_Dzamashvili_2.jpg|нобай|280x280 нүкте]] Тарихшы Вахтанг Дзамашвили мен пианист Нино Дзамашвилидің отбасында дүниеге келген. 1961 жылы 2-ші музыка мектебін бітіріп, Люсия Исаянның сыныбында оқыды. Сол жылы ол Тбилиси мемлекеттік консерваториясына Татьяна Голдфарбтың сыныбына оқуға түсіп, одан кейін оқытушы [[Амиреджиба, Тенгиз|Тенгиз Әміреджибте]] оқуын жалғастырды. 1971 жылдан 1990 жылға дейін вокалдық ансамбль сыныбында концертмейстер, оқытушы болып жұмыс істеді. Ол симфониялық оркестрмен және теледидар және радио комитетімен серіктесіп жұмыс істеді. Каир консерваториясының шақыруымен 1991 жылы қыркүйекте Египетке көшті<ref><nowiki>http://www.rcmagazine.ge/index.php?option=com_content&view=article&id=1239&Itemid=&ed=41</nowiki></ref>. Дзамашвили консерваторияда пианист болып жұмыс істеді; Каир опера театрының таланттарды дамыту орталығында; Каир Америка университетінің музыка факультетінде вокал, фортепиано және ішекті аспаптар бөлімдерінің студенттеріне фортепиано және камералық музыкадан сабақ берді. Елена жыл сайын жеке концерттер ұйымдастырды, сонымен қатар жергілікті және шақырылған музыканттармен бірге өнер көрсетті. Ол консерватория деканы, скрипкашы Хасан Шарарамен шығармашылық [[дуэт]] жасап, Каир фортепианолық квартетіне қатысты. Елена Дзамашвили 2020 жылы 21 шілдеде Каирде қайтыс болды. Ол қаланың Мар Гиргис ауданындағы грек православие зиратында, Әулие Георгий шіркеуінің жанында жерленген. == Сілтемелер == * [http://old.1tv.ge/ge/videos/view/187952.html Елена Дзамашвили 2017 жылы Грузияның қоғамдық радиосына берген сұхбаты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191017074804/http://old.1tv.ge/ge/videos/view/187952.html |date=2019-10-17 }}{{Ref-ka}} * [http://www.nplg.gov.ge/bios/ka/00009357 ლეკა ძამაშვილი] * [http://english.ahram.org.eg/News/125728.aspx Елена Дзамашвили: Мен он рет дүниеге келсем, әр жолы мен пианист боламын] == Дереккөздер == [[Санат:2020 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:21 шілдеде қайтыс болғандар]] [[Санат:Тбилисиде туғандар]] [[Санат:1942 жылы туғандар]] [[Санат:16 ақпанда туғандар]] [[Санат:Pages with unreviewed translations]] db9a5v19est11t4wua50kt0bc9st4pp 0 746274 3643538 3388962 2026-08-17T22:34:42Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3643538 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала}}{{Тұлға|Сурет=Aikaterini_Laskaridou.jpg|Есімі=Екатерина Ласкариду|Шынайы есімі={{lang-gr|Αίκαθαρίνη Λασκαρίδου}}|Туған күні=1842|Қайтыс болған күні=1916|Туған жері=Вена, Аустрия империясы|Қайтыс болған жері=Афины, Грекия|Мамандығы=мұғалім, әйелдер құқығын қорғаушы, жазушы|Commons=Aikaterini Laskaridou}}'''Екатерина Ласкариду''' ({{Lang-el|Αίκαθαρίνη Λασκαρίδου}}, 1842, [[Вена]] — 1916, [[Афины]])<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Dictionary_of_Women_Worldwide 25,000 Women Through the Ages / A. Commire, D. Klezmer — Detroit: Gale, Yorkin Publications, 2006. — 2572 p. — ISBN 978-0-7876-7585-1</ref> — Грекияда балабақша жүйесін құрған және қыздар мектептеріне дене шынықтыру жаттығуларын енгізген грек феминисті және педагогы. == Өмірбаяны == Ласкариду Христоманнос<ref>https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%AD%D0%A1%D0%91%D0%95/%D0%9B%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B4%D1%83,_%D0%95%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0</ref> 1842 жылы Венада грек Шығыс македониялық Меленико қаласынан (Қазіргі Болгария территориясы) шыққан Константинос А. Христоманнос пен Мария Казазидің отбасында дүниеге келген. 1842 жылдан 1855 жылға дейін ол Вена академиясында мұғалімдерді даярлау бойынша оқыды. 1858 жылы ол Бурсадан келген бай саудагер Ласкарис Ласкаридиске тұрмысқа шықты. Олар Афинада тұрды, 1864 жылы Ласкариду сол жерде грек қыздар мектебін құрды (Грек қыздары мектебі). 1865–1867 жылдары Ласкариду Джон мен Мария Хиллдің (Hill Memorial School) училищесінде мұғалім болып жұмыс істеді, содан кейін сол мектептің директоры болды. Содан кейін, 1867 жылы ол Каллиопи Кехадзимен бірге грек қыздар мектебін (Hellenic Girls ' School) құрды, онда ол 1887 жылға дейін қалды (зейнеткерлікке шыққанға дейін)<ref>https://www.unige.ch/ische34-shcy-dha/index/Booklet_FINAL.pdf (PDF). ''Society for the History of Children and Youth''. International Standing Conference for the History of Education 34</ref><ref name=":0">http://ikee.lib.auth.gr/record/80112/files/gri-2007-879.pdf (PDF). ''E Department of American Literature and Culture, School of English, Faculty of Philosophy''. ARISTOTLE UNIVERSITY OF THESSALONIKI.</ref><ref name=":1">https://repository.kallipos.gr/handle/11419/2591?locale=en {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210823113113/https://repository.kallipos.gr/handle/11419/2591?locale=en |date=2021-08-23 }} Kallipos publications.</ref>. 1878 және 1879 жылдары Ласкариду Германияда Баронесса Берта Фон Маренхольц-Бюловиннен сабақ алды. Онда ол өзімен бірге Грекияға әкелген Фребель әдісін зерттеп, мектепке дейінгі білім беру мен мектепке дейінгі мұғалімдерді даярлауды оқыды. Ласкариду «Эллиникон Парфенагогионды» Фребель әдісінің орталығына айналдыру үшін жұмыс істеді<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2">https://serrelib.gr/el/prosopikotita/aikaterini-laskaridoy-1842-1916 ''serrelib.gr''.</ref><ref name=":3">https://www.encyclopedia.com/women/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/laskaridou-aikaterini-1842-1916 ''www.encyclopedia.com''. Encyclopedia.com.</ref>. Ласкариду грек әйелдер одағының білім бөлімінің президенті болды және мектептерде алғашқы гимнастикалық сабақтарды өткізу үшін гимнастика қауымдастығымен жұмыс істеді<ref name=":1" />. Грек-түрік соғысының ортасында (1897 жылы) Ласкариду Афина мен Пирейдің муниципалды театрларында кедейлерге арналған оқу шеберханаларын ұйымдастырды. Кейінірек ол кедейлерге арналған балабақшалар мен гимназиялар ашты. Мұғалімдерді даярлауға арналған кешкі мектептер 1906 жылы ашылды. Ақырында, 1912 жылы Ласкариду балалар мұғалімдерін даярлау үшін Ұлттық балабақша мен Афины жоғары әйелдер мектебін құрды<ref name=":1" /><ref name=":2" />. Ласкаридтің үш қызы болды: Мелпомена; 1876 жылы туған және әйгілі суретші болды София Ласкариду<ref>https://interartive.org/2010/03/sophia-laskaridou</ref>; және 1882 жылы туған Эйрини Ласкариду. Эйрини Каллифейде зағиптар үйін ашқан және Грекияда Брайль әдісін енгізді<ref name=":1" />. Жұмысы үшін Ласкариду құтқарушы орденінің күміс крестімен марапатталды<ref name=":2" />. Ласкариду 1916 жылы Афинада жол апатынан қайтыс болды<ref name=":3" />. == Дереккөздер == <references /> [[Санат:Мұғалім]] oi49brdemb2yqpm0sagibf77rzuzmxh 0 748738 3643666 3590559 2026-08-18T10:38:21Z AlibekKS 19967 /* Сөздігі */ 3643666 wikitext text/x-wiki '''Науатль''' (Ацтек немесе Мексикано)<ref>{{Cite web|title=Nahuatl Family|url=https://mexico.sil.org/language_culture/aztec|access-date=2021-02-22|publisher=SIL Mexico}}</ref> – Уто-Ацтек тіл тобына жататын тілдердің атауы. Түрлі деректерге сай науатльде басым бөлігі Орталық Мексикада мен АҚШ-тың онтүстік штаттарында тұратын 1.7 миллион [[науалар]] сөйлейді. Науатль орталық Мексика аумағында б.з. VII ғасырдан бастап сөйленіп келеді. Бұл тілде [[Мешикалар]] (мексика) сөйлеген. Мешика адамдары [[Мезоамерика|Мезоамериканың]] пост-классикалық кезеңінде аумақтағы доминантты күштердің бірі болған. Теночтитлан тұрғындары қолдауы себебінен Мезоамерикадағы мәртебелі тіл статусына дейін көтерілген. Испанияның жаулап алуынан кейін испандық отаршылдар мен миссионерлер науатльге латын қарпін енгізді. Осы тілдегі көптеген тарихнама құжаттар, грамматика бойынша еңбектер, әдеби шығармалар, әкімшілік құжатнама мен кодекстердің басым бөлігі XVI-XVII ғасырларда жазылған. [[Теночтитлан|Теночтитланда]] қолданыста болған тілдің нұсқасы классикалық науатль деп аталды. Науатль Америкадағы ең көп зерттелген тілдердің бірі. == Классификация == [[Сурет:Nahuatl precontact and modern.svg|alt=|нобай|'''Науатльдің Еуропалықтармен қатынасқа дейін және заманауи таралуы.''' Қазіргі (қызыл) және тарихи таралу аймағы (жасыл)]]Мексикалық Байырғы халықтар тілдері институты науатльдің 30 түрлі нұсқасы бар деп таниды. Өз кезегінде Этнология тілдердің жылдық классификаторы тілдің ISO кодына сай 28 нұсқасы бар деп қабылдаған. Кейде науатль атауы [[Сальвадор]] мен [[Никарагуа|Никарагуадағы]] [[Науат тілі|науат тіліне]] қатысты да қолданылады. Қазіргі Мексика контекстінде жекелеген тілдерді науатльдің басқа түрі, әлде диалектісі ме деген сұрақ жоғары деңгейде саясиланған.{{sfn|Pharao Hansen|2013}} == Сөздігі == Науатльдің көп сөздері [[Испан тілі|испан тіліне]] кірген. Олардың басым бөлігі [[Америка|Америка құрлықтарына]] тән заттар мен ұғымдарды атау үшін қолданылған. Кейбір кірме сөздер испан тілінің тек мексикалық немесе Орталық Америкалық нұсқасында ғана қолданыста. Ал кейбір сөздер испан тілінің әлемдегі басқа нұсқаларында да қолданыста бар. Науатльдегі кейбір сөздер, шокалад, томато немесе авокадо сөздері испан тілі арқылы басқа да тілдерге еніп кеткен.{{sfn|Haugen|2009}} Нақтырақ, [[Қазақ тілі|қазақ тіліндегі]] шоколад немесе томат ''(науатльше: томатль/{{lang|nah|tōmatl}})'' сөздері. Кең таралған сөздер қатарында койот ''(науатльше: койотль/{{lang|nah|coyōtl}}),'' авокадо ''(науатльше: ахуакатль/{{lang|nah|āhuacatl}})'' немесе чили ''(науатльше: чилли/{{lang|nah|chilli}}).'' Сонымен қатар [[Ацтектер|ацтек]] ''(науатльше: ацтекалтль/{{lang|nah|aztēcatl}}),'' какао ''(науатльше: какачуатль (қабық, қабықша)),<ref>{{harvcoltxt|Dakin|Wichmann|2000}}</ref>'' оцелот ''(науатльше: оцелотль/{{lang|nah|ocēlotl}}'').<ref>{{Cite encyclopedia|year=2000|title=ocelot|encyclopedia=The American Heritage Dictionary of the English Language|publisher=[[Houghton Mifflin]]|location=Boston, MA|url=https://archive.org/details/americanheritage0000unse_a1o7|access-date=7 August 2019|editor-last=Pickett|editor-first=Joseph P.|edition=4th|format=online version|isbn=978-0-395-82517-4|archive-url=https://web.archive.org/web/20070824200546/http://www.bartleby.com/61/21/D0422100.html|archive-date=24 August 2007|display-editors=etal|url-status=dead}}</ref> Өңірдегі кең таралған көптеген топонимика атауларының шығу тегі науатльден бастау алады. Мысалы, Мексика ''(ацтектердің астанасы болған Мешихко атауы)'' және Гватемала ''(Куаухтемаллан/{{lang|nah|Cuauhtēmallān}})'' атаулары. [[Сурет:Tomatillo.jpg|оңға|нобай|Ацтектер қызыл қызанақтарды шитоматль ({{lang|nah|xitōmatl}}), ал жасыл қызанақтарды томатль ({{lang|nah|tōmatl}}) деп атаған. Соңғы атау томат немесе томато деп өзгеріп, басқа тілдерге де еніп кеткен. ]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Тілдер]] [[Санат:Мексика тілдері]] n30u74l82smlclwh9tam18zr6stwo8v 10 764845 3643483 3643212 2026-08-17T19:01:10Z ArystanbekBot 33174 Bot: Кешегі деректерді жаңарту 3643483 json application/json { "articles": 244717, "pages": 670031, "edits": 3639777, "users": 180914, "activeusers": 382, "admins": 15, "files": 8768 } eppewcbec1k62ijpzwg6ekss9mv2bpl 0 767237 3643585 3515453 2026-08-18T07:03:33Z Аружан Сағаткен 183226 Мақалаға жаңа бөлім қостым 3643585 wikitext text/x-wiki {{Ғимарат | ғимараттың аты = Татар өнер мектебі | бұрынғы атауы = Бірінші қоғамдық кітапхана | балама аты = | статусы = Республикалық маңызы бар ескерткіш | суреті = Former Library Semey.JPG | ені = | сурет атауы = 2014 жылғы сурет | позициялық карта = Қазақстан |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = | карта атауы = | карта ені = | ғимарат түрі = Мәдениет мекемесі | сәулет стилі = | қолданылуы = 1930–1992 (кітапхана ретінде) | орналасуы = | мекен жайы = Мәңгілік ел көшесі, 22 | қала = [[Семей]] | мемлекет = [[Қазақстан]] | қазіргі жалдаушы = | құрылысы уақыты = | құрылысы аяқталды = [[1903 жыл]] | ашылған уақыты = | жөнделген уақыты = | жабылған уақыты = | бұзылған уақыты = | құны = | жөндеу құны = | биіктігі = | көлемі = | қабаттар саны = 2 | ғимараттың ішкі ауданы = | тапсырыс беруші = | иемденуші = | басқарушы орган = | сәулетшісі = | салушы = | сайты = }} '''Бірінші қоғамдық кітапхананың ғимараты''' — [[Семей]] қаласындағы сәулет өнерінің ескерткіші. 1982 жылдан бастап [[Республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі]]не енген. == Ғимарат тарихы == Бұл екіқабатты ғимарат 1903 жылы салынды. [[Қазан төңкерісі]]не дейін онда орыс көпесі Ложкиннің дүкені болған. 1930 жылдан бастап, 1992 жылдың күзіне дейін бұл ғимаратта [[Шығыс Қазақстан облыстық Абай атындағы әмбебап кітапханасы|Н.В. Гоголь атындағы облыстық әмбебап кітапханасы]] орналасты. Тәуелсіздік жылдарында ол алдымен коммерциялық банкке беріліп, соңынан Татар өнер мектебіне айналды.<ref>[https://abai.kz/post/202080 Семей кітапханасы – ұлт арыстарының аманаты]</ref><ref>[https://kazpravda.kz/n/v-stareyshey-biblioteke-hranyatsya-knigi-kotorye-chital-abay/ В старейшей библиотеке хранятся книги, которые читал Абай]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Абай облысындағы республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері}} [[Санат:Абай облысының республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері]] [[Санат:Семей сәулеті]] == Нысанның сәулеттік-көркемдік сипаттамасы == Нысанның өлшемдері – 21,5 × 15 м, биіктігі – 12 м. Ғимарат бастапқыда сауда-тұрғын үй мақсатында салынған: бірінші қабаты сауда орындарына, екінші қабаты тұрғын үй-жай ретінде пайдалануға арналған. Мұндай көлемдік-жоспарлау шешімі XIX–XX ғасырлардағы азаматтық сәулет өнеріне тән. Ғимараттың негізгі (фронтальды) қасбеті классикалық стильде, эклектика элементтерімен безендірілген. Қасбеттегі сәндік элементтер, терезе және есік ойықтары қатаң көлденең және тік осьтік симметрияда орналасқан. Әр қабатта алты терезе ойығы бар. Бірінші қабаттағы терезелер тікбұрышты пішінді, витриналық сипатта орындалған. Олардың біреуі екінші қабаттағы терезелерге ұқсас үлгіде жасалған. Екінші қабаттағы терезе ойықтары аркалы болып, архивольт және құлыптас элементтерімен безендірілген. Терезе және есік ойықтары капительдермен аяқталатын пилястрлармен бөлінген. Бірінші қабаттағы пилястрлар кірпіш қалауға ұқсас рустпен өңделген. Қабатаралық белдеулер ғимараттың көлденең құрылымын айқындай түседі. Негізгі кіреберіс аркалы ойық түрінде шешілген. Кіреберістің үстінде көркем шойын кронштейндерге бекітілген сәндік металл жаппа орналасқан. Қасбеттің жоғарғы бөлігін классикалық үлгідегі айқын көлденең карниз көмкеріп тұр. Карниз ұсақ кронштейндермен (модульдермен) сүйемелденіп, оның үстінде тісті фриз орналасқан. Шатыр және карниз бөлігінде, екінші қабаттағы терезелердің осьтеріне сәйкес тікбұрышты аттиктер орналасқан. Аттиктер үшбұрышты фронтондармен аяқталып, ғимарат шатырының күрделі силуэтін қалыптастырады. Аттиктердің аралығын шатырды көзден жасыратын тұтас парапет жалғастырады. Парапет төмен, айқын емес аралықтармен бөлінген. Мұндай шешім ғимараттың сәулеттік тұтастығын қамтамасыз етіп, шатырдағы инженерлік элементтерді жасыруға мүмкіндік береді. Парапеттің жоғарғы бөлігінде темір элементтерден жасалған балюстрада орналасқан. Ғимараттың негізгі (фронтальды) қасбетіне келесі мазмұндағы мемориалдық тақта орнатылған: «Осы кітапхананың тұрақты оқырманы қазақ әдебиетінің классигі Абай (Ибраһим) Құнанбайұлы болған». qw2pav0llr5o28bndzsy4zt4p3gcpgw 3643663 3643585 2026-08-18T10:31:07Z Аружан Сағаткен 183226 3643663 wikitext text/x-wiki {{Ғимарат | ғимараттың аты = Татар өнер мектебі | бұрынғы атауы = Бірінші қоғамдық кітапхана | балама аты = | статусы = Республикалық маңызы бар ескерткіш | суреті = Former Library Semey.JPG | ені = | сурет атауы = 2014 жылғы сурет | позициялық карта = Қазақстан |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = | карта атауы = | карта ені = | ғимарат түрі = Мәдениет мекемесі | сәулет стилі = | қолданылуы = 1930–1992 (кітапхана ретінде) | орналасуы = | мекен жайы = Мәңгілік ел көшесі, 22 | қала = [[Семей]] | мемлекет = [[Қазақстан]] | қазіргі жалдаушы = | құрылысы уақыты = | құрылысы аяқталды = [[1903 жыл]] | ашылған уақыты = | жөнделген уақыты = | жабылған уақыты = | бұзылған уақыты = | құны = | жөндеу құны = | биіктігі = | көлемі = | қабаттар саны = 2 | ғимараттың ішкі ауданы = | тапсырыс беруші = | иемденуші = | басқарушы орган = | сәулетшісі = | салушы = | сайты = }} '''Бірінші қоғамдық кітапхананың ғимараты''' — [[Семей]] қаласындағы сәулет өнерінің ескерткіші. 1982 жылдан бастап [[Республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі]]не енген. == Ғимарат тарихы == Бұл екіқабатты ғимарат 1903 жылы салынды. [[Қазан төңкерісі]]не дейін онда орыс көпесі Ложкиннің дүкені болған. 1930 жылдан бастап, 1992 жылдың күзіне дейін бұл ғимаратта [[Шығыс Қазақстан облыстық Абай атындағы әмбебап кітапханасы|Н.В. Гоголь атындағы облыстық әмбебап кітапханасы]] орналасты. Тәуелсіздік жылдарында ол алдымен коммерциялық банкке беріліп, соңынан Татар өнер мектебіне айналды.<ref>[https://abai.kz/post/202080 Семей кітапханасы – ұлт арыстарының аманаты]</ref><ref>[https://kazpravda.kz/n/v-stareyshey-biblioteke-hranyatsya-knigi-kotorye-chital-abay/ В старейшей библиотеке хранятся книги, которые читал Абай]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Абай облысындағы республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері}} [[Санат:Абай облысының республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері]] [[Санат:Семей сәулеті]] == Нысанның сәулеттік-көркемдік сипаттамасы == Нысанның өлшемдері – 21,5 × 15 м, биіктігі – 12 м. Ғимарат бастапқыда сауда-тұрғын үй мақсатында салынған: бірінші қабаты сауда орындарына, екінші қабаты тұрғын үй-жай ретінде пайдалануға арналған. Мұндай көлемдік-жоспарлау шешімі XIX–XX ғасырлардағы азаматтық сәулет өнеріне тән. Ғимараттың негізгі (фронтальды) қасбеті классикалық стильде, эклектика элементтерімен безендірілген. Қасбеттегі сәндік элементтер, терезе және есік ойықтары қатаң көлденең және тік осьтік симметрияда орналасқан. Әр қабатта алты терезе ойығы бар. Бірінші қабаттағы терезелер тікбұрышты пішінді, витриналық сипатта орындалған. Олардың біреуі екінші қабаттағы терезелерге ұқсас үлгіде жасалған. Екінші қабаттағы терезе ойықтары аркалы болып, архивольт және құлыптас элементтерімен безендірілген. Терезе және есік ойықтары капительдермен аяқталатын пилястрлармен бөлінген. Бірінші қабаттағы пилястрлар кірпіш қалауға ұқсас рустпен өңделген. Қабатаралық белдеулер ғимараттың көлденең құрылымын айқындай түседі. Негізгі кіреберіс аркалы ойық түрінде шешілген. Кіреберістің үстінде көркем шойын кронштейндерге бекітілген сәндік металл жаппа орналасқан. Қасбеттің жоғарғы бөлігін классикалық үлгідегі айқын көлденең карниз көмкеріп тұр. Карниз ұсақ кронштейндермен (модульдермен) сүйемелденіп, оның үстінде тісті фриз орналасқан. Шатыр және карниз бөлігінде, екінші қабаттағы терезелердің осьтеріне сәйкес тікбұрышты аттиктер орналасқан. Аттиктер үшбұрышты фронтондармен аяқталып, ғимарат шатырының күрделі силуэтін қалыптастырады. Аттиктердің аралығын шатырды көзден жасыратын тұтас парапет жалғастырады. Парапет төмен, айқын емес аралықтармен бөлінген. Мұндай шешім ғимараттың сәулеттік тұтастығын қамтамасыз етіп, шатырдағы инженерлік элементтерді жасыруға мүмкіндік береді. Парапеттің жоғарғы бөлігінде темір элементтерден жасалған балюстрада орналасқан. Ғимараттың негізгі (фронтальды) қасбетіне келесі мазмұндағы мемориалдық тақта орнатылған: «Осы кітапхананың тұрақты оқырманы қазақ әдебиетінің классигі Абай (Ибраһим) Құнанбайұлы болған». <ref>{{citeweb|url=https://ruhaniatalemi.kz/monuments/2-qala-qurylysy-zhane-saulet/1254-birinshi-qogamdyq-kitaphana-sauletshi-belgisiz|title=|author=|date=|work=|publisher=|lang=}}</ref> 853zzj9pnn0sqt0wzp7zp1xfxlfhshb 3643664 3643663 2026-08-18T10:37:13Z Аружан Сағаткен 183226 3643664 wikitext text/x-wiki {{Ғимарат | ғимараттың аты = Татар өнер мектебі | бұрынғы атауы = Бірінші қоғамдық кітапхана | балама аты = | статусы = Республикалық маңызы бар ескерткіш | суреті = Former Library Semey.JPG | ені = | сурет атауы = 2014 жылғы сурет | позициялық карта = Қазақстан |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = | карта атауы = | карта ені = | ғимарат түрі = Мәдениет мекемесі | сәулет стилі = | қолданылуы = 1930–1992 (кітапхана ретінде) | орналасуы = | мекен жайы = Мәңгілік ел көшесі, 22 | қала = [[Семей]] | мемлекет = [[Қазақстан]] | қазіргі жалдаушы = | құрылысы уақыты = | құрылысы аяқталды = [[1903 жыл]] | ашылған уақыты = | жөнделген уақыты = | жабылған уақыты = | бұзылған уақыты = | құны = | жөндеу құны = | биіктігі = | көлемі = | қабаттар саны = 2 | ғимараттың ішкі ауданы = | тапсырыс беруші = | иемденуші = | басқарушы орган = | сәулетшісі = | салушы = | сайты = }} '''Бірінші қоғамдық кітапхананың ғимараты''' — [[Семей]] қаласындағы сәулет өнерінің ескерткіші. 1982 жылдан бастап [[Республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі]]не енген. == Ғимарат тарихы == Бұл екіқабатты ғимарат 1903 жылы салынды. [[Қазан төңкерісі]]не дейін онда орыс көпесі Ложкиннің дүкені болған. 1930 жылдан бастап, 1992 жылдың күзіне дейін бұл ғимаратта [[Шығыс Қазақстан облыстық Абай атындағы әмбебап кітапханасы|Н.В. Гоголь атындағы облыстық әмбебап кітапханасы]] орналасты. Тәуелсіздік жылдарында ол алдымен коммерциялық банкке беріліп, соңынан Татар өнер мектебіне айналды.<ref>[https://abai.kz/post/202080 Семей кітапханасы – ұлт арыстарының аманаты]</ref><ref>[https://kazpravda.kz/n/v-stareyshey-biblioteke-hranyatsya-knigi-kotorye-chital-abay/ В старейшей библиотеке хранятся книги, которые читал Абай]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Абай облысындағы республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері}} [[Санат:Абай облысының республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері]] [[Санат:Семей сәулеті]] == Нысанның сәулеттік-көркемдік сипаттамасы == Нысанның өлшемдері – 21,5 × 15 м, биіктігі – 12 м. Ғимарат бастапқыда сауда-тұрғын үй мақсатында салынған: бірінші қабаты сауда орындарына, екінші қабаты тұрғын үй-жай ретінде пайдалануға арналған. Мұндай көлемдік-жоспарлау шешімі XIX–XX ғасырлардағы азаматтық сәулет өнеріне тән. Ғимараттың негізгі (фронтальды) қасбеті классикалық стильде, эклектика элементтерімен безендірілген. Қасбеттегі сәндік элементтер, терезе және есік ойықтары қатаң көлденең және тік осьтік симметрияда орналасқан. Әр қабатта алты терезе ойығы бар. Бірінші қабаттағы терезелер тікбұрышты пішінді, витриналық сипатта орындалған. Олардың біреуі екінші қабаттағы терезелерге ұқсас үлгіде жасалған. Екінші қабаттағы терезе ойықтары аркалы болып, архивольт және құлыптас элементтерімен безендірілген. Терезе және есік ойықтары капительдермен аяқталатын пилястрлармен бөлінген. Бірінші қабаттағы пилястрлар кірпіш қалауға ұқсас рустпен өңделген. Қабатаралық белдеулер ғимараттың көлденең құрылымын айқындай түседі. Негізгі кіреберіс аркалы ойық түрінде шешілген. Кіреберістің үстінде көркем шойын кронштейндерге бекітілген сәндік металл жаппа орналасқан. Қасбеттің жоғарғы бөлігін классикалық үлгідегі айқын көлденең карниз көмкеріп тұр. Карниз ұсақ кронштейндермен (модульдермен) сүйемелденіп, оның үстінде тісті фриз орналасқан. Шатыр және карниз бөлігінде, екінші қабаттағы терезелердің осьтеріне сәйкес тікбұрышты аттиктер орналасқан. Аттиктер үшбұрышты фронтондармен аяқталып, ғимарат шатырының күрделі силуэтін қалыптастырады. Аттиктердің аралығын шатырды көзден жасыратын тұтас парапет жалғастырады. Парапет төмен, айқын емес аралықтармен бөлінген. Мұндай шешім ғимараттың сәулеттік тұтастығын қамтамасыз етіп, шатырдағы инженерлік элементтерді жасыруға мүмкіндік береді. Парапеттің жоғарғы бөлігінде темір элементтерден жасалған балюстрада орналасқан. Ғимараттың негізгі (фронтальды) қасбетіне келесі мазмұндағы мемориалдық тақта орнатылған: «Осы кітапхананың тұрақты оқырманы қазақ әдебиетінің классигі Абай (Ибраһим) Құнанбайұлы болған».<ref>{{citeweb|url=https://ruhaniatalemi.kz/monuments/2-qala-qurylysy-zhane-saulet/1254-birinshi-qogamdyq-kitaphana-sauletshi-belgisiz|title=Бірінші қоғамдық кітапхана, сәулетші белгісіз|author=|date=|work=|publisher=|lang=}}</ref> dj4bcm83r3gw8lh7rj468h1h4omls2c 0 773341 3643640 3631677 2026-08-18T09:34:11Z Aliyamdev 184741 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3643640 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Ұлттық құрылтай |қысқартылған атауы = |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |мемлекет = {{байрақ|Қазақстан}} |құзыреті = |құзерет_тақырып_мәтіні = |эмблема = |эмблеманың ені = |эмблеманың тақырыбы = |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = [[14 маусым]] [[2022 жыл]] |ізашары1 = [[Ұлттық қоғамдық сенім кеңесі]] |ізашары2 = |таратылған жылы = [[1 шілде]] [[2026 жыл]] |ізбасары = [[Қазақстан халық кеңесі]] |бағынады = |тағайындайды = |штаб-пәтері = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region_code = |қызметкерлер = |бюджет = |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] |басшылықтың лауазымы1 = Төрағасы |басшылықтың есімі2 = 117 |басшылықтың лауазымы2 = Мүшелер саны |басшылықтың есімі3 = [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және ақпарат министрлігі]] |басшылықтың лауазымы3 = Жұмыс органы |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 = |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = |сайты = |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} '''Ұлттық құрылтай''' — 2022–2026 жылдары Қазақстан Республикасы Президентінің жанында жұмыс істеген [[консультативтік-кеңесші орган]]. Органның басты мақсаты — қоғамдық бірігуді (консолидацияны) одан әрі дамыту жөніндегі идеялар мен қадамдарды тұжырымдау, сондай-ақ жалпыұлттық құндылықтарды ілгерілету. Ұлттық құрылтай өз қызметінде [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|Конституция]]ны, [[Қазақстан Республикасының заңдары|заңдары]]н, Президент актілерін және тиісті Ережені басшылыққа алады. Органның шешімдері ұсынымдық сипатқа ие болғанымен, [[мемлекеттік органдар]] оларды қарауға және қабылданған шаралар туралы есеп беруге міндетті. Қажеттілігіне қарай, бірақ жылына кемінде бір рет өткізіледі. Отырыс заңды күшке ие болуы үшін мүшелердің жалпы санының кемінде жартысы қатысуы тиіс. Мемлекеттік органдар мен қоғамдық бірлестіктер Құрылтайдан түскен ұсыныстарды қарастырып, қабылданған шаралар туралы заңнамада белгіленген тәртіппен хабардар етуі тиіс. Ұлттық құрылтайдың қызметін қамтамасыз етуші жұмыс органы — [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі]].<ref>[https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasy-prezidentinin-zhanyndagy-ulttyk-kuryltaydy-kuru-zhane-kazakstan-respublikasy-prezidentinin-keybir-zharlyktarynyn-kushi-zhoyyldy-dep-tanu-turaly-145458 Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Ұлттық құрылтайды құру туралы]</ref> == Тарихы == Ұлттық құрылтайды құруды Президент Қасым-Жомарт Тоқаев 2022 жылғы 16 наурызда жариялаған Қазақстан халқына Жолдауында ұсынды. Ол 2019 жылдан бастап жұмыс істеген [[Ұлттық қоғамдық сенім кеңесі]]нің орнына келді.<ref>[https://egemen.kz/article/306835-prezident-ulttyq-quryltay-qurudy-usyndy Президент Ұлттық құрылтай құруды ұсынды]</ref> 2022 жылғы 14 маусымдағы Президент Жарлығымен Ұлттық құрылтай құрылды.<ref>[https://egemen.kz/article/315442-qazaqstanda-ulttyq-quryltay-quryldy Қазақстанда Ұлттық құрылтай құрылды]</ref> 2026 жылғы 20 қаңтарда Ұлттық құрылтайдың соңғы отырысы өтіп, жұмысын тоқтатты.<ref name="qur5">[https://akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaevtyn-ulttyk-kuryltaydyn-besinshi-otyrysynda-soylegen-sozi-2005352 Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың Ұлттық құрылтайдың бесінші отырысында сөйлеген сөзі]</ref> 2026 жылғы жаңа конституцияға сәйкес Ұлттық құрылтайдың атқарған қызметі конституция деңгейінде бекітілген жаңа [[Қазақстан халық кеңесі]]не өтті.<ref>[https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2333526-qazaqstannyng-halyq-kengesi-qurylyp-ulttyq-quryltai-men-qazaqstan-halqy-assambleiasy-taratylady/ Қазақстанның Халық кеңесі құрылып, Ұлттық құрылтай мен Қазақстан халқы ассамблеясы таратылады]</ref> 2026 жылғы 1 шілдеде Ұлттық құрылтай президент жарлығымен ресми түрде таратылды.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U2600001337 Қазақстан Республикасы Президентінің кейбір актілеріне өзгерістер мен толықтырулар енгізу және Қазақстан Республикасы Президентінің кейбір актілерінің күші жойылды деп тану туралы]</ref> === Хронологиясы === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Реті !! Өткізілген уақыты !! Өткізілген орны !! Тақырыбы |- | I отырысы || 16 маусым 2022 || [[Жезқазған]] қаласы<ref>[https://egemen.kz/article/315249-ulttyq-quryltaydynh-tunhghysh-dgiyny-ulytauda-otedi Ұлттық құрылтайдың тұңғыш жиыны Ұлытауда өтеді]</ref> || — |- | II отырысы || 17 маусым 2023 || [[Түркістан (қала)|Түркістан]] қаласы<ref>[https://egemen.kz/article/344351-bugin-prezidenttinh-qatysuymen-ulttyq-quryltay-otyrysy-otedi Бүгін Президенттің қатысуымен Ұлттық құрылтай отырысы өтеді]</ref> || Әділетті Қазақстан — Адал азамат |- | III отырысы || 15 наурыз 2024 || [[Атырау]] қаласы<ref>[https://egemen.kz/article/360020-prezident-ulttyq-quryltay-otetin-kundi-belgiledi Президент Ұлттық құрылтай өтетін күнді белгіледі]</ref> || Адал адам — Адал еңбек — Адал табыс |- | IV отырысы || 14 наурыз 2025 || [[Көкшетау]] қаласы<ref>[https://egemen.kz/article/383640-memleket-basshysynynh-qatysuymen-ulttyq-quryltaydynh-iv-otyrysy-otti Мемлекет басшысының қатысуымен Ұлттық құрылтайдың IV отырысы өтті]</ref> || — |- | V отырысы || 20 қаңтар 2026 || [[Қызылорда]] қаласы<ref>[https://egemen.kz/article/404399-ulttyq-quryltaydynh-v-otyrysy-qanday-maseleler-talqylanady Ұлттық құрылтайдың V отырысы: Қандай мәселелер талқыланады?]</ref> || — |} === Қабылданған шешімдер === I Ұлттық құрылтайда Президент Қ.-Ж. Тоқаев Республика күніне ұлттық мереке мәртебесін қайтаруды ұсын­ды.<ref>[https://egemen.kz/article/344232-ulysty-uyystyrghan-ulttyq-quryltay Ұлысты ұйыстырған Ұлттық құрылтай]</ref> II Ұлттық құрылтайда Президент Тоқаев «Қазақстанның Халық жазушысы» атағын қайтару туралы ұсынысты қолдады. Сондай-ақ Қатонқарағай, Марқакөл және Мақаншы аудандарын қалпына келтіру туралы шешім қабылданды.<ref>[https://egemen.kz/article/344387-prezidenttinh-ulttyq-quryltaydynh-ekinshi-otyrysynda-soylegen-sozi Президенттің Ұлттық құрылтайдың екінші отырысында сөйлеген сөзі]</ref> III Ұлттық құрылтайда Президент Тоқаев Ұлттық кітап күнін белгілеу туралы ұсынысты қолдады.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaevtyn-ulttyk-kuryltaydyn-adal-adam-adal-enbek-adal-tabys-atty-ushinshi-otyrysynda-soylegen-sozi-1525727 Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың Ұлттық құрылтайдың «Адал адам – Адал еңбек – Адал табыс» атты үшінші отырысында сөйлеген сөзі]</ref> V Ұлттық құрылтайда Президент Тоқаев Парламенттік реформа жөніндегі жұмыс тобында талқыланған негізгі ұсыныстарды таныстырды. Оның ішінде жаңа бір палаталы парламент Құрылтай деп аталатынын, сонымен қатар Вице-президент лауазымы қайта енгізілетінін хабарлады. Қазақстан халқы ассамблеясы мен Ұлттық құрылтай жұмысын тәмамдайтынын айта келіп, орнына Қазақстан халық кеңесі атты жаңа мемлекеттік орган құрылатынын мәлімдеді. Конституцияның біраз бөлігі өзгеріске ұшырайтындықтан, арнайы Конституциялық комиссия құру туралы шешім қабылданды.<ref name="qur5" /> == Құрамы == === Ұлттық құрылтай басшылығы === * '''[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев Қасым-Жомарт Кемелұлы]]''' – Қазақстан Республикасының Президенті, Ұлттық құрылтайдың төрағасы. * '''[[Ерлан Тынымбайұлы Қарин|Қарин Ерлан Тынымбайұлы]]''' – Қазақстан Республикасының Мемлекеттік кеңесшісі, төрағаның орынбасары. * '''Жексенбай Бибігүл Нұрғалиқызы''' – ҚР Парламенті Сенатының депутаты, төрағаның орынбасары. * '''[[Аида Ғалымқызы Балаева|Балаева Аида Ғалымқызы]]''' – Қазақстан Республикасы Премьер-министрінің орынбасары — Мәдениет және ақпарат министрі, хатшы. === Ұлттық құрылтай мүшелері === # '''Айнабеков Мейрамхат Кәрібекұлы''' – Абай облысы Қоғамдық кеңесінің төрағасы. # '''Ақылбай Серік Байсейітұлы''' – «Қазақстан заңгерлер одағы» РҚБ төрағасы. # '''Алтынбеков Бекзат Құмарұлы''' – «AMANAT» партиясы Қарағанды облыстық филиалының төрағасы. # '''Арыстанбеков Қайырбек Төлендіұлы''' – Экономикалық саясат институтының президенті. # '''Әбенов Мұрат Абдуләмитұлы''' – ҚР Парламенті Мәжілісінің депутаты. # '''Әбішев Ғазиз Серікұлы''' – Саяси шолушы. # '''Әлтай Аманжол Дүйсенбайұлы''' – Мәжіліс депутаты, «Айтыс ақындары мен жыршы, термешілердің халықаралық Одағы» ҚБ төрағасының бірінші орынбасары. # '''Әміртаев Азаматхан Сайлауұлы''' – «Baytaq» партиясының төрағасы. # '''Әскеров Эмин Халилұлы''' – ҚР Әлеуметтік инноваторлар қауымдастығының президенті, «Green Tal» жобасының негізін қалаушы. # '''Әубәкіров Тоқтар Оңғарбайұлы''' – Ғарышкер, Халық қаһарманы. # '''Әуесбаев Нұрлан Сатыбалдыұлы''' – ҚР Парламент Мәжілісінің депутаты. # '''Әшімбаев Данияр Рахманұлы''' – Саясаттанушы. # '''Әшімжанов Жанарбек Садықанұлы''' – ҚР Парламенті Мәжілісінің депутаты. # '''Байрамуков Ислам Ильясович''' – «Республикалық спорт колледжі» РМҚК директоры. # '''Байсақова Зүлфия Мұхамедбекқызы''' – Алматы қаласы Қоғамдық кеңесінің мүшесі, «Дағдарыс орталықтарының одағы» ЗТБ төрайымы. # '''Байтуов Біржан Ғаниұлы''' – Шымкент қаласы Қоғамдық кеңесінің мүшесі. # '''Бапи Ермұрат Сейтқазыұлы''' – ҚР Парламенті Мәжілісінің депутаты. # '''Басин Вадим Борисович''' – Қазақстанның Еңбек Ері, "QARMET" АҚ бас директоры. # '''Баталов Райымбек Әнуарұлы''' – «Атамекен» ұлттық кәсіпкерлер палатасының басқарма төрағасы. # '''Башимов Марат Советұлы''' – ҚР Парламенті Мәжілісінің депутаты. # '''Бәйменов Әлихан Мухамедияұлы''' – Мемлекеттік қызмет саласындағы өңірлік хабтың басқарушы комитетінің төрағасы. # '''Бексейітова Бақыт Мақанқызы''' – Павлодар облысы қоғамдық кеңесінің мүшесі. # '''Бектұрғанов Серік Шыңғысұлы''' – Қостанай облысы Қоғамдық кеңесінің мүшесі. # '''Больгерт Евгений Андреевич''' – ҚР Парламенті Сенатының депутаты. # '''Борашов Раббым Байбозұлы''' – Маңғыстау облысы Қоғамдық кеңесінің мүшесі, дара кәсіпкер. # '''Буларов Лугмар Харкиевич''' – ҚХА мүшесі, Жамбыл облыстық мәслихатының депутаты. # '''Бүкіров Төлеген Нұрмағанбетұлы''' – Жезқазған қаласы Қоғамдық кеңесінің мүшесі. # '''Газдиева Белла Асланбековна''' – Ақмола облысы Қоғамдық кеңесінің мүшесі, Мемлекеттік басқару академиясы Ақмола филиалының директоры. # '''Гаипов Зулфухар Сұлтанұлы''' – Астана қаласы Қоғамдық кеңесінің төрағасы, Мемлекеттік басқару академиясы Басқару институтының директоры. # '''Гринько Кристина''' – Тележүргізуші, «Азаттық рухы» ақпараттық агенттігінің журналисі. # '''Ғұбайдуллин Бауыржан Файзоллаұлы''' – Батыс Қазақстан облысы Қоғамдық кеңесінің мүшесі, Жазушылар одағының мүшесі. # '''Дандығараева Бибігүл''' – «Таңбалы» мемлекеттік тарихи-мәдени және табиғи музей-қорығының директоры. # '''Дәуіталиев Қазыбек Нұрсейітұлы''' – Алматы облысы Қоғамдық кеңесінің мүшесі. # '''Дәулеталин Сатыбалды Телағысұлы''' – ҚР Кәсіподақтар федерациясының төрағасы. # '''Дәулетбаева Әйгерім Маратбекқызы''' – Жамбыл облысы Қоғамдық кеңесінің мүшесі, «Жастар мүгедектер одағы» облыстық ҚБ төрағасы. # '''Дементьева Наталья Григорьевна''' – ҚР Парламенті Мәжілісінің депутаты. # '''Дулатбеков Нұрлан Орынбасарұлы''' – Е.А.Бөкетов атындағы Қарағанды университетінің ректоры. # '''Егізбаев Серік Рахметоллаұлы''' – «Ауыл» партиясының төрағасы, ҚР Парламенті Мәжілісінің депутаты. # '''Ерсайынұлы Уайс''' – Қоғам қайраткері, Ақтау қаласы мәслихатының депутаты. # '''Ертісбаев Ермұхамет Қабиденұлы''' – Қазақстан халық партиясының төрағасы. # '''Жақанов Илья Жақанұлы''' – Композитор, жазушы, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері. # '''Жаманқұлова Қарлығаш Қалибекқызы''' – «Әділ сөз» сөз бостандығын қорғау халықаралық қорының президенті. # '''Жаңбыршин Еділ Терекбайұлы''' – ҚР Парламенті Мәжілісінің депутаты. # '''Жұмаділдаев Асқар Серқұлұлы''' – Математик ғалым, ҚР Ұлттық ғылым академиясының вице-президенті. # '''Жылқышиев Байділда''' – Түркістан облысы Қоғамдық кеңесінің төрағасы. # '''Зәкиева Динара Болатқызы''' – ҚР Бала құқықтары жөніндегі уәкіл. # '''Избасов Максим Шафихұлы''' – Атырау облысы Қоғамдық кеңесінің мүшесі, мұнай-газ кешенінің ардагері. # '''Илеуова Гүлмира Тоқшалыққызы''' – «Стратегия» әлеуметтік және саяси зерттеулер орталығы» ҚҚ жетекшісі. # '''Ізмұхамбетов Бақтықожа Салахатдинұлы''' – ҚР Парламенті Мәжілісінің депутаты. # '''Кенжеханұлы Рауан''' – «Халықаралық «Қазақ тілі» қоғамы» ҚБ президенті. # '''Көпжасарұлы Ерқанат''' – «Qazaqstan» телерадиокорпорациясының журналисі, тележүргізуші. # '''Кузовлева Ольга Григорьевна''' – Шығыс Қазақстан облысы қоғамдық кеңесінің мүшесі. # '''Күрішбаев Ақылбек Қажығұлұлы''' – ҚР Ұлттық ғылым академиясының президенті. # '''Қадыр Раиса Сайран''' – Баспагер. # '''Қадыров Данияр Рамазанұлы''' – «Отандастар» қорының президенті. # '''Қайдарова Диляра Радикқызы''' – Қазақ онкология және радиология ҒЗИ директоры, ҚР онкологтары қауымдастығының президенті. # '''Қалиев Талғат Бегімұлы''' – Саясаттанушы. # '''Қамзабекұлы Диқан''' – "Egemen Qazaqstan" басылымының бас директоры, ҚР ҰҒА академигі. # '''Қарабасова Лаура Шапайқызы''' – Қ.Жұбанов атындағы Ақтөбе мемлекеттік университетінің ректоры. # '''Қожахметова Ләззат Таймырқызы''' – Қарағанды облысы Қоғамдық кеңесінің мүшесі, «Talbesik» көпбалалы аналар одағы» ҚБ жетекшісі. # '''Қошанов Ерлан Жақанұлы''' – ҚР Парламенті Мәжілісінің Төрағасы, «AMANAT» партиясының төрағасы. # '''Құлекеев Жақсыбек Әбдірахметұлы''' – Қолданбалы экономика зерттеулері орталығының ғылыми жетекшісі. # '''Құлжанов Мақсұт Кәрімұлы''' – «Республикалық медициналық палата» ҚБ басқарма төрағасы. # '''Құлкенов Мереке Әбдешұлы''' – «Қазақстан жазушылар одағы» РҚБ төрағасы. # '''Құрманәлиев Кәрімбек Арыстанбекұлы''' – Филология ғылымдарының докторы, профессор, ҚР ҰҒА толық мүшесі. # '''Қыдырәлі Дархан Қуандықұлы''' – ҚР Парламенті Сенатының депутаты. # '''Қыдырбаева Дания Сәлімбайқызы''' – Жетісу облысы қоғамдық кеңесінің мүшесі. # '''Мамбетбай Қайрат Жолдыбайұлы''' – Қоғам қайраткері, дінтанушы. # '''Мурадов Ахмет Сейдарахманович''' – «Вайнах» қауымдастығының тең төрағасы. # '''Мұстафина Әлия Құсайынқызы''' – ҚР Президенті Архивінің директоры. # '''Нурумов Шаймардан Усаинович''' – Қазақстан ұйғырларының республикалық этномәдени орталығының төрағасы. # '''Нұрғазиева Бану Ғаниқызы''' – Қазақстан Азаматтық альянсының президенті. # '''Нұржан Светқали Сабырғалиұлы''' – Ақын, филолог. # '''Нұрмұхамедов Бөріхан Жолбарысұлы''' – Саясаттанушы. # '''Нұров Қанат Ілияұлы''' – Қазақстан кәсіпкерлерінің құқықтарын қорғау жөніндегі уәкіл. # '''Нұртаза Самат Русланұлы''' – ҚР Парламенті Мәжілісінің депутаты. # '''Омарбекова Жанат Әнуарбекқызы''' – Қазақстан мүгедектер конфедерациясының төрағасы. # '''Омарова Айман Мұратқызы''' – Адвокат, «Құқық қорғаушылар» қоғамдық қорының тең құрылтайшысы. # '''Павленко Дмитрий Иванович''' – Қостанай автомобиль көлігі колледжінің басшысы. # '''Палинка Надежда Викторовна''' – «Aзаттық рухы» агенттігінің тілшісі. # '''Перуашев Азат Тұрлыбекұлы''' – «Ақ жол» партиясының төрағасы, Мәжілістегі фракция жетекшісі. # '''Пириев Аскер Аллавердиевич''' – «Ахыска» түрік этномәдени орталығы» РҚБ Астана қаласы филиалының төрағасы. # '''Пономарев Сергей Михайлович''' – Мәжіліс депутаты. # '''Пулатов Шерзод Аббозович''' – Астана қаласы «Өзбек этномәдени орталығы» ҚБ төрағасы. # '''Рау Альберт Павлович''' – ҚР Парламенті Мәжілісі Төрағасының орынбасары. # '''Рожин Максим Николаевич''' – ҚР Парламенті Мәжілісінің депутаты. # '''Рысмамбетов Расул Ибрагимұлы''' – Қаржыгер, NAC Analytica төрағасы. # '''Сабильянов Нұртай Салихұлы''' – ҚР Парламенті Мәжілісінің депутаты. # '''Саиров Ерлан Бияхметұлы''' – ҚР Парламенті Мәжілісінің депутаты. # '''Сарым Айдос Әміроллаұлы''' – ҚР Парламенті Мәжілісінің депутаты. # '''Сатыбалды Азамат''' – Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, актер. # '''Сахариянов Қанат Ақылбайұлы''' – «Media Holding «Atameken Business» ЖШС бас директоры. # '''Сәбден Оразалы Сәбденұлы''' – Қоғам қайраткері, экономика ғылымдарының докторы. # '''Сәбитова Айнұр Әлімханқызы''' – «Жақсылық акселераторы: Ізгілік елшісі» ұлттық еріктілер қозғалысы» ҚБ жетекшісі. # '''Сүлеймен Олжас Серікбайұлы''' – Жастар саясаты жөніндегі кеңестің хатшысы, Team Qazaqstan жобасының жетекшісі. # '''Сүлейменова Айсұлу Қанатқызы''' – Пара жеңіл атлетикадан спортшы. # '''Сүлейменова Жұлдыз Досбергенқызы''' – ҚР Парламенті Мәжілісінің депутаты. # '''Сұраған Дурвудхан''' – Математик, ҚР Президентінің жанындағы ҰҒА академигі. # '''Талаева Тәттігүл Жақсыбайқызы''' – Ақтөбе облысы Қоғамдық кеңесінің төрағасы, «Тандем» телерадиокешені» ЖШС бас директоры. # '''Танысбай Ләззат Мұратқызы''' – «Еуразия» бірінші арнасының» бас директоры. # '''Тау Сырымбек''' – «Respublica» партиясының тең төрағасы, «DACO-MOTORS» ЖШС директоры. # '''Толықбай Мақсат Мәлікұлы''' – ҚР Парламенті Мәжілісінің депутаты. # '''Түймебаев Жансейіт Қансейітұлы''' – Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің ректоры. # '''Тұрсынғожаев Қайсар Болатбайұлы''' – Білім беру мәселелері бойынша сарапшы. # '''Усанова Руфина Касымовна''' – «Туған тел» Алматы облыстық татар мәдени орталығы» ҚБ төрағасы. # '''Фазылжанова Анар Мұратқызы''' – А.Байтұрсынов атындағы Тіл білімі институтының директоры. # '''Худяков Сергей Герольдович''' – Солтүстік Қазақстан облысы Қоғамдық кеңесінің мүшесі. # '''Чеботарев Андрей Евгеньевич''' – «Альтернатива» өзекті зерттеулер орталығының директоры. # '''Шағыртаев Имамзада Қуанышбайұлы''' – Қазақстанның Еңбек Ері, Қызылорда облысы қоғамдық кеңесінің мүшесі. # '''Шаталов Никита Сергеевич''' – ҚР Парламенті Мәжілісінің депутаты. # '''Шашкова Любовь Константиновна''' – Ақын, аудармашы, әдебиет сыншысы. # '''Шибұтов Марат Мақсұмұлы''' – Алматы қаласы Қоғамдық кеңесінің мүшесі, саясаттанушы. # '''Шин Юрий Германович''' – Қазақстан халқы Ассамблеясының мүшесі. # '''Шұқыжанова Алма Сайдахметқызы''' – Қазақстанның Еңбек Ері, Семей қаласындағы №7 мектеп-лицейінің мұғалімі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан президенті жанындағы кеңесші органдар]] 0rot23zu9rfer5ndt75j6k1ek7vr42v 3 774325 3643577 3550254 2026-08-18T06:40:32Z SHB2000 110742 SHB2000 [[Қатысушы талқылауы:Font8388608]] бетін [[Қатысушы талқылауы:Pristome]] бетіне жылжытты: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Font8388608|Font8388608]]" to "[[Special:CentralAuth/Pristome|Pristome]]" 3550254 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Font8388608}} -- [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|Мықтыбек Оразтайұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Мықтыбек Оразтайұлы|талқылауы]]) 19:50, 2026 ж. ақпанның 8 (+05) eztzzeb0ysc7fz9ftylugphtfoeaocs 4 775564 3643548 3643266 2026-08-18T03:06:32Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту. 3643548 wikitext text/x-wiki {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !N !Бет !Қаралу саны (соңғы 30 күнде) !Қаралу саны (соңғы 90 күнде) !Қаралу саны (бір жылда) |- |1 |[[Басты бет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 34859] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 105042] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 397036] |- |2 |[[Арнайы:Іздеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 76235] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 193336] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 351109] |- |3 |[[Арнайы:Жуықтағы өзгерістер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 12196] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 35733] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 103215] |- |4 |[[Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1982] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9550] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 30795] |- |5 |[[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1578] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7093] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 29808] |- |6 |[[Sadraddin]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Sadraddin 2910] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Sadraddin 4514] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Sadraddin 8671] |- |7 |[[Абай Құнанбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6794] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16852] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 255529] |- |8 |[[Қазақ хандығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 2149] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 11797] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 83022] |- |9 |[[Нан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BD 2868] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BD 3410] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BD 5041] |- |10 |[[Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2938] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 9743] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 83433] |- |11 |[[Шешендік сөз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%81%D3%A9%D0%B7 3041] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%81%D3%A9%D0%B7 3367] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%81%D3%A9%D0%B7 8061] |- |12 |[[Айбек Арқабайұлы Дәдебай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 2993] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 5909] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 9076] |- |13 |[[Кенесары хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2257] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5325] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 35523] |- |14 |[[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұланы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 2567] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 4072] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 9746] |- |15 |[[Әділет (партия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 2620] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 9592] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 9963] |- |16 |[[Пазырық мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 2197] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 3101] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 5196] |- |17 |[[Қазақстан Құрылтайы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 1648] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 5905] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 6863] |- |18 |[[Қазақ-ноғай қатынастары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%BD%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2429] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%BD%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2804] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%BD%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 3552] |- |19 |[[Қазақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1619] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 4034] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 17850] |- |20 |[[Қытай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 2078] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 4162] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 23405] |- |21 |[[Болат Оралұлы Ақшолақов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 921] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 2989] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 3252] |- |22 |[[Әділ Өтеғұлұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2029] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2560] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2654] |- |23 |[[:Сурет:Oxford City FC crest.svg]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AOxford_City_FC_crest.svg 2194] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AOxford_City_FC_crest.svg 2523] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AOxford_City_FC_crest.svg 2528] |- |24 |[[Қазақ есімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1100] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3516] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 8555] |- |25 |[[Ресей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 2414] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 3901] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 18942] |- |26 |[[Жақ (анатомия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%29 1811] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%29 2540] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%29 3481] |- |27 |[[Ағаш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%88 1853] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%88 2999] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%88 8046] |- |28 |[[Зират]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B8%D1%80%D0%B0%D1%82 2413] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B8%D1%80%D0%B0%D1%82 2831] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B8%D1%80%D0%B0%D1%82 3205] |- |29 |[[Джон Фицджеральд Кеннеди]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B6%D0%BE%D0%BD_%D0%A4%D0%B8%D1%86%D0%B4%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B5%D0%B4%D0%B8 1559] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B6%D0%BE%D0%BD_%D0%A4%D0%B8%D1%86%D0%B4%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B5%D0%B4%D0%B8 2505] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B6%D0%BE%D0%BD_%D0%A4%D0%B8%D1%86%D0%B4%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B5%D0%B4%D0%B8 3043] |- |30 |[[Нұрсұлтан (ханбике)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B8%D0%BA%D0%B5%29 2231] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B8%D0%BA%D0%B5%29 2444] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B8%D0%BA%D0%B5%29 2546] |- |31 |[[Шорья]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%BE%D1%80%D1%8C%D1%8F 2357] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D1%80%D1%8C%D1%8F 2428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%BE%D1%80%D1%8C%D1%8F 2455] |- |32 |[[Мүшел жас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 1856] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 4914] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 21610] |- |33 |[[Михаил Станиславович Шайдоров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2 1468] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2 2490] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2 4983] |- |34 |[[Стоматит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%82 1920] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%82 2720] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%82 5757] |- |35 |[[Ламин Ямаль]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BD_%D0%AF%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8C 1636] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BD_%D0%AF%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8C 2528] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BD_%D0%AF%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8C 3528] |- |36 |[[Дина Төлепберген]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 1569] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 2442] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 3364] |- |37 |[[Заһар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 2053] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 2315] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 2479] |- |38 |[[Рүстем Оразбайұлы Есдәулетов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 2010] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 2287] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 2554] |- |39 |[[Қазақ рулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1420] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5591] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 35941] |- |40 |[[Жын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD 1412] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD 2444] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD 3879] |- |41 |[[Уикипедия:Уикипедия туралы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 2288] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 7396] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 23300] |- |42 |[[Қ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A 1968] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A 3766] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A 9900] |- |43 |[[Бүйрек тастары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1548] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2216] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2358] |- |44 |[[Құшайри]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B8 2017] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B8 2190] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B8 2233] |- |45 |[[Әлем халықтарының ертегілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2047] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2184] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2368] |- |46 |[[Бөгенбай батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 2055] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 2698] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 11436] |- |47 |[[Қазақ батырлар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2125] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4507] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 30398] |- |48 |[[Саида Шавкатқызы Мирзиёева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%A8%D0%B0%D0%B2%D0%BA%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%B8%D1%80%D0%B7%D0%B8%D1%91%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1477] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%A8%D0%B0%D0%B2%D0%BA%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%B8%D1%80%D0%B7%D0%B8%D1%91%D0%B5%D0%B2%D0%B0 2230] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%A8%D0%B0%D0%B2%D0%BA%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%B8%D1%80%D0%B7%D0%B8%D1%91%D0%B5%D0%B2%D0%B0 2374] |- |49 |[[Футбол]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 1462] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 2845] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 13525] |- |50 |[[Айша]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0 1422] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0 2308] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0 4511] |- |51 |[[Қатысушы талқылауы:Kasthack]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3AKasthack 1585] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3AKasthack 2127] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3AKasthack 2129] |- |52 |[[Ұйғырлар мен дүнгендердің Қытайдан Жетісуға қоныс аударуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%8B 1489] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%8B 2153] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%8B 4330] |- |53 |[[Sәlem Entertainment]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=S%D3%99lem_Entertainment 1882] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=S%D3%99lem_Entertainment 2363] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=S%D3%99lem_Entertainment 3565] |- |54 |[[Есет Көтібарұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1448] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3105] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14744] |- |55 |[[Тораңғы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B 1934] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B 2380] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B 3836] |- |56 |[[ЖІӨ (номинал) бойынша елдер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%86%D3%A8_%28%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1411] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%86%D3%A8_%28%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2315] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%86%D3%A8_%28%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6220] |- |57 |[[Мәскеу мемлекеттік университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%83_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1373] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%83_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2129] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%83_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2786] |- |58 |[[Ибн әл-Қаийм әл-Джәузия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%B1%D0%BD_%D3%99%D0%BB-%D2%9A%D0%B0%D0%B8%D0%B9%D0%BC_%D3%99%D0%BB-%D0%94%D0%B6%D3%99%D1%83%D0%B7%D0%B8%D1%8F 1615] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%B1%D0%BD_%D3%99%D0%BB-%D2%9A%D0%B0%D0%B8%D0%B9%D0%BC_%D3%99%D0%BB-%D0%94%D0%B6%D3%99%D1%83%D0%B7%D0%B8%D1%8F 2068] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%B1%D0%BD_%D3%99%D0%BB-%D2%9A%D0%B0%D0%B8%D0%B9%D0%BC_%D3%99%D0%BB-%D0%94%D0%B6%D3%99%D1%83%D0%B7%D0%B8%D1%8F 2303] |- |59 |[[Қазақ әліпбиі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 1851] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 5062] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 28529] |- |60 |[[1860 жылдарындағы әкімшілік реформалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1860_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1201] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1860_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 3600] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1860_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 13039] |- |61 |[[Қазақ хандарының шежіресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1790] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 2305] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 5937] |- |62 |[[Бала ауруы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B 1648] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B 2028] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B 2366] |- |63 |[[Уикипедия:Форум]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 1719] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 6704] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 24311] |- |64 |[[Қазақша жыл санау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 1924] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 6631] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 75174] |- |65 |[[Қазақтың дәстүрлі үй кәсіпшілігі мен қолөнері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D1%96_%D2%AF%D0%B9_%D0%BA%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BF%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D0%BB%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 1602] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D1%96_%D2%AF%D0%B9_%D0%BA%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BF%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D0%BB%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 2006] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D1%96_%D2%AF%D0%B9_%D0%BA%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BF%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D0%BB%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 2701] |- |66 |[[Шұрат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82 1973] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82 1997] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82 2330] |- |67 |[[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1833] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5029] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 46057] |- |68 |[[Бақыт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82 1341] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82 2014] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82 3442] |- |69 |[[Канибадам]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B1%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC 1454] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B1%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC 2057] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B1%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC 2136] |- |70 |[[Қазақстан демографиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1099] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3669] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 17051] |- |71 |[[Ай (қазақ дәстүрінде)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9_%28%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%29 1526] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9_%28%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%29 2191] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9_%28%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%29 5106] |- |72 |[[Тарық ибн Зияд]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D0%B8%D0%B1%D0%BD_%D0%97%D0%B8%D1%8F%D0%B4 1635] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D0%B8%D0%B1%D0%BD_%D0%97%D0%B8%D1%8F%D0%B4 1959] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D0%B8%D0%B1%D0%BD_%D0%97%D0%B8%D1%8F%D0%B4 2059] |- |73 |[[Уоррен Гардинг]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D0%93%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B3 1325] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D0%93%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B3 1976] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D0%93%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B3 2243] |- |74 |[[Щучинск]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A9%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA 2047] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A9%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA 2195] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A9%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA 2871] |- |75 |[[Әйнек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BA 1218] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BA 2012] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BA 2771] |- |76 |[[Қытай халықтары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1110] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1979] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2542] |- |77 |[[Асқар Сүлейменов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1347] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2376] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7529] |- |78 |[[BTS]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=BTS 1501] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=BTS 2265] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=BTS 3213] |- |79 |[[Қазақстан жол белгілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1214] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3885] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 17954] |- |80 |[[Абылай хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1046] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4660] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 58420] |- |81 |[[Абайдың Жидебайдағы мұражай-үйі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%96%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9-%D2%AF%D0%B9%D1%96 1479] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%96%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9-%D2%AF%D0%B9%D1%96 1946] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%96%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9-%D2%AF%D0%B9%D1%96 2812] |- |82 |[[Қазақстан Республикасының Конституциясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1091] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 5109] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 49029] |- |83 |[[Виктория (Британдық Колумбия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F_%28%D0%91%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%BC%D0%B1%D0%B8%D1%8F%29 1638] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F_%28%D0%91%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%BC%D0%B1%D0%B8%D1%8F%29 1883] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F_%28%D0%91%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%BC%D0%B1%D0%B8%D1%8F%29 1949] |- |84 |[[Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 1566] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 3938] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 40924] |- |85 |[[Ислам негіздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1302] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1891] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2681] |- |86 |[[Шұғыла (журнал)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D2%B1%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0_%28%D0%B6%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29 1288] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D2%B1%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0_%28%D0%B6%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29 1837] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D2%B1%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0_%28%D0%B6%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29 1937] |- |87 |[[Жаңасемей ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1151] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1989] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3088] |- |88 |[[Қазақ хандығының құрылуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 1185] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 4179] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 25352] |- |89 |[[Есінеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B5%D1%83 1492] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B5%D1%83 1846] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B5%D1%83 2134] |- |90 |[[Комако Кимура]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%BE_%D0%9A%D0%B8%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0 1279] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%BE_%D0%9A%D0%B8%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0 1802] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%BE_%D0%9A%D0%B8%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0 1836] |- |91 |[[Құс өсіру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81_%D3%A9%D1%81%D1%96%D1%80%D1%83 1750] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81_%D3%A9%D1%81%D1%96%D1%80%D1%83 1838] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81_%D3%A9%D1%81%D1%96%D1%80%D1%83 1986] |- |92 |[[Нақыл сөздер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 1568] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 2347] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 5630] |- |93 |[[Араб мемлекеттері Лигасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%9B%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D1%81%D1%8B 1620] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%9B%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D1%81%D1%8B 1989] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%9B%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D1%81%D1%8B 2951] |- |94 |[[Маржан Тасова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1549] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1796] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1875] |- |95 |[[Бауыржан Момышұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1403] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5652] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 115992] |- |96 |[[Филипп Исаевич Голощёкин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D0%BF_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%89%D1%91%D0%BA%D0%B8%D0%BD 1512] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D0%BF_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%89%D1%91%D0%BA%D0%B8%D0%BD 2191] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D0%BF_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%89%D1%91%D0%BA%D0%B8%D0%BD 7776] |- |97 |[[Ажырасу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%83 1363] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%83 1997] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%83 2866] |- |98 |[[Бірлік (Мойынқұм ауданы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%28%D0%9C%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BC_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 1625] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%28%D0%9C%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BC_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 1790] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%28%D0%9C%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BC_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 2008] |- |99 |[[Пиноккио]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D0%B8%D0%BE 1320] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D0%B8%D0%BE 1773] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D0%B8%D0%BE 1805] |- |100 |[[КешYOU]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 1438] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 13005] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 22513] |- |101 |[[Ребус]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B5%D0%B1%D1%83%D1%81 1428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D0%B1%D1%83%D1%81 1835] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B5%D0%B1%D1%83%D1%81 2189] |- |102 |[[Даниал Кенжетайұлы Ахметов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B0%D0%BB_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 1392] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B0%D0%BB_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 1894] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B0%D0%BB_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 2680] |- |103 |[[Азаматтық тәрбие]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D3%99%D1%80%D0%B1%D0%B8%D0%B5 1303] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D3%99%D1%80%D0%B1%D0%B8%D0%B5 1747] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D3%99%D1%80%D0%B1%D0%B8%D0%B5 1876] |- |104 |[[Наймандар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1208] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 4553] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 26041] |- |105 |[[Шахмұрат Мүтәліп]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 1287] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 2711] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 4865] |- |106 |[[Коростышев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 1461] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 1707] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 1734] |- |107 |[[Ботай мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1023] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 2930] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 27876] |- |108 |[[Қарадың]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D2%A3 1421] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D2%A3 1698] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D2%A3 1721] |- |109 |[[Райнгау-Таунус (аудан)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B3%D0%B0%D1%83-%D0%A2%D0%B0%D1%83%D0%BD%D1%83%D1%81_%28%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%29 1449] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B3%D0%B0%D1%83-%D0%A2%D0%B0%D1%83%D0%BD%D1%83%D1%81_%28%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%29 1668] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B3%D0%B0%D1%83-%D0%A2%D0%B0%D1%83%D0%BD%D1%83%D1%81_%28%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%29 1709] |- |110 |[[Икер Касильяс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BA%D0%B5%D1%80_%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D1%8F%D1%81 1109] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BA%D0%B5%D1%80_%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D1%8F%D1%81 1709] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BA%D0%B5%D1%80_%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D1%8F%D1%81 1988] |- |111 |[[Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 560] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 7003] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 10196] |- |112 |[[Наманған облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1085] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1686] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1782] |- |113 |[[Түзуші ұлпа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%96_%D2%B1%D0%BB%D0%BF%D0%B0 1513] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%96_%D2%B1%D0%BB%D0%BF%D0%B0 1696] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%96_%D2%B1%D0%BB%D0%BF%D0%B0 3191] |- |114 |[[Энтеровирусты инфекция]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%84%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F 1525] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%84%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F 1819] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%84%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F 2532] |- |115 |[[Қарақалпақ мемлекеттік университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1470] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1706] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1974] |- |116 |[[Атырау облысы мектептерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1548] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2115] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4270] |- |117 |[[Иммунды жүйе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 994] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 1686] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 3437] |- |118 |[[Халифа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%84%D0%B0 1601] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%84%D0%B0 1679] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%84%D0%B0 2429] |- |119 |[[Кванхе гун ван]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B5_%D0%B3%D1%83%D0%BD_%D0%B2%D0%B0%D0%BD 1376] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B5_%D0%B3%D1%83%D0%BD_%D0%B2%D0%B0%D0%BD 1640] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B5_%D0%B3%D1%83%D0%BD_%D0%B2%D0%B0%D0%BD 1804] |- |120 |[[Ыбырай Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1570] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3086] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 4363] |- |121 |[[Астана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 1218] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 3731] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 36258] |- |122 |[[Дирлеванг]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D1%80%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B3 1547] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D1%80%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B3 1592] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D1%80%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B3 1615] |- |123 |[[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 996] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 3438] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 23706] |- |124 |[[Қасым-Жомарт Тоқаев отбасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 1316] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 2394] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 7349] |- |125 |[[Қазақстан қалалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1309] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3466] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 23680] |- |126 |[[Футболдан әлем чемпионаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 574] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 2918] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 5474] |- |127 |[[Павел Яковлевич Зальцман]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%BB_%D0%AF%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%97%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D1%86%D0%BC%D0%B0%D0%BD 1549] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%BB_%D0%AF%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%97%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D1%86%D0%BC%D0%B0%D0%BD 1561] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%BB_%D0%AF%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%97%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D1%86%D0%BC%D0%B0%D0%BD 1618] |- |128 |[[Dream League Soccer 2021]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Dream_League_Soccer_2021 1560] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Dream_League_Soccer_2021 1578] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Dream_League_Soccer_2021 1668] |- |129 |[[Қоңырат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 1313] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 4423] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 23089] |- |130 |[[Ұлы тоқырау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 930] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 1626] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 3004] |- |131 |[[Алтын Орда хандарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 957] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2122] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9463] |- |132 |[[Данил Голубенко]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BB_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%BE 1565] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BB_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%BE 1804] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BB_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%BE 1958] |- |133 |[[Мұхаммед Мохбер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D0%BE%D1%85%D0%B1%D0%B5%D1%80 1229] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D0%BE%D1%85%D0%B1%D0%B5%D1%80 1546] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D0%BE%D1%85%D0%B1%D0%B5%D1%80 1643] |- |134 |[[Бұзаубас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 934] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 4782] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 7842] |- |135 |[[Кропивницкий]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9 995] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9 1550] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9 1614] |- |136 |[[Хулиан Альварес]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B5%D1%81 1465] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B5%D1%81 1564] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B5%D1%81 1670] |- |137 |[[Қатысушы:Tvoilubimyibakhthar]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3ATvoilubimyibakhthar 1448] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3ATvoilubimyibakhthar 1553] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3ATvoilubimyibakhthar 1664] |- |138 |[[Жалғас Жұмағұлов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%81_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 852] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%81_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1693] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%81_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 2168] |- |139 |[[Сайфуддин Азизи]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%B4%D0%B4%D0%B8%D0%BD_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D0%B7%D0%B8 1289] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%B4%D0%B4%D0%B8%D0%BD_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D0%B7%D0%B8 1522] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%B4%D0%B4%D0%B8%D0%BD_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D0%B7%D0%B8 1570] |- |140 |[[Көлемі бойынша ең ірі көлдер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1443] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1643] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4957] |- |141 |[[:Санат:Алматы облысында туғандар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 880] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1532] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1739] |- |142 |[[Ноғай Ордасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 1425] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 1655] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 1724] |- |143 |[[Капонир]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%80 1424] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%80 1505] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%80 1542] |- |144 |[[Супер келіншек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D0%BF%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%88%D0%B5%D0%BA 1423] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D0%BF%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%88%D0%B5%D0%BA 1648] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D0%BF%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%88%D0%B5%D0%BA 1854] |- |145 |[[Күрен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BD 1426] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BD 1508] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BD 1553] |- |146 |[[Mellstroy]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Mellstroy 819] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Mellstroy 1627] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Mellstroy 1958] |- |147 |[[Мемлекет астаналары тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1282] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5069] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 58499] |- |148 |[[Үйде жалғыз қалғанда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%B9%D0%B4%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0 1355] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9%D0%B4%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0 1676] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%B9%D0%B4%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0 3703] |- |149 |[[Аустрия жолы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 1417] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 1512] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 1629] |- |150 |[[Волчанск (Украина)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%BE%D0%BB%D1%87%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA_%28%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0%29 940] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%BE%D0%BB%D1%87%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA_%28%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0%29 1472] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%BE%D0%BB%D1%87%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA_%28%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0%29 1511] |- |151 |[[Жанна Исақызы Керімтаева-Сатыбалдиева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B0_%D0%98%D1%81%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0-%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1081] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B0_%D0%98%D1%81%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0-%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1476] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B0_%D0%98%D1%81%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0-%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1580] |- |152 |[[Үлкен Арлан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 1225] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 1473] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 1641] |- |153 |[[Түрік әліпбиі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 1130] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 1594] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 2814] |- |154 |[[Үндістер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 819] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 1539] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 2510] |- |155 |[[Адуын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D1%83%D1%8B%D0%BD 1363] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D1%83%D1%8B%D0%BD 1472] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D1%83%D1%8B%D0%BD 1621] |- |156 |[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1145] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 25958] |- |157 |[[Кеңірдек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BA 807] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BA 1552] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BA 3626] |- |158 |[[Алатау (қала)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 822] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 2009] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 4647] |- |159 |[[Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%82_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 977] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%82_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1714] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%82_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 4006] |- |160 |[[Арғын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 1211] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 4575] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 23147] |- |161 |[[Алматы энергетика және байланыс университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%8D%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 584] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%8D%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1761] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%8D%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2818] |- |162 |[[Сауран ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1376] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1784] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3935] |- |163 |[[Шәмші Қалдаяқов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 2069] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 5323] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 28548] |- |164 |[[Уикипедия:Жауапкершіліктен бас тарту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 1132] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 4407] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 11200] |- |165 |[[Абайдың этнографиялық лексикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1416] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1423] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1493] |- |166 |[[Қазақша тәулік мезгілдерінің атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%B7%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1398] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%B7%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1757] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%B7%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5961] |- |167 |[[Мақал-мәтелдер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 972] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 2158] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 10617] |- |168 |[[Шеркеш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 671] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 2436] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 10258] |- |169 |[[Неолит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 1048] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 2140] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 11906] |- |170 |[[Терек шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1070] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1390] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1586] |- |171 |[[Ларри Финк]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B8_%D0%A4%D0%B8%D0%BD%D0%BA 1249] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B8_%D0%A4%D0%B8%D0%BD%D0%BA 1426] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B8_%D0%A4%D0%B8%D0%BD%D0%BA 1521] |- |172 |[[Бронх демікпесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%80%D0%BE%D0%BD%D1%85_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D1%96%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D1%81%D1%96 720] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%80%D0%BE%D0%BD%D1%85_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D1%96%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D1%81%D1%96 2599] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%80%D0%BE%D0%BD%D1%85_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D1%96%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D1%81%D1%96 5074] |- |173 |[[Қазақстанның автомобиль нөмірлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1077] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2849] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 11524] |- |174 |[[Құран ғылымдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1067] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1351] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1387] |- |175 |[[Балқаш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 943] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 2595] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 17862] |- |176 |[[Арсланбек Сұлтанбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1266] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1361] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1554] |- |177 |[[Мырза Ғұләм Ахмед]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D2%92%D2%B1%D0%BB%D3%99%D0%BC_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D0%B4 1253] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D2%92%D2%B1%D0%BB%D3%99%D0%BC_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D0%B4 1357] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D2%92%D2%B1%D0%BB%D3%99%D0%BC_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D0%B4 1518] |- |178 |[[Тұрсын Құдакелдіұлы Жұртбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1560] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 2161] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 4651] |- |179 |[[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 536] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2773] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9870] |- |180 |[[Қазақстан кенттері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 721] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1358] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 2008] |- |181 |[[Ер Төстік және Айдаһар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 1211] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 1369] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 2049] |- |182 |[[Еділ қаған]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 1292] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 1689] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 6995] |- |183 |[[Қазақ тіліндегі жыл айларының атауларының мағынасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1118] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 3943] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 22492] |- |184 |[[Алакөл (көл)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 875] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 2792] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 12164] |- |185 |[[Қазақ ұлттық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1017] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3747] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 15556] |- |186 |[[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1092] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 6194] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 126570] |- |187 |[[Шыңғыс хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1097] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4492] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 62838] |- |188 |[[:Санат:Жылқы тұқымдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 915] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1288] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1353] |- |189 |[[Мұхаммед]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 1156] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 3994] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 28219] |- |190 |[[Алматы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 1264] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 4660] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 28980] |- |191 |[[Ванесса Кирби]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B0_%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%B1%D0%B8 1262] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B0_%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%B1%D0%B8 1263] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B0_%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%B1%D0%B8 1352] |- |192 |[[Ақтамберді Сарыұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 974] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1996] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 18787] |- |193 |[[Түркістан легионы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D1%8B 1158] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D1%8B 1358] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D1%8B 2434] |- |194 |[[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 1308] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 2628] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 8670] |- |195 |[[Баланы қырқынан шығару]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 1107] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 3850] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 27688] |- |196 |[[Сақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 674] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 4575] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 61987] |- |197 |[[Профессор Мориарти]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%BE%D1%80_%D0%9C%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8 954] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%BE%D1%80_%D0%9C%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8 1249] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%BE%D1%80_%D0%9C%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8 1296] |- |198 |[[Домалақ ана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 891] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 2144] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 8762] |- |199 |[[Туыстық атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 846] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3432] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 25450] |- |200 |[[Кристалдық тор]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D1%80 737] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D1%80 1297] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D1%80 4414] |- |201 |[[Лиам Макдональд]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%B0%D0%BC_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4 663] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%B0%D0%BC_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4 1233] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%B0%D0%BC_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4 1269] |- |202 |[[Захабийа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B9%D0%B0 773] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B9%D0%B0 1232] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B9%D0%B0 1248] |- |203 |[[Қабір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D1%96%D1%80 1173] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D1%96%D1%80 1421] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D1%96%D1%80 2166] |- |204 |[[Марат Елеусізұлы Сұлтанғазиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%95%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%81%D1%96%D0%B7%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 1039] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%95%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%81%D1%96%D0%B7%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 1485] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%95%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%81%D1%96%D0%B7%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 2585] |- |205 |[[Ұйғырлардың Жетісуға қоныс аударуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%8B 478] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%8B 1234] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%8B 1494] |- |206 |[[Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1208] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1379] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1992] |- |207 |[[Жіктік жалғау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 1107] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 1648] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 10275] |- |208 |[[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 677] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4250] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 15852] |- |209 |[[Шашыратқы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B 840] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B 2113] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B 2872] |- |210 |[[Ахмет Байтұрсынұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 969] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4813] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 120507] |- |211 |[[Кеген (ауыл)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%28%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%29 1174] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%28%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%29 1276] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%28%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%29 1743] |- |212 |[[Турбина]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B1%D0%B8%D0%BD%D0%B0 1200] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B1%D0%B8%D0%BD%D0%B0 1224] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B1%D0%B8%D0%BD%D0%B0 1396] |- |213 |[[Пісте]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5 1182] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5 1234] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5 1508] |- |214 |[[Ирина Ерофеева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%95%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1197] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%95%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1204] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%95%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1264] |- |215 |[[Жылқы малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 999] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3673] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 34853] |- |216 |[[Қазақтың антропологиялық типі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%96 752] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%96 1326] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%96 1356] |- |217 |[[Сәтті Жұлдыз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 1450] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 2062] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 3115] |- |218 |[[:Санат:Қазақстан әншілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 708] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2816] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12450] |- |219 |[[Қаракесек (Арғын)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 825] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 2929] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 12382] |- |220 |[[:Санат:Чадтағы футбол]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A7%D0%B0%D0%B4%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 1161] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A7%D0%B0%D0%B4%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 1163] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A7%D0%B0%D0%B4%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 1175] |- |221 |[[Қыз ұзату кәделері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D0%BA%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 733] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D0%BA%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1500] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D0%BA%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3139] |- |222 |[[Қазақтың боғауыз сөздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 781] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2832] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 12762] |- |223 |[[АҚШ штаттарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1006] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3404] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17704] |- |224 |[[Индиго]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B3%D0%BE 149] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B3%D0%BE 1455] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B3%D0%BE 2475] |- |225 |[[Ұлытау облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1009] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2687] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12382] |- |226 |[[Галлон]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D0%BE%D0%BD 922] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D0%BE%D0%BD 1129] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D0%BE%D0%BD 1197] |- |227 |[[Алланың есімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 800] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3305] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 19283] |- |228 |[[Қазақстан тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 864] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 3709] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 30808] |- |229 |[[Аляска штатының қалалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%8F%D1%81%D0%BA%D0%B0_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 760] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%8F%D1%81%D0%BA%D0%B0_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1319] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%8F%D1%81%D0%BA%D0%B0_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1458] |- |230 |[[Сырдария облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1117] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1155] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1394] |- |231 |[[Аманат (партия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 930] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 2963] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 8131] |- |232 |[[Қазақтың ұлттық ойындарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1033] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1623] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11966] |- |233 |[[Элен Каррер д’Анкосс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B5%D1%80_%D0%B4%E2%80%99%D0%90%D0%BD%D0%BA%D0%BE%D1%81%D1%81 1006] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B5%D1%80_%D0%B4%E2%80%99%D0%90%D0%BD%D0%BA%D0%BE%D1%81%D1%81 1113] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B5%D1%80_%D0%B4%E2%80%99%D0%90%D0%BD%D0%BA%D0%BE%D1%81%D1%81 1138] |- |234 |[[Алтын Орда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 831] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 4003] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 35730] |- |235 |[[Болашақ (стипендия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 373] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 2798] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 5998] |- |236 |[[Тив (халық)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B8%D0%B2_%28%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%29 1086] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B8%D0%B2_%28%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%29 1101] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B8%D0%B2_%28%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%29 1163] |- |237 |[[Дезире Дуэ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B5_%D0%94%D1%83%D1%8D 870] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B5_%D0%94%D1%83%D1%8D 1132] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B5_%D0%94%D1%83%D1%8D 1234] |- |238 |[[Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 958] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3980] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 27652] |- |239 |[[Қоңыр әулие үңгірі (Павлодар облысы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 957] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 2434] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 4907] |- |240 |[[Шымыр батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1070] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1146] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1395] |- |241 |[[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1034] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2738] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 9406] |- |242 |[[Абай жолы (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 989] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 4250] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 37642] |- |243 |[[Қожа Ахмет Ясауи]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 719] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 3055] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 45528] |- |244 |[[Ермұхамед Мәулен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD 324] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD 2271] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD 3787] |- |245 |[[Жәнібек Әлімханұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 452] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1651] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4918] |- |246 |[[Берік Мәжитұлы Имашев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D1%88%D0%B5%D0%B2 1041] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D1%88%D0%B5%D0%B2 1077] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D1%88%D0%B5%D0%B2 1476] |- |247 |[[Ыбырай Алтынсарин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 948] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 5725] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 108919] |- |248 |[[Катар әмірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80_%D3%99%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%96 527] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80_%D3%99%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%96 1060] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80_%D3%99%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%96 1126] |- |249 |[[Әл-Фатиха сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 689] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 3857] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 22888] |- |250 |[[Қайрат Нұртас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 685] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 2328] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 12070] |- |251 |[[Қазақстандағы референдум (2026)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 225] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 1569] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 7853] |- |252 |[[Ху Цзиньтао]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D1%83_%D0%A6%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D1%8C%D1%82%D0%B0%D0%BE 936] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D1%83_%D0%A6%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D1%8C%D1%82%D0%B0%D0%BE 1059] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D1%83_%D0%A6%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D1%8C%D1%82%D0%B0%D0%BE 1237] |- |253 |[[Елена Александровна Пак]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D0%BA 690] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D0%BA 1033] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D0%BA 1047] |- |254 |[[Тәубә сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B1%D3%99_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 883] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B1%D3%99_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1194] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B1%D3%99_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 2098] |- |255 |[[Көкбас (балық)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D1%81_%28%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%29 830] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D1%81_%28%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%29 1036] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D1%81_%28%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%29 1176] |- |256 |[[Көңіл айту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 707] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 2087] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 10400] |- |257 |[[Қазақ тілі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 785] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 2861] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 15622] |- |258 |[[Тасбақалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 985] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1264] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 7100] |- |259 |[[Давид Мамиевич Дегтярев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D0%B4_%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%94%D0%B5%D0%B3%D1%82%D1%8F%D1%80%D0%B5%D0%B2 752] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D0%B4_%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%94%D0%B5%D0%B3%D1%82%D1%8F%D1%80%D0%B5%D0%B2 1015] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D0%B4_%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%94%D0%B5%D0%B3%D1%82%D1%8F%D1%80%D0%B5%D0%B2 1082] |- |260 |[[Әзімхан Ахметұлы Кенесарин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 364] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 2310] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 2621] |- |261 |[[Нұх пайғамбар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%85_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 995] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%85_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 1404] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%85_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 5072] |- |262 |[[Желдірме (ән жанры)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5_%28%D3%99%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%80%D1%8B%29 999] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5_%28%D3%99%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%80%D1%8B%29 1002] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5_%28%D3%99%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%80%D1%8B%29 1057] |- |263 |[[Алтынсарин ескерткіші]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 7] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 1013] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 1282] |- |264 |[[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 846] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1805] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4556] |- |265 |[[Мизан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%BD 985] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%BD 1018] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%BD 2013] |- |266 |[[Криштиану Роналду]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 393] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 2175] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 8846] |- |267 |[[Александр Станиславович Сырский]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9 151] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9 1011] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9 1108] |- |268 |[[Матай (ру бірлестігі)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 464] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 1862] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 7721] |- |269 |[[Уикипедия:Форум/Басқалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 617] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 2376] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 6018] |- |270 |[[Қазақ хандары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1047] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 3978] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 38345] |- |271 |[[Ракапоши]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D1%88%D0%B8 826] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D1%88%D0%B8 987] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D1%88%D0%B8 1021] |- |272 |[[Дәуіт ұста]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D1%96%D1%82_%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0 1014] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D1%96%D1%82_%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0 1082] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D1%96%D1%82_%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0 1318] |- |273 |[[Шәкәрім Құдайбердіұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 934] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3639] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 49510] |- |274 |[[Қарақұрт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82 471] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82 2614] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82 4440] |- |275 |[[Жігіттің сөзі. Қанды жол]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D1%96%D2%A3_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D1%96._%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D0%BE%D0%BB 694] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D1%96%D2%A3_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D1%96._%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D0%BE%D0%BB 1044] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D1%96%D2%A3_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D1%96._%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D0%BE%D0%BB 1044] |- |276 |[[Жеті қазына]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 633] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 2451] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 20597] |- |277 |[[Ежелгі грек философиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B3%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 949] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B3%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1116] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B3%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3239] |- |278 |[[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 989] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 4339] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 65109] |- |279 |[[Мал атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BB_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 960] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BB_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1222] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BB_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 4138] |- |280 |[[Салауат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 781] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 3343] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 20585] |- |281 |[[Химия оқу пәні және ғылыми сала]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BF%D3%99%D0%BD%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B0 689] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BF%D3%99%D0%BD%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B0 959] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BF%D3%99%D0%BD%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B0 1188] |- |282 |[[Голямо-Асеново (Хасково облысы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%BE%D0%BB%D1%8F%D0%BC%D0%BE-%D0%90%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%28%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 943] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%BE%D0%BB%D1%8F%D0%BC%D0%BE-%D0%90%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%28%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 952] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%BE%D0%BB%D1%8F%D0%BC%D0%BE-%D0%90%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%28%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 966] |- |283 |[[Мағжан Бекенұлы Жұмабаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 558] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2879] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 53550] |- |284 |[[Мақсат Мәлікұлы Толықбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 768] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1071] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2159] |- |285 |[[Ақ бата, тілек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%2C_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA 904] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%2C_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA 1000] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%2C_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA 1940] |- |286 |[[Жер аумағы бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 794] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3064] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 33731] |- |287 |[[Махаббат, қызық мол жылдар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 993] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 3589] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 22955] |- |288 |[[Бейметалдар атомы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D1%8B 939] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D1%8B 945] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D1%8B 983] |- |289 |[[Намаз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7 116] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7 1136] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7 2529] |- |290 |[[М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан зерттеу университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C._%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 465] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C._%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1333] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C._%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1648] |- |291 |[[Жанар Мерғалиқызы Айжанова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 535] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2120] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8825] |- |292 |[[Албан руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 783] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 2591] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 13598] |- |293 |[[Қаракерей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 718] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 1951] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 7707] |- |294 |[[Накхер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BA%D1%85%D0%B5%D1%80 875] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BA%D1%85%D0%B5%D1%80 928] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BA%D1%85%D0%B5%D1%80 934] |- |295 |[[Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 725] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 3193] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 10223] |- |296 |[[Руслан Тай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 719] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 2104] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 4503] |- |297 |[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 752] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3427] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 27364] |- |298 |[[Шөмекей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 831] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 2276] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 9818] |- |299 |[[Мата атаулары мен түрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1078] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2055] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 9471] |- |300 |[[Худжанд (футбол клубы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D1%83%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%B4_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 10] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D1%83%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%B4_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 913] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D1%83%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%B4_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 962] |- |301 |[[Темір алмасуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%8B 908] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%8B 912] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%8B 1132] |- |302 |[[Қырғыз руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 670] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 1802] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 6776] |- |303 |[[Төлепберген Тұрсынұлы Байсақалов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2 164] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2 952] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1191] |- |304 |[[Кіші жүз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 658] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 2301] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 15840] |- |305 |[[Хакан Чалханоглу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BD_%D0%A7%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BB%D1%83 781] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BD_%D0%A7%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BB%D1%83 920] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BD_%D0%A7%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BB%D1%83 972] |- |306 |[[Ақтөбе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 439] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 2006] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 12171] |- |307 |[[Цирк]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A6%D0%B8%D1%80%D0%BA 901] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A6%D0%B8%D1%80%D0%BA 963] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A6%D0%B8%D1%80%D0%BA 2578] |- |308 |[[Міржақып Дулатұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 725] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4352] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 83876] |- |309 |[[Күміс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BC%D1%96%D1%81 900] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BC%D1%96%D1%81 1021] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BC%D1%96%D1%81 3526] |- |310 |[[Адай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 771] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 2632] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 15494] |- |311 |[[Шариф]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%84 878] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%84 899] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%84 1054] |- |312 |[[:Сурет:Maradona 1986 Arg-Eng.jpg]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AMaradona_1986_Arg-Eng.jpg 179] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AMaradona_1986_Arg-Eng.jpg 888] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AMaradona_1986_Arg-Eng.jpg 888] |- |313 |[[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 710] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3306] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 76691] |- |314 |[[Қаңлылар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 294] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 2749] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 29792] |- |315 |[[Исламдағы жыныстық өмір әдебі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 582] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 2133] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 13576] |- |316 |[[Бас сүйек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 226] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 1049] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 5574] |- |317 |[[Оралхан Бөкей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 702] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 1958] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 25744] |- |318 |[[Түсті металлургия өнеркәсібі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%BA%D3%99%D1%81%D1%96%D0%B1%D1%96 888] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%BA%D3%99%D1%81%D1%96%D0%B1%D1%96 1056] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%BA%D3%99%D1%81%D1%96%D0%B1%D1%96 1827] |- |319 |[[Кухня (телехикая)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%83%D1%85%D0%BD%D1%8F_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 200] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%83%D1%85%D0%BD%D1%8F_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 994] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%83%D1%85%D0%BD%D1%8F_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 1071] |- |320 |[[Мұхтар Мұқанұлы Мағауин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 518] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 2266] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 24513] |- |321 |[[Зу-Зу Күлпаш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 593] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 1651] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 5858] |- |322 |[[Омония (футбол клубы, Никосия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%2C_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%8F%29 785] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%2C_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%8F%29 881] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%2C_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%8F%29 914] |- |323 |[[Дулат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 689] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 2415] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 15838] |- |324 |[[Жыныстық қатынас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 738] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 2527] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 8836] |- |325 |[[Қызықты биология. Жануарлар әлемі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F._%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D1%96 870] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F._%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D1%96 875] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F._%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D1%96 904] |- |326 |[[2GIS]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=2GIS 69] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2GIS 972] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=2GIS 1616] |- |327 |[[Қазақ халқының өлім-жітім жөнелту салты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 362] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 1578] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 12493] |- |328 |[[Қазақстан Президентінің Резиденциясы (Алматы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A0%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B_%28%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%29 875] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A0%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B_%28%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%29 907] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A0%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B_%28%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%29 1029] |- |329 |[[Бохтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80 840] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80 882] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80 972] |- |330 |[[Сұңғыла]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 773] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 2793] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 9125] |- |331 |[[Жұмбақтас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 398] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 1578] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 10107] |- |332 |[[Табын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 827] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 3227] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 13045] |- |333 |[[Аққыстау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83 104] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83 939] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83 1444] |- |334 |[[Әлімұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 736] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2658] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14462] |- |335 |[[Малдың инвазиялық аурулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%BD%D0%B2%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 841] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%BD%D0%B2%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 934] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%BD%D0%B2%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2067] |- |336 |[[Балағат сөз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82_%D1%81%D3%A9%D0%B7 354] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82_%D1%81%D3%A9%D0%B7 1429] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82_%D1%81%D3%A9%D0%B7 4495] |- |337 |[[Қазақстан аудандары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 740] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 3066] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 28571] |- |338 |[[Халықаралық қазақ-түрік университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 507] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1846] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 7595] |- |339 |[[Ябалак]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AF%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BA 845] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AF%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BA 849] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AF%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BA 868] |- |340 |[[ALEM (Ninety One)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 732] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 2109] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 13091] |- |341 |[[Ботбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 673] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1750] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 8007] |- |342 |[[Қазақ ұлттық киімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 376] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1685] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 20819] |- |343 |[[Арал ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 278] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1202] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3524] |- |344 |[[Ерлан Тынымбайұлы Қарин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 347] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 1856] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 5982] |- |345 |[[Өзбекәлі Жәнібеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 993] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 3215] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 33421] |- |346 |[[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 758] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 5391] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 49806] |- |347 |[[Староконстантинов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 830] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 846] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 879] |- |348 |[[Түркістан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 663] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2497] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 18682] |- |349 |[[Ысты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 776] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 2437] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 11358] |- |350 |[[Құқық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 784] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 1183] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 8660] |- |351 |[[Қазақша Уикипедия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 896] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 2474] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 9027] |- |352 |[[Қазақ ұлттық медицина университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 276] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1453] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 5029] |- |353 |[[Ақ болып кетті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96 623] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96 987] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96 1001] |- |354 |[[Құран]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 512] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 2305] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 10829] |- |355 |[[Қазақстандағы саяси партиялар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 881] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 2140] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 10514] |- |356 |[[Қазақстан әкімшілік бірліктері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 679] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 2373] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 23064] |- |357 |[[Орта ғасыр кезеңінің антропологиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 825] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 827] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 895] |- |358 |[[Бәйтерек (монумент)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 298] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 1845] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 27189] |- |359 |[[Дастан Талғатұлы Сәтбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 889] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1567] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5770] |- |360 |[[Қыпшақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 598] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2262] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 25870] |- |361 |[[Жаныс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 691] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 2443] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 11495] |- |362 |[[Қабанбай батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 738] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 2596] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 22463] |- |363 |[[Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 272] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1316] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4354] |- |364 |[[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 607] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2429] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 12740] |- |365 |[[Қазақ агротехникалық зерттеу университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 681] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1948] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 5011] |- |366 |[[Ортохантавирус]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%BE%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81 805] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%BE%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81 822] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%BE%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81 946] |- |367 |[[Бесін намазы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 723] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 2197] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 17519] |- |368 |[[Қазақ ұлттық киімдер тігуге пайдаланған маталар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%83%D0%B3%D0%B5_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 811] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%83%D0%B3%D0%B5_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 819] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%83%D0%B3%D0%B5_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 938] |- |369 |[[Әлемнің жеті кереметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 677] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 5083] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 63772] |- |370 |[[Ағайын-туыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD-%D1%82%D1%83%D1%8B%D1%81 275] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD-%D1%82%D1%83%D1%8B%D1%81 850] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD-%D1%82%D1%83%D1%8B%D1%81 1279] |- |371 |[[Ақтабан шұбырынды жырлары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 541] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 801] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1039] |- |372 |[[Қазақ шежірелерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 819] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3037] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16530] |- |373 |[[Сарыарқа (метро бекеті)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE_%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96%29 78] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE_%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96%29 807] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE_%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96%29 901] |- |374 |[[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 717] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3522] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 99235] |- |375 |[[Zheka Fatbelly]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Zheka_Fatbelly 836] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Zheka_Fatbelly 1359] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Zheka_Fatbelly 5465] |- |376 |[[Қазақстан қазақтарының туған жылдар бойынша есімдер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 522] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1251] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1747] |- |377 |[[Лионель Месси]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%9C%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B8 382] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%9C%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B8 1422] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%9C%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B8 4200] |- |378 |[[Испан тілі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 123] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 916] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 1716] |- |379 |[[Алматы облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 669] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2415] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 16804] |- |380 |[[Абайдың қара сөздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 351] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1569] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 15140] |- |381 |[[Асхат Сергеевич Ниязов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 834] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 1518] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 5267] |- |382 |[[Қажымұқан Мұңайтпасұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 682] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3749] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 39891] |- |383 |[[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 621] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3307] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 36654] |- |384 |[[1916 жылғы Қазақстандағы ұлт-азаттық көтеріліс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 396] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 2433] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 31900] |- |385 |[[Көрімдік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 299] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 912] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 2401] |- |386 |[[Дүйсен Шопанұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D2%AF%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%A8%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 614] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D2%AF%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%A8%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 749] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D2%AF%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%A8%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 757] |- |387 |[[Сабын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 520] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 842] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 2093] |- |388 |[[Сіргелі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 625] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 2360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 12046] |- |389 |[[Мұхтар Шаханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 528] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3320] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 71777] |- |390 |[[Ұлы жүз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 544] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 1973] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 14943] |- |391 |[[Без]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B7 241] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B7 1038] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B7 4558] |- |392 |[[Жайдарман]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 541] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 1616] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 7039] |- |393 |[[Қасым хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 586] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3688] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 34726] |- |394 |[[Жүктілік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 187] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 1059] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 4225] |- |395 |[[Астана күні (Қазақстан)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 29] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 993] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 1799] |- |396 |[[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 530] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 1217] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 4246] |- |397 |[[Уикипедия:Анықтама]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 756] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 2857] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 9626] |- |398 |[[Виктор Орбан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80_%D0%9E%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD 719] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80_%D0%9E%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD 861] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80_%D0%9E%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD 1210] |- |399 |[[Гүлбахрам Байбосынова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%85%D1%80%D0%B0%D0%BC_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 894] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%85%D1%80%D0%B0%D0%BC_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1270] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%85%D1%80%D0%B0%D0%BC_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2961] |- |400 |[[Хасар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%80 722] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%80 757] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%80 967] |- |401 |[[Темірбек Қараұлы Жүргенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 358] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1679] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7588] |- |402 |[[Рахат Мұхтарұлы Әлиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 150] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 897] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 1928] |- |403 |[[Діл]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%96%D0%BB 131] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BB 1046] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%96%D0%BB 1940] |- |404 |[[Чарли Кирк]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A7%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B8_%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%BA 669] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A7%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B8_%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%BA 739] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A7%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B8_%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%BA 1088] |- |405 |[[Қарағанды]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 635] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 1587] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 8983] |- |406 |[[Әмір Темір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 661] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 2730] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 29349] |- |407 |[[Ақпан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD 117] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD 817] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD 2538] |- |408 |[[Асқазан аурулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 644] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1981] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 18254] |- |409 |[[Арыс қалалық әкімдігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96 703] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96 766] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96 1205] |- |410 |[[Төре]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 349] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 1611] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 7439] |- |411 |[[Домбыра]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 216] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 3095] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 21534] |- |412 |[[Міржақып. Оян, Қазақ (фильм, 2023)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 568] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 1610] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 9646] |- |413 |[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 629] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1886] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 12001] |- |414 |[[Тұрсынбек Аманғалиұлы Қабатов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 614] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 1634] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 15735] |- |415 |[[Еуразия ұлттық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 315] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1748] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 5803] |- |416 |[[Шу аңғары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%83_%D0%B0%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B 709] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%83_%D0%B0%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B 732] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%83_%D0%B0%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B 817] |- |417 |[[Әйтеке би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 312] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 1565] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 19478] |- |418 |[[Ел тізімі (жалпы қабылданған атаулар)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 439] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 1802] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 10424] |- |419 |[[Таз руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 545] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 1705] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 7405] |- |420 |[[Қатысушы:Дана Нұрболқызы/зертхана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%2F%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 686] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%2F%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 694] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%2F%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 725] |- |421 |[[Ақтау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 356] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 1584] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 9038] |- |422 |[[Орталық Қазақстан археологиялық экспедициясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 171] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 869] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2358] |- |423 |[[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 595] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3823] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 58382] |- |424 |[[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 753] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1697] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2828] |- |425 |[[Нағашы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 452] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 1220] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 6120] |- |426 |[[Әкімшілік жауапкершілік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 668] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 788] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 2059] |- |427 |[[Азамат Сатыбалды]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 623] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 871] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 2421] |- |428 |[[Ташкент]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 206] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 1002] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 4340] |- |429 |[[Халық саны бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 467] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1885] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 28293] |- |430 |[[Бәйдібек Қарашаұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 416] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1597] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8153] |- |431 |[[Гүлназ Жоланова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D0%B0%D0%B7_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 669] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D0%B0%D0%B7_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 764] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D0%B0%D0%B7_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1292] |- |432 |[[Түрік қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 650] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 2799] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 54413] |- |433 |[[Білім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC 150] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC 926] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC 4136] |- |434 |[[Ғылыми еңбек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA 655] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA 675] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA 834] |- |435 |[[Кеңірдек тыныстылар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BA_%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 67] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BA_%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 658] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BA_%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 793] |- |436 |[[Шығыс Қазақстан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 647] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2130] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 18627] |- |437 |[[ALT Университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=ALT_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 473] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ALT_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1526] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=ALT_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3747] |- |438 |[[Құрылтай сайлауы (2026)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 257] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 663] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 663] |- |439 |[[Шиеленіс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%96%D1%81 53] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%96%D1%81 695] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%96%D1%81 966] |- |440 |[[Қазақстан халық кеңесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 192] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 1289] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 1886] |- |441 |[[Қожа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 613] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 2324] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 13624] |- |442 |[[Шанышқылы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 581] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 1763] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 8120] |- |443 |[[Сиқым]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 544] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 1630] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 8174] |- |444 |[[Нұрсұлтан мешіті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 458] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 856] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 856] |- |445 |[[Мандам]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BC 646] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BC 672] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BC 942] |- |446 |[[Жетісу облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 524] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1721] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10437] |- |447 |[[Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 574] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 2759] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 7551] |- |448 |[[Маймыл шешек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BA 570] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BA 679] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BA 860] |- |449 |[[Абай облысындағы өрт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D1%80%D1%82 360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D1%80%D1%82 696] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D1%80%D1%82 1046] |- |450 |[[Асхат Ғалымұлы Хасенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 522] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 960] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1270] |- |451 |[[Еңлік — Кебек (пьеса)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA_%E2%80%94_%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BF%D1%8C%D0%B5%D1%81%D0%B0%29 381] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA_%E2%80%94_%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BF%D1%8C%D0%B5%D1%81%D0%B0%29 969] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA_%E2%80%94_%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BF%D1%8C%D0%B5%D1%81%D0%B0%29 8741] |- |452 |[[Америка Құрама Штаттары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 553] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2069] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 19149] |- |453 |[[Енога]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%B0 634] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%B0 637] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%B0 647] |- |454 |[[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 550] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 2031] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 27978] |- |455 |[[Аңырақай шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 495] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1978] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 18977] |- |456 |[[Азық-түлік қауіпсіздігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D1%8B%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96 53] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D1%8B%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96 671] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D1%8B%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96 1164] |- |457 |[[Шолпан Иманбаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 629] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 666] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1288] |- |458 |[[Уикипедия:Қауым порталы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 565] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 2771] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 8704] |- |459 |[[Табылды Досымов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 686] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 1908] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 11240] |- |460 |[[Қазақстан Республикасының заңдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 438] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1584] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 9659] |- |461 |[[Жамбыл облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 536] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1793] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12682] |- |462 |[[МузАРТ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%90%D0%A0%D0%A2 600] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%90%D0%A0%D0%A2 993] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%90%D0%A0%D0%A2 3567] |- |463 |[[Махамбет Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 392] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1284] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4556] |- |464 |[[ДНҚ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 620] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 1144] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 14249] |- |465 |[[Телефон коды бойынша елдер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%84%D0%BE%D0%BD_%D0%BA%D0%BE%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 161] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%84%D0%BE%D0%BD_%D0%BA%D0%BE%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1054] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%84%D0%BE%D0%BD_%D0%BA%D0%BE%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3220] |- |466 |[[Байбақты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 435] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 1680] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 8044] |- |467 |[[Киста]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0 443] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0 791] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0 2777] |- |468 |[[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 1841] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 1905] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 1905] |- |469 |[[Жеті ата]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 607] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 1912] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 15111] |- |470 |[[Қоңыр әулие үңгірі (Абай облысы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 540] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1351] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 2701] |- |471 |[[Лана Паррия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B8%D1%8F 609] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B8%D1%8F 619] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B8%D1%8F 664] |- |472 |[[Жасанды интеллект]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 449] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 2112] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 33034] |- |473 |[[Қырғызстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 474] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1644] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11172] |- |474 |[[Әзімхан Тішәнұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%96%D1%88%D3%99%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 173] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%96%D1%88%D3%99%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 614] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%96%D1%88%D3%99%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 637] |- |475 |[[Шаһрихан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%BB%D1%80%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD 569] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%BB%D1%80%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD 615] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%BB%D1%80%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD 697] |- |476 |[[Қазақстан 2050]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2050 33] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2050 1944] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2050 6506] |- |477 |[[Ыстықкөл]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BA%D3%A9%D0%BB 523] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BA%D3%A9%D0%BB 1208] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BA%D3%A9%D0%BB 3421] |- |478 |[[Мұстафа Шоқай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 548] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 2438] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 26682] |- |479 |[[Каспий теңізі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 574] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 2419] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 20627] |- |480 |[[Арыстанбаб]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 596] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 1934] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 12702] |- |481 |[[Сұлтанмахмұт Торайғыров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 533] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 2265] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 26782] |- |482 |[[Лофельден]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%BE%D1%84%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%B4%D0%B5%D0%BD 8] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%BE%D1%84%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%B4%D0%B5%D0%BD 602] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%BE%D1%84%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%B4%D0%B5%D0%BD 622] |- |483 |[[Қаңлы (тайпа)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 433] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 1650] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 8072] |- |484 |[[Қарғын (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 477] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1652] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 10812] |- |485 |[[Жұлдыз Досбергенқызы Сүлейменова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 337] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1298] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 18652] |- |486 |[[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 338] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1607] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 13355] |- |487 |[[Беріш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 456] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 1647] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 8208] |- |488 |[[Қой малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 415] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2261] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9089] |- |489 |[[Ат қою рәсімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 444] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 926] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2794] |- |490 |[[Халықаралық Алматы әуежайы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 242] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 720] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 1545] |- |491 |[[Түркістан (қала)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 556] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 1639] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 18207] |- |492 |[[Құнанбай Өскенбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 456] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1475] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11133] |- |493 |[[Алматы-2]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B-2 321] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B-2 623] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B-2 792] |- |494 |[[Әуе компаниялары кодтары-T]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D1%83%D0%B5_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BA%D0%BE%D0%B4%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B-T 564] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%83%D0%B5_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BA%D0%BE%D0%B4%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B-T 611] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D1%83%D0%B5_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BA%D0%BE%D0%B4%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B-T 644] |- |495 |[[Ясин сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 626] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1960] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 9008] |- |496 |[[Абай облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 566] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1666] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10241] |- |497 |[[Уикипедия:Уикипедияға қош келдіңіз!]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 664] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 1878] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 4157] |- |498 |[[Астана медицина университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 65] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 784] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1356] |- |499 |[[Өзін-өзі өлтіру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 573] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 1661] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 8204] |- |500 |[[Намаз уақыты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%8B 336] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%8B 1049] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%8B 6274] |- |501 |[[Хасен Рүстемұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%A0%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 76] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%A0%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 666] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%A0%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 980] |- |502 |[[Қобыланды Тоқтарбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 520] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1708] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15999] |- |503 |[[Қоскөпір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%BA%D3%A9%D0%BF%D1%96%D1%80 583] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%BA%D3%A9%D0%BF%D1%96%D1%80 584] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%BA%D3%A9%D0%BF%D1%96%D1%80 630] |- |504 |[[Абд әл-Қадыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B4_%D3%99%D0%BB-%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80 57] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B4_%D3%99%D0%BB-%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80 592] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B4_%D3%99%D0%BB-%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80 655] |- |505 |[[Сүндеттеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83 647] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83 1329] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83 4189] |- |506 |[[Үйсін мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 308] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 2791] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 31784] |- |507 |[[Бұғы мүйізі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%B7%D1%96 581] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%B7%D1%96 616] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%B7%D1%96 892] |- |508 |[[Сорпа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D1%80%D0%BF%D0%B0 582] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D1%80%D0%BF%D0%B0 616] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D1%80%D0%BF%D0%B0 1023] |- |509 |[[Орта жүз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 525] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 1819] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 12793] |- |510 |[[Ел]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BB 186] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB 747] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BB 1605] |- |511 |[[Қызыл (қала)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 570] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 608] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 775] |- |512 |[[Йошинори Осуми]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%99%D0%BE%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D1%80%D0%B8_%D0%9E%D1%81%D1%83%D0%BC%D0%B8 438] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%99%D0%BE%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D1%80%D0%B8_%D0%9E%D1%81%D1%83%D0%BC%D0%B8 579] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%99%D0%BE%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D1%80%D0%B8_%D0%9E%D1%81%D1%83%D0%BC%D0%B8 631] |- |513 |[[Бесікке салу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 445] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 1449] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 22189] |- |514 |[[Химиялық элементтер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 535] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1742] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 14488] |- |515 |[[Қарағанды облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 586] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1886] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13440] |- |516 |[[Қазыбек би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 378] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 1614] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 23105] |- |517 |[[Өт айдайтын дәрілер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 536] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1679] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 8886] |- |518 |[[Ертегі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96 589] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96 886] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96 6254] |- |519 |[[Ақтөбе облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 663] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1746] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12176] |- |520 |[[Мара]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0 96] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0 567] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0 603] |- |521 |[[Сәтбаев (қала)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 142] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 751] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 2574] |- |522 |[[Жыл күндерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 352] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1347] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6571] |- |523 |[[Әбу Насыр Әл-Фараби]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 507] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 2148] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 64799] |- |524 |[[Қазақстандық Кеңес Одағының Батырлары (тізім)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 436] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 1443] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 6856] |- |525 |[[Балқадиша әні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D1%96 307] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D1%96 1164] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D1%96 5416] |- |526 |[[Кока-кола]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BA%D0%B0-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0 97] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BA%D0%B0-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0 678] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BA%D0%B0-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0 1986] |- |527 |[[Азан шақырып ат қою]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E 496] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E 1151] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E 6167] |- |528 |[[Танымал қазақтардың тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 215] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1129] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7931] |- |529 |[[Айсай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D1%81%D0%B0%D0%B9 556] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%81%D0%B0%D0%B9 560] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D1%81%D0%B0%D0%B9 593] |- |530 |[[Түстер психологиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BF%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 358] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BF%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 715] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BF%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2888] |- |531 |[[Қуық түбі безінің қабынуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 469] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 1611] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 12292] |- |532 |[[Оливер Три]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80_%D0%A2%D1%80%D0%B8 220] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80_%D0%A2%D1%80%D0%B8 1210] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80_%D0%A2%D1%80%D0%B8 1210] |- |533 |[[:Санат:Африка елдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 447] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1866] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 9148] |- |534 |[[Көңіл шай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 521] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 1521] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 11040] |- |535 |[[Әл-Кәһф сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D2%BB%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 225] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D2%BB%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1282] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D2%BB%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 4805] |- |536 |[[Әлем елдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 480] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1540] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12259] |- |537 |[[Chanel]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Chanel 551] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Chanel 572] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Chanel 3516] |- |538 |[[Қазақстан мерекелері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 451] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2134] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 6440] |- |539 |[[Ақтаудағы ұшақ апаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 121] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 593] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 963] |- |540 |[[Тілашар тойы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 581] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 725] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 2761] |- |541 |[[Әлжаппар Мұсаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2 272] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2 553] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2 594] |- |542 |[[Фармакология]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 108] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 804] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 2193] |- |543 |[[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 399] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2194] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 7393] |- |544 |[[Ислам]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 314] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 1532] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 13959] |- |545 |[[Суан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 480] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 1652] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 8489] |- |546 |[[Мұрат Мұхтарұлы Әуезов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 91] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 726] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 3076] |- |547 |[[:Сурет:Photo of massacre victims in Turkey.jpg]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3APhoto_of_massacre_victims_in_Turkey.jpg 541] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3APhoto_of_massacre_victims_in_Turkey.jpg 541] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3APhoto_of_massacre_victims_in_Turkey.jpg 544] |- |548 |[[Соқырішек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 325] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 1340] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 10672] |- |549 |[[Самұрық құсы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BC%D2%B1%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%81%D1%8B 539] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BC%D2%B1%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%81%D1%8B 724] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BC%D2%B1%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%81%D1%8B 2996] |- |550 |[[Махамбет Өтемісұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 473] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2531] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 54005] |- |551 |[[Қазақстан Республикасының Президенті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 268] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 1327] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 9772] |- |552 |[[Бесеудің хаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 64] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 4414] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 27958] |- |553 |[[Мейрамбек Әбіләшімұлы Бесбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 519] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2919] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 13156] |- |554 |[[Қазақстан халық партиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 473] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1013] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2606] |- |555 |[[Жапония]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 455] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1534] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 16247] |- |556 |[[Өскемен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 530] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1423] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 9032] |- |557 |[[Тоғыз-құмалақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 417] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 1412] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 17433] |- |558 |[[Ипанема]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0 531] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0 537] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0 574] |- |559 |[[Аргентина]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%B0 304] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%B0 757] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%B0 3012] |- |560 |[[Ұлпан (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 394] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1881] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 40392] |- |561 |[[Қауын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BD 145] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BD 1030] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BD 2243] |- |562 |[[Байжігіт Тоқтарқожаұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 204] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1119] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4304] |- |563 |[[Отандастар қоры]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 157] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 674] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 944] |- |564 |[[Қазақстан қазақтарының фамилиялары тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 339] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1256] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5433] |- |565 |[[Ұйымның қаржы қызметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B6%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 8] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B6%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 693] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B6%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 791] |- |566 |[[Қызылорда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 469] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 1564] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 11721] |- |567 |[[Дарын (мектептер желісі)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%29 75] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%29 799] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%29 1243] |- |568 |[[Қазақ жүздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 355] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1285] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 11587] |- |569 |[[Иландыру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 6] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 530] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 640] |- |570 |[[Жұмабек Ахметұлы Тәшенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 393] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1840] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15584] |- |571 |[[Үйлену тойы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%83_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 345] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%83_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 929] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%83_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 2772] |- |572 |[[Әмір Темір мұражайы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 20] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 558] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 854] |- |573 |[[Байтақ (партия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D2%9B_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 432] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D2%9B_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 943] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D2%9B_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 1934] |- |574 |[[Төртқара]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 340] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 1290] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 6432] |- |575 |[[Әділхан Құрманғалиұлы Макин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%BD 476] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%BD 550] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%BD 701] |- |576 |[[Ұшық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D1%88%D1%8B%D2%9B 174] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%88%D1%8B%D2%9B 837] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D1%88%D1%8B%D2%9B 3959] |- |577 |[[Көшпенділер (трилогия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 384] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 1719] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 14179] |- |578 |[[Керей (тайпа)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 527] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 1738] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 9911] |- |579 |[[Дінмұхаммед Қанатұлы Құдайбергенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 426] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2419] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 14947] |- |580 |[[Қазақ жеріне исламның таралуы және оның тигізген әсері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%99%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 185] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%99%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 997] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%99%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 6740] |- |581 |[[Мұстафа Өзтүрiк]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 348] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 1237] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 13868] |- |582 |[[Зеренді (көл)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 51] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 574] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 748] |- |583 |[[Батыс Қазақстан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 525] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 4138] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 14990] |- |584 |[[Шапырашты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 487] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 1371] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 8707] |- |585 |[[Киіз үй]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 269] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 1572] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 23816] |- |586 |[[Қатын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD 86] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD 625] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD 1487] |- |587 |[[Марат Бақытжанұлы Бекетаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 96] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 547] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 648] |- |588 |[[Тұрар Рысқұлов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 396] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1619] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 18061] |- |589 |[[Жалайыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 435] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 1428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 11399] |- |590 |[[Жұмыс уақыты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%8B 67] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%8B 1193] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%8B 3215] |- |591 |[[Еуропа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 508] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 1788] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 24321] |- |592 |[[Берш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%88 8] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%88 523] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%88 618] |- |593 |[[Қазақстан Республикасы десанттық-шабуылдаушы әскерлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%B4%D0%B5%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B-%D1%88%D0%B0%D0%B1%D1%83%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 81] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%B4%D0%B5%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B-%D1%88%D0%B0%D0%B1%D1%83%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 721] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%B4%D0%B5%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B-%D1%88%D0%B0%D0%B1%D1%83%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1756] |- |594 |[[Шерхан Мұртазаұлы Мұртаза]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 392] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 2403] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 29210] |- |595 |[[:Санат:Алматы тұлғалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 71] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 513] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 624] |- |596 |[[Ұлттық құрылтай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 191] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 1039] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 1790] |- |597 |[[Қарақалпақ рулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 345] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1246] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6653] |- |598 |[[Өзбекстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 472] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1649] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 14139] |- |599 |[[Нархоз университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 264] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 796] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1872] |- |600 |[[Шиқан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 233] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 1135] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 4589] |- |601 |[[Уикипедия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 458] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 1493] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 4587] |- |602 |[[Сұлтан Бейбарыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 369] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 1658] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 11554] |- |603 |[[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 541] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1995] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7102] |- |604 |[[Керей хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 476] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1614] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 19024] |- |605 |[[Қайрат (футбол клубы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 448] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 1300] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 13789] |- |606 |[[Абақ Керей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 217] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 1057] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 3582] |- |607 |[[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 293] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1007] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 3889] |- |608 |[[Ән-Нас сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 394] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1169] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 6907] |- |609 |[[Уикипедия:Видео сабақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 424] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2614] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 6273] |- |610 |[[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 469] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1541] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 6239] |- |611 |[[Әбен Сатыбалдиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 495] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 530] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 694] |- |612 |[[Видео ойын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD 123] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD 582] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD 990] |- |613 |[[Алшын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 447] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 1424] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 7069] |- |614 |[[Дулат Исабеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 300] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1281] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 16934] |- |615 |[[Korzinka]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Korzinka 499] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Korzinka 508] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Korzinka 541] |- |616 |[[Жол белгілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 271] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1083] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 11197] |- |617 |[[Хақназар хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 384] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1811] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 19916] |- |618 |[[Жеті жарғы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 400] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 5332] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 29381] |- |619 |[[Франция қалаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 477] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1493] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7851] |- |620 |[[Бекболат Қанайұлы Тілеухан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%BD 343] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%BD 934] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%BD 2174] |- |621 |[[Ананас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81 10] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81 527] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81 1187] |- |622 |[[Метис]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B8%D1%81 489] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B8%D1%81 540] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B8%D1%81 870] |- |623 |[[Спарта]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0 81] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0 594] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0 2175] |- |624 |[[Келінжан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 436] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 1592] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 11024] |- |625 |[[Қазақстан танымал тұлғаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 241] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1257] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9629] |- |626 |[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB-%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F 298] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB-%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F 785] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB-%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F 2118] |- |627 |[[Василий Владимирович Бартольд]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B9_%D0%92%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%B4 69] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B9_%D0%92%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%B4 526] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B9_%D0%92%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%B4 1235] |- |628 |[[ZaQ (Ninety One)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=ZaQ_%28Ninety_One%29 256] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ZaQ_%28Ninety_One%29 897] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=ZaQ_%28Ninety_One%29 4170] |- |629 |[[Қазіргі қазақ мәдениетінің типтері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%96%D1%80%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 488] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%96%D1%80%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 497] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%96%D1%80%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 909] |- |630 |[[Сүре]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 312] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 1239] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 6867] |- |631 |[[Шегіргүл]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%B3%D2%AF%D0%BB 325] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%B3%D2%AF%D0%BB 522] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%B3%D2%AF%D0%BB 802] |- |632 |[[Бакса]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B0 479] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B0 484] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B0 505] |- |633 |[[Санжар Керімбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 457] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 2060] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 12819] |- |634 |[[Қайран]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BD 261] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BD 499] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BD 665] |- |635 |[[Құтайба ибн Муслим]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0_%D0%B8%D0%B1%D0%BD_%D0%9C%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B8%D0%BC 129] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0_%D0%B8%D0%B1%D0%BD_%D0%9C%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B8%D0%BC 538] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0_%D0%B8%D0%B1%D0%BD_%D0%9C%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B8%D0%BC 909] |- |636 |[[Қырғызстан президенті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 280] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 566] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 1356] |- |637 |[[Уикипедия:Telegram]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 390] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 2576] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 5940] |- |638 |[[Әйтеке би кенті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 113] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 655] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 1415] |- |639 |[[Имишли]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B8%D1%88%D0%BB%D0%B8 60] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B8%D1%88%D0%BB%D0%B8 483] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B8%D1%88%D0%BB%D0%B8 498] |- |640 |[[Ежелгі дәуірдегі Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 465] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1627] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 17473] |- |641 |[[Үстеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 489] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 2509] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 20210] |- |642 |[[Асанәлі Әшімұлы Әшімов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 415] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 1447] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 31553] |- |643 |[[Семей полигоны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 382] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 2017] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 28183] |- |644 |[[Килиан Мбаппе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B1%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B5 162] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B1%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B5 748] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B1%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B5 3429] |- |645 |[[Сәкен Кәрімұлы Тұрысбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 279] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1138] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 5160] |- |646 |[[Оңтүстік Қазақстан педагогикалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 365] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1175] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4961] |- |647 |[[Алаш партиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 387] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2616] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 38661] |- |648 |[[Қарақалпақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 229] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 933] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 4557] |- |649 |[[Жұмыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81 55] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81 556] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81 1291] |- |650 |[[Асқа бата]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0 438] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0 549] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0 1408] |- |651 |[[Бесік тойы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 131] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 732] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 3957] |- |652 |[[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 546] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1804] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 9324] |- |653 |[[Қазақтың салт-дәстүрлері (тізім)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 397] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 1957] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 56665] |- |654 |[[Бердібек Ыдырысұлы Соқпақбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 289] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1488] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 21247] |- |655 |[[Тимур Асқарұлы Құлыбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B8%D0%BC%D1%83%D1%80_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 89] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B8%D0%BC%D1%83%D1%80_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 707] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B8%D0%BC%D1%83%D1%80_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2155] |- |656 |[[Қадыр Мырза Әлі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 341] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 2220] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 24679] |- |657 |[[Аида Ғалымқызы Балаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 323] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 790] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 2652] |- |658 |[[Қызылорда облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 483] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1473] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11250] |- |659 |[[Қорқыт ата]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 353] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 1493] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 37607] |- |660 |[[Құрылтай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 533] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 1149] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 4372] |- |661 |[[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 187] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 788] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 4549] |- |662 |[[Мыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81 493] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81 842] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81 6920] |- |663 |[[Барақ хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 183] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 967] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5835] |- |664 |[[Германия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 289] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1169] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 10380] |- |665 |[[Райымбек ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 155] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 841] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 2767] |- |666 |[[Психология]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 246] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 921] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 10254] |- |667 |[[Орел и Решка (телебағдарлама)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D0%B8_%D0%A0%D0%B5%D1%88%D0%BA%D0%B0_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 17] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D0%B8_%D0%A0%D0%B5%D1%88%D0%BA%D0%B0_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 479] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D0%B8_%D0%A0%D0%B5%D1%88%D0%BA%D0%B0_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 580] |- |668 |[[Көлсай көлдері ұлттық паркі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 130] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 1005] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 3658] |- |669 |[[Ғибрат Азубаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B8%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%B7%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 27] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B8%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%B7%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 493] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B8%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%B7%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1306] |- |670 |[[Арыстан баб кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 389] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1337] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 13044] |- |671 |[[Жәнібек хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 493] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1655] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 16766] |- |672 |[[Семей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 307] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 1145] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 7982] |- |673 |[[Шымкент]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 465] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 1637] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 14306] |- |674 |[[Алаша (ру)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%28%D1%80%D1%83%29 357] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%28%D1%80%D1%83%29 1192] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%28%D1%80%D1%83%29 5134] |- |675 |[[Уикипедия:Мақала шеберханасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 409] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1269] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 4380] |- |676 |[[Салауатты өмір салты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 214] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 1419] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 6906] |- |677 |[[Қылмыстық іс жүргізу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83 27] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83 725] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83 1497] |- |678 |[[Фариза Оңғарсынова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 359] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1431] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 19867] |- |679 |[[Қан топтары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 342] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1201] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 12052] |- |680 |[[Қыз Жібек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 451] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 1827] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 30085] |- |681 |[[Айя Шалқар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D1%8F_%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80 283] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%8F_%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80 870] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D1%8F_%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80 1241] |- |682 |[[Қазақстан мемлекеттік рәміздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 305] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3222] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 23226] |- |683 |[[Жақайым]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 386] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 1373] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 5926] |- |684 |[[Жанғожа Нұрмұхамедұлы бастаған Сырдария қазақтарының көтерілісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 12] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 658] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 6897] |- |685 |[[Ұстаз (цифрлық платформа)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 603] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 1687] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 3359] |- |686 |[[Байұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 328] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1197] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7541] |- |687 |[[Сырға салу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 298] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 1066] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 4672] |- |688 |[[Ұйықтатын дәрілер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 339] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1208] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 6032] |- |689 |[[Жұлдыз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 477] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 1336] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 8188] |- |690 |[[Әл-Кәусәр сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%83%D1%81%D3%99%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 260] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%83%D1%81%D3%99%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1132] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%83%D1%81%D3%99%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 6515] |- |691 |[[Желтоқсан көтерілісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 315] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 2566] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 58361] |- |692 |[[1930—1933 жылдардағы Қазақстандағы ашаршылық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 301] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 1889] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 16635] |- |693 |[[Қонақжайлық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D2%9B 35] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D2%9B 680] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D2%9B 3520] |- |694 |[[Дербент]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D1%82 451] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D1%82 484] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D1%82 808] |- |695 |[[Маңғыстау облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 488] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1902] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13359] |- |696 |[[Мәшһүр Жүсіп кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 339] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1002] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 3122] |- |697 |[[Қостанай облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 332] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1047] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 8271] |- |698 |[[Сервер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B5%D1%80 69] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B5%D1%80 540] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B5%D1%80 1550] |- |699 |[[Зарина Кармен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 464] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1228] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 5983] |- |700 |[[Жаппас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 442] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 1412] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 6829] |- |701 |[[Жасуша]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 563] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 1913] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 29219] |- |702 |[[Ақмешіт әулие үңгірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 364] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 1263] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 5542] |- |703 |[[Ахмет Байтұрсынұлы атындағы Қостанай өңірлік университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 74] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 631] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1392] |- |704 |[[Төлепберген Төлебаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 39] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 452] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 496] |- |705 |[[Кіші Диқан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%94%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 442] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%94%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 458] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%94%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 568] |- |706 |[[Қазақстан қазақтарының бас әрпі бойынша есімдер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D3%99%D1%80%D0%BF%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 300] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D3%99%D1%80%D0%BF%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 517] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D3%99%D1%80%D0%BF%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 607] |- |707 |[[Котлет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%82%D0%BB%D0%B5%D1%82 79] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%82%D0%BB%D0%B5%D1%82 468] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%82%D0%BB%D0%B5%D1%82 633] |- |708 |[[Ою-өрнек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%BA 358] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%BA 704] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%BA 6114] |- |709 |[[Алматыдағы ең биік ғимараттардың тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B5%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D2%93%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 53] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B5%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D2%93%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 495] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B5%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D2%93%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1230] |- |710 |[[I Сүлеймен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=I_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD 416] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=I_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1169] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=I_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD 4186] |- |711 |[[Жошы хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 447] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1752] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15369] |- |712 |[[Екінші дүниежүзілік соғыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 318] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 1946] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 22592] |- |713 |[[Умань]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8C 439] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8C 445] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8C 500] |- |714 |[[Ақбілек (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 363] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1416] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 26979] |- |715 |[[Майя өркениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D1%8F_%D3%A9%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 78] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D1%8F_%D3%A9%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 551] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D1%8F_%D3%A9%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 2264] |- |716 |[[Ақ Орда (мемлекет)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 300] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 2140] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 31940] |- |717 |[[Андроново мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 161] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1754] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 19766] |- |718 |[[:Санат:Алфавит бойынша өзендер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 328] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 1201] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 9189] |- |719 |[[Тәуекел хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 340] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3003] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15784] |- |720 |[[Портал:Абай Құнанбайұлы/Қыс өлеңі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 1282] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 2463] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 59757] |- |721 |[[Солтүстік Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 358] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1153] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 9947] |- |722 |[[Әбілқас Сағынов атындағы Қарағанды техникалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%81_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 179] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%81_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 755] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%81_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1657] |- |723 |[[Төремұрат Тайлыбекұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 520] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 604] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 842] |- |724 |[[Бұлшық ет дистрофиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82_%D0%B4%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 9] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82_%D0%B4%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 466] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82_%D0%B4%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1001] |- |725 |[[Қазақ халқының ұлттық тағам түрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 308] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1068] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 15533] |- |726 |[[:Санат:Алфавит бойынша мемлекеттер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 247] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 932] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 6378] |- |727 |[[Түйе малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 365] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1698] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 11906] |- |728 |[[Айлант]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%82 330] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%82 642] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%82 789] |- |729 |[[Рахман қайнары (шипажай)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%88%D0%B8%D0%BF%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%29 256] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%88%D0%B8%D0%BF%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%29 734] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%88%D0%B8%D0%BF%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%29 2717] |- |730 |[[Қазақстан-Британ техникалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD-%D0%91%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 177] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD-%D0%91%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 724] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD-%D0%91%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1772] |- |731 |[[Багдати]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B3%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B8 426] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B3%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B8 434] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B3%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B8 459] |- |732 |[[Ттокпокки]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D0%B8 610] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D0%B8 621] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D0%B8 697] |- |733 |[[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 469] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1281] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 5632] |- |734 |[[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 217] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 3630] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 60004] |- |735 |[[BALA (Ninety One)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=BALA_%28Ninety_One%29 503] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=BALA_%28Ninety_One%29 1110] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=BALA_%28Ninety_One%29 4683] |- |736 |[[Түркия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 426] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 1300] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 11020] |- |737 |[[Көңіл толқыны (күй)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 325] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 1129] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 6849] |- |738 |[[Айналма]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0 86] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0 453] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0 555] |- |739 |[[Айқын Төлепберген]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 395] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 1626] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 6162] |- |740 |[[Құда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0 278] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0 741] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0 1955] |- |741 |[[Саумал]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BB 337] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BB 634] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BB 1452] |- |742 |[[Сүмбіле]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BC%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5 389] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BC%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5 671] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BC%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5 2079] |- |743 |[[Кердері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 237] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 823] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2903] |- |744 |[[Күнделік.кз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 502] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 5272] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 106549] |- |745 |[[Қазақ хандығының тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 506] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 784] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 3148] |- |746 |[[Қанжығалы руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 275] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 945] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 4163] |- |747 |[[Баланы ұшықтау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 387] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 1272] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 7031] |- |748 |[[Салтанат (би ансамблі)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%B1%D0%B8_%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D1%96%29 417] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%B1%D0%B8_%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D1%96%29 458] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%B1%D0%B8_%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D1%96%29 722] |- |749 |[[Уикипедия:Администраторларды сайлау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%B4%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83 120] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%B4%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83 541] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%B4%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83 1649] |- |750 |[[Байлар-Жандар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 349] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1123] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 5765] |- |751 |[[Ингуш ұлттық әдет-ғұрыптары мен дәстүрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%88_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 419] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%88_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 429] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%88_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 489] |- |752 |[[Исраил Сапарбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BB_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9 72] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BB_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9 630] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BB_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9 3090] |- |753 |[[Асар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D1%80 35] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D1%80 492] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D1%80 1832] |- |754 |[[Солтүстік Қазақстан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 399] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1192] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 9014] |- |755 |[[Батыс Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 343] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1699] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 13759] |- |756 |[[Шилі (Жангелді ауданы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%BB%D1%96_%28%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 194] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%BB%D1%96_%28%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 609] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%BB%D1%96_%28%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 1150] |- |757 |[[Жетіқарақшы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 630] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 1355] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 15986] |- |758 |[[Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%81_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 270] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%81_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 811] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%81_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 2464] |- |759 |[[Ұшқан ұя]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 399] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 1488] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 28374] |- |760 |[[Төле би ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 157] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 667] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 2993] |- |761 |[[Дина Кенжеқызы Нұрпейісова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 260] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1354] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 11000] |- |762 |[[Нарынбай Жанжігітұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 113] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 441] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 542] |- |763 |[[Көзімнің қарасы...]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 511] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 1416] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 17290] |- |764 |[[Дастарқан жаю]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D1%8E 418] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D1%8E 451] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D1%8E 1095] |- |765 |[[Үйрек балапаны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%8B 19] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%8B 466] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%8B 689] |- |766 |[[Шымыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 510] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 1470] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 6732] |- |767 |[[Жұбаныш Жексенұлы Тоқсанбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 393] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1130] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7423] |- |768 |[[Бөкей Ордасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 286] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 1168] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 10471] |- |769 |[[:Санат:Қазақ батырлары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 445] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1466] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 7560] |- |770 |[[Үлгі:Қазақстанның үздік футболшылары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 413] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 457] |- |771 |[[Қазақстандағы уақыт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82 220] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82 500] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82 1746] |- |772 |[[Мысыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80 221] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80 950] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80 6268] |- |773 |[[Төрехан Айдарханұлы Сабырхан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 416] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 1854] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 25063] |- |774 |[[Коллекциялау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%83 398] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%83 429] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%83 548] |- |775 |[[Абылай хан резиденциясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 28] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 464] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1112] |- |776 |[[Құрманғазы Сағырбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 344] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1537] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 31754] |- |777 |[[Қымыз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 259] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 980] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 5858] |- |778 |[[Берел қорымы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%8B 251] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1375] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%8B 15764] |- |779 |[[Қарасай батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 202] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 722] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 3481] |- |780 |[[Дастан Дәрібайұлы Оразбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 659] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1250] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 4937] |- |781 |[[:Санат:Алфавит бойынша әндер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 196] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 660] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 2154] |- |782 |[[Еңлік-Кебек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 280] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 1295] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 15848] |- |783 |[[Қарауыл руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 393] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 1469] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 6016] |- |784 |[[Дидактика]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 111] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 679] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 4026] |- |785 |[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 381] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1351] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 7296] |- |786 |[[Нұртас Исабаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 187] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 458] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 621] |- |787 |[[Қазақ шежіресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 263] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1078] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 6442] |- |788 |[[Үлгі:Алматыдағы университеттер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 135] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 712] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 1385] |- |789 |[[Айша бибі кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 300] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1366] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 16556] |- |790 |[[Айсұлтан Арсенұлы Сейітов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2 69] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2 615] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2 986] |- |791 |[[Ерболат Беделхан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 208] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 1115] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 2831] |- |792 |[[Қазақстан ұлттық футбол құрамасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 218] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 916] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 1213] |- |793 |[[Шыңжаң Ұйғыр автономиялық ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D0%B6%D0%B0%D2%A3_%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 144] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D0%B6%D0%B0%D2%A3_%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 720] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D0%B6%D0%B0%D2%A3_%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3178] |- |794 |[[Тоқа Темір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 80] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 596] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 1954] |- |795 |[[Тараз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 334] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 1439] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 10467] |- |796 |[[Астана қаласы мектептерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 259] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 708] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 708] |- |797 |[[Етеккір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 338] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 1471] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 13384] |- |798 |[[Этнос]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81 116] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81 506] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81 3743] |- |799 |[[Шежіре]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 371] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 1645] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 14468] |- |800 |[[Ақмола облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 417] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1470] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10376] |- |801 |[[Алматы технологиялық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 22] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 476] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 973] |- |802 |[[Африка мемлекеттері және тәуелді аймақтарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 330] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1182] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8135] |- |803 |[[Септік жалғау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 238] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 1615] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 16730] |- |804 |[[Моңғолоид]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B8%D0%B4 24] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B8%D0%B4 442] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B8%D0%B4 1209] |- |805 |[[Бүйі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%96 301] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%96 978] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%96 2221] |- |806 |[[Қазақстандағы дін]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B4%D1%96%D0%BD 249] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B4%D1%96%D0%BD 729] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B4%D1%96%D0%BD 3111] |- |807 |[[Естай - Қорлан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 303] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 1061] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 10418] |- |808 |[[Әдеби жанрлар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 183] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 1141] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 6637] |- |809 |[[Уақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 312] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 970] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 5595] |- |810 |[[Қазақ халық аңыздары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 92] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 4432] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 10624] |- |811 |[[Уикипедия:Таныстыру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 384] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 1485] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 4180] |- |812 |[[Осман империясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 339] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1328] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 12687] |- |813 |[[Қазақтың ұлттық сүт тағамдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D2%AF%D1%82_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 92] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D2%AF%D1%82_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 713] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D2%AF%D1%82_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2913] |- |814 |[[Тұсаукесер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 416] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 1210] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 17054] |- |815 |[[Қияттар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B8%D1%8F%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 213] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B8%D1%8F%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 763] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B8%D1%8F%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 2434] |- |816 |[[Қыз ұзату]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83 182] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83 882] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83 4216] |- |817 |[[Аналды секс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 352] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 1094] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 5051] |- |818 |[[Қазақстан қорықтарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 334] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1859] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 39266] |- |819 |[[Үндістан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 296] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1060] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 15372] |- |820 |[[Қазақ асханасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 116] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 913] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1160] |- |821 |[[Қазақстан қонақ үйлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 519] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 544] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1072] |- |822 |[[Баланы шомылдыру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D1%88%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 219] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D1%88%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 708] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D1%88%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 3852] |- |823 |[[Сәкен Сейфуллин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 419] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 2195] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 35031] |- |824 |[[Әбіш Кекілбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 426] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1852] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 26432] |- |825 |[[Тәсбих]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%81%D0%B1%D0%B8%D1%85 18] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%81%D0%B1%D0%B8%D1%85 641] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%81%D0%B1%D0%B8%D1%85 1197] |- |826 |[[Тарақты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 446] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 1205] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 5774] |- |827 |[[Плеврит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B8%D1%82 10] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B8%D1%82 415] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B8%D1%82 1123] |- |828 |[[Бершадь]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B4%D1%8C 376] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B4%D1%8C 390] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B4%D1%8C 434] |- |829 |[[Қарлұқ қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 183] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 979] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 22287] |- |830 |[[Қазақстанның ежелгі қалалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 201] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 639] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5020] |- |831 |[[Шекті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 317] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 1032] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 5080] |- |832 |[[Сығандар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 391] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 545] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 2092] |- |833 |[[Төле би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 430] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 1713] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 28090] |- |834 |[[Ілияс Жансүгіров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 305] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 2271] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 43136] |- |835 |[[Уикипедия:Жүктеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 1299] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 4280] |- |836 |[[Қарбыз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B1%D1%8B%D0%B7 119] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B1%D1%8B%D0%B7 649] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B1%D1%8B%D0%B7 1942] |- |837 |[[Баян-Өлгий Аймағы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD-%D3%A8%D0%BB%D0%B3%D0%B8%D0%B9_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B 78] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD-%D3%A8%D0%BB%D0%B3%D0%B8%D0%B9_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B 462] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD-%D3%A8%D0%BB%D0%B3%D0%B8%D0%B9_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B 482] |- |838 |[[Өзбекстанның әкімшілік бөлінісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%96 386] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%96 428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%96 895] |- |839 |[[Мастопатия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 348] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 1115] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 9264] |- |840 |[[Ұлттық бірыңғай тестілеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 220] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 1378] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 8790] |- |841 |[[Әт-Тәкуир сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 210] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1165] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 8399] |- |842 |[[Қазақстан туы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 269] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 1730] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 18501] |- |843 |[[Жоқтау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 112] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 613] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 2891] |- |844 |[[Франция]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 353] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 1121] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 10189] |- |845 |[[Қазақстан газеттері тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 162] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 928] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5695] |- |846 |[[Һ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%BA 269] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%BA 824] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%BA 3270] |- |847 |[[Марат Қабиденұлы Жұмабаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 368] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 410] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 617] |- |848 |[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 253] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 811] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5677] |- |849 |[[Саясат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 115] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 760] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 5177] |- |850 |[[Қазақстан астанасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 143] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1079] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 7598] |- |851 |[[Qazaqstan (телеарна)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 355] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 866] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 7683] |- |852 |[[Түрік руна жазбалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%80%D1%83%D0%BD%D0%B0_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 145] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%80%D1%83%D0%BD%D0%B0_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1035] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%80%D1%83%D0%BD%D0%B0_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5065] |- |853 |[[2022 жылғы Қазақстандағы наразылық шаралары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=2022_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 225] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2022_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 813] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=2022_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6520] |- |854 |[[Бостері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 373] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 388] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 419] |- |855 |[[Тама]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 423] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 1116] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 5654] |- |856 |[[Орбұлақ шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 188] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1510] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 15738] |- |857 |[[InDrive]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=InDrive 39] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=InDrive 544] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=InDrive 847] |- |858 |[[Есім хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 313] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1405] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 19264] |- |859 |[[Сона]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BD%D0%B0 259] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BD%D0%B0 989] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BD%D0%B0 1800] |- |860 |[[Ұлыбритания]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 414] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1187] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 9378] |- |861 |[[Испания]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 332] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 977] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 6582] |- |862 |[[Теміреткі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 386] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 1281] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 11957] |- |863 |[[Ер Қосай Құдайкеұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 278] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 942] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5563] |- |864 |[[Есет Берікұлы Байкен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 398] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 429] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 429] |- |865 |[[Дүниетаным]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC 19] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC 571] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC 2218] |- |866 |[[Қорқай дұғасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 334] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 1086] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 4626] |- |867 |[[Ұлы Отан соғысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 337] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 1961] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 23317] |- |868 |[[Қайтадан (фильм, 2025)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 336] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 1099] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 8913] |- |869 |[[Сөйлеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%83 43] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%83 459] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%83 1793] |- |870 |[[Атығай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9 236] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9 1246] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9 4113] |- |871 |[[Жылқы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 184] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 808] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 10338] |- |872 |[[Әл-Матуриди]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9C%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%B8 13] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9C%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%B8 409] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9C%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%B8 795] |- |873 |[[Орда (музыкалық топ)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 262] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 927] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 3755] |- |874 |[[Жансейіт Қансейітұлы Түймебаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 210] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 642] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2003] |- |875 |[[:Санат:Уикипедия:Тексерілмеген мақалалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 856] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1708] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 4638] |- |876 |[[Бақытсыз Жамал]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 308] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 1333] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 24818] |- |877 |[[Қоянды (тау, Ақмола облысы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D1%83%2C_%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 366] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D1%83%2C_%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 372] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D1%83%2C_%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 391] |- |878 |[[Жасыбай (көл)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 112] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 516] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 2367] |- |879 |[[Тәуіп Хо Жун (телехикая)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D1%96%D0%BF_%D0%A5%D0%BE_%D0%96%D1%83%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 334] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D1%96%D0%BF_%D0%A5%D0%BE_%D0%96%D1%83%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 955] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D1%96%D0%BF_%D0%A5%D0%BE_%D0%96%D1%83%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 2068] |- |880 |[[Қазақстан экономикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 65] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 2704] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 9254] |- |881 |[[Қазақ тіліндегі өсімдік атауларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 410] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1245] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16201] |- |882 |[[Жусан иісі (повесть)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 280] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 1242] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 18735] |- |883 |[[Білезікті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96 362] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96 372] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96 395] |- |884 |[[Гейтепе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B5%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BF%D0%B5 361] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BF%D0%B5 365] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B5%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BF%D0%B5 392] |- |885 |[[Сиыр малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 262] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1059] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9154] |- |886 |[[Қабдеш Жұмаділов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 345] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1542] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 16584] |- |887 |[[Пернетақта]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0 354] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0 507] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0 6046] |- |888 |[[Талдықорған]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD 245] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD 773] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD 5752] |- |889 |[[Көксерек (әңгіме)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 357] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 1368] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 24853] |- |890 |[[Кәмшат Жолдыбаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 433] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 2200] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 5130] |- |891 |[[Шәкен Кенжетайұлы Айманов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 177] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 761] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7314] |- |892 |[[Моңғолия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 403] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 962] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 7854] |- |893 |[[Кете (ру)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5_%28%D1%80%D1%83%29 353] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5_%28%D1%80%D1%83%29 1116] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5_%28%D1%80%D1%83%29 4494] |- |894 |[[Сырдария]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 221] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 992] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 13821] |- |895 |[[Меруерт Қаратайқызы Өтекешeва]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 244] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 1084] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 7931] |- |896 |[[Досыбай Айтбайұлы Шерімқұлов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 446] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 502] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 756] |- |897 |[[Құрбақалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 30] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1075] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 3138] |- |898 |[[Қазақтың сленг сөздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B3_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 269] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B3_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 543] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B3_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1140] |- |899 |[[Қазақстанның ең үздік футболшылары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 92] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 502] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2331] |- |900 |[[Қан мен тер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 217] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 1391] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 12330] |- |901 |[[Бейнеу ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 135] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 600] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 2800] |- |902 |[[Жүрек аурулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 251] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 813] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 8284] |- |903 |[[Түркия қалаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 335] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1151] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5593] |- |904 |[[Средногорово (Стара Загора облысы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%28%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%97%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 357] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%28%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%97%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 362] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%28%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%97%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 370] |- |905 |[[Байдарка]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%B0 361] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%B0 372] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%B0 429] |- |906 |[[Еуропа өзендері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 215] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 948] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 6385] |- |907 |[[Қаракесек (Әлімұлы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 371] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 1242] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 5578] |- |908 |[[Уикипедия:Талқылау легі/Flow]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 288] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 2042] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 5505] |- |909 |[[Үлгі:Қош келдіңіз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D2%9A%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7 18] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D2%9A%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7 387] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D2%9A%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7 554] |- |910 |[[Ерке сылқым (күй)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 239] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 919] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 6681] |- |911 |[[Нәтай Әзімханұлы Кенесарин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D3%99%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 134] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D3%99%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 415] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D3%99%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 773] |- |912 |[[Жер учаскелерін беру нормалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%83%D1%87%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%BD%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%83%D1%87%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%BD%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 377] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%83%D1%87%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%BD%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 548] |- |913 |[[Орал Ақшолақұлы Ақшолақов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 208] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 408] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 458] |- |914 |[[Қола дәуірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 312] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 2264] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 29254] |- |915 |[[Конго-Қырым геморрагиялық қызбасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 230] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 1303] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 3863] |- |916 |[[Азаматтық жауапкершілікті сақтандыру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96_%D1%81%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 5] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96_%D1%81%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 359] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96_%D1%81%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 424] |- |917 |[[Шынығу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%93%D1%83 65] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%93%D1%83 369] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%93%D1%83 569] |- |918 |[[Көлсай көлдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 287] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 945] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 4299] |- |919 |[[Юсуф сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AE%D1%81%D1%83%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 500] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AE%D1%81%D1%83%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 692] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AE%D1%81%D1%83%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1873] |- |920 |[[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 331] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 1708] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 22539] |- |921 |[[Тоқтар Серіков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 431] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1030] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 9207] |- |922 |[[Булан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BD 15] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BD 369] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BD 474] |- |923 |[[:Санат:Ресей өзендері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 285] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 889] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 5821] |- |924 |[[Оңтүстік Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 460] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11290] |- |925 |[[Kaspi.kz]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Kaspi.kz 304] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Kaspi.kz 520] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Kaspi.kz 4841] |- |926 |[[Қапшағай су қоймасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 220] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 923] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 2531] |- |927 |[[IC 544]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=IC_544 296] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=IC_544 875] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=IC_544 2389] |- |928 |[[Дархан Қуандықұлы Қыдырәлі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96 104] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96 493] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96 1545] |- |929 |[[Портал:Ағымдағы оқиғалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 496] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1273] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 4061] |- |930 |[[Тауық еті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82%D1%96 35] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82%D1%96 427] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82%D1%96 722] |- |931 |[[Ойыншықтар хикаясы 5]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%81%D1%8B_5 213] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%81%D1%8B_5 734] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%81%D1%8B_5 734] |- |932 |[[:Сурет:Bandeira Betim.png]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ABandeira_Betim.png 348] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ABandeira_Betim.png 348] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ABandeira_Betim.png 348] |- |933 |[[Бесағаш (Жамбыл облысы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88_%28%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 304] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88_%28%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 378] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88_%28%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 493] |- |934 |[[Райымбек батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 389] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1184] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 11796] |- |935 |[[Қазақстан олимпиадалық бассейндері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 293] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 369] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 423] |- |936 |[[Жайлау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83 86] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83 496] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83 2827] |- |937 |[[Іш өту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D1%88_%D3%A9%D1%82%D1%83 261] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D1%88_%D3%A9%D1%82%D1%83 842] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D1%88_%D3%A9%D1%82%D1%83 5188] |- |938 |[[Ұлықпан Мырзабайұлы Жолдасов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 482] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 1748] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 8262] |- |939 |[[Ұлттық саябақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 115] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 526] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 7233] |- |940 |[[Ерте токсикоз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%BE%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B7 104] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%BE%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B7 693] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%BE%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B7 4562] |- |941 |[[Шыбыл]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D0%BB 40] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D0%BB 478] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D0%BB 1045] |- |942 |[[Меркіт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%82 94] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%82 489] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%82 1451] |- |943 |[[Бекет Мырзағұлұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 312] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 931] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4641] |- |944 |[[Сингапур]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%80 84] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%80 565] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%80 3494] |- |945 |[[Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 361] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1088] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8217] |- |946 |[[Үлгі:Ресейдің ірі қалалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 302] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1014] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5539] |- |947 |[[Орал]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 315] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 1102] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 9142] |- |948 |[[Grok]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Grok 186] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Grok 587] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Grok 1341] |- |949 |[[Тас дәуірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 365] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 1816] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 31901] |- |950 |[[Асхат Қанатұлы Аймағамбетов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 304] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 986] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 4479] |- |951 |[[Рәбия сұлтан бегім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%8F_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BC 310] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%8F_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BC 848] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%8F_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BC 4058] |- |952 |[[Шыбын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D0%BD 141] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D0%BD 611] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D0%BD 2233] |- |953 |[[Уикипедия:Мақаланы қалай өңдеу керек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA 311] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA 1013] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA 2533] |- |954 |[[Өскенбай Қалманбетұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 22] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 387] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 793] |- |955 |[[Ермек Бекмұхамедұлы Серкебаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 152] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 769] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2864] |- |956 |[[Хөвсгөл аймағы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D3%A9%D0%B2%D1%81%D0%B3%D3%A9%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B 17] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D3%A9%D0%B2%D1%81%D0%B3%D3%A9%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B 359] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D3%A9%D0%B2%D1%81%D0%B3%D3%A9%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B 434] |- |957 |[[YouTube]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=YouTube 269] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=YouTube 994] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=YouTube 4019] |- |958 |[[Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 177] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 1087] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 40857] |- |959 |[[Ойраттар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 93] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 545] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 2460] |- |960 |[[Түйелер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 263] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 1023] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 9948] |- |961 |[[Айдар (шаш)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%28%D1%88%D0%B0%D1%88%29 256] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%28%D1%88%D0%B0%D1%88%29 759] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%28%D1%88%D0%B0%D1%88%29 3750] |- |962 |[[Жамбыл Жабайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 337] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1798] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 47475] |- |963 |[[Сана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0 61] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0 494] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0 3358] |- |964 |[[:Сурет:FCB.jpeg]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AFCB.jpeg 0] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AFCB.jpeg 338] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AFCB.jpeg 364] |- |965 |[[Деле Алли]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B5%D0%BB%D0%B5_%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B8 336] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B5%D0%BB%D0%B5_%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B8 362] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B5%D0%BB%D0%B5_%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B8 453] |- |966 |[[Айбек Айдарұлы Барыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 257] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 581] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 1214] |- |967 |[[Қыз ұзату салттары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 198] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 886] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 5144] |- |968 |[[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 353] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 1447] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 17900] |- |969 |[[Әл-Ихлас сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 270] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1180] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 5573] |- |970 |[[Шарын шатқалы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 282] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1161] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 10790] |- |971 |[[Іштің түйілуі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D1%88%D1%82%D1%96%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%83%D1%96 237] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D1%88%D1%82%D1%96%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%83%D1%96 660] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D1%88%D1%82%D1%96%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%83%D1%96 4076] |- |972 |[[Серік Жамбылұлы Шәпкенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D3%99%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 149] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D3%99%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 533] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D3%99%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1202] |- |973 |[[URL]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=URL 687] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=URL 1029] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=URL 2506] |- |974 |[[Дональд Трамп]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4_%D0%A2%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BF 283] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4_%D0%A2%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BF 652] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4_%D0%A2%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BF 3127] |- |975 |[[Шығыс Түрік қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 178] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 901] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 19037] |- |976 |[[Қаламқас қорғаныс дамбасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D2%9B%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 124] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D2%9B%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 336] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D2%9B%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 351] |- |977 |[[Майки Мэдисон]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B8_%D0%9C%D1%8D%D0%B4%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BD 71] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B8_%D0%9C%D1%8D%D0%B4%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BD 341] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B8_%D0%9C%D1%8D%D0%B4%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BD 384] |- |978 |[[Мамандық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 67] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 544] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 3792] |- |979 |[[Нұрдәулет Игілікұлы Қилыбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 249] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1097] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 3106] |- |980 |[[Аборт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 1281] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 8407] |- |981 |[[Елім-ай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B0%D0%B9 293] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B0%D0%B9 2252] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B0%D0%B9 5821] |- |982 |[[Ашыған көже]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%B6%D0%B5 118] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%B6%D0%B5 457] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%B6%D0%B5 686] |- |983 |[[Вагиналды секс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 368] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 950] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 3780] |- |984 |[[Есекжем]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 1066] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 5265] |- |985 |[[Нұрсұлтан Назарбаев отбасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 247] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 829] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 4513] |- |986 |[[Ләззат Оразханқызы Асанова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B7%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 253] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B7%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 661] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B7%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 17989] |- |987 |[[Ғаббас Жұмабаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 340] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 492] |- |988 |[[Сарыүйсін]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%AF%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD 228] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%AF%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD 990] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%AF%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD 4835] |- |989 |[[Қайыңды (көл)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D1%8B_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 292] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D1%8B_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 836] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D1%8B_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 3517] |- |990 |[[Қазақстанның көне қалалары тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 266] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 649] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5199] |- |991 |[[Respublica]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Respublica 250] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Respublica 588] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Respublica 1765] |- |992 |[[Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 77] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 480] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1403] |- |993 |[[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D3%98%D0%B1%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 235] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D3%98%D0%B1%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 839] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D3%98%D0%B1%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 5400] |- |994 |[[Атырау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 248] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 1153] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 7169] |- |995 |[[Жапония қалаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 337] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1001] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5499] |- |996 |[[Егемен Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 106] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 578] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 3541] |- |997 |[[Қазақ әдебиеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 205] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1696] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 8065] |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}} ouk6zpl2ixkwnnnrb6q0yzmrcsmvdkf 4 780876 3643398 3642842 2026-08-17T15:00:44Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3643398 wikitext text/x-wiki {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> Бұл тізім Wikimedia Statistics деректері негізінде жаңартылады. Дерек күні: '''2026-08-16'''. {| class="standard sortable ts-stickytableheader" ! N ! Бет ! Қаралу саны |- | data-sort-value="1" | 1 | [[Арнайы:Іздеу]] | data-sort-value="2766" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 2 766] |- | data-sort-value="2" | 2 | [[Бауырсақ]] | data-sort-value="875" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%81%D0%B0%D2%9B 875] |- | data-sort-value="3" | 3 | [[Басты бет]] | data-sort-value="719" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 719] |- | data-sort-value="4" | 4 | [[Арнайы:Жуықтағы өзгерістер]] | data-sort-value="265" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 265] |- | data-sort-value="5" | 5 | [[Шәмші Қалдаяқов]] | data-sort-value="184" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 184] |- | data-sort-value="6" | 6 | [[Абай Құнанбайұлы]] | data-sort-value="108" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 108] |- | data-sort-value="7" | 7 | [[Жүсіп Ақшораев]] | data-sort-value="103" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 103] |- | data-sort-value="8" | 8 | [[Ұлықпан Мырзабайұлы Жолдасов]] | data-sort-value="91" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 91] |- | data-sort-value="9" | 9 | [[Бекжан Әшірбаев]] | data-sort-value="83" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D1%88%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 83] |- | data-sort-value="10" | 10 | [[Арсен Томский]] | data-sort-value="71" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D0%BE%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9 71] |- | data-sort-value="11" | 11 | [[Әділет (партия)]] | data-sort-value="71" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 71] |- | data-sort-value="12" | 12 | [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)]] | data-sort-value="63" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 63] |- | data-sort-value="13" | 13 | [[Қазақша жыл санау]] | data-sort-value="63" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 63] |- | data-sort-value="14" | 14 | [[Қазақстан]] | data-sort-value="60" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 60] |- | data-sort-value="15" | 15 | [[Ата]] | data-sort-value="59" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D0%B0 59] |- | data-sort-value="16" | 16 | [[Қазақ рулары]] | data-sort-value="57" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 57] |- | data-sort-value="17" | 17 | [[Ұлдана Қалдарханқызы Мырзуан]] | data-sort-value="54" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D1%83%D0%B0%D0%BD 54] |- | data-sort-value="18" | 18 | [[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев]] | data-sort-value="54" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 54] |- | data-sort-value="19" | 19 | [[Табылды Досымов]] | data-sort-value="52" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 52] |- | data-sort-value="20" | 20 | [[Қоңырат]] | data-sort-value="52" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 52] |- | data-sort-value="21" | 21 | [[Қазақ хандығы]] | data-sort-value="52" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 52] |- | data-sort-value="22" | 22 | [[Мағжан Бекенұлы Жұмабаев]] | data-sort-value="48" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 48] |- | data-sort-value="23" | 23 | [[Арғын]] | data-sort-value="47" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 47] |- | data-sort-value="24" | 24 | [[КешYOU]] | data-sort-value="45" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 45] |- | data-sort-value="25" | 25 | [[Бақытжан Жұмабекұлы Базарбек]] | data-sort-value="45" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 45] |- | data-sort-value="26" | 26 | [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай]] | data-sort-value="45" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 45] |- | data-sort-value="27" | 27 | [[ALEM (Ninety One)]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 44] |- | data-sort-value="28" | 28 | [[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 41] |- | data-sort-value="29" | 29 | [[Ахмет Байтұрсынұлы]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 40] |- | data-sort-value="30" | 30 | [[Қоңыр әулие үңгірі (Павлодар облысы)]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 40] |- | data-sort-value="31" | 31 | [[Алматы]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 40] |- | data-sort-value="32" | 32 | [[Табын]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 38] |- | data-sort-value="33" | 33 | [[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 38] |- | data-sort-value="34" | 34 | [[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 38] |- | data-sort-value="35" | 35 | [[Салауат]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 38] |- | data-sort-value="36" | 36 | [[Баланы қырқынан шығару]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 37] |- | data-sort-value="37" | 37 | [[Қазақ шежірелерінің тізімі]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 37] |- | data-sort-value="38" | 38 | [[Қазақ хандары]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 37] |- | data-sort-value="39" | 39 | [[Мұхаммед]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 37] |- | data-sort-value="40" | 40 | [[Бауыржан Момышұлы]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 36] |- | data-sort-value="41" | 41 | [[Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 36] |- | data-sort-value="42" | 42 | [[Уикипедия:Форум]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 36] |- | data-sort-value="43" | 43 | [[Қазақ батырлар тізімі]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 35] |- | data-sort-value="44" | 44 | [[Адай]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 35] |- | data-sort-value="45" | 45 | [[Қазақстандағы саяси партиялар]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 34] |- | data-sort-value="46" | 46 | [[Шыңғыс хан]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 34] |- | data-sort-value="47" | 47 | [[Уикипедия:Уикипедия туралы]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 33] |- | data-sort-value="48" | 48 | [[Ветеринария]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B5%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 33] |- | data-sort-value="49" | 49 | [[Наймандар]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 33] |- | data-sort-value="50" | 50 | [[Сәтті Жұлдыз]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 33] |- | data-sort-value="51" | 51 | [[Аманат (партия)]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 33] |- | data-sort-value="52" | 52 | [[Қажымұқан Мұңайтпасұлы]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 32] |- | data-sort-value="53" | 53 | [[Міржақып Дулатұлы]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 31] |- | data-sort-value="54" | 54 | [[Қазақ әліпбиі]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 30] |- | data-sort-value="55" | 55 | [[Қабанбай батыр]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 30] |- | data-sort-value="56" | 56 | [[Дулат]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 30] |- | data-sort-value="57" | 57 | [[Алланың есімдері]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 29] |- | data-sort-value="58" | 58 | [[Жылқы малының атаулары]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 29] |- | data-sort-value="59" | 59 | [[Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 29] |- | data-sort-value="60" | 60 | [[Кенесары хан]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 29] |- | data-sort-value="61" | 61 | [[Қыпшақтар]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 28] |- | data-sort-value="62" | 62 | [[Тоқтар Серіков]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 28] |- | data-sort-value="63" | 63 | [[Қайтадан (фильм, 2025)]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 28] |- | data-sort-value="64" | 64 | [[Қазақ тілі]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 28] |- | data-sort-value="65" | 65 | [[Химиялық элементтер тізімі]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 28] |- | data-sort-value="66" | 66 | [[Туыстық атаулары]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 27] |- | data-sort-value="67" | 67 | [[Қазақстанның автомобиль нөмірлері]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 27] |- | data-sort-value="68" | 68 | [[Қаракесек (Арғын)]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 27] |- | data-sort-value="69" | 69 | [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 27] |- | data-sort-value="70" | 70 | [[Санжар Керімбай]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 27] |- | data-sort-value="71" | 71 | [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің Шекара қызметі]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 27] |- | data-sort-value="72" | 72 | [[Медицина]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0 27] |- | data-sort-value="73" | 73 | [[Қазақстан Республикасының Конституциясы]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 26] |- | data-sort-value="74" | 74 | [[Қазақстан Құрылтайы]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 26] |- | data-sort-value="75" | 75 | [[Құрлық әскерлерінің әскери институты]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%8B 26] |- | data-sort-value="76" | 76 | [[Жыныстық қатынас]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 26] |- | data-sort-value="77" | 77 | [[Асхат Сергеевич Ниязов]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 26] |- | data-sort-value="78" | 78 | [[Абылай хан]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 26] |- | data-sort-value="79" | 79 | [[Кәмшат Жолдыбаева]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 26] |- | data-sort-value="80" | 80 | [[Ақмола облысы]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 26] |- | data-sort-value="81" | 81 | [[Қазақ тіліндегі жыл айларының атауларының мағынасы]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 25] |- | data-sort-value="82" | 82 | [[Қазақстан қалалары]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 25] |- | data-sort-value="83" | 83 | [[Ыбырай Алтынсарин]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 25] |- | data-sort-value="84" | 84 | [[Қазақтың боғауыз сөздері]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 25] |- | data-sort-value="85" | 85 | [[Қазақстан тарихы]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 25] |- | data-sort-value="86" | 86 | [[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 25] |- | data-sort-value="87" | 87 | [[Жусан иісі (повесть)]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 25] |- | data-sort-value="88" | 88 | [[Домалақ ана]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 25] |- | data-sort-value="89" | 89 | [[Кек алушылар: Финал]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%3A_%D0%A4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB 24] |- | data-sort-value="90" | 90 | [[Алматы облысы]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 24] |- | data-sort-value="91" | 91 | [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 24] |- | data-sort-value="92" | 92 | [[Жақайым]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 24] |- | data-sort-value="93" | 93 | [[Дархан Еркінұлы Қызайбаев]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 24] |- | data-sort-value="94" | 94 | [[Әлемнің жеті кереметі]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 24] |- | data-sort-value="95" | 95 | [[Керей (тайпа)]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 24] |- | data-sort-value="96" | 96 | [[Туризм]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 24] |- | data-sort-value="97" | 97 | [[Балқаш]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 24] |- | data-sort-value="98" | 98 | [[Уақ]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 23] |- | data-sort-value="99" | 99 | [[Шөмекей]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 23] |- | data-sort-value="100" | 100 | [[Өрмекші-адам (фильм, 2002)]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%88%D1%96-%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2002%29 23] |- | data-sort-value="101" | 101 | [[Шашыратқы]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B 23] |- | data-sort-value="102" | 102 | [[Балық шаруашылығы]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 23] |- | data-sort-value="103" | 103 | [[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 23] |- | data-sort-value="104" | 104 | [[Қазақ ұлттық университеті]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 23] |- | data-sort-value="105" | 105 | [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 23] |- | data-sort-value="106" | 106 | [[Қайрат Нұртас]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 23] |- | data-sort-value="107" | 107 | [[Айбек Айдарұлы Барыс]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 23] |- | data-sort-value="108" | 108 | [[:Санат:Қазақ батырлары|Санат:Қазақ батырлары]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 23] |- | data-sort-value="109" | 109 | [[Сіргелі]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 23] |- | data-sort-value="110" | 110 | [[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 22] |- | data-sort-value="111" | 111 | [[Сиқым]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 22] |- | data-sort-value="112" | 112 | [[Махаббат, қызық мол жылдар]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 22] |- | data-sort-value="113" | 113 | [[Шапырашты]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 22] |- | data-sort-value="114" | 114 | [[Исаак Ньютон]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B0%D0%BA_%D0%9D%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%BE%D0%BD 22] |- | data-sort-value="115" | 115 | [[Қарағанды облысы]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 22] |- | data-sort-value="116" | 116 | [[Кіші жүз]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 22] |- | data-sort-value="117" | 117 | [[Астана]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 22] |- | data-sort-value="118" | 118 | [[Созақ]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B 22] |- | data-sort-value="119" | 119 | [[Шеркеш]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 22] |- | data-sort-value="120" | 120 | [[Абай облысы]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 21] |- | data-sort-value="121" | 121 | [[Сұңғыла]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 21] |- | data-sort-value="122" | 122 | [[Менің папам тигр (фильм, 2024)]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D0%B8%D0%B3%D1%80_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2024%29 21] |- | data-sort-value="123" | 123 | [[Кенжебек Тұрсынбайұлы Жанәбілов]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 21] |- | data-sort-value="124" | 124 | [[Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 21] |- | data-sort-value="125" | 125 | [[АҚШ штаттарының тізімі]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 21] |- | data-sort-value="126" | 126 | [[Қаракерей]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 21] |- | data-sort-value="127" | 127 | [[Таз руы]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 21] |- | data-sort-value="128" | 128 | [[Түркістан облысы]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 20] |- | data-sort-value="129" | 129 | [[Алаш партиясы]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 20] |- | data-sort-value="130" | 130 | [[Құнанбай Өскенбайұлы]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 20] |- | data-sort-value="131" | 131 | [[Қазақстан әкімшілік бірліктері]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 20] |- | data-sort-value="132" | 132 | [[Әл-Фатиха сүресі]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 20] |- | data-sort-value="133" | 133 | [[Асқазан аурулары]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 20] |- | data-sort-value="134" | 134 | [[Мейрамбек Әбіләшімұлы Бесбаев]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 20] |- | data-sort-value="135" | 135 | [[Ахмет Қуанұлы Жұбанов]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 20] |- | data-sort-value="136" | 136 | [[Сәкен Сейфуллин]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 20] |- | data-sort-value="137" | 137 | [[Шәкәрім Құдайбердіұлы]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 20] |- | data-sort-value="138" | 138 | [[Қазақстан Ұлттық банкі]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%96 19] |- | data-sort-value="139" | 139 | [[Түйе малының атаулары]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 19] |- | data-sort-value="140" | 140 | [[Ақпарат технологиясы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 19] |- | data-sort-value="141" | 141 | [[Исламдағы жыныстық өмір әдебі]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 19] |- | data-sort-value="142" | 142 | [[BALA (Ninety One)]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=BALA_%28Ninety_One%29 19] |- | data-sort-value="143" | 143 | [[Жаныс]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 19] |- | data-sort-value="144" | 144 | [[:Санат:Алфавит бойынша мемлекеттер|Санат:Алфавит бойынша мемлекеттер]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 19] |- | data-sort-value="145" | 145 | [[Қасым хан]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 19] |- | data-sort-value="146" | 146 | [[Қызға қырық үйден тыйым]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D1%8B%D0%B9%D1%8B%D0%BC 19] |- | data-sort-value="147" | 147 | [[Нұрсұлтан мешіті]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 19] |- | data-sort-value="148" | 148 | [[Абай жолы (роман)]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 19] |- | data-sort-value="149" | 149 | [[Көңіл шай]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 19] |- | data-sort-value="150" | 150 | [[Маңғыстау облысы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 19] |- | data-sort-value="151" | 151 | [[Шығыс Қазақстан облысы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 19] |- | data-sort-value="152" | 152 | [[Тарақты]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 18] |- | data-sort-value="153" | 153 | [[Қуық түбі безінің қабынуы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 18] |- | data-sort-value="154" | 154 | [[Албан руы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 18] |- | data-sort-value="155" | 155 | [[Батыс Қазақстан облысы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 18] |- | data-sort-value="156" | 156 | [[Төрехан Айдарханұлы Сабырхан]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 18] |- | data-sort-value="157" | 157 | [[Сақтар]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 18] |- | data-sort-value="158" | 158 | [[Қожа Ахмет Яссауи кесенесінде жерленген тұлғалар]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 18] |- | data-sort-value="159" | 159 | [[Сәкен Кәрімұлы Тұрысбеков]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 18] |- | data-sort-value="160" | 160 | [[Құрылтай]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 18] |- | data-sort-value="161" | 161 | [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 18] |- | data-sort-value="162" | 162 | [[Жеті ата]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 18] |- | data-sort-value="163" | 163 | [[Жәнібек Әлімханұлы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 18] |- | data-sort-value="164" | 164 | [[Сағат]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82 18] |- | data-sort-value="165" | 165 | [[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 18] |- | data-sort-value="166" | 166 | [[Мата атаулары мен түрлері]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 18] |- | data-sort-value="167" | 167 | [[:Санат:Қазақстан әншілері|Санат:Қазақстан әншілері]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 18] |- | data-sort-value="168" | 168 | [[Әмір Темір]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 18] |- | data-sort-value="169" | 169 | [[Нұрлан Бегалыұлы Еспанов]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 18] |- | data-sort-value="170" | 170 | [[Sadraddin]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Sadraddin 17] |- | data-sort-value="171" | 171 | [[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 17] |- | data-sort-value="172" | 172 | [[Болат Оралұлы Ақшолақов]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 17] |- | data-sort-value="173" | 173 | [[Баян Мақсатқызы Алагөзова]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 17] |- | data-sort-value="174" | 174 | [[Қазақстан мерекелері]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 17] |- | data-sort-value="175" | 175 | [[Ыстықкөл]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BA%D3%A9%D0%BB 17] |- | data-sort-value="176" | 176 | [[Жамбыл облысы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 17] |- | data-sort-value="177" | 177 | [[Вагиналды секс]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 17] |- | data-sort-value="178" | 178 | [[Франция қалаларының тізімі]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17] |- | data-sort-value="179" | 179 | [[Сүндеттеу]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83 17] |- | data-sort-value="180" | 180 | [[Шанышқылы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 17] |- | data-sort-value="181" | 181 | [[Нұралхан Оралбайұлы Көшеров]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2 17] |- | data-sort-value="182" | 182 | [[Дәстүр (фильм)]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 17] |- | data-sort-value="183" | 183 | [[Бекзат Сейілханұлы Саттарханов]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 17] |- | data-sort-value="184" | 184 | [[Ысты]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 17] |- | data-sort-value="185" | 185 | [[Қазақтар]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 17] |- | data-sort-value="186" | 186 | [[Қазақ есімдері]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 17] |- | data-sort-value="187" | 187 | [[Бақытсыз Жамал]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 17] |- | data-sort-value="188" | 188 | [[Компьютер]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 17] |- | data-sort-value="189" | 189 | [[Әлімұлы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 17] |- | data-sort-value="190" | 190 | [[Асылы Әлиқызы Осман]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD 17] |- | data-sort-value="191" | 191 | [[Қожа]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 16] |- | data-sort-value="192" | 192 | [[Мүшел жас]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 16] |- | data-sort-value="193" | 193 | [[Су]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83 16] |- | data-sort-value="194" | 194 | [[Жер аумағы бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16] |- | data-sort-value="195" | 195 | [[Руслан Тай]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 16] |- | data-sort-value="196" | 196 | [[Ұлытау облысы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 16] |- | data-sort-value="197" | 197 | [[Мемлекет астаналары тізімі]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16] |- | data-sort-value="198" | 198 | [[Еркебұлан Ролланұлы Мырзабек]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA 16] |- | data-sort-value="199" | 199 | [[Үлгі:ПозКарта Қазақстан]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 16] |- | data-sort-value="200" | 200 | [[АҚШ қалалары]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 16] |- | data-sort-value="201" | 201 | [[Әуесбай Бақбергенұлы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%83%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16] |- | data-sort-value="202" | 202 | [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұланы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 16] |- | data-sort-value="203" | 203 | [[Қазақстан аудандары]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 16] |- | data-sort-value="204" | 204 | [[Өзбекәлі Жәнібеков]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 16] |- | data-sort-value="205" | 205 | [[Шекті]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 16] |- | data-sort-value="206" | 206 | [[:Санат:ISBN сиқырлы сілтемелері қолданылған беттер|Санат:ISBN сиқырлы сілтемелері қолданылған беттер]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3AISBN_%D1%81%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D1%80%D0%BB%D1%8B_%D1%81%D1%96%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 16] |- | data-sort-value="207" | 207 | [[Ұшқан ұя]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 16] |- | data-sort-value="208" | 208 | [[Қанжығалы руы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 16] |- | data-sort-value="209" | 209 | [[Портал:Абай Құнанбайұлы/Қыс өлеңі]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 16] |- | data-sort-value="210" | 210 | [[Заттыбек Көпбосынұлы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16] |- | data-sort-value="211" | 211 | [[Орталық стадион (Алматы)]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BE%D0%BD_%28%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%29 15] |- | data-sort-value="212" | 212 | [[Төле би]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 15] |- | data-sort-value="213" | 213 | [[Бесін намазы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 15] |- | data-sort-value="214" | 214 | [[Қазақстан банктерінің тізімі]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 15] |- | data-sort-value="215" | 215 | [[Үкімет]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82 15] |- | data-sort-value="216" | 216 | [[Бесікке салу]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 15] |- | data-sort-value="217" | 217 | [[Жүсіпбек Аймауытов]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 15] |- | data-sort-value="218" | 218 | [[Ресей]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 15] |- | data-sort-value="219" | 219 | [[Уикипедия:Уикипедияға қош келдіңіз!]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 15] |- | data-sort-value="220" | 220 | [[Көңіл айту]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 15] |- | data-sort-value="221" | 221 | [[Қожа Ахмет Ясауи]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 15] |- | data-sort-value="222" | 222 | [[Дастан Талғатұлы Сәтбаев]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 15] |- | data-sort-value="223" | 223 | [[Ландшафт архитектурасы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%88%D0%B0%D1%84%D1%82_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 15] |- | data-sort-value="224" | 224 | [[Электрон]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD 15] |- | data-sort-value="225" | 225 | [[Мұқасан Досмұратұлы Шахзадаев]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 15] |- | data-sort-value="226" | 226 | [[Сүмбіле]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BC%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5 15] |- | data-sort-value="227" | 227 | [[Жұбаныш Жексенұлы Тоқсанбаев]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 15] |- | data-sort-value="228" | 228 | [[Ақтөбе облысы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 15] |- | data-sort-value="229" | 229 | [[Естай - Қорлан]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 15] |- | data-sort-value="230" | 230 | [[Қазақ ұлттық киімдері]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 15] |- | data-sort-value="231" | 231 | [[Логистика]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 15] |- | data-sort-value="232" | 232 | [[Канье Уэст]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8C%D0%B5_%D0%A3%D1%8D%D1%81%D1%82 15] |- | data-sort-value="233" | 233 | [[Канада]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B0 15] |- | data-sort-value="234" | 234 | [[Түрік қағанаты]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 15] |- | data-sort-value="235" | 235 | [[Тұрар Рысқұлов]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 15] |- | data-sort-value="236" | 236 | [[Уикипедия:Жауапкершіліктен бас тарту]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 15] |- | data-sort-value="237" | 237 | [[Қазақстан Республикасының электрондық үкіметі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 14] |- | data-sort-value="238" | 238 | [[Шымкент]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 14] |- | data-sort-value="239" | 239 | [[:Санат:Африка елдері|Санат:Африка елдері]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 14] |- | data-sort-value="240" | 240 | [[Отқа май құю]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D2%9B%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D2%B1%D1%8E 14] |- | data-sort-value="241" | 241 | [[Өт айдайтын дәрілер]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 14] |- | data-sort-value="242" | 242 | [[Қыз Жібек]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 14] |- | data-sort-value="243" | 243 | [[Мұхтар Шаханов]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 14] |- | data-sort-value="244" | 244 | [[Жұмбақтас]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 14] |- | data-sort-value="245" | 245 | [[Тәуке хан]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 14] |- | data-sort-value="246" | 246 | [[Ұлпан (роман)]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 14] |- | data-sort-value="247" | 247 | [[Өзін-өзі өлтіру]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 14] |- | data-sort-value="248" | 248 | [[Мұхтар Мұқанұлы Мағауин]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 14] |- | data-sort-value="249" | 249 | [[Ғаббас Сәдуақасұлы Тоғжанов]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D1%83%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 14] |- | data-sort-value="250" | 250 | [[Айша бибі кесенесі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 14] |- | data-sort-value="251" | 251 | [[Суан]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 14] |- | data-sort-value="252" | 252 | [[Бейбіт Ыстыбаев]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D1%96%D1%82_%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 14] |- | data-sort-value="253" | 253 | [[Қараш-қараш оқиғасы (повесть)]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88-%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 14] |- | data-sort-value="254" | 254 | [[Қазақстан халық партиясы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 14] |- | data-sort-value="255" | 255 | [[Ауыл (партия)]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 14] |- | data-sort-value="256" | 256 | [[Жайдарман]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 14] |- | data-sort-value="257" | 257 | [[Дастан Дәрібайұлы Оразбеков]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 14] |- | data-sort-value="258" | 258 | [[Теміреткі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 14] |- | data-sort-value="259" | 259 | [[Әйтеке би]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 14] |- | data-sort-value="260" | 260 | [[Зу-Зу Күлпаш]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 14] |- | data-sort-value="261" | 261 | [[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 14] |- | data-sort-value="262" | 262 | [[Қобыланды Тоқтарбайұлы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14] |- | data-sort-value="263" | 263 | [[Ерлан Жақанұлы Қошанов]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 14] |- | data-sort-value="264" | 264 | [[Айқын Төлепберген]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 13] |- | data-sort-value="265" | 265 | [[Шыңғыс Төреқұлұлы Айтматов]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 13] |- | data-sort-value="266" | 266 | [[Бас сүйек]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 13] |- | data-sort-value="267" | 267 | [[Қызылорда облысы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13] |- | data-sort-value="268" | 268 | [[Ер Қосай Құдайкеұлы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13] |- | data-sort-value="269" | 269 | [[Бағаналы (ру)]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D1%83%29 13] |- | data-sort-value="270" | 270 | [[Рәбия сұлтан бегім]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%8F_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BC 13] |- | data-sort-value="271" | 271 | [[Орал]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 13] |- | data-sort-value="272" | 272 | [[Қытай]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 13] |- | data-sort-value="273" | 273 | [[Хақназар хан]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 13] |- | data-sort-value="274" | 274 | [[Солтүстік Қазақстан]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 13] |- | data-sort-value="275" | 275 | [[Халық саны бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13] |- | data-sort-value="276" | 276 | [[Қой малының атаулары]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 13] |- | data-sort-value="277" | 277 | [[Қазақтың балаға ат қою рәсімі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 13] |- | data-sort-value="278" | 278 | [[Металлургия]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%8F 13] |- | data-sort-value="279" | 279 | [[Тоқтамыс хан]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 13] |- | data-sort-value="280" | 280 | [[Әл-Уақиға сүресі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A3%D0%B0%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 13] |- | data-sort-value="281" | 281 | [[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 13] |- | data-sort-value="282" | 282 | [[Сұлтан епе жер асты мешіті]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BF%D0%B5_%D0%B6%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 13] |- | data-sort-value="283" | 283 | [[Жаппас]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 13] |- | data-sort-value="284" | 284 | [[Жанғабыл Төлегенұлы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13] |- | data-sort-value="285" | 285 | [[Ағылшын тілі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 13] |- | data-sort-value="286" | 286 | [[Көзімнің қарасы...]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 13] |- | data-sort-value="287" | 287 | [[Бейімбет Жармағамбетұлы Майлин]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 13] |- | data-sort-value="288" | 288 | [[Мәшһүр Жүсіп кесенесі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 13] |- | data-sort-value="289" | 289 | [[Тұрсын Құдакелдіұлы Жұртбай]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 13] |- | data-sort-value="290" | 290 | [[Орта жүз]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 13] |- | data-sort-value="291" | 291 | [[Түркістан (қала)]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 13] |- | data-sort-value="292" | 292 | [[АҚШ президенттерінің тізімі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13] |- | data-sort-value="293" | 293 | [[Қазақ хандығының құрылуы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 13] |- | data-sort-value="294" | 294 | [[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 13] |- | data-sort-value="295" | 295 | [[Ұйықтатын дәрілер]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 13] |- | data-sort-value="296" | 296 | [[Күнделік.кз]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 13] |- | data-sort-value="297" | 297 | [[Ұлы жүз]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 13] |- | data-sort-value="298" | 298 | [[Қарахан мемлекеті]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 13] |- | data-sort-value="299" | 299 | [[Байжігіт Тоқтарқожаұлы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13] |- | data-sort-value="300" | 300 | [[Шымыр]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 12] |- | data-sort-value="301" | 301 | [[Қарақалпақстан]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 12] |- | data-sort-value="302" | 302 | [[Қазақстан танымал тұлғаларының тізімі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12] |- | data-sort-value="303" | 303 | [[Қарағанды]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 12] |- | data-sort-value="304" | 304 | [[Оғыз мемлекеті]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 12] |- | data-sort-value="305" | 305 | [[Ыбырай Алтынсарин төсбелгісі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 12] |- | data-sort-value="306" | 306 | [[Ұйқы безі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 12] |- | data-sort-value="307" | 307 | [[:Сурет:Page Frame Features on desktop.png|Сурет:Page Frame Features on desktop.png]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3APage_Frame_Features_on_desktop.png 12] |- | data-sort-value="308" | 308 | [[Портал:Медицина/Медицина бөлімдері]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0%2F%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 12] |- | data-sort-value="309" | 309 | [[Батыс Қазақстан]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 12] |- | data-sort-value="310" | 310 | [[Ежелгі дәуірдегі Қазақстан]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 12] |- | data-sort-value="311" | 311 | [[Қоңыр әулие үңгірі (Абай облысы)]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 12] |- | data-sort-value="312" | 312 | [[14]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=14 12] |- | data-sort-value="313" | 313 | [[Жәнібек хан]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 12] |- | data-sort-value="314" | 314 | [[Үлгі:Сыртқы сілтемелер]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D1%81%D1%96%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 12] |- | data-sort-value="315" | 315 | [[11]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=11 12] |- | data-sort-value="316" | 316 | [[Жапония қалаларының тізімі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12] |- | data-sort-value="317" | 317 | [[Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 12] |- | data-sort-value="318" | 318 | [[Темірқазық]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B 12] |- | data-sort-value="319" | 319 | [[Фариза Оңғарсынова]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 12] |- | data-sort-value="320" | 320 | [[Il’han Ihsan]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Il%E2%80%99han_Ihsan 12] |- | data-sort-value="321" | 321 | [[Ноғай-Қазақ]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9-%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B 12] |- | data-sort-value="322" | 322 | [[Тұш бауырсақ]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%88_%D0%B1%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%81%D0%B0%D2%9B 12] |- | data-sort-value="323" | 323 | [[Конъюнктивит]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%8A%D1%8E%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D1%82 12] |- | data-sort-value="324" | 324 | [[Уикипедия:Анықтама]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 12] |- | data-sort-value="325" | 325 | [[Ұ]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0 12] |- | data-sort-value="326" | 326 | [[Ақ Орда (мемлекет)]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 12] |- | data-sort-value="327" | 327 | [[Уәлибек Әбдірайымов]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 12] |- | data-sort-value="328" | 328 | [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 12] |- | data-sort-value="329" | 329 | [[Қарғын (роман)]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 12] |- | data-sort-value="330" | 330 | [[Шежіре]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 12] |- | data-sort-value="331" | 331 | [[Әбіш Кекілбайұлы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12] |- | data-sort-value="332" | 332 | [[Қырғыз руы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 12] |- | data-sort-value="333" | 333 | [[Жаңаөзен]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD 12] |- | data-sort-value="334" | 334 | [[Арыстанбаб]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 12] |- | data-sort-value="335" | 335 | [[Аяқ киім]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%8F%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC 12] |- | data-sort-value="336" | 336 | [[Әлмерек абыз]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%B7 12] |- | data-sort-value="337" | 337 | [[Төртуыл]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D1%83%D1%8B%D0%BB 12] |- | data-sort-value="338" | 338 | [[Тушь]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D1%88%D1%8C 12] |- | data-sort-value="339" | 339 | [[Қарақалпақтар]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 12] |- | data-sort-value="340" | 340 | [[Тама]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 12] |- | data-sort-value="341" | 341 | [[Әл-Бақара сүресі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 12] |- | data-sort-value="342" | 342 | [[Төртқара]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 12] |- | data-sort-value="343" | 343 | [[Сарыүйсін]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%AF%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD 12] |- | data-sort-value="344" | 344 | [[Мақпал Мұхамедиярқызы Жүнісова]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 12] |- | data-sort-value="345" | 345 | [[Байтақ (партия)]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D2%9B_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 12] |- | data-sort-value="346" | 346 | [[Торғай облысы (Қазақстан)]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 12] |- | data-sort-value="347" | 347 | [[Танымал қазақтардың тізімі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12] |- | data-sort-value="348" | 348 | [[Ұлытау ауданы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 12] |- | data-sort-value="349" | 349 | [[Адам ата]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%82%D0%B0 11] |- | data-sort-value="350" | 350 | [[Виесите]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B8%D0%B5%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5 11] |- | data-sort-value="351" | 351 | [[Жанар Асылбекқызы Дұғалова]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 11] |- | data-sort-value="352" | 352 | [[:Сурет:Flag of Kyrgyzstan.svg|Сурет:Flag of Kyrgyzstan.svg]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AFlag_of_Kyrgyzstan.svg 11] |- | data-sort-value="353" | 353 | [[Әбу Насыр Әл-Фараби]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 11] |- | data-sort-value="354" | 354 | [[Жетіқарақшы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 11] |- | data-sort-value="355" | 355 | [[Ping An Bank]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Ping_An_Bank 11] |- | data-sort-value="356" | 356 | [[Қорқыт ата]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 11] |- | data-sort-value="357" | 357 | [[Жасанды интеллект]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 11] |- | data-sort-value="358" | 358 | [[Әлия Нұрмұхамедқызы Молдағұлова]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 11] |- | data-sort-value="359" | 359 | [[Асанәлі Әшімұлы Әшімов]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="360" | 360 | [[Байлар-Жандар]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 11] |- | data-sort-value="361" | 361 | [[Арыстан баб кесенесі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 11] |- | data-sort-value="362" | 362 | [[Геология]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 11] |- | data-sort-value="363" | 363 | [[Авиация]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B2%D0%B8%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 11] |- | data-sort-value="364" | 364 | [[Қызылағаш оқиғасы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 11] |- | data-sort-value="365" | 365 | [[Соқырішек]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 11] |- | data-sort-value="366" | 366 | [[Бөкей Ордасы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 11] |- | data-sort-value="367" | 367 | [[Атығай]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9 11] |- | data-sort-value="368" | 368 | [[Зарина Кармен]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 11] |- | data-sort-value="369" | 369 | [[Ойық руы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%8B%D2%9B_%D1%80%D1%83%D1%8B 11] |- | data-sort-value="370" | 370 | [[Ninety One]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Ninety_One 11] |- | data-sort-value="371" | 371 | [[Байұлы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11] |- | data-sort-value="372" | 372 | [[Ақ жол (партия)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 11] |- | data-sort-value="373" | 373 | [[Жалайыр]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 11] |- | data-sort-value="374" | 374 | [[Юсуф сүресі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AE%D1%81%D1%83%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 11] |- | data-sort-value="375" | 375 | [[Еркектің жыныстық мүшесі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%96 11] |- | data-sort-value="376" | 376 | [[Робототехника]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 11] |- | data-sort-value="377" | 377 | [[Қимақ қағанаты]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 11] |- | data-sort-value="378" | 378 | [[Уикипедия]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 11] |- | data-sort-value="379" | 379 | [[Ошақты]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 11] |- | data-sort-value="380" | 380 | [[:Санат:Алфавит бойынша әншілер|Санат:Алфавит бойынша әншілер]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 11] |- | data-sort-value="381" | 381 | [[Нұрсұлтан Назарбаев отбасы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 11] |- | data-sort-value="382" | 382 | [[Бұзаубас]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 11] |- | data-sort-value="383" | 383 | [[1930—1933 жылдардағы Қазақстандағы ашаршылық]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 11] |- | data-sort-value="384" | 384 | [[Каспий теңізі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 11] |- | data-sort-value="385" | 385 | [[Бәсентиін]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B8%D1%96%D0%BD 11] |- | data-sort-value="386" | 386 | [[Аналды секс]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 11] |- | data-sort-value="387" | 387 | [[Солтүстік Қазақстан облысы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11] |- | data-sort-value="388" | 388 | [[Адай күйі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%96 11] |- | data-sort-value="389" | 389 | [[Семей]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 11] |- | data-sort-value="390" | 390 | [[Исатай Тайманұлы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11] |- | data-sort-value="391" | 391 | [[Қазақ халқының өлім-жітім жөнелту салты]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 11] |- | data-sort-value="392" | 392 | [[Жуан Канселу]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%83 11] |- | data-sort-value="393" | 393 | [[A.Z. (Ninety One)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=A.Z._%28Ninety_One%29 11] |- | data-sort-value="394" | 394 | [[Қазақ тау-кен металлургия институты]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D1%83-%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%8B 11] |- | data-sort-value="395" | 395 | [[Қазақстан Республикасының заңдары]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 11] |- | data-sort-value="396" | 396 | [[Ғұндар]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 11] |- | data-sort-value="397" | 397 | [[Әл-Кәусәр сүресі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%83%D1%81%D3%99%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 11] |- | data-sort-value="398" | 398 | [[Сүре]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 11] |- | data-sort-value="399" | 399 | [[Ас беру]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 11] |- | data-sort-value="400" | 400 | [[Ботбай]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 11] |- | data-sort-value="401" | 401 | [[Қалың мал]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D0%BB 11] |- | data-sort-value="402" | 402 | [[Алуксне]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%83%D0%BA%D1%81%D0%BD%D0%B5 11] |- | data-sort-value="403" | 403 | [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 11] |- | data-sort-value="404" | 404 | [[Жанар Мерғалиқызы Айжанова]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 11] |- | data-sort-value="405" | 405 | [[Sulpak]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Sulpak 11] |- | data-sort-value="406" | 406 | [[Мақтаарал ауданы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 11] |- | data-sort-value="407" | 407 | [[:Санат:Ресей қалалары|Санат:Ресей қалалары]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 11] |- | data-sort-value="408" | 408 | [[Франция]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 11] |- | data-sort-value="409" | 409 | [[Қазақстан қорықтарының тізімі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11] |- | data-sort-value="410" | 410 | [[Құрманғазы Сағырбайұлы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11] |- | data-sort-value="411" | 411 | [[Еріншектер Елі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%95%D0%BB%D1%96 11] |- | data-sort-value="412" | 412 | [[Биология]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 11] |- | data-sort-value="413" | 413 | [[Раушан Жаңабергенқызы Қажыбаева]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 10] |- | data-sort-value="414" | 414 | [[Одағай]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 10] |- | data-sort-value="415" | 415 | [[Біржан сал ауданы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 10] |- | data-sort-value="416" | 416 | [[Нұрдәулет Игілікұлы Қилыбай]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 10] |- | data-sort-value="417" | 417 | [[Көңіл толқыны (күй)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 10] |- | data-sort-value="418" | 418 | [[Сона]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BD%D0%B0 10] |- | data-sort-value="419" | 419 | [[Шалқар ауданы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 10] |- | data-sort-value="420" | 420 | [[Қыдырәлі Нұртайұлы Болманов]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="421" | 421 | [[16]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=16 10] |- | data-sort-value="422" | 422 | [[Талғат Жақыпбекұлы Бигелдинов]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="423" | 423 | [[Ақтөбе]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 10] |- | data-sort-value="424" | 424 | [[Зат есім]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 10] |- | data-sort-value="425" | 425 | [[Шерхан Мұртазаұлы Мұртаза]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 10] |- | data-sort-value="426" | 426 | [[Етеккір]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 10] |- | data-sort-value="427" | 427 | [[Келінжан]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="428" | 428 | [[Тобыш]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D1%88 10] |- | data-sort-value="429" | 429 | [[Жұмекен Сабырұлы Нәжімеденов]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="430" | 430 | [[Берік Ноғайұлы Асылов]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="431" | 431 | [[Информатика]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BD%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 10] |- | data-sort-value="432" | 432 | [[Ислам]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 10] |- | data-sort-value="433" | 433 | [[13]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=13 10] |- | data-sort-value="434" | 434 | [[Қызылорда]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 10] |- | data-sort-value="435" | 435 | [[Ысық]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%8B%D2%9B 10] |- | data-sort-value="436" | 436 | [[Аманкелді Үдербайұлы Иманов]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="437" | 437 | [[Сарттар]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 10] |- | data-sort-value="438" | 438 | [[URL]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=URL 10] |- | data-sort-value="439" | 439 | [[Қарауыл руы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 10] |- | data-sort-value="440" | 440 | [[Алакөл (көл)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 10] |- | data-sort-value="441" | 441 | [[Мөлдір Әуелбекова]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 10] |- | data-sort-value="442" | 442 | [[Ұлы Отан соғысы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 10] |- | data-sort-value="443" | 443 | [[Аңырақай шайқасы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 10] |- | data-sort-value="444" | 444 | [[Сүйел]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB 10] |- | data-sort-value="445" | 445 | [[Дос-Мұқасан]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D1%81-%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="446" | 446 | [[Уикипедия:Қауым порталы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 10] |- | data-sort-value="447" | 447 | [[Дінмұхаммед Қанатұлы Құдайбергенов]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="448" | 448 | [[Ән-Нас сүресі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 10] |- | data-sort-value="449" | 449 | [[Сүндет той]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82_%D1%82%D0%BE%D0%B9 10] |- | data-sort-value="450" | 450 | [[7]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=7 10] |- | data-sort-value="451" | 451 | [[Төлеңгіттер]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 10] |- | data-sort-value="452" | 452 | [[Қырғызстан]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="453" | 453 | [[Найзағай]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%B7%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 10] |- | data-sort-value="454" | 454 | [[Сөз таптары]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 10] |- | data-sort-value="455" | 455 | [[Жусан]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="456" | 456 | [[Ғани Мұратбаев]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10] |- | data-sort-value="457" | 457 | [[Айдарбек Асанұлы Қожаназаров]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="458" | 458 | [[Қазақ ұлттық медицина университеті]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 10] |- | data-sort-value="459" | 459 | [[Жанатай батыр]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 10] |- | data-sort-value="460" | 460 | [[30]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=30 10] |- | data-sort-value="461" | 461 | [[Қайрат Ноғайбайұлы Рысқұлбеков]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="462" | 462 | [[Кете (ру)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5_%28%D1%80%D1%83%29 10] |- | data-sort-value="463" | 463 | [[9]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=9 10] |- | data-sort-value="464" | 464 | [[Мұстафа Шоқай]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 10] |- | data-sort-value="465" | 465 | [[25]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=25 10] |- | data-sort-value="466" | 466 | [[Жұлдыз]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 10] |- | data-sort-value="467" | 467 | [[Есет Көтібарұлы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10] |- | data-sort-value="468" | 468 | [[Ауғанстан]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="469" | 469 | [[Қарақалпақ рулары]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 10] |- | data-sort-value="470" | 470 | [[Zhezkazgan Air]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Zhezkazgan_Air 10] |- | data-sort-value="471" | 471 | [[Украина қорғаныс министрлерінің тізімі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10] |- | data-sort-value="472" | 472 | [[Ұстаз (цифрлық платформа)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 10] |- | data-sort-value="473" | 473 | [[Жеті жарғы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 10] |- | data-sort-value="474" | 474 | [[Кесірткелер]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%81%D1%96%D1%80%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 10] |- | data-sort-value="475" | 475 | [[Автомобиль]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C 10] |- | data-sort-value="476" | 476 | [[Бәйдібек Қарашаұлы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10] |- | data-sort-value="477" | 477 | [[Жаңабай (Дулат)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%29 10] |- | data-sort-value="478" | 478 | [[Ясин сүресі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 10] |- | data-sort-value="479" | 479 | [[Мамаш хан]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%88_%D1%85%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="480" | 480 | [[Қанат Коянбекұлы Қыдырмин]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%D0%9A%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%BC%D0%B8%D0%BD 9] |- | data-sort-value="481" | 481 | [[Үстеу]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 9] |- | data-sort-value="482" | 482 | [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="483" | 483 | [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 9] |- | data-sort-value="484" | 484 | [[Анар]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D1%80 9] |- | data-sort-value="485" | 485 | [[Байбақты]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 9] |- | data-sort-value="486" | 486 | [[10]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=10 9] |- | data-sort-value="487" | 487 | [[Тұсаукесер]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 9] |- | data-sort-value="488" | 488 | [[Сұлтан Бейбарыс]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 9] |- | data-sort-value="489" | 489 | [[Әлімхан Әбеуұлы Ермеков]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="490" | 490 | [[Портал:Африка/Африка елдері]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%2F%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 9] |- | data-sort-value="491" | 491 | [[6]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=6 9] |- | data-sort-value="492" | 492 | [[Жуалы ауданы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%83%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 9] |- | data-sort-value="493" | 493 | [[Қазақтың салт-дәстүрлері (тізім)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 9] |- | data-sort-value="494" | 494 | [[Қорқай дұғасы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 9] |- | data-sort-value="495" | 495 | [[Ривер Феникс]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80_%D0%A4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D1%81 9] |- | data-sort-value="496" | 496 | [[Темірбек Қараұлы Жүргенов]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="497" | 497 | [[Ақбілек (роман)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 9] |- | data-sort-value="498" | 498 | [[Ернар Айдар]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80 9] |- | data-sort-value="499" | 499 | [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D3%98%D0%B1%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 9] |- | data-sort-value="500" | 500 | [[Джон Чарлз Филдс]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B6%D0%BE%D0%BD_%D0%A7%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B7_%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%B4%D1%81 9] |- | data-sort-value="501" | 501 | [[II Омар]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=II_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80 9] |- | data-sort-value="502" | 502 | [[Тана]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D0%B0 9] |- | data-sort-value="503" | 503 | [[Керей хан]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 9] |- | data-sort-value="504" | 504 | [[Уикипедия:Талқылау легі/Flow]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 9] |- | data-sort-value="505" | 505 | [[Қазақстан қазақтарының туған жылдар бойынша есімдер тізімі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9] |- | data-sort-value="506" | 506 | [[Қатысушы:EPIC]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3AEPIC 9] |- | data-sort-value="507" | 507 | [[Есім хан]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 9] |- | data-sort-value="508" | 508 | [[Халықаралық қазақ-түрік университеті]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 9] |- | data-sort-value="509" | 509 | [[Уикипедия:Мақалаға бастама]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 9] |- | data-sort-value="510" | 510 | [[Асқар Серқұлұлы Жұмаділдаев]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 9] |- | data-sort-value="511" | 511 | [[Әлем елдерінің тізімі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9] |- | data-sort-value="512" | 512 | [[Түркия қалаларының тізімі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9] |- | data-sort-value="513" | 513 | [[Жаужүрек мың бала]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 9] |- | data-sort-value="514" | 514 | [[Жетімдер руы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%80%D1%83%D1%8B 9] |- | data-sort-value="515" | 515 | [[Византиядағы оккультизм]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D0%B8%D0%B7%D0%BC 9] |- | data-sort-value="516" | 516 | [[Қызыл кітап]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 9] |- | data-sort-value="517" | 517 | [[Қызылбөрік]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D3%A9%D1%80%D1%96%D0%BA 9] |- | data-sort-value="518" | 518 | [[Қызылқоға ауданы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D0%BE%D2%93%D0%B0_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 9] |- | data-sort-value="519" | 519 | [[Жасуша]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 9] |- | data-sort-value="520" | 520 | [[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%90%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%BB-%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 9] |- | data-sort-value="521" | 521 | [[I Сүлеймен]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=I_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD 9] |- | data-sort-value="522" | 522 | [[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 9] |- | data-sort-value="523" | 523 | [[Қоншақ хан]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 9] |- | data-sort-value="524" | 524 | [[5]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=5 9] |- | data-sort-value="525" | 525 | [[Саят Темірболатұлы Исембаев]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%82_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 9] |- | data-sort-value="526" | 526 | [[Арал теңізі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 9] |- | data-sort-value="527" | 527 | [[Бейнеу ауданы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 9] |- | data-sort-value="528" | 528 | [[Қазақша Уикипедия]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 9] |- | data-sort-value="529" | 529 | [[Жамбыл Жабайұлы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9] |- | data-sort-value="530" | 530 | [[Ақмешіт әулие үңгірі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 9] |- | data-sort-value="531" | 531 | [[Жыныстық акт]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%BA%D1%82 9] |- | data-sort-value="532" | 532 | [[Уикипедия:Мақала шеберханасы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 9] |- | data-sort-value="533" | 533 | [[Алмат Талғатұлы Ақышев]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 9] |- | data-sort-value="534" | 534 | [[Айя Шалқар]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%8F_%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80 9] |- | data-sort-value="535" | 535 | [[Қазақ тіліндегі өсімдік атауларының тізімі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9] |- | data-sort-value="536" | 536 | [[Төлеген Айбергенұлы Айбергенов]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="537" | 537 | [[29]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=29 9] |- | data-sort-value="538" | 538 | [[Америка Құрама Штаттары]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 9] |- | data-sort-value="539" | 539 | [[Оргазм]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%BC 9] |- | data-sort-value="540" | 540 | [[Қазақ шежіресі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 9] |- | data-sort-value="541" | 541 | [[Ақбөкен]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 9] |- | data-sort-value="542" | 542 | [[Жеті қазына]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 9] |- | data-sort-value="543" | 543 | [[Жағалбайлы (ру)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D1%83%29 9] |- | data-sort-value="544" | 544 | [[Төре]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 9] |- | data-sort-value="545" | 545 | [[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB-%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F 9] |- | data-sort-value="546" | 546 | [[Қазақстан географиясы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 9] |- | data-sort-value="547" | 547 | [[Қаңлылар]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 9] |- | data-sort-value="548" | 548 | [[Жошы хан]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 9] |- | data-sort-value="549" | 549 | [[Respublica]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Respublica 9] |- | data-sort-value="550" | 550 | [[Дулат Исабеков]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="551" | 551 | [[Латын тілі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 9] |- | data-sort-value="552" | 552 | [[Отырар ауданы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 9] |- | data-sort-value="553" | 553 | [[Борсық]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%80%D1%81%D1%8B%D2%9B 9] |- | data-sort-value="554" | 554 | [[12]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=12 9] |- | data-sort-value="555" | 555 | [[Күлтегін]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD 9] |- | data-sort-value="556" | 556 | [[Тараз]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 8] |- | data-sort-value="557" | 557 | [[Сиыр малының атаулары]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 8] |- | data-sort-value="558" | 558 | [[HTML]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=HTML 8] |- | data-sort-value="559" | 559 | [[Уикимедиа қоры]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 8] |- | data-sort-value="560" | 560 | [[Балағат сөз]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82_%D1%81%D3%A9%D0%B7 8] |- | data-sort-value="561" | 561 | [[Куннилингус]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%83%D0%BD%D0%BD%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%81 8] |- | data-sort-value="562" | 562 | [[Мастопатия]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 8] |- | data-sort-value="563" | 563 | [[Қарақұйрық]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D0%B9%D1%80%D1%8B%D2%9B 8] |- | data-sort-value="564" | 564 | [[Көкжарлы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%B6%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B 8] |- | data-sort-value="565" | 565 | [[Түйелер]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 8] |- | data-sort-value="566" | 566 | [[Қараман ата жер асты мешіті]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 8] |- | data-sort-value="567" | 567 | [[Сая Оразғалиева]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 8] |- | data-sort-value="568" | 568 | [[Еңлік — Кебек (пьеса)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA_%E2%80%94_%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BF%D1%8C%D0%B5%D1%81%D0%B0%29 8] |- | data-sort-value="569" | 569 | [[Иса Мәсіх]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0_%D0%9C%D3%99%D1%81%D1%96%D1%85 8] |- | data-sort-value="570" | 570 | [[Қазақстанның мемлекеттік наградалары]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 8] |- | data-sort-value="571" | 571 | [[Нұртас Дәндібайұлы Оңдасынов]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 8] |- | data-sort-value="572" | 572 | [[Қола дәуірі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 8] |- | data-sort-value="573" | 573 | [[Тоқаш Бокин]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D1%88_%D0%91%D0%BE%D0%BA%D0%B8%D0%BD 8] |- | data-sort-value="574" | 574 | [[I Мұрат]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=I_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82 8] |- | data-sort-value="575" | 575 | [[Саржомарт]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B6%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82 8] |- | data-sort-value="576" | 576 | [[Вильнев-д'Аск]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B5%D0%B2-%D0%B4%27%D0%90%D1%81%D0%BA 8] |- | data-sort-value="577" | 577 | [[Әйтеке би ауданы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 8] |- | data-sort-value="578" | 578 | [[Моңғолия]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 8] |- | data-sort-value="579" | 579 | [[Қаңлы (тайпа)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 8] |- | data-sort-value="580" | 580 | [[Септік жалғау]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 8] |- | data-sort-value="581" | 581 | [[Сарышаян]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D0%B0%D1%8F%D0%BD 8] |- | data-sort-value="582" | 582 | [[Алшын]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 8] |- | data-sort-value="583" | 583 | [[Менің Қазақстаным (ән)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC_%28%D3%99%D0%BD%29 8] |- | data-sort-value="584" | 584 | [[Шылау]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 8] |- | data-sort-value="585" | 585 | [[Ақтау]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 8] |- | data-sort-value="586" | 586 | [[2026 жылы қайтыс болғандар тізімі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8] |- | data-sort-value="587" | 587 | [[Оралхан Бөкей]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 8] |- | data-sort-value="588" | 588 | [[Конго-Қырым геморрагиялық қызбасы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 8] |- | data-sort-value="589" | 589 | [[Сағадат Қожахметұлы Нұрмағамбетов]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 8] |- | data-sort-value="590" | 590 | [[Райымбек батыр]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 8] |- | data-sort-value="591" | 591 | [[Үкі тағу]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BA%D1%96_%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%83 8] |- | data-sort-value="592" | 592 | [[Қияттар]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B8%D1%8F%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 8] |- | data-sort-value="593" | 593 | [[Картоп салынған бүктеме]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%BF_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B5 8] |- | data-sort-value="594" | 594 | [[Өскемен]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 8] |- | data-sort-value="595" | 595 | [[Балқаш (қала)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 8] |- | data-sort-value="596" | 596 | [[Қазақ агротехникалық зерттеу университеті]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 8] |- | data-sort-value="597" | 597 | [[Мақсұт Сұлтанұлы Нәрікбаев]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D2%B1%D1%82_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 8] |- | data-sort-value="598" | 598 | [[Қазтуған Сүйінішұлы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8] |- | data-sort-value="599" | 599 | [[Сағатхан Әшімбайұлы Әшімбаев]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 8] |- | data-sort-value="600" | 600 | [[Еділ]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%BB 8] |- | data-sort-value="601" | 601 | [[Уикипедия:AutoWikiBrowser/Typos]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3AAutoWikiBrowser%2FTypos 8] |- | data-sort-value="602" | 602 | [[:Санат:Айрық беттер|Санат:Айрық беттер]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%B9%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 8] |- | data-sort-value="603" | 603 | [[Ескендір Зұлқарнайын]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 8] |- | data-sort-value="604" | 604 | [[Созақ ауданы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 8] |- | data-sort-value="605" | 605 | [[4]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=4 8] |- | data-sort-value="606" | 606 | [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 8] |- | data-sort-value="607" | 607 | [[Әліби Тоқжанұлы Жангелдин]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 8] |- | data-sort-value="608" | 608 | [[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 8] |- | data-sort-value="609" | 609 | [[Қазақстан өзбектерінің ер есімдерінің тізімі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8] |- | data-sort-value="610" | 610 | [[Еуропа мемлекеттерінің және тәуелді аймақтарының тізімі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8] |- | data-sort-value="611" | 611 | [[Тигр]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B8%D0%B3%D1%80 8] |- | data-sort-value="612" | 612 | [[Қазақ жүздері]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 8] |- | data-sort-value="613" | 613 | [[Сриниваса Раманужан Айенгор]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D1%81%D0%B0_%D0%A0%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D1%80 8] |- | data-sort-value="614" | 614 | [[Қайып хан]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BF_%D1%85%D0%B0%D0%BD 8] |- | data-sort-value="615" | 615 | [[Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%81_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 8] |- | data-sort-value="616" | 616 | [[Educaplay платформасы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Educaplay_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 8] |- | data-sort-value="617" | 617 | [[Сарайшық]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%88%D1%8B%D2%9B 8] |- | data-sort-value="618" | 618 | [[Нарын құмы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D1%8B 8] |- | data-sort-value="619" | 619 | [[Қырғыздар]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80 8] |- | data-sort-value="620" | 620 | [[Қарақұрт]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82 8] |- | data-sort-value="621" | 621 | [[Қандыағаш]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88 8] |- | data-sort-value="622" | 622 | [[Итмұрын]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%82%D0%BC%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD 8] |- | data-sort-value="623" | 623 | [[Азан шақырып ат қою]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E 8] |- | data-sort-value="624" | 624 | [[Инвестиция]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%8F 8] |- | data-sort-value="625" | 625 | [[Ермұхамед Мәулен]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD 8] |- | data-sort-value="626" | 626 | [[Адамға ілтипат (фильм)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D2%93%D0%B0_%D1%96%D0%BB%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 8] |- | data-sort-value="627" | 627 | [[Павлодар]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80 8] |- | data-sort-value="628" | 628 | [[Бас тарту]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 8] |- | data-sort-value="629" | 629 | [[Моңғол империясы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 8] |- | data-sort-value="630" | 630 | [[Ноғай Ордасы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 8] |- | data-sort-value="631" | 631 | [[Алтын Орда]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 8] |- | data-sort-value="632" | 632 | [[Технология]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 8] |- | data-sort-value="633" | 633 | [[Төрт түлік]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82_%D1%82%D2%AF%D0%BB%D1%96%D0%BA 8] |- | data-sort-value="634" | 634 | [[Беріш]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 8] |- | data-sort-value="635" | 635 | [[Ерзат Дулат]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 8] |- | data-sort-value="636" | 636 | [[Иран]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD 8] |- | data-sort-value="637" | 637 | [[Қазалы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D1%8B 8] |- | data-sort-value="638" | 638 | [[Маңғыстау облысы мектептері]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 8] |- | data-sort-value="639" | 639 | [[Керамика]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0 8] |- | data-sort-value="640" | 640 | [[Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 8] |- | data-sort-value="641" | 641 | [[Жүрсін Молдашұлы Ерманов]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 8] |- | data-sort-value="642" | 642 | [[Сығандар]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 8] |- | data-sort-value="643" | 643 | [[Мардан Баймырзаұлы Сапарбаев]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 8] |- | data-sort-value="644" | 644 | [[OLX]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=OLX 8] |- | data-sort-value="645" | 645 | [[Заманбек Қалабайұлы Нұрқаділов]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 8] |- | data-sort-value="646" | 646 | [[Бұрындық хан]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 8] |- | data-sort-value="647" | 647 | [[Мемлекет]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82 8] |- | data-sort-value="648" | 648 | [[Әзірет Сұлтан мешіті]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 8] |- | data-sort-value="649" | 649 | [[Құйрық-бауыр (салт)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B9%D1%80%D1%8B%D2%9B-%D0%B1%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80_%28%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%29 8] |- | data-sort-value="650" | 650 | [[Махамбет Өтемісұлы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8] |- | data-sort-value="651" | 651 | [[Жетіру]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 8] |- | data-sort-value="652" | 652 | [[Ерболат Беделхан]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 8] |- | data-sort-value="653" | 653 | [[Сығанақ]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D2%9B 8] |- | data-sort-value="654" | 654 | [[Нағашы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 8] |- | data-sort-value="655" | 655 | [[Сұлтанмахмұт Торайғыров]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 8] |- | data-sort-value="656" | 656 | [[Қарлұқ қағанаты]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 8] |- | data-sort-value="657" | 657 | [[Асу Алмабаев]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%83_%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 8] |- | data-sort-value="658" | 658 | [[Қаракесек (Әлімұлы)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 8] |- | data-sort-value="659" | 659 | [[Қазалы ауданы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 8] |- | data-sort-value="660" | 660 | [[Химиялық элементтердің периодтық жүйесі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 8] |- | data-sort-value="661" | 661 | [[Оңтүстік Қазақстан педагогикалық университеті]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 8] |- | data-sort-value="662" | 662 | [[Қазақ күресі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 8] |- | data-sort-value="663" | 663 | [[Нархоз университеті]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 8] |- | data-sort-value="664" | 664 | [[Қызылқұрт]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82 8] |- | data-sort-value="665" | 665 | [[Рамазан Өмірәліұлы Стамғазиев]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 8] |- | data-sort-value="666" | 666 | [[Қалқаман Айымғазыұлы Сарин]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 8] |- | data-sort-value="667" | 667 | [[Бағдат Батырбекұлы Мусин]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%83%D1%81%D0%B8%D0%BD 8] |- | data-sort-value="668" | 668 | [[Көкпар]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%BF%D0%B0%D1%80 8] |- | data-sort-value="669" | 669 | [[Кен қазу]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%83 8] |- | data-sort-value="670" | 670 | [[Жаңатоған (Қарқаралы ауданы)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D1%82%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 8] |- | data-sort-value="671" | 671 | [[Маңғытай]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 8] |- | data-sort-value="672" | 672 | [[ZaQ (Ninety One)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ZaQ_%28Ninety_One%29 8] |- | data-sort-value="673" | 673 | [[Қазақстанның ең дәулетті адамдарының тізімі (2024)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282024%29 8] |- | data-sort-value="674" | 674 | [[Жаңақорған ауданы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 8] |- | data-sort-value="675" | 675 | [[Тарлан-Астана]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD-%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 8] |- | data-sort-value="676" | 676 | [[Еуропа]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 8] |- | data-sort-value="677" | 677 | [[Алаш автономиясы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 8] |- | data-sort-value="678" | 678 | [[Үлгі:Айрық]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%90%D0%B9%D1%80%D1%8B%D2%9B 8] |- | data-sort-value="679" | 679 | [[Шынболат Ділдебайұлы Ділдебаев]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%94%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 8] |- | data-sort-value="680" | 680 | [[Қадыр Мырза Әлі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 8] |- | data-sort-value="681" | 681 | [[Қатаған]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 8] |- | data-sort-value="682" | 682 | [[Төлен Әбдік]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 8] |- | data-sort-value="683" | 683 | [[Хүррем сұлтан]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D2%AF%D1%80%D1%80%D0%B5%D0%BC_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD 8] |- | data-sort-value="684" | 684 | [[Уикипедия:Уикидің негізгі синтаксисі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D1%96_%D1%81%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%96 8] |- | data-sort-value="685" | 685 | [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 8] |- | data-sort-value="686" | 686 | [[Аустралия]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 8] |- | data-sort-value="687" | 687 | [[Құралбек Сәдібайұлы Құлажанов]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 8] |- | data-sort-value="688" | 688 | [[Ұмай ана]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 7] |- | data-sort-value="689" | 689 | [[Тәуекел хан]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 7] |- | data-sort-value="690" | 690 | [[Көксерек (әңгіме)]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 7] |- | data-sort-value="691" | 691 | [[Мұрат Есжан]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%95%D1%81%D0%B6%D0%B0%D0%BD 7] |- | data-sort-value="692" | 692 | [[Талдықорған]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD 7] |- | data-sort-value="693" | 693 | [[Жұлдыз Досбергенқызы Сүлейменова]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 7] |- | data-sort-value="694" | 694 | [[Біріккен Араб Әмірліктері]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 7] |- | data-sort-value="695" | 695 | [[Автомобиль маркаларының тізімі]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7] |- | data-sort-value="696" | 696 | [[Баланың шашын алу]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%88%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%BB%D1%83 7] |- | data-sort-value="697" | 697 | [[Сүлеймен пайғамбар]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 7] |- | data-sort-value="698" | 698 | [[Жәндіктер]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 7] |- | data-sort-value="699" | 699 | [[Мұстафа Өзтүрiк]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 7] |- | data-sort-value="700" | 700 | [[Тұрсынбек Аманғалиұлы Қабатов]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 7] |- | data-sort-value="701" | 701 | [[Жол белгілері]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 7] |- | data-sort-value="702" | 702 | [[Ядро]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AF%D0%B4%D1%80%D0%BE 7] |- | data-sort-value="703" | 703 | [[27]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=27 7] |- | data-sort-value="704" | 704 | [[Тәуелдік жалғау]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 7] |- | data-sort-value="705" | 705 | [[Qazaqstan (телеарна)]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 7] |- | data-sort-value="706" | 706 | [[Мысыр]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80 7] |- | data-sort-value="707" | 707 | [[Орхан (Османлы сұлтаны)]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BB%D1%8B_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 7] |- | data-sort-value="708" | 708 | [[Бейсен Абайұлы Құранбек]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA 7] |- | data-sort-value="709" | 709 | [[Өрмекші-адам]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%88%D1%96-%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC 7] |- | data-sort-value="710" | 710 | [[Жұмабек Ахметұлы Тәшенов]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7] |- | data-sort-value="711" | 711 | [[Құдалық]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B 7] |- | data-sort-value="712" | 712 | [[Бұланты шайқасы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 7] |- | data-sort-value="713" | 713 | [[Еліктеу сөз]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7 7] |- | data-sort-value="714" | 714 | [[Жұбан Молдағалиев]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 7] |- | data-sort-value="715" | 715 | [[Ер-тұрман]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80-%D1%82%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 7] |- | data-sort-value="716" | 716 | [[Атырау облысы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 7] |- | data-sort-value="717" | 717 | [[Уикипедия:Видео сабақтар]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 7] |- | data-sort-value="718" | 718 | [[Ербол Мұқажанұлы Сыпатаев]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7] |- | data-sort-value="719" | 719 | [[2021 жыл]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2021_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 7] |- | data-sort-value="720" | 720 | [[Уикипедия:Форум/Техникалық]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%A2%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B 7] |- | data-sort-value="721" | 721 | [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_8-%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 7] |- | data-sort-value="722" | 722 | [[Қайрат (футбол клубы)]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 7] |- | data-sort-value="723" | 723 | [[15]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=15 7] |- | data-sort-value="724" | 724 | [[Құран]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 7] |- | data-sort-value="725" | 725 | [[Қазақстан Республикасы әуе қорғаныс күштері]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D3%99%D1%83%D0%B5_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%BA%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 7] |- | data-sort-value="726" | 726 | [[Мұса пайғамбар]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 7] |- | data-sort-value="727" | 727 | [[Жоңышқа]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%88%D2%9B%D0%B0 7] |- | data-sort-value="728" | 728 | [[:Санат:Аяқталмаған мақалалар|Санат:Аяқталмаған мақалалар]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%8F%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 7] |- | data-sort-value="729" | 729 | [[Айша Сұлтанәлиқызы Қарасаева]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 7] |- | data-sort-value="730" | 730 | [[Хан талапай]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%B9 7] |- | data-sort-value="731" | 731 | [[Шавкат Рахмонов]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%B2%D0%BA%D0%B0%D1%82_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7] |- | data-sort-value="732" | 732 | [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 7] |- | data-sort-value="733" | 733 | [[Сүйіліш батырдың ұрпақтары]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%88_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 7] |- | data-sort-value="734" | 734 | [[Әбілхан Қастеев]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2 7] |- | data-sort-value="735" | 735 | [[Шерзат Болаттың өлімі]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%96 7] |- | data-sort-value="736" | 736 | [[Арқалық (қала)]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 7] |- | data-sort-value="737" | 737 | [[Есімдік]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 7] |- | data-sort-value="738" | 738 | [[Zheka Fatbelly]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Zheka_Fatbelly 7] |- | data-sort-value="739" | 739 | [[Дәуіт]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D1%96%D1%82 7] |- | data-sort-value="740" | 740 | [[Аборт]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 7] |- | data-sort-value="741" | 741 | [[Бейнеу]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D1%83 7] |- | data-sort-value="742" | 742 | [[Қазақ халқының жоңғар басқыншыларына қарсы азаттық күресі]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 7] |- | data-sort-value="743" | 743 | [[Өзбекстан]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 7] |- | data-sort-value="744" | 744 | [[Ғылым]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC 7] |- | data-sort-value="745" | 745 | [[:Санат:Қазақтың ұлттық ойындары|Санат:Қазақтың ұлттық ойындары]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 7] |- | data-sort-value="746" | 746 | [[:Санат:Қазақстан актерлері|Санат:Қазақстан актерлері]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 7] |- | data-sort-value="747" | 747 | [[Қазыбек би]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 7] |- | data-sort-value="748" | 748 | [[Батыс Түрік қағанаты]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 7] |- | data-sort-value="749" | 749 | [[Үйлену тойы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%83_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 7] |- | data-sort-value="750" | 750 | [[Еңлік-Кебек]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 7] |- | data-sort-value="751" | 751 | [[Нұрқанат Жақыпбай]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D0%B1%D0%B0%D0%B9 7] |- | data-sort-value="752" | 752 | [[Аватар: От пен күл]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%3A_%D0%9E%D1%82_%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D0%BA%D2%AF%D0%BB 7] |- | data-sort-value="753" | 753 | [[Оңтүстік Америка мемлекеттері және тәуелді аймақтарының тізімі]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7] |- | data-sort-value="754" | 754 | [[Құныскерей Қожахметұлы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7] |- | data-sort-value="755" | 755 | [[Қарабура]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D1%83%D1%80%D0%B0 7] |- | data-sort-value="756" | 756 | [[Мақал-мәтелдер]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 7] |- | data-sort-value="757" | 757 | [[Қонаев (қала)]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 7] |- | data-sort-value="758" | 758 | [[Айдар (шаш)]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%28%D1%88%D0%B0%D1%88%29 7] |- | data-sort-value="759" | 759 | [[Назым Абайқызы Қызайбай]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B9 7] |- | data-sort-value="760" | 760 | [[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 7] |- | data-sort-value="761" | 761 | [[Пәкістан]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 7] |- | data-sort-value="762" | 762 | [[Қыз Жібек (фильм)]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 7] |- | data-sort-value="763" | 763 | [[Карта ойыны]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B 7] |- | data-sort-value="764" | 764 | [[Әбілқайыр хан]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 7] |- | data-sort-value="765" | 765 | [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 7] |- | data-sort-value="766" | 766 | [[Бәйтерек (монумент)]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 7] |- | data-sort-value="767" | 767 | [[Смағұл Абатұлы Елубай]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9 7] |- | data-sort-value="768" | 768 | [[Шұғаның белгісі]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 7] |- | data-sort-value="769" | 769 | [[Жіктік жалғау]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 7] |- | data-sort-value="770" | 770 | [[Алаша (ру)]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%28%D1%80%D1%83%29 7] |- | data-sort-value="771" | 771 | [[Баян Қасаболатұлы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7] |- | data-sort-value="772" | 772 | [[Төреғали Төреəліұлы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7] |- | data-sort-value="773" | 773 | [[21]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=21 7] |- | data-sort-value="774" | 774 | [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 7] |- | data-sort-value="775" | 775 | [[Әл-Кәфирун сүресі]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%84%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 7] |- | data-sort-value="776" | 776 | [[Уикимедиа қозғалысы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 7] |- | data-sort-value="777" | 777 | [[Масқар]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80 7] |- | data-sort-value="778" | 778 | [[Еуропа өзендері]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 7] |- | data-sort-value="779" | 779 | [[Гүлжан Жанпейісқызы Қарақұсова]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 7] |- | data-sort-value="780" | 780 | [[Құлсары]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B 7] |- | data-sort-value="781" | 781 | [[Сәлем салу]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 7] |- | data-sort-value="782" | 782 | [[ACE (Ninety One)]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ACE_%28Ninety_One%29 7] |- | data-sort-value="783" | 783 | [[Түрікменстан]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 7] |- | data-sort-value="784" | 784 | [[Ғұндар мемлекеті]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 7] |- | data-sort-value="785" | 785 | [[Әл-Кәһф сүресі]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D2%BB%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 7] |- | data-sort-value="786" | 786 | [[Табылды Мұқатов]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 7] |- | data-sort-value="787" | 787 | [[Намаз уақыты]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%8B 7] |- | data-sort-value="788" | 788 | [[1942 жыл]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1942_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 7] |- | data-sort-value="789" | 789 | [[Бейбіт Сейдуалиева]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D1%96%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%83%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 7] |- | data-sort-value="790" | 790 | [[Байтал (жылқы)]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%BB_%28%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%29 7] |- | data-sort-value="791" | 791 | [[Альбинизм]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%BC 7] |- | data-sort-value="792" | 792 | [[Ақсу ауданы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 7] |- | data-sort-value="793" | 793 | [[Мектепке дейінгі педагогика]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%D0%B4%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0 7] |- | data-sort-value="794" | 794 | [[Бекет Мырзағұлұлы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7] |- | data-sort-value="795" | 795 | [[Марфуға Ғалиқызы Айтхожа]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%84%D1%83%D2%93%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%85%D0%BE%D0%B6%D0%B0 7] |- | data-sort-value="796" | 796 | [[Түлкібас ауданы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BB%D0%BA%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 7] |- | data-sort-value="797" | 797 | [[Үлгі:URL]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3AURL 7] |- | data-sort-value="798" | 798 | [[Әл-Аләқ сүресі]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%90%D0%BB%D3%99%D2%9B_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 7] |- | data-sort-value="799" | 799 | [[Омар Жәлелұлы Темірбеков]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D0%96%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 7] |- | data-sort-value="800" | 800 | [[Шоға]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%93%D0%B0 7] |- | data-sort-value="801" | 801 | [[Астероидтар тізімі (1401—1500)]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B8%D0%B4%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%281401%E2%80%941500%29 7] |- | data-sort-value="802" | 802 | [[Теміртау]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83 7] |- | data-sort-value="803" | 803 | [[:Санат:Спорт түрлері|Санат:Спорт түрлері]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A1%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 7] |- | data-sort-value="804" | 804 | [[:Санат:Қазақ рулары|Санат:Қазақ рулары]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 7] |- | data-sort-value="805" | 805 | [[Жетісу облысы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 7] |- | data-sort-value="806" | 806 | [[:Санат:Үлгілер:Аяқталмаған мақалалар|Санат:Үлгілер:Аяқталмаған мақалалар]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%3A%D0%90%D1%8F%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 7] |- | data-sort-value="807" | 807 | [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 7] |- | data-sort-value="808" | 808 | [[Босаға (Босаға ауылдық округi)]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%81%D0%B0%D2%93%D0%B0_%28%D0%91%D0%BE%D1%81%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%B3i%29 7] |- | data-sort-value="809" | 809 | [[Құрқылтайлар]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80 7] |- | data-sort-value="810" | 810 | [[16-17 ғасырлардағы Қазақ хандығы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=16-17_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 7] |- | data-sort-value="811" | 811 | [[Гүлсім Сейітжафарқызы Асфендиярова]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%BC_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0 7] |- | data-sort-value="812" | 812 | [[Құрмет ордені]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 7] |- | data-sort-value="813" | 813 | [[Кенан Имирзалыоғлы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%98%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BE%D2%93%D0%BB%D1%8B 7] |- | data-sort-value="814" | 814 | [[Нұр-Мүбарак Мысыр ислам мәдениеті университеті]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80-%D0%9C%D2%AF%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA_%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80_%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 7] |- | data-sort-value="815" | 815 | [[Петропавл]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B2%D0%BB 7] |- | data-sort-value="816" | 816 | [[Көкшетау]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 7] |- | data-sort-value="817" | 817 | [[1916 жылғы Қазақстандағы ұлт-азаттық көтеріліс]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 7] |- | data-sort-value="818" | 818 | [[Жануарлар]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 7] |- | data-sort-value="819" | 819 | [[Неміс тілі]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 7] |- | data-sort-value="820" | 820 | [[Барақ хан]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 7] |- | data-sort-value="821" | 821 | [[Бұлан]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 7] |- | data-sort-value="822" | 822 | [[Зейнеп Ахметова]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 7] |- | data-sort-value="823" | 823 | [[Уикипедия:Таныстыру]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 7] |- | data-sort-value="824" | 824 | [[Тыныс белгілері]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 7] |- | data-sort-value="825" | 825 | [[Эдуард Викторович Огай]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%B4%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%B4_%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9E%D0%B3%D0%B0%D0%B9 7] |- | data-sort-value="826" | 826 | [[Ньютон заңдары]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%BE%D0%BD_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 7] |- | data-sort-value="827" | 827 | [[Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалыс]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 7] |- | data-sort-value="828" | 828 | [[Шиқан]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 7] |- | data-sort-value="829" | 829 | [[Ән-Ниса сүресі]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 7] |- | data-sort-value="830" | 830 | [[Қайым Мұқамедханов]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7] |- | data-sort-value="831" | 831 | [[Бердібек Ыдырысұлы Соқпақбаев]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7] |- | data-sort-value="832" | 832 | [[Құстар]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 7] |- | data-sort-value="833" | 833 | [[Есіл]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BB 7] |- | data-sort-value="834" | 834 | [[Шыбын]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D0%BD 7] |- | data-sort-value="835" | 835 | [[Махаббат]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82 7] |- | data-sort-value="836" | 836 | [[Кәрсен-Керней болысы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B9_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 7] |- | data-sort-value="837" | 837 | [[Жанқожа Нұрмұхамедұлы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7] |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}} h1kzvn4qvv3tgj41hfzbjwpi7zfgqvu 0 781586 3643412 3641875 2026-08-17T16:57:07Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3643412 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Dynsys.png|thumb|right|Динамикалық жүйелер жиынтығы. Жоғарғы сол жақта: [[ұялы автомат]]. Жоғарғы ортада: [[Сыртқы бильярд]]. Жоғарғы оң жақта: шектелген [[үш дене есебі]]. Төменгі сол жақта: [[Стандартты бейнелеу]]дің [[Пуанкаре қимасы]] (нүктелі аймақтарда [[хаос теориясы|хаос]] туындайды). Төменгі ортада: хаотикалық [[Динамикалық бильярд]] (мұндағы хаос белгісі — конфигурациялық кеңістікті толтыратын траекториялар). Төменгі оң жақта: беттегі жарық сияқты [[геодезиялық ағын]], траекториялар [[геодезиялық сызықтар]], яғни [[Мопертюи принципі|минималды жолдар]] болып табылады; бұл жағдайда фазалық кеңістік [[торыс (математика)|торыс]] болып табылады (периодтар рационал болғанда тұрақты орбиталар пайда болады, ал [[иррационал сан|иррационал]] болса, бұл хаосқа апаратын жол).]] [[Математика]], [[физика]], [[инженерия]] және [[жүйелер теориясы|жүйелер теориясында]] '''динамикалық жүйе''' — жүйенің уақыт өте келе қалай дамитынын сипаттау. Мысалы, [[астроном]] [[планеталар]]дың аспанда қалай қозғалатынын тәжірибе жүзінде тіркей алады және бұл динамикалық жүйенің жеткілікті толық сипаттамасы ретінде қарастырылуы мүмкін. Планеталар жағдайында бұл ақпаратты [[бастапқы шарттар]]ы бар [[дифференциалдық теңдеулер]] жиынтығы ретінде немесе уақыт параметрі t бар алдын ала анықталған [[Күйлер кеңістігі (жүйелер теориясы)|күйлер кеңістігіндегі]] қазіргі күйден болашақ күйге [[Бейнелеу (математика)|бейнелеу]] ретінде, не болмаса [[фазалық кеңістік]]тегі [[орбита (динамика)|орбита]] ретінде жүйелеу үшін жеткілікті білім бар.<ref name="ChaosBook">{{cite book|title=Chaos: Classical and Quantum |url=https://chaosbook.org/version17/chapters/ChaosBook.pdf |last1=Cvitanović |first1=Predrag |last2=Artuso |first2=Roberto |last3=Mainieri |first3=Ronnie |last4=Tanner |first4=Gregor |last5=Vattay |first5=Gábor |edition=17 |access-date=7 April 2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260407114501/https://chaosbook.org/version17/chapters/ChaosBook.pdf |archive-date=7 April 2026}}</ref>{{rp|at=remark ch. 2.1}} Динамикалық жүйелерді зерттеу [[динамикалық жүйелер теориясы|динамикалық жүйелер теориясының]] басты назарында болып табылады, ол математика, физика,<ref>{{cite journal |last1=Melby |first1=Paul |last2=Weber |first2=Nicholas |last3=Hübler |first3=Alfred |title=Dynamics of self-adjusting systems with noise |journal=Chaos: An Interdisciplinary Journal of Nonlinear Science |date=September 2005 |volume=15 |issue=3 |article-number=033902 |doi=10.1063/1.1953147 |pmid=16252993 |bibcode=2005Chaos..15c3902M }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Gintautas |first1=Vadas |last2=Foster |first2=Glenn |last3=Hübler |first3=Alfred W. |title=Resonant Forcing of Chaotic Dynamics |journal=Journal of Statistical Physics |date=February 2008 |volume=130 |issue=3 |pages=617–629 |doi=10.1007/s10955-007-9444-4 |arxiv=0705.0311 |bibcode=2008JSP...130..617G }}</ref> [[биология]],<ref>{{cite book |title=Applications of Dynamical Systems in Biology and Medicine |series=The IMA Volumes in Mathematics and its Applications |date=2015 |volume=158 |doi=10.1007/978-1-4939-2782-1 |isbn=978-1-4939-2781-4 }}{{page needed|date=February 2026}}</ref> [[химия]], [[инженерия]],<ref>{{cite book |first=Erwin |last=Kreyszig |title=Advanced Engineering Mathematics |location=Hoboken |publisher=Wiley |year=2011 |isbn=978-0-470-64613-7 }}</ref> [[экономика]],<ref>{{cite book |last=Gandolfo |first=Giancarlo |author-link=Giancarlo Gandolfo |title=Economic Dynamics: Methods and Models |location=Berlin |publisher=Springer |edition=4th |year=2009 |orig-year=1971 |isbn=978-3-642-13503-3 }}{{page needed|date=February 2026}}</ref> [[клиодинамика|тарих]] және [[медицина]] сияқты алуан түрлі салаларда қолданылады. Динамикалық жүйелер [[хаос теориясы]]ның, [[логистикалық бейнелеу]] динамикасының, [[бифуркация теориясы]]ның, [[өздігінен жиналу]] және [[өздігінен ұйымдасу]] процестерінің, сондай-ақ [[хаос жиегі]] тұжырымдамасының іргелі бөлігі болып табылады. == Шолу == [[Сурет:Rudolphine_tables.jpg|thumb|Күн мен Айдың тұтылуын көрсететін [[Рудольф кестелері]]нің екі беті, мәліметтерді [[Тихо Браге]] жинаған және оны [[Иоганн Кеплер|Кеплер]] басып шығарған<ref name="ChaosBook"/>{{rp|at=Appendix 1.1}}]] Динамикалық жүйе ұғымының негізі [[Ньютон механикасы]]нан, дәлірек айтқанда, [[аспан механикасы]]нан бастау алады. Онда, басқа жаратылыстану ғылымдары мен инженерлік пәндердегідей, жүйетолық дамуын (эволюциясын) болжау қажеттілігі туындайды, сонымен қатар тұрақтылық, сапалық немесе ұзақ мерзімді мінез-құлық, параметрлерге тәуелділік, периодты, стохастикалық немесе хаотикалық мінез-құлықтың болуы сияқты басқа да сұрақтар қойылуы мүмкін.<ref name="ChaosBook"/>{{rp|at=Part 1}} Бір күй мен екінші күй арасындағы байланыс бөлшектің орны мен жылдамдығын болжайтын t параметріндегі функция сияқты айқын немесе [[дифференциалдық теңдеу]], [[рекурренттік қатынас|айырымдық теңдеу]] немесе басқа [[уақыт шкалаларындағы есептеулер|уақыт шкаласы]] сияқты жанама болуы мүмкін. Кейде мұндай сипаттаманы анықтау мүмкін болмауы мүмкін, тіпті [[акция бағасы]]н болжайтын дифференциалдық теңдеу де болмауы мүмкін немесе оны құру мүмкін емес шығар, бірақ уақыт өте келе өзгеретін тәжірибелік мәліметтерге сүйене отырып, акциялардың бағасын әлі де динамикалық жүйе ретінде қарастыруға болады.<ref>Мұнда динамикалық жүйелермен және олардың желілер мен эмердженттілік сияқты типтік зерттеу бағыттарымен айналысатын зерттеу тобының мысалы берілген: https://vu.nl/en/about-vu/more-about/dynamical-systems</ref> Маңызды қасиеттерге шешімдердің бар болуы және жалғыздығы, [[интегралданатын жүйе|интегралдануы]] (яғни сақталатын шамалардың болуы), жүйені шешу мүмкіндігі және уақыттың кез келген сәтіндегі күйді есептей алу жатады. Басқа қасиеттерге жүйенің [[дискретті математика|дискретті]], [[үздіксіз функция|үздіксіз]], [[дифференциалданатын]], [[тегіс функция|тегіс]], [[детерминистік жүйе|детерминистік]], [[эргодикалық гипотеза|эргодикалық]], [[стохастикалық]] немесе [[хаос теориясы|хаотикалық]] болу-болмауы жатады.<ref>Динамикалық жүйелердің кіріспе курсының бағдарламасының мысалы: https://pub.math.leidenuniv.nl/~rottschaeferv/IDS2013/IntroductionDynamicalSystems.html#:~:text=There%20are%20various%20kinds%20of,astronomy%20to%20ecology%20and%20neurophysiology.</ref><ref>Тағы бір оқу бағдарламасы: https://chaosbook.org/course1/Syllabus.html</ref> Егер жүйе шешілсе, бастапқы нүкте берілгенде, оның барлық болашақ позицияларын анықтауға болады, бұл нүктелер жиынтығы ''[[траектория]]'' немесе ''[[орбита (динамика)|orbit]]'' деп аталады. [[Компьютер]]дер пайда болғанға дейін орбитаны табу күрделі математикалық әдістерді талап етеді және тек динамикалық жүйелердің шағын класы үшін ғана жүзеге асырылады.<ref>Ауа райын болжау үшін сандық есептеулердің интуициясын бірінші болып түсінгендердің бірі — Ричардсон, ол [[Есепші (мамандық)|есептеулер жүргізетін адамдар]] жиынтығын елестетті{{xref|(сонымен қатар {{slink|Льюис Фрай Ричардсон#Ауа райын болжау}} қараңыз)}}</ref> Электронды есептеуіш машиналарда іске асырылған сандық әдістер динамикалық жүйенің орбиталарын анықтау міндетін айтарлықтай жеңілдетті.<ref>{{cite journal |last1=Schultz |first1=David M. |last2=Lynch |first2=Peter |title=100 Years of L. F. Richardson's Weather Prediction by Numerical Process |journal=Monthly Weather Review |date=April 2022 |volume=150 |issue=4 |pages=693–695 |doi=10.1175/MWR-D-22-0068.1 }}</ref> [[Сурет:Stability_Diagram.png|thumb|500px|Сызықтық [[Автономды жүйе (математика)|автономды жүйе]]лердің [[Пуанкаре бейнелеуі|Пуанкаре бейнелеулерін]] жіктейтін '''тұрақтылық диаграммасы''']] Қарапайым динамикалық жүйелер үшін траекторияны білу жиі жеткілікті, бірақ динамикалық жүйелердің көпшілігі жекелеген траекториялар тұрғысынан түсіну үшін тым күрделі. Қиындықтар келесі себептерге байланысты туындайды: * Зерттелетін жүйелер тек шамамен ғана белгілі болуы мүмкін — жүйенің параметрлері дәл белгілі болмауы немесе теңдеулерде кейбір мүшелер жетіспеуі мүмкін. Қолданылатын жуықтаулар сандық шешімдердің дұрыстығына немесе өзектіліге күмән тудырады. Бұл мәселелерді шешу үшін динамикалық жүйелерді зерттеуде [[Ляпунов тұрақтылығы]] немесе [[құрылымдық тұрақтылық]] сияқты тұрақтылықтың бірнеше ұғымдары енгізілді. [[Динамикалық тұрақтылық|Динамикалық жүйенің тұрақтылығы]] траекториялары баламалы болатын модельдердің немесе бастапқы шарттардың белгілі бір класы бар екенін білдіреді. Тұрақтылықтың әртүрлі ұғымдарына байланысты олардың [[Баламалылық қатынасы|баламалылығын]] анықтау үшін орбиталарды салыстыру операциясы да өзгереді.<ref name="ChaosBook"/>{{rp|at=Appendix 1.1}} * Траекторияның түрі нақты бір траекторияға қарағанда маңыздырақ болуы мүмкін. Кейбір траекториялар периодты болуы мүмкін, ал басқалары жүйенің көптеген әртүрлі күйлері арқылы кезбе жүруі мүмкін. Қолданбалы есептер жиі осы кластарды санауды немесе жүйені бір класс шегінде ұстап тұруды талап етеді. Барлық мүмкін болатын траекторияларды жіктеу динамикалық жүйелерді сапалық зерттеуге, яғни координаттар өзгерген кезде өзгермейтін қасиеттерді зерттеуге алып келді. [[Сызықтық динамикалық жүйе]]лер мен [[Пуанкаре–Бендиксон теоремасы|күйді сипаттайтын екі саны бар жүйелер]] орбиталардың мүмкін болатын кластары түсінікті болатын динамикалық жүйелердің мысалдары болып табылады.<ref>{{cite book |title=Qualitative Theory of Dynamical Systems, Tools and Applications for Economic Modelling |series=Springer Proceedings in Complexity |date=2016 |doi=10.1007/978-3-319-33276-5 |isbn=978-3-319-33274-1 }}{{page needed|date=February 2026}}</ref> * Траекториялардың параметрге тәуелді мінез-құлқы практикалық қолдану үшін қажет нәрсе болуы мүмкін. Параметр өзгерген сайын динамикалық жүйелерде динамикалық жүйенің сапалық мінез-құлқы өзгеретін [[бифуркация теориясы|бифуркация нүктелері]] пайда болуы мүмкін. Мысалы, ол тек периодты қозғалыстардан [[Турбуленттілік|сұйықтықтың турбуленттілікке өтуі]] сияқты айқын тұрақсыз (бейберекет) мінез-құлыққа ауысуы мүмкін.<ref>{{Cite web |title=Control Theory and Dynamical Systems |url=https://www.imperial.ac.uk/media/imperial-college/faculty-of-natural-sciences/department-of-mathematics/public/events/fritz/1_Introduction_2018_06_04.pdf}}</ref> * Жүйенің траекториялары кездейсоқ сияқты ретсіз көрінуі мүмкін. Мұндай жағдайларда бір өте ұзақ траекторияны немесе көптеген әртүрлі траекторияларды пайдаланып орташа мәндерді есептеу қажет болуы мүмкін. Орташа мәндер [[эргодикалық теория|эргодикалық жүйелер]] үшін жақсы анықталған және [[Аносов диффеоморфизмі|гиперболалық жүйелер]] үшін егжей-тегжейлі түсінік жасалған. Динамикалық жүйелердің ықтималдық аспектілерін түсіну [[статистикалық механика]] мен [[хаос теориясы|хаос]] негіздерін қалауға көмектесті.<ref>https://researchoutreach.org/articles/exploring-transitions-chaos-complex-systems/#:~:text=More%20specifically%2C%20he%20explores%20the,and%20'quasi%2Dperiodicity'.</ref> === Мысалдар === Қарапайым мысалдарға сағат [[маятник]]інің тербелісін, [[сұйықтық динамикасы|құбырдағы судың ағысын]], ауадағы бөлшектердің [[Браундық қозғалыс|кездейсоқ қозғалысын]] және көлдегі әр көктем сайынғы балықтардың санын [[популяция динамикасы|сипаттайтын]] [[математикалық модель]]дер жатады. <gallery mode="packed" heights="140"> Сурет:Three-body Problem Animation with COM.gif|[[Үш дене есебі]]: Қабырғалары әртүрлі үшбұрыштың төбелерінде орналасқан және бастапқы жылдамдықтары нөлге тең үш бірдей дененің жуықталған траекториялары. Сурет:Arnoldcatmap.svg|[[Арнольдтың мысық бейнелеуі]]: сызықтық бейнелеудің бірлік квадратты қалай созатынын және [[Қалдықпен бөлу|модуль бойынша амал]] орындалған кезде оның бөліктерінің қалай қайта орналасатынын көрсететін сурет. Көрсеткілері бар сызықтар сығылатын және кеңейетін [[меншікті кеңістік]]тердің бағытын көрсетеді. Сурет:Ising-tartan.png|[[Наубайшы бейнелеуі]]: (бұрылмаған) наубайшы бейнелеуінің әсерінен инвариантты болатын [[өлшем (математика)|өлшем]]нің мысалы: [[инвариантты өлшем]]. Бұл суретке наубайшы бейнелеуін қолдану әрқашан дәл осындай суретке әкеледі. Сурет:Stadium billiard.gif|alt=|[[Динамикалық бильярд|Бильярд]]: Бунимович стадионының ішінде қозғалатын бөлшек, белгілі хаотикалық бильярд. Сурет:OuterBilliardsDefinition.png|[[Динамикалық сыртқы бильярд|Сыртқы бильярд]]: бесбұрышқа қатысты анықталған Сурет:Bouncing_ball_strobe_edit.jpg|[[Секірмелі доп динамикасы]]: [[ауа кедергісі]]не байланысты қозғалыс толығымен [[парабола]]лық емес. Сурет:Circle map bifurcation.jpeg|[[Шеңберлік бейнелеу]] үшін [[Бифуркация диаграммасы|бифуркация диаграммасы]]. Қара аймақтар [[Арнольд тілдері]]не сәйкес келеді. Сурет:Miimcr.png|[[Комплексті квадраттық көпмүше]]ні комплекстік жазықтық бейнелеуі ретінде рекурсивті қолдану динамикалық жүйені береді. Мұнда Жюлиа жиыны мен критикалық орбитасы бар динамикалық жазықтық көрсетілген. Сурет:Double pendulum simulation.gif|right|[[Қос маятник|Қос күрделі маятник]]тің қозғалысы (қозғалыс теңдеулерінің [[сандық интегралдау]]ынан алынған) Сурет:Dyadic trans.gif|right|[[Диадикалық түрлендіру]] ''xy'' графигі, мұнда барлық ''n'' үшін ''x''&nbsp;=&nbsp;''x''₀&nbsp;∈&nbsp;[0,&thinsp;1] — [[Рационал сан|рационал]] және ''y''&nbsp;=&nbsp;''x''_''n'' Сурет:Lorenz attractor yb.svg|[[Лоренц аттракторы]] динамикалық жүйе болып табылатын [[Лоренц жүйесі|Лоренц осцилляторы]]н зерттеуде пайда болады. Сурет:Heard Island Karman vortex street.jpg|[[Сұйықтық динамикасы]]нан туындайтын эмерджентті құбылыс — [[Карман құйындарының соқпағы]]ның мысалы. Сурет:Kicked Rotor Phase Portrait.png| [[Импульстік ротор]], танымал хаотикалық жүйе Сурет:PIA17173 Titan resonances in Saturn's C ring.jpg|[[Сатурн сақиналары]]ндағы [[Орбиталық резонанс]]. Сурет:Hyperion true.jpg|[[Гиперион (серік)|Гиперион]]ның хаотикалық айналуы. Жалпы [[Күн жүйесі]] [[аспан механикасы]]нан алынған динамикалық жүйелердің мысалдарына толы </gallery> Басқа классикалық мысалдарға мыналар жатады: {{Div col|colwidth=25em}} * [[Энон бейнелеуі]] * [[Иррационал айналу]] * [[Каплан–Йорке бейнелеуі]] * [[Лоренц аттракторы|Лоренц жүйесі]] * [[Комплексті квадраттық көпмүше#Бейнелеу|Квадраттық бейнелеуді модельдеу жүйесі]] * [[Рёсслер бейнелеуі]] * [[Тербелмелі Атвуд машинасы]] * [[Шатыр тәрізді бейнелеу]] {{Div col end}} Кез келген математикалық [[бейнелеу (математика)|бейнелеу]]ді динамикалық жүйенің анықтамасы ретінде қарастыруға болады, мысалы: {{Div col|colwidth=25em}} * [[Хаотикалық бейнелеулер тізімі]] {{Div col end}} === Тарихы === [[Сурет:Forced Duffing equation Poincaré section.png|300px|thumb|Мәжбүрлі [[Даффинг теңдеуі]]нің екі өлшемді Пуанкаре қимасы]] Көптеген зерттеушілер француз математигі [[Анри Пуанкаре]]ні динамикалық жүйелердің негізін қалаушы деп есептейді.<ref>{{cite journal |last1=Holmes |first1=Philip |title=Poincaré, celestial mechanics, dynamical-systems theory and 'chaos' |url=https://archive.org/details/sim_physics-reports_1990-09_193_3/page/n2 |journal=Physics Reports |date=September 1990 |volume=193 |issue=3 |pages=137–163 |doi=10.1016/0370-1573(90)90012-Q }}</ref> Пуанкаре қазіргі уақытта классикалық деп саналатын екі монографиясын басып шығарды: "Аспан механикасының жаңа әдістері" (1892–1899) және "Аспан механикасы бойынша дәрістер" (1905–1910). Онда ол өзінің зерттеу нәтижелерін үш дене қозғалысының есебіне сәтті қолданып, шешімдердің мінез-құлық сипаттарын (жиілік, тұрақтылық, асимптотика және т.б.) егжей-тегжейлі зерттеді. Бұл еңбектерге [[Пуанкаренің қайтару теоремасы]] енгізілген, оған сәйкес белгілі бір жүйелер жеткілікті ұзақ, бірақ шекті уақыттан кейін бастапқы күйге өте жақын күйге қайта оралады.<ref name="ChaosBook"/> [[Александр Ляпунов]] көптеген маңызды жуықтау әдістерін жасап шығарды. Оның 1899 жылы жасаған әдістері кәдімгі дифференциалдық теңдеулер жүйелерінің тұрақтылығын анықтауға мүмкіндік береді. Ол динамикалық жүйенің тұрақтылығы туралы заманауи теорияның негізін қалады.<ref name="ChaosBook"/> 1913 жылы [[Джордж Дэвид Биркгоф]] Пуанкаренің "[[Пуанкаре–Биркгоф теоремасы|Соңғы геометриялық теоремасын]]" (үш дене есебінің жеке жағдайы) дәлелдеп, бұл нәтиже оны әлемге әйгілі етті. 1927 жылы ол өзінің ''Dynamical Systems'' («Динамикалық жүйелер») еңбегін жариялады.<ref>{{cite web |url=https://archive.org/details/dynamicalsystems00birk/ |title=Dynamical Systems |last=Birkhoff |first=G.D. |date=1927 |location=New York |publisher=American Mathematical Society Collection |language=en}}</ref> Биркгофтың ең маңызды әрі ұзақ мерзімді нәтижесі оның 1931 жылы қазіргі уақытта [[эргодикалық теорема]] деп аталатын тұжырымды ашуы болды. [[Физика]]дағы [[эргодикалық гипотеза]] мен [[өлшемдер теориясы]]ның идеяларын біріктіре отырып, бұл теорема, кем дегенде принципті түрде, [[статистикалық механика]]ның іргелі мәселесін шешті. Эргодикалық теорема динамика үшін де үлкен маңызға ие болды.<ref name="ChaosBook"/> [[Сурет:Smale Horseshoe Map.svg|left|thumb|Смейлдің [[таға тәрізді бейнелеуі]] {{math|&nbsp;''f''&nbsp;}} үш геометриялық түрлендірудің композициясы болып табылады.]] [[Стивен Смейл]] де бұл салаға айтарлықтай үлес қосты. Оның алғашқы жаңалығы — динамикалық жүйелерді зерттеуге үлкен серпін берген [[Таға тәрізді бейнелеу|Смейл тағасы]] болды. Ол сонымен қатар кейіннен көптеген басқа ғалымдар тарапынан жүзеге асырылған зерттеу бағдарламасының негізін қалады. [[Александр Николаевич Шарковский]] 1964 жылы [[#Дискретті динамикалық жүйелер|дискретті динамикалық жүйелер]]дің периодтары туралы [[Шарковский теоремасы|Шарковский теоремасын]] тұжырымдады. Бұл теореманың салдарларының бірі — егер [[нақты түзу]]дегі дискретті динамикалық жүйенің периоды 3-ке тең [[периодты нүкте]]сі болса, онда оның кез келген басқа периодты нүктелері де болуы тиіс.<ref name="ChaosBook"/> [[Сурет:RS-68 rocket engine test.jpg|thumb|right|NASA-ның [[Стеннис ғарыш орталығы]]нда сынақтан өтіп жатқан [[RS-68]]]] 20-ғасырдың соңында дербес туындылы дифференциалдық теңдеулерге динамикалық жүйелер тұрғысынан қарау танымалдылыққа ие бола бастады. Палестиналық механик-инженер [[Али Найфе|Али Х. Найфе]] [[бейсызық динамика]]ны [[механика]]лық және [[инженерия|инженерлік]] жүйелерде қолданды.<ref name="Rega">{{cite book |last1=Rega |first1=Giuseppe |title=IUTAM Symposium on Exploiting Nonlinear Dynamics for Engineering Systems |chapter=Tribute to Ali H. Nayfeh (1933–2017) |series=IUTAM Bookseries |date=2020 |volume=37 |pages=1–13 |doi=10.1007/978-3-030-23692-2_1 |isbn=978-3-030-23691-5 }}</ref> Оның қолданбалы бейсызық динамика саласындағы іргелі еңбектері күнделікті өмірде жиі кездесетін [[кеме]]лер, [[жүк көтергіш кран|крандар]], [[көпір]]лер, ғимараттар, [[зәулім үй]]лер, [[реактивті қозғалтқыш]]тар, [[зымыран қозғалтқышы|зымыран қозғалтқыштары]], [[ұшақ]]тар мен [[ғарыш kemesі|ғарыш кемелерін]] құрастыру мен күтіп ұстауда үлкен рөл атқарды.<ref name="fi">{{cite web |title=Ali Hasan Nayfeh |url=https://www.fi.edu/laureates/ali-hasan-nayfeh |website=[[Franklin Institute Awards]] |publisher=[[The Franklin Institute]] |access-date=25 August 2019 |date=4 February 2014}}</ref> === Жалпыламалар === Ең жалпы анықтама [[математика]]дағы [[кәдімгі дифференциалдық теңдеулер]] және [[эргодикалық теория]], [[физика]]дағы [[фазалық кеңістік]], [[кванттық күй]] және [[термодинамикалық күй]], [[инженерия]]дағы [[жүйелер теориясы]], [[басқару теориясы]] және тіпті [[ақпарат теориясы]] сияқты бірнеше ұғымдарды біріктіреді. ==== Математикалық интуиция ==== [[Математика]] тұрғысынан ең жалпы жағдайда X күйлер кеңістігі [[абстрактілі алгебра]]ның кәдімгі [[жиын (математика)|жиыны]] ретінде қарастырылады. Бұл X кеңістігінде [[жартылай топ]] құрылымы болады (яғни тек [[ассоциативтілік]] талап етіледі) және көбінесе таңдалған [[санақ жүйесі]]нің басына бекітілетін [[тепе-теңдік (математика)|бірлік (бейтарап) элемент]] табиғи түрде таңдалады. Бұл жартылай топты интуитивті түрде уақыт координаты t ретінде түсіндіруге болады.<ref>Dynamical systems, Oliver Knill, Harvard University, Spring semester, 2005 https://people.math.harvard.edu/~knill/teaching/math118/118_dynamicalsystems.pdf Classes of Dynamical systems pp 6</ref> Уақыттың, топ сияқты, қосу амалы және бірлік элементі (бастауы) болады. Жартылай топтың X жиынына әсері — бұл t уақытына тәуелді X-тің өзіне [[Бейнелеу (математика)|бейнелеу]]лерінің жиынтығы және бұл интуитивті түрде уақыт бойынша дамуды (эволюцияны) білдіреді.<ref>Dynamical systems, Oliver Knill, Harvard University, Spring semester, 2005 https://people.math.harvard.edu/~knill/teaching/math118/118_dynamicalsystems.pdf A FANCY DEFINITION pp 6</ref> ==== Күйлер кеңістігін жалпылау ==== Күйлер кеңістігін әртүрлі тәсілдермен таңдауға болады, мысалы, функциялар кеңістігі (мыс. зымырандағы газдың қысымы, температурасы мен жылдамдығы сұйықтық динамикасының кейбір [[дербес туындылы дифференциалдық теңдеу|ДТД]] шешімдері кеңістігіндегі функция болып табылады және уақыт өте келе өзгеруі мүмкін),<ref>{{xref|(see also [[Koopman–von Neumann classical mechanics]])}}</ref><ref name="Quantum Dynamical Systems">{{cite book |editor1-first=Stéphane |editor1-last=Attal |editor2-first=Alain |editor2-last=Joye |editor3-first=Claude-Alain |editor3-last=Pillet |title=Open Quantum Systems I |series=Lecture Notes in Mathematics |date=2006 |volume=1880 |doi=10.1007/b128449 |isbn=978-3-540-30991-8 |url=https://hal.science/hal-00128867v1 }}{{page needed|date=February 2026}}</ref> [[кванттық күйлер кеңістігі]] (мыс. атомның күйін [[Гильберт кеңістігі]]ндегі [[функционалдық талдау|функциялар]] жиынтығымен және олардың [[ықтималдықтар]] жиынтығымен сипаттауға болады),<ref name="Quantum Dynamical Systems"/><ref>{{cite book |last1=Alicki |first1=Robert |last2=Fannes |first2=Mark |title=Quantum Dynamical Systems |date=2001 |doi=10.1093/acprof:oso/9780198504009.001.0001 |isbn=978-0-19-850400-9 }}{{page needed|date=February 2026}}</ref> немесе [[көпбейнелік]] (мыс. қара құрдымның күйін [[Риман көпбейнелігі]]ндегі [[метрикалық тензор]]мен сипаттауға болады, ал оның орны осы көпбейнеліктегі вектор болады).<ref>{{cite book |last1=Giulini |first1=Domenico |title=Springer Handbook of Spacetime |chapter=Dynamical and Hamiltonian Formulation of General Relativity |series=Springer Handbooks |date=2014 |pages=323–362 |doi=10.1007/978-3-642-41992-8_17 |isbn=978-3-642-41991-1 }}</ref> Басқа таңдауларға [[фазалық кеңістік]], [[конфигурациялық кеңістік]] немесе тіпті [[дискретті кеңістік]] (мыс. [[жай сандар]] жиыны немесе [[шектеулі өріс]]) жатады.<ref>Dynamical Systems in Number Theory https://www.math.uzh.ch/gorodnik/dyn_num/index.html</ref> ==== Уақыт көп өлшемді көпбейнелік ретінде ==== [[Сурет:STS-3 Canadarm captures PDP.jpg|left|thumb|Әдетте бұрыштар болып табылатын [[басқару теориясы|басқару]]дың екі айнымалысын (мысалы, [[роботтандырылған манипулятор|роботтық қол]]) ескерсек және 360 градусқа толық айналуды есепке алсақ, конфигурациялар кеңістігі [[торыс (математика)|торыс]] болады]] Уақытты да үздіксіз параметрлердің жалпы жиынтығы ретінде жалпылауға болады, мысалы, [[голономды жүйе|робот]]тың [[басқару теориясы|басқару]] параметрлері [[көпбейнелік]] болуы мүмкін. Уақыттың бағыты болуы, оның [[дифференциалдану|тегіс]] болуы немесе оның біздің күнделікті [[уақыт]] туралы интуициямызға ұқсас мағынасы болуы міндетті емес, тіпті оны бұдан да жалпы алгебралық объектілерге жалпылауға болады.<ref>Here a few examples where time is generalized into [[real numbers|real]], [[complex numbers|complex]] or discrete [[n-dimensional]] [[vector spaces]] https://mathoverflow.net/questions/105071/dynamical-systems-with-multidimensional-complex-and-other-exotic-kinds-of-time</ref> Жүйелердің жалпы класы бірнеше тәуелсіз айнымалылар арқылы анықталады, сондықтан олар [[көп өлшемді жүйелер]] деп аталады. Мұндай жүйелер модельдеуде және, мысалы, [[бейнелерді өңдеу]]де пайдалы.{{citation needed|date=February 2026}} Уақыт әдетте [[классикалық механика|классикалық]] және [[кванттық механика]]дағыдай сыртқы параметр ретінде қарастырылады, бұл уақыттық аймақтағы көрініс (сипаттама) деп аталады және [[Гамильтон механикасы]] тұжырымдамасымен тығыз байланысты. Бірақ бұл әрқашан міндетті емес: мысалы, [[жалпы салыстырмалылық теориясы]] [[санақ жүйесі]]не тәуелсіз,<ref>{{cite book |title=Springer Handbook of Spacetime |series=Springer Handbooks |date=2014 |doi=10.1007/978-3-642-41992-8 |isbn=978-3-642-41991-1 }}</ref> ал гравитация уақытқа да әсер етеді; сондай-ақ [[кванттық электродинамика]]да уақыт пен кеңістік тең дәрежеде қарастырылатын [[Лагранж механикасы]] тұжырымдамасы жиірек қолданылады.<ref>{{cite journal |last1=Doikou |first1=Anastasia |last2=Evangelisti |first2=Stefano |last3=Feverati |first3=Giovanni |last4=Karaiskos |first4=Nikos |title=Introduction to Quantum Integrability |journal=International Journal of Modern Physics A |date=10 July 2010 |volume=25 |issue=17 |pages=3307–3351 |doi=10.1142/S0217751X10049803 |arxiv=0912.3350 }}</ref> Екі жағдайда да әдебиеттерде бұлар әлі де динамикалық жүйелер деп аталады. ==== Дискретті динамикалық жүйе ==== {{main|Динамикалық жүйе#Дискретті динамикалық жүйелер}} Уақыт дискретті параметр де болуы мүмкін. Уақыт көп өлшемді жағдайға жалпыланғанда, яғни басқару немесе сыртқы параметрлердің жалпы жиынтығы ретінде алынғанда, бұл кеңістікті [[Торлы модель|Тор]] ретінде, яғни [[көпбейнелік]]тің дискретті нүктелері немесе [[акция бағасы]]ның өзгеріс сатылары (тиктері) ретінде түсіндіруге болады.<ref>{{cite journal |last1=Fabretti |first1=Annalisa |title=A Dynamical Model for Financial Market: Among Common Market Strategies Who and How Moves the Price to Fluctuate, Inflate, and Burst? |journal=Mathematics |date=22 February 2022 |volume=10 |issue=5 |pages=679 |doi=10.3390/math10050679 |doi-access=free |hdl=2108/311561 |hdl-access=free }}</ref> Осылайша, дискретті уақыт оқиғаларын бүтін сандармен санауға болады, мысалы, аспандағы планеталардың орнын өлшеу сияқты, бірақ бұл бірдей уақыт аралығы бар сағат ретіндегі уақыт интуициясынан мүлдем өзгеше болуы мүмкін. Негізгі міндеттердин бірі — әдетте осы мәліметтерден қандай да бір математикалық модельді шығарып алу.<ref>{{cite journal |last1=Haller |first1=George |last2=Kaszás |first2=Bálint |title=Data-driven linearization of dynamical systems |journal=Nonlinear Dynamics |date=November 2024 |volume=112 |issue=21 |pages=18639–18663 |doi=10.1007/s11071-024-10026-x |pmid=39219721 |pmc=11362512 }}</ref> ==== Детерминистік емес ==== [[Сурет:Difference between deterministic and Nondeterministic.svg|left|thumb|[[Детерминистік емес Тьюринг машинасы]] — есептеуді тізбекті түрде емес, тек ағаш құрылымында көрсетуге болатын дискретті динамикалық жүйенің мысалы, өйткені әрбір кіріс күйі бірнеше шығыс күйіне ие болуы мүмкін]] Динамикалық жүйенің ''даму ережесі (эволюция заңы)'' — ағымдағы күйден қандай болашақ күйлер туындайтынын сипаттайтын функция. Жиі бұл функция [[Детерминистік жүйе|детерминистік]] болып табылады, яғни берілген уақыт аралығында ағымдағы күйден тек бір ғана болашақ күй туындайды.<ref>{{cite book |last=Strogatz |first=S. H. |year=2001 |title=Nonlinear Dynamics and Chaos: with Applications to Physics, Biology and Chemistry |publisher=Perseus }}</ref><ref>{{cite book |first1=A. |last1=Katok |first2=B. |last2=Hasselblatt |title=Introduction to the Modern Theory of Dynamical Systems |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |year=1995 |isbn=978-0-521-34187-5 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/introductiontomo0000kato }}</ref> Дегенмен, кейбір жүйелер детерминистік емес — олар бірнеше болашақ күйлерге мүмкіндік беруі мүмкін (яғни бейнелеулер [[көпмәнді функция]]ларға жалпыланады және барлық жерде бірмәнді анықталмайды) және жүйе [[бифуркация теориясы|бифуркация]]ға ұшырауы мүмкін. ==== Стохастикалық ==== {{main|Кездейсоқ динамикалық жүйелер}} {{see also|Стохастикалық жүйе}} Кейбір жүйелер кіріс параметрлерінде (мыс. [[Ланжевен теңдеуі|кездейсоқ күші бар осциллятор]]), бастапқы шарттарда немесе болжанатын айнымалыларда ([[Стохастикалық дифференциалдық теңдеу]]дегідей) [[стохастикалық жүйе|стохастикалық]] (кездейсоқ) болып табылады. Кездейсоқ оқиғалар күй айнымалыларының дамуына да әсер етеді, бұған үздіксіз емес стохастикалық [[секіріс процесі|секіріс процестері]] де кіреді; стохастикалық динамикалық жүйенің типтік мысалы — [[акция бағасы|акция бағалары]].<ref>{{cite arXiv |last1=Sip |first1=Viktor |last2=Breyton |first2=Martin |last3=Petkoski |first3=Spase |last4=Jirsa |first4=Viktor |date=2025 |title=Dynamical system reconstruction from partial observations using stochastic dynamics |class=cs.LG |eprint=2510.01089 }}</ref> ==== Хаотикалық және кванттық жүйелер ==== [[Сурет:False color image of the far field of a submerged turbulent jet.jpg|right|thumb|Суға батырылған турбулентті ағыстың алыс өрісінің жалған түсті суреті]] Сонымен қатар, мынадай [[хаос теориясы|хаотикалық жүйелер]] (яғни әдетте детерминистік, бірақ болжауға келмейтін) бар: * [[комплекстік динамика]] * [[гиперболалық динамика]] * мультипликативті хаос<ref>Gaussian multiplicative chaos revisited https://hal.science/hal-00293830v1/document</ref><ref>Complex Gaussian multiplicative chaos https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2013arXiv1307.6117L/abstract</ref><ref>Random bounded analytic functions by Random measure (Gaussian multiplicative chaos) https://ymsc.tsinghua.edu.cn/__local/4/8D/F5/4AC71574298685B0A526A63A96F_DE8276B0_2DB582.pdf</ref><ref>Gaussian multiplicative chaos a review https://arxiv.org/abs/1305.6221</ref> * детерминистік емес хаос<ref>{{xref|(see also [[jump process]] and [[Duffing oscillator]])}}</ref><ref>"Non-deterministic chaos is a new dynamical paradigm where a non-deterministic system is influenced by random perturbations" https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1994chao.dyn..8001D/abstract</ref> Және [[кванттық жүйелер]] (яғни өлшенгенге доін детерминистік) немесе [[кванттық хаос|кванттық хаотикалық]] жүйелер бар.<ref name="ChaosBook"/> == Қатаң анықтамасы == $X$ элементтері күйлер деп аталатын бос емес жиын болсын. Жалпы түрлендіруді қарастырайық: <math display="block">T : X \to X </math> $X$ жиынын күйлер кеңістігі, ал $T$-ны күйлер арасындағы даму (эволюция) ретінде түсіндіруге болады.<ref>{{Cite web |date=2008-01-09 |title=254A, Lecture 1: Overview |url=https://terrytao.wordpress.com/2008/01/08/254a-lecture-1-overview/ |access-date=2026-04-07 |website=What's new |language=en}}</ref> $T$ және $X$ үстіне әртүрлі құрылымдар қосу динамикалық жүйенің әртүрлі қасиеттерін модельдеуге мүмкіндік береді. Уақыт бойынша дамуды модельдеуге болады: <math>\hat{T}</math> мұндағы [[уақыт]] деп аталатын бір <math>t</math> параметрі бар жартылай топ бола алады, ол да дискретті уақыт жағдайында <math>N (t>0)</math>, ал үздіксіз уақыт жағдайында <math>R^{+} (t>0)</math> сияқты жартылай топқа тиесілі болады. Жартылай топ құрылымы ассоциативтілікті енгізеді: <math display="block">\hat{T_1}(\hat{T_2}\hat{T_3})=(\hat{T_1}\hat{T_2})\hat{T_3}</math> бұл әртүрлі уақыттық дамулар арасындағы композиция заңын білдіреді:<ref>A fancy definition https://people.math.harvard.edu/~knill/teaching/math118/118_dynamicalsystems.pdf</ref> <math display="block">\hat{T}(t_1+t_2)=\hat{T}(t_1)\hat{T}(t_2)</math> бұл, сайып келгенде, [[гомоморфизм]] болып табылады. Жартылай топқа бірлік элемент қосу арқылы уақыттың бастауын <math>t=0</math> анықтауға болады: <math display="block">\hat{T}(0)=\mathbf{1}</math> сонымен қатар, қайтымды уақыт эволюциясын да модельдеуге болады: T мұнда <math>\mathbf{Z}</math> немесе <math>R</math> сияқты топ бола алады, ал топ бола отырып, оның кері түрлендірулерінің анықтамасы болады:<ref>Classes of dynamical systems https://people.math.harvard.edu/~knill/teaching/math118/118_dynamicalsystems.pdf</ref> <math display="block">\exists! \hat{T}^{-1}: \hat{T}^{-1} = \hat{T}(-t), \hat{T}(-t)\hat{T}(t) = \mathbf{1}</math> Әдетте динамикалық жүйенің анықтамадарының бірнеше класы болады: біріншісі [[кәдімгі дифференциалдық теңдеулер]]ге негізделген және геометриялық сипатқа ие, мұнда қосымша [[дифференциалдану|дифференциалданатын]] құрылым бар; екіншісі [[эргодикалық теория]]ға негізделген және [[Өлшем теориясы|өлшемдік-теориялық]] сипатта болады, мұнда қосымша [[топология|топологиялық]] құрылым бар; ал соңғысы [[Категориялар теориясы]]на негізделген және [[абстрактілі алгебра|абстрактілі]] сипатқа ие. === Геометриялық анықтамасы === {{More footnotes needed|section|date=February 2026|partial=y|reason=need at least one per section to tell which reference to look at, mandatory changes are applicable from here downwards, the rest was cleaned, still it can be eventually further improved}} Геометриялық анықтамада динамикалық жүйе — бұл <math> \langle \mathcal{T}, \mathcal{M}, f\rangle </math> кортежі. <math>\mathcal{T}</math> — уақыттың анықталу облысы (көбінесе нақты немесе бүтін сандар, мүмкін теріс емес сандармен шектелген). <math>\mathcal{M}</math> — [[көпбейнелік]] (яғни локальді түрде Банах кеңістігі немесе Евклид кеңістігі, немесе дискретті жағдайда [[Граф (математика)|граф]]). ''f'' — уақыт бойынша даму (эволюция) ережесі ''t''&nbsp;→&nbsp;''f''^&nbsp;''t'' (<math>t\in\mathcal{T}</math>), мұндағы ''f^&nbsp;t'' — көпбейнеліктің өзіне [[диффеоморфизм]]і болып табылады. Олай болса, f — <math> \mathcal{T}</math> уақыт облысын көпбейнеліктің өзіне бағытталған диффеоморфизмдер кеңістігіне "тегіс" бейнелеуі. Басқаша айтқанда, <math> \mathcal{T}</math> уақыт облысындағы әрбір ''t'' уақыты үшін ''f''(''t'') диффеоморфизм болып табылады.{{citation needed|reason=it would be better to have another source that uses something close to this definition|date=March 2026}} ==== Алгебралық динамикалық жүйелер ==== {{main|Динамикалық жүйе#Алгебралық динамикалық жүйе}} Математикалық тұрғыдан маңызды жүйелер класы — бұл <math>f</math> бейнелеуі алгебралық болғанда немесе жалпы алғанда, бейнелеу алгебралық теңдеулер жүйесімен жанама (айқын емес) түрде анықталғанда және <math>\mathcal{M}</math> көпбейнелігі кез келген еркін өрісте анықталған жағдай жатады.<ref>Dynamical systems of algebraic origin: https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-0348-9236-0 </ref> ==== Нақты динамикалық жүйе ==== ''Нақты динамикалық жүйе'', ''нақты уақыттық динамикалық жүйе'', ''[[үздіксіз уақыт]]ты динамикалық жүйе'' немесе ''[[Ағын (математика)|ағын]]'' — бұл (''T'', ''M'', Φ) кортежі, мұндағы ''T'' — [[нақты сандар]] '''R''' жиынындағы [[ашық аралық]], ''M'' — әдетте (бірақ міндетті түрде емес) локальді түрде [[Банах кеңістігі]]не [[гомеоморфизм|гомеоморфты]] болатын [[көпбейнелік]], ал Φ — [[үздіксіз функция]].<ref>Smooth Dynamical Systems M. C. IRWIN, 1.1</ref> ===== Дифференциалдануы ===== Егер Φ [[үздіксіз дифференциалданатын функция|үздіксіз дифференциалданатын]] болса, жүйе ''дифференциалданатын динамикалық жүйе'' деп аталады. Бұл жағдайда ''M'' [[көпбейнелік|көпбейнелігі]] әдетте локальді түрде Банах кеңістігіне [[диффеоморфизм|диффеоморфты]] болады.<ref>dynamics of flows defined by differential equations: https://people.math.harvard.edu/~knill/teaching/math118/118_dynamicalsystems.pdf</ref> ===== Өлшемділігі ===== Егер ''M'' көпбейнелігі локальді түрде '''R'''^''n'' кеңістігіне диффеоморфты болса, динамикалық жүйе ''шектеулі өлшемді'' (ақырғы өлшемді) деп аталады; керісінше жағдайда динамикалық жүйе ''шексіз өлшемді'' болады.<ref>[[Кортевег–де Фриз теңдеуі]] — шексіз еркіндік дәрежесі мен шексіз қозғалыс интегралдары бар жүйенің мысалы болып табылады</ref> ===== Ағындар ===== Егер ''T'' нақты сандар жиыны ретістігінде алынса, динамикалық жүйе ''жаһандық (глобальді)'' немесе ''[[Ағын (математика)|ағын]]'' деп аталады; ал егер ''T'' теріс емес нақты сандармен шектелсе, онда динамикалық жүйе ''жартылай ағын'' деп аталады. ===== Классикалық анықтамасы ===== Заманауи геометриялық анықтама динамикалық жүйенің айқын сипаттамасын беретін [[Бейнелеу (математика)|бейнелеу]]ге негізделген, бұл [[эргодикалық теория]], [[дербес туындылы дифференциалдық теңдеулер]] және дифференциалдық теңдеулер шеңберінен шығатын математикалық әдістермен негiзделедi. Көбінесе айқын сипаттама қолжетімді бола бермейді, сондықтан классикалық геометриялық анықтама жанама (айқын емес) түрде беріледі. Оның негізі классикалық механикада жатыр және ол [[кәдімгі дифференциалдық теңдеулер]]дің стандартты жүйесіне және шектеулі [[еркіндік дәрежесі (физика)|еркіндік дәрежелеріне]] сүйенеді: <div style="background: #F0F0F0; width: 50%;"> <div style="text-indent: 2em; border-top: thin solid #999999; border-bottom: thin solid #999999; border-left: thin solid #999999; border-right: thin solid #999999; padding-left: 1em; padding-right: 1em; margin-top: 0.5em; margin-bottom: 1em;">&nbsp;Қозғалыс күйлерінің жиынтығы тұйық n-өлшемді M көпбейнелігінің P нүктелерімен бірмәнді сәйкестікке қойылуы мүмкін, бұл ретте сәйкес <math>x_1,...,x_n</math> координаттары үшін қозғалыстың дифференциалдық теңдеулері келесідей жазылады: <math display="block">\frac{dx_i}{dt} = u_i(x_1,...,x_n,t);(i=1,...,n)</math> <math>u_i</math> функциялары үшін олардың [[дифференциалдану|дифференциалданатын]] немесе [[аналитикалық функция|аналитикалық]] болуы сияқты әртүрлі тұрақтылық шарттары қойылуы мүмкін.<ref>Birkhoff, Dynamical systems (1927), page 193: https://archive.org/details/dynamicalsystems00birk/page/188/mode/2up</ref> </div></div> Бұл анықтама осындай теңдеулер шешімдерінің [[Бастапқы мән есебі|бар болуы мен жалғыздығын]] білдіреді. ===== Лагранж динамикалық жүйесі ===== {{main |Лагранж жүйесі}} Геометриялық анықтаманы [[вариациялық принцип]] тұрғысынан да тұжырымдауға болады: <div style="background: #F0F0F0; width: 50%;"> <div style="text-indent: 2em; border-top: thin solid #999999; border-bottom: thin solid #999999;border-left: thin solid #999999; border-right: thin solid #999999; padding-left: 1em; padding-right: 1em; margin-top: 0.5em; margin-bottom: 1em;">&nbsp;M — [[дифференциалданатын көпбейнелік]], TM — оның [[жанама десте|жанама дестесі]], ал <math>L: TM\to \mathbb{R}</math> — [[дифференциалданатын функция]] болсын. Егер <math>\gamma</math> функционалдың экстремалі болса, онда <math>\gamma: \mathbb{R}\to M</math> [[Бейнелеу (математика)|бейнелеу]]і M конфигурациялық [[көпбейнелік|көпбейнелігі]] және L [[Лагранж механикасы|Лагранжианы]] бар Лагранж жүйесіндегі қозғалыс деп аталады: <math display="block">\Phi(\gamma)=\int_{t_0}^{t_1} L(\gamma,\dot{\gamma}) dt </math> мұндағы <math>\dot{\gamma}\in TM_{\gamma(t)}</math> жылдамдық векторы деп аталады.<ref>Arnold Mathematical methods of Classical Mechanics(1989), sec 19, pp 83</ref> </div></div> ===== Гамильтон динамикалық жүйесі ===== {{main |Гамильтон жүйесі}} Лагранж тұжырымдамасына дуальді түрде, [[фазалық кеңістік]]те [[Симплекстік көпбейнелік|симплекстік]] немесе [[Пуассон көпбейнелігі]] құрылымын қамтитын [[Гамильтон механикасы|Гамильтондық]] тұжырымдаманы қолдануға болады.<ref>Arnold Mathematical methods of Classical Mechanics(1989), sec 19, pp 83, example end of page</ref> ===== Интегралданбайтын жүйелер ===== Толықтылық үшін, әдетте [[интегралданатын жүйелер]]ге жатпайтын жүйелер де бар, мысалы, [[диссипативті жүйелер]], [[голономды емес жүйе|голономды емес жүйелер]] және [[жанасу көпбейнелігі]] құрылымы бар жүйелер (мысалы, шекарада сырғанаусыз шарт қойылған жүйелер, яғни шекарадағы жылдамдыққа белгілі бір шектеу қойылған жағдайлар). ==== Дискретті динамикалық жүйе ==== {{main|Динамикалық жүйе#Дискретті динамикалық жүйелер}} ''Дискретті уақытты динамикалық жүйе'' — бұл (''T'', ''M'', Φ) кортежі, мұндағы ''M'' — локальді түрде Банах кеңістігіне диффеоморфты [[көпбейнелік]], ал Φ — функция. ''T'' ретінде бүтін сандарды немесе теріс емес бүтін сандарды алуға болады. Көпбейнеліктің өзі [[Граф (математика)|граф]] болуы немесе, мысалы, [[дискретті топология]] арқылы дискретті түрге келтірілуі мүмкін.<ref>A graph and a general discrete space can be a Hausdorff space, can have a measure, and at least if it is finite is compact. It is not strictly a good example of a Banach space because Cauchy sequences may not make sense. This boundary between finite and infinite is interesting in the field of arithmetic geometry.</ref> === Өлшемдік-теориялық анықтамасы === {{main|Өлшемді сақтайтын динамикалық жүйе}} Динамикалық жүйені ресми түрде [[өлшем кеңістігі]]нің өлшемді сақтайтын түрлендіруі, яғни (''T'', (''X'', Σ, ''μ''), Φ) үштігі ретінде анықтауға болады. Мұнда ''T'' — моноид (әдетте теріс емес бүтін сандар), ''X'' — [[жиын (математика)|жиын]], ал (''X'', Σ, ''μ'') — [[Ықтималдық кеңістік|ықтималдық кеңістігі]], яғни Σ — ''X'' жиынындағы [[сигма-алгебра]], ал μ — (''X'', Σ) кеңістігіндегі шекті [[өлшем (математика)|өлшем]]. Егер Σ ішіндегі әрбір σ үшін <math>\Phi^{-1}\sigma \in \Sigma</math> шарты орындалса ғана Φ: ''X'' → ''X'' бейнелеуі [[өлшемді функция|Σ-өлшемді]] деп аталады. Егер Σ ішіндегі әрбір ''σ'' үшін <math>\mu(\Phi^{-1}\sigma ) = \mu(\sigma)</math> теңдігі орындалса, Φ бейнелеуі '''өлшемді сақтайды''' деп айтылады. Жоғарыда айтылғандарды біріктіре келе, егер Φ бейнелеуі ''X'' жиынынан өзіне бағытталған, Σ-өлшемді және өлшемді сақтайтын болса, ол '''''X'' жиынының өлшемді сақтайтын түрлендіруі''' деп аталады. Осындай Φ үшін (''T'', (''X'', Σ, ''μ''), Φ) үштігі '''динамикалық жүйе''' деп анықталады.<ref>Ergodic theory, introduction, Glossary: https://link.springer.com/referencework/10.1007/978-1-0716-2388-6</ref> Φ бейнелеуі динамикалық жүйенің уақыт бойынша дамуын көрсетеді. Осылайша, дискретті динамикалық жүйелер үшін әрбір бүтін ''n'' саны үшін <math>\Phi^n = \Phi \circ \Phi \circ \dots \circ \Phi</math> [[Итерацияланған функция|итерациялары]] зерттеледі.{{citation needed|reason=iteration and recursive relations are just special cases, each map from <math>t_n</math> to <math>t_{n+1}</math>, can be fully different, iteration is just a special case actually of <math>\Phi = \Phi{t_n} \circ \Phi{t_{n-1}} \circ \dots \circ \Phi_{t_0}</math> |date=February 2026}} Үздіксіз динамикалық жүйелер үшін Φ бейнелеуі шекті уақыт ішіндегі даму бейнелеуі ретінде түсініледі және оның құрылымы күрделірек болады.{{citation needed|reason=more complicated??? |date=February 2026}} ==== Геометриялық анықтамамен байланысы ==== Өлшемдік-теориялық анықтама өлшемді сақтайтын түрлендірудің бар болуын болжайды. Кез келген бір даму ережесесіне көптеген әртүрлі инвариантты өлшемдер сәйкес келуі мүмкін. Егер динамикалық жүйе дифференциалдық теңдеулер жүйесімен берілсе, сәйкес келетін өлшемді анықтау керек. Бұл дифференциалдық теңдеулерден бастап эргодикалық теорияны дамытуды қиындатады, сондықтан эргодикалық теория аясында өлшемді таңдауды айналып өтіп, таңдау жасалып қойған деп есептейтін динамикалық жүйелерге негізделген анықтаманың болғаны ыңғайлы. Қарапайым құрылым (кейде [[Крылов–Боголюбов теоремасы]] деп аталады) жүйелердің үлкен класы үшін динамикалық жүйенің даму ережесін өлшемді сақтайтын түрлендіруге айналдыратын өлшемді әрқашан құруға болатынын көрсетеді. Бұл құрылымда күйлер кеңістігінің берілген өлшемі траекторияның барлық болашақ нүктелері үшін қосындыланады, бұл инварианттылықты қамтамасыз етеді. Кейбір жүйелердің табиғи өлшемі болады, мысалы, [[Гамильтон жүйесі|Гамильтон жүйелері]]ндегі [[Лиувилль теоремасы (Гамильтондық механика)|Лиувилль өлшемі]], ол Гамильтон жүйесінің периодты орбиталарында жинақталған өлшемдер сияқты басқа инвариантты өлшемдерге қарағанда көбірек таңдалады. Хаотикалық [[диссипативті жүйелер]] үшін инвариантты өлшемді таңдау техникалық тұрғыдан күрделірек. Өлшем [[аттрактор]]да шоғырлануы керек, бірақ аттракторлардың [[Лебег өлшемі]] нөлге тең және инвариантты өлшемдер Лебег өлшеміне қатысты сингулярлы болуы тиіс. Уақыт бойынша даму барысында фазалық кеңістіктің кішігірім аймағы кішірейеді. Гиперболалық динамикалық жүйелер үшін [[Синай–Рюэль–Боуэн өлшемі|Синай–Рюэль–Боуэн өлшемдері]] табиғи таңдау болып көрінеді. Олар динамикалық жүйенің [[тұрақты көпбейнелік|тұрақты және тұрақсыз көпбейнеліктері]]нің геометриялық құрылымында құрылады; олар кішігірім пертурбациялар кезінде физикалық тұрғыдан орнықты әрекет етеді және гиперболалық жүйелердің бақыланатын көптеген статистикалық қасиеттерін түсіндіреді.{{please clarify|reason=probably a strong example with microcanonical ensemble statistics or liouville measure would help here|date=March 2026}} ==== Топологиялық динамикалық жүйе ==== [[Топологиялық динамикалық жүйе]] — бұл [[локальді ықшам]] және [[Хаусдорф кеңістігі|Хаусдорф топологиялық кеңістігі]] ''X''-тегі жаһандық динамикалық жүйе ('''T''', ''X'', Φ).{{clarification needed|reason=unclear what is the requirement to be global and if it is needed, also unclear if being locally compact vs being Hausdorff is needed, isn't being Hausdorff general enough ?|date=February 2026}} Бұл жерде T — [[топологиялық]] [[изоморфизм]], демек [[гомеоморфизм]] болып табылады.<ref>Terry tao lecture 1</ref> ===== Компактификациялау (Ықшамдау) ===== Жиі Φ-дың ''X''-тің [[бір нүктелі компактификациялау|бір нүктелі компактификациясы]] ''X*'' кеңістігіне үздіксіз созылуы Φ* зерттеу пайдалы болады. Бастапқы жүйенің дифференциалдық құрылымы жоғалғаннан кейін де, жаңа ('''R''', ''X*'', Φ*) жүйесін талдау үшін компактификация аргументтері қалады. Бұл шексіздіктегі барлық шекті нүктелер бірдей нүкте болып табылатын [[Проективті геометрия]] идеясына ұқсас. Басқа жалпылау әдісі — [[Стоун–Чех компактификациялау|Стоун–Чех компактификациясын]] қолдану,<ref>Terry tao lecture 3</ref> бұл шексіздіктегі барлық шекті нүктелер әртүрлі деп есептелетін [[аффиндік геометрия]] идеясына жақын. ===== Маңыздылығы ===== Ықшам динамикалық жүйелерде кез келген орбитаның [[шекті жиын|шекті жиыны]] [[бос емес жиын|бос емес]], [[ықшам кеңістік|ықшам]] және [[бір байланысты кеңістік|бір байланысты]] болады. Мысалы, топологиялық динамикалық жүйеде [[Лоренц аттракторы|аттрактор]]дың шекті орбитасы көпбейнеліктің өз ішінде болады. Бұл бірнеше себептерге байланысты тривиалды емес тұжырым: шекті орбиталарға ешқашан қол жеткізілмеуі мүмкін; шекті орбиталардың [[Лебег өлшемі]] нөлге тең болуы мүмкін; шекті орбитаға ықтималдықты таңу тривиалды емес мәселе; сонымен қатар аттрактордың бірнеше шекті орбиталары болуы мүмкін және әртүрлі [[компактификациялау|компактификациялар]] арасындағы айырмашылық маңызды рөл атқаруы мүмкін. === Категориялар теориясы арқылы анықтамасы === ==== Категориялар және жартылай топтар ==== {{bq|text=Математикалық объектілердің X категориясында оған әсер ететін гомоморфизмдердің G жартылай тобы болады (топологиялық кеңістіктерде үздіксіз бейнелеулер бар, жиындарда еркін бейнелеулер бар, топтарда, сақиналарда, өрістерде немесе алгебраларда гомоморфизмдер бар, өлшем кеңістіктерінде өлшемді бейнелеулер бар). Біз осы категориялардың әрқайсысын динамикалық жүйе ретінде қарастыра аламыз. Тіпті сәйкес гомоморфизмдері бар динамикалық жүйелер категориясын да қосуға болады. Брақ бұл көзқарас өздігінен өте пайдалы емес.<ref>A final link: https://people.math.harvard.edu/~knill/teaching/math118/118_dynamicalsystems.pdf</ref>}} ==== Моноидтар арқылы анықтамасы ==== Категориялар теориясы тұрғысынан категориялар әрқашан бірлік (тепе-теңдік) бейнелеуімен бірге анықталады, сондықтан бұл анықтамалар жартылай топтардың орнына [[моноидтар]]ға негізделеді.<ref>Note that it is always possible to add an Identity on the semi-group, define a monoid and pull back the monoid structure onto the original semi-group</ref> A '''динамикалық жүйе'''<ref>Giunti M. and Mazzola C. (2012), "[https://www.researchgate.net/publication/272943599_Dynamical_Systems_on_Monoids_Toward_a_General_Theory_of_Deterministic_Systems_and_Motion Dynamical systems on monoids: Toward a general theory of deterministic systems and motion]". In Minati G., Abram M., Pessa E. (eds.), ''Methods, models, simulations and approaches towards a general theory of change'', pp. 173–185, Singapore: World Scientific. {{ISBN|978-981-4383-32-5}} </ref><ref>Mazzola C. and Giunti M. (2012), "[https://www.researchgate.net/publication/281244041_Reversible_dynamics_and_the_directionality_of_time Reversible dynamics and the directionality of time]". In Minati G., Abram M., Pessa E. (eds.), ''Methods, models, simulations and approaches towards a general theory of change'', pp. 161–171, Singapore: World Scientific. {{ISBN|978-981-4383-32-5}}.</ref>{{Citation needed|reason=seems to be some shape of primary sources: "However, according to Giunti and Mazzola [2] (this volume), a dynamical system on a monoid is", would be best to have a more intelligible definition from a non primary source. This is even more funny: https://math.stackexchange.com/questions/475462/dynamical-systems "If I would have explained this way I would have emptied my class" |date=February 2026}} — бұл (''T'', ''X'', Φ) кортежі, мұндағы ''T'' — аддитивті түрде жазылатын [[моноид]],{{citation needed|reason=questionable if semi group is a more genric definition, other literatures seems to refer to semi-groups always. Only this guy from cagliari seems to be fixated with monoids. There is typically a natural choice of identity or time=0 too, there is an ambiguity in the identity too because ultimately the origin of the reference frame is arbitrary|date=February 2026}} ''X'' — бос емес [[жиын (математика)|жиын]], ал Φ — келесідей [[функция]]: <math display="block">\Phi: U \subseteq (T \times X) \to X</math> мұнда: <math display="block">\mathrm{proj}_{2}(U) = X</math> (мұндағы <math>\mathrm{proj}_{2}</math> — 2-ші [[Проекция (жиындар теориясы)|проекциялау бейнелеуі]]{{Citation needed|reason=what is the 2nd projection map ? it seems a trivial statement to project back on X, i.e. X is the second space that was put in the cartersian product. Actually It recalls fiber bundles, but in that case the base space can be time, control parameters or even space, I would see it instead natuaral to define the base space as the state space and the fiber as the semi-group structure on it, but I am not sure if this is a standard definition either|date=February 2026}}) және ''X'' ішіндегі кез келген ''x'' үшін: <math display="block">\Phi(0,x) = x</math> <math display="block">\Phi(t_2,\Phi(t_1,x)) = \Phi(t_2 + t_1, x),</math> <math>\, t_1,\, t_2 + t_1 \in I(x)</math> және <math>\ t_2 \in I(\Phi(t_1, x)) </math> үшін, мұнда біз ''X'' ішіндегі кез келген ''x'' үшін <math> I(x) := \{ t \in T : (t,x) \in U \}</math> жиынын анықтадық. Жекелей алғанда, <math> U = T \times X </math> болған жағдайда, ''X'' ішіндегі әрбір ''x'' үшін <math> I(x) = T </math> болады, олай болса Φ бейнелеуі ''T''-ның ''X'' жиынына [[Жартылай топтың әсері|моноидтық әсерін]] анықтайды. Φ(''t'',''x'') функциясы динамикалық жүйенің '''даму (эволюция) функциясы''' деп аталады: ол ''X'' жиынындағы әрбір ''x'' нүктесіне ''t'' айнымалысына байланысты жалғыз бейнені сәйкес қояды, ал ''t'' айнымалысы '''даму (эволюция) параметрі''' деп аталады. ''X'' жиыны '''[[фазалық кеңістік]]''' немесе күйлер кеңістігі деп аталады, ал ''x'' айнымалысы жүйенің '''бастапқы күйін''' көрсетеді. Егер айнымалылардың бірін тұрақты деп алсақ, жиі былай жазамыз: <math display="block">\Phi_x(t) \equiv \Phi(t,x)</math> <math display="block">\Phi^t(x) \equiv \Phi(t,x)</math> <math display="block">\Phi_x:I(x) \to X</math> функциясы ''x'' арқылы өтетін '''ағын''' деп аталады, ал оның [[функция графигі|графигі]] ''x'' арқылы өтетін '''[[траектория]]''' деп аталады. <math display="block">\gamma_x \equiv\{\Phi(t,x) : t \in I(x)\}</math> жиыны ''x'' арқылы өтетін '''[[орбита (динамика)|орбита]]''' деп аталады. ''x'' арқылы өтетін орбита — ''x'' арқылы өтетін ағынның [[бейне (математика)|бейнесі]] болып табылады. Егер ''S'' ішіндегі барлық ''x'' және ''T'' ішіндегі барлық ''t'' үшін <math display="block">\Phi(t,x) \in S.</math> болса, ''X'' күйлер кеңістігінің ''S'' ішкі жиыны Φ-'''инвариантты''' деп аталады. Осылайша, жекелей алғанда, егер ''S'' жиыны Φ-'''инвариантты''' болса, ''S'' ішіндегі барлық ''x'' үшін <math>I(x) = T</math> болады. Яғни, ''x'' арқылы өтетін ағын ''S''-тің әрбір элементі үшін барлық уақыт бойы анықталуы керек. == Динамикалық жүйелерді құру == Алдыңғы бөлімдерде көрсетілгендей, ''уақыт бойынша даму'' ұғымы динамикалық жүйелер теориясының өзегі болып табылады: бұның негізгі себебі — теорияның бастапқы түрткісі [[классикалық механика|классикалық механикалық жүйелер]]дің уақыт бойынша мінез-құлқын зерттеу болғандығында. Бірақ [[кәдімгі дифференциалдық теңдеулер]] жүйесі динамикалық жүйеге айналмас бұрын алдымен шешілуі керек. Мысалы, келесідей [[бастапқы мән есебі|бастапқы мән есебін (Коши есебін)]] қарастырайық: <math display="block">\dot{\boldsymbol{x}}=\boldsymbol{v}(t,\boldsymbol{x})</math> <math display="block">\boldsymbol{x}|_{{t=0}}=\boldsymbol{x}_0</math> мұнда: * <math>\dot{\boldsymbol{x}}</math> материалдық '''x''' нүктесінің [[жылдамдық|жылдамдығын]] көрсетеді * ''M'' — шектеулі (ақырғы) өлшемді көпбейнелік * '''v''': ''T'' × ''M'' → ''TM'' — '''R'''^''n'' немесе '''C'''^''n'' кеңістігіндегі [[векторлық өріс]] және ''M'' фазалық кеңістігінде берілген материалдық нүктеге әсер ететін белгілі [[күш]]тер тудыратын [[жылдамдық|жылдамдықтың]] өзгерісін білдіреді. Бұл өзгеріс ''M'' фазалық кеңістігіндегі вектор емес, оның орнына ''TM'' [[жанама кеңістік|жанама кеңістігінде]] жатады. Теңдеуде жоғары ретті туындыларды немесе ''v''(''t'',''x'') ішіндегі ''t'' параметрін қолданудың қажеті жоқ, өйткені оларды үлкенірек өлшемді жүйелерді қарастыру арқылы алып тастауға болады. Осы векторлық өрістің қасиеттеріне байланысты механикалық жүйе келесідей аталады: * '''автономды''', егер '''v'''(''t'', '''x''') = '''v'''('''x''') болса * '''біртекті''', егер барлық ''t'' үшін '''v'''(''t'', '''0''') = 0 болса Шешімді кәдімгі дифференциалдық теңдеулердің (КДТ) стандартты әдістерімен табуға болады және ол жоғарыда енгізілген даму функциясы ретінде белгіленеді: <math display="block">\boldsymbol{{x}}(t)=\Phi(t,\boldsymbol{{x}}_0)</math> Олай болса, динамикалық жүйе (''T'', ''M'', Φ) болады. Жоғарыда көрсетілген [[дифференциалдық теңдеулер]] жүйесін кейбір ресми түрлендірулер арқылы динамикалық жүйе қанағаттандыруы тиіс теңдеулердің жалпырақ түрін алуға болады: <math display="block">\dot{\boldsymbol{x}}-\boldsymbol{v}(t,\boldsymbol{x})=0 \qquad\Leftrightarrow\qquad \mathfrak{{G}}\left(t,\Phi(t,\boldsymbol{{x}}_0)\right)=0</math> мұндағы <math>\mathfrak{G}:{{(T\times M)}^M}\to\mathbf{C}</math> — даму функцияларының жиынынан комплекс сандар өрісіне бағытталған [[функционал]]. Бұл теңдеу күрделі шектеулері бар механикалық жүйелерді модельдеу кезінде пайдалы. Динамикалық жүйелердегі көптеген ұғымдарды шексіз өлшемді көпбейнеліктерге — локальді түрде [[Банах кеңістігі|Банах кеңістіктері]] болып табылатын кеңістіктерге де таратуға болады, бұл жағдайда дифференциалдық теңдеулер [[дербес туындылы дифференциалдық теңдеулер]] болып табылады. == Дискретті динамикалық жүйелер == [[File:YF-17_aircraft_Plot.jpg|thumb|right|[[Есептеуіш гидродинамика]] торы есептеу мақсаттары үшін әдетте кеңістікте де, уақытта да динамикалық жүйені дискреттеудің мысалы болып табылады]] Дискретті динамикалық жүйе — уақыт немесе кеңістік, немесе екеуі де дискретті болатын жүйе. Әдетте, кеңістік пен уақыт үшін нүктелердің [[шектелген жиын|шектеулі]] немесе [[саналымды жиын|саналымды]] жиындары және [[шекаралық шарт|шекаралар]] туралы жалпы болжамдар берілген жағдайда компьютерде өңдеуге болатын шектелген бейнелеулер мен операторлар болады. === Математикалық анықтама === [[Математика|Математиканың]] жалпы контекстінде динамикалық жүйені [[#Формальды анықтама|Формальды анықтамадағыдай]] жалпы дискретті бейнелеу ретінде анықтауға болады.<ref>Джон Геммер, 14-тарау, Дискретті динамикалық жүйелер https://www.dam.brown.edu/people/jgemmer/GreenwellCh14.pdf</ref> Кәдімгі [[тізбек]] өз алдына дискретті динамикалық жүйе болып табылады.<ref name="JohnGemmer">Джон Геммер, 14-тарау</ref> Бейнелеулердің рекурсиясы мен итерациясы — осындай жағдайлардың тағы бірі.<ref name="JohnGemmer"/> Мұның прототипі — [[Логистикалық бейнелеу]].<ref name="JohnGemmer"/> === Эмпирикалық анықтама === Эмпирикалық көзқарас бойынша, уақытша деректерден алынған барлық динамикалық жүйелер дискретті болып табылады, мәселен, Гаусс аспандағы [[Церера (ергежейлі ғаламшар)|Церераның]] 3 позициясы мен уақытын өлшеу арқылы орбитаны толығымен анықтауға болатындығын, демек, астероидтың өткен немесе болашақтағы кез келген мүмкін позициясы мен жылдамдығын есептеп, динамикалық жүйені толығымен сипаттауға болатындығын дәлелдеді.<ref>https://sites.math.rutgers.edu/~cherlin/History/Papers1999/weiss.html</ref> Эксперименттік деректермен жұмыс істеудің типтік міндеттері — математикалық модельді жасау.<ref>{{cite journal |last1=Moore |first1=Samuel A. |last2=Mann |first2=Brian P. |last3=Chen |first3=Boyuan |title=Automated global analysis of experimental dynamics through low-dimensional linear embeddings |journal=npj Complexity |date=17 желтоқсан 2025 |volume=2 |issue=1 |article-number=36 |doi=10.1038/s44260-025-00062-y |doi-access=free }}</ref> === Мысалдар === <gallery mode="packed" heights="140"> File:Fibonacci Rabbits.svg|[[Фибоначчи қояндары]]: [[Фибоначчи сандары|Фибоначчи сандарын]] жасайтын шексіз ресурстары бар популяция моделі.<ref>{{Cite web |title=Fibonacci's Rabbits |url=https://mathcenter.oxford.emory.edu/site/math125/fibonacciRabbits/ |access-date=2026-04-09 |website=mathcenter.oxford.emory.edu}}</ref> File:LogisticCobwebChaos.gif|[[Логистикалық бейнелеу]] Өзіне рекурсивті түрде қолданылатын жалпы бейнелеу динамикалық жүйені құрайды File:Predator-prey toy model.gif|[[Лотка–Вольтерра теңдеулері|Жыртқыш-жемтік моделінің]] дискретті мысалы<ref>{{cite journal |last1=Liu |first1=Xiaoli |last2=Xiao |first2=Dongmei |title=Complex dynamic behaviors of a discrete-time predator–prey system |journal=Chaos, Solitons & Fractals |date=Сәуір 2007 |volume=32 |issue=1 |pages=80–94 |doi=10.1016/j.chaos.2005.10.081 }}</ref> File:Page_rank_animation.gif|[[PageRank]] — пайдаланушының параққа кіруінің болашақ ықтималдығын болжайтын дискретті динамикалық жүйенің мысалы <ref>9.1.2 мысалы: https://interactivetextbooks.tudelft.nl/linear-algebra/Chapter9/DynSystDiscrete.html</ref> </gallery> === Қолданбалы математика және физика === [[File:10 PM March 12 surface analysis of Great Blizzard of 1888.png|thumb|left|[[Ауа райы болжамы|Ауа райын болжау]] — [[Есептеуіш гидродинамика]] контекстінде динамикалық жүйелерді қолданудың бір мысалы]] [[Физика]], [[биология]] немесе [[инженерия]] сияқты [[қолданбалы математика]] контекстінде бастапқы нүкте әдетте мынадай ең қарапайым [[соңғы айырымдық]] [[функционалдық теңдеу]] болып табылады:<ref>{{cite book |last1=Galor |first1=Oded |title=Discrete Dynamical Systems |chapter=One-Dimensional, First-Order Systems |date=2007 |pages=1–26 |doi=10.1007/3-540-36776-4_1 |isbn=978-3-540-36775-8 }}</ref> <math display="block">y_{t+1} = a x_t + b</math> Жалпы алғанда, мұны [[n-өлшемді]] [[көпбейне|көпбейнеден]] өзіне бағытталған жалпы дискретті бейнелеуге жалпылауға болады: <math display="block">y^i_{t+1} = f^i_t(x_1,..,x_n),i=1,...,n</math> [[Гамильтондық механика|Гамильтондық]] [[Ағын (математика)|ағындар]] контекстінде,<ref>{{xref|(сондай-ақ қараңыз: [[Сұйықтық ағыны]])}}</ref> қозғалыстың өзін [[Канондық түрлендіру#Қозғалыс канондық түрлендіру ретінде|канондық түрлендіру]] (яғни, сайып келгенде, [[бейнелеу (математика)|бейнелеу]]) деп қарастыруға болады, сондықтан дискретті <math>\Delta t</math> уақыт аралығындағы олардың дискретті жиынтығы толық дискретті динамикалық жүйені сипаттаудың тағы бір түрі болып табылады. Сондай-ақ фазалық кеңістік [[ықшам кеңістік|ықшам (компакт)]] болмайтын тығыз орбиталар жағдайлары да бар,<ref>{{xref|(сондай-ақ қараңыз: [[хаос теориясы]])}}</ref> ал [[кванттық механикадағы]] сияқты [[шексіз оператор|шексіз операторларда]] эволюциялық [[бейнелеу (математика)|бейнелеулер]] [[ықшам оператор|ықшам (компакт)]] болмайды. Мұның мысалы ретінде деректер нүктелері кеңістікте бір-бірінен бөлінген Жердің ауа райы болжамын келтіруге болады. Жүйені [[Торлық модель (физика)|торға]] орналастыруға болады және [[Навье–Стокс теңдеулерін дискреттеу|Навье-Стокс теңдеулерін дискреттеу]] кезіндегідей белгілі бір айнымалыларды есептеу және болжау үшін формулаларды қолдануға болады. === Каскадтар === [[File: backtang2.png|thumb|right|[[Өзін-өзі ұйымдастыратын критикалық]] — бұл [[ұяшықты автоматтарда]] табылған эмерджентті құбылыстар жиынтығы, мұндағы [[аттрактор]] [[фазалық ауысудағы]] [[критикалық құбылыстар|критикалық нүкте]] болып табылады]] Ақпаратты бір қадамнан келесі қадамға беру тұжырымдамасы басым болған кезде, дискретті динамикалық жүйелер жиі каскадтар деп аталады. Кәдімгі мысалдар ретінде көшкіндерді<ref>Күрделі желілер және каскадтық динамика, Кіріспе https://pdodds.w3.uvm.edu/teaching/courses/2009-08UVM-300/docs/others/2011/hackett2011b.pdf</ref><ref>{{xref|(сондай-ақ қараңыз: [[Абельдік құм үйіндісі моделі]])}}</ref> және периодтың еселену каскадтарын атауға болады.<ref>{{xref|(сондай-ақ қараңыз: [[логистикалық бейнелеу]])}}</ref> Егер ''T'' бүтін сандар ретінде алынса, бұл — ''каскад'' немесе ''бейнелеу''. Егер ''T'' теріс емес бүтін сандармен шектелсе, жүйе ''жартылай каскад'' деп аталады.<ref>{{Cite book|title=Discrete Dynamical Systems|last=Galor|first=Oded|publisher=Springer|year=2010}}</ref>{{clarify|reason=бұл жартылай каскадтың жалпы пайымдау аясында қаншалықты пайдалы екені түсініксіз, мүмкін оны алып тастауға болатын шығар|date=Ақпан 2026}} === Ұяшықты автоматтар === {{Main|Ұяшықты автоматтар}} ''[[Ұяшықты автомат]]'' — бұл (''T'', ''M'', Φ) кортежі, мұндағы ''T'' — [[бүтін сандар]] немесе жоғары өлшемді [[бүтін сандар торы]] сияқты [[тор (топ)|тор]], ''M'' — бүтін сандар торынан (бір немесе бірнеше өлшемді) шектеулі жиынға дейінгі функциялар жиыны, ал Φ — (жергілікті анықталған) эволюция функциясы. Осылайша [[ұяшықты автоматтар]] динамикалық жүйелер болып табылады. ''M'' ішіндегі тор «кеңістік» торын білдіреді, ал ''T'' ішіндегі тор «уақыт» торын білдіреді.{{clarify|reason=бұл анықтаманы екі рет тексеру керек, неге M функциялар көпбейнесі болып табылады?|date=Ақпан 2026}} === Басқа да назар аударарлық мысалдар === * [[Символикалық динамика]] * [[Шекті күй автоматтары]] * [[Тьюринг машиналары]] * [[Арифметикалық динамика]] * [[Графтардың динамикалық жүйесі]] * Дискретті табиғатына байланысты [[графтар теориясы|графтар теориясын]] және жалпы алғанда [[дискретті математика|дискретті математиканың]] кез келген түрін дискретті динамикалық жүйелер призмасы арқылы қарастыруға болады * Бұл [[шекті математиканың]] кез келген түріне, [[шекті геометрия|шекті геометрияға]], [[шекті топтар|шекті топтарға]] немесе [[Кокстер топтары]] сияқты [[саналымды жиын|саналымды]] математикалық құрылымдарға да қатысты Олардың кейбіреулері [[сандар теориясы]] немесе [[желілер теориясы]] сияқты өз алдына жеке ішкі салалар болып табылады. == Сызықтық динамикалық жүйелер == {{Main|Сызықтық динамикалық жүйе}} Сызықтық динамикалық жүйелер кез келген [[жүйелік инженерия]] мен [[жүйелер теориясы]] оқу бағдарламасының негізінде жатыр. Тарихи тұрғыдан алғанда, 1970 жылдарға дейінгі сызықтық жүйелер жалпы [[жүйелер теориясы|жүйелер теориясының]] көп бөлігін (яғни компьютерлер кеңінен таралғанға дейін) көрсетті. Олар [[өшу|әлсіреу]], [[көрсеткіштік функция|қанығу]] және [[тербеліс]] сияқты кез келген динамикалық жүйенің негізгі белгілерін қамтиды және кем дегенде локальды түрде кез келген бейсызық жүйелерді жуықтай алады. Сызықтық динамикалық жүйелерді көрсеткіштік және қарапайым тригонометриялық функциялар (яғни кешенді экспоненталар) сияқты қарапайым функциялар арқылы шешуге болады және барлық орбиталардың мінез-құлқын жіктеуге болады. Сызықтық жүйеде фазалық кеңістік ''N''-өлшемді эвклидтік кеңістік болып табылады, сондықтан фазалық кеңістіктегі кез келген нүктені ''N'' саны бар вектор ретінде көрсетуге болады. N өлшемді сызықтық динамикалық жүйелер де [[хаос теориясы|хаостық]] емес. Сызықтық жүйелерді талдау да жеңілдетілген және мүмкін, өйткені олар [[суперпозиция принципі|суперпозиция принципін]] қанағаттандырады: егер ''u''(''t'') және ''w''(''t'') жүйені сипаттайтын сызықтық дифференциалдық теңдеуді қанағаттандырса, онда <math>\alpha u(t) + \beta w(t)</math> сызықтық комбинациясы да оны қанағаттандырады. [[Суперпозиция принципі|Суперпозиция]] арқылы белгілі шешімдерден жаңа шешімдер жасауға болады, сондықтан олардың барлығын білу үшін іргелі шешімдерді жіктеу жеткілікті. === Ағындар === [[Ағын (математика)|Ағын]] үшін v(''x'') векторлық өрісі — фазалық кеңістіктегі орналасудың [[аффиндік түрлендіру|аффиндік]] функциясы, яғни, <math display="block"> \dot{x} = v(x) = A x + b,</math> мұндағы ''A'' — матрица, ''b'' — сандар векторы және ''x'' — позиция векторы. Бұл жүйенің шешімін суперпозиция принципін (сызықтықты) қолдану арқылы табуға болады. ''A'' = 0 болғандағы ''b'' ≠ 0 жағдайы жай ғана ''b'' бағытындағы түзу сызық болып табылады: <math display="block">\Phi^t(x_1) = x_1 + b t. </math> ''b'' нөлге тең және ''A'' ≠ 0 болғанда координаталар басы ағынның тепе-теңдік (немесе сингулярлық) нүктесі болып табылады, яғни егер ''x''₀ = 0 болса, онда орбита сол жерде қалады. Басқа бастапқы шарттар үшін қозғалыс теңдеуі [[матрица экспонентасы|матрица экспонентасымен]] беріледі: ''x''₀ бастапқы нүктесі үшін, <math display="block">\Phi^t(x_0) = e^{t A} x_0. </math> ''b'' = 0 болғанда, ''A'' матрицасының [[меншікті мән|меншікті мәндері]] фазалық кеңістіктің құрылымын анықтайды. ''A'' матрицасының меншікті мәндері мен [[меншікті вектор|меншікті векторларынан]] бастапқы нүктенің координаталар басындағы тепе-теңдік нүктесіне жиналатынын немесе одан ажырайтынын анықтауға болады. ''A'' ≠ 0 жағдайындағы екі түрлі бастапқы шарттар арасындағы қашықтық көп жағдайда экспоненциалды түрде өзгереді, яғни нүктеге қарай экспоненциалды түрде тез жиналады немесе экспоненциалды түрде тез ажырайды. Сызықтық жүйелер ажырау жағдайында бастапқы шарттарға сезімтал тәуелділікті көрсетеді. Бейсызық жүйелер үшін бұл [[хаос теориясы|хаостық мінез-құлықтың]] (қажетті, бірақ жеткіліксіз) шарттарының бірі болып табылады. [[File:LinearFields.png|thumb|500px|center|Сызықтық векторлық өрістер және бірнеше траекториялар.]] {{Clear}} === Бейнелеулер === [[Дискретті уақытты динамикалық жүйе|Дискретті уақытты]], [[Аффиндік түрлендіру|аффиндік]] динамикалық жүйе келесі [[матрицалық айырымдық теңдеу]] түрінде болады: <math display="block"> x_{n+1} = A x_n + b, </math> мұндағы ''A'' — матрица және ''b'' — вектор. Үздіксіз жағдайдағыдай, ''x'' → ''x'' + (1 − ''A'')^–1''b'' координаталарының өзгеруі теңдеуден ''b'' мүшесін алып тастайды. Жаңа [[координаталар жүйесі|координаталар жүйесінде]] координаталар басы бейнелеудің жылжымайтын нүктесі болып табылады және шешімдер ''A''^''n''''x''₀ сызықтық жүйесінікі болып табылады. Бейнелеудің шешімдері енді қисықтар емес, фазалық кеңістікте секіретін нүктелер болып табылады. Орбиталар қисықтарға немесе талшықтарға ұйымдастырылған, олар бейнелеу әрекеті кезінде өздерін бейнелейтін нүктелер жиынтығы. Үздіксіз жағдайдағыдай, ''A'' матрицасының меншікті мәндері мен меншікті векторлары фазалық кеңістіктің құрылымын анықтайды. Мысалы, егер ''u''₁ бірден кіші нақты меншікті мәні бар ''A'' матрицасының меншікті векторы болса, онда α ''u''₁ бойындағы нүктелер арқылы берілген түзу сызықтар (мұндағы α ∈ '''R''') бейнелеудің инвариантты қисығы болады. Осы түзу сызықтағы нүктелер жылжымайтын нүктеге ұмтылады. Сонымен қатар [[Хаостық бейнелеулер тізімі|Хаостық бейнелеулер]] сияқты көптеген басқа да [[#Дискретті динамикалық жүйелер|дискретті динамикалық жүйелер]] бар. === Локальды динамика === Динамикалық жүйелердің сапалық қасиеттері координаталардың тегіс өзгеруі кезінде өзгермейді (бұл кейде сапалық ұғымның анықтамасы ретінде қабылданады): векторлық өрістің ''ерекше нүктесі'' (''v''(''x'') = 0 болатын нүкте) тегіс түрлендірулер кезінде ерекше нүкте болып қала береді; ''периодты орбита'' — бұл фазалық кеңістіктегі тұйық контур, және фазалық кеңістіктің тегіс деформациялары оның контур болуын өзгерте алмайды. Дәл осы ерекше нүктелер мен периодты орбиталардың маңында динамикалық жүйенің фазалық кеңістігінің құрылымын жақсы түсінуге болады. Динамикалық жүйелерді сапалық зерттеудегі тәсіл — динамикалық жүйені барынша қарапайым ететін координаталардың өзгеруі (әдетте нақты көрсетілмеген, бірақ есептеуге болатын) бар екенін көрсету. === Ректификация (түзету) === Фазалық кеңістіктің көптеген кішігірім бөліктеріндегі ағынды өте қарапайым етуге болады. Егер ''y'' — ''v''(''y'') ≠ 0 болатын нүкте болса, онда ''y'' айналасындағы аймақ үшін векторлық өріс шамасы бірдей параллель векторлар тізбегіне айналатын координаталардың өзгеруі бар. Бұл ректификация теоремасы ретінде белгілі. ''Ректификация теоремасы'' [[Математикалық сингулярлық|ерекше нүктелерден]] қашықтықта шағын бөліктегі нүктенің динамикасы түзу сызық екенін айтады. Бөлікті кейде бірнеше бөліктерді біріктіру арқылы үлкейтуге болады, және бұл бүкіл фазалық кеңістікте ''M'' іске асқанда, динамикалық жүйе ''интегралданатын'' болып табылады. Көп жағдайда бөлікті бүкіл фазалық кеңістікке дейін кеңейту мүмкін емес. Векторлық өрісте ерекше нүктелер болуы мүмкін (мұнда ''v''(''x'') = 0); немесе кейбір нүктеге жақындаған сайын бөліктер кішірейе түсуі мүмкін. Одан да күрделі себеп — траектория бір бөліктен басталып, бірқатар басқа бөліктерді аралағаннан кейін бастапқы бөлікке оралатын жаһандық шектеу. Егер келесі жолы орбита фазалық кеңістікті басқаша айналып өтсе, онда бүкіл бөліктер тізбегіндегі векторлық өрісті түзету мүмкін емес. === Периодты орбиталар маңында === Жалпы алғанда, периодты орбитаның маңында ректификация теоремасын қолдануға болмайды. Пуанкаре периодты орбита маңындағы талдауды бейнелеуді талдауға түрлендіретін тәсілді әзірледі. γ орбитасынан ''x''₀ нүктесін таңдап, сол маңайдағы фазалық кеңістікте ''v''(''x''₀) векторына перпендикуляр нүктелерді қарастырыңыз. Бұл нүктелер орбитаның [[Пуанкаре қимасы]] ''S''(γ, ''x''₀) болып табылады. Енді ағын ''S'' ішінен басталып, ''S''-ке оралатын нүктелер үшін [[Пуанкаре бейнелеуі|Пуанкаре бейнелеуін]] ''F'' : ''S'' → ''S'' анықтайды. Бұл нүктелердің барлығы бірдей уақытта оралмайды, бірақ уақыт ''x''₀ кететін уақытқа жақын болады. Периодты орбитаның Пуанкаре қимасымен қиылысуы ''F'' Пуанкаре бейнелеуінің жылжымайтын нүктесі болып табылады. Жылжыту арқылы нүктені ''x'' = 0 деп санауға болады. Бейнелеудің Тейлор қатары ''F''(''x'') = ''J'' · ''x'' + O(''x''²) болып табылады, сондықтан ''h'' координаталарының өзгеруі тек ''F''-ті оның сызықтық бөлігіне дейін жеңілдетеді деп күтуге болады: <math display="block"> h^{-1} \circ F \circ h(x) = J \cdot x.</math> Бұл түйіндесу теңдеуі ретінде белгілі. Осы теңдеудің орындалу шарттарын табу динамикалық жүйелерді зерттеудегі басты міндеттердің бірі болды. Пуанкаре барлық функцияларды аналитикалық деп есептеп, алғаш рет оған кірісті және осы барыста резонанссыздық шартын ашты. Егер λ₁, ..., λ_ν ''J'' матрицасының меншікті мәндері болса, олардың біреуі басқа екі немесе одан да көп мәндердің бүтін сызықтық комбинациясы болса, олар резонансты болады. ''h'' функциясы мүшелерінің бөлімінде λ_''i'' – Σ (басқа меншікті мәндердің еселіктері) түріндегі мүшелер кездесетіндіктен, резонанссыздық шарты кіші бөлгіштер мәселесі ретінде де белгілі. === Түйіндесу нәтижелері === Түйіндесу теңдеуінің шешімінің бар болуы туралы нәтижелер ''J'' меншікті мәндеріне және ''h''-тан талап етілетін тегістік дәрежесіне байланысты. ''J''-дің қандай да бір ерекше симметриялары болуы міндетті болмағандықтан, оның меншікті мәндері әдетте кешенді сандар болады. ''J'' меншікті мәндері бірлік шеңберде болмаған кезде, ''F''-тің ''x''₀ жылжымайтын нүктесі маңындағы динамика ''[[Гиперболалық жылжымайтын нүкте|гиперболалық]]'' деп аталады, ал меншікті мәндері бірлік шеңберде және кешенді болғанда, динамика ''эллиптикалық'' деп аталады. Гиперболалық жағдайда, [[Хартман–Гробман теоремасы]] бейнелеудің жылжымайтын нүктесінің маңайын ''J'' · ''x'' сызықтық бейнелеуіне бейнелейтін үздіксіз функцияның бар болу шарттарын береді. Гиперболалық жағдай да ''құрылымдық тұрақты''. Векторлық өрістегі кішігірім өзгерістер Пуанкаре бейнелеуінде тек кішігірім өзгерістер тудырады және бұл кішігірім өзгерістер кешенді жазықтықтағы ''J'' меншікті мәндерінің орналасуындағы кішігірім өзгерістерді көрсетеді, бұл бейнелеудің әлі де гиперболалық екенін білдіреді. [[Колмогоров–Арнольд–Мозер теоремасы|Колмогоров–Арнольд–Мозер (КАМ)]] теоремасы эллиптикалық нүкте маңындағы мінез-құлықты береді. == Бифуркация теориясы == {{Main|Бифуркация теориясы}} [[File:Saddlenode.gif|right|thumb|ер-тоқым нүктесі және тепе-теңдік нүктесі бар бифуркация]] Эволюциялық бейнелеу Φ^''t'' (немесе ол алынған [[векторлық өріс]]) μ параметріне тәуелді болғанда, [[фазалық кеңістік|фазалық кеңістіктің]] құрылымы да осы параметрге тәуелді болады. Кішігірім өзгерістер арнайы μ₀ мәніне жеткенше фазалық кеңістікте ешқандай сапалық өзгерістер тудырмауы мүмкін. Осы нүктеде фазалық кеңістік сапалық түрде өзгереді және динамикалық жүйе бифуркацияға ұшырады деп айтылады. Бифуркация теориясы фазалық кеңістіктегі құрылымды (әдетте [[Жылжымайтын нүкте (математика)|жылжымайтын нүкте]], периодты орбита немесе инвариантты [[тор]]) қарастырады және оның мінез-құлқын μ параметрінің функциясы ретінде зерттейді. Бифуркация нүктесінде құрылым өзінің тұрақтылығын өзгертуі, жаңа құрылымдарға бөлінуі немесе басқа құрылымдармен бірігуі мүмкін. Бейнелеулердің Тейлор қатарының жуықтауларын және координаталардың өзгеруі арқылы жойылуы мүмкін айырмашылықтарды түсіну арқылы динамикалық жүйелердің бифуркацияларын каталогтауға болады. [[File:Chaosorderchaos.png|left|thumb|Периодты жартылай бөлу бифуркациялары, содан кейін тепе-теңдік, одан кейін [[периодты еселеу бифуркациясы|периодты еселеу бифуркациялары]]]] ''F_μ'' жүйелер тобының гиперболалық ''x''₀ жылжымайтын нүктесінің бифуркацияларын бифуркация нүктесінде есептелген ''DF''_''μ''(''x''₀) жүйесінің бірінші туындысының [[меншікті мән|меншікті мәндерімен]] сипаттауға болады. Бейнелеу үшін бифуркация бірлік шеңберде ''DF_μ'' меншікті мәндері болған кезде пайда болады. Ағын үшін бұл жорамал осьте меншікті мәндер болған кезде орын алады. Қосымша ақпаратты [[Бифуркация теориясы]] туралы негізгі мақаладан қараңыз. Кейбір бифуркациялар фазалық кеңістікте өте күрделі құрылымдарға әкелуі мүмкін. Мысалы, [[Рюэль–Такенс сценарийі]] периодты орбитаның торға, ал тордың [[оғаш аттрактор|оғаш аттракторға]] қалай бифуркацияланатынын сипаттайды. Басқа мысалда, [[Бифуркация диаграммасы|Фейгенбаумның периодтың еселенуі]] тұрақты периодты орбитаның [[периодты еселеу бифуркациясы|периодты еселеу бифуркацияларының]] тізбегінен қалай өтетінін сипаттайды. == Эргодикалық жүйелер == {{Негізгі мақала|Эргодикалық теория}} Көптеген динамикалық жүйелерде жүйенің координаттарын фазалық кеңістіктегі көлем (шын мәнінде, ν-өлшемді көлем) инвариантты болатындай етіп таңдауға болады. Бұл координаттар орын мен импульс болып табылатын және көлем (орын) × (импульс) бірліктерімен өлшенетін Ньютон заңдарынан туындайтын механикалық жүйелер үшін орын алады. Ағын ''A'' ішкі жиынының нүктелерін Φ ''t''(''A'') нүктелеріне ауыстырады және фазалық кеңістіктің инварианттылығы мынаны білдіреді: \mathrm{vol} (A) = \mathrm{vol} ( \Phi^t(A) ). [[Гамильтон механикасы|Гамильтондық формализмде]] берілген координат бойынша тиісті (жалпыланған) импульсті анықтауға болады, осылайша байланысты көлем ағынмен сақталады. Бұл көлем [[Лиувилль теоремасы (Гамильтон механикасы)|Лиувилль өлшемі]] арқылы есептеледі деп айтылады. Гамильтондық жүйеде орын мен импульстің барлық мүмкін конфигурацияларына бастапқы күйден қол жеткізу мүмкін емес. Энергияның сақталу заңына байланысты тек бастапқы күймен бірдей энергиясы бар күйлерге ғана қол жеткізуге болады. Бірдей энергиясы бар күйлер фазалық кеңістіктің ішкі көпбейнелігі болып табылатын Ω энергия қабықшасын құрайды. Лиувилль өлшемі арқылы есептелген энергия қабықшасының көлемі эволюция барысында сақталады. Көлемі ағынмен сақталатын жүйелер үшін Пуанкаре [[Пуанкаренің қайтару теоремасы|қайтару теоремасын]] ашты: фазалық кеңістіктің Лиувилль көлемі шекті деп есептейік, ''F'' фазалық кеңістіктің көлемін сақтайтын бейнелеу, ал ''A'' фазалық кеңістіктің ішкі жиыны болсын. Сонда ''A'' жиынының дерлік әрбір нүктесі ''A'' жиынына шексіз көп рет қайта оралады. Пуанкаренің қайтару теоремасын [[Эрнст Цермело|Цермело]] [[Людвиг Больцман|Больцманның]] соқтығысатын атомдардың динамикалық жүйесіндегі энтропияның өсуін қорытып шығаруына қарсылық білдіру үшін пайдаланды. Больцманның жұмысы тудырған сұрақтардың бірі уақыт бойынша орташа мәндер мен кеңістік бойынша орташа мәндердің тең болу мүмкіндігі болды, оны ол [[эргодикалық гипотеза]] деп атады. Гипотеза бойынша, типтік траекторияның ''A'' аймағында өткізетін уақытының ұзақтығы vol(''A销)/vol(Ω) қатынасына тең болады. Эргодикалық гипотеза [[статистикалық механиканы]] дамыту үшін қажетті негізгі қасиет емес болып шықты, сондықтан физикалық жүйелердің тиісті аспектілерін сипаттау үшін басқа да эргодикалық типтегі қасиеттер қатары енгізілді. [[Бернард Купман|Купман]] эргодикалық жүйелерді зерттеуге [[функционалдық талдау]] тұрғысынан келді. Бақыланатын ''a'' шамасы — бұл фазалық кеңістіктің әрбір нүктесіне белгілі бір санды (мысалы, лездік қысымды немесе орташа биіктікті) сәйкес қоятын функция. Бақыланатын шаманың мәнін φ t эволюция функциясын пайдалану арқылы басқа уақыт сәтінде есептеуге болады. Бұл ''U'' ''t'' операторын, яғни [[тасымалдау операторын]] енгізеді: (U^t a)(x) = a(\Phi^{-t}(x)). ''U'' сызықтық операторының спектрлік қасиеттерін зерттей отырып, Φ ''t'' ағынының эргодикалық қасиеттерін жіктеуге мүмкіндік туады. Ағынның бақыланатын функцияға әсерін қарастыратын Купман тәсілін қолданғанда, Φ ''t'' қатысатын шекті өлшемді бейсызық есеп ''U'' қатысатын шексіз өлшемді сызықтық есепке бейнеленеді. Ω энергия бетімен шектелген Лиувилль өлшемі [[Статистикалық механика|тепе-теңдік статистикалық механикасында]] есептелетін орташа мәндердің негізі болып табылады. Траектория бойымен уақыт бойынша орташалау [[Статистикалық механика#Канондық ансамбль|Больцман факторы exp(−β''H'')]] арқылы есептелген кеңістік бойынша орташалауға баламалы болып табылады. Бұл идеяны Синай, Боуэн және Рюэль (СБР) диссипативті жүйелерді қамтитын динамикалық жүйелердің кеңірек класына жалпылады. [[СБР өлшемдері]] Больцман факторының орнын басады және олар хаостық жүйелердің аттракторларында анықталады. == Бейсызық динамикалық жүйелер және хаос == === Хаостық жүйелер === {{Негізгі мақала|Хаос теориясы}} Қарапайым бейсызық динамикалық жүйелер, соның ішінде [[Бөліктелген сызықтық функция|бөліктелген сызықтық]] жүйелер, өздерінің іргелі детерминистік сипатына қарамастан, кездейсоқ болып көрінуі мүмкін күшті болжап білгісіз мінез-құлық таныта алады. Бұл болжап білгісіз мінез-құлық ''[[хаос теориясы|хаос]]'' деп аталды. [[Аносов диффеоморфизмі|Гиперболалық жүйелер]] — хаостық жүйелерге тән қасиеттерді көрсететін дәл анықталған динамикалық жүйелер. Гиперболалық жүйелерде орбитаға перпендикуляр [[жанама кеңістіктерді]] екі бөліктің комбинациясына жіктеуге болады: бірі орбитаға қарай жинақталатын нүктелерден тұрады (''орнықты көпбейнелік''), ал екіншісі орбитадан алшақтайтын нүктелерден тұрады (''орнықсыз көпбейнелік''). [[Математиканың]] бұл бөлімі динамикалық жүйелердің ұзақ мерзімді сапалық мінез-құлқын зерттейді. Бұл жерде басты назар динамикалық жүйені анықтайтын теңдеулердің дәл шешімдерін табуға емес (бұл көбіне мүмкін емес), «Жүйе ұзақ мерзімді перспективада [[тұрақты күйге]] келе ме, егер келсе, мүмкін болатын [[аттракторлар]] қандай?» немесе «Жүйенің ұзақ мерзімді мінез-құлқы оның бастапқы күйіне тәуелді ме?» деген сияқты сұрақтарға жауап беруге бағытталған. Күрделі жүйелердің хаостық мінез-құлқы таңсық емес. [[Метеорологияда]] күрделі, тіпті хаостық мінез-құлықтың бар екені көптеген жылдар бойы белгілі. Хаос теориясының таңғалдырғаны соншалық, хаос дерлік қарапайым жүйелердің ішінен де табылуы мүмкін. [[Логистикалық бейнелеудің]] [[Помо–Манневиль сценарийі]] және [[Ферми–Паста–Улам–Цингу есебі]] тек екінші дәрежелі көпмүшеліктерден туындады; ал [[таға тәріздес бейнелеу]] бөліктелген сызықтық болып табылады. === Шекті ұзақтықтағы шешімдер === Бейсызық автономды қарапайым дифференциалдық теңдеулер (ҚДТ) үшін белгілі бір шарттарда шекті ұзақтықтағы шешімдерді әзірлеуге болады,{{cite book |author = Vardia T. Haimo |title = 1985 24th IEEE Conference on Decision and Control |chapter = Finite Time Differential Equations |year = 1985 |pages = 1729–1733 |doi = 10.1109/CDC.1985.268832 }} бұл жерде жүйенің белгілі бір уақытта (аяқталу уақыты деп аталады) нөлдік мәнге жететінін және содан кейін мәңгі сонда қалатынын білдіреді. Бұл тек жүйе траекториялары динамика тарапынан уақыт бойынша алға және артқа қарай бірмәнді анықталмаған кезде ғана орын алуы мүмкін, осылайша шекті ұзақтықтағы шешімдер хаостың уақыт бойынша алға қарай болжап білгісіздігімен тығыз байланысты «уақыт бойынша артқа қарай болжап білгісіздік» формасын білдіреді. [[Пикар–Линделёф теоремасының]] дәлелдемесіне сәйкес, бұл мінез-құлық [[Липшиц үздіксіздігі|Липшиц бойынша үздіксіз]] дифференциалдық теңдеулер үшін орын ала алмайды. Бұл шешімдер өздерінің аяқталу уақытында Липшицтік емес функциялар болып табылады және бүкіл нақты түзуде аналитикалық функциялар бола алмайды. Мысалы, мына теңдеу: y'= -\text{sgn}(y)\sqrt{|y|},,,y(0)=1 мынадай шекті ұзақтықтағы шешімді қабылдайды: y(t)=\frac{1}{4}\left(1-\frac{t}{2}+\left|1-\frac{t}{2}\right|\right)^2 бұл t \geq 2 үшін нөлге тең және өзінің аяқталу уақыты t = 2 сәтінде Липшиц бойынша үздіксіз емес. == Алгебралық динамикалық жүйе == Алгебралық динамикалық жүйелерді [[Қарапайым дифференциалдық теңдеулер|ҚДТ]] жүйесіне негізделген классикалық геометриялық анықтаманың арнайы алгебралық жағдайы ретінде қарастыруға болады. Бұл жүйелер көбінесе алгебралық теңдеулер жиынтығы ретінде және алгебралық көптүрлілік ретінде анықталады, олар жиі [[алгебралық геометрия]] және [[Галуа теориясы]] әдістерімен зерттеледі. Осындай мысалдардың бірі — [[Понселе бейнелеуі]], мұнда нүкте берілген екі коникалық қима арасында дәйекті қадамдармен қозғалады және теңдеулер алгебралық (яғни жанамалар мен қиылысулар) болып табылады. Тағы бір мысал — шекарасы эллипстік бильярд сияқты алгебралық қисық болып табылатын [[динамикалық бильярд]] болуы мүмкін, бұл жағдайда динамика шағылысулармен анықталады.The Poncelet grid and the billiard in an ellipse: https://webdoc.sub.gwdg.de/ebook/serien/e/mpi_mathematik/2006/15.pdf Алгебралық қисықтардың дерлік барлық жерде (шектеулі нүктелер санынан басқа) дифференциалданатынын ескеріңіз, сондықтан оларды аналитикалық әдістермен зерттеуге болады. Осы екі мысалда үздіксіз динамика бөліктелген сызықтық болып табылады, маңызды оқиғалар әдетте дискретті, бірақ бәрібір шексіз немесе тіпті өлшемді жиын болуы мүмкін (мысалы, бильярдтағы эргодикалық траектория), маңызды оқиғалар алгебралық теңдеу қолданылатын кез (мысалы, шекарадан шағылысу) болып табылады. Сондықтан бұл жүйелерді дискретті динамикалық жүйелер ретінде де зерттеуге болады. == Динамикалық жүйелерге арналған санаттар теориясы == 2000-2020 жылдар аралығында санаттар теориясы жүйелер теориясына (мысалы, ашық жүйелер мен ішкі жүйелерге){{Cite web |last=Jaz Myers |first=David |date=3 September 2023 |title=Categorical Systems Theory |url=https://www.davidjaz.com/Papers/DynamicalBook.pdf |access-date=10 April 2026}} және динамикалық жүйелерге қолданыла бастады;{{Cite web |last=Kelly |first=James |title=A Category Theoretic Approach to Dynamical Systems |url=https://srs.amsi.org.au/wp-content/uploads/sites/92/2023/11/kelly_james_srs-report.pdf |access-date=10 April 2026}}{{Cite web |title=category theory for dynamical systems in nLab |url=https://ncatlab.org/nlab/show/category+theory+for+dynamical+systems |access-date=2026-04-09 |website=ncatlab.org |language=en}}{{Cite web |last=jadeedenstarmaster |date=2019-03-31 |title=Dynamical Systems with Category Theory? Yes! |url=https://jadeedenstarmaster.wordpress.com/2019/03/31/dynamical-systems-with-category-theory-yes/ |access-date=2026-04-09 |website=Cat Blog |language=en}} бұған себеп — Динамикалық жүйелер, Топологиялық динамикалық жүйелер (яғни компактілі күй кеңістігі бар) және өлшемді сақтайтын динамикалық жүйелер (мысалы, гамильтондық жүйелер) арасындағы ортақ қасиеттерді зерттеу.{{Cite web |date=2008-01-11 |title=254A, Lecture 2: Three categories of dynamical systems |url=https://terrytao.wordpress.com/2008/01/10/254a-lecture-2-three-categories-of-dynamical-systems/ |access-date=2026-04-09 |website=What's new |language=en}} Сондай-ақ топтардың бейнелеу теориясы (мысалы, [[келтірілмейтін бейнелеулер]]) мен [[эргодикалық]] жіктелу арасында ұқсастық жүргізуге болады,{{Cite web |title=ergodic decomposition theorem in nLab |url=https://ncatlab.org/nlab/show/ergodic+decomposition+theorem |access-date=2026-04-09 |website=ncatlab.org}} яғни әрбір инвариантты (мысалы, [[Сақталу заңы|сақталатын]]) өлшем [[орталық шектік теоремаға]] ұқсас түрде эргодикалық өлшемдердің қоспасы болып табылады. Ақыр соңында, бұны [[арифметиканың негізгі теоремасымен]] және жай сандарға жіктеумен салыстыруға болады.{{Cite web |last=Moreira |first=Joel |date=2013-09-20 |title=Ergodic Decomposition |url=https://joelmoreira.wordpress.com/2013/09/20/ergodic-decomposition/ |access-date=2026-04-09 |website=I Can't Believe It's Not Random! |language=en}} == Тағы қараңыз == {{Портал|Жүйелер туралы ғылым}} {{Div col|colwidth=25em}} [[Мінез-құлықтық модельдеу]] [[Когнитивті модель#Динамикалық жүйелер|Когнитивті модельдеу]] [[Күрделі динамика]] [[Екінші тілдің дамуына динамикалық тәсіл]] [[Динамика (механика)]] [[Кері байланысты пассивациялау]] [[Аналитикалық функциялардың шексіз композициялары]] [[Динамикалық жүйелер тақырыптарының тізімі]] [[Тербеліс]] [[Жүйелер мен басқару саласындағы тұлғалар]] [[Шарковский теоремасы]] [[Конлидің динамикалық жүйелердің негізгі теоремасы]] [[Жүйелік динамика]] [[Жүйелер теориясы]] [[Максималды калибр принципі]] {{Div col end}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Қосымша оқулықтар == {{further reading cleanup|date=February 2025}} {{refbegin|2}} *{{cite book |first=Vladimir I. |last=Arnold |author-link=Владимир Арнольд |chapter=Fundamental concepts |title=Ordinary Differential Equations |location=Berlin |publisher=Springer Verlag |year=2006 |isbn=3-540-34563-9 }} *{{cite book |first=I. D. |last=Chueshov |title=Introduction to the Theory of Infinite-Dimensional Dissipative Systems }} online version of first edition on the EMIS site [http://www.emis.de/monographs/Chueshov/]. {{cite book |title=Infinite-Dimensional Dynamical Systems in Mechanics and Physics |series=Applied Mathematical Sciences |date=1997 |volume=68 |doi=10.1007/978-1-4612-0645-3 |isbn=978-1-4612-6853-6 }} Works providing a broad coverage: {{cite book | author=[[Ральф Абрахам (математик)|Ральф Абрахам]] and [[Джеррольд Марсден]] | title= Foundations of mechanics | publisher= Benjamin–Cummings | year= 1978 | isbn=978-0-8053-0102-1}} ''Encyclopaedia of Mathematical Sciences'' ({{ISSN|0938-0396}}) has a sub-series on dynamical systems with reviews of current research. {{cite book |author1=Christian Bonatti |author2=Lorenzo J. Díaz |author3=Marcelo Viana | title= Dynamics Beyond Uniform Hyperbolicity: A Global Geometric and Probabilistic Perspective| publisher= Springer | year= 2005 | isbn=978-3-540-22066-4}} {{cite journal | doi=10.1090/S0002-9904-1967-11798-1 | author=Stephen Smale | title= Differentiable dynamical systems | journal= Bulletin of the American Mathematical Society | year= 1967 |volume= 73 |pages= 747–817 | issue=6| author-link=Стивен Смейл | doi-access= free | bibcode=1967BAMaS..73..747S }} Introductory texts with a unique perspective: {{cite book | author=V. I. Arnold | title=Mathematical methods of classical mechanics | publisher=Springer-Verlag | year=1982 | isbn=978-0-387-96890-2 | author-link=Владимир Арнольд | url-access=registration | url=https://archive.org/details/mathematicalmeth0000arno }} {{cite book | author=[[Жакоб Палис]] and [[Велингтон де Мело]] | title=Geometric theory of dynamical systems: an introduction | publisher=Springer-Verlag | year=1982 | isbn=978-0-387-90668-3 | url-access=registration | url=https://archive.org/details/geometrictheoryo0000pali }} {{cite book | author=David Ruelle | title=Elements of Differentiable Dynamics and Bifurcation Theory | publisher=Academic Press | year=1989 | isbn=978-0-12-601710-6| author-link=Давид Рюэль }} {{cite book | author=Tim Bedford, Michael Keane and Caroline Series, ''eds.'' | title= Ergodic theory, symbolic dynamics and hyperbolic spaces | publisher= Oxford University Press | year= 1991 | isbn= 978-0-19-853390-0 }} {{cite book | author= [[Ральф Абрахам (математик)|Ральф Г. Абрахам]] and [[Роберт Шоу (физик)#Иллюстрации|Кристофер Д. Шоу]] | title= Dynamics – the geometry of behavior| edition=2nd | publisher= Addison-Wesley | year= 1992 | isbn= 978-0-201-56716-8 }} Textbooks {{cite book | author= Kathleen T. Alligood, Tim D. Sauer and [[Джеймс Йорк]] | title= Chaos. An introduction to dynamical systems | publisher= Springer Verlag | year= 2000 | isbn=978-0-387-94677-1}} {{cite book | author= Oded Galor | title= ''Discrete Dynamical Systems'' | publisher= Springer | year= 2011 | isbn=978-3-642-07185-0}} {{cite book | author= [[Моррис Хирш|Моррис В. Хирш]], [[Стивен Смейл]] and [[Роберт Л. Девани]] | title= Differential Equations, dynamical systems, and an introduction to chaos | publisher= Academic Press | year= 2003 | isbn=978-0-12-349703-1}} {{cite book |author1=Anatole Katok |author2=Boris Hasselblatt | title= Introduction to the modern theory of dynamical systems | publisher= Cambridge | year= 1996 | isbn=978-0-521-57557-7}} {{cite book | author= Stephen Lynch | title= Dynamical Systems with Applications using Maple |edition=2nd | publisher= Springer | year= 2010|isbn = 978-0-8176-4389-8 }} {{cite book | title= Dynamical Systems with Applications using MATLAB |edition=2nd | publisher= Springer International Publishing | year= 2014|isbn = 978-3319068190 | author= Stephen Lynch }} {{cite book | author= Stephen Lynch | title= Dynamical Systems with Applications using Mathematica|edition= 2nd | publisher= Springer | year= 2017|isbn = 978-3-319-61485-4 }} {{cite book | title= Dynamical Systems with Applications using Python | publisher= Springer International Publishing | year= 2018|isbn = 978-3-319-78145-7 | author= Stephen Lynch }} {{cite book | author= James Meiss | title= Differential Dynamical Systems | publisher= SIAM | year= 2007|isbn = 978-0-89871-635-1 }} {{cite book | author= David D. Nolte | title= Introduction to Modern Dynamics: Chaos, Networks, Space and Time | publisher= Oxford University Press | year= 2015 | isbn=978-0199657032 }} {{cite book | author= Julien Clinton Sprott | title= ''Chaos and time-series analysis'' | publisher= Oxford University Press | year= 2003 | isbn=978-0-19-850839-7}} {{cite book | author=Steven H. Strogatz | title= Nonlinear dynamics and chaos: with applications to physics, biology chemistry and engineering | publisher= Addison Wesley | year= 1994|isbn = 978-0-201-54344-5 | author-link= Стивен Строгац }} {{cite book| last = Teschl| given = Gerald|author-link=Геральд Тешль| title = Ordinary Differential Equations and Dynamical Systems| publisher=[[Американдық математикалық қоғам]]| place = [[Провиденс, Род-Айленд|Провиденс]]| year = 2012| isbn= 978-0-8218-8328-0| url = https://www.mat.univie.ac.at/~gerald/ftp/book-ode/}} {{cite book | author= Stephen Wiggins | title= Introduction to Applied Dynamical Systems and Chaos | publisher= Springer | year= 2003 | isbn= 978-0-387-00177-7 }} Popularizations: {{cite book | author=[[Флорин Диаку]] and [[Филип Холмс]] | title= Celestial Encounters | publisher= Princeton | year= 1996 | isbn= 978-0-691-02743-2}} {{cite book | author=James Gleick | title= Chaos: Making a New Science | publisher= Penguin | year= 1988 | isbn= 978-0-14-009250-9| author-link= Джеймс Глейк | title-link= Хаос: Новая наука }} {{cite book | author-link=Ивар Экеланд | author=Ivar Ekeland | title= Mathematics and the Unexpected (Paperback) | publisher= University Of Chicago Press | year= 1990 | isbn= 978-0-226-19990-0}} {{cite book | author=Ian Stewart | year = 1997 | title = Does God Play Dice? The New Mathematics of Chaos | publisher = Penguin | isbn = 978-0-14-025602-4}} {{refend}} == Сыртқы сілтемелер == Динамикалық жүйелер бойынша қоғамдық домендегі курс [https://people.math.harvard.edu/~knill/teaching/math118/118_dynamicalsystems.pdf Гарвард] *[http://www.arxiv.org/list/math.DS/recent Arxiv препринт сервері] динамикалық жүйелер бойынша қолжазбаларды (рецензияланбаған) күн сайын жариялап тұрады. *[http://www.scholarpedia.org/article/Encyclopedia_of_Dynamical_Systems Динамикалық жүйелер энциклопедиясы] [[Scholarpedia]] бөлігі – шақырылған сарапшылармен рецензияланған және жазылған. *[http://www.egwald.ca/nonlineardynamics/index.php Бейсызық динамика]. Элмер Г. Винстің бифуркация және хаос модельдері *[http://amath.colorado.edu/faculty/jdm/faq-Contents.html Sci.Nonlinear FAQ 2.0 (Қыркүйек 2003)] бейсызық ғылымға қатысты анықтамалар, түсіндірмелер мен ресурстарды ұсынады '''Онлайн кітаптар немесе дәріс конспектілері''' *[https://arxiv.org/abs/math.HO/0111177 Геометриялық динамикалық жүйелер теориясы]. Нильс Берглундтың [[Цюрих жоғары техникалық мектебі|ETH]] жоғары курс студенттеріне арналған дәріс конспектілері. *[https://archive.org/details/dynamicalsystems00birk Динамикалық жүйелер]. Джордж Д. Биркгофтың 1927 жылғы кітабы динамикалық жүйелерге заманауи көзқараспен қарайды. *[http://chaosbook.org/ Хаос: классикалық және кванттық]. Периодтық орбита тұрғысынан динамикалық жүйелерге кіріспе. *[https://www.cs.brown.edu/research/ai/dynamics/tutorial/home.html Динамикалық жүйелерді үйрену] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250819052304/https://cs.brown.edu/research/ai/dynamics/tutorial/home.html |date=2025-08-19 }}. Динамикалық жүйелерді үйрену бойынша нұсқаулық. *[https://www.mat.univie.ac.at/~gerald/ftp/book-ode/ Қарапайым дифференциалдық теңдеулер және динамикалық жүйелер]. [[Геральд Тешль]] жазған дәріс конспектілері '''Зерттеу топтары''' *[http://www.math.rug.nl/~broer/ Динамикалық жүйелер тобы Гронинген], IWI, Гронинген университеті. *[http://www-chaos.umd.edu/ Chaos @ UMD]. Динамикалық жүйелердің қолданылуына бағытталған. *[http://www.math.stonybrook.edu/dynamical-systems], SUNY Stony Brook. Конференциялар тізімі, зерттеушілер және кейбір ашық мәселелер. *[http://www.math.psu.edu/dynsys/ Динамика және геометрия орталығы], Пенсильвания штаты. *[http://www.cds.caltech.edu/ Басқару және динамикалық жүйелер], Калтех. *[https://web.archive.org/web/20061018031023/http://lanoswww.epfl.ch/ Бейсызық жүйелер зертханасы], Лозанна федералды политехникалық мектебі (EPFL). *[https://web.archive.org/web/20070208153906/http://www.math.uni-bremen.de/ids.html Динамикалық жүйелер орталығы], Бремен университеті *[https://web.archive.org/web/20070406053155/http://www.eng.ox.ac.uk/samp/ Жүйелерді талдау, модельдеу және болжау тобы], Оксфорд университеті *[http://sd.ist.utl.pt/ Бейсызық динамика тобы], Жоғары техникалық институт, Лиссабон техникалық университеті *[http://www.impa.br/ Динамикалық жүйелер] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170602221933/http://www.impa.br/ |date=2017-06-02 }}, IMPA, Таза және қолданбалы математика ұлттық институты. *[http://ndw.cs.cas.cz/ Бейсызық динамика жұмыс тобы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150121174532/http://ndw.cs.cas.cz/ |date=2015-01-21 }}, Информатика институты, Чехия Ғылым академиясы. *[https://dynamicalsystems.upc.edu/ UPC Динамикалық жүйелер тобы Барселона], Каталония политехникалық университеті. *[https://www.ccdc.ucsb.edu/ Басқару, динамикалық жүйелер және есептеулер орталығы], Калифорния университеті, Санта-Барбара. [[Санат:Динамикалық жүйелер| ]] [[Санат:Жүйелер теориясы]] [[Санат:Математикалық және сандық әдістер (экономика)]] cubo40qem0kf036le2v3c73l5zftts4 0 783092 3643540 3626367 2026-08-17T23:21:23Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3643540 wikitext text/x-wiki {{Әдеби шығарма |Атауы = Екі капитан |Шынайы атауы = Два капитана |Сурет = В. Каверин «Два капитана». Обложка первого издания 1940.jpg |Сурет сипаттамасы = Романның 1940 жылғы алғашқы жеке басылымының мұқабасы |Жанр = [[шытырман оқиғалы роман]], қалыптасу романы |Авторы = [[Вениамин Александрович Каверин|Вениамин Каверин]] |Түпнұсқа тілі = орыс тілі |Жазылды = 1938—1944 |Жариялануы = 1940-1945 |Жеке басылым = |Баспа = |isbn = |Аударма = |Алдыңғысы = |Келесі = |Lib = |Уикикітап = }} '''«Екі капитан»''' ({{lang-ru|Два капитана}}) — орыс жазушысы [[Вениамин Александрович Каверин|Вениамин Кавериннің]] шытырман оқиғалы романы. Шығарма 1938—1944 жылдары жазылған. Роман кеңес әдебиетіндегі ең танымал жасөспірімдерге арналған шытырман шығармалардың бірі болып саналады. Кітапта Александр Иванович Григорьевтің, яғни Саня Григорьевтің, балалық шағынан бастап ересек өміріне дейінгі жолы, оның полярлық экспедиция құпиясын ашуға ұмтылысы және адамдық табандылық, адалдық, махаббат пен борыш тақырыптары баяндалады.<ref name="ruwiki">[https://ru.wikipedia.org/wiki/Два_капитана «Два капитана»] // Орысша Уикипедия.</ref> Роман авторына 1946 жылы екінші дәрежелі Сталиндік сыйлық берілді. Шығарма бірнеше рет қайта басылып, көптеген тілдерге аударылды. Қазақ тілінде «Екі капитан» романы 1956 жылы жарық көргені көрсетіледі.<ref name="kkkaverin">[https://kk.wikipedia.org/wiki/Вениамин_Александрович_Каверин Вениамин Александрович Каверин] // Қазақша Уикипедия.</ref> == Сюжеті == Романда провинциялық Энск қаласында дүниеге келген Александр Иванович Григорьевтің өмірі суреттеледі. Бала кезінде ауыр сырқаттан кейін Саня сөйлей алмай қалады, бірақ айналасындағы адамдардың сөзін түсінеді. Бір күні өзен тасқыны оның ауласына суға кеткен пошташының денесі мен хаттар салынған сөмкені әкеледі. Осы хаттардың бір бөлігі сақталып, оларды көрші тұратын Даша апай балаларға оқып береді. Хаттарда полярлық экспедиция тағдыры туралы айтылады, ал бұл оқиға Саняның бүкіл өміріне әсер етеді. Кейін Саня жалған айыппен қамауға алынған әкесін ақтай алмай қалады, себебі ол сөйлей алмайды. Әкесі түрмеде қайтыс болады, анасы да көп ұзамай дүние салады. Жетім қалған Саня досы Петька Сковородниковпен бірге үйінен қашып, жаңа өмір іздейді. Екеуінің ұранына айналған сөздер — «Күресу және іздеу, табу және берілмеу» — романның негізгі идеялық арқауына айналады. Мәскеуге келген соң Саня мектеп-коммунаға түседі. Кейін ол Татариновтар отбасымен танысады. Катя Татаринованың әкесі, капитан Иван Львович Татаринов, 1912 жылы Солтүстік теңіз жолын зерттеуге шыққан полярлық экспедицияны басқарған, бірақ экспедиция хабар-ошарсыз жоғалған. Саня балалық шағында оқыған хаттар мен Татариновтар отбасының тарихын байланыстыра отырып, капитан Татаринов экспедициясының қаза табуына Николай Антонович Татариновтың қатысы болуы мүмкін деген қорытындыға келеді. Мария Васильевна Татаринова Саняның сөздеріне сеніп, кейін өз-өзіне қол жұмсайды. Саня жала жапты деп айыпталып, Татариновтар үйінен қуылады. Осыдан кейін ол жоғалған экспедицияның тағдырын анықтап, капитан Татариновтың есімін ақтауға ант береді. Саня ұшқыш болады, Арктикада қызмет етеді және көп жылдар бойы экспедицияға қатысты деректерді жинайды. [[Ұлы Отан соғысы]] жылдарында капитан Александр Григорьев Арктика жағалауына мәжбүрлі қону жасайды. Қону орны жоғалған экспедицияның ықтимал бағытымен сәйкес келеді. Сол жерде ол капитан Татариновтың соңғы тұрағын, оның құжаттары мен материалдарын табады. Осылайша Саня көп жылдық ізденісін аяқтап, экспедицияның шынайы тарихын қалпына келтіреді. == Негізгі кейіпкерлер == * '''Александр Иванович Григорьев''' — романның басты кейіпкері, бала кезінен қиындық көрген, кейін ұшқыш болған табанды адам. * '''Екатерина Ивановна Татаринова''' — капитан Татариновтың қызы, Саняның сүйген қызы. * '''Иван Львович Татаринов''' — полярлық экспедиция жетекшісі, роман атауындағы екі капитанның бірі. * '''Николай Антонович Татаринов''' — капитан Татариновтың туысы, романның жағымсыз кейіпкерлерінің бірі. * '''Петька Сковородников''' — Саняның бала күнгі досы. * '''Ромашов''' — Саняның қарсыластарының бірі. * '''Иван Иваныч''' — Саняға сөйлеуді қалпына келтіруге көмектескен дәрігер. * '''Даша апай''' — Саняның балалық шағында маңызды рөл атқарған көрші әйел. == Тарихи прототиптері == Кавериннің естеліктері бойынша, романның жасалуына оның генетик Михаил Лобашёвпен кездесуі әсер еткен. Лобашёв жазушыға өзінің балалық шағы, сөйлеу қабілетінен айырылуы, жетімдігі, панасыздық кезеңі және мектеп-коммунадағы өмірі туралы айтып берген.<ref name="ruwiki" /> Басты кейіпкер Саня Григорьевтің тағы бір прототипі ретінде әскери ұшқыш Самуил Клебанов аталады. Ол Каверинге ұшу ісінің ерекшеліктері туралы мәлімет берген.<ref name="ruwiki" /> Капитан Иван Львович Татаринов бейнесі бірнеше тарихи тұлғаның тағдырымен үндеседі. 1912 жылы Ресейден үш белгілі полярлық экспедиция шыққан: Георгий Седов басқарған «Святой Фока», Георгий Брусилов басқарған «Святая Анна» және Владимир Русанов қатысқан «Геркулес» экспедициялары. Романдағы «Святая Мария» экспедициясының бағыты мен тағдыры әсіресе «Святая Анна» экспедициясын еске түсіреді.<ref name="ruwiki" /> Романдағы «Күресу және іздеу, табу және берілмеу» ұраны ағылшын ақыны Альфред Теннисонның «Улисс» өлеңіндегі жолға негізделген. == Жариялануы == Романның бірінші томы алғаш рет 1938—1940 жылдары «Костёр» балалар журналында жарияланды. Алғашқы жеке басылымы 1940 жылы Детиздат баспасынан шықты. Толық басылымы 1945 жылы жарық көрді.<ref name="fantlab">[https://fantlab.ru/edition177677 В. Каверин. «Два капитана». 1940 жылғы басылым туралы мәлімет] // Лаборатория фантастики.</ref> == Әдеби ерекшелігі == «Екі капитан» шытырман оқиғалы роман, қалыптасу романы және тарихи-деректік ізденіс элементтерін біріктіреді. Шығармада жеке адамның мінезінің қалыптасуы, ерік-жігер, әділет іздеу, өткенді қалпына келтіру және тарихи жады тақырыптары қатар өріледі. Әдебиеттанушы Мария Майофис романның құрылымында шытырман оқиғалы сапар, тәрбиелік роман және кеңестік тарихи баяндау элементтері тоғысатынын атап өтеді.<ref name="arzamas">Майофис М. Л. [https://arzamas.academy/mag/429-2cap Как читать «Двух капитанов»] // Arzamas, 16 маусым 2017.</ref> == Экранизациялары және бейімделуі == Роман екі рет экранға шығарылды: * ''[[Екі капитан (фильм, 1956)|Екі капитан]]'' — 1956 жылғы көркем фильм; * ''[[Екі капитан (фильм, 1976)|Екі капитан]]'' — 1976 жылғы көпсериялы телевизиялық фильм. 2001 жылы роман желісі бойынша «[[Норд-Ост]]» мюзиклі қойылды.<ref name="ruwiki" /> == Есте қалдыру == 1995 жылы Псков қаласында роман кейіпкерлеріне арналған «Екі капитан» ескерткіші орнатылды. Псков — Кавериннің туған қаласы, ал романда ол Энск деген шартты атаумен берілген.<ref name="rgo">[https://www.rgo.ru/ru/article/borotsya-i-iskat-poklonniki-romana-kaverina-sleduyut-devizu-uzhe-70-let Бороться и искать! Поклонники романа Каверина следуют девизу уже 70 лет] // Орыс географиялық қоғамы, 17 ақпан 2015.</ref> 2003 жылы Мурманск облысындағы Полярный қаласының басты алаңы «Екі капитан» романының құрметіне аталды. Бұл қала Ресейдің Арктиканы зерттеу тарихымен және романдағы оқиғалармен байланыстырылады.<ref name="regnum">[https://regnum.ru/news/119201 Мурманская область: Главная площадь Полярного названа в честь романа Вениамина Каверина «Два капитана»]{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // Regnum, 22 мамыр 2003.</ref> 2002 жылы Псков облыстық балалар кітапханасында «Екі капитан» романына арналған музей ашылды.<ref name="museum">[https://www.kaverin.ru/dva-kapitana/muzej/2289-muzej Музей романа «Два капитана»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240803194004/http://www.kaverin.ru/dva-kapitana/muzej/2289-muzej |date=2024-08-03 }} // В. А. Каверин атындағы Псков облыстық балалар мен жасөспірімдер кітапханасы.</ref> == Суреттер == <gallery> В. Каверин «Два капитана». Обложка первого издания 1940.jpg|«Екі капитан» романының 1940 жылғы алғашқы жеке басылымының мұқабасы Books by Venyamin Kaverin - The Two Captains.jpg|Вениамин Кавериннің «Екі капитан» романының басылымы Books by Venyamin Kaverin.jpg|Вениамин Каверин шығармаларының басылымдары </gallery> == Тағы қараңыз == * [[Вениамин Александрович Каверин|Вениамин Каверин]] * [[Георгий Седов]] * [[Георгий Брусилов]] * [[Владимир Русанов]] * [[Солтүстік теңіз жолы]] * [[Норд-Ост]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:The_Two_Captains Wikimedia Commons-тағы «The Two Captains» санаты] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:В._Каверин_«Два_капитана»._Обложка_первого_издания_1940.jpg Романның 1940 жылғы алғашқы басылым мұқабасының фотосы] * [https://upload.wikimedia.org/wikipedia/ru/5/55/Kaverin-dva-kapitana-pskov.JPG Псковтағы «Екі капитан» ескерткішінің фотосы] * [https://ru.wikiquote.org/wiki/Два_капитана «Два капитана» — Викицитатник] * [https://arzamas.academy/mag/429-2cap Мария Майофис. «Как читать „Двух капитанов“» — Arzamas] * [https://rg.ru/2022/04/19/istoricheskij-mostik-dvuh-kapitanov.html Василий Авченко. «Исторический мостик „Двух капитанов“» — «Родина» журналы] * [https://www.kaverin.ru/dva-kapitana/muzej/2289-muzej «Екі капитан» романының музейі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240803194004/http://www.kaverin.ru/dva-kapitana/muzej/2289-muzej |date=2024-08-03 }} [[Санат:Орыс тіліндегі романдар]] [[Санат:Шытырман оқиғалы романдар]] [[Санат:1944 жылғы романдар]] [[Санат:Ұлы Отан соғысы туралы кітаптар]] [[Санат:Вениамин Каверин шығармалары]] cko5j5mp6fvfdjpo2cskykmggivsfe0 3 783161 3643609 3627112 2026-08-18T09:05:39Z 1nter pares 146705 /* Дереккөздер */ жаңа бөлім 3643609 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Аружан Сағаткен}} -- [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылауы]] 10:43, 2026 ж. шілденің 7 (+05) == Дереккөздер == Қайырлы күн! [[Бірінші қоғамдық кітапхана ғимараты|Мақалаға]] қосылған ақпарат дереккөздермен қамтылмаған екен. Тиісті дереккөздерді қосып қоюыңызды сұраймын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 14:05, 2026 ж. тамыздың 18 (+05) 1id8f3aod0u0zrxglegqum1m9oflxj1 3643661 3643609 2026-08-18T10:24:30Z Аружан Сағаткен 183226 /* Дереккөздер */ Жауап беру 3643661 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Аружан Сағаткен}} -- [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылауы]] 10:43, 2026 ж. шілденің 7 (+05) == Дереккөздер == Қайырлы күн! [[Бірінші қоғамдық кітапхана ғимараты|Мақалаға]] қосылған ақпарат дереккөздермен қамтылмаған екен. Тиісті дереккөздерді қосып қоюыңызды сұраймын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 14:05, 2026 ж. тамыздың 18 (+05) :Қайырлы күн! Кері байланыс үшін үлкен рақмет. Дереккөздерді дереу арада қосамын. [[Қатысушы:Аружан Сағаткен|Аружан Сағаткен]] ([[Қатысушы талқылауы:Аружан Сағаткен|талқылау]]) 15:24, 2026 ж. тамыздың 18 (+05) brjndln11phh6t55eare0gg672ing34 0 783241 3643619 3628952 2026-08-18T09:22:03Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3643619 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Septic_graph.svg|thumb|right|233px|7 нақты нөлі және 6 критикалық нүктесі бар жетінші дәрежелі көпмүшенің графигі.]] '''Жетінші дәрежелі теңдеу''' немесе '''жетінші дәрежелі алгебралық теңдеу''' — ең жоғары дәрежесі 7-ге тең болатын [[алгебралық теңдеу]]. Мұндай теңдеу бір айнымалының жетінші дәрежелі [[көпмүше]]сін нөлге теңестіру арқылы беріледі. Жалпы түрі: :<math>ax^{7}+bx^{6}+cx^{5}+dx^{4}+ex^{3}+fx^{2}+gx+h=0,\qquad a\ne 0.</math> Мұндағы <math>a,b,c,d,e,f,g,h</math> — теңдеудің коэффициенттері. Олар [[бүтін сандар]], [[рационал сандар]], [[нақты сандар]], [[комплекс сандар]] немесе жалпы жағдайда белгілі бір [[өріс (алгебра)|өрістің]] не [[сақина (алгебра)|сақинаның]] элементтері болуы мүмкін. Ағылшын тіліндегі математикалық әдебиетте жетінші дәрежелі теңдеу ''septic equation'' деп аталады. Қазақ тілінде ең табиғи атауы — '''жетінші дәрежелі теңдеу'''. == Жалпы сипаттамасы == Жетінші дәрежелі функция мына түрде жазылады: :<math>f(x)=ax^{7}+bx^{6}+cx^{5}+dx^{4}+ex^{3}+fx^{2}+gx+h,\qquad a\ne 0.</math> Теңдеу осы функцияны нөлге теңестіру арқылы алынады: :<math>f(x)=0.</math> Егер <math>a=0</math> болса, онда көпмүшенің дәрежесі төмендейді: <math>b\ne 0</math> болғанда ол алтыншы дәрежелі, <math>b=0,\ c\ne 0</math> болғанда бесінші дәрежелі теңдеуге және сол сияқты төменгі дәрежелі теңдеулерге айналады. [[Алгебраның негізгі теоремасы]] бойынша комплекс сандар өрісінде жетінші дәрежелі теңдеудің, еселіктерімен қоса есептегенде, дәл жеті түбірі болады. Нақты коэффициенттері бар жағдайда нақты түбірлердің саны тақ болады: қарапайым жағдайда теңдеу 1, 3, 5 немесе 7 нақты түбірге ие болуы мүмкін. Қалған түбірлер нақты емес комплекс түбірлер түрінде жұп-жұбымен пайда болады. == Графигінің қасиеттері == Жетінші дәрежелі функция тақ дәрежелі болғандықтан, оның графигі жалпы пішіні жағынан [[кубтық функция]] мен [[бесінші дәрежелі функция]] графиктеріне ұқсайды. Бірақ жетінші дәрежелі функцияда қосымша жергілікті максимумдар мен минимумдар болуы мүмкін. Оның туындысы, әдетте, алтыншы дәрежелі функция болады: :<math>f'(x)=7ax^{6}+6bx^{5}+5cx^{4}+4dx^{3}+3ex^{2}+2fx+g.</math> Сондықтан нақты сандар өрісінде жетінші дәрежелі функцияның графигінде ең көбі алты критикалық нүкте болуы мүмкін. Олар, мысалы, үш жергілікті максимум және үш жергілікті минимум түрінде орналасуы ықтимал. Жетекші коэффициенттің таңбасына қарай графиктің шеткі мінез-құлқы өзгереді: * егер <math>a>0</math> болса, онда <math>x\to -\infty</math> кезінде <math>f(x)\to -\infty</math>, ал <math>x\to +\infty</math> кезінде <math>f(x)\to +\infty</math>; * егер <math>a<0</math> болса, онда <math>x\to -\infty</math> кезінде <math>f(x)\to +\infty</math>, ал <math>x\to +\infty</math> кезінде <math>f(x)\to -\infty</math>. Осы себепті нақты коэффициенттері бар жетінші дәрежелі көпмүшенің кем дегенде бір нақты түбірі болады. == Радикалдар арқылы шешілуі == Екінші, үшінші және төртінші дәрежелі теңдеулер үшін радикалдар арқылы берілетін жалпы формулалар бар. Бірақ бесінші және одан жоғары дәрежелі теңдеулер үшін мұндай жалпы формула жоқ. Бұл нәтиже [[Абель — Руффини теоремасы]]мен байланысты. Сондықтан жетінші дәрежелі теңдеу жалпы жағдайда радикалдар арқылы шешілмейді. Алайда кейбір дербес жетінші дәрежелі теңдеулер көбейткіштерге жіктеу, айнымалыны алмастыру немесе арнайы құрылымы арқылы радикалдармен шешілуі мүмкін. Мұндай теңдеулердің шешілуі [[Галуа теориясы]] арқылы зерттеледі. == Шешілетін жетінші дәрежелі теңдеулер == Кейбір жетінші дәрежелі теңдеулер радикалдар арқылы шешіледі. Мысалы, де Муавр типіндегі шешілетін бесінші дәрежелі теңдеудің жалпылауы ретінде мына жетінші дәрежелі теңдеу қарастырылады: :<math>x^{7}+7\alpha x^{5}+14\alpha^{2}x^{3}+7\alpha^{3}x+\beta=0.</math> Бұл теңдеу қосымша квадрат теңдеумен байланыстырылады: :<math>y^{2}+\beta y-\alpha^{7}=0.</math> Мұндай құрылымда теңдеу <math>x=u+v</math>, <math>uv+\alpha=0</math> және <math>u^{7}+v^{7}+\beta=0</math> қатынастары арқылы алынуы мүмкін. Егер <math>y_1</math> және <math>y_2</math> қосымша квадрат теңдеудің түбірлері болса, онда жеті түбірдің түрі былай жазылады: :<math>x_k=\omega_k\sqrt[7]{y_1}+\omega_k^{6}\sqrt[7]{y_2},</math> мұндағы <math>\omega_k</math> — бірліктің жетінші дәрежелі түбірлерінің бірі. Бұл жағдайда теңдеудің Галуа тобы 42 ретті максималды шешілетін топ болады.<ref name="King">{{cite book |last=King |first=R. Bruce |title=Beyond the Quartic Equation |publisher=Birkhäuser |location=Boston, Basel, Berlin |year=2009 |pages=143–144 |isbn=978-0-8176-4849-7}}</ref> Тағы бір шешілетін отбасы мына түрде беріледі: :<math>x^{7}-2x^{6}+(\alpha+1)x^{5}+(\alpha-1)x^{4}-\alpha x^{3}-(\alpha+5)x^{2}-6x-4=0.</math> Оның дискриминанты: :<math>\Delta=-4^{4}\left(4\alpha^{3}+99\alpha^{2}-34\alpha+467\right)^{3}.</math> Бұл отбасының Галуа тобы 14 ретті [[диэдрлік топ]] болып табылады.<ref name="King" /> == Галуа топтары == Жетінші дәрежелі теңдеулердің шешілу мәселесінде [[Галуа тобы]] маңызды рөл атқарады. Жалпы жағдайда жетінші дәрежелі теңдеудің Галуа тобы түбірлердің орын алмастыруларын сипаттайды. Радикалдар арқылы шешілетін жетінші дәрежелі теңдеулердің Галуа тобы мына топтардың біріне жатуы мүмкін: * 7 ретті [[циклдік топ]]; * 14 ретті [[диэдрлік топ]]; * 21 немесе 42 ретті метациклдік топ. Бұлардан басқа, жетінші дәрежелі теңдеулерде 168 ретті <math>L(3,2)</math> тобы кездеседі. Бұл топ [[Фано жазықтығы]]ның жеті нүктесі мен жеті «түзуін» сақтайтын орын алмастырулармен байланысты. Мұндай Галуа тобы бар теңдеулерді шешу үшін [[эллиптикалық функциялар]] қажет болуы мүмкін. Жалпы жағдайда жетінші дәрежелі теңдеудің Галуа тобы 2520 ретті [[айнымалы топ]] <math>A_7</math> немесе 5040 ретті [[симметриялық топ]] <math>S_7</math> болуы мүмкін. Мұндай теңдеулерді шешу үшін [[гиперэллиптикалық функциялар]] және үшінші тектегі [[тета-функция]]лар қолданылады.<ref name="King" /> == Гильберттің он үшінші проблемасымен байланысы == Жетінші дәрежелі теңдеулер [[Гильберттің он үшінші проблемасы]]мен тығыз байланысты. Бұл проблема бірнеше айнымалы функцияларды екі айнымалы функциялардың суперпозициясы арқылы өрнектеу мүмкіндігіне қатысты қойылған. Жетінші дәрежелі теңдеулер — шешімдерін екі айнымалының үздіксіз функцияларының суперпозициясы арқылы алуға болатыны бірден айқын емес ең төменгі дәрежелі теңдеулердің бірі. 1957 жылы [[Андрей Колмогоров]] пен [[Владимир Арнольд]] кез келген көп айнымалы үздіксіз функцияны бір және екі айнымалы үздіксіз функциялардың суперпозициясы арқылы көрсетуге болатынын дәлелдеді.<ref name="Brattka">{{cite book |last=Brattka |first=Vasco |chapter=From Hilbert's 13th Problem to the theory of neural networks: constructive aspects of Kolmogorov's Superposition Theorem |title=Kolmogorov's Heritage in Mathematics |publisher=Springer |location=Berlin, Heidelberg |year=2007 |pages=253–280 |isbn=978-3-540-36349-1}}</ref> Алайда Арнольдтің пікірінше, Гильберт проблемасының тереңірек мәні жетінші дәрежелі теңдеулердің шешімдерін екі айнымалының алгебралық функциялары арқылы көрсету мүмкіндігіне қатысты. Бұл сұрақ қазіргі математикада толық шешілген мәселе ретінде қарастырылмайды.<ref name="Arnold">{{cite web |last=Arnold |first=V. I. |title=From Hilbert's Superposition Problem to Dynamical Systems |url=https://www.pdmi.ras.ru/~arnsem/Arnold/arnold-hilbert.pdf |access-date=2026-07-02}}</ref> == Геометриялық қолданылуы == Жетінші дәрежелі теңдеулер геометрияда да пайда болады. Мысалы, шеңберге іштей сызылған бесбұрыштың ауданының квадраты кейбір жетінші дәрежелі теңдеудің түбірі болады. Бұл теңдеудің коэффициенттері бесбұрыш қабырғаларының симметриялық функциялары арқылы өрнектеледі. Ұқсас қасиет шеңберге іштей сызылған алтыбұрыш үшін де орындалады: оның ауданының квадраты да қабырғалары арқылы анықталатын жетінші дәрежелі теңдеудің түбірі болуы мүмкін.<ref name="Pentagon">{{cite web |last=Weisstein |first=Eric W. |title=Cyclic Pentagon |website=MathWorld—A Wolfram Web Resource |url=https://mathworld.wolfram.com/CyclicPentagon.html |access-date=2026-07-02}}</ref><ref name="Hexagon">{{cite web |last=Weisstein |first=Eric W. |title=Cyclic Hexagon |website=MathWorld—A Wolfram Web Resource |url=https://mathworld.wolfram.com/CyclicHexagon.html |access-date=2026-07-02}}</ref> == Мысалдар == Қарапайым жетінші дәрежелі теңдеудің мысалы: :<math>x^{7}-1=0.</math> Бұл теңдеудің бір нақты түбірі бар: :<math>x=1.</math> Комплекс сандар өрісінде оның жеті түбірі болады. Олар бірліктің жетінші дәрежелі түбірлері: :<math>x_k=e^{2\pi i k/7},\qquad k=0,1,2,3,4,5,6.</math> Тағы бір мысал: :<math>x^{7}-x=0.</math> Бұл теңдеу былай жіктеледі: :<math>x(x^{6}-1)=0.</math> Осыдан нақты түбірлер: :<math>x=-1,\quad x=0,\quad x=1.</math> Қалған түбірлер комплекс түбірлер болады. == Тағы қараңыз== * [[Алгебралық теңдеу]] * [[Көпмүше]] * [[Сызықтық теңдеу]] * [[Квадрат теңдеу]] * [[Кубтық теңдеу]] * [[Төртінші дәрежелі теңдеу]] * [[Бесінші дәрежелі теңдеу]] * [[Алтыншы дәрежелі теңдеу]] * [[Абель — Руффини теоремасы]] * [[Галуа теориясы]] * [[Галуа тобы]] * [[Гильберттің он үшінші проблемасы]] * [[Фано жазықтығы]] * [[Эллиптикалық функция]] * [[Гиперэллиптикалық функция]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://galoisdb.math.upb.de/groups?deg=7 A Database for Number Fields: Galois groups of degree 7] — Галуа топтары жөніндегі дерекқор. * [https://mathworld.wolfram.com/CyclicPentagon.html Cyclic Pentagon] — Wolfram MathWorld. * [https://mathworld.wolfram.com/CyclicHexagon.html Cyclic Hexagon] — Wolfram MathWorld. * [https://www.pdmi.ras.ru/~arnsem/Arnold/arnold-hilbert.pdf V. I. Arnold, ''From Hilbert's Superposition Problem to Dynamical Systems'']{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. {{math-stub}} {{Алгебралық теңдеулер}} [[Санат:Көпмүшеліктер]] [[Санат:Теңдеулер]] [[Санат:Галуа теориясы]] 1kwu9dthuhh7o951jmuuc851dl7g5a6 0 785016 3643407 3642733 2026-08-17T16:49:46Z Kasymov 10777 3643407 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=тамыз 2026}} '''Гейдар Әлиев шәкіртақысы''' — жоғары оқу орнының студенттеріне арналған. Бұл шәкіртақы атыраулық студенттерге 2012 жылдан бері тағайындалып келеді.<ref>{{citeweb|url=https://cntv.kz/studentterge-gejdar-liev-atynda-y-sh/|title=СТУДЕНТТЕРГЕ ГЕЙДАР ӘЛИЕВ АТЫНДАҒЫ ШӘКІРТАҚЫ БЕРІЛДІ|author=|date=|work=|publisher=|lang=}}</ref> == Тарихы == Халел Досмұхамедов атындағы Атырау уни­верситетінде 2012 жылдан бері әзербайжан халқының тарихы мен мәдениетін зерттеу орталығы жұмыс істейді. Орталық бауырлас елдер арасындағы ынтымақтастық пен рухани байланысты тереңдету мақсатында ашылған. Осы жылдан бері университеттің үздік студенттеріне Әзербайжан Республикасының бірінші президенті Гейдар Әлиев атындағы халықаралық стипендия беріліп келеді.<ref>{{citeweb|url=https://egemen.kz/news/article341888-uzdikterge-geydar-aliev-stipendiyasy|title=Үздіктерге – Гейдар Әлиев стипендиясы|author=|date=|work=|publisher=|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} kdgyzioza00d6sai0ub61pij902tixp 10 785023 3643409 3642831 2026-08-17T16:53:53Z Kasymov 10777 3643409 wikitext text/x-wiki {{Құжаттама беті}} == Көшіріп алу үшін == <pre> {{Мифологиялық кейіпкер | Есімі = | Түпнұсқа атауы = | Сурет = | ені = | Сурет атауы = | Мифологиясы = | Түрі = | Аймағы = | Әсер ету саласы = | Есімінің мағынасы = | Грекше жазылуы = | Латынша жазылуы = | Басқа тілдердегі аты = | Жынысы = | Қызметі = | Кәсібі = | Астральды аспектісі = | Әулеті = | Әкесі = | Анасы = | Бауыры = | Жұбайы = | Балалары = | Байланысты кейіпкерлер= | Мекені = | Өмір сүрген кезеңі = | Жерленген орны = | Табыну орталығы = | Басты ғибадатханасы = | Сипаттамалары = | Атрибуттары = | Символы = | Жануары = | Өсімдігі = | Қаруы = | Ваханасы = | Мантрасы = | Шығу тегі = | Commons = }} </pre> <includeonly> [[Санат:Үлгілер-инфобокстар:Тұлғалар]] [[Санат:Үлгілер:Мифология]] </includeonly> mernzezya25l7azpuolzio3c1pj7mcy 3643410 3643409 2026-08-17T16:54:40Z Kasymov 10777 3643410 wikitext text/x-wiki {{Құжаттама беті}} == Көшіріп алу үшін == <pre> {{Мифологиялық кейіпкер | Есімі = | Түпнұсқа атауы = | Сурет = | ені = | Сурет атауы = | Мифологиясы = | Түрі = | Аймағы = | Әсер ету саласы = | Есімінің мағынасы = | Грекше жазылуы = | Латынша жазылуы = | Басқа тілдердегі аты = | Жынысы = | Қызметі = | Кәсібі = | Астральды аспектісі = | Әулеті = | Әкесі = | Анасы = | Бауыры = | Жұбайы = | Балалары = | Байланысты кейіпкерлер= | Мекені = | Өмір сүрген кезеңі = | Жерленген орны = | Табыну орталығы = | Басты ғибадатханасы = | Сипаттамалары = | Атрибуттары = | Символы = | Жануары = | Өсімдігі = | Қаруы = | Ваханасы = | Мантрасы = | Шығу тегі = | Commons = }} </pre> <includeonly> [[Санат:Үлгілер-инфобокстар:Тұлғалар|Мифологиялық кейіпкер]] [[Санат:Үлгілер:Мифология]] </includeonly> lvu6q0r7g2hr4m7qmzuhz02axz1g7sa 0 785053 3643415 3642988 2026-08-17T17:02:54Z Kasymov 10777 3643415 wikitext text/x-wiki {{Өзен |атауы = Кура |шынайы атауы = {{lang-tr|Kura}}, {{lang-ka|მტკვარი}}, {{lang-az|Kür}}, {{lang-hy|Կուր}} |сурет = Кура айлағы.jpg |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 1360 |су алабының ауданы = 188000 |су алабы = Каспий теңізі |өзендердің су алабы = |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = Армян таулары |бастауының биіктігі = 2720 |s_lat_dir = N|s_lat_deg = 40|s_lat_min = 40|s_lat_sec = 31 |s_lon_dir = E|s_lon_deg = 42|s_lon_min = 44|s_lon_sec = 32 |сағасы = Каспий теңізі |сағасының орны = |сағасының биіктігі = -28 |m_lat_dir = N|m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = E|m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = Түркия, Грузия, Әзербайжан |аймақ = |ортаққордағы санаты = Kura River }} '''Кура''' — Кавказ елдеріндегі ең ірі өзен. [[Түркия]], [[Грузия]], [[Әзербайжан]] мемлекеттерінің аумағынан өтеді. Өзен Грузия мен Әзірбайжандағы бірнеше су электр стансаларын қуатпен қамтамасыз етеді. Су электр стансалары су тасқыны кезінде өзеннің су деңгейін бақылау үшін пайдаланылады. Өзен Әзербайжан аумағында [[Иевлах]] қаласынан [[Каспий теңізі]]не дейін кеме қатынасына жарамды. == Атаудың сөзжасамдық сипаты == Лингвист В.А.Никонов өзеннің ежелгі грек Курос/Корос атауларын атап өтеді. Страбонның айтуынша, өзен парсы патшасы Кирдің құрметіне аталған. Сондай-ақ, Кура Зевстің қызы, ал Агван тілінде бұл "су қоймасы, өзен, су" деген мағынаны білдіреді.<ref>{{кітап|авторы=В.А.Никонов|бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Краткий топонимический словарь|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Москва|баспасы="Мысль"|жыл=1966|томы= |беттері=|барлық беті=220|сериясы= |isbn=|тиражы= }}</ref> == Сипаттамасы == Кураның негізгі бөлігі Үлкен және Кіші Кавказ жоталары арасында орналасқан кең, аласа аңғар арқылы ағады. Жоғарғы ағысы таулы, ал төменгі ағысы кең жазықтар мен далаларға таралған. Оның жалпы ұзындығы 1515 шақырым, оның 174 шақырымы Түркияда, 435 шақырымы Грузияда және 906 шақырымы Әзірбайжанда. Өзен Түркиядағы Аллахуекбер тауының солтүстік-шығыс беткейіне жақын жерде 2740 метр биіктіктен басталып, оңтүстік-шығысқа қарай Кавказ тауларына параллель ағып, Каспий теңізіне құяды.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/YoUVyQhVvGtqgSSi?ysclid=msu7f6pzsv75764933|title=Чем известна река Кура? Почему она так важна для Азербайджана и Грузии?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-15|lang=}}</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="130"> Atskuri fortress, Georgia-2.jpg|Ацкури бекінісі, Грузия-2 Aragvi-Mtskheta.jpg|Мцхета қаласының маңындағы Кура мен Арагви өзендерінің қосылысы თბილისი ზედაზენიდან (G.N. 2011).jpg|Тбилисидің солтүстік-батыс шеткі аймағының көрінісі Kür çayının Mingəçevirdən keçən hissəsi.jpg|Кура өзені Мингәчевир (Әзербайжан) қаласы тұсында </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Әзербайжан өзендері]] nclpuooivs4bn0jjn0zl5td63425a3z 3643417 3643415 2026-08-17T17:05:14Z Kasymov 10777 3643417 wikitext text/x-wiki {{Өзен |атауы = Кура |шынайы атауы = {{lang-tr|Kura}}, {{lang-ka|მტკვარი}}, {{lang-az|Kür}}, {{lang-hy|Կուր}} |сурет = Кура айлағы.jpg |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 1360 |су алабының ауданы = 188000 |су алабы = |өзендердің су алабы = |су шығыны = 575 |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = Армян таулары |бастауының биіктігі = 2720 |s_lat_dir = N|s_lat_deg = 40|s_lat_min = 40|s_lat_sec = 31 |s_lon_dir = E|s_lon_deg = 42|s_lon_min = 44|s_lon_sec = 32 |сағасы = [[Каспий теңізі]] |сағасының орны = |сағасының биіктігі = -28 |m_lat_dir = N|m_lat_deg = 39|m_lat_min = 17|m_lat_sec = 11 |m_lon_dir = E|m_lon_deg = 49|m_lon_min = 25|m_lon_sec = 40 |еңістігі = |ел = Түркия, Грузия, Әзербайжан |аймақ = |ортаққордағы санаты = Kura River }} '''Кура''' — Кавказ елдеріндегі ең ірі өзен. [[Түркия]], [[Грузия]], [[Әзербайжан]] мемлекеттерінің аумағынан өтеді. Өзен Грузия мен Әзірбайжандағы бірнеше су электр стансаларын қуатпен қамтамасыз етеді. Су электр стансалары су тасқыны кезінде өзеннің су деңгейін бақылау үшін пайдаланылады. Өзен Әзербайжан аумағында [[Иевлах]] қаласынан [[Каспий теңізі]]не дейін кеме қатынасына жарамды. == Атаудың сөзжасамдық сипаты == Лингвист В.А.Никонов өзеннің ежелгі грек Курос/Корос атауларын атап өтеді. Страбонның айтуынша, өзен парсы патшасы Кирдің құрметіне аталған. Сондай-ақ, Кура Зевстің қызы, ал Агван тілінде бұл "су қоймасы, өзен, су" деген мағынаны білдіреді.<ref>{{кітап|авторы=В.А.Никонов|бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Краткий топонимический словарь|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Москва|баспасы="Мысль"|жыл=1966|томы= |беттері=|барлық беті=220|сериясы= |isbn=|тиражы= }}</ref> == Сипаттамасы == Кураның негізгі бөлігі Үлкен және Кіші Кавказ жоталары арасында орналасқан кең, аласа аңғар арқылы ағады. Жоғарғы ағысы таулы, ал төменгі ағысы кең жазықтар мен далаларға таралған. Оның жалпы ұзындығы 1515 шақырым, оның 174 шақырымы Түркияда, 435 шақырымы Грузияда және 906 шақырымы Әзірбайжанда. Өзен Түркиядағы Аллахуекбер тауының солтүстік-шығыс беткейіне жақын жерде 2740 метр биіктіктен басталып, оңтүстік-шығысқа қарай Кавказ тауларына параллель ағып, Каспий теңізіне құяды.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/YoUVyQhVvGtqgSSi?ysclid=msu7f6pzsv75764933|title=Чем известна река Кура? Почему она так важна для Азербайджана и Грузии?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-15|lang=}}</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="130"> Atskuri fortress, Georgia-2.jpg|Ацкури бекінісі, Грузия-2 Aragvi-Mtskheta.jpg|Мцхета қаласының маңындағы Кура мен Арагви өзендерінің қосылысы თბილისი ზედაზენიდან (G.N. 2011).jpg|Тбилисидің солтүстік-батыс шеткі аймағының көрінісі Kür çayının Mingəçevirdən keçən hissəsi.jpg|Кура өзені Мингәчевир (Әзербайжан) қаласы тұсында </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Әзербайжан өзендері]] 2jpcqemwf1zhpjh32cs71byu4mpbbos 3643418 3643417 2026-08-17T17:05:36Z Kasymov 10777 «[[Санат:Түркия өзендері|Түркия өзендері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3643418 wikitext text/x-wiki {{Өзен |атауы = Кура |шынайы атауы = {{lang-tr|Kura}}, {{lang-ka|მტკვარი}}, {{lang-az|Kür}}, {{lang-hy|Կուր}} |сурет = Кура айлағы.jpg |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 1360 |су алабының ауданы = 188000 |су алабы = |өзендердің су алабы = |су шығыны = 575 |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = Армян таулары |бастауының биіктігі = 2720 |s_lat_dir = N|s_lat_deg = 40|s_lat_min = 40|s_lat_sec = 31 |s_lon_dir = E|s_lon_deg = 42|s_lon_min = 44|s_lon_sec = 32 |сағасы = [[Каспий теңізі]] |сағасының орны = |сағасының биіктігі = -28 |m_lat_dir = N|m_lat_deg = 39|m_lat_min = 17|m_lat_sec = 11 |m_lon_dir = E|m_lon_deg = 49|m_lon_min = 25|m_lon_sec = 40 |еңістігі = |ел = Түркия, Грузия, Әзербайжан |аймақ = |ортаққордағы санаты = Kura River }} '''Кура''' — Кавказ елдеріндегі ең ірі өзен. [[Түркия]], [[Грузия]], [[Әзербайжан]] мемлекеттерінің аумағынан өтеді. Өзен Грузия мен Әзірбайжандағы бірнеше су электр стансаларын қуатпен қамтамасыз етеді. Су электр стансалары су тасқыны кезінде өзеннің су деңгейін бақылау үшін пайдаланылады. Өзен Әзербайжан аумағында [[Иевлах]] қаласынан [[Каспий теңізі]]не дейін кеме қатынасына жарамды. == Атаудың сөзжасамдық сипаты == Лингвист В.А.Никонов өзеннің ежелгі грек Курос/Корос атауларын атап өтеді. Страбонның айтуынша, өзен парсы патшасы Кирдің құрметіне аталған. Сондай-ақ, Кура Зевстің қызы, ал Агван тілінде бұл "су қоймасы, өзен, су" деген мағынаны білдіреді.<ref>{{кітап|авторы=В.А.Никонов|бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Краткий топонимический словарь|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Москва|баспасы="Мысль"|жыл=1966|томы= |беттері=|барлық беті=220|сериясы= |isbn=|тиражы= }}</ref> == Сипаттамасы == Кураның негізгі бөлігі Үлкен және Кіші Кавказ жоталары арасында орналасқан кең, аласа аңғар арқылы ағады. Жоғарғы ағысы таулы, ал төменгі ағысы кең жазықтар мен далаларға таралған. Оның жалпы ұзындығы 1515 шақырым, оның 174 шақырымы Түркияда, 435 шақырымы Грузияда және 906 шақырымы Әзірбайжанда. Өзен Түркиядағы Аллахуекбер тауының солтүстік-шығыс беткейіне жақын жерде 2740 метр биіктіктен басталып, оңтүстік-шығысқа қарай Кавказ тауларына параллель ағып, Каспий теңізіне құяды.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/YoUVyQhVvGtqgSSi?ysclid=msu7f6pzsv75764933|title=Чем известна река Кура? Почему она так важна для Азербайджана и Грузии?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-15|lang=}}</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="130"> Atskuri fortress, Georgia-2.jpg|Ацкури бекінісі, Грузия-2 Aragvi-Mtskheta.jpg|Мцхета қаласының маңындағы Кура мен Арагви өзендерінің қосылысы თბილისი ზედაზენიდან (G.N. 2011).jpg|Тбилисидің солтүстік-батыс шеткі аймағының көрінісі Kür çayının Mingəçevirdən keçən hissəsi.jpg|Кура өзені Мингәчевир (Әзербайжан) қаласы тұсында </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Әзербайжан өзендері]] [[Санат:Түркия өзендері]] f99uoc1qrbj9gexotxgvu0nond53y4k 3643419 3643418 2026-08-17T17:05:48Z Kasymov 10777 «[[Санат:Грузия өзендері|Грузия өзендері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3643419 wikitext text/x-wiki {{Өзен |атауы = Кура |шынайы атауы = {{lang-tr|Kura}}, {{lang-ka|მტკვარი}}, {{lang-az|Kür}}, {{lang-hy|Կուր}} |сурет = Кура айлағы.jpg |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 1360 |су алабының ауданы = 188000 |су алабы = |өзендердің су алабы = |су шығыны = 575 |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = Армян таулары |бастауының биіктігі = 2720 |s_lat_dir = N|s_lat_deg = 40|s_lat_min = 40|s_lat_sec = 31 |s_lon_dir = E|s_lon_deg = 42|s_lon_min = 44|s_lon_sec = 32 |сағасы = [[Каспий теңізі]] |сағасының орны = |сағасының биіктігі = -28 |m_lat_dir = N|m_lat_deg = 39|m_lat_min = 17|m_lat_sec = 11 |m_lon_dir = E|m_lon_deg = 49|m_lon_min = 25|m_lon_sec = 40 |еңістігі = |ел = Түркия, Грузия, Әзербайжан |аймақ = |ортаққордағы санаты = Kura River }} '''Кура''' — Кавказ елдеріндегі ең ірі өзен. [[Түркия]], [[Грузия]], [[Әзербайжан]] мемлекеттерінің аумағынан өтеді. Өзен Грузия мен Әзірбайжандағы бірнеше су электр стансаларын қуатпен қамтамасыз етеді. Су электр стансалары су тасқыны кезінде өзеннің су деңгейін бақылау үшін пайдаланылады. Өзен Әзербайжан аумағында [[Иевлах]] қаласынан [[Каспий теңізі]]не дейін кеме қатынасына жарамды. == Атаудың сөзжасамдық сипаты == Лингвист В.А.Никонов өзеннің ежелгі грек Курос/Корос атауларын атап өтеді. Страбонның айтуынша, өзен парсы патшасы Кирдің құрметіне аталған. Сондай-ақ, Кура Зевстің қызы, ал Агван тілінде бұл "су қоймасы, өзен, су" деген мағынаны білдіреді.<ref>{{кітап|авторы=В.А.Никонов|бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Краткий топонимический словарь|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Москва|баспасы="Мысль"|жыл=1966|томы= |беттері=|барлық беті=220|сериясы= |isbn=|тиражы= }}</ref> == Сипаттамасы == Кураның негізгі бөлігі Үлкен және Кіші Кавказ жоталары арасында орналасқан кең, аласа аңғар арқылы ағады. Жоғарғы ағысы таулы, ал төменгі ағысы кең жазықтар мен далаларға таралған. Оның жалпы ұзындығы 1515 шақырым, оның 174 шақырымы Түркияда, 435 шақырымы Грузияда және 906 шақырымы Әзірбайжанда. Өзен Түркиядағы Аллахуекбер тауының солтүстік-шығыс беткейіне жақын жерде 2740 метр биіктіктен басталып, оңтүстік-шығысқа қарай Кавказ тауларына параллель ағып, Каспий теңізіне құяды.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/YoUVyQhVvGtqgSSi?ysclid=msu7f6pzsv75764933|title=Чем известна река Кура? Почему она так важна для Азербайджана и Грузии?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-15|lang=}}</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="130"> Atskuri fortress, Georgia-2.jpg|Ацкури бекінісі, Грузия-2 Aragvi-Mtskheta.jpg|Мцхета қаласының маңындағы Кура мен Арагви өзендерінің қосылысы თბილისი ზედაზენიდან (G.N. 2011).jpg|Тбилисидің солтүстік-батыс шеткі аймағының көрінісі Kür çayının Mingəçevirdən keçən hissəsi.jpg|Кура өзені Мингәчевир (Әзербайжан) қаласы тұсында </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Әзербайжан өзендері]] [[Санат:Түркия өзендері]] [[Санат:Грузия өзендері]] my41pz73kgrvutozi9mgw2cobbv34nh 3643420 3643419 2026-08-17T17:06:18Z Kasymov 10777 «[[Санат:Каспий теңізіне құятын өзендер|Каспий теңізіне құятын өзендер]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3643420 wikitext text/x-wiki {{Өзен |атауы = Кура |шынайы атауы = {{lang-tr|Kura}}, {{lang-ka|მტკვარი}}, {{lang-az|Kür}}, {{lang-hy|Կուր}} |сурет = Кура айлағы.jpg |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 1360 |су алабының ауданы = 188000 |су алабы = |өзендердің су алабы = |су шығыны = 575 |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = Армян таулары |бастауының биіктігі = 2720 |s_lat_dir = N|s_lat_deg = 40|s_lat_min = 40|s_lat_sec = 31 |s_lon_dir = E|s_lon_deg = 42|s_lon_min = 44|s_lon_sec = 32 |сағасы = [[Каспий теңізі]] |сағасының орны = |сағасының биіктігі = -28 |m_lat_dir = N|m_lat_deg = 39|m_lat_min = 17|m_lat_sec = 11 |m_lon_dir = E|m_lon_deg = 49|m_lon_min = 25|m_lon_sec = 40 |еңістігі = |ел = Түркия, Грузия, Әзербайжан |аймақ = |ортаққордағы санаты = Kura River }} '''Кура''' — Кавказ елдеріндегі ең ірі өзен. [[Түркия]], [[Грузия]], [[Әзербайжан]] мемлекеттерінің аумағынан өтеді. Өзен Грузия мен Әзірбайжандағы бірнеше су электр стансаларын қуатпен қамтамасыз етеді. Су электр стансалары су тасқыны кезінде өзеннің су деңгейін бақылау үшін пайдаланылады. Өзен Әзербайжан аумағында [[Иевлах]] қаласынан [[Каспий теңізі]]не дейін кеме қатынасына жарамды. == Атаудың сөзжасамдық сипаты == Лингвист В.А.Никонов өзеннің ежелгі грек Курос/Корос атауларын атап өтеді. Страбонның айтуынша, өзен парсы патшасы Кирдің құрметіне аталған. Сондай-ақ, Кура Зевстің қызы, ал Агван тілінде бұл "су қоймасы, өзен, су" деген мағынаны білдіреді.<ref>{{кітап|авторы=В.А.Никонов|бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Краткий топонимический словарь|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Москва|баспасы="Мысль"|жыл=1966|томы= |беттері=|барлық беті=220|сериясы= |isbn=|тиражы= }}</ref> == Сипаттамасы == Кураның негізгі бөлігі Үлкен және Кіші Кавказ жоталары арасында орналасқан кең, аласа аңғар арқылы ағады. Жоғарғы ағысы таулы, ал төменгі ағысы кең жазықтар мен далаларға таралған. Оның жалпы ұзындығы 1515 шақырым, оның 174 шақырымы Түркияда, 435 шақырымы Грузияда және 906 шақырымы Әзірбайжанда. Өзен Түркиядағы Аллахуекбер тауының солтүстік-шығыс беткейіне жақын жерде 2740 метр биіктіктен басталып, оңтүстік-шығысқа қарай Кавказ тауларына параллель ағып, Каспий теңізіне құяды.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/YoUVyQhVvGtqgSSi?ysclid=msu7f6pzsv75764933|title=Чем известна река Кура? Почему она так важна для Азербайджана и Грузии?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-15|lang=}}</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="130"> Atskuri fortress, Georgia-2.jpg|Ацкури бекінісі, Грузия-2 Aragvi-Mtskheta.jpg|Мцхета қаласының маңындағы Кура мен Арагви өзендерінің қосылысы თბილისი ზედაზენიდან (G.N. 2011).jpg|Тбилисидің солтүстік-батыс шеткі аймағының көрінісі Kür çayının Mingəçevirdən keçən hissəsi.jpg|Кура өзені Мингәчевир (Әзербайжан) қаласы тұсында </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Әзербайжан өзендері]] [[Санат:Түркия өзендері]] [[Санат:Грузия өзендері]] [[Санат:Каспий теңізіне құятын өзендер]] 962nyt892ic101b6869ugouz7ltq5g2 0 785057 3643421 3642993 2026-08-17T17:06:55Z Kasymov 10777 + [[Санат:Әзербайжан өнері]],[[Санат:Баку ұйымдары]] ([[Уикипедия:Гаджеттер/Санат импорттау|Санат импорттау]]) 3643421 wikitext text/x-wiki '''Гейдар Әлиев қоры''' — коммерциялық емес сипаттағы үкіметтік емес ұйым. Қор 2004 жылдың 10 мамырында Ұлттық көшбасшы Гейдар Алиевті еске алу үшін құрылды.<ref>{{citeweb|url=https://azerbaijan.az/ru/related-information/232|title=Фонд Гейдара Алиева|author=|date=15.08.2026|work=|publisher=|lang=}}</ref> Қордың құрылуы Гейдар Әлиевті еске алуға құрмет пен құрмет көрсету, оның бай рухани-адамгершілік мұрасын көрсету, Гейдар Әлиевтің "Әзербайжан" философиясының маңыздылығын атап көрсету және ұлттық мемлекеттілік идеяларын жаңа ұрпаққа беру қажеттілігінен туындады. == Мақсаты == Қордың мақсаттары: * Әзербайжанның әлеуметтік-экономикалық, мәдени ілгерілеуі, оның әлемдік өркениетті қоғамдастыққа кірігуі, халықтың материалдық әл-ауқатын жақсарту мақсатында көрнекті саяси қайраткер Гейдар Әлиев анықтаған және әзірлеген идеялар мен саясатты зерттеуге, насихаттауға және іске асыруға ықпал ету; * Әзербайжанның өркендеу ісіне қызмет ететін ауқымды бағдарламалар мен жобаларды іске асыруға және жалпыұлттық көшбасшы Гейдар Әлиевтің бай мұрасын пайдалану арқылы халықтың әл-ауқатын арттыруға жәрдемдесу; * ғылым, білім, мәдениет, денсаулық сақтау, Спорт және экология саласындағы бағдарламалар мен жобаларды әзірлеу және іске асыру; * республикалық және шетелдік қорлармен, үкіметтік емес және қоғамдық ұйымдармен ынтымақтастықты кеңейту, бірлескен жобаларды іске асыру; * ерекше күтімді қажет ететін адамдарға көмек көрсету жергілікті әлеуметтік мәселелерді шешуге ықпал ету; * адамдардың шығармашылық әлеуетін, білімін, дағдылары мен қабілеттерін анықтауға және дамытуға көмектесу; * балалар мен жастарды жан-жақты дамыған азаматтар ретінде тәрбиелеу ісіне қызмет ету; * балалар, шығармашылық жастар, өнер қайраткерлерінің көрмелерін ұйымдастыру; * балалар ұйымдарының инфрақұрылымдарын дамыту; * Әзербайжан және шетелдік оқу орындарымен ынтымақтастық; * ғылыми зерттеулер жүргізуге жәрдемдесу; * Әзербайжан Республикасының аумағында және шетелде өзекті тақырыптар бойынша конференциялар мен семинарлар ұйымдастыру; * ғалымдар мен шет елдердің белгілі ғылыми-зерттеу орталықтары арасында тәжірибе алмасуға жәрдемдесу; * елдің шығармашылық және ғылыми әлеуетін арттыруға ықпал ету; * Әзербайжан Республикасының халықаралық беделін арттыруға бағытталған іс-шараларды жүзеге асыруға жәрдемдесу; * Әзербайжан шындығын әлемдік жұртшылыққа жеткізу. * діни толеранттылықты орнатуға, азаматтық қоғам құруға, жаһандану жағдайында ұлттық-адамгершілік құндылықтарды сақтауға ықпал ету. == Құрылымы == Қорды қор президенті басқарады. Оның құзыретіне бағдарламаларды бекіту және оларды жүзеге асыруға жалпы басшылық жасау. Қор қызметінің нысаналы басымдықтарын, оның құрылымы мен кадр құрамын айқындау, сондай-ақ Жарғыда айқындалған басқа да функциялар сияқты мәселелер кіреді. Сондай-ақ Қордың атқарушы директоры лауазымы бекітілді, ол қордың президенті Гейдар Әлиевтің қарамағына берген өкілеттіктер шегінде әрекет етеді. Атқарушы директор Қор жүргізетін бағдарламалар мен іс-шараларға ағымдағы бақылауды жүзеге асырады, ол сондай-ақ өз құзыретіне бөлінген мәселелерде Қордың өкілетті өкілі болып табылады. Гейдар Әлиев қорының президенті — Әзірбайжан Республикасының Бірінші ханымы, ізгі ниет елшісі ИСЕСКО Мехрибан Әлиева.<ref>{{citeweb|url=https://heydar-aliyev-foundation.org/ru/content/index/47|title=О фонде|author=|date=|work=|publisher=|lang=}}</ref> == Қызметі == Қор көптеген гуманитарлық және мәдени мәселелермен айналысады: бұл мектептер мен интернаттарды салу, қайта құру, мәдени орталықтардың кітапханаларын құру. Қор сондай-ақ өнерді қолдау және насихаттау мақсатында бағдарламаларды жүзеге асырады, өнер адамдарын қолдайды, қор қаражатына әртүрлі аурулармен, атап айтқанда қант диабеті, талассемия, гемофилия сияқты ауыр науқастарға көмек көрсетіледі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Әзербайжан өнері]] [[Санат:Баку ұйымдары]] dwt89ga5p3fucpqt3o1wwq3rcvwgsdt 3643423 3643421 2026-08-17T17:07:15Z Kasymov 10777 3643423 wikitext text/x-wiki '''Гейдар Әлиев қоры''' — коммерциялық емес сипаттағы үкіметтік емес ұйым. Қор 2004 жылдың 10 мамырында Ұлттық көшбасшы [[Гейдар Алиев]]ті еске алу үшін құрылды.<ref>{{citeweb|url=https://azerbaijan.az/ru/related-information/232|title=Фонд Гейдара Алиева|author=|date=15.08.2026|work=|publisher=|lang=}}</ref> Қордың құрылуы Гейдар Әлиевті еске алуға құрмет пен құрмет көрсету, оның бай рухани-адамгершілік мұрасын көрсету, Гейдар Әлиевтің "Әзербайжан" философиясының маңыздылығын атап көрсету және ұлттық мемлекеттілік идеяларын жаңа ұрпаққа беру қажеттілігінен туындады. == Мақсаты == Қордың мақсаттары: * Әзербайжанның әлеуметтік-экономикалық, мәдени ілгерілеуі, оның әлемдік өркениетті қоғамдастыққа кірігуі, халықтың материалдық әл-ауқатын жақсарту мақсатында көрнекті саяси қайраткер Гейдар Әлиев анықтаған және әзірлеген идеялар мен саясатты зерттеуге, насихаттауға және іске асыруға ықпал ету; * Әзербайжанның өркендеу ісіне қызмет ететін ауқымды бағдарламалар мен жобаларды іске асыруға және жалпыұлттық көшбасшы Гейдар Әлиевтің бай мұрасын пайдалану арқылы халықтың әл-ауқатын арттыруға жәрдемдесу; * ғылым, білім, мәдениет, денсаулық сақтау, Спорт және экология саласындағы бағдарламалар мен жобаларды әзірлеу және іске асыру; * республикалық және шетелдік қорлармен, үкіметтік емес және қоғамдық ұйымдармен ынтымақтастықты кеңейту, бірлескен жобаларды іске асыру; * ерекше күтімді қажет ететін адамдарға көмек көрсету жергілікті әлеуметтік мәселелерді шешуге ықпал ету; * адамдардың шығармашылық әлеуетін, білімін, дағдылары мен қабілеттерін анықтауға және дамытуға көмектесу; * балалар мен жастарды жан-жақты дамыған азаматтар ретінде тәрбиелеу ісіне қызмет ету; * балалар, шығармашылық жастар, өнер қайраткерлерінің көрмелерін ұйымдастыру; * балалар ұйымдарының инфрақұрылымдарын дамыту; * Әзербайжан және шетелдік оқу орындарымен ынтымақтастық; * ғылыми зерттеулер жүргізуге жәрдемдесу; * Әзербайжан Республикасының аумағында және шетелде өзекті тақырыптар бойынша конференциялар мен семинарлар ұйымдастыру; * ғалымдар мен шет елдердің белгілі ғылыми-зерттеу орталықтары арасында тәжірибе алмасуға жәрдемдесу; * елдің шығармашылық және ғылыми әлеуетін арттыруға ықпал ету; * Әзербайжан Республикасының халықаралық беделін арттыруға бағытталған іс-шараларды жүзеге асыруға жәрдемдесу; * Әзербайжан шындығын әлемдік жұртшылыққа жеткізу. * діни толеранттылықты орнатуға, азаматтық қоғам құруға, жаһандану жағдайында ұлттық-адамгершілік құндылықтарды сақтауға ықпал ету. == Құрылымы == Қорды қор президенті басқарады. Оның құзыретіне бағдарламаларды бекіту және оларды жүзеге асыруға жалпы басшылық жасау. Қор қызметінің нысаналы басымдықтарын, оның құрылымы мен кадр құрамын айқындау, сондай-ақ Жарғыда айқындалған басқа да функциялар сияқты мәселелер кіреді. Сондай-ақ Қордың атқарушы директоры лауазымы бекітілді, ол қордың президенті Гейдар Әлиевтің қарамағына берген өкілеттіктер шегінде әрекет етеді. Атқарушы директор Қор жүргізетін бағдарламалар мен іс-шараларға ағымдағы бақылауды жүзеге асырады, ол сондай-ақ өз құзыретіне бөлінген мәселелерде Қордың өкілетті өкілі болып табылады. Гейдар Әлиев қорының президенті — Әзірбайжан Республикасының Бірінші ханымы, ізгі ниет елшісі ИСЕСКО Мехрибан Әлиева.<ref>{{citeweb|url=https://heydar-aliyev-foundation.org/ru/content/index/47|title=О фонде|author=|date=|work=|publisher=|lang=}}</ref> == Қызметі == Қор көптеген гуманитарлық және мәдени мәселелермен айналысады: бұл мектептер мен интернаттарды салу, қайта құру, мәдени орталықтардың кітапханаларын құру. Қор сондай-ақ өнерді қолдау және насихаттау мақсатында бағдарламаларды жүзеге асырады, өнер адамдарын қолдайды, қор қаражатына әртүрлі аурулармен, атап айтқанда қант диабеті, талассемия, гемофилия сияқты ауыр науқастарға көмек көрсетіледі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Әзербайжан өнері]] [[Санат:Баку ұйымдары]] chimdqyqjn2m38xuda1oy73b47hbi10 0 785058 3643426 3642996 2026-08-17T17:08:06Z Kasymov 10777 «[[Санат:Әзербайжан драма театрлары|Әзербайжан драма театрлары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3643426 wikitext text/x-wiki '''Мингәчевир мемлекеттік драма театры''' — [[Әзербайжан]]ның [[Мингәчевир]] қаласында орналасқан. == Тарихы == Мингәчевир мемлекеттік драма театры 1968 жылы құрылды.<ref>{{citeweb|url=https://azerhistory.com/?p=17349|title=Мингәчевир в 1950-1970-х годах (ФОТО)|author=|date=|work=|publisher=|lang=}}</ref> 1969 жылы Джафар Джаббарланың "Алмас"пьесасының премьерасы өтті. Театр қалалық мәдениет сарайында жұмыс істейтін халық театры труппасының негізінде құрылды. Ол кезде Мингячевир қарқынды дамып келе жатқан өнеркәсіптік және жастар қаласы болды, сондықтан мұнда кәсіби театр құру қаланың мәдени өміріндегі маңызды оқиға болды. Театрдың құрылуына байланысты Мингячевирге басқа мемлекеттік театрлардың актерлері мен актрисалары жіберілді. Әуесқой театрдың жергілікті дәстүрлері кәсіби актерлер мен режиссерлермен үйлесіп, жаңа көркемөнер ұжымын қалыптастыруға жағдай жасады. [[Санат:Әзербайжан драма театрлары]] ekttvjqo9qlj52dqr1egc8j2h623hhy 3643427 3643426 2026-08-17T17:08:28Z Kasymov 10777 3643427 wikitext text/x-wiki '''Мингәчевир мемлекеттік драма театры''' — [[Әзербайжан]]ның [[Мингәчевир]] қаласында орналасқан. == Тарихы == Мингәчевир мемлекеттік драма театры 1968 жылы құрылды.<ref>{{citeweb|url=https://azerhistory.com/?p=17349|title=Мингәчевир в 1950-1970-х годах (ФОТО)|author=|date=|work=|publisher=|lang=}}</ref> 1969 жылы Джафар Джаббарланың "Алмас"пьесасының премьерасы өтті. Театр қалалық мәдениет сарайында жұмыс істейтін халық театры труппасының негізінде құрылды. Ол кезде Мингячевир қарқынды дамып келе жатқан өнеркәсіптік және жастар қаласы болды, сондықтан мұнда кәсіби театр құру қаланың мәдени өміріндегі маңызды оқиға болды. Театрдың құрылуына байланысты Мингячевирге басқа мемлекеттік театрлардың актерлері мен актрисалары жіберілді. Әуесқой театрдың жергілікті дәстүрлері кәсіби актерлер мен режиссерлермен үйлесіп, жаңа көркемөнер ұжымын қалыптастыруға жағдай жасады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Әзербайжан драма театрлары]] nbktzvabwwc9qenkt798iytrhfcm3te 0 785114 3643436 3643254 2026-08-17T17:15:16Z Kasymov 10777 3643436 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Serpiente_alquimica.jpg|нобай| Феодора Пелеканоса алхимиялық трактатындағы Уроборостың бейнесі (1478 ж., ''[[Франция Ұлттық кітапханасы|Parisinus graecus]] 2327'')]] '''Византиядағы оккультизм''' — [[Византия империясы|Византияда]] болған [[оккультизм]] теориялары мен тәжірибелерінің жиынтығы. Ең көп таралғандарына әртүрлі [[Магия|сиқырлы]] әдістер, табиғаттан тыс күштермен байланыс, [[тұмар]] жасау және бал ашу кірді. Батыс Еуропадағыдай, Византияда [[астрология]] мен [[алхимия]] дамыды. Сиқыршылық заңмен және шіркеу заңдарымен тыйым салынған, бірақ византиялықтардың күнделікті өмірінде сиқырдың әртүрлі түрлері қоғамның барлық деңгейлерінде кең таралған. Византиядағы сиқырды зерттеу мәдениеттану және [[ғылым тарихы]] аясында жүргізіледі. Византия тарихының ғасырлар бойы «сиқыр» ұғымының мазмұндық мағынасы кейбір өзгерістерге ұшырады. Егер ерте кезеңде (IV-VIII ғасырлар) [[Антикалық дәуір|ежелгі дәуірден]] мұраға қалған сиқыршылық түрлері қолданыла берсе және бұрынғы дәстүрлерді [[Христиандық|христиан]] әлемінің шындығына бейімдеу орын алса, кейінгі дәуірде сиқыр прагматикалық тұрғыдан табиғаттан тыс күштердің көмегімен практикалық мақсаттарға жетуге мүмкіндік беретін әдістер жиынтығы ретінде қабылданды. Православие христиандары сиқырды зұлым күштер жіберген адастыру деп түсіндірді, бұл анық жалған, өйткені ол әлемдегі жалғыз күш көзі ретіндегі Құдайдың рөліне күмән келтіреді. Византиялықтардың көпшілігі доктриналық күрделіліктерге мән бермегендіктен, сиқыр құдайдың бақылауынан тыс және мәселенің моральдық жағын ескермей әрекет ету мүмкіндігін білдірді. Грек астрологиялық және алхимиялық қолжазбаларының негізгі басылымдары 1930 және 1940 жылдары аяқталды. Византия оккультизмін зерттеу тұрғысынан жалпы теориялық еңбектер әлі пайда болған жоқ, бірақ жалпы тарихи немесе антропологиялық зерттеулер аясында жасалған бақылаулар мен оларда тұжырымдалған анықтамалар Византия үшін де жарамды деп саналады. Қазіргі уақытта оккультизм ғылымдарының барлық негізгі бөлімдері монографиялық қарастыруға ие болды; бірнеше мақалалар жинағы және көптеген жеке зерттеулер жарияланды. == Тарихи даму == === Грек-рим әлеміндегі сиқыр === [[Сурет:Homilies_of_Gregory_the_Theologian_gr._510,_f_332v.jpg|нобай|IX ғасырдағы Григорий теологының уағыздарынан алынған иллюстрацияда Әулие Кипр сиқырлы заттармен қоршалған пұтқа табынушы философ ретінде бейнеленген. Оның шоқыну рәсімі төменгі жағында бейнеленген{{Sfn|Walker|2015}}]] Қазіргі орыс философы Ю. С. Обидинаның айтуынша, ежелгі гректердің сиқырлы әрекетінің негізгі ерекшеліктері оның жеке сипаты және өлгендердің жандарына бағытталғандығы болды. Құпиялылық оның қоғамдық ([[Полис (ежелгі қала)|полис]]) дін шеңберінен тыс жерде орналасуын, өлгендердің жын-перілерімен ({{Lang-grc|νεκυδαίμονες}} ) оларды белгілі бір әрекеттерге мәжбүрлеу мақсатын көздеді{{Sfn|Обидина|2019}}. Сиқыр [[Ежелгі грек мифологиясы|ежелгі грек мифологиясында]] бұрыннан бар - миф бойынша, [[Медея]] дәрі-дәрмектердің, сиқырлықтың және басқа да рәсімдердің көмегімен [[Аргонавтар|Аргонавт]] Джейсонға Алтын жүн алуға көмектескен. [[Платон]] дәстүрлі түрде сиқырға қарсы болған деп есептеледі, оны қоғамға қарсы әрекет деп айыптап, оны уландырумен салыстырды, бірақ оның «Диалогтар» кітабының сиқырлы сөздігін егжей-тегжейлі талдау күрделірек көріністі ашады{{Sfn|Papathanassiou|2020}}. Плиний ақсақал сиқырдың ойлап табылуын [[Парсылар|парсыларға]] жатқызды, бұл [[Ежелгі Рим|Ежелгі Римдегі]] сиқырлы тәжірибелердің маргиналдылығының көрсеткіші болуы мүмкін{{Sfn|Обидина|2019}}. Византия оккультизмінің теориялық негізі ғаламды пневмаға толы тірі организм ретінде қарастырған стоиктердің космологиялық идеялары болды. Стоиктік пневма от пен ауадан тұрады. Пневманың сипаттамасы материяның байланысын және ғарыш бөліктері арасындағы өзара әрекеттесуді қамтамасыз ететін «кернеу» (kone grekshe: τόνος) болып табылады. Бұл бөліктер оқшау әрекет ете алмайды; олар тұтастай ғарышқа және басқа бөліктерге тәуелді. Хризиптің (б.з.б. 3 ғ.) сөзімен айтқанда, пневма «бәріне жанашыр». Осылайша, ғарыштың бір бөлігіндегі кез келген әрекет оның барлық басқа бөліктеріне әсер етеді. Ақырында, пневма адам денесіне еніп, ғарыштың барлық заттарына еніп, оның жаны болып табылатындай жанды қалыптастырады. Ғарыштық жанашырлық туралы стоиктік ілім неоплатонистердің көзқарастарына әсер етті, олар да Платонның Тимейдегі Димиургтің Әлемнің пайда болуындағы маңызы туралы мәлімдемелерінен бастау алды. Неоплатонистердің интерпретациясында симпатия стоиктердің пневмосы арқылы емес, материалды (жер және аспан сфераларын қоса) мен материалдық емес дүниелер арасындағы қандай да бір ұқсастық немесе ұқсастық арқылы қамтамасыз етілді. Байланыс асимметриялық деп түсінілді, яғни ақыл-оймен түсінілген дүние физикалық әсер ете алады, бірақ керісінше емес. Екінші жағынан, жердегі және аспан құбылыстары арасындағы қарым-қатынастарды орнатуға мүмкіндік беретін материалдық әлемнің бөліктері арасындағы симметриялық байланыс постулатылды. Неоплатонистер үшін маңызды мәтін болып табылатын «Халдей оракулдары» мәтініне сәйкес космологиялық шындықтың екі аспектісі бар: философиялық және магиялық. Олардың біріншісі иерархиялық түрде орналасады, оның негізінде құдайдың триадасы бар: трансцендентальды Әке, Демиург («Екінші ақыл») және Гекате («Күш»). Төмендегі деңгей - періштелер мен жындардың, жақсылық пен жамандықтың әртүрлі құрылымдары. Сиқырлы аспектіге жақсы жындарды шақыруға және өзіңізді жамандардан қорғауға болатын рәсімдер мен ережелер кіреді. Кейінірек неоплатонистер сиқырлық пен теургия аясында жындарды басқару немесе оларға әсер ету мүмкін болғанын түсіндіру үшін симпатия ұғымын қолданды. [[Ежелгі Рим|Ежелгі Римде]] сиқыршылыққа «егінді сиқырлаған» немесе зұлым сиқырларды қолданғандарды өліммен қорқытқан Он екі кесте заңдарымен тыйым салынған. Біздің заманымызға дейінгі 81 жылы Сулланың тұсында улаушыларға қарсы заң ( Lex Cornelia Sullæ de sicariis et veneficis) махаббатқа арналған дәрі-дәрмектерді жасаушыларды қамтыды, мұндай дәрі-дәрмектерді де, дақылдарға зиян келтіруді де «у» деп жіктеді ({{Lang-la|venenum}}). II ғасырдағы Гайдан бастап ( ''Dig.'' 50.16.236), римдік заңгерлер жақсы мен жаман ''вененумды'' ажыратты. Келесі ғасырда Юлий Паулус махаббатты тудыратын немесе [[Аборт|түсік]] жасататын есірткілерді қолдануға тыйым салды, сонымен қатар онымен байланысты қылмыстарды тізімдеді: адам құрбандығы, махаббат сиқырлары, жалпы «сиқырлы өнер» және тиісті кітаптарға иелік ету. [[Константин I|Ұлы Константин]] (306-337) бұрынғы тыйымдарды қайта растап, жаман ауа райының алдын алу үшін медициналық сиқыр немесе дуа жасауда ешқандай қателік жоқ екенін түсіндірді. II Констанций (337–361) некромантияға және кінәсіз адамдардың өміріне қауіп төндіретін әрекеттерге қарсы заңдар шығарды. Кейінірек, сиқырлар ат жарыстарының нәтижесіне әсер ету үшін арнайы жасалған. === Ежелгі дәуірдегі сиқырға деген көзқарас === Британ тарихшысы Питер Браунның айтуынша, 4 ғасырда сиқырлы нанымдардың күшеюі кейінгі Рим империясының, әсіресе оның шығыс бөлігіндегі билеуші ​​таптың дағдарысы мен ыдырауының салдары болды. Бақсылық айыптаулардың саны белгісіздік кезеңдерінде артып, VI ғасырда саяси және әлеуметтік тұрақтылықтың қалпына келуімен, Юстиниан I тұсында (527–565) және Батыста «варвар патшалықтарының» пайда болуымен бірге азаяды. Сиқыршылықты «жеке қарым-қатынас пен сәтсіздік күйінің өнімі» деп атаған антрополог Эдвард Эванс-Причард тұжырымдамасына сүйене отырып, Браун сиқыршының орнын кейінгі антикварлық қоғамның екі қабатының түйіскен жерінде көреді: бір жағынан, шенеуніктердің және евнухтардың статикалық әлемі, ал екінші жағынан, әртүрлі мобильді әлеуметтік топтардан бастап христиан биландық топтарына дейін. Мұндай парадигмада сиқыршының «айыптаушысы» бір «бейненің» адамы болып табылады және оған әлемдегі белгілі бір жолдар ғана мүмкін; сиқырды жоққа шығара отырып, ол күштің қосымша көздерін жоққа шығарады. Сиқыршы, керісінше, екі жаққа қарап, олардың арасындағы тепе-теңдікті сақтайды. 4 ғасырдың ортасындағы императорлар тұсында (Констанс II, Валентин I және Валенс) жиі болған бақсылық қастандық жасаушыларды айыптау тек айыпталушының беделін түсіру ғана емес, сонымен бірге биліктің тұрақтылығын атап өту үшін де болды - ақыр соңында императордың тағдыры меннен шыққан зұлымдыққа байланысты емес. Дәстүрлі пұтқа табынушы ақсүйектердің позициясының тұрақсыздануы және оның христиандыққа қарсы тұруы байланысты қақтығыстарда сиқыршылық туралы айту ықтималдығын арттырды. Христиан діні пұтқа табынушылық дәстүрінің сиқырға деген сақтығын да, күмәншілдігін де мұра етті. Сол кездегі барлық адамдар сияқты, алғашқы христиандар өмірдегі сәтсіздіктерді «жойқын ауру, бедеулік, дауыл немесе осыған ұқсас апат әкелетін» жындардың ісі деп санады. Алайда, [[Библия|Киелі кітап]] мұнда сенімді басшылық бермеді, ал теологтар тек бірнеше және бұлыңғыр нұсқауларға, мысалы, Гал. [https://ru.wikisource.org/wiki/Послание%20к%20Галатам#5:16 5:16-20], онда «тән істерінің» қатарына кіретін сиқыр айыпталған. Құдайдың құдіреті сиқыршының күшін тануға мүмкіндік бермеді, ал шіркеу мұндай адамды тек жындарды басқаруға немесе қарғыстарын жәбірленушіге бағыттауға қабілетті деп таныды. Ертедегі шіркеу әкелерінің ілімі әлемдегі жын-перілердің әрекетін [[Адам ата|Адамның]] күнәға батуы мен байланыстырды. [[Аврелий Августин|Августиннің]] айтуынша, күнәға батқандықтан, Құдай жын-перілердің «көпшілік алдында жазалаушы» болуына жол берді және адамзатты «жын-перілердің ойын алаңына» айналдырды{{Sfn|Brown|1970}}. Сөзсіз, сиқыр шайтанның күш-жігерінің жемісі болды, бірақ сиқыршының рөліне қатысты әртүрлі пікірлер болды - белсенді қатысудан бастап иллюзия жасауға дейін{{Sfn|Dickie|1995}}. Христиандық авторлар пұтқа табынушылық философиясының фатализміне қарсы тұра отырып, эллиндік астрология мен сәуегейлікті де сынға алды. 2 ғасырдағы аполог Татьян грек мифологиясының құдайларын «тағдырды ойлап тапқан» жындармен байланыстырды. Сондай-ақ, емшілер қолданатын дәрі-дәрмектің, шөптердің, тамырлардың, сүйектердің және сол сияқтылардың өздігінен тиімді емес, тек жын-шайтанның күшімен болатынын алға тартты. Тертуллиан сиқыр мен астрологияның өнертабысын құлаған періштелерге жатқызды, бірақ Бетлехем Жұлдызының пайда болуын түсіндіру үшін ол оккульттік пәндер әлемде Мәсіхтің туылуына дейін ғана тиімді болғанын мойындауға мәжбүр болды. Ориген мен неоплатонист Плотин жұлдыздар болашақ оқиғалардың себебі емес, тек олардың белгісі деп есептеді. Рим империясын христиандандырудың басталуы қоғамда магияға деген көзқарастың өзгеруіне әкелді. Ұлы Константиннің тұсында христиандық діни қызметкерлердің сиқыршылықпен айналысатыны туралы ақпарат алғаш рет пайда болды, бірақ олардың қаншалықты шындыққа жанасатынын және кейбір доктриналық қақтығыстардың көрінісі екенін айту қиын. 4 ғасырдағы ең танымал мысалдар - ариандық дау кезінде оның қарсыластарының Ұлы Афанасийге қарсы бақсылық жасады деп айыптауы, ал 5 ғасырда несториандыққа қарсы қақтығыс кезінде Эдессалық епископ Виллоус пен оның замандасы, Арабиядағы Антиохия епископы Софроний. Гагиографиялық әдебиеттерден біз бақсылықпен айыпталған төменгі діни басқарма өкілдері туралы білеміз. Цезарий Галлиядағы Арлесский және Мысырдағы Шенуте ауырған кезде діни қызметкерлерге емес, сиқыршыларға жүгінетіндерге қарсы уағыздады. == Сиқыр және қоғам == === Сиқырдың құқықтық мәртебесі === Христиан империясының өмір сүруінің алғашқы кезеңінде сиқыршылар мен көріпкелдерді заңмен қудалау бастамасы зайырлы билікке тиесілі болды. Бұл көзқарастың себептері толығымен анық емес және, шамасы, мұндай адамдардың сенімсіз екендігі туралы жалпы идеямен байланысты. Заңнамалық тыйымдар сериясының біріншісі 319-шы заң болды, ол бойынша Ұлы Константин күйіп-жану кезінде, тіпті достық деген сылтаумен де жеке үйлерге баруға тыйым салған. Дәл осы заң бойынша өзіне астролог шақырған адамды елден шығарып, мүлкін тәркілейміз деп қорқытқан. Бірнеше жылдан кейін Константин сиқырлы өнердің осы түрлерін анықтау арқылы сиқырға қарсы заңнаманы түсіндіруге шешім қабылдады. Оның субъектілері айналысуға рұқсат етілді. Лекс Корнелия көлемінен аурулар мен дақылдардан қолайсыз ауа райынан қорғау әдістері алынды. 357 жылы II Констанцийдің бірқатар заңдары семсермен өлім жазасына кесілген «әдетте «жемқорлық жіберушілер» (лат. malefici) деп аталатын халдейлерге, сиқыршыларға және басқаларға» қарсы бағытталған. 364 жылғы І Валентин жарлығы, ең алдымен, пұтқа табынушылық салт-жораларына, әндер мен жерлеу құрбандықтарына қарсы бағытталған. Сол император 371 жылы харуспистердің әрекеттерін, егер олар жаман салдарға әкеп соқпаса, оларды қылмыстан шығарды. Жалпы алғанда, IV ғасыр заңдары өздерінің сиқырлы әрекеттерімен мемлекеттің іргетасына қауіп төндірмейтін империяның қарапайым азаматтарына қатысты болмады. Кейіннен көріпкелдерге қарсы заңдар бірнеше рет жаңартылды, бірақ 438 кодификациясында астрологияны медициналық және ауылшаруашылық мақсаттарда пайдалану үшін ерекшеліктер жасалды. Бірқатар заңдар арқылы император Констанций II (337-361) Ежелгі Римде болған болжамдардың барлық түрлеріне тыйым салды. Кейіннен Византияда сиқырға қарсы жаңа зайырлы заңдар қабылданбады, ал одан кейінгі барлық заңдар жинақтары (Эклог, Эпанагог, Прохирон және Василики) тек 4 ғасырдағы заңдарды қайталады. Сирек ерекшелік император Лев VI-ның 65-ші новелласы болды, ол «ақ» сиқырға, яғни қорғаныс және көмекші амулеттер мен заклинаниелердің барлық түрлеріне ұзақ уақыт бойы төзімділікті жойды. Грек заңгер тарихшысы Спиридон Троянос пікірінше, Македония әулетінің заң шығарушылары өздерінің предшественниктеріне қарағанда бақсылық пен улану мәселесіне көбірек көңіл бөлді деп айтуға болады. Заңсыз сиқырлы әрекеттер үшін жаза өте ауыр болуы мүмкін. Патриарх Фотийдің протегесі Теодор Сантабарен (шамамен 919 ж.) император Василий I-нің ықыласына ие болу үшін сиқырлық қолданды деп айыпталған, қамшымен өлтірілді, қуылды және соқыр болды. 1160-шы жылдары император Мануэль I сарай қызметкерлері Сет Склерус пен Михаэль Сикидитаны зиянды сиқыршылық үшін айыптады: бірінші жағдайда қызды азғырғаны үшін, ал екіншісінде ауыр көріністер жібергені үшін. 4 ғасырдағы христиан шіркеуінің өз мүшелерінің сиқырлы әрекеттерімен айналысуы сиқырды шайтанның ісі деген сенімнен туындады. Ұлы Василийдің ережелері өздерінің махаббат сусындарымен байқаусызда өлімге әкелген әйелдерді қасақана өлтірушілерге теңеді; Олардың қатарында Кесария епископы түсік түсіруге арналған құралдарды өндірушілерді де қосты. Григорий Ниссалық сиқыршылар мен жын-перілердің қызметіне жүгінетіндерге христиан дінінен бас тартқандар ретінде қарауды, бірақ егер кінәлілер өздерінің не істеп жатқандарын білмегені анықталса, жұмсақтық танытуды ұсынды. Шіркеу канондары, кеңестердің шешімдеріне негізделген, ең алдымен, діни қызметкерлердің мінез-құлқына қатысты және Ұлы Василий мен Григорий Ниссаның қарапайым адамдарға арналған ережелеріне қарағанда біршама қатал болды. Никея кеңесінде (325 ж.) барлық оккультизмдер бидғат ретінде жіктелді, ал Лаодикея кеңесі оларды діни қызметкерлерге тыйым салды. Кейіннен канондық заң дамуын жалғастырды және Трулло Кеңесінің 61-ші каноны (692) ыдысты пайдаланып көріпкелдік пен көріпкелдікпен айналысатындар үшін алты жылдық тәубе белгіледі. Дәл осындай жаза «жүз көсемдер» (коне грекше: ἑκαντóνταρχος) үшін белгіленді, бұл Симеон Метафрасттың (10 ғ.) айтуы бойынша жындардың көсемдерін білдіреді, ал Теодор Балсамонның (12 ғ.) айтуы бойынша, «ежелгі уақытта басқа адамдар тұрған, бұл бұрынғыдан да жоғары болған. ең қарапайымды өздерінің арам істерімен алдап, жалған құдайлар ретінде құрметке ие болған ақыл-парасат». Сондай-ақ аю бағып, жүнін бойтұмар етіп сатқандар мен жыландарды кеудесіне тығып жүргендер де айтылды. Балсамон соңғысын афинган сектасымен сәйкестендіреді. Сотталған пұтқа табынушылықтардың арасында Трулло Кеңесінің әкелері де «бұлт аулаушылар, арбалар, қорғаныс бойтұмарларын жасаушылар мен сиқыршылар». Бальсамон өзінің түсіндірмесінде астрономия мен астрологияны ажыратпай айыптайды - шамасы, император Мануэль I Комненостың астрологияны қорғау әрекетіне жауап ретінде (1143-1180). Вальсамонның пікірінше, ерте заң шығару позициясынан айырмашылығы, тек қана сиқырға саналы түрде жүгінетіндер ауыр жазаға лайық, ал қарапайым адамдар жұмсақтыққа сене алады. === Сиқыршылар мен оккультистер === [[Сурет:San_Leone.JPG|оңға|нобай| Катанияның Әулие Леосы және Магус Гелиодор, Маттео Десидератоның суреті, 18 ғасырдың екінші жартысы]] Ежелгі грек тілінде сиқырлы және медициналық тәжірибелерді, сондай-ақ олармен айналысатын адамдарды белгілейтін бірқатар өрнектер болған. Түрлі контексттерде “эподи” (kөne грекше: ἐπῳδή – “забыр”, “заклинание”), “goitea” (kөne грекше: γοητεία – “сиқырлық”, “сәттілік”) және “mageya” (kөneητεία) және “mageya” (kөneίmag) (kөneίma) сөздерінен жасалған сөздер. «Фармакея» (коне грекше: φαρμακεία) сөзінің кең ауқымды мағыналары болды, ол дәрілік және улы шөптерді жинау, дәрі-дәрмек, қышқыл және уларды дайындау дегенді білдіреді, оны дәрігерлер де, сиқыршылар да қолданған. Кейінгі архаикалық дәуірден белгілі «гоистердің» («сиқыршылар», көне грекше: γόης) қызметі өлгендерді тыныштандыру немесе оларға көмек көрсету үшін олармен сөйлесуден тұрды. Бұл түсінік 10 ғасырдағы «Үкім» энциклопедиясымен расталған «гон» (kone grekshe: γον) « жоқтау айту», «жоқтау» етістігінің этимологиясынан туындайды. «Маги» (kone грекше: μάγοι) термині ирандық екені анық, бірақ ол гректерге біздің эрамызға дейінгі 6 ғасырдың ортасында қалай нақты белгілі болды, толық анық емес. Қолда бар дереккөздерге сүйене отырып, христиандық империяда сиқыр цирк балуандары, күймешілер, музыканттар және ойын-сауық индустриясының басқа қызметкерлері арасында пайда болды деп айтуға болады. Византиядағы сиқыр әдетте төменгі таптардың, негізінен әйелдердің, кемпірлердің және жезөкшелердің әрекеті ретінде танымал болды. Византия магиясын зерттеу көбінесе африкалық занд халқының оккульттік тәжірибесін зерттеген британдық антрополог Эдвард Эванс-Причардтың тұжырымдамаларына сілтеме жасайды. Оның терминологиясы бойынша, магия деп белгілі бір практикалық мақсаттарға кейіннен қол жеткізу үшін табиғаттан тыс күштерді бақылауды орнату мақсатында әдет-ғұрыптарды орындайтын тиісті түрде дайындалған адамның этикалық бейтарап әрекеті түсініледі. Қазіргі батыс тілдерінде дерлік синоним болып табылатын «сиқырлық» (агылш. сиқырлық) және «магия» (agylsh. сиқырлық) терминдері зендалар арасында әртүрлі мағынаға ие - сиқыршылар өздерінің мақсаттарына сиқырды қолдану арқылы жетеді, ал сиқыршылар немесе бақсылар сиқырды қажет етпейді, өйткені оларда туа біткен тылсым күш бар. Мұндай парадигмада, Р.Гринфилд атап өткендей, византиялық магия толығымен дерлік «сиқыр» санатына жатады. From the point of view of word usage, general concepts (μαγεία, γοητεία) had negative connotations and were used mainly by Christian doctrinalists, while ordinary people who resorted to magic usually spoke about its specific types with appropriate designations, or in general as “art” (ἠ τέχνη) or “practice” (ἠ πραγματεία). Осыған ұқсас көзқарасты «Византиядағы оккульттік ғылымдар» (2006) ұжымдық монографиясының редакторлары Пол Магдалино және Мария Мавруди бөліседі. Олардың пікірінше, «сиқыр» ұғымы бастапқыда теріс коннотацияларды білдіреді, бұл шынайы дінді Басқаға ауыстыратын нәрсе ретінде түсініледі, жындарға механикалық табыну арқылы құдайдың билігін тартып алу әрекеті, діни адамдарға еліктейтін, бірақ өз ортасында рәсімдермен. Мұндай парадигмада «сиқырды» ұстанушылар негізінен «мас емшілер» мен жезөкшелер болып табылады, бұл тұжырымдаманы қоғамның жоғары білімді қабаттарының қызметіне таратуды қиындатады. Тиісінше, Магдалино мен Мавроди «оккульттік ғылымдар» туралы айтуды дұрыс деп санайды. Шығыс тілдерінде Мәсіхтің, Құдайдың Анасы мен әулиелердің шақыруларымен астасып жатқан жұмбақ сөздердің айтылуы тіпті шіркеу иерархтары мен үкімет шенеуніктерінің беделі мен саяси ықпалын арттыруға көмектесуі мүмкін. Патриарх Иоанн Грамматика (837-843), оны замандастары Ескі өсиет сиқыршылары Яннес пен Иамвреспен салыстырды, мүмкін оның жауларының күш-жігерінің арқасында сиқыршы ретінде беделге ие болды. П.Магдалино бұл қайнар көзге қатысты саяси күрес пен үгіт-насихаттың элементін көреді, бұл кезде икондарға табыну жеңісінен кейін саяси қарсыластар тыйым салынған оккульттік әрекеттерді ұстануға жатқызылды. Феофанның мұрагері Иоанн Грамматиктің айтуынша, патриархалды тағын иконоклас император Теофилден тәрелкеде сиқырлық пен көріпкелдік арқылы жасаған болжамдары үшін алған. Дәл сол дереккөз оның ағасы Арсавирдің жертөлесінде патриархтың өлілерді шақырып, оргиялар өткізетін «зұлым ұя» орнатқанын хабарлайды[8]. Майкл Пселлус егде жастағы императрица Зоя жүгінген белгішенің көмегімен сәуегейлік туралы баяндайды - ол болашақты белгішеде бейнеленген Христостың бет әлпетін өзгерту арқылы таныды. Пселлдің өзі ерте мистикалық дәстүрді сақтауда үлкен рөл атқарды, 11 ғасырда ұмыт болған бірқатар мәтіндерді айналымға қайта енгізді - Корпус Герметикум, Секст Юлий Африканның Кестесі, Проклдің Де арте иератикасы және Халдей Ораклестері. Пселлус Проклдың Oracles туралы түсініктемелерін мұқият зерттеп, өз пікірін қалдырды. «Хронографияда» ол өзінің жаратылыстану ғылымдарынан «жоғары философияға», логика мен риторикадан «теңдесі жоқ Проклге» дейінгі жолын егжей-тегжейлі сипаттады. Ғажайыптарды сипаттау Византия әдебиетінде маңызды орын алады, оқырман алдында олардың қайнар көзі, құдайлық немесе шайтандық туралы сұрақ қояды. Әулие-әмбиелер жасайтын типтік кереметтерге емшілік, уақыт пен кеңістікте саяхаттау, азық-түлікті көбейту, табиғи апаттардың алдын алу, жабайы жануарларды қолға үйрету, табиғаттан тыс төзімділік таныту жатады. Ғажайыптар жасау қабілеті тек қасиетті ерлер мен әйелдерге ғана тиесілі болған жоқ және дүниедегі жын-перілердің әртүрлі көріністері ұқсас формада болуы мүмкін. Византиялықтардың бидғатқа және зұлымдық күштерінің көмегіне негізделген кереметтерге деген сақтық қарым-қатынасы Анна Комненаның Василий Богомиль туралы әңгімесінен көрінеді. Византиялықтар жанды шайтанға сату мүмкіндігі туралы білді - дәстүр бойынша Катанияның Әулие Леосының қарсыласы (8 ғ.), сиқыршы Илиодорус өзінің сиқырлық күшін осылай алды. Life of Saint Leo хабарлағандай, Гелиодор көптеген әсерлі кереметтер жасады, бірақ олардың барлығы оның жеке пайдасына бағытталған. Хагиографияның тағы бір кең тараған тақырыбы әулиелердің сиқыршылар жасаған зұлымдық сиқырларына, көбінесе махаббатқа қарсы тұруы болды. Жалпы, Александр Кажданның байқауы бойынша, қасиетсіз сиқыр, әдетте, өлімге, абдырауға және нәпсіқұмарлыққа әкеліп соқтырса да, әулиелердің кереметтері жасампаздық және өмір беретін сипатта болғанымен, олардың арасына нақты шекара қою мүмкін емес. Тарихшы Никетас Чониатс сияқты білімді византиялықтар «ғажайып жұмысшыларға» айтарлықтай күмәнмен қарады, бірақ олардың шындықты өзгерту және болашақты көру қабілеті бар екенін жоққа шығармады. Кейінгі Византия қоғамындағы оккультизмнің орнын сипаттау қиын, себебі палеолог кезеңінің әдебиеті толық сақталғанымен, сол кездегі авторлардың көпшілігі оккультизм тәжірибелерін мазақ етуге немесе жоққа шығаруға тырысты, оларды төменгі таптардың кәсібі ретінде көрсетті{{Sfn|Greenfield|1995}}. Әртүрлі баяндау көздерінен басқа, патриархалдық соттардан алынған хаттамалардың айтарлықтай саны сақталған, онда тәжірибелі сиқыршылар мен олардың клиенттерінің істері қаралған, бұл бізге византиялықтардың бір бөлігі сиқырдың тиімділігіне сенгенін және оны қолөнер деп санағанын айтуға мүмкіндік береді{{Sfn|Greenfield|1995}}. == Византия демонологиясы == === Жын-перілердің табиғаты === [[Сурет:Byzantine_-_Amuletic_Armband_with_Holy_Rider,_Saints,_and_Magical_Symbols_-_Walters_542657.jpg|оңға|нобай| V-VII ғасырларда «Қасиетті атты адам» бейнеленген тұмарлар өте кең таралған. Әдетте атты адам [[Сүлеймен пайғамбар|Сүлейменмен]], сирек Парфияның Әулие Сисиннийімен байланыстырылатын{{Sfn|Kazhdan|1991}}. Уолтерс мұражайының коллекциясынан алынған VI ғасырдағы қола білезік]] Византиялықтар [[Жын|жын-перілер]] аурулардың көзі деп сенген. Ежелгі мысырлықтардың, [[Вавилон|вавилондықтардың]] және еврейлердің идеяларына негізделген олардың дамыған демонологиясына сәйкес, әрбір ауруды өзіндік жын тудырған. Осылайша, от жындары жоғары [[Қызба|қызбаға]], ауа жындары қысқа мерзімді қызбаға, су жындары үш күндік қызбаға, ал ай астындағы жын-перілер төрт күндік қызбаға себеп болды{{Sfn|Vakaloudi|2000}}. Дененің жеке бөліктері мен бастапқыда мысырлықтар арасында уақыт құдайлары ретінде қызмет еткен және кейінірек халдей астрологиясындағы [[зодиак]] шеңберінің бөліктерімен байланысты болған 36 деканов бірі арасындағы туыстық ерекше маңызды болды. Декандарға дененің әртүрлі бөліктері және олардың функциялары тағайындалды. Сол сияқты біздің эрамыздың бірінші мыңжылдығынан шыққан белгісіз мәтін болып табылатын Завещание Соломона, зодиак белгілерімен және дене мүшелерімен байланысты 36 рух туралы айтады. Осылайша, ауруларды емдеуде дәрігерлер ішінара жын шығарушылар рөлін атқарды{{Sfn|Vakaloudi|2000}}. Батыс Еуропадан айырмашылығы, Шығыс христиан діні шайтанға аз көңіл бөлді. Ол туралы негізгі ой-пікірлер ерте патристика кезеңінде қалыптасып, шайтанның құдайдың жаратылысы, періштелермен бірге жақсылық үшін жаратылған, бірақ мақтан тұтып, құлағанына дейін қайнаған. Ібіліс өзінің жындарымен бірге адамдарды Құдайдан қайтаруға тырысады, олардың азаптары мен жаман істеріне қуанады. Періштелік иерархияны сипаттаған 6 ғасырдағы сириялық теолог Псевдо-Дионисий Ареопагит, диаболикалық иерархияға бірдей мән бермеді, бірақ оның жүйесі Батыста қабылданып, дамыды, онда шайтан ең жоғары періштелік тәртіппен, серафиммен салыстырылды. Псевдо-Дионисийдің теозының мистикалық концепциясында Құдайдан әмбебап шығу себеп және оған ұмтылу, жындардың табиғаты туралы сұрақ туындайды. Дінтанушының пікірінше, жындар өзінің табиғаты бойынша емес, өз еркіне негізделген зұлымдық болып табылады, бұл бастапқы жақсы табиғатты бұрмалайды. Өзінің азғындығынан басқа жаратылыстарға қарағанда Алладан алыстап кеткен шайтанға да солай. Құдайдан толығымен бөлінген, бірақ соған қарамастан Шайтан өз жолымен Құдайға «қызмет етеді» Максимус Конфессорда (қ. 662). Жындар Джон Климакс жүйесінде маңызды орын алады, адамның рухани жетілуіне кедергілер жасайды. Шығыстың ең ықпалды теологтарының бірі Иоанн Дамаск (б.ж. 750 ж.) дуалистік адасушылықпен күресу үшін өзінен бұрынғылардың демонологиялық көзқарастарын жинақтап берді. Оның ойынша, зұлымдық, жақсылықтың жоқтығы бола отырып, өз болмысына ие емес, сондықтан шайтан туралы оны табиғатынан зұлым деп айтуға болмайды. Жындар өздерінің қасиеттері бойынша періштелерге ұқсайды, яғни олар тәнсіз, затсыз және ақыл-оймен танылады, яғни оларды рухтармен тануға болады. Византияның шайтан мен жын-перілер туралы көзқарастарының одан әрі дамуы XI ғасырдағы философ Михаил Пселлостың еңбектерінде көрініс тапқан. Пселлге жатқызылған «Жындардың әрекеттері туралы» трактатына сәйкес [2-түсініктеме], құлаған тіршілік иелері алты түрге бөлінеді: эфирде мекендейтін ең жоғары отты жын-перілер «лелиуриядан» (''λελιούρια'') бастап, [[Жаһаннам|тозақтың]] түбінде мекендейтін соқыр, жарықты жек көретін «мизофайға» (''μισοφάες'') дейін. Жындардың қай жерде тұратынына байланысты қабілеттері бар және олар шайтанмен бірге адамдардың құтқарылуына жол бермеу үшін оларға қарсы қастандық жасайды. Олар барлық жерде молшылықта кездеседі, адамның сезімдері мен ақыл-ойына әсер етеді. Жындардың өздері де ақылға ие, бірақ төменгі деңгейдегі жындардың ақылы жануар сияқты, олардың [[Еркін ерік|ерік-жігері]] жоқ және олар [[Инстинкт|инстинкттердің жетегінде]] жүреді. Олар заттарда немесе адамдарда өмір сүре алады, және мұндай жағдайларды аурулармен шатастыруға болады. Жындарды Исаның атымен, айқыш белгісімен, әулиелерді шақырумен, Інжілді оқумен, қасиетті сумен немесе маймен, жәдігерлермен, мойындаумен немесе қасиетті адамның қолын қоюымен жеңуге болады. Пселладағы шайтанның өзі жын-перілік дәрежелердің таксономиясынан тыс{{Sfn|Russell|1986}}. Сүлейменнің өсиетіне сәйкес, жын-перілер еркек немесе әйел болуы мүмкін, бірақ бұл бөліну жынысқа байланысты емес, өйткені жын-перілердің денелері қарапайым, тек табиғаттан тыс тіршілік иесі қабылдаған форманы сипаттайды. Жын-пері Обизуфь деген атпен «Өсиетте» аталады, онда ол нәрестелерді өлтіру мен оларға зиян келтірудегі үздіксіз белсенділігімен танымал. Осыған ұқсас жын туралы жалған Пселлус та айтады{{Sfn|Greenfield|1988}}. Австриялық тарихшы Альфонс Барб еврей және классикалық грек мифологиясындағы, сондай-ақ қазіргі еуропалық фольклордағы Обизуфи бейнесінің шығу тегін Месопотамия жындары Ламашту, Лилит және жын-пері анасы Тиаматтан іздеді. Грек әдебиетінде әйел жын алғаш рет Сапфода Гелло деген атпен кездеседі{{Sfn|Spier|1993}}. Христиан және Византия авторлары бала жейтін ламияларды айтады, ал Византия дәуірінің соңында ''λάμια'' сөзінен шыққан сөздер қатты аштық деген мағынаны білдірген{{Sfn|Patera|2014}}. === Адамдарға қарсы жын-перілердің әрекеті === Византиялықтар жындардың адамдардың өздеріне немесе олардың билігіндегі адам делдалдары арқылы зиян келтіруге қабілетті екеніне сенімді болды. Мұндай әрекеттің мысалы ретінде Киелі кітаптағы Әйүптің тағдыры, сондай-ақ көптеген өмірлік оқиғалар болды. Жындар заттарды қозғалтып, тас лақтырады, түрлі дыбыстар шығарады деп есептелді. Жындардың әсерінен, өмірде айтылғандай, монах өзінің саяхатшысын құлдыққа сатып, жас жігіт тақуа әйелді зорлауы мүмкін, ал балалар өздерінің құрдасына, болашақ әулиеге тас лақтыруы мүмкін. Жындардың қаруы Александриялық Афанасийдің айтуынша, дұға кезінде Әулие Энтониді қуған гиеналар сияқты жануарлар болуы мүмкін. Ақырында, жындар жіберген аян өлімге әкелетін апатқа әкелуі мүмкін - баспалдақтан, жартастан немесе аттан құлау. Өз мақсаттарына жету үшін жындар, дәстүр бойынша, әртүрлі формада болуы мүмкін. Апостол Пауыл «Шайтанның өзі жарық періштесі болып кейіптейтінін» ескертті (Қор. 2-хат 11:14) және мұндай метаморфоз көбінесе кейінгі хагиографияда кездеседі. Монахтарды азғыру үшін жындар жиі әйел кейпіне енген. Олардың эфиопиялықтарға немесе негроид нәсілінің басқа өкілдеріне, монахтарға, сарбаздарға, ұлдарға немесе қарттарға айналуы да сипатталған. Жануарлар кейпіне енген жындар жылан немесе айдаһар ретінде көрінуді жөн көрді. Жын-перілердің билігінде ({{Lang-grc|δαιμονίζω, κατέχω, ἑνοικέω}}) ішіне енген жынның әсерінен физикалық немесе психикалық күйі өзгерген адамның күйі түсінілді. Шын мәнінде, мұндай түсіндірме қабылданған мінез-құлық нормаларынан кез келген ауытқуды түсіндіру үшін пайдаланылуы мүмкін және тек [[Ақылсыздық|ессіздік]] немесе [[Қояншық|эпилепсия]] сияқты маңызды ауытқуларды ғана емес, сонымен қатар [[Ашушаңдық|ашуды]], [[Маскүнемдік|алкоголизмді]] немесе жыныстық азғындықты да қамтыды. Дегенмен, Жаңа Өсиеттегі Гадара жын-перілерінің сауығуы туралы әңгімеге байланысты әртүрлі психикалық аурулар көбінесе иеленудің белгісі болып саналды. Жындардың әсеріне [[Ай кезбелік|ұйқымен жүру]] кірді, яғни [[Ай Фазасы|айдың белгілі бір фазаларында]] жынның жәбірленушінің денесіне оралуының әсерінен адамның әрекеттерін жасауы деп түсінілді. Григорий Паламас эпилепсиялық ұстамалардың бірнеше сипаттамасын береді, оларды ұстаумен байланыстырады. Бұл күйде жеке кінә сезімі болмағандықтан, жын-перілерге деген көзқарас айыптаудан гөрі мейірімдірек болды, ал XII ғасырдағы заңгер Теодор Бальсамон кейбір адал емес адамдардың қайырымды жандардан көмек алу үмітімен есінен адасқан болып көрінгенін айтады{{Sfn|Greenfield|1988}}. Адамға жын-перілердің әсер етуінің тағы бір жолы құмарлықтар деп саналды. Олардың классикалық философияға негізделген тұжырымдамасы кейбір жағынан иеленуге ұқсас [3-пікір] және теріс [[Коннотация|мағына]] беретін эмоцияларға қатысты. Кейінгі кезеңде құмарлықтар іс жүзінде күнәлармен теңестірілді, өйткені олар бейқам және ойлы өмір сүруге кедергі келтірді. Біртіндеп құмарлықтарға байланысты эмоциялар тізімі кеңейіп, иерархиялық формаға ие болды және каталогқа енгізілді. Православиелік дәстүрде жын-перілер адам жанындағы күнәлі ойларды ояту үшін құмарлықтарды пайдаланады деп есептелген. Максимус мойындаушы жазғандай{{Sfn|Greenfield|1988}}. {{Дәйексөз|Жанымызда жатқан құмарлықтардан жындар бізде құмарлық ойларды тудыратын себептерді алады. Сосын оларды ақылды жеңу үшін пайдалана отырып, олар оны күнәға мойынсұнуға мәжбүрлейді; Оны жеңіп, олар оны ақыл-ойдың күнәсіне апарды; және бұл орындалғаннан кейін олар оны өте күнәкар істің тұтқыны ретінде жетелейді. Осыдан кейін, ақырында, ойлар арқылы жанды қаңыратып, олармен бірге кетеді. Санада күнәнің пұт (психикалық бейнесі) ғана қалады, ол туралы Жаратқан Ие былай дейді: «Қашан да қаңырап бос қалған жиренішті көрсеңдер, мен киелі жерде тұрамын» ({{Библия|Мат|24:15}}). Оқырман түсінсін, Құдайдың киелі орны мен ғибадатханасы адамның ақыл-ойы, оған жын-перілер жанын құмартқан ойларымен жаралап, күнә пұтын орнатқан.|[[Максим Конфессионер]], «Махаббат туралы тараулар», II.31}} Әділ адамдарды жаман істерге бағыттаумен және тақуалық өмірге кедергі келтірумен қатар, жын-перілердің қызметінің маңызды аспектісі олардың сиқырлы және бал ашу әрекеттерін жасауы болып саналды. Өз кезегінде, әртүрлі теорияларға сәйкес, жын-перілер Құдайдан адамдардың сенімін сынау үшін осы мүмкіндікті алды немесе бұл жай ғана олардың алдауын білдірді. Шіркеу жындардың шынайы болжамдарды айту қабілетін жоққа шығарды{{Sfn|Greenfield|1988}}. == Оккультизмнің формалары == === Апотропиялық сиқыр === ==== Жаман көз және қарғыс ==== [[Сурет:Byzantine_-_Amuletic_Pendant_-_Walters_542653.jpg|оңға|нобай| Уолтерс мұражайының коллекциясынан алынған көз тиюден қорғайтын византиялық тұмар, V ғасыр]] Жаман көз (грек тілінде: βασκανία, грек тілінде: φθόνος, лат. invidia, лат. fascinatio) көреалмаушылықтың көзі жәбірленушіге зиян келтіру қабілеті бар зұлым күштің белгілі бір ағындарын шығаруға қабілетті деген сенім ретінде түсінілді. Жаман көзге байланысты қорқыныштардың нақты бағыты болмады және негізінен сәттіліктен айырылу мүмкіндігіне шоғырланды [comm. 4]. Жаман көзге сенудің ең алғашқы белгілері біздің дәуірімізге дейінгі бірінші мыңжылдықтағы ежелгі Египет ағаш тақталарында кездеседі. Сехметтің жебелерімен, Исис пен Хорустың қарғысымен көре алмаушылықпен қорқыту. Ежелгі пұтқа табынушылықта жаман көз идеясы оны ұтымды етуге тырысқан көптеген жақтаушыларға ие болды. Көздің физикалық байланыссыз мұндай әсерді қалай көрсете алатынын түсіндірудің бірнеше тәсілдері ұсынылды. Ең көп таралған тәсіл бұл қиындықты елемеу, оны маңызды емес немесе тіпті жоқ деп қарау, яғни шын мәнінде байланыс болғанын дәлелдеу болды. Соңғы көзқарасты Плутарх ұстанды, ол өзінің «De invidia et odio» трактатында зұлым адамның көзінен Демокрит бөлшектерін шығаруды ұсынды. Бірнеше жаратылыстану жинақтарының бөлігі ретінде Плутархтың теориясы сиқырға басқаша күмәнмен қарайтындар арасында да кең тарады. Жалпы алғанда, адамның байлығы жаман көзбен бүлінуі мүмкін деген пікір кең тараған, тіпті мәселенің философиялық жағын меңгермеген алғашқы шіркеу әкелері де бұл құбылыстың бар екенін жоққа шығарған жоқ. Бұл ырымға қатысты шіркеудің ұстанымы екіұшты болды: теологтар адамдар үшін мұндай мүмкіндіктерді мойындай алмады, бірақ қызғаныш адам қандай да бір жолмен зұлым күштердің құралына айналатынын мойындауға дайын болды. Бұл көзқарас Ұлы Василийдің «Қызғаныш туралы» (грек тілінде: Περὶ φθόνου) сүйіспеншілігінде толық көрсетілген: қызғанышпен қараған адамдар «бір көзқараспен зиян келтіреді, осылайша олардың қызғанышпен қараған кезде күшті денелері, бар сұлулығымен гүлдене бастайды, жастықта, кенеттен, жастық шақтағыдай. Қызғаныш көздерден жойқын, зиянды, жойқын ағын төгіліп жатыр», - деп кәдімгі халық ертегілері мен кемпірлер деп атайды. Оның ойынша, «жақсылықты жек көретіндер – жындар адамдардан жындарға тән ерік-жігерді байқаса, оларды өз ниеттері үшін пайдалану үшін барлық шараларды қолданады; неге көреалмаушылықтың көзі өз еркіне қызмет етеді». Ұлы Василийдің Плутарх шығармаларымен танысуы белгілі, ал пұтқа табынушы философтардың пікірлеріне жеккөрінішті көзқарас каппадокиялықтарға тән. Адам көзінің мүмкіндіктеріне скептикалық көзқарас Джон Хризостомның Мэтт туралы түсіндірмелерінде кездеседі. 20:15 [ком. 5] және Галатиялықтардың бірінші тарауы. βασκανία деген сенім кең тараған Сирияда сириялық Ефрем зұлымдықтың бейнесі, жақсыларды жек көретін және қудалайтын «жаман көзі» бар адам туралы айтқан. Көзге деген сенім Византия қоғамының барлық таптарында, соның ішінде байлар мен білімділерде де болды. Мозаикалық едендерде үйден қызғаныш пен бақытсыздықты болдырмауға арналған жазулар бар. Қызғаныштың көркемдік бейнесі қауіпті тіршілік иелерімен қоршалған [[Итифаллический|итифалдық]] (тік жыныс мүшесімен бейнеленген) жас жігіт болды{{Sfn|Vakaloudi|2000}}. Жаңа туған нәрестелер үшін қауіп төнді, Пселл оны қанатты кемпір деп сипаттаған әйел бейнесіндегі Гелло жыны{{Sfn|Papathanassiou|2020}}. Жүктілік кезінде және жаңа туған нәрестелерде әйелдерді көз тиюден қорғау үшін ежелгі грек тілінде «гистерлер» (жатырдан {{Lang-grc|ὑστέρα}} ) - бірнеше (әдетте 7 немесе 12) жылан әртүрлі бағытта шашыраңқы жүз бейнесі бар әртүрлі материалдардан жасалған [[Тұмар|тұмарлар]] ''(Тұмарларды қараңыз)'' . Әдетте, оларға белгілі бір сиқырлы формула қолданылған, ал оларды кию рәсімдік әрекеттермен және нақты дұғалармен қатар жүрді{{Sfn|Spier|1993}}{{Sfn|Барабанов|2003}}. ==== Тұмарлар ==== [[Сурет:Bronze_amulet_pendant._Byzantine,_10th-12th_century.jpg|нобай| Истера, X-XII ғасырлардағы тұмардағы «блуждающей матки» жекешелендірілген бейнесі]] Византиялықтар жындарды қуып жіберу үшін әртүрлі апотропиялық құралдарды қолданды: тұмарлар, крест белгілері, Мәсіхтің есімінің жазылуы немесе басқа да тиімді сиқырлы формулалар. Сирияда есіктердің үстіндегі жазулардың ерекше алуан түрлілігі байқалады. Төртінші ғасырда өмір сүрген сириялық теолог Ефраим сириялық әйелдердің жиі сиқыршылардың қызметіне жүгінгенін хабарлайды. Сирин өзінің естеліктерінің бірінде христиан діни қызметкерлері мен сиқыршылар арасындағы рәсімді орындау құқығы үшін бәсекелестік туралы айтады{{Sfn|Vakaloudi|2000}}. Тұмарлар IV-VIII ғасырларда қоғамның төменгі таптары арасында кең таралған{{Sfn|Kazhdan|1991}}. Ерте Византия кезеңінде амулеттер көптеген атаулармен белгілі болды - ''φυλακτήρια'', ''περίαπτα'' немесе ''περιάμματα'' . Олардың мақсаты тек көзден ғана емес, сонымен қатар жын-перілердің адамдарға жіберген барлық басқа бақытсыздықтарынан: аурудан, жарақаттанудан, иеліктен, жаман әсерден және тіпті өлімнен де құтылу болды. Ежелгі заманда тұмарларды діни қызметкерлер, астрологтар және басқа да данышпандар мен керемет жасаушылар әртүрлі табиғи материалдардан жасаған. Тұмарларға тиісті жазулар (эподтар) ойылып жазылған. VI ғасырдағы Византия дәрігері Александр Траллес пациенттеріне [[Подагра|подаграны]] емдеу үшін [[Гомер|Гомердің]] өлеңдерінің бірі жазылған алтын дискіні (''πέταλον'') және асқазан шаншуынан [[Геракл|Геркулестің]] [[Немей арыстаны|немей арыстанын]] өлтіргені туралы ойып жазылған [[яшма]] сақинасын тағуды ұсынды. Эпод Айдың Таразы немесе Арыстан белгісінен өткен кезде жазылуы керек еді, әйтпесе тұмар емдік күшке ие болмас еді. Жалпы, апотроптық сиқыр теориясы бойынша, ең тиімдісі [[Шаян (шоқжұлдыз)|Рак]] белгісімен жасалған тұмарлар болды {{Sfn|Vakaloudi|2000}} . Яһудилердің қасиетті есімдері жазылған жазулар, 90-шы Забурдың алғашқы жолдары немесе Трисагион дұғасы тиімді деп саналды{{Sfn|Kazhdan|1991}}. Тұмарлардың кейбір иконографиялық түрлері әртүрлі демонологиялық идеялар мен аңыздарды біріктіретін ежелгі дәстүрлерге жатады. Сәждедегі әйелдің бейнесін соққан «қасиетті салт аттының» бейнелері балалар мен жүкті әйелдерді жұқтыратын әйел жынның бар екендігі туралы нанымдармен байланысты. Тұмарлардағы жынның аты әдетте көрсетілмейді; жын күрескері әртүрлі кейіпкерлермен, соның ішінде Әулие Сисинниуспен, Сүлейменмен, Арлаф періштемен немесе бас періштелердің бірімен сәйкестендіріледі. Жылан тәрізді 7 немесе 12 сәулесі бар әйел басы бейнеленген амулеттерге қатысты бірнеше ғасырлар бойы пікірталастар болды. 16 ғасырда Пирро Лигорио оларды Медузаны бейнелейді деп ұсынды, бірақ бұл сәйкестендіру қазір қате деп танылды. Орыс және кеңестік тарихнамада жылан амулеттері жатырдың және құрсақ қуысының ауруларымен байланысты болды. Сондай-ақ олар Хнубистің грек-египеттік символизміне қайта оралып, 9 ғасырдан бастап ерекше танымалдыққа ие болды деп болжануда. Тұмар ретінде тастың көптеген түрлері пайдаланылды. Бүркіт көзі жүкті әйелдерді қорғауға арналған амулет ретінде әсіресе танымал болды; «Киранидтер» оның басқа да қасиеттері туралы баяндайды. Тұмарды қолдану мақсаты оны жасауға арналған материалды және денеге қолданылатын орынды анықтады. Эподаларды папирус таспаларына жазу дәстүрі Египеттен алынған болса керек. Сылақ ретінде пергамент бөліктерін пайдалануға болады; олардың осы сипатқа ие болуы «Салоникадағы Деметрийдің кереметтерінде» (VI ғасыр) сипатталған. Лавр жапырағының тұмары ұйқысыздыққа, ал зәйтүн жапырағы тұмары безгегі үшін қолданылған. Византиялықтар бойынша қорғасынның емдік қасиеті болған; одан насаттық табақшалар мен тұмарлар жасалып, дәрі-дәрмек пен косметикалық сусындардың құрамына кірді. Қорғаныш амулеттері үшін ең тартымды материал алтын болды, бірақ оның жоғары құны арзан баламаларға - мыс, темір, қорғасын немесе басқа материалдарға жүгінуге мәжбүр етті. Византиялықтар Сүлеймен патша қолға түсірген жындарды мыс ыдыстарда ұстағаны туралы әңгімеге байланысты мыс зұлым рухтардан қорғаныс ретінде бағаланды. Тұмарлардың ең көп тараған түрі медальдар, әртүрлі ою-өрнектері бар металл дискілер болды. Әдетте, олардың дөңгелек немесе сопақ пішіні бар, бірақ квадраттар мен сегізбұрыштар да апотропты әсерге ие болды. Исаврияның Анемуриум қаласын қазу кезінде табылған дискі амулеттердің айтарлықтай саны 6 ғасырға жатады. Тұмар тағудың кең тараған тәсілі оларды зергерлік бұйымдарға, сақиналарға, білезіктерге немесе алқаларға салу болды. Тізімде көрсетілгендерден басқа, мыс қоңыраулар, сондай-ақ оларға түйіндер байланған боялған жіптер жындарды қуып жіберетін күшке ие деп есептелді. Жалпы, тұмар ретінде кез келген дерлік шағын затты қолдануға болар еді. Пішін мен материалдан басқа, жазуды қолдану үшін сия таңдау маңызды болды. Белгілі нұсқауларға сәйкес, жақсы жындар өмір сүретін өсімдіктер, мысалы, мирра сия жасау үшін пайдаланылуы керек еді. Сондай-ақ жануарлардың немесе құстардың, көбінесе көгершіндердің немесе әтештердің қанын пайдалану ұсынылды. Сиқырлы әрекеттердің нәтижесіне сия түсі де әсер етті. ==== Талисмандар ==== [[Сурет:Cambridge,_Trinity_College,_ms._O.17.2_(6).jpg|оңға|нобай| XVI ғасырдың екінші жартысындағы Freshfield альбомынан алынған суреттегі «Жылан бағанасы»]] Апотропты құралдардың ерекше категориясын тұмарлар, яғни амулет ретінде пайдалану үшін арнайы қасиетті рәсімнің нәтижесінде алынған заттар құрады. Классикалық грек тілінде олар kөne grekshe етістігінен жасалған сөздермен белгіленді: τελεῖνkөne grekshe: τελεῖντελεῖν (τελέσματα, ἀποα, ἀποο), Византия кезеңі «стоичейон» сөзі (грек тілінде: στοιχεῖον) көбірек қолданылған. Кеңірек мағынаға ие бола отырып, «стоичеён» физикалық элементтерді немесе принциптерді, жындарды, астральды тұлғаларды, талисмандық мүсіндерді немесе әліпбидің әріптерін білдіруі мүмкін. Осы уақытқа дейін «стоиххеион» ұғымының жалпы қабылданған түсіндірмесі жоқ. Ғалаттықтарда бірнеше рет кездеседі (Ғал. 4:3, Ғал. 4:9), әдетте «дүниенің бастауы» деп аударылады. Сүлеймен өсиетінде бұл астрологиялық жын-шайтандық күштерге, декандарға анық сілтеме жасайды. Алдыңғы зерттеулерді қорытындылай келе, Клэйс Блюм (Клэс Блум, «Мағынасы стехеион және оның туындылары Византия дәуірінде», 1946) сөздің негізгі мағынасы бойтұмар жасау процесінде сиқырлы белгілерді, әріптерді және белгілерді жазумен байланысты деген қорытындыға келді. Р. Гринфилдтің айтуы бойынша, соңғы Византия кезеңінде «стохеион» белгілі бір жерлерге қоныстанған жын-шайтандық күштердің атауы болған. П. Магдалино στοιχείωσις деп атады, талисмандық күштерді басқару өнері, византиялық сиқырдың айрықша ерекшелігі, оның араб бәсекелестерімен күресудегі серпінділігі және оның негізгі қолдану саласы Константинополь мүсіндері болды. Тұмарлардың әрекеті, басқа да сиқырлы құралдар сияқты, ғарыштық симпатия және антипатия (ἀντιπάθεια) принциптеріне негізделген. Константинопольдің талисман мүсіндері туралы 8 ғасырдың аяғында жазылған Parastaseis syntomoi chronikai дереккөзінде жазылған. Ондағы анекдоттар мен аңыз-әңгімелерге байыппен қарау екіталай, бірақ оларды қоғамның білімсіз қабаттарының ой-пікірлерінің көрінісі деп бағалауға болады. Мүсіндердің сиқырлы интерпретациясы бұрынғыдан да ерте қалыптаса бастаған шығар, өйткені 6 ғасырда шежіреші Иоанн Малала олардың жасалуын 1 ғасырдың философы Тиана Аполлонийіне жатқызған. Малаланың айтуынша, Аполлоний қаладағы ләйлектердің, жылқылардың, Ликос өзенінің бейнесі мен тасбақаның пайда болуына жауапты; олардың барлығы кейінгі деректерден белгілі: Айя Софияның алдындағы көшеде үш ләйлек тұрды және қалада құстарды ұстады деп болжауға болады, император сарайының алдында аттар орнатылды, Та Амастриана ғимараттар кешенінің жанында өзен құдайының мәрмәр мүсіні, ал тасбақа мүсіні Сент-1пи шіркеуінің жанында болуы мүмкін. Никетас Чониатс өзінің De Signis трактатында Тянский Аполлонийдің қызметі туралы қосымша мәліметтер береді. Тұмарлардың ең танымал үлгілері - Патриарх Иоанн Грамматика сынған варвар көсемдерінің мүсіндері, Теофанның мұрагері хабарлағандай, және астананың Серпентин колоннасы. Үстінде үш жылан басы бар бұл бағана Ипподром маңында қашан пайда болғаны белгісіз. Бәлкім, ол бастапқыда парсыларды жеңгенді білдіреді немесе жыландар мен айдаһарларға қарсы күрестің дәстүрлі ежелгі символизмін сақтап қалды. Субұрқаққа айналдырылғаннан кейін колонна әртүрлі мифологиялық кейіпкерлерді қамтитын кең мүсіндік топтың бөлігі болды. Жылан бағанының бойтұмар ретіндегі алғашқы ескертулері орыс және батыс еуропалық саяхатшылардың әңгімелерінде 1390 жылдарға жатады. Олардың айтуынша, бағана уға толтырылған, оған Зосима қала тұрғынын жылан шаққан болса, ескерткішке қолын қою арқылы сауығып кетуге болатынын қосады - бұл сиқыр азамат еместерге әсер етпеді. Шамасы, 14 ғасырдың аяғында, қоғамдық санада бойтұмарлар жасау император Лео Данышпанмен байланысты бола бастады және 1403 жылы Константинопольге барған Гонсалес де Клавихоның айтуынша, белгілі бір император қаланы нашақорлардың шабуылынан қорғау үшін мүсінді сиқырлаған. === Махаббат сиқыры === Махаббат сиқыры туралы айтылған сөздер Гомерден бастап ертедегі христиандық хагиографияға дейін грек әдебиетінде жиі кездеседі. Классикалық әңгімелер мен рецепттер византиялықтарға белгілі болды, мысалы, Еврипидтің «Гипполитінде» медбике Федра ұсынған әдіс «жаны күйетін, // Халаттың шеті немесе бір бұрым шаш жоғалсын, // Сонда сіз суға төгілмейсіз». Ежелгі ғалымдар өсімдіктердің, минералдардың және жануарлардың емдік және басқа да қасиеттеріне көп көңіл бөліп, кейбір сиқырлы рецепттер «Геопоника» ауылшаруашылық энциклопедиясының (10 ғ.) 16 және 17-ші кітаптарына енгізілген. Папирустарға жазылған көптеген сиқырлы таблеткалар мен махаббат заклинанийлерінің табылуы махаббат сиқырының негізгі пайдаланушылары әйелдер немесе ер адамдар ма деген сұрақты тудырды, өйткені классикалық әдебиеттер негізінен біріншісіне, ал папирологиялық дәлелдерге соңғысына нұсқайды. Әдебиет пен шындық арасындағы сәйкессіздікті түсіндіру үшін әртүрлі теориялар ұсынылды. Американдық тарихшы Кристофер Перғауын грек махаббат магиясында эрозды [ағылшынша] және филияны тудыратын екі заклинанияны анықтады. Біріншісі, зерттеушінің пікірінше, ең алдымен ерлермен, сыпайылықпен және жезөкшелермен айналысқан және олардың нысанасы әдетте құймашымен бір үйде тұратын жас жігіттер мен әйелдер болды, ал екіншісін әйелдер мен күйеулеріне, үй иелеріне және билеушілеріне қатысты әлеуметтік жағдайы төмен адамдар қолданған. Грек махаббат сиқырындағы негізгі ұғымдар: ''ἀγωγή'' және ''ἀγώγιμον -'' заклинание, ''φίλτρον'' - махаббат сусыны, ''φιλτροκατάδεσµοκατάδεσμοκ'' - махаббат сусымасы және ғашықтық ''сусыны''. Тірі қалған дереккөздер тұмарларды жасау және пайдалану рәсімдерінің сипаттамаларын береді. Балауыз айының алтыншы күні күн шыққанға дейін балауыз мүсіншесін жасауды талап ететін нұсқалардың бірі болды. Фигураның белгілі бір жерлеріне жәбірленушінің және оның анасының, сондай-ақ сиқыршының немесе оның клиентінің және оның анасының аты жазылуы керек, ал бұл жағдайда көмекке шақырылған жындардың есімдері қағазға жазылып, ішіне қойылады. Содан кейін, рәсім кезінде мүсіннің жүрегі инемен тесіліп, дуа оқылып жатқанда көмірге ерітіліп, мүсіннің өзі алты бөлікке бөлініп, өртелді. Сиқырлы пергамент бөліктерін немесе алманы пайдаланудың қарапайым әдістері де болды [ 6-түсініктеме]{{Sfn|Greenfield|1995}}. === Болжамдар === ==== Балгерлік ==== [[Сурет:John_VII_of_Constantinople_Skylitzes.jpg|оңға|нобай| Патриарх Иоанн Грамматик ваннадағы су туралы бал ашып тұр (12 ғасырдағы Иоанн Скилица шежіресінен алынған миниатюра)]] Болжамдық әрекеттердің әртүрлі формалары Византияға ежелгі дәуірден мұраға қалды. Жалпы, оларды екі үлкен топқа бөлуге болады: бір жағынан табиғи құбылыстарды бақылауға негізделген және екінші жағынан арнайы құралдарды қолдануды көздейтін «индуктивті» немесе «жасанды». Бірінші топқа астрология, найзағай арқылы болжау (бронтология) [комм. 7], жер сілкінісі, түс көруі, құстар мен жануарлардың мінез-құлқы. 9 ғасырдағы араб саяхатшысы Харун ибн Яхья императордың қатысуымен Аясофияда жасалған рәсімді сипаттады. Кейбір жағдайларда оған жылқылар әкелінетін, ал егер олар өздеріне ұсынылған шылбырларды алса, бұл болашақта мұсылмандарды жеңетінін білдіреді. Шежіреші Теофан Конфессор 6 ғасырда азғындар тобырдағы иттердің мінез-құлқы арқылы анықталған жағдайлар туралы хабарлады. 10-ғасырдың шежіресі Иосиф Генесий егжей-тегжейлерін көрсетпей, оқиғадан екі апта бұрын Сиракузаның құлауын болжаған бақташылар туралы айтты. 11 ғасыр тарихшылары Джон Зонаре мен Джордж Кедриннің айтуынша, софистер Либаниус пен Ямблих 4 ғасырда император Валенс мұрагерінің есімін білгісі келіп, әтештің (аллектриомансия) көмегімен болжауға жүгінген. Әріптермен жазылған дәндер берілген әтеш Феодосий есімінің құрамына кіретіндерді таңдады. Сократ Схоластик, болжам бойынша, мұрагерінің аты «F» әрпінен басталатынын білген Валенс көптеген адамдарды осы атпен өлтірді деп мәлімдеді. «Индуктивті» бал ашуда әртүрлі заттар қолданылды: кітаптар, [[Икона|белгішелер]], ұн, айна, от, сүйек және т. б. Оккультизмнің басқа да көптеген түрлері сияқты, «индуктивті» болжаудың да тамыры [[Стоицизм|стоиктік]] [[Эпистемология|эпистемологиядан]] бастау алады. Израиль тарихшысы Шмуэлю Самбурскому айтуынша [[Пифагореизм|пифагоршылар]] мен [[Платон|Платонды]] ұстанатын стоиктер «құдайлар мен адамдар арасындағы өзара байланыс» арқасында бал ашу мүмкін деп сенген. Болжау мүмкіндігі әлемнің [[Детерминизм|детерминистік]] сенімділігінен және кез келген фактілік материалда байқалатын әмбебап себептік өзара байланыстылықтан туындады{{Sfn|Papathanassiou|2020}}. Император [[I Ираклий|Ираклий]] өз әскерінің қыстайтын орнын анықтау үшін [[Библия|Киелі кітапты]] пайдаланып, балгерлікке жүгініп, оны кездейсоқ жерге ашты. Шіркеу бал ашудың барлық түрлерін принцип бойынша айыптады, бірақ белгішелер мен Киелі кітаптың көмегімен бал ашу рұқсат етілді{{Sfn|Kazhdan|1991}}. Майкл Пселлус су толтырылған ыдыстан сипаттаған болжау (lecanomancy [ағылшынша], гидромантика) әртүрлі формада жатты: не судың үстінен сиқырлағаннан кейін пайда болған жұмбақ дыбыстарды тыңдау керек немесе жазбаша сұрақтармен оған лақтырылған қағаз бөліктерін бақылау керек болды - бұл әдістердің екіншісі I8-1110 бойынша, I8-1110). оның қызы кундерге қарсы жорықтар жоспарлады. Басқа жағдайларда, Алексей жеребе тартуға жүгінді - әскерлерін қай бағытқа жылжытуды таңдай алмай қиналады, ол «сұрақтарын екі қағазға жазып, оларды киелі тағына отырғызды және түні бойы жалынды дұғалар мен жырлармен өткізді. Филомилий». Ежелгі дәуірде танымал оракулдар арқылы көріпкелдік Византияда маңыздылығын жоғалтты, бірақ «халдей оракулдарына» маңызды түсініктемелерді 11 ғасырда Майкл Пселус және 15 ғасырда Плето жазған. Түстердің пайғамбарлық күшіне сену өте ежелгі бастауларға ие. Ежелгі грек мифологиясында Зевс арман құдайы Онирді адамзатқа болашақ туралы ескертіп жібереді. Пайғамбарлық армандар Эпидаврдағы және Кос аралындағы Асклепий храмдарының діни қызметкерлері тағайындаған емдеуде маңызды рөл атқарды. Көптеген византиялық арман кітаптары армандарды түсіндіруге арналған. Болжаудың басқа әдістеріне Айды, бұлттарды, кометаларды және тұтылуларды бақылау кіреді. Ақырында, Византия дәуірінде ішкі мүшелер (бауыр, жауырын [ағылш.]) арқылы болжау тоқтаған жоқ. 23 және 24 маусымда тойланатын мерекеге байланысты халық көріпкелдік әдет-ғұрыптары (клидон [грекше], коне грекше: κληδώνkөne грекше: κληδώνκληδών) 12-ші ғасырда Бассамон канонист ғасырда сипатталған. ==== Астрология ==== [[Сурет:Magi_(1).jpg|нобай|300x300 нүкте| Иоанн Хризостомның айтуынша, Бетлехем жұлдызы мүлдем жұлдыз емес, жұлдыз пішінін алған көрінбейтін күш болған{{Sfn|George|2001}}. [[Равенна|Равеннадағы]] Сант-Аполлинаре Нуово соборындағы византиялық мозаикадағы үш данышпан (7 ғасыр)]] Барлық болжамды тәжірибелердің ішінде астрономия әдістерін қолданатын астрология ең күрделі және құрметті пән болып саналды. Өзінің идеялық негізінде ол стоиктердің дүние бөліктерінің жанашырлық қарым-қатынасы туралы іліміне негізделді. II ғасырда Клавдий Птолемей өзінің «Тетрабиблос» астрологиялық трактатында «мәңгілік эфирлік субстанциядан шығатын белгілі бір күш барлық жерге еніп, Жерді қоршап тұрған кеңістікте таралады, сол арқылы өзгерістерге ұшырайды» деп жазды. Күннің, Айдың және жұлдыздардың шаруашылық қызметі мен навигацияға әсерін атап көрсете отырып, Александрия астрономы «Адамның темпераментінің негізгі қасиетін туған кездегі қоршаған ортаның негізінде түсінуге болмайды, яғни оның, мысалы, оның мынадай денесі бар, мынандай психикалық қасиеттері бар, сондай-ақ белгілі бір құбылыстарды, сондай-ақ осындай және осындай психикалық қасиеттерді пайдалана отырып, неліктен түсінуге болмасқа? темперамент пен өркендеу, ал басқасы жарамсыз және жарақат алуға бейімділік танытса, ол қорғаған алаяқтар мен надандардың көптігімен түсіндірілді Адрианның негізін қалаған Афина Екінші жағынан, Цезарь (б.э.д. 44) мен Марк Аврелий (180) арасындағы кезеңде астрологтарға қарсы кемінде 8 заң шығарылды сақталды - Гефест Февский, Павел Александрия, «анонимді 379» және басқалар. Астрономия мен астрологияны тек теориялық тұрғыдан ажыратады. Өйткені олар аспанды бақылаудың таза және қолданбалы жақтары ретінде практикалық тұрғыдан алғанда, олар академиялық қызмет түрі ретінде емес. Аман қалған астрологиялық мәтіндердің ауқымды корпусын грек жұлдыз жорамалдары туралы монография авторлары Отто Нойгебауэр мен Генри Бартлет Ван Хозен хронологиялық тұрғыдан 7 ғасырдың ортасына дейін жасалған «грек» және араб астрологиясының әсерінен кейін жасалғандарға бөледі. Мазмұны жағынан олар дереккөздерді техникалық астрономиялық, негізінен папирологиялық және авторлық немесе «әдеби» деп бөледі. Соңғысының дәуірі 2-ғасырдағы астролог Веттиус Валенстің еңбектерінен бастап 775 жылы Стивен Александрияға жатқызылған «ислам жұлдыз жорамалына» дейінгі кезеңді қамтиды. Юстиниан I тұсында жабылған пұтқа табынушылық неоплатондық мектептердің оқу жүйесінде астрология айтарлықтай маңызды орынға ие болды. Нидерланд тарихшысы Леендерт Вестеринк айтуынша, 6 ғасырда астрология Александриядағы квадривиум курсына кірді. Стефан Константинопольге император Гераклий I (610-641) жұлдыз жорамалын жасауға шақыруды алғанға дейін сонда оқыған болуы мүмкін. Кейіннен Византия императорлары астрологтардың қызметіне жүгінуді жалғастырды. Шежіреші Феофан Конфессор VI Константин (780-797) болгарларды жеңетінін қате болжағаны үшін сот астрологы Панкратийді өлім жазасына кескенін хабарлайды. Павел Александриялық (IV ғасыр) астрологиялық трактатымен танысуының арқасында математик Лев (шамамен 870 ж.) жоғары беделге ие болды. Математик Леоға жатқызылған астрологиялық зерттеулердің кейбірін оның жас замандасы Лео Хиросфактус жазған болуы мүмкін. 905 жылы тақ мұрагері, болашақ император Константин VII Порфирогениттің дүниеге келуіне байланысты жалғыз белгілі жұлдыз жорамал жасалды, осылайша македон әулеті мүшелерінің астрологияға қызығушылығын растады [comm. 8]. Никефорос II сарайындағы астрологтар туралы Фокас (963-969) Кремонский Лютпрандтың хабарламасынан белгілі. 10 ғасырдағы Византиядағы астрологияның гүлденуі араб Әбу Машар әл-Балхи трактатының және 972 және 1011 жылдар аралығындағы 9 аман қалған жұлдыз жорамалының пайда болуымен дәлелденеді. Астрология Майкл Пселлус хронографиясында екі рет айтылады, бір рет Михаэль В. Императрица Зомельдің екінші хикаясын ашуға деген ұмтылысына байланысты. IX Константин Мономахос (1042-1055) тұсында сәттілікке уәде берген пайғамбарлықтар мен болжау. «Алексиададан» император Алексий I Комненос (1081-1118) тұсындағы төрт астрологтың есімдері белгілі. Византия астрологиялық зерттеулерінің шарықтау шегі император Мануэль I Комненос пен теолог Майкл Глика арасындағы қайшылық болды. Мануэльдің өзі немесе оның бұйрығымен жазылған астрология үшін кешірім барлық астрологтарды еретиктер деп атаған Пантократ монастырының белгілі бір монахының болжамдарын өткір сынға алған жауап болды. Император астрологияны медицина сияқты, императорлар мен патриархтар ежелден бері қолданып келе жатқан «сараптамалық жорамалға» негізделген бақылаулық және табиғи заңға негізделген ғылым екенін негіздеді. Болжамдардың негізі аспан денелеріне берілген табиғаттан тыс күш емес, құдіреті ешбір жағдайда дау тудырмайтын Жаратушының ойластырылған жаратылысы. Гликка өзінің құрметті, бірақ каустикалық сынында Бетлехем жұлдызының пайда болуын астрологиямен айналысуға шақыру ретінде қарастыру, Мәсіх шомылдыру рәсімінен өткен кезде көгершінің пайда болуын орнитоскопия, құстардың ұшуы арқылы болжау ақиқатының дәлелі ретінде түсіндіру сияқты абсурд екенін атап өтеді. Британдық византинист Пол Магдалино өзінің Мануэль I туралы монографиясында оның астрологиялық қызығушылықтарына көп мән бермеді, дегенмен, олар император үшін өте маңызды болды. Мануэльдің досы архиепископ Джон Каматир болды, ол оған өзінің екі астрологиялық өлеңін арнады. Оның сарайында итальяндық Пасха Роман [ағылшын тілі] жұмыс істеді, ол 1169 жылы «Киранидтер[ағылшын]» көне жинағын латын тіліне аударды және латын, грек және араб деректеріне негізделген «Liber Thesauri occulti» арман кітабын құрастырды. Тағы бір итальяндық Лео Тоскан[ағылшынша] императордың атынан Ахмет бен Сириннің арман кітабын грек тілінен аударған (9 ғ.). Тарихшы Никетас Чониатстың айтуынша, Мануэль әскери операцияларды және жеке өмірін жоспарлау кезінде үнемі жұлдыз жорамалдарды басшылыққа алды, бұл жиі проблемаларға әкелді. Сол кезеңде митрополит Константин Манассе өзінің жұмысын императордың ағасының әйелі Себастократ Иренге арнап, «Астрологияға кіріспе» деп жазды. XIII ғасырдағы Византия ғалымдары астрологияны жоққа шығарды, бірақ билеуші әулет кезінде [[Тұтылу|тұтылуды]] өлімнің нышаны деп санауды жалғастырды. Георгий Акрополит 1239 жылғы 3 маусымдағы тұтылудың ғылыми түсіндірмесін білсе де, оны және одан бұрынғы [[Комета|кометаны]] императрица Иринаның жақындап келе жатқан өлімінің белгісі деп санады. Сол сияқты, Джордж Пахимерес туған күндер туралы болжамдарды жоққа шығарды ({{Lang-grc|θέμα}}) гороскоптарды пайдаланып, бірақ 1258 жылы 16 тамыздағы күн тұтылуын Теодор II Ласкаристің қайтыс болуымен байланыстырды. Никифор Грегорас тарихында тұтылулар да әртүрлі бақытсыздықтардан бұрын болады {{Sfn|Papathanassiou|2020}} . Палеолог дәуірінің ең көрнекті астрологтары Джон Авраам және оның шәкірті Элеутерий Себелен болып саналады. 1370 және 1400 жылдар аралығында олар классикалық астрологтар [[Клавдий Птолемей|Птолемейдің]], Гефестиона Фиванского Кіші Олимпиодордың және Мысырлық Реторийдің еңбектерінің жинақтарын, сондай-ақ ислам авторларының грек тіліндегі аудармаларын шығарды. Олардың күш-жігерінің нәтижесі жоғалған еңбектердің үзінділерін сақтау ғана емес, сонымен қатар ертедегі Византия астрологиясын қалпына келтірудегі шатасушылық пен қиындықтар болды{{Sfn|Kazhdan|1991}}. ==== Медициналық астрология ==== Дәрігерлерді математиктермен салыстырған Платоннан бастап, астрологияның гүлденуімен Византия дәуіріне дейінгі терапевтік білімге деген сенім идеясының дамуын қадағалай отырып, британдық медицина тарихшысы Вивиан Нуттон бұл деградацияның себептерін көрсете алмайды. Шынында да, науқастың төсегінде теориялық конструкциялар құлдырап, дәрігерлер дұрыс емес болжамдарды жоққа шығарып, әртүрлі болжамдар жасауға кірісуге мәжбүр болады. Дегенмен, Галеннің сыни күндерінің теориясынан тыс, астрономиялық немесе астрологиялық есептеулер іс жүзінде табылмайды. Плинийдің айтуынша, медицинадағы астрологияны 1 ғасырда Массалияның Кринасы танымал еткен, бірақ Гален бір ғасырдан кейін оны толығымен жоққа шығарды. Клавдий Птолемей мысырлықтарды медицина мен астрономиялық болжамдарды үйлестірді. Византия медициналық астрологиясы немесе ятроматематика (kone grekshe: ἰατρική «медицина» және коне грекше: μαθηματικά «математика») ежелгі дәуірден төрт негізгі сәйкес элемент (от, жер, ауа, топырақ) идеясын мұра етті. қақырық, сары және қара өт), жағдайлар (ылғалды және құрғақ) және температура (ыстық және суық). Олар зодиак белгілерімен, планеталармен және минералдармен және олардың симптомдармен және емдеумен үйлесуі. Алғаш Вавилонда пайда болған зодиак белгілерінің ішкі мүшелермен байланысы (мелотезия, μελοθεσία) туралы ілім гректерге де белгілі болды. Кападокиялық Аретей II ғасырда эпилепсиялық ұстамаларға ай фазаларының әсері туралы жазған. Фивиялық Гефест (IV-V ғасырлар) Айдың фазалары мен аспандық жағдайына одан да үлкен мән береді - олар хирургиялық операциялардың сәттілігіне әсер етті. Юстиниан I-нің замандасы Аэций Амидалық та қолайлы және қолайсыз күндерді атап өтеді. 12 ғасырда император Мануэль Комненос Ай сәйкес келетін мүшелерге операция жасамауға және егер Ай Юпитермен бірге болса, науқасқа іш жүргізетін дәрі бермеуге шақырды. 14 ғасырда Джордж Хризококк медицина мен астрономия арасындағы байланыс туралы жазды. === Алхимия === [[Сурет:Egitto_ellenistico,_papiro_con_testo_magico_in_greco_(papiro_X_di_leida),_da_tebe,_200-300_ac_ca.jpg|оңға|нобай| Лейден папирусы]] Марселин Бертелоттың еңбегіне сүйенген британдық оккультизм тарихшысы Артур Уэйттің пікірінше, алхимия тарихын төрт кезеңге бөлуге болады: византия, сириялық-араб, латын және кейінгі. Ең көне грек алхимиялық мәтіндері Лейден және Стокгольм папирустары болып табылады, олар 3-ші ғасырдың аяғынан басталады. Оларда қорытпаларды жасау және металл беттерін бояуға арналған 75 формула және алтын мен күміс әріптерді жасаудың 15 процесі бар. Бертелоттың айтуынша, бұл папирустар әртүрлі дереккөздерді пайдаланған шебердің жазбаларын білдіреді. Алхимия қазір Эллинистік Египетте кәдімгі дәуірдің тоғысында мысырлық зергерлер мен ұсталардың материяның іргелі бірлігі теориясына және жалпыға ортақ симпатия іліміне негізделген қорытпалармен жүргізген тәжірибелерінің нәтижесінде пайда болды деп есептеледі. Техникалық ерекшелігіне байланысты алхимия Византия мәдени элитасын соншалықты қызықтырған жоқ және, мысалы, астрологиядан айырмашылығы, ол философия ретінде жіктелмеді. Нәтижесінде, алхимиялық мәтіндердің қолжазба дәстүрі өте аз және әртүрлі дәуірлердің туындыларын қамтиды: ерте псевдопиграфа (Псевдо-Демокрит (1 ғ.) және әртүрлі мифологиялық және тарихи кейіпкерлерге жатқызылған трактаттардың қысқаша үзінділері), Панополитанский Зосимнің шығармалары (IV ғ.), 4-ші ғасыр, 7-ші ғасырлардағы эксгететтер. Олимпиодору, Стивен Александриялық [ағылшынша]), 7 ғасырдағы 4 алхимиялық өлеңдер. Кейінгі авторлардан алхимиялық жұмыстар Майкл Пселлос, монах Космас және Никифорос Блеммидес (XIII ғ.) қалдырды. Суда энциклопедиясындағы сілтемелерге және мамандандырылған емес әдебиеттерге сүйене отырып, гуманитарлық топтардағы алхимиялық зерттеулер туралы кейбір түсініктер болды. Техникалық тұрғыдан алхимиктердің рецепттері негізінен алтынды «екі еселеуге» және зергерлік бұйымдарда немесе сәндік мақсаттарда пайдалану үшін сыртқы түрі бойынша бағалы металдарға ұқсас қорытпаларды өндіруге қатысты болды. Ең алдымен материалдардың сыртқы қасиеттеріне қызығушылық танытқан қолөнершілерден айырмашылығы, «мистикалық химияны» (грек тілінде: μυστικὴ χημεία) ұстанушылар материяның ішкі мәнін өзгертуге тырысты. Техникалық және мистикалық аспектілер қабаттасуы мүмкін. Осылайша, Зосима «Құралдар мен пештер туралы» және «Омега хаты туралы» трактаттарында шебердің жетістігі планеталардың қолайлы жағдайына байланысты екенін атап өтті. Ол сондай-ақ Гермес Трисмегистке сілтеме жасай отырып, интеллектуалдық ізденіс арқылы моральдық жетілдіруге және Құдайға жақындыққа қол жеткізуге болатынын дәлелдеді. «Алтын жасаудың ұлы және қасиетті өнері туралы» Александриялық Стефанға жатқызылған трактаттың авторы мен мағынасы төңірегінде елеулі қайшылықтар бар. Ол Құдайды және материалдық емес нәрселерді қарапайым арқылы күрделі және күрделі арқылы тануға мүмкіндік беретін ақыл мен философияның құдіретін мадақтайды. Зосима сияқты, Стефан да өз ізбасарларын интеллектуалды ойлауға шақырады, рухты материядан жоғары көтереді - періштелерді көрген адепттерге енді алтынның арсыз жасауына қайта оралудың қажеті жоқ. Аңыз бойынша, Степанның шәкірті хризопеяның («алтын жасау») құпиясын араб қолбасшысы Халид ибн Язидке берді. == Тарихнама == [[Сурет:Chernigovskaya_grivna_01_by_shakko.JPG|оңға|нобай| Славян жылан тәрізді тұмарлары Византия үлгілеріне еліктеп жасалған{{Sfn|Spier|1993}}. Чернигов гривені, 11 ғасыр]] 19-ғасырдағы неміс классигі Ульрих фон Виламовиц-Мёллендорф «грек магиясын зерттеу үшін гректердің өздерін әділ соттай алу үшін оларды түсіну керек» деп баса айтты (1848). Келесі маңызды кезең Марселин Бертелоттың алхимиялық мәтіндердің үш томдығын (Collection des anciens alchimistes grecs, 1887-1888) және ежелгі және ортағасырлық алхимия бойынша бірқатар еңбектерді жариялауы болды. Бұл басылым жеткілікті түрде сын көтермесе де, бұл бағыттағы ғылыми қызығушылықты тудырды. Грек астрологиясын және болжау тәжірибесін Огюст Баучер-Леклер («Histoire de la Divination dans l’Antiquité» 4 томдық, 1879-1882; «L’Astrologie grecque», 1899) зерттеген. Линн Торндайктің «Сиқыр және эксперименттік ғылым тарихы» іргелі монографиясы (8 томда, 1923-1958) византиялық сиқырды ерекше атап көрсетпейді, бірақ кейінгі антикварлық авторларға біраз көңіл бөлінеді. Грек византинисті Федон Коукулестің «Βυζαντινῶν βίος καὶ πολιτισμός» жинақ жинағы (6 томда, 1947-1951 жж. әр түрлі византиялық рәсімдерді қамтиды). Карл Прейседанцтың грек сиқырлы папирустарының (Papyri magicae graecae, 2 том, 1928, 1931) басылымы және Ганс Дитер Бетцтің (1992) қазіргі аудармасы заклинание мен амулеттерді қолдану туралы деректер береді. Жаңа мәтіндердің кейінгі басылымдары «Alchimistes grecs» сериясы аясында, сонымен қатар сериядан тыс жүзеге асырылды. Византия сиқырының, әсіресе амулеттердің материалдық аспектілерін зерттеудің ұзақ тарихы бар. Тұмарлардың кейбір иконографиялық түрлері әсіресе танымал болды және Қайта өрлеу дәуірінен бастап антиквариаттардың назарын аударды. Жыландар бар амулеттердің алғашқы сипаттамасын Пирро Лигорио жасаған. 17 ғасырда Рубенс мұндай амулетке ие болды; оның бейнесі И.Макариус пен Дж. Шиффлдің «Abraxas seu Apistopistu» кітабында Якоб ван Верден суреттерімен берілген. 19 ғасырдың аяғында орыс тарихшыларының византиялық аналогтарымен ұқсастығы бар жылан тұмарларына деген қызығушылық артты. Тақырып бойынша маңызды шолулар дайындаған И. И. Толстой, М. И. Соколов және А. С. Орлов. «Истерия формуласының» әртүрлі аудармалары мен интерпретациялары ұсынылды. Батыста Вильгельм Френер, Густав Шлюмбергер және Вильгельм Дрекслер грек сиқырлы заттарымен айналысқан. 20 ғасырдың басында зерттеушілердің негізгі қызығушылығы сиқырлы мәтіндерге, ең алдымен Мысырдан келген римдік сиқырлы папирустарға ауысты, бірақ тұмарлар мезгіл-мезгіл ғылыми пікірталастарда орын алды. Қазіргі орыс тарихшыларының ішінде В.Н.Залесская византиялық амулеттерге көптеген еңбектер арнады; Батыста бірнеше тақырыптық көрмелер мен каталогтарды Дж. Шпайр дайындады. Византия демонологиясы бойынша іргелі еңбектер 20 ғасырдың басында пайда болды, бірақ «Contribution à l'étude de la démonologie byzantine» мақаласынан кейін (А. Делате, Жоссеранд Ч., 1934) ұзақ уақыт бойы бұл құбылыстың концептуалды түсінігінде ілгерілеушілік болған жоқ, бірақ бұл құбылыстың жалпыға ортақ қайнар көзі жалғасуда. 1988 жылы канадалық византиялық ғалым Ричард П.Х. Гринфилд ресми шіркеудің көзқарасын білдіретін «стандартты православиелік дәстүрді» және Византия қоғамының сол немесе басқа қабатында болған «балама дәстүрлер» жиынтығын ажырататын схеманы ұсынды. Біріншісі, ең алдымен, Шіркеу Әкелерінің еңбектерінде баяндалған; екіншіден, негізгі мәтіндер Майкл Пселлдің «Жындардың әрекеттері туралы» диалогы және Никефорос Грегораның Киренский Синезийдің «Армандар туралы» трактатына түсіндірмесі. Палеологтық кезең үшін классикалық дәуірдің бірнеше шығармалары өз маңызын сақтап қалды: 4 ғасырдағы «Киранидтер» жинағы және Сүлейменнің атымен байланысты екі мәтін – оның «Өсиет» және «Сиқырлы трактаты». Отто Нойгебауэр 1959 жылы жалпы саны 18 000 деп есептеген грек жұлдыз жорамалдарының жариялануы Томас Янгтың (1828) және Жак-Джозеф Шамполлионның (1840) папирологиялық басылымдарынан басталды. Жалпы Византия ғылымына, атап айтқанда оккультизмге 20 ғасырдың соңына дейін көп көңіл бөлінбеді. Американдық тарихшы М.Маврудидің пікірінше, бұл жағдай Византия мәдениетінің соңғы Батыс орта ғасырларына тән «динамизм» мен «инновациядан» айырылған дәстүрлі идеясымен байланысты. Кейінгі зерттеулер, ең алдымен, экономикалық тарих саласындағы өзгермейтіндік пен тоқырау парадигмасынан алшақтап, нәтижесінде Византиядағы ғылыми революцияның дамуына қандай жағдайлар кедергі болды деген сұрақ туындады. Әртүрлі уақытта ұжымдық монографиялар жарияланды, олардың ішінде ең көрнектілері «Византия сиқыры» (1995) және «Византиядағы оккульттік ғылымдар» (2006). Палеолог Византияда Р.Гринфилдтің демонологияға және П.Маглалиноның астрология мен болжауға арналған монографияларының («L’orthodoxie des astrologues: La science entre le dogme et la divination a Byzance (VIIe-XIVe siecle)» [1]06) пайда болуы маңызды оқиғалар болды. == Дереккөздер == '''Түсініктемелер''' {{Дереккөздер|35em|group=комм.}} '''Дереккөздер мен сілтемелер''' {{Дереккөздер|28em}} == Әдебиеттер == === ағылшын тілінде === * Бергер А. Сиқырлы Константинополь: мүсіндер, аңыздар және ақырзаман // Византия және қазіргі грек зерттеулерінің скандинавиялық журналы. — 2016. — Т. 2. - 9-29 б. * Қоңыр P. Сиқырлық, жын-перілер және христиандықтың кейінгі ежелгі дәуірден ортағасырға дейін көтерілуі // Сиқыршылықты мойындау және айыптау. - Tavistock Publications Limited, 1970. - 17-46 б. — 387 б. * Дики М.В. Шіркеудің әкелері және зұлым көз // Византия сиқыры. - Дамбартон Окс, 1995. - 9-34 б. — 187 б. — ISBN 0-88402-230-7. * Дики М.В. Грек-рим әлеміндегі сиқыр және сиқыршылар. – Роутледж, 2001. – 371 б. — ISBN 0-203-45841-9. * Даффи М.В. Екі византиялық зиялылардың сиқырдың теориясы мен тәжірибесіне реакциясы: Майкл Пселлос пен Майкл Италикос // Византия сиқыры. - Дамбартон Окс, 1995. - 83-98 б. — 187 б. — ISBN 0-88402-230-7. * Фараоне Ч. A. Ежелгі грек махаббат сиқыры. - Гарвард университетінің баспасы, 1999. - 223 б. — ISBN 0-674-03320-5. * Фоген М.Т. Балсамон сиқыр туралы: Рим зайырлы құқығынан Византия канондық заңына // Византия сиқыры. – Дамбартон Окс, 1995. – Б.99-116. — 187 б. — ISBN 0-88402-230-7. * Джордж Д. Мануэль I Комненос және Майкл Гликас: ХІІ ғасырдағы астрологияны қорғау және теріске шығару // Мәдениет және ғарыш. — 2001. — Т. 5, No 1. - 3-48 б. * Гринфилд Р. Кейінгі Византия демонологиясындағы сенім дәстүрлері. – Адольф М.Хаккерт, 1988. – 369 б. * Гринфилд Р. Палеологтық сиқырды зерттеуге қосқан үлесі // Византия сиқыры. - Дамбартон Окс, 1995. - 117-154 б. — 187 б. — ISBN 0-88402-230-7. * Griebeler A. Жылан бағанасы және Византия Константинопольінің талисмандық экологиясы // Византия және қазіргі грек зерттеулері. — 2020. — Т. 44, No 1. - 86-105 б. - doi:10.1017/byz.2019.25. * Ierodiakonou K. Симпатияның грек тұжырымдамасы және оның Майкл Пселлостағы византиялық иеленуі // Византиядағы оккульттік ғылымдар. - 2006. - 97-118 б. — ISBN 978-954-8446-02-0. * Каждан, Александр, ред. (1991). Византияның Оксфорд сөздігі. Оксфорд университетінің баспасы: Оксфорд және Нью-Йорк. ISBN 0-19-504652-8. * Каждан А. Қасиетті және қасиетті емес ғажайып жұмысшылар // Византия сиқыры. - Дамбартон Окс, 1995. - 73-82 б. — 187 б. — ISBN 0-88402-230-7. * Магдалино П. Византия классикалық астрологияны қабылдау // Византиядағы және одан тыс жерлердегі сауаттылық, білім және қолжазбаларды беру. - БРИЛЛ, 2002. - 33-57 б. — ISBN 978-90-04-12096-9. * Магдалино П. Византия тарихы мен тарихнамасындағы оккульттік ғылым және императорлық билік (9-12 ғасырлар) // Византиядағы оккульттік ғылымдар. - Женева: La Pomme d'or, 2006. - 119-162 б. — ISBN 978-954-8446-02-0. * Мавруди М. Византиядағы оккульттік ғылым және қоғам: Болашақ зерттеулерге арналған ойлар // Византиядағы оккульттік ғылымдар. - Женева: La Pomme d'or, 2006. - 39-96 б. — ISBN 978-954-8446-02-0. * Mertens M. Византиядағы Греко-Египет алхимиясы // Византиядағы оккульттік ғылымдар. - Женева: La Pomme d'or, 2006. - P. 205-230. — ISBN 978-954-8446-02-0. * Нойгебауэр О., Ван Хозен Х.Б. Грек жұлдыз жорамалдары. – Американдық философиялық қоғам, 1959. – 231 б. — ISBN 0-8014-9429-X. * Папатанассиу М. Византиядағы оккульттік ғылымдар // Византия ғылымының серіктесі. - БРИЛЛ, 2020. - 464-495 б. — ISBN 978-90-04-41461-7. * Робертс A. M. Орташа Византия алхимиялық кодексін құру // Дамбартон Окс қағаздары. — 2019. — Т. 73. - 69-102 б. - JSTOR 10.2307/26955172. * Рассел Дж.Б. Люцифер. Орта ғасырлардағы Ібіліс. - Корнелл университетінің баспасы, 1986. - 356 б. — ISBN 0-8014-9429-X. * Spier J. Ортағасырлық византиялық сиқырлы амулет және олардың дәстүрі // Варбург және Куртаулд институттарының журналы. — 1993. — Т. 56. - 25-62 б. - JSTOR 751363. * Вакалоуди A.D. Δεισιδαιμονια және ерте Византия империясындағы апотропиялық сиқырлы амулеттердің рөлі // Византия. — 2000. — Т. 70, No 1. - 182-210 б. - JSTOR 44172369. * Waite A. E. Алхимиядағы құпия дәстүр: оның дамуы мен жазбалары. - Лондон: К.Пол, Тренч, Трубнер және Ко., 1926. - 415 б. * Уокер А. Ортағасырлық Византиядағы сиқыр // Батыстағы сиқыр мен сиқырлықтың Кембридж тарихы. – Кембридж университетінің баспасы, 2015. – Б.209-234. — 770 б. — ISBN 978-0-521-19418-1. === неміс тілінде === * Grimm-Stadelmann I. Untersuchungen zur Iatromagie in der byzantinischen Zeit. - Де Грюйтер, 2020. - Т. I. - 15+675 S. - (Vizantinisches Archiv - Series Medica). — ISBN 9783110619041. * Troianos S. Zauberei und Giftmischerei in mittelbyzantinischer Zeit // Fest und Alltag in Визанц. – Ч.Х.Бек, 1990. – С.37-51. - 226 S. - ISBN 3406343260. === орыс тілінде === * Барабанов Н.Д. Византия халық наным-сенімдерінің тарихы туралы. Истера // Антикалық және орта ғасырлар. – 2003. – Т.34. – Б.322-347. * Доддс E.R. Гректер және иррационал. - Алетея, 2000. - 508 б. - (Ежелгі кітапхана). — ISBN 5-89329-257-X. * Обидина Ю. С. Грек сиқыршылары полис діні аясында // Вестн. Солтүстік (Арктикалық) федералды ун-та. Сер.: Гуманитарлық. және әлеуметтік ғылым. - 2019. - No 1. - 119-127 Б. - doi: 10.17238/issn2227-6564.2019.1.119. === француз тілінде === * Bouché-Leclercq A. L'Astrology Grecque. — Париж: Эрнест Лер [[Санат:Оккультизм]] 2v1ce0cgblt9tdyrmfo69usuqor7mb1 3643438 3643436 2026-08-17T17:16:00Z Kasymov 10777 «[[Санат:Оккультизм|Оккультизм]]» деген санатты аластады; «[[Санат:Византия мәдениеті|Византия мәдениеті]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3643438 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Serpiente_alquimica.jpg|нобай| Феодора Пелеканоса алхимиялық трактатындағы Уроборостың бейнесі (1478 ж., ''[[Франция Ұлттық кітапханасы|Parisinus graecus]] 2327'')]] '''Византиядағы оккультизм''' — [[Византия империясы|Византияда]] болған [[оккультизм]] теориялары мен тәжірибелерінің жиынтығы. Ең көп таралғандарына әртүрлі [[Магия|сиқырлы]] әдістер, табиғаттан тыс күштермен байланыс, [[тұмар]] жасау және бал ашу кірді. Батыс Еуропадағыдай, Византияда [[астрология]] мен [[алхимия]] дамыды. Сиқыршылық заңмен және шіркеу заңдарымен тыйым салынған, бірақ византиялықтардың күнделікті өмірінде сиқырдың әртүрлі түрлері қоғамның барлық деңгейлерінде кең таралған. Византиядағы сиқырды зерттеу мәдениеттану және [[ғылым тарихы]] аясында жүргізіледі. Византия тарихының ғасырлар бойы «сиқыр» ұғымының мазмұндық мағынасы кейбір өзгерістерге ұшырады. Егер ерте кезеңде (IV-VIII ғасырлар) [[Антикалық дәуір|ежелгі дәуірден]] мұраға қалған сиқыршылық түрлері қолданыла берсе және бұрынғы дәстүрлерді [[Христиандық|христиан]] әлемінің шындығына бейімдеу орын алса, кейінгі дәуірде сиқыр прагматикалық тұрғыдан табиғаттан тыс күштердің көмегімен практикалық мақсаттарға жетуге мүмкіндік беретін әдістер жиынтығы ретінде қабылданды. Православие христиандары сиқырды зұлым күштер жіберген адастыру деп түсіндірді, бұл анық жалған, өйткені ол әлемдегі жалғыз күш көзі ретіндегі Құдайдың рөліне күмән келтіреді. Византиялықтардың көпшілігі доктриналық күрделіліктерге мән бермегендіктен, сиқыр құдайдың бақылауынан тыс және мәселенің моральдық жағын ескермей әрекет ету мүмкіндігін білдірді. Грек астрологиялық және алхимиялық қолжазбаларының негізгі басылымдары 1930 және 1940 жылдары аяқталды. Византия оккультизмін зерттеу тұрғысынан жалпы теориялық еңбектер әлі пайда болған жоқ, бірақ жалпы тарихи немесе антропологиялық зерттеулер аясында жасалған бақылаулар мен оларда тұжырымдалған анықтамалар Византия үшін де жарамды деп саналады. Қазіргі уақытта оккультизм ғылымдарының барлық негізгі бөлімдері монографиялық қарастыруға ие болды; бірнеше мақалалар жинағы және көптеген жеке зерттеулер жарияланды. == Тарихи даму == === Грек-рим әлеміндегі сиқыр === [[Сурет:Homilies_of_Gregory_the_Theologian_gr._510,_f_332v.jpg|нобай|IX ғасырдағы Григорий теологының уағыздарынан алынған иллюстрацияда Әулие Кипр сиқырлы заттармен қоршалған пұтқа табынушы философ ретінде бейнеленген. Оның шоқыну рәсімі төменгі жағында бейнеленген{{Sfn|Walker|2015}}]] Қазіргі орыс философы Ю. С. Обидинаның айтуынша, ежелгі гректердің сиқырлы әрекетінің негізгі ерекшеліктері оның жеке сипаты және өлгендердің жандарына бағытталғандығы болды. Құпиялылық оның қоғамдық ([[Полис (ежелгі қала)|полис]]) дін шеңберінен тыс жерде орналасуын, өлгендердің жын-перілерімен ({{Lang-grc|νεκυδαίμονες}} ) оларды белгілі бір әрекеттерге мәжбүрлеу мақсатын көздеді{{Sfn|Обидина|2019}}. Сиқыр [[Ежелгі грек мифологиясы|ежелгі грек мифологиясында]] бұрыннан бар - миф бойынша, [[Медея]] дәрі-дәрмектердің, сиқырлықтың және басқа да рәсімдердің көмегімен [[Аргонавтар|Аргонавт]] Джейсонға Алтын жүн алуға көмектескен. [[Платон]] дәстүрлі түрде сиқырға қарсы болған деп есептеледі, оны қоғамға қарсы әрекет деп айыптап, оны уландырумен салыстырды, бірақ оның «Диалогтар» кітабының сиқырлы сөздігін егжей-тегжейлі талдау күрделірек көріністі ашады{{Sfn|Papathanassiou|2020}}. Плиний ақсақал сиқырдың ойлап табылуын [[Парсылар|парсыларға]] жатқызды, бұл [[Ежелгі Рим|Ежелгі Римдегі]] сиқырлы тәжірибелердің маргиналдылығының көрсеткіші болуы мүмкін{{Sfn|Обидина|2019}}. Византия оккультизмінің теориялық негізі ғаламды пневмаға толы тірі организм ретінде қарастырған стоиктердің космологиялық идеялары болды. Стоиктік пневма от пен ауадан тұрады. Пневманың сипаттамасы материяның байланысын және ғарыш бөліктері арасындағы өзара әрекеттесуді қамтамасыз ететін «кернеу» (kone grekshe: τόνος) болып табылады. Бұл бөліктер оқшау әрекет ете алмайды; олар тұтастай ғарышқа және басқа бөліктерге тәуелді. Хризиптің (б.з.б. 3 ғ.) сөзімен айтқанда, пневма «бәріне жанашыр». Осылайша, ғарыштың бір бөлігіндегі кез келген әрекет оның барлық басқа бөліктеріне әсер етеді. Ақырында, пневма адам денесіне еніп, ғарыштың барлық заттарына еніп, оның жаны болып табылатындай жанды қалыптастырады. Ғарыштық жанашырлық туралы стоиктік ілім неоплатонистердің көзқарастарына әсер етті, олар да Платонның Тимейдегі Димиургтің Әлемнің пайда болуындағы маңызы туралы мәлімдемелерінен бастау алды. Неоплатонистердің интерпретациясында симпатия стоиктердің пневмосы арқылы емес, материалды (жер және аспан сфераларын қоса) мен материалдық емес дүниелер арасындағы қандай да бір ұқсастық немесе ұқсастық арқылы қамтамасыз етілді. Байланыс асимметриялық деп түсінілді, яғни ақыл-оймен түсінілген дүние физикалық әсер ете алады, бірақ керісінше емес. Екінші жағынан, жердегі және аспан құбылыстары арасындағы қарым-қатынастарды орнатуға мүмкіндік беретін материалдық әлемнің бөліктері арасындағы симметриялық байланыс постулатылды. Неоплатонистер үшін маңызды мәтін болып табылатын «Халдей оракулдары» мәтініне сәйкес космологиялық шындықтың екі аспектісі бар: философиялық және магиялық. Олардың біріншісі иерархиялық түрде орналасады, оның негізінде құдайдың триадасы бар: трансцендентальды Әке, Демиург («Екінші ақыл») және Гекате («Күш»). Төмендегі деңгей - періштелер мен жындардың, жақсылық пен жамандықтың әртүрлі құрылымдары. Сиқырлы аспектіге жақсы жындарды шақыруға және өзіңізді жамандардан қорғауға болатын рәсімдер мен ережелер кіреді. Кейінірек неоплатонистер сиқырлық пен теургия аясында жындарды басқару немесе оларға әсер ету мүмкін болғанын түсіндіру үшін симпатия ұғымын қолданды. [[Ежелгі Рим|Ежелгі Римде]] сиқыршылыққа «егінді сиқырлаған» немесе зұлым сиқырларды қолданғандарды өліммен қорқытқан Он екі кесте заңдарымен тыйым салынған. Біздің заманымызға дейінгі 81 жылы Сулланың тұсында улаушыларға қарсы заң ( Lex Cornelia Sullæ de sicariis et veneficis) махаббатқа арналған дәрі-дәрмектерді жасаушыларды қамтыды, мұндай дәрі-дәрмектерді де, дақылдарға зиян келтіруді де «у» деп жіктеді ({{Lang-la|venenum}}). II ғасырдағы Гайдан бастап ( ''Dig.'' 50.16.236), римдік заңгерлер жақсы мен жаман ''вененумды'' ажыратты. Келесі ғасырда Юлий Паулус махаббатты тудыратын немесе [[Аборт|түсік]] жасататын есірткілерді қолдануға тыйым салды, сонымен қатар онымен байланысты қылмыстарды тізімдеді: адам құрбандығы, махаббат сиқырлары, жалпы «сиқырлы өнер» және тиісті кітаптарға иелік ету. [[Константин I|Ұлы Константин]] (306-337) бұрынғы тыйымдарды қайта растап, жаман ауа райының алдын алу үшін медициналық сиқыр немесе дуа жасауда ешқандай қателік жоқ екенін түсіндірді. II Констанций (337–361) некромантияға және кінәсіз адамдардың өміріне қауіп төндіретін әрекеттерге қарсы заңдар шығарды. Кейінірек, сиқырлар ат жарыстарының нәтижесіне әсер ету үшін арнайы жасалған. === Ежелгі дәуірдегі сиқырға деген көзқарас === Британ тарихшысы Питер Браунның айтуынша, 4 ғасырда сиқырлы нанымдардың күшеюі кейінгі Рим империясының, әсіресе оның шығыс бөлігіндегі билеуші ​​таптың дағдарысы мен ыдырауының салдары болды. Бақсылық айыптаулардың саны белгісіздік кезеңдерінде артып, VI ғасырда саяси және әлеуметтік тұрақтылықтың қалпына келуімен, Юстиниан I тұсында (527–565) және Батыста «варвар патшалықтарының» пайда болуымен бірге азаяды. Сиқыршылықты «жеке қарым-қатынас пен сәтсіздік күйінің өнімі» деп атаған антрополог Эдвард Эванс-Причард тұжырымдамасына сүйене отырып, Браун сиқыршының орнын кейінгі антикварлық қоғамның екі қабатының түйіскен жерінде көреді: бір жағынан, шенеуніктердің және евнухтардың статикалық әлемі, ал екінші жағынан, әртүрлі мобильді әлеуметтік топтардан бастап христиан биландық топтарына дейін. Мұндай парадигмада сиқыршының «айыптаушысы» бір «бейненің» адамы болып табылады және оған әлемдегі белгілі бір жолдар ғана мүмкін; сиқырды жоққа шығара отырып, ол күштің қосымша көздерін жоққа шығарады. Сиқыршы, керісінше, екі жаққа қарап, олардың арасындағы тепе-теңдікті сақтайды. 4 ғасырдың ортасындағы императорлар тұсында (Констанс II, Валентин I және Валенс) жиі болған бақсылық қастандық жасаушыларды айыптау тек айыпталушының беделін түсіру ғана емес, сонымен бірге биліктің тұрақтылығын атап өту үшін де болды - ақыр соңында императордың тағдыры меннен шыққан зұлымдыққа байланысты емес. Дәстүрлі пұтқа табынушы ақсүйектердің позициясының тұрақсыздануы және оның христиандыққа қарсы тұруы байланысты қақтығыстарда сиқыршылық туралы айту ықтималдығын арттырды. Христиан діні пұтқа табынушылық дәстүрінің сиқырға деген сақтығын да, күмәншілдігін де мұра етті. Сол кездегі барлық адамдар сияқты, алғашқы христиандар өмірдегі сәтсіздіктерді «жойқын ауру, бедеулік, дауыл немесе осыған ұқсас апат әкелетін» жындардың ісі деп санады. Алайда, [[Библия|Киелі кітап]] мұнда сенімді басшылық бермеді, ал теологтар тек бірнеше және бұлыңғыр нұсқауларға, мысалы, Гал. [https://ru.wikisource.org/wiki/Послание%20к%20Галатам#5:16 5:16-20], онда «тән істерінің» қатарына кіретін сиқыр айыпталған. Құдайдың құдіреті сиқыршының күшін тануға мүмкіндік бермеді, ал шіркеу мұндай адамды тек жындарды басқаруға немесе қарғыстарын жәбірленушіге бағыттауға қабілетті деп таныды. Ертедегі шіркеу әкелерінің ілімі әлемдегі жын-перілердің әрекетін [[Адам ата|Адамның]] күнәға батуы мен байланыстырды. [[Аврелий Августин|Августиннің]] айтуынша, күнәға батқандықтан, Құдай жын-перілердің «көпшілік алдында жазалаушы» болуына жол берді және адамзатты «жын-перілердің ойын алаңына» айналдырды{{Sfn|Brown|1970}}. Сөзсіз, сиқыр шайтанның күш-жігерінің жемісі болды, бірақ сиқыршының рөліне қатысты әртүрлі пікірлер болды - белсенді қатысудан бастап иллюзия жасауға дейін{{Sfn|Dickie|1995}}. Христиандық авторлар пұтқа табынушылық философиясының фатализміне қарсы тұра отырып, эллиндік астрология мен сәуегейлікті де сынға алды. 2 ғасырдағы аполог Татьян грек мифологиясының құдайларын «тағдырды ойлап тапқан» жындармен байланыстырды. Сондай-ақ, емшілер қолданатын дәрі-дәрмектің, шөптердің, тамырлардың, сүйектердің және сол сияқтылардың өздігінен тиімді емес, тек жын-шайтанның күшімен болатынын алға тартты. Тертуллиан сиқыр мен астрологияның өнертабысын құлаған періштелерге жатқызды, бірақ Бетлехем Жұлдызының пайда болуын түсіндіру үшін ол оккульттік пәндер әлемде Мәсіхтің туылуына дейін ғана тиімді болғанын мойындауға мәжбүр болды. Ориген мен неоплатонист Плотин жұлдыздар болашақ оқиғалардың себебі емес, тек олардың белгісі деп есептеді. Рим империясын христиандандырудың басталуы қоғамда магияға деген көзқарастың өзгеруіне әкелді. Ұлы Константиннің тұсында христиандық діни қызметкерлердің сиқыршылықпен айналысатыны туралы ақпарат алғаш рет пайда болды, бірақ олардың қаншалықты шындыққа жанасатынын және кейбір доктриналық қақтығыстардың көрінісі екенін айту қиын. 4 ғасырдағы ең танымал мысалдар - ариандық дау кезінде оның қарсыластарының Ұлы Афанасийге қарсы бақсылық жасады деп айыптауы, ал 5 ғасырда несториандыққа қарсы қақтығыс кезінде Эдессалық епископ Виллоус пен оның замандасы, Арабиядағы Антиохия епископы Софроний. Гагиографиялық әдебиеттерден біз бақсылықпен айыпталған төменгі діни басқарма өкілдері туралы білеміз. Цезарий Галлиядағы Арлесский және Мысырдағы Шенуте ауырған кезде діни қызметкерлерге емес, сиқыршыларға жүгінетіндерге қарсы уағыздады. == Сиқыр және қоғам == === Сиқырдың құқықтық мәртебесі === Христиан империясының өмір сүруінің алғашқы кезеңінде сиқыршылар мен көріпкелдерді заңмен қудалау бастамасы зайырлы билікке тиесілі болды. Бұл көзқарастың себептері толығымен анық емес және, шамасы, мұндай адамдардың сенімсіз екендігі туралы жалпы идеямен байланысты. Заңнамалық тыйымдар сериясының біріншісі 319-шы заң болды, ол бойынша Ұлы Константин күйіп-жану кезінде, тіпті достық деген сылтаумен де жеке үйлерге баруға тыйым салған. Дәл осы заң бойынша өзіне астролог шақырған адамды елден шығарып, мүлкін тәркілейміз деп қорқытқан. Бірнеше жылдан кейін Константин сиқырлы өнердің осы түрлерін анықтау арқылы сиқырға қарсы заңнаманы түсіндіруге шешім қабылдады. Оның субъектілері айналысуға рұқсат етілді. Лекс Корнелия көлемінен аурулар мен дақылдардан қолайсыз ауа райынан қорғау әдістері алынды. 357 жылы II Констанцийдің бірқатар заңдары семсермен өлім жазасына кесілген «әдетте «жемқорлық жіберушілер» (лат. malefici) деп аталатын халдейлерге, сиқыршыларға және басқаларға» қарсы бағытталған. 364 жылғы І Валентин жарлығы, ең алдымен, пұтқа табынушылық салт-жораларына, әндер мен жерлеу құрбандықтарына қарсы бағытталған. Сол император 371 жылы харуспистердің әрекеттерін, егер олар жаман салдарға әкеп соқпаса, оларды қылмыстан шығарды. Жалпы алғанда, IV ғасыр заңдары өздерінің сиқырлы әрекеттерімен мемлекеттің іргетасына қауіп төндірмейтін империяның қарапайым азаматтарына қатысты болмады. Кейіннен көріпкелдерге қарсы заңдар бірнеше рет жаңартылды, бірақ 438 кодификациясында астрологияны медициналық және ауылшаруашылық мақсаттарда пайдалану үшін ерекшеліктер жасалды. Бірқатар заңдар арқылы император Констанций II (337-361) Ежелгі Римде болған болжамдардың барлық түрлеріне тыйым салды. Кейіннен Византияда сиқырға қарсы жаңа зайырлы заңдар қабылданбады, ал одан кейінгі барлық заңдар жинақтары (Эклог, Эпанагог, Прохирон және Василики) тек 4 ғасырдағы заңдарды қайталады. Сирек ерекшелік император Лев VI-ның 65-ші новелласы болды, ол «ақ» сиқырға, яғни қорғаныс және көмекші амулеттер мен заклинаниелердің барлық түрлеріне ұзақ уақыт бойы төзімділікті жойды. Грек заңгер тарихшысы Спиридон Троянос пікірінше, Македония әулетінің заң шығарушылары өздерінің предшественниктеріне қарағанда бақсылық пен улану мәселесіне көбірек көңіл бөлді деп айтуға болады. Заңсыз сиқырлы әрекеттер үшін жаза өте ауыр болуы мүмкін. Патриарх Фотийдің протегесі Теодор Сантабарен (шамамен 919 ж.) император Василий I-нің ықыласына ие болу үшін сиқырлық қолданды деп айыпталған, қамшымен өлтірілді, қуылды және соқыр болды. 1160-шы жылдары император Мануэль I сарай қызметкерлері Сет Склерус пен Михаэль Сикидитаны зиянды сиқыршылық үшін айыптады: бірінші жағдайда қызды азғырғаны үшін, ал екіншісінде ауыр көріністер жібергені үшін. 4 ғасырдағы христиан шіркеуінің өз мүшелерінің сиқырлы әрекеттерімен айналысуы сиқырды шайтанның ісі деген сенімнен туындады. Ұлы Василийдің ережелері өздерінің махаббат сусындарымен байқаусызда өлімге әкелген әйелдерді қасақана өлтірушілерге теңеді; Олардың қатарында Кесария епископы түсік түсіруге арналған құралдарды өндірушілерді де қосты. Григорий Ниссалық сиқыршылар мен жын-перілердің қызметіне жүгінетіндерге христиан дінінен бас тартқандар ретінде қарауды, бірақ егер кінәлілер өздерінің не істеп жатқандарын білмегені анықталса, жұмсақтық танытуды ұсынды. Шіркеу канондары, кеңестердің шешімдеріне негізделген, ең алдымен, діни қызметкерлердің мінез-құлқына қатысты және Ұлы Василий мен Григорий Ниссаның қарапайым адамдарға арналған ережелеріне қарағанда біршама қатал болды. Никея кеңесінде (325 ж.) барлық оккультизмдер бидғат ретінде жіктелді, ал Лаодикея кеңесі оларды діни қызметкерлерге тыйым салды. Кейіннен канондық заң дамуын жалғастырды және Трулло Кеңесінің 61-ші каноны (692) ыдысты пайдаланып көріпкелдік пен көріпкелдікпен айналысатындар үшін алты жылдық тәубе белгіледі. Дәл осындай жаза «жүз көсемдер» (коне грекше: ἑκαντóνταρχος) үшін белгіленді, бұл Симеон Метафрасттың (10 ғ.) айтуы бойынша жындардың көсемдерін білдіреді, ал Теодор Балсамонның (12 ғ.) айтуы бойынша, «ежелгі уақытта басқа адамдар тұрған, бұл бұрынғыдан да жоғары болған. ең қарапайымды өздерінің арам істерімен алдап, жалған құдайлар ретінде құрметке ие болған ақыл-парасат». Сондай-ақ аю бағып, жүнін бойтұмар етіп сатқандар мен жыландарды кеудесіне тығып жүргендер де айтылды. Балсамон соңғысын афинган сектасымен сәйкестендіреді. Сотталған пұтқа табынушылықтардың арасында Трулло Кеңесінің әкелері де «бұлт аулаушылар, арбалар, қорғаныс бойтұмарларын жасаушылар мен сиқыршылар». Бальсамон өзінің түсіндірмесінде астрономия мен астрологияны ажыратпай айыптайды - шамасы, император Мануэль I Комненостың астрологияны қорғау әрекетіне жауап ретінде (1143-1180). Вальсамонның пікірінше, ерте заң шығару позициясынан айырмашылығы, тек қана сиқырға саналы түрде жүгінетіндер ауыр жазаға лайық, ал қарапайым адамдар жұмсақтыққа сене алады. === Сиқыршылар мен оккультистер === [[Сурет:San_Leone.JPG|оңға|нобай| Катанияның Әулие Леосы және Магус Гелиодор, Маттео Десидератоның суреті, 18 ғасырдың екінші жартысы]] Ежелгі грек тілінде сиқырлы және медициналық тәжірибелерді, сондай-ақ олармен айналысатын адамдарды белгілейтін бірқатар өрнектер болған. Түрлі контексттерде “эподи” (kөne грекше: ἐπῳδή – “забыр”, “заклинание”), “goitea” (kөne грекше: γοητεία – “сиқырлық”, “сәттілік”) және “mageya” (kөneητεία) және “mageya” (kөneίmag) (kөneίma) сөздерінен жасалған сөздер. «Фармакея» (коне грекше: φαρμακεία) сөзінің кең ауқымды мағыналары болды, ол дәрілік және улы шөптерді жинау, дәрі-дәрмек, қышқыл және уларды дайындау дегенді білдіреді, оны дәрігерлер де, сиқыршылар да қолданған. Кейінгі архаикалық дәуірден белгілі «гоистердің» («сиқыршылар», көне грекше: γόης) қызметі өлгендерді тыныштандыру немесе оларға көмек көрсету үшін олармен сөйлесуден тұрды. Бұл түсінік 10 ғасырдағы «Үкім» энциклопедиясымен расталған «гон» (kone grekshe: γον) « жоқтау айту», «жоқтау» етістігінің этимологиясынан туындайды. «Маги» (kone грекше: μάγοι) термині ирандық екені анық, бірақ ол гректерге біздің эрамызға дейінгі 6 ғасырдың ортасында қалай нақты белгілі болды, толық анық емес. Қолда бар дереккөздерге сүйене отырып, христиандық империяда сиқыр цирк балуандары, күймешілер, музыканттар және ойын-сауық индустриясының басқа қызметкерлері арасында пайда болды деп айтуға болады. Византиядағы сиқыр әдетте төменгі таптардың, негізінен әйелдердің, кемпірлердің және жезөкшелердің әрекеті ретінде танымал болды. Византия магиясын зерттеу көбінесе африкалық занд халқының оккульттік тәжірибесін зерттеген британдық антрополог Эдвард Эванс-Причардтың тұжырымдамаларына сілтеме жасайды. Оның терминологиясы бойынша, магия деп белгілі бір практикалық мақсаттарға кейіннен қол жеткізу үшін табиғаттан тыс күштерді бақылауды орнату мақсатында әдет-ғұрыптарды орындайтын тиісті түрде дайындалған адамның этикалық бейтарап әрекеті түсініледі. Қазіргі батыс тілдерінде дерлік синоним болып табылатын «сиқырлық» (агылш. сиқырлық) және «магия» (agylsh. сиқырлық) терминдері зендалар арасында әртүрлі мағынаға ие - сиқыршылар өздерінің мақсаттарына сиқырды қолдану арқылы жетеді, ал сиқыршылар немесе бақсылар сиқырды қажет етпейді, өйткені оларда туа біткен тылсым күш бар. Мұндай парадигмада, Р.Гринфилд атап өткендей, византиялық магия толығымен дерлік «сиқыр» санатына жатады. From the point of view of word usage, general concepts (μαγεία, γοητεία) had negative connotations and were used mainly by Christian doctrinalists, while ordinary people who resorted to magic usually spoke about its specific types with appropriate designations, or in general as “art” (ἠ τέχνη) or “practice” (ἠ πραγματεία). Осыған ұқсас көзқарасты «Византиядағы оккульттік ғылымдар» (2006) ұжымдық монографиясының редакторлары Пол Магдалино және Мария Мавруди бөліседі. Олардың пікірінше, «сиқыр» ұғымы бастапқыда теріс коннотацияларды білдіреді, бұл шынайы дінді Басқаға ауыстыратын нәрсе ретінде түсініледі, жындарға механикалық табыну арқылы құдайдың билігін тартып алу әрекеті, діни адамдарға еліктейтін, бірақ өз ортасында рәсімдермен. Мұндай парадигмада «сиқырды» ұстанушылар негізінен «мас емшілер» мен жезөкшелер болып табылады, бұл тұжырымдаманы қоғамның жоғары білімді қабаттарының қызметіне таратуды қиындатады. Тиісінше, Магдалино мен Мавроди «оккульттік ғылымдар» туралы айтуды дұрыс деп санайды. Шығыс тілдерінде Мәсіхтің, Құдайдың Анасы мен әулиелердің шақыруларымен астасып жатқан жұмбақ сөздердің айтылуы тіпті шіркеу иерархтары мен үкімет шенеуніктерінің беделі мен саяси ықпалын арттыруға көмектесуі мүмкін. Патриарх Иоанн Грамматика (837-843), оны замандастары Ескі өсиет сиқыршылары Яннес пен Иамвреспен салыстырды, мүмкін оның жауларының күш-жігерінің арқасында сиқыршы ретінде беделге ие болды. П.Магдалино бұл қайнар көзге қатысты саяси күрес пен үгіт-насихаттың элементін көреді, бұл кезде икондарға табыну жеңісінен кейін саяси қарсыластар тыйым салынған оккульттік әрекеттерді ұстануға жатқызылды. Феофанның мұрагері Иоанн Грамматиктің айтуынша, патриархалды тағын иконоклас император Теофилден тәрелкеде сиқырлық пен көріпкелдік арқылы жасаған болжамдары үшін алған. Дәл сол дереккөз оның ағасы Арсавирдің жертөлесінде патриархтың өлілерді шақырып, оргиялар өткізетін «зұлым ұя» орнатқанын хабарлайды[8]. Майкл Пселлус егде жастағы императрица Зоя жүгінген белгішенің көмегімен сәуегейлік туралы баяндайды - ол болашақты белгішеде бейнеленген Христостың бет әлпетін өзгерту арқылы таныды. Пселлдің өзі ерте мистикалық дәстүрді сақтауда үлкен рөл атқарды, 11 ғасырда ұмыт болған бірқатар мәтіндерді айналымға қайта енгізді - Корпус Герметикум, Секст Юлий Африканның Кестесі, Проклдің Де арте иератикасы және Халдей Ораклестері. Пселлус Проклдың Oracles туралы түсініктемелерін мұқият зерттеп, өз пікірін қалдырды. «Хронографияда» ол өзінің жаратылыстану ғылымдарынан «жоғары философияға», логика мен риторикадан «теңдесі жоқ Проклге» дейінгі жолын егжей-тегжейлі сипаттады. Ғажайыптарды сипаттау Византия әдебиетінде маңызды орын алады, оқырман алдында олардың қайнар көзі, құдайлық немесе шайтандық туралы сұрақ қояды. Әулие-әмбиелер жасайтын типтік кереметтерге емшілік, уақыт пен кеңістікте саяхаттау, азық-түлікті көбейту, табиғи апаттардың алдын алу, жабайы жануарларды қолға үйрету, табиғаттан тыс төзімділік таныту жатады. Ғажайыптар жасау қабілеті тек қасиетті ерлер мен әйелдерге ғана тиесілі болған жоқ және дүниедегі жын-перілердің әртүрлі көріністері ұқсас формада болуы мүмкін. Византиялықтардың бидғатқа және зұлымдық күштерінің көмегіне негізделген кереметтерге деген сақтық қарым-қатынасы Анна Комненаның Василий Богомиль туралы әңгімесінен көрінеді. Византиялықтар жанды шайтанға сату мүмкіндігі туралы білді - дәстүр бойынша Катанияның Әулие Леосының қарсыласы (8 ғ.), сиқыршы Илиодорус өзінің сиқырлық күшін осылай алды. Life of Saint Leo хабарлағандай, Гелиодор көптеген әсерлі кереметтер жасады, бірақ олардың барлығы оның жеке пайдасына бағытталған. Хагиографияның тағы бір кең тараған тақырыбы әулиелердің сиқыршылар жасаған зұлымдық сиқырларына, көбінесе махаббатқа қарсы тұруы болды. Жалпы, Александр Кажданның байқауы бойынша, қасиетсіз сиқыр, әдетте, өлімге, абдырауға және нәпсіқұмарлыққа әкеліп соқтырса да, әулиелердің кереметтері жасампаздық және өмір беретін сипатта болғанымен, олардың арасына нақты шекара қою мүмкін емес. Тарихшы Никетас Чониатс сияқты білімді византиялықтар «ғажайып жұмысшыларға» айтарлықтай күмәнмен қарады, бірақ олардың шындықты өзгерту және болашақты көру қабілеті бар екенін жоққа шығармады. Кейінгі Византия қоғамындағы оккультизмнің орнын сипаттау қиын, себебі палеолог кезеңінің әдебиеті толық сақталғанымен, сол кездегі авторлардың көпшілігі оккультизм тәжірибелерін мазақ етуге немесе жоққа шығаруға тырысты, оларды төменгі таптардың кәсібі ретінде көрсетті{{Sfn|Greenfield|1995}}. Әртүрлі баяндау көздерінен басқа, патриархалдық соттардан алынған хаттамалардың айтарлықтай саны сақталған, онда тәжірибелі сиқыршылар мен олардың клиенттерінің істері қаралған, бұл бізге византиялықтардың бір бөлігі сиқырдың тиімділігіне сенгенін және оны қолөнер деп санағанын айтуға мүмкіндік береді{{Sfn|Greenfield|1995}}. == Византия демонологиясы == === Жын-перілердің табиғаты === [[Сурет:Byzantine_-_Amuletic_Armband_with_Holy_Rider,_Saints,_and_Magical_Symbols_-_Walters_542657.jpg|оңға|нобай| V-VII ғасырларда «Қасиетті атты адам» бейнеленген тұмарлар өте кең таралған. Әдетте атты адам [[Сүлеймен пайғамбар|Сүлейменмен]], сирек Парфияның Әулие Сисиннийімен байланыстырылатын{{Sfn|Kazhdan|1991}}. Уолтерс мұражайының коллекциясынан алынған VI ғасырдағы қола білезік]] Византиялықтар [[Жын|жын-перілер]] аурулардың көзі деп сенген. Ежелгі мысырлықтардың, [[Вавилон|вавилондықтардың]] және еврейлердің идеяларына негізделген олардың дамыған демонологиясына сәйкес, әрбір ауруды өзіндік жын тудырған. Осылайша, от жындары жоғары [[Қызба|қызбаға]], ауа жындары қысқа мерзімді қызбаға, су жындары үш күндік қызбаға, ал ай астындағы жын-перілер төрт күндік қызбаға себеп болды{{Sfn|Vakaloudi|2000}}. Дененің жеке бөліктері мен бастапқыда мысырлықтар арасында уақыт құдайлары ретінде қызмет еткен және кейінірек халдей астрологиясындағы [[зодиак]] шеңберінің бөліктерімен байланысты болған 36 деканов бірі арасындағы туыстық ерекше маңызды болды. Декандарға дененің әртүрлі бөліктері және олардың функциялары тағайындалды. Сол сияқты біздің эрамыздың бірінші мыңжылдығынан шыққан белгісіз мәтін болып табылатын Завещание Соломона, зодиак белгілерімен және дене мүшелерімен байланысты 36 рух туралы айтады. Осылайша, ауруларды емдеуде дәрігерлер ішінара жын шығарушылар рөлін атқарды{{Sfn|Vakaloudi|2000}}. Батыс Еуропадан айырмашылығы, Шығыс христиан діні шайтанға аз көңіл бөлді. Ол туралы негізгі ой-пікірлер ерте патристика кезеңінде қалыптасып, шайтанның құдайдың жаратылысы, періштелермен бірге жақсылық үшін жаратылған, бірақ мақтан тұтып, құлағанына дейін қайнаған. Ібіліс өзінің жындарымен бірге адамдарды Құдайдан қайтаруға тырысады, олардың азаптары мен жаман істеріне қуанады. Періштелік иерархияны сипаттаған 6 ғасырдағы сириялық теолог Псевдо-Дионисий Ареопагит, диаболикалық иерархияға бірдей мән бермеді, бірақ оның жүйесі Батыста қабылданып, дамыды, онда шайтан ең жоғары періштелік тәртіппен, серафиммен салыстырылды. Псевдо-Дионисийдің теозының мистикалық концепциясында Құдайдан әмбебап шығу себеп және оған ұмтылу, жындардың табиғаты туралы сұрақ туындайды. Дінтанушының пікірінше, жындар өзінің табиғаты бойынша емес, өз еркіне негізделген зұлымдық болып табылады, бұл бастапқы жақсы табиғатты бұрмалайды. Өзінің азғындығынан басқа жаратылыстарға қарағанда Алладан алыстап кеткен шайтанға да солай. Құдайдан толығымен бөлінген, бірақ соған қарамастан Шайтан өз жолымен Құдайға «қызмет етеді» Максимус Конфессорда (қ. 662). Жындар Джон Климакс жүйесінде маңызды орын алады, адамның рухани жетілуіне кедергілер жасайды. Шығыстың ең ықпалды теологтарының бірі Иоанн Дамаск (б.ж. 750 ж.) дуалистік адасушылықпен күресу үшін өзінен бұрынғылардың демонологиялық көзқарастарын жинақтап берді. Оның ойынша, зұлымдық, жақсылықтың жоқтығы бола отырып, өз болмысына ие емес, сондықтан шайтан туралы оны табиғатынан зұлым деп айтуға болмайды. Жындар өздерінің қасиеттері бойынша періштелерге ұқсайды, яғни олар тәнсіз, затсыз және ақыл-оймен танылады, яғни оларды рухтармен тануға болады. Византияның шайтан мен жын-перілер туралы көзқарастарының одан әрі дамуы XI ғасырдағы философ Михаил Пселлостың еңбектерінде көрініс тапқан. Пселлге жатқызылған «Жындардың әрекеттері туралы» трактатына сәйкес [2-түсініктеме], құлаған тіршілік иелері алты түрге бөлінеді: эфирде мекендейтін ең жоғары отты жын-перілер «лелиуриядан» (''λελιούρια'') бастап, [[Жаһаннам|тозақтың]] түбінде мекендейтін соқыр, жарықты жек көретін «мизофайға» (''μισοφάες'') дейін. Жындардың қай жерде тұратынына байланысты қабілеттері бар және олар шайтанмен бірге адамдардың құтқарылуына жол бермеу үшін оларға қарсы қастандық жасайды. Олар барлық жерде молшылықта кездеседі, адамның сезімдері мен ақыл-ойына әсер етеді. Жындардың өздері де ақылға ие, бірақ төменгі деңгейдегі жындардың ақылы жануар сияқты, олардың [[Еркін ерік|ерік-жігері]] жоқ және олар [[Инстинкт|инстинкттердің жетегінде]] жүреді. Олар заттарда немесе адамдарда өмір сүре алады, және мұндай жағдайларды аурулармен шатастыруға болады. Жындарды Исаның атымен, айқыш белгісімен, әулиелерді шақырумен, Інжілді оқумен, қасиетті сумен немесе маймен, жәдігерлермен, мойындаумен немесе қасиетті адамның қолын қоюымен жеңуге болады. Пселладағы шайтанның өзі жын-перілік дәрежелердің таксономиясынан тыс{{Sfn|Russell|1986}}. Сүлейменнің өсиетіне сәйкес, жын-перілер еркек немесе әйел болуы мүмкін, бірақ бұл бөліну жынысқа байланысты емес, өйткені жын-перілердің денелері қарапайым, тек табиғаттан тыс тіршілік иесі қабылдаған форманы сипаттайды. Жын-пері Обизуфь деген атпен «Өсиетте» аталады, онда ол нәрестелерді өлтіру мен оларға зиян келтірудегі үздіксіз белсенділігімен танымал. Осыған ұқсас жын туралы жалған Пселлус та айтады{{Sfn|Greenfield|1988}}. Австриялық тарихшы Альфонс Барб еврей және классикалық грек мифологиясындағы, сондай-ақ қазіргі еуропалық фольклордағы Обизуфи бейнесінің шығу тегін Месопотамия жындары Ламашту, Лилит және жын-пері анасы Тиаматтан іздеді. Грек әдебиетінде әйел жын алғаш рет Сапфода Гелло деген атпен кездеседі{{Sfn|Spier|1993}}. Христиан және Византия авторлары бала жейтін ламияларды айтады, ал Византия дәуірінің соңында ''λάμια'' сөзінен шыққан сөздер қатты аштық деген мағынаны білдірген{{Sfn|Patera|2014}}. === Адамдарға қарсы жын-перілердің әрекеті === Византиялықтар жындардың адамдардың өздеріне немесе олардың билігіндегі адам делдалдары арқылы зиян келтіруге қабілетті екеніне сенімді болды. Мұндай әрекеттің мысалы ретінде Киелі кітаптағы Әйүптің тағдыры, сондай-ақ көптеген өмірлік оқиғалар болды. Жындар заттарды қозғалтып, тас лақтырады, түрлі дыбыстар шығарады деп есептелді. Жындардың әсерінен, өмірде айтылғандай, монах өзінің саяхатшысын құлдыққа сатып, жас жігіт тақуа әйелді зорлауы мүмкін, ал балалар өздерінің құрдасына, болашақ әулиеге тас лақтыруы мүмкін. Жындардың қаруы Александриялық Афанасийдің айтуынша, дұға кезінде Әулие Энтониді қуған гиеналар сияқты жануарлар болуы мүмкін. Ақырында, жындар жіберген аян өлімге әкелетін апатқа әкелуі мүмкін - баспалдақтан, жартастан немесе аттан құлау. Өз мақсаттарына жету үшін жындар, дәстүр бойынша, әртүрлі формада болуы мүмкін. Апостол Пауыл «Шайтанның өзі жарық періштесі болып кейіптейтінін» ескертті (Қор. 2-хат 11:14) және мұндай метаморфоз көбінесе кейінгі хагиографияда кездеседі. Монахтарды азғыру үшін жындар жиі әйел кейпіне енген. Олардың эфиопиялықтарға немесе негроид нәсілінің басқа өкілдеріне, монахтарға, сарбаздарға, ұлдарға немесе қарттарға айналуы да сипатталған. Жануарлар кейпіне енген жындар жылан немесе айдаһар ретінде көрінуді жөн көрді. Жын-перілердің билігінде ({{Lang-grc|δαιμονίζω, κατέχω, ἑνοικέω}}) ішіне енген жынның әсерінен физикалық немесе психикалық күйі өзгерген адамның күйі түсінілді. Шын мәнінде, мұндай түсіндірме қабылданған мінез-құлық нормаларынан кез келген ауытқуды түсіндіру үшін пайдаланылуы мүмкін және тек [[Ақылсыздық|ессіздік]] немесе [[Қояншық|эпилепсия]] сияқты маңызды ауытқуларды ғана емес, сонымен қатар [[Ашушаңдық|ашуды]], [[Маскүнемдік|алкоголизмді]] немесе жыныстық азғындықты да қамтыды. Дегенмен, Жаңа Өсиеттегі Гадара жын-перілерінің сауығуы туралы әңгімеге байланысты әртүрлі психикалық аурулар көбінесе иеленудің белгісі болып саналды. Жындардың әсеріне [[Ай кезбелік|ұйқымен жүру]] кірді, яғни [[Ай Фазасы|айдың белгілі бір фазаларында]] жынның жәбірленушінің денесіне оралуының әсерінен адамның әрекеттерін жасауы деп түсінілді. Григорий Паламас эпилепсиялық ұстамалардың бірнеше сипаттамасын береді, оларды ұстаумен байланыстырады. Бұл күйде жеке кінә сезімі болмағандықтан, жын-перілерге деген көзқарас айыптаудан гөрі мейірімдірек болды, ал XII ғасырдағы заңгер Теодор Бальсамон кейбір адал емес адамдардың қайырымды жандардан көмек алу үмітімен есінен адасқан болып көрінгенін айтады{{Sfn|Greenfield|1988}}. Адамға жын-перілердің әсер етуінің тағы бір жолы құмарлықтар деп саналды. Олардың классикалық философияға негізделген тұжырымдамасы кейбір жағынан иеленуге ұқсас [3-пікір] және теріс [[Коннотация|мағына]] беретін эмоцияларға қатысты. Кейінгі кезеңде құмарлықтар іс жүзінде күнәлармен теңестірілді, өйткені олар бейқам және ойлы өмір сүруге кедергі келтірді. Біртіндеп құмарлықтарға байланысты эмоциялар тізімі кеңейіп, иерархиялық формаға ие болды және каталогқа енгізілді. Православиелік дәстүрде жын-перілер адам жанындағы күнәлі ойларды ояту үшін құмарлықтарды пайдаланады деп есептелген. Максимус мойындаушы жазғандай{{Sfn|Greenfield|1988}}. {{Дәйексөз|Жанымызда жатқан құмарлықтардан жындар бізде құмарлық ойларды тудыратын себептерді алады. Сосын оларды ақылды жеңу үшін пайдалана отырып, олар оны күнәға мойынсұнуға мәжбүрлейді; Оны жеңіп, олар оны ақыл-ойдың күнәсіне апарды; және бұл орындалғаннан кейін олар оны өте күнәкар істің тұтқыны ретінде жетелейді. Осыдан кейін, ақырында, ойлар арқылы жанды қаңыратып, олармен бірге кетеді. Санада күнәнің пұт (психикалық бейнесі) ғана қалады, ол туралы Жаратқан Ие былай дейді: «Қашан да қаңырап бос қалған жиренішті көрсеңдер, мен киелі жерде тұрамын» ({{Библия|Мат|24:15}}). Оқырман түсінсін, Құдайдың киелі орны мен ғибадатханасы адамның ақыл-ойы, оған жын-перілер жанын құмартқан ойларымен жаралап, күнә пұтын орнатқан.|[[Максим Конфессионер]], «Махаббат туралы тараулар», II.31}} Әділ адамдарды жаман істерге бағыттаумен және тақуалық өмірге кедергі келтірумен қатар, жын-перілердің қызметінің маңызды аспектісі олардың сиқырлы және бал ашу әрекеттерін жасауы болып саналды. Өз кезегінде, әртүрлі теорияларға сәйкес, жын-перілер Құдайдан адамдардың сенімін сынау үшін осы мүмкіндікті алды немесе бұл жай ғана олардың алдауын білдірді. Шіркеу жындардың шынайы болжамдарды айту қабілетін жоққа шығарды{{Sfn|Greenfield|1988}}. == Оккультизмнің формалары == === Апотропиялық сиқыр === ==== Жаман көз және қарғыс ==== [[Сурет:Byzantine_-_Amuletic_Pendant_-_Walters_542653.jpg|оңға|нобай| Уолтерс мұражайының коллекциясынан алынған көз тиюден қорғайтын византиялық тұмар, V ғасыр]] Жаман көз (грек тілінде: βασκανία, грек тілінде: φθόνος, лат. invidia, лат. fascinatio) көреалмаушылықтың көзі жәбірленушіге зиян келтіру қабілеті бар зұлым күштің белгілі бір ағындарын шығаруға қабілетті деген сенім ретінде түсінілді. Жаман көзге байланысты қорқыныштардың нақты бағыты болмады және негізінен сәттіліктен айырылу мүмкіндігіне шоғырланды [comm. 4]. Жаман көзге сенудің ең алғашқы белгілері біздің дәуірімізге дейінгі бірінші мыңжылдықтағы ежелгі Египет ағаш тақталарында кездеседі. Сехметтің жебелерімен, Исис пен Хорустың қарғысымен көре алмаушылықпен қорқыту. Ежелгі пұтқа табынушылықта жаман көз идеясы оны ұтымды етуге тырысқан көптеген жақтаушыларға ие болды. Көздің физикалық байланыссыз мұндай әсерді қалай көрсете алатынын түсіндірудің бірнеше тәсілдері ұсынылды. Ең көп таралған тәсіл бұл қиындықты елемеу, оны маңызды емес немесе тіпті жоқ деп қарау, яғни шын мәнінде байланыс болғанын дәлелдеу болды. Соңғы көзқарасты Плутарх ұстанды, ол өзінің «De invidia et odio» трактатында зұлым адамның көзінен Демокрит бөлшектерін шығаруды ұсынды. Бірнеше жаратылыстану жинақтарының бөлігі ретінде Плутархтың теориясы сиқырға басқаша күмәнмен қарайтындар арасында да кең тарады. Жалпы алғанда, адамның байлығы жаман көзбен бүлінуі мүмкін деген пікір кең тараған, тіпті мәселенің философиялық жағын меңгермеген алғашқы шіркеу әкелері де бұл құбылыстың бар екенін жоққа шығарған жоқ. Бұл ырымға қатысты шіркеудің ұстанымы екіұшты болды: теологтар адамдар үшін мұндай мүмкіндіктерді мойындай алмады, бірақ қызғаныш адам қандай да бір жолмен зұлым күштердің құралына айналатынын мойындауға дайын болды. Бұл көзқарас Ұлы Василийдің «Қызғаныш туралы» (грек тілінде: Περὶ φθόνου) сүйіспеншілігінде толық көрсетілген: қызғанышпен қараған адамдар «бір көзқараспен зиян келтіреді, осылайша олардың қызғанышпен қараған кезде күшті денелері, бар сұлулығымен гүлдене бастайды, жастықта, кенеттен, жастық шақтағыдай. Қызғаныш көздерден жойқын, зиянды, жойқын ағын төгіліп жатыр», - деп кәдімгі халық ертегілері мен кемпірлер деп атайды. Оның ойынша, «жақсылықты жек көретіндер – жындар адамдардан жындарға тән ерік-жігерді байқаса, оларды өз ниеттері үшін пайдалану үшін барлық шараларды қолданады; неге көреалмаушылықтың көзі өз еркіне қызмет етеді». Ұлы Василийдің Плутарх шығармаларымен танысуы белгілі, ал пұтқа табынушы философтардың пікірлеріне жеккөрінішті көзқарас каппадокиялықтарға тән. Адам көзінің мүмкіндіктеріне скептикалық көзқарас Джон Хризостомның Мэтт туралы түсіндірмелерінде кездеседі. 20:15 [ком. 5] және Галатиялықтардың бірінші тарауы. βασκανία деген сенім кең тараған Сирияда сириялық Ефрем зұлымдықтың бейнесі, жақсыларды жек көретін және қудалайтын «жаман көзі» бар адам туралы айтқан. Көзге деген сенім Византия қоғамының барлық таптарында, соның ішінде байлар мен білімділерде де болды. Мозаикалық едендерде үйден қызғаныш пен бақытсыздықты болдырмауға арналған жазулар бар. Қызғаныштың көркемдік бейнесі қауіпті тіршілік иелерімен қоршалған [[Итифаллический|итифалдық]] (тік жыныс мүшесімен бейнеленген) жас жігіт болды{{Sfn|Vakaloudi|2000}}. Жаңа туған нәрестелер үшін қауіп төнді, Пселл оны қанатты кемпір деп сипаттаған әйел бейнесіндегі Гелло жыны{{Sfn|Papathanassiou|2020}}. Жүктілік кезінде және жаңа туған нәрестелерде әйелдерді көз тиюден қорғау үшін ежелгі грек тілінде «гистерлер» (жатырдан {{Lang-grc|ὑστέρα}} ) - бірнеше (әдетте 7 немесе 12) жылан әртүрлі бағытта шашыраңқы жүз бейнесі бар әртүрлі материалдардан жасалған [[Тұмар|тұмарлар]] ''(Тұмарларды қараңыз)'' . Әдетте, оларға белгілі бір сиқырлы формула қолданылған, ал оларды кию рәсімдік әрекеттермен және нақты дұғалармен қатар жүрді{{Sfn|Spier|1993}}{{Sfn|Барабанов|2003}}. ==== Тұмарлар ==== [[Сурет:Bronze_amulet_pendant._Byzantine,_10th-12th_century.jpg|нобай| Истера, X-XII ғасырлардағы тұмардағы «блуждающей матки» жекешелендірілген бейнесі]] Византиялықтар жындарды қуып жіберу үшін әртүрлі апотропиялық құралдарды қолданды: тұмарлар, крест белгілері, Мәсіхтің есімінің жазылуы немесе басқа да тиімді сиқырлы формулалар. Сирияда есіктердің үстіндегі жазулардың ерекше алуан түрлілігі байқалады. Төртінші ғасырда өмір сүрген сириялық теолог Ефраим сириялық әйелдердің жиі сиқыршылардың қызметіне жүгінгенін хабарлайды. Сирин өзінің естеліктерінің бірінде христиан діни қызметкерлері мен сиқыршылар арасындағы рәсімді орындау құқығы үшін бәсекелестік туралы айтады{{Sfn|Vakaloudi|2000}}. Тұмарлар IV-VIII ғасырларда қоғамның төменгі таптары арасында кең таралған{{Sfn|Kazhdan|1991}}. Ерте Византия кезеңінде амулеттер көптеген атаулармен белгілі болды - ''φυλακτήρια'', ''περίαπτα'' немесе ''περιάμματα'' . Олардың мақсаты тек көзден ғана емес, сонымен қатар жын-перілердің адамдарға жіберген барлық басқа бақытсыздықтарынан: аурудан, жарақаттанудан, иеліктен, жаман әсерден және тіпті өлімнен де құтылу болды. Ежелгі заманда тұмарларды діни қызметкерлер, астрологтар және басқа да данышпандар мен керемет жасаушылар әртүрлі табиғи материалдардан жасаған. Тұмарларға тиісті жазулар (эподтар) ойылып жазылған. VI ғасырдағы Византия дәрігері Александр Траллес пациенттеріне [[Подагра|подаграны]] емдеу үшін [[Гомер|Гомердің]] өлеңдерінің бірі жазылған алтын дискіні (''πέταλον'') және асқазан шаншуынан [[Геракл|Геркулестің]] [[Немей арыстаны|немей арыстанын]] өлтіргені туралы ойып жазылған [[яшма]] сақинасын тағуды ұсынды. Эпод Айдың Таразы немесе Арыстан белгісінен өткен кезде жазылуы керек еді, әйтпесе тұмар емдік күшке ие болмас еді. Жалпы, апотроптық сиқыр теориясы бойынша, ең тиімдісі [[Шаян (шоқжұлдыз)|Рак]] белгісімен жасалған тұмарлар болды {{Sfn|Vakaloudi|2000}} . Яһудилердің қасиетті есімдері жазылған жазулар, 90-шы Забурдың алғашқы жолдары немесе Трисагион дұғасы тиімді деп саналды{{Sfn|Kazhdan|1991}}. Тұмарлардың кейбір иконографиялық түрлері әртүрлі демонологиялық идеялар мен аңыздарды біріктіретін ежелгі дәстүрлерге жатады. Сәждедегі әйелдің бейнесін соққан «қасиетті салт аттының» бейнелері балалар мен жүкті әйелдерді жұқтыратын әйел жынның бар екендігі туралы нанымдармен байланысты. Тұмарлардағы жынның аты әдетте көрсетілмейді; жын күрескері әртүрлі кейіпкерлермен, соның ішінде Әулие Сисинниуспен, Сүлейменмен, Арлаф періштемен немесе бас періштелердің бірімен сәйкестендіріледі. Жылан тәрізді 7 немесе 12 сәулесі бар әйел басы бейнеленген амулеттерге қатысты бірнеше ғасырлар бойы пікірталастар болды. 16 ғасырда Пирро Лигорио оларды Медузаны бейнелейді деп ұсынды, бірақ бұл сәйкестендіру қазір қате деп танылды. Орыс және кеңестік тарихнамада жылан амулеттері жатырдың және құрсақ қуысының ауруларымен байланысты болды. Сондай-ақ олар Хнубистің грек-египеттік символизміне қайта оралып, 9 ғасырдан бастап ерекше танымалдыққа ие болды деп болжануда. Тұмар ретінде тастың көптеген түрлері пайдаланылды. Бүркіт көзі жүкті әйелдерді қорғауға арналған амулет ретінде әсіресе танымал болды; «Киранидтер» оның басқа да қасиеттері туралы баяндайды. Тұмарды қолдану мақсаты оны жасауға арналған материалды және денеге қолданылатын орынды анықтады. Эподаларды папирус таспаларына жазу дәстүрі Египеттен алынған болса керек. Сылақ ретінде пергамент бөліктерін пайдалануға болады; олардың осы сипатқа ие болуы «Салоникадағы Деметрийдің кереметтерінде» (VI ғасыр) сипатталған. Лавр жапырағының тұмары ұйқысыздыққа, ал зәйтүн жапырағы тұмары безгегі үшін қолданылған. Византиялықтар бойынша қорғасынның емдік қасиеті болған; одан насаттық табақшалар мен тұмарлар жасалып, дәрі-дәрмек пен косметикалық сусындардың құрамына кірді. Қорғаныш амулеттері үшін ең тартымды материал алтын болды, бірақ оның жоғары құны арзан баламаларға - мыс, темір, қорғасын немесе басқа материалдарға жүгінуге мәжбүр етті. Византиялықтар Сүлеймен патша қолға түсірген жындарды мыс ыдыстарда ұстағаны туралы әңгімеге байланысты мыс зұлым рухтардан қорғаныс ретінде бағаланды. Тұмарлардың ең көп тараған түрі медальдар, әртүрлі ою-өрнектері бар металл дискілер болды. Әдетте, олардың дөңгелек немесе сопақ пішіні бар, бірақ квадраттар мен сегізбұрыштар да апотропты әсерге ие болды. Исаврияның Анемуриум қаласын қазу кезінде табылған дискі амулеттердің айтарлықтай саны 6 ғасырға жатады. Тұмар тағудың кең тараған тәсілі оларды зергерлік бұйымдарға, сақиналарға, білезіктерге немесе алқаларға салу болды. Тізімде көрсетілгендерден басқа, мыс қоңыраулар, сондай-ақ оларға түйіндер байланған боялған жіптер жындарды қуып жіберетін күшке ие деп есептелді. Жалпы, тұмар ретінде кез келген дерлік шағын затты қолдануға болар еді. Пішін мен материалдан басқа, жазуды қолдану үшін сия таңдау маңызды болды. Белгілі нұсқауларға сәйкес, жақсы жындар өмір сүретін өсімдіктер, мысалы, мирра сия жасау үшін пайдаланылуы керек еді. Сондай-ақ жануарлардың немесе құстардың, көбінесе көгершіндердің немесе әтештердің қанын пайдалану ұсынылды. Сиқырлы әрекеттердің нәтижесіне сия түсі де әсер етті. ==== Талисмандар ==== [[Сурет:Cambridge,_Trinity_College,_ms._O.17.2_(6).jpg|оңға|нобай| XVI ғасырдың екінші жартысындағы Freshfield альбомынан алынған суреттегі «Жылан бағанасы»]] Апотропты құралдардың ерекше категориясын тұмарлар, яғни амулет ретінде пайдалану үшін арнайы қасиетті рәсімнің нәтижесінде алынған заттар құрады. Классикалық грек тілінде олар kөne grekshe етістігінен жасалған сөздермен белгіленді: τελεῖνkөne grekshe: τελεῖντελεῖν (τελέσματα, ἀποα, ἀποο), Византия кезеңі «стоичейон» сөзі (грек тілінде: στοιχεῖον) көбірек қолданылған. Кеңірек мағынаға ие бола отырып, «стоичеён» физикалық элементтерді немесе принциптерді, жындарды, астральды тұлғаларды, талисмандық мүсіндерді немесе әліпбидің әріптерін білдіруі мүмкін. Осы уақытқа дейін «стоиххеион» ұғымының жалпы қабылданған түсіндірмесі жоқ. Ғалаттықтарда бірнеше рет кездеседі (Ғал. 4:3, Ғал. 4:9), әдетте «дүниенің бастауы» деп аударылады. Сүлеймен өсиетінде бұл астрологиялық жын-шайтандық күштерге, декандарға анық сілтеме жасайды. Алдыңғы зерттеулерді қорытындылай келе, Клэйс Блюм (Клэс Блум, «Мағынасы стехеион және оның туындылары Византия дәуірінде», 1946) сөздің негізгі мағынасы бойтұмар жасау процесінде сиқырлы белгілерді, әріптерді және белгілерді жазумен байланысты деген қорытындыға келді. Р. Гринфилдтің айтуы бойынша, соңғы Византия кезеңінде «стохеион» белгілі бір жерлерге қоныстанған жын-шайтандық күштердің атауы болған. П. Магдалино στοιχείωσις деп атады, талисмандық күштерді басқару өнері, византиялық сиқырдың айрықша ерекшелігі, оның араб бәсекелестерімен күресудегі серпінділігі және оның негізгі қолдану саласы Константинополь мүсіндері болды. Тұмарлардың әрекеті, басқа да сиқырлы құралдар сияқты, ғарыштық симпатия және антипатия (ἀντιπάθεια) принциптеріне негізделген. Константинопольдің талисман мүсіндері туралы 8 ғасырдың аяғында жазылған Parastaseis syntomoi chronikai дереккөзінде жазылған. Ондағы анекдоттар мен аңыз-әңгімелерге байыппен қарау екіталай, бірақ оларды қоғамның білімсіз қабаттарының ой-пікірлерінің көрінісі деп бағалауға болады. Мүсіндердің сиқырлы интерпретациясы бұрынғыдан да ерте қалыптаса бастаған шығар, өйткені 6 ғасырда шежіреші Иоанн Малала олардың жасалуын 1 ғасырдың философы Тиана Аполлонийіне жатқызған. Малаланың айтуынша, Аполлоний қаладағы ләйлектердің, жылқылардың, Ликос өзенінің бейнесі мен тасбақаның пайда болуына жауапты; олардың барлығы кейінгі деректерден белгілі: Айя Софияның алдындағы көшеде үш ләйлек тұрды және қалада құстарды ұстады деп болжауға болады, император сарайының алдында аттар орнатылды, Та Амастриана ғимараттар кешенінің жанында өзен құдайының мәрмәр мүсіні, ал тасбақа мүсіні Сент-1пи шіркеуінің жанында болуы мүмкін. Никетас Чониатс өзінің De Signis трактатында Тянский Аполлонийдің қызметі туралы қосымша мәліметтер береді. Тұмарлардың ең танымал үлгілері - Патриарх Иоанн Грамматика сынған варвар көсемдерінің мүсіндері, Теофанның мұрагері хабарлағандай, және астананың Серпентин колоннасы. Үстінде үш жылан басы бар бұл бағана Ипподром маңында қашан пайда болғаны белгісіз. Бәлкім, ол бастапқыда парсыларды жеңгенді білдіреді немесе жыландар мен айдаһарларға қарсы күрестің дәстүрлі ежелгі символизмін сақтап қалды. Субұрқаққа айналдырылғаннан кейін колонна әртүрлі мифологиялық кейіпкерлерді қамтитын кең мүсіндік топтың бөлігі болды. Жылан бағанының бойтұмар ретіндегі алғашқы ескертулері орыс және батыс еуропалық саяхатшылардың әңгімелерінде 1390 жылдарға жатады. Олардың айтуынша, бағана уға толтырылған, оған Зосима қала тұрғынын жылан шаққан болса, ескерткішке қолын қою арқылы сауығып кетуге болатынын қосады - бұл сиқыр азамат еместерге әсер етпеді. Шамасы, 14 ғасырдың аяғында, қоғамдық санада бойтұмарлар жасау император Лео Данышпанмен байланысты бола бастады және 1403 жылы Константинопольге барған Гонсалес де Клавихоның айтуынша, белгілі бір император қаланы нашақорлардың шабуылынан қорғау үшін мүсінді сиқырлаған. === Махаббат сиқыры === Махаббат сиқыры туралы айтылған сөздер Гомерден бастап ертедегі христиандық хагиографияға дейін грек әдебиетінде жиі кездеседі. Классикалық әңгімелер мен рецепттер византиялықтарға белгілі болды, мысалы, Еврипидтің «Гипполитінде» медбике Федра ұсынған әдіс «жаны күйетін, // Халаттың шеті немесе бір бұрым шаш жоғалсын, // Сонда сіз суға төгілмейсіз». Ежелгі ғалымдар өсімдіктердің, минералдардың және жануарлардың емдік және басқа да қасиеттеріне көп көңіл бөліп, кейбір сиқырлы рецепттер «Геопоника» ауылшаруашылық энциклопедиясының (10 ғ.) 16 және 17-ші кітаптарына енгізілген. Папирустарға жазылған көптеген сиқырлы таблеткалар мен махаббат заклинанийлерінің табылуы махаббат сиқырының негізгі пайдаланушылары әйелдер немесе ер адамдар ма деген сұрақты тудырды, өйткені классикалық әдебиеттер негізінен біріншісіне, ал папирологиялық дәлелдерге соңғысына нұсқайды. Әдебиет пен шындық арасындағы сәйкессіздікті түсіндіру үшін әртүрлі теориялар ұсынылды. Американдық тарихшы Кристофер Перғауын грек махаббат магиясында эрозды [ағылшынша] және филияны тудыратын екі заклинанияны анықтады. Біріншісі, зерттеушінің пікірінше, ең алдымен ерлермен, сыпайылықпен және жезөкшелермен айналысқан және олардың нысанасы әдетте құймашымен бір үйде тұратын жас жігіттер мен әйелдер болды, ал екіншісін әйелдер мен күйеулеріне, үй иелеріне және билеушілеріне қатысты әлеуметтік жағдайы төмен адамдар қолданған. Грек махаббат сиқырындағы негізгі ұғымдар: ''ἀγωγή'' және ''ἀγώγιμον -'' заклинание, ''φίλτρον'' - махаббат сусыны, ''φιλτροκατάδεσµοκατάδεσμοκ'' - махаббат сусымасы және ғашықтық ''сусыны''. Тірі қалған дереккөздер тұмарларды жасау және пайдалану рәсімдерінің сипаттамаларын береді. Балауыз айының алтыншы күні күн шыққанға дейін балауыз мүсіншесін жасауды талап ететін нұсқалардың бірі болды. Фигураның белгілі бір жерлеріне жәбірленушінің және оның анасының, сондай-ақ сиқыршының немесе оның клиентінің және оның анасының аты жазылуы керек, ал бұл жағдайда көмекке шақырылған жындардың есімдері қағазға жазылып, ішіне қойылады. Содан кейін, рәсім кезінде мүсіннің жүрегі инемен тесіліп, дуа оқылып жатқанда көмірге ерітіліп, мүсіннің өзі алты бөлікке бөлініп, өртелді. Сиқырлы пергамент бөліктерін немесе алманы пайдаланудың қарапайым әдістері де болды [ 6-түсініктеме]{{Sfn|Greenfield|1995}}. === Болжамдар === ==== Балгерлік ==== [[Сурет:John_VII_of_Constantinople_Skylitzes.jpg|оңға|нобай| Патриарх Иоанн Грамматик ваннадағы су туралы бал ашып тұр (12 ғасырдағы Иоанн Скилица шежіресінен алынған миниатюра)]] Болжамдық әрекеттердің әртүрлі формалары Византияға ежелгі дәуірден мұраға қалды. Жалпы, оларды екі үлкен топқа бөлуге болады: бір жағынан табиғи құбылыстарды бақылауға негізделген және екінші жағынан арнайы құралдарды қолдануды көздейтін «индуктивті» немесе «жасанды». Бірінші топқа астрология, найзағай арқылы болжау (бронтология) [комм. 7], жер сілкінісі, түс көруі, құстар мен жануарлардың мінез-құлқы. 9 ғасырдағы араб саяхатшысы Харун ибн Яхья императордың қатысуымен Аясофияда жасалған рәсімді сипаттады. Кейбір жағдайларда оған жылқылар әкелінетін, ал егер олар өздеріне ұсынылған шылбырларды алса, бұл болашақта мұсылмандарды жеңетінін білдіреді. Шежіреші Теофан Конфессор 6 ғасырда азғындар тобырдағы иттердің мінез-құлқы арқылы анықталған жағдайлар туралы хабарлады. 10-ғасырдың шежіресі Иосиф Генесий егжей-тегжейлерін көрсетпей, оқиғадан екі апта бұрын Сиракузаның құлауын болжаған бақташылар туралы айтты. 11 ғасыр тарихшылары Джон Зонаре мен Джордж Кедриннің айтуынша, софистер Либаниус пен Ямблих 4 ғасырда император Валенс мұрагерінің есімін білгісі келіп, әтештің (аллектриомансия) көмегімен болжауға жүгінген. Әріптермен жазылған дәндер берілген әтеш Феодосий есімінің құрамына кіретіндерді таңдады. Сократ Схоластик, болжам бойынша, мұрагерінің аты «F» әрпінен басталатынын білген Валенс көптеген адамдарды осы атпен өлтірді деп мәлімдеді. «Индуктивті» бал ашуда әртүрлі заттар қолданылды: кітаптар, [[Икона|белгішелер]], ұн, айна, от, сүйек және т. б. Оккультизмнің басқа да көптеген түрлері сияқты, «индуктивті» болжаудың да тамыры [[Стоицизм|стоиктік]] [[Эпистемология|эпистемологиядан]] бастау алады. Израиль тарихшысы Шмуэлю Самбурскому айтуынша [[Пифагореизм|пифагоршылар]] мен [[Платон|Платонды]] ұстанатын стоиктер «құдайлар мен адамдар арасындағы өзара байланыс» арқасында бал ашу мүмкін деп сенген. Болжау мүмкіндігі әлемнің [[Детерминизм|детерминистік]] сенімділігінен және кез келген фактілік материалда байқалатын әмбебап себептік өзара байланыстылықтан туындады{{Sfn|Papathanassiou|2020}}. Император [[I Ираклий|Ираклий]] өз әскерінің қыстайтын орнын анықтау үшін [[Библия|Киелі кітапты]] пайдаланып, балгерлікке жүгініп, оны кездейсоқ жерге ашты. Шіркеу бал ашудың барлық түрлерін принцип бойынша айыптады, бірақ белгішелер мен Киелі кітаптың көмегімен бал ашу рұқсат етілді{{Sfn|Kazhdan|1991}}. Майкл Пселлус су толтырылған ыдыстан сипаттаған болжау (lecanomancy [ағылшынша], гидромантика) әртүрлі формада жатты: не судың үстінен сиқырлағаннан кейін пайда болған жұмбақ дыбыстарды тыңдау керек немесе жазбаша сұрақтармен оған лақтырылған қағаз бөліктерін бақылау керек болды - бұл әдістердің екіншісі I8-1110 бойынша, I8-1110). оның қызы кундерге қарсы жорықтар жоспарлады. Басқа жағдайларда, Алексей жеребе тартуға жүгінді - әскерлерін қай бағытқа жылжытуды таңдай алмай қиналады, ол «сұрақтарын екі қағазға жазып, оларды киелі тағына отырғызды және түні бойы жалынды дұғалар мен жырлармен өткізді. Филомилий». Ежелгі дәуірде танымал оракулдар арқылы көріпкелдік Византияда маңыздылығын жоғалтты, бірақ «халдей оракулдарына» маңызды түсініктемелерді 11 ғасырда Майкл Пселус және 15 ғасырда Плето жазған. Түстердің пайғамбарлық күшіне сену өте ежелгі бастауларға ие. Ежелгі грек мифологиясында Зевс арман құдайы Онирді адамзатқа болашақ туралы ескертіп жібереді. Пайғамбарлық армандар Эпидаврдағы және Кос аралындағы Асклепий храмдарының діни қызметкерлері тағайындаған емдеуде маңызды рөл атқарды. Көптеген византиялық арман кітаптары армандарды түсіндіруге арналған. Болжаудың басқа әдістеріне Айды, бұлттарды, кометаларды және тұтылуларды бақылау кіреді. Ақырында, Византия дәуірінде ішкі мүшелер (бауыр, жауырын [ағылш.]) арқылы болжау тоқтаған жоқ. 23 және 24 маусымда тойланатын мерекеге байланысты халық көріпкелдік әдет-ғұрыптары (клидон [грекше], коне грекше: κληδώνkөne грекше: κληδώνκληδών) 12-ші ғасырда Бассамон канонист ғасырда сипатталған. ==== Астрология ==== [[Сурет:Magi_(1).jpg|нобай|300x300 нүкте| Иоанн Хризостомның айтуынша, Бетлехем жұлдызы мүлдем жұлдыз емес, жұлдыз пішінін алған көрінбейтін күш болған{{Sfn|George|2001}}. [[Равенна|Равеннадағы]] Сант-Аполлинаре Нуово соборындағы византиялық мозаикадағы үш данышпан (7 ғасыр)]] Барлық болжамды тәжірибелердің ішінде астрономия әдістерін қолданатын астрология ең күрделі және құрметті пән болып саналды. Өзінің идеялық негізінде ол стоиктердің дүние бөліктерінің жанашырлық қарым-қатынасы туралы іліміне негізделді. II ғасырда Клавдий Птолемей өзінің «Тетрабиблос» астрологиялық трактатында «мәңгілік эфирлік субстанциядан шығатын белгілі бір күш барлық жерге еніп, Жерді қоршап тұрған кеңістікте таралады, сол арқылы өзгерістерге ұшырайды» деп жазды. Күннің, Айдың және жұлдыздардың шаруашылық қызметі мен навигацияға әсерін атап көрсете отырып, Александрия астрономы «Адамның темпераментінің негізгі қасиетін туған кездегі қоршаған ортаның негізінде түсінуге болмайды, яғни оның, мысалы, оның мынадай денесі бар, мынандай психикалық қасиеттері бар, сондай-ақ белгілі бір құбылыстарды, сондай-ақ осындай және осындай психикалық қасиеттерді пайдалана отырып, неліктен түсінуге болмасқа? темперамент пен өркендеу, ал басқасы жарамсыз және жарақат алуға бейімділік танытса, ол қорғаған алаяқтар мен надандардың көптігімен түсіндірілді Адрианның негізін қалаған Афина Екінші жағынан, Цезарь (б.э.д. 44) мен Марк Аврелий (180) арасындағы кезеңде астрологтарға қарсы кемінде 8 заң шығарылды сақталды - Гефест Февский, Павел Александрия, «анонимді 379» және басқалар. Астрономия мен астрологияны тек теориялық тұрғыдан ажыратады. Өйткені олар аспанды бақылаудың таза және қолданбалы жақтары ретінде практикалық тұрғыдан алғанда, олар академиялық қызмет түрі ретінде емес. Аман қалған астрологиялық мәтіндердің ауқымды корпусын грек жұлдыз жорамалдары туралы монография авторлары Отто Нойгебауэр мен Генри Бартлет Ван Хозен хронологиялық тұрғыдан 7 ғасырдың ортасына дейін жасалған «грек» және араб астрологиясының әсерінен кейін жасалғандарға бөледі. Мазмұны жағынан олар дереккөздерді техникалық астрономиялық, негізінен папирологиялық және авторлық немесе «әдеби» деп бөледі. Соңғысының дәуірі 2-ғасырдағы астролог Веттиус Валенстің еңбектерінен бастап 775 жылы Стивен Александрияға жатқызылған «ислам жұлдыз жорамалына» дейінгі кезеңді қамтиды. Юстиниан I тұсында жабылған пұтқа табынушылық неоплатондық мектептердің оқу жүйесінде астрология айтарлықтай маңызды орынға ие болды. Нидерланд тарихшысы Леендерт Вестеринк айтуынша, 6 ғасырда астрология Александриядағы квадривиум курсына кірді. Стефан Константинопольге император Гераклий I (610-641) жұлдыз жорамалын жасауға шақыруды алғанға дейін сонда оқыған болуы мүмкін. Кейіннен Византия императорлары астрологтардың қызметіне жүгінуді жалғастырды. Шежіреші Феофан Конфессор VI Константин (780-797) болгарларды жеңетінін қате болжағаны үшін сот астрологы Панкратийді өлім жазасына кескенін хабарлайды. Павел Александриялық (IV ғасыр) астрологиялық трактатымен танысуының арқасында математик Лев (шамамен 870 ж.) жоғары беделге ие болды. Математик Леоға жатқызылған астрологиялық зерттеулердің кейбірін оның жас замандасы Лео Хиросфактус жазған болуы мүмкін. 905 жылы тақ мұрагері, болашақ император Константин VII Порфирогениттің дүниеге келуіне байланысты жалғыз белгілі жұлдыз жорамал жасалды, осылайша македон әулеті мүшелерінің астрологияға қызығушылығын растады [comm. 8]. Никефорос II сарайындағы астрологтар туралы Фокас (963-969) Кремонский Лютпрандтың хабарламасынан белгілі. 10 ғасырдағы Византиядағы астрологияның гүлденуі араб Әбу Машар әл-Балхи трактатының және 972 және 1011 жылдар аралығындағы 9 аман қалған жұлдыз жорамалының пайда болуымен дәлелденеді. Астрология Майкл Пселлус хронографиясында екі рет айтылады, бір рет Михаэль В. Императрица Зомельдің екінші хикаясын ашуға деген ұмтылысына байланысты. IX Константин Мономахос (1042-1055) тұсында сәттілікке уәде берген пайғамбарлықтар мен болжау. «Алексиададан» император Алексий I Комненос (1081-1118) тұсындағы төрт астрологтың есімдері белгілі. Византия астрологиялық зерттеулерінің шарықтау шегі император Мануэль I Комненос пен теолог Майкл Глика арасындағы қайшылық болды. Мануэльдің өзі немесе оның бұйрығымен жазылған астрология үшін кешірім барлық астрологтарды еретиктер деп атаған Пантократ монастырының белгілі бір монахының болжамдарын өткір сынға алған жауап болды. Император астрологияны медицина сияқты, императорлар мен патриархтар ежелден бері қолданып келе жатқан «сараптамалық жорамалға» негізделген бақылаулық және табиғи заңға негізделген ғылым екенін негіздеді. Болжамдардың негізі аспан денелеріне берілген табиғаттан тыс күш емес, құдіреті ешбір жағдайда дау тудырмайтын Жаратушының ойластырылған жаратылысы. Гликка өзінің құрметті, бірақ каустикалық сынында Бетлехем жұлдызының пайда болуын астрологиямен айналысуға шақыру ретінде қарастыру, Мәсіх шомылдыру рәсімінен өткен кезде көгершінің пайда болуын орнитоскопия, құстардың ұшуы арқылы болжау ақиқатының дәлелі ретінде түсіндіру сияқты абсурд екенін атап өтеді. Британдық византинист Пол Магдалино өзінің Мануэль I туралы монографиясында оның астрологиялық қызығушылықтарына көп мән бермеді, дегенмен, олар император үшін өте маңызды болды. Мануэльдің досы архиепископ Джон Каматир болды, ол оған өзінің екі астрологиялық өлеңін арнады. Оның сарайында итальяндық Пасха Роман [ағылшын тілі] жұмыс істеді, ол 1169 жылы «Киранидтер[ағылшын]» көне жинағын латын тіліне аударды және латын, грек және араб деректеріне негізделген «Liber Thesauri occulti» арман кітабын құрастырды. Тағы бір итальяндық Лео Тоскан[ағылшынша] императордың атынан Ахмет бен Сириннің арман кітабын грек тілінен аударған (9 ғ.). Тарихшы Никетас Чониатстың айтуынша, Мануэль әскери операцияларды және жеке өмірін жоспарлау кезінде үнемі жұлдыз жорамалдарды басшылыққа алды, бұл жиі проблемаларға әкелді. Сол кезеңде митрополит Константин Манассе өзінің жұмысын императордың ағасының әйелі Себастократ Иренге арнап, «Астрологияға кіріспе» деп жазды. XIII ғасырдағы Византия ғалымдары астрологияны жоққа шығарды, бірақ билеуші әулет кезінде [[Тұтылу|тұтылуды]] өлімнің нышаны деп санауды жалғастырды. Георгий Акрополит 1239 жылғы 3 маусымдағы тұтылудың ғылыми түсіндірмесін білсе де, оны және одан бұрынғы [[Комета|кометаны]] императрица Иринаның жақындап келе жатқан өлімінің белгісі деп санады. Сол сияқты, Джордж Пахимерес туған күндер туралы болжамдарды жоққа шығарды ({{Lang-grc|θέμα}}) гороскоптарды пайдаланып, бірақ 1258 жылы 16 тамыздағы күн тұтылуын Теодор II Ласкаристің қайтыс болуымен байланыстырды. Никифор Грегорас тарихында тұтылулар да әртүрлі бақытсыздықтардан бұрын болады {{Sfn|Papathanassiou|2020}} . Палеолог дәуірінің ең көрнекті астрологтары Джон Авраам және оның шәкірті Элеутерий Себелен болып саналады. 1370 және 1400 жылдар аралығында олар классикалық астрологтар [[Клавдий Птолемей|Птолемейдің]], Гефестиона Фиванского Кіші Олимпиодордың және Мысырлық Реторийдің еңбектерінің жинақтарын, сондай-ақ ислам авторларының грек тіліндегі аудармаларын шығарды. Олардың күш-жігерінің нәтижесі жоғалған еңбектердің үзінділерін сақтау ғана емес, сонымен қатар ертедегі Византия астрологиясын қалпына келтірудегі шатасушылық пен қиындықтар болды{{Sfn|Kazhdan|1991}}. ==== Медициналық астрология ==== Дәрігерлерді математиктермен салыстырған Платоннан бастап, астрологияның гүлденуімен Византия дәуіріне дейінгі терапевтік білімге деген сенім идеясының дамуын қадағалай отырып, британдық медицина тарихшысы Вивиан Нуттон бұл деградацияның себептерін көрсете алмайды. Шынында да, науқастың төсегінде теориялық конструкциялар құлдырап, дәрігерлер дұрыс емес болжамдарды жоққа шығарып, әртүрлі болжамдар жасауға кірісуге мәжбүр болады. Дегенмен, Галеннің сыни күндерінің теориясынан тыс, астрономиялық немесе астрологиялық есептеулер іс жүзінде табылмайды. Плинийдің айтуынша, медицинадағы астрологияны 1 ғасырда Массалияның Кринасы танымал еткен, бірақ Гален бір ғасырдан кейін оны толығымен жоққа шығарды. Клавдий Птолемей мысырлықтарды медицина мен астрономиялық болжамдарды үйлестірді. Византия медициналық астрологиясы немесе ятроматематика (kone grekshe: ἰατρική «медицина» және коне грекше: μαθηματικά «математика») ежелгі дәуірден төрт негізгі сәйкес элемент (от, жер, ауа, топырақ) идеясын мұра етті. қақырық, сары және қара өт), жағдайлар (ылғалды және құрғақ) және температура (ыстық және суық). Олар зодиак белгілерімен, планеталармен және минералдармен және олардың симптомдармен және емдеумен үйлесуі. Алғаш Вавилонда пайда болған зодиак белгілерінің ішкі мүшелермен байланысы (мелотезия, μελοθεσία) туралы ілім гректерге де белгілі болды. Кападокиялық Аретей II ғасырда эпилепсиялық ұстамаларға ай фазаларының әсері туралы жазған. Фивиялық Гефест (IV-V ғасырлар) Айдың фазалары мен аспандық жағдайына одан да үлкен мән береді - олар хирургиялық операциялардың сәттілігіне әсер етті. Юстиниан I-нің замандасы Аэций Амидалық та қолайлы және қолайсыз күндерді атап өтеді. 12 ғасырда император Мануэль Комненос Ай сәйкес келетін мүшелерге операция жасамауға және егер Ай Юпитермен бірге болса, науқасқа іш жүргізетін дәрі бермеуге шақырды. 14 ғасырда Джордж Хризококк медицина мен астрономия арасындағы байланыс туралы жазды. === Алхимия === [[Сурет:Egitto_ellenistico,_papiro_con_testo_magico_in_greco_(papiro_X_di_leida),_da_tebe,_200-300_ac_ca.jpg|оңға|нобай| Лейден папирусы]] Марселин Бертелоттың еңбегіне сүйенген британдық оккультизм тарихшысы Артур Уэйттің пікірінше, алхимия тарихын төрт кезеңге бөлуге болады: византия, сириялық-араб, латын және кейінгі. Ең көне грек алхимиялық мәтіндері Лейден және Стокгольм папирустары болып табылады, олар 3-ші ғасырдың аяғынан басталады. Оларда қорытпаларды жасау және металл беттерін бояуға арналған 75 формула және алтын мен күміс әріптерді жасаудың 15 процесі бар. Бертелоттың айтуынша, бұл папирустар әртүрлі дереккөздерді пайдаланған шебердің жазбаларын білдіреді. Алхимия қазір Эллинистік Египетте кәдімгі дәуірдің тоғысында мысырлық зергерлер мен ұсталардың материяның іргелі бірлігі теориясына және жалпыға ортақ симпатия іліміне негізделген қорытпалармен жүргізген тәжірибелерінің нәтижесінде пайда болды деп есептеледі. Техникалық ерекшелігіне байланысты алхимия Византия мәдени элитасын соншалықты қызықтырған жоқ және, мысалы, астрологиядан айырмашылығы, ол философия ретінде жіктелмеді. Нәтижесінде, алхимиялық мәтіндердің қолжазба дәстүрі өте аз және әртүрлі дәуірлердің туындыларын қамтиды: ерте псевдопиграфа (Псевдо-Демокрит (1 ғ.) және әртүрлі мифологиялық және тарихи кейіпкерлерге жатқызылған трактаттардың қысқаша үзінділері), Панополитанский Зосимнің шығармалары (IV ғ.), 4-ші ғасыр, 7-ші ғасырлардағы эксгететтер. Олимпиодору, Стивен Александриялық [ағылшынша]), 7 ғасырдағы 4 алхимиялық өлеңдер. Кейінгі авторлардан алхимиялық жұмыстар Майкл Пселлос, монах Космас және Никифорос Блеммидес (XIII ғ.) қалдырды. Суда энциклопедиясындағы сілтемелерге және мамандандырылған емес әдебиеттерге сүйене отырып, гуманитарлық топтардағы алхимиялық зерттеулер туралы кейбір түсініктер болды. Техникалық тұрғыдан алхимиктердің рецепттері негізінен алтынды «екі еселеуге» және зергерлік бұйымдарда немесе сәндік мақсаттарда пайдалану үшін сыртқы түрі бойынша бағалы металдарға ұқсас қорытпаларды өндіруге қатысты болды. Ең алдымен материалдардың сыртқы қасиеттеріне қызығушылық танытқан қолөнершілерден айырмашылығы, «мистикалық химияны» (грек тілінде: μυστικὴ χημεία) ұстанушылар материяның ішкі мәнін өзгертуге тырысты. Техникалық және мистикалық аспектілер қабаттасуы мүмкін. Осылайша, Зосима «Құралдар мен пештер туралы» және «Омега хаты туралы» трактаттарында шебердің жетістігі планеталардың қолайлы жағдайына байланысты екенін атап өтті. Ол сондай-ақ Гермес Трисмегистке сілтеме жасай отырып, интеллектуалдық ізденіс арқылы моральдық жетілдіруге және Құдайға жақындыққа қол жеткізуге болатынын дәлелдеді. «Алтын жасаудың ұлы және қасиетті өнері туралы» Александриялық Стефанға жатқызылған трактаттың авторы мен мағынасы төңірегінде елеулі қайшылықтар бар. Ол Құдайды және материалдық емес нәрселерді қарапайым арқылы күрделі және күрделі арқылы тануға мүмкіндік беретін ақыл мен философияның құдіретін мадақтайды. Зосима сияқты, Стефан да өз ізбасарларын интеллектуалды ойлауға шақырады, рухты материядан жоғары көтереді - періштелерді көрген адепттерге енді алтынның арсыз жасауына қайта оралудың қажеті жоқ. Аңыз бойынша, Степанның шәкірті хризопеяның («алтын жасау») құпиясын араб қолбасшысы Халид ибн Язидке берді. == Тарихнама == [[Сурет:Chernigovskaya_grivna_01_by_shakko.JPG|оңға|нобай| Славян жылан тәрізді тұмарлары Византия үлгілеріне еліктеп жасалған{{Sfn|Spier|1993}}. Чернигов гривені, 11 ғасыр]] 19-ғасырдағы неміс классигі Ульрих фон Виламовиц-Мёллендорф «грек магиясын зерттеу үшін гректердің өздерін әділ соттай алу үшін оларды түсіну керек» деп баса айтты (1848). Келесі маңызды кезең Марселин Бертелоттың алхимиялық мәтіндердің үш томдығын (Collection des anciens alchimistes grecs, 1887-1888) және ежелгі және ортағасырлық алхимия бойынша бірқатар еңбектерді жариялауы болды. Бұл басылым жеткілікті түрде сын көтермесе де, бұл бағыттағы ғылыми қызығушылықты тудырды. Грек астрологиясын және болжау тәжірибесін Огюст Баучер-Леклер («Histoire de la Divination dans l’Antiquité» 4 томдық, 1879-1882; «L’Astrologie grecque», 1899) зерттеген. Линн Торндайктің «Сиқыр және эксперименттік ғылым тарихы» іргелі монографиясы (8 томда, 1923-1958) византиялық сиқырды ерекше атап көрсетпейді, бірақ кейінгі антикварлық авторларға біраз көңіл бөлінеді. Грек византинисті Федон Коукулестің «Βυζαντινῶν βίος καὶ πολιτισμός» жинақ жинағы (6 томда, 1947-1951 жж. әр түрлі византиялық рәсімдерді қамтиды). Карл Прейседанцтың грек сиқырлы папирустарының (Papyri magicae graecae, 2 том, 1928, 1931) басылымы және Ганс Дитер Бетцтің (1992) қазіргі аудармасы заклинание мен амулеттерді қолдану туралы деректер береді. Жаңа мәтіндердің кейінгі басылымдары «Alchimistes grecs» сериясы аясында, сонымен қатар сериядан тыс жүзеге асырылды. Византия сиқырының, әсіресе амулеттердің материалдық аспектілерін зерттеудің ұзақ тарихы бар. Тұмарлардың кейбір иконографиялық түрлері әсіресе танымал болды және Қайта өрлеу дәуірінен бастап антиквариаттардың назарын аударды. Жыландар бар амулеттердің алғашқы сипаттамасын Пирро Лигорио жасаған. 17 ғасырда Рубенс мұндай амулетке ие болды; оның бейнесі И.Макариус пен Дж. Шиффлдің «Abraxas seu Apistopistu» кітабында Якоб ван Верден суреттерімен берілген. 19 ғасырдың аяғында орыс тарихшыларының византиялық аналогтарымен ұқсастығы бар жылан тұмарларына деген қызығушылық артты. Тақырып бойынша маңызды шолулар дайындаған И. И. Толстой, М. И. Соколов және А. С. Орлов. «Истерия формуласының» әртүрлі аудармалары мен интерпретациялары ұсынылды. Батыста Вильгельм Френер, Густав Шлюмбергер және Вильгельм Дрекслер грек сиқырлы заттарымен айналысқан. 20 ғасырдың басында зерттеушілердің негізгі қызығушылығы сиқырлы мәтіндерге, ең алдымен Мысырдан келген римдік сиқырлы папирустарға ауысты, бірақ тұмарлар мезгіл-мезгіл ғылыми пікірталастарда орын алды. Қазіргі орыс тарихшыларының ішінде В.Н.Залесская византиялық амулеттерге көптеген еңбектер арнады; Батыста бірнеше тақырыптық көрмелер мен каталогтарды Дж. Шпайр дайындады. Византия демонологиясы бойынша іргелі еңбектер 20 ғасырдың басында пайда болды, бірақ «Contribution à l'étude de la démonologie byzantine» мақаласынан кейін (А. Делате, Жоссеранд Ч., 1934) ұзақ уақыт бойы бұл құбылыстың концептуалды түсінігінде ілгерілеушілік болған жоқ, бірақ бұл құбылыстың жалпыға ортақ қайнар көзі жалғасуда. 1988 жылы канадалық византиялық ғалым Ричард П.Х. Гринфилд ресми шіркеудің көзқарасын білдіретін «стандартты православиелік дәстүрді» және Византия қоғамының сол немесе басқа қабатында болған «балама дәстүрлер» жиынтығын ажырататын схеманы ұсынды. Біріншісі, ең алдымен, Шіркеу Әкелерінің еңбектерінде баяндалған; екіншіден, негізгі мәтіндер Майкл Пселлдің «Жындардың әрекеттері туралы» диалогы және Никефорос Грегораның Киренский Синезийдің «Армандар туралы» трактатына түсіндірмесі. Палеологтық кезең үшін классикалық дәуірдің бірнеше шығармалары өз маңызын сақтап қалды: 4 ғасырдағы «Киранидтер» жинағы және Сүлейменнің атымен байланысты екі мәтін – оның «Өсиет» және «Сиқырлы трактаты». Отто Нойгебауэр 1959 жылы жалпы саны 18 000 деп есептеген грек жұлдыз жорамалдарының жариялануы Томас Янгтың (1828) және Жак-Джозеф Шамполлионның (1840) папирологиялық басылымдарынан басталды. Жалпы Византия ғылымына, атап айтқанда оккультизмге 20 ғасырдың соңына дейін көп көңіл бөлінбеді. Американдық тарихшы М.Маврудидің пікірінше, бұл жағдай Византия мәдениетінің соңғы Батыс орта ғасырларына тән «динамизм» мен «инновациядан» айырылған дәстүрлі идеясымен байланысты. Кейінгі зерттеулер, ең алдымен, экономикалық тарих саласындағы өзгермейтіндік пен тоқырау парадигмасынан алшақтап, нәтижесінде Византиядағы ғылыми революцияның дамуына қандай жағдайлар кедергі болды деген сұрақ туындады. Әртүрлі уақытта ұжымдық монографиялар жарияланды, олардың ішінде ең көрнектілері «Византия сиқыры» (1995) және «Византиядағы оккульттік ғылымдар» (2006). Палеолог Византияда Р.Гринфилдтің демонологияға және П.Маглалиноның астрология мен болжауға арналған монографияларының («L’orthodoxie des astrologues: La science entre le dogme et la divination a Byzance (VIIe-XIVe siecle)» [1]06) пайда болуы маңызды оқиғалар болды. == Дереккөздер == '''Түсініктемелер''' {{Дереккөздер|35em|group=комм.}} '''Дереккөздер мен сілтемелер''' {{Дереккөздер|28em}} == Әдебиеттер == === ағылшын тілінде === * Бергер А. Сиқырлы Константинополь: мүсіндер, аңыздар және ақырзаман // Византия және қазіргі грек зерттеулерінің скандинавиялық журналы. — 2016. — Т. 2. - 9-29 б. * Қоңыр P. Сиқырлық, жын-перілер және христиандықтың кейінгі ежелгі дәуірден ортағасырға дейін көтерілуі // Сиқыршылықты мойындау және айыптау. - Tavistock Publications Limited, 1970. - 17-46 б. — 387 б. * Дики М.В. Шіркеудің әкелері және зұлым көз // Византия сиқыры. - Дамбартон Окс, 1995. - 9-34 б. — 187 б. — ISBN 0-88402-230-7. * Дики М.В. Грек-рим әлеміндегі сиқыр және сиқыршылар. – Роутледж, 2001. – 371 б. — ISBN 0-203-45841-9. * Даффи М.В. Екі византиялық зиялылардың сиқырдың теориясы мен тәжірибесіне реакциясы: Майкл Пселлос пен Майкл Италикос // Византия сиқыры. - Дамбартон Окс, 1995. - 83-98 б. — 187 б. — ISBN 0-88402-230-7. * Фараоне Ч. A. Ежелгі грек махаббат сиқыры. - Гарвард университетінің баспасы, 1999. - 223 б. — ISBN 0-674-03320-5. * Фоген М.Т. Балсамон сиқыр туралы: Рим зайырлы құқығынан Византия канондық заңына // Византия сиқыры. – Дамбартон Окс, 1995. – Б.99-116. — 187 б. — ISBN 0-88402-230-7. * Джордж Д. Мануэль I Комненос және Майкл Гликас: ХІІ ғасырдағы астрологияны қорғау және теріске шығару // Мәдениет және ғарыш. — 2001. — Т. 5, No 1. - 3-48 б. * Гринфилд Р. Кейінгі Византия демонологиясындағы сенім дәстүрлері. – Адольф М.Хаккерт, 1988. – 369 б. * Гринфилд Р. Палеологтық сиқырды зерттеуге қосқан үлесі // Византия сиқыры. - Дамбартон Окс, 1995. - 117-154 б. — 187 б. — ISBN 0-88402-230-7. * Griebeler A. Жылан бағанасы және Византия Константинопольінің талисмандық экологиясы // Византия және қазіргі грек зерттеулері. — 2020. — Т. 44, No 1. - 86-105 б. - doi:10.1017/byz.2019.25. * Ierodiakonou K. Симпатияның грек тұжырымдамасы және оның Майкл Пселлостағы византиялық иеленуі // Византиядағы оккульттік ғылымдар. - 2006. - 97-118 б. — ISBN 978-954-8446-02-0. * Каждан, Александр, ред. (1991). Византияның Оксфорд сөздігі. Оксфорд университетінің баспасы: Оксфорд және Нью-Йорк. ISBN 0-19-504652-8. * Каждан А. Қасиетті және қасиетті емес ғажайып жұмысшылар // Византия сиқыры. - Дамбартон Окс, 1995. - 73-82 б. — 187 б. — ISBN 0-88402-230-7. * Магдалино П. Византия классикалық астрологияны қабылдау // Византиядағы және одан тыс жерлердегі сауаттылық, білім және қолжазбаларды беру. - БРИЛЛ, 2002. - 33-57 б. — ISBN 978-90-04-12096-9. * Магдалино П. Византия тарихы мен тарихнамасындағы оккульттік ғылым және императорлық билік (9-12 ғасырлар) // Византиядағы оккульттік ғылымдар. - Женева: La Pomme d'or, 2006. - 119-162 б. — ISBN 978-954-8446-02-0. * Мавруди М. Византиядағы оккульттік ғылым және қоғам: Болашақ зерттеулерге арналған ойлар // Византиядағы оккульттік ғылымдар. - Женева: La Pomme d'or, 2006. - 39-96 б. — ISBN 978-954-8446-02-0. * Mertens M. Византиядағы Греко-Египет алхимиясы // Византиядағы оккульттік ғылымдар. - Женева: La Pomme d'or, 2006. - P. 205-230. — ISBN 978-954-8446-02-0. * Нойгебауэр О., Ван Хозен Х.Б. Грек жұлдыз жорамалдары. – Американдық философиялық қоғам, 1959. – 231 б. — ISBN 0-8014-9429-X. * Папатанассиу М. Византиядағы оккульттік ғылымдар // Византия ғылымының серіктесі. - БРИЛЛ, 2020. - 464-495 б. — ISBN 978-90-04-41461-7. * Робертс A. M. Орташа Византия алхимиялық кодексін құру // Дамбартон Окс қағаздары. — 2019. — Т. 73. - 69-102 б. - JSTOR 10.2307/26955172. * Рассел Дж.Б. Люцифер. Орта ғасырлардағы Ібіліс. - Корнелл университетінің баспасы, 1986. - 356 б. — ISBN 0-8014-9429-X. * Spier J. Ортағасырлық византиялық сиқырлы амулет және олардың дәстүрі // Варбург және Куртаулд институттарының журналы. — 1993. — Т. 56. - 25-62 б. - JSTOR 751363. * Вакалоуди A.D. Δεισιδαιμονια және ерте Византия империясындағы апотропиялық сиқырлы амулеттердің рөлі // Византия. — 2000. — Т. 70, No 1. - 182-210 б. - JSTOR 44172369. * Waite A. E. Алхимиядағы құпия дәстүр: оның дамуы мен жазбалары. - Лондон: К.Пол, Тренч, Трубнер және Ко., 1926. - 415 б. * Уокер А. Ортағасырлық Византиядағы сиқыр // Батыстағы сиқыр мен сиқырлықтың Кембридж тарихы. – Кембридж университетінің баспасы, 2015. – Б.209-234. — 770 б. — ISBN 978-0-521-19418-1. === неміс тілінде === * Grimm-Stadelmann I. Untersuchungen zur Iatromagie in der byzantinischen Zeit. - Де Грюйтер, 2020. - Т. I. - 15+675 S. - (Vizantinisches Archiv - Series Medica). — ISBN 9783110619041. * Troianos S. Zauberei und Giftmischerei in mittelbyzantinischer Zeit // Fest und Alltag in Визанц. – Ч.Х.Бек, 1990. – С.37-51. - 226 S. - ISBN 3406343260. === орыс тілінде === * Барабанов Н.Д. Византия халық наным-сенімдерінің тарихы туралы. Истера // Антикалық және орта ғасырлар. – 2003. – Т.34. – Б.322-347. * Доддс E.R. Гректер және иррационал. - Алетея, 2000. - 508 б. - (Ежелгі кітапхана). — ISBN 5-89329-257-X. * Обидина Ю. С. Грек сиқыршылары полис діні аясында // Вестн. Солтүстік (Арктикалық) федералды ун-та. Сер.: Гуманитарлық. және әлеуметтік ғылым. - 2019. - No 1. - 119-127 Б. - doi: 10.17238/issn2227-6564.2019.1.119. === француз тілінде === * Bouché-Leclercq A. L'Astrology Grecque. — Париж: Эрнест Лер [[Санат:Византия мәдениеті]] hpb2o9d9a6rgvw55chpcwh7s2yhp8vc 0 785132 3643444 3643320 2026-08-17T17:18:33Z Kasymov 10777 3643444 wikitext text/x-wiki {{Ғалым|Есімі=Санжар Серікұлы Аспандияров|Шынайы есімі=|Суреті=|Сурет ені=|Сурет тақырыбы=|Туған күні=10.2.1968|Туған жері=[[Алматы]], [[Қазақ КСР]]|Қайтыс болған күні=25.5.2026|Қайтыс болған жері=|Азаматтығы={{KAZ}}|Жұбайы=|Балалары=|Ғылыми аясы=[[Математика]], [[қаржы]]|Жұмыс орны=[[Сорбонна университеті]], [[Credit Suisse]], [[Citigroup]], [[Barclays Capital]]|Ғылыми дәрежесі=[[Доктор (дәреже)|доктор]] (PhD)|Ғылыми атағы=|Альма-матер=[[М. В. Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университеті|ММУ]], [[Жоғары қалыпты мектеп (Париж)|École normale supérieure]], [[Сорбонна]]|Ғылыми жетекші=|Атақты шәкірттері=|Несімен белгілі=Сорбоннада докторлық диссертация қорғаған және дәріс оқыған алғашқы қазақ|Марапаттары=|Қолтаңбасы=|Қолтаңба ені=|Сайты=|Commons=}} '''Санжар Серікұлы Аспандияров''' (10 ақпан 1968 — 25 мамыр 2026) — қазақстандық ғалым-математик, халықаралық деңгейдегі қаржыгер. Сорбонна университетінде [[докторлық диссертация]] қорғаған және дәріс оқыған алғашқы қазақ. === Өмірбаяны === Санжар Аспандияров 1968 жылы 10 ақпанда ғылымдар әулетінде дүниеге келген. Оның атасы — [[Біләл Аспандияров]], тарихшы, лингвист әрі ағартушы. Әкесі — [[Серік Біләлұлы Аспандияров]], ғалым-[[физик]], жоғары қысымды алмаз камерасын жасаушы. Алматы қаласындағы №56 орта мектепті 14 жасында белгілі педагог [[Архимед Ысқақов|Архимед Ысқақовтың]] сыныбында аяқтаған. 15 жасында ол туралы жас математик ретінде деректі фильм түсірілді. === Білімі мен ғылыми жолы === * М. В. Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университетінің механика-математика факультетін үздік тамамдаған. * Франциядағы Жоғары қалыпты мектептің (École normale supérieure) докторантурасында білімін жалғастырған. * Сорбонна университетінде докторлық диссертация қорғап, кейін осы оқу орнында дәріс берген алғашқы қазақстандық өкіл болды. * Жапония, Франция және Қытайдың мемлекеттік бағдарламаларының стипендиаты атанып, Жапония, Еуропа және Американың жетекші университеттерінде сабақ берді. * Бес тілді, соның ішінде жапон және қытай тілдерін еркін меңгерген. === Кәсіби қызметі === Қаржы саласындағы аналитикалық және стратегиялық қызметі бойынша халықаралық ірі ұйымдарда '''Credit Suisse''' және '''Citigroup''' (Лондон), '''Barclays Capital''' (10 жылдан астам уақыт) жұмыс істеді. 2026 жылы 25 мамырда 58 жасына қараған шағында қайтыс болды<ref>{{Cite web|title=Ушел из жизни Санжар Аспандияров|url=https://forbes.kz/blogs/ushel-iz-zhizni-sanzhar-aspandiyarov-340d45}}</ref>. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} esijbmfioalq57z6egyh62hc4qtpko9 3643446 3643444 2026-08-17T17:19:04Z Kasymov 10777 «[[Санат:Қазақстан математиктері|Қазақстан математиктері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3643446 wikitext text/x-wiki {{Ғалым|Есімі=Санжар Серікұлы Аспандияров|Шынайы есімі=|Суреті=|Сурет ені=|Сурет тақырыбы=|Туған күні=10.2.1968|Туған жері=[[Алматы]], [[Қазақ КСР]]|Қайтыс болған күні=25.5.2026|Қайтыс болған жері=|Азаматтығы={{KAZ}}|Жұбайы=|Балалары=|Ғылыми аясы=[[Математика]], [[қаржы]]|Жұмыс орны=[[Сорбонна университеті]], [[Credit Suisse]], [[Citigroup]], [[Barclays Capital]]|Ғылыми дәрежесі=[[Доктор (дәреже)|доктор]] (PhD)|Ғылыми атағы=|Альма-матер=[[М. В. Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университеті|ММУ]], [[Жоғары қалыпты мектеп (Париж)|École normale supérieure]], [[Сорбонна]]|Ғылыми жетекші=|Атақты шәкірттері=|Несімен белгілі=Сорбоннада докторлық диссертация қорғаған және дәріс оқыған алғашқы қазақ|Марапаттары=|Қолтаңбасы=|Қолтаңба ені=|Сайты=|Commons=}} '''Санжар Серікұлы Аспандияров''' (10 ақпан 1968 — 25 мамыр 2026) — қазақстандық ғалым-математик, халықаралық деңгейдегі қаржыгер. Сорбонна университетінде [[докторлық диссертация]] қорғаған және дәріс оқыған алғашқы қазақ. === Өмірбаяны === Санжар Аспандияров 1968 жылы 10 ақпанда ғылымдар әулетінде дүниеге келген. Оның атасы — [[Біләл Аспандияров]], тарихшы, лингвист әрі ағартушы. Әкесі — [[Серік Біләлұлы Аспандияров]], ғалым-[[физик]], жоғары қысымды алмаз камерасын жасаушы. Алматы қаласындағы №56 орта мектепті 14 жасында белгілі педагог [[Архимед Ысқақов|Архимед Ысқақовтың]] сыныбында аяқтаған. 15 жасында ол туралы жас математик ретінде деректі фильм түсірілді. === Білімі мен ғылыми жолы === * М. В. Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университетінің механика-математика факультетін үздік тамамдаған. * Франциядағы Жоғары қалыпты мектептің (École normale supérieure) докторантурасында білімін жалғастырған. * Сорбонна университетінде докторлық диссертация қорғап, кейін осы оқу орнында дәріс берген алғашқы қазақстандық өкіл болды. * Жапония, Франция және Қытайдың мемлекеттік бағдарламаларының стипендиаты атанып, Жапония, Еуропа және Американың жетекші университеттерінде сабақ берді. * Бес тілді, соның ішінде жапон және қытай тілдерін еркін меңгерген. === Кәсіби қызметі === Қаржы саласындағы аналитикалық және стратегиялық қызметі бойынша халықаралық ірі ұйымдарда '''Credit Suisse''' және '''Citigroup''' (Лондон), '''Barclays Capital''' (10 жылдан астам уақыт) жұмыс істеді. 2026 жылы 25 мамырда 58 жасына қараған шағында қайтыс болды<ref>{{Cite web|title=Ушел из жизни Санжар Аспандияров|url=https://forbes.kz/blogs/ushel-iz-zhizni-sanzhar-aspandiyarov-340d45}}</ref>. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан математиктері]] 2ur117z1gkwg5mugbimw4xfdgyb3pxk 3 785137 3643375 2026-08-17T12:03:42Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3643375 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Жадыра Абибуллаевна}} -- ''<span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span>'' ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 17:03, 2026 ж. тамыздың 17 (+05) l5hpjiwfrgvpc5a6tshp4wdf9q1wbjx 0 785138 3643376 2026-08-17T12:04:37Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1470) Карла | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = А. Борман | discovered = 17.09.1938 | mp_name = | alt_names = 1938 SD, 1930 DE,<br>1955 UN | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1470 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 16.02.2017 | aphelion = 3... 3643376 wikitext text/x-wiki {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1470) Карла | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = А. Борман | discovered = 17.09.1938 | mp_name = | alt_names = 1938 SD, 1930 DE,<br>1955 UN | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1470 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 16.02.2017 | aphelion = 3,3771 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]] | perihelion = 2,9416 а. б. | semimajor = 3,1594 а. б. | eccentricity = 0,0689 | period = 5,62 жыл | avg_speed = | inclination = 3,2126° | asc_node = 358,43° | mean_anomaly = 1,2909° | arg_perihelion = 341,84° | satellites = | physical_characteristics = yes | dimensions = 34,28±0,84 шақырым | mass = | density = | surface_grav = | escape_velocity = | sidereal_day = | axial_tilt = | pole_ecliptic_lat = | pole_ecliptic_lon = | albedo = 0,0605±0,0181 | temperatures= | temp_name1 = | mean_temp_1 = | max_temp_1 = | temp_name2 = | max_temp_2 = | spectral_type = C | abs_magnitude = 11,1}} '''(1470) Карла''' — [[Негізгі белдеу]]дің арғы шетінде айналып жатқан [[астероид]]. Оны 1938 жылдың 17 қыркүйегінде [[Альфред Борман]] [[Гейдельберг обсерваториясы]]нда ашты. Борман жанұясына жақын болған Карла Циглер деген әйелдің есімімен аталды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Тағы қараңыз == * [[Астероидтар тізімі (1401—1500)]] [[Санат:Астероидтар]] h2ec1r8zyv1cheqdcwuoj9kny0b80dd 0 785139 3643377 2026-08-17T12:08:22Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1476) Кокс | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Э. Ж. Дельпорт | discovered = 10.09.1936 | mp_name = | alt_names = 1936 RA | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1476 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 21.11.2025 | aphelion = 2,71499 Аст... 3643377 wikitext text/x-wiki {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1476) Кокс | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Э. Ж. Дельпорт | discovered = 10.09.1936 | mp_name = | alt_names = 1936 RA | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1476 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 21.11.2025 | aphelion = 2,71499 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]] | perihelion = 1,84695 а. б. | semimajor = 2,28097 а. б. | eccentricity = 0,190277 | period = 3,44 жыл | avg_speed = 19,72 ш/с | inclination = 6,3240° | asc_node = 330,4540° | mean_anomaly = 338,6851° | arg_perihelion = 349,8642° | satellites = | physical_characteristics = yes | dimensions = 7,4 шақырым | mass = | density = | surface_grav = | escape_velocity = | sidereal_day = | axial_tilt = | pole_ecliptic_lat = | pole_ecliptic_lon = | albedo = 0,187 | temperatures= | temp_name1 = | mean_temp_1 = | max_temp_1 = | temp_name2 = | max_temp_2 = | spectral_type = | abs_magnitude = 12,9}} '''(1476) Кокс''' — [[Негізгі белдеу]]дің бергі шетінде айналып жатқан [[Флора жанұясы]]на кіретін [[астероид]]. Оны 1936 жылдың 10 қыркүйегінде [[Эжен Жозеф Дельпорт]] Бельгиянің патшалық обсерваториясында ашты. Франциялық астроном Жак Кокстың құрметіне орай аталды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Тағы қараңыз == * [[Астероидтар тізімі (1401—1500)]] [[Санат:Астероидтар]] eet3pujvrt86iqywbi24wcbxoee4n4w 0 785140 3643378 2026-08-17T12:11:21Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1471) Торнио | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = И. Вяйсяля | discovered = 16.09.1938 | mp_name = | alt_names = 1938 SL₁, 1931 BA,<br>1949 EK | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1471 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 21.11.202... 3643378 wikitext text/x-wiki {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1471) Торнио | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = И. Вяйсяля | discovered = 16.09.1938 | mp_name = | alt_names = 1938 SL₁, 1931 BA,<br>1949 EK | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1471 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 21.11.2025 | aphelion = 3,03958 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]] | perihelion = 2,39128 а. б. | semimajor = 2,71543 а. б. | eccentricity = 0,119372 | period = 4,47 жыл | avg_speed = 18,07 ш/с | inclination = 13,6072° | asc_node = 321,8443° | mean_anomaly = 129,2773° | arg_perihelion = 93,2158° | satellites = | physical_characteristics = yes | dimensions = 33 шақырым | mass = | density = | surface_grav = | escape_velocity = | sidereal_day = | axial_tilt = | pole_ecliptic_lat = | pole_ecliptic_lon = | albedo = 0,085±0,014 | temperatures= | temp_name1 = | mean_temp_1 = | max_temp_1 = | temp_name2 = | max_temp_2 = | spectral_type = T | abs_magnitude = 11,0}} '''(1471) Торнио''' — [[Негізгі белдеу]]ге жатқызылатын [[астероид]]. Оны 1938 жылдың 16 қыркүйегінде [[Ирьё Вяйсяля]] [[Турку обсерваториясы]]нда ашты. Финляндиянің солтүстігіндегі [[Торнио]] қаласының атымен аталды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Тағы қараңыз == * [[Астероидтар тізімі (1401—1500)]] [[Санат:Астероидтар]] glqzy6s77gdjlkpjjhkgvqrst19vnno 0 785141 3643379 2026-08-17T12:13:38Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1473) Оунас | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = И. Вяйсяля | discovered = 22.10.1938 | mp_name = | alt_names = 1938 UT, 1950 NZ,<br>1950 PB₁ | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1473 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 16.02.2017... 3643379 wikitext text/x-wiki {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1473) Оунас | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = И. Вяйсяля | discovered = 22.10.1938 | mp_name = | alt_names = 1938 UT, 1950 NZ,<br>1950 PB₁ | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1473 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 16.02.2017 | aphelion = 3,1862 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]] | perihelion = 1,9623 а. б. | semimajor = 2,5743 а. б. | eccentricity = 0,2377 | period = 4,13 жыл | avg_speed = | inclination = 13,651° | asc_node = 216,52° | mean_anomaly = 19,843° | arg_perihelion = 129,42° | satellites = | physical_characteristics = yes | dimensions = 18 шақырым | mass = | density = | surface_grav = | escape_velocity = | sidereal_day = | axial_tilt = | pole_ecliptic_lat = | pole_ecliptic_lon = | albedo = 0,110±0,018 | temperatures= | temp_name1 = | mean_temp_1 = | max_temp_1 = | temp_name2 = | max_temp_2 = | spectral_type = S | abs_magnitude = 11,7}} '''(1473) Оунас''' — [[Негізгі белдеу]]ге жатқызылатын [[астероид]]. Оны 1938 жылдың 22 қазанында [[Ирьё Вяйсяля]] [[Турку обсерваториясы]]нда ашты. Финляндия бойымен ағатын [[Оунасйоки]] өзенінің атымен аталды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Тағы қараңыз == * [[Астероидтар тізімі (1401—1500)]] [[Санат:Астероидтар]] ov5fg4hlvcgsfgbjbutsz2arao2q8uw 0 785142 3643380 2026-08-17T12:17:22Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1472) Муонио | symbol = | image = [[Сурет:1472Muonio (Lightcurve Inversion).png|220px|]] | caption = Шамалық пішіні | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = И. Вяйсяля | discovered = 18.10.1938 | mp_name = | alt_names = 1931 RX, 1938 UQ,<br>1948 VU, 1948 WB,<br>1961 OA | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl... 3643380 wikitext text/x-wiki {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1472) Муонио | symbol = | image = [[Сурет:1472Muonio (Lightcurve Inversion).png|220px|]] | caption = Шамалық пішіні | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = И. Вяйсяля | discovered = 18.10.1938 | mp_name = | alt_names = 1931 RX, 1938 UQ,<br>1948 VU, 1948 WB,<br>1961 OA | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1472 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 21.11.2025 | aphelion = 2,67727 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]] | perihelion = 1,79160 а. б. | semimajor = 2,23443 а. б. | eccentricity = 0,198187 | period = 3,34 жыл | avg_speed = 19,93 ш/с | inclination = 4,5665° | asc_node = 45,1547° | mean_anomaly = 52,5355° | arg_perihelion = 319,058° | satellites = | physical_characteristics = yes | dimensions = 8,4 шақырым | mass = | density = | surface_grav = | escape_velocity = | sidereal_day = | axial_tilt = | pole_ecliptic_lat = | pole_ecliptic_lon = | albedo = 0,24 | temperatures= | temp_name1 = | mean_temp_1 = | max_temp_1 = | temp_name2 = | max_temp_2 = | spectral_type = | abs_magnitude = 12,4}} '''(1472) Муонио''' — [[Негізгі белдеу]]ге жатқызылатын [[астероид]]. Оны 1938 жылдың 18 қазанында [[Ирьё Вяйсяля]] [[Турку обсерваториясы]]нда ашты. Финляндия мен Швеция бойымен ағатын [[Муониоелвен]] өзенінің атымен аталды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Тағы қараңыз == * [[Астероидтар тізімі (1401—1500)]] [[Санат:Астероидтар]] 9ax84o974ucjkufmevs84s2h5yaxilx 0 785143 3643382 2026-08-17T12:22:13Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1477) Бонсдорффия | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = И. Вяйсяля | discovered = 6.02.1938 | mp_name = | alt_names = 1938 CC, 1959 WD | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1477 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 4.09.2017 | aphelion = 4... 3643382 wikitext text/x-wiki {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1477) Бонсдорффия | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = И. Вяйсяля | discovered = 6.02.1938 | mp_name = | alt_names = 1938 CC, 1959 WD | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1477 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 4.09.2017 | aphelion = 4,0797 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]] | perihelion = 2,3192 а. б. | semimajor = 3,1994 а. б. | eccentricity = 0,2751 | period = 5,72 жыл | avg_speed = | inclination = 15,713° | asc_node = 320,65° | mean_anomaly = 69,903° | arg_perihelion = 103,38° | satellites = | physical_characteristics = yes | dimensions = 26–36 шақырым | mass = | density = | surface_grav = | escape_velocity = | sidereal_day = | axial_tilt = | pole_ecliptic_lat = | pole_ecliptic_lon = | albedo = 0,0517±0,005 | temperatures= | temp_name1 = | mean_temp_1 = | max_temp_1 = | temp_name2 = | max_temp_2 = | spectral_type = XU | abs_magnitude = 11,59}} '''(1477) Бонсдорффия''' — [[Негізгі белдеу]]ге жатқызылатын [[астероид]]. Оны 1938 жылдың 6 ақпанында [[Ирьё Вяйсяля]] [[Турку обсерваториясы]]нда ашты. Фин геодезиялық институтының негізін қалаушы, астроном [[Ильмари Бонсдорфф]]тың (1879–1950) құрметіне аталды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Тағы қараңыз == * [[Астероидтар тізімі (1401—1500)]] [[Санат:Астероидтар]] dnt1iqdjzkxj86swm2vc5vf5t330hng 0 785144 3643383 2026-08-17T12:26:21Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1478) Вихури | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = И. Вяйсяля | discovered = 6.02.1938 | mp_name = | alt_names = 1938 CF, 1934 CG | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1478 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 4.09.2017 | aphelion = 2,6885 А... 3643383 wikitext text/x-wiki {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1478) Вихури | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = И. Вяйсяля | discovered = 6.02.1938 | mp_name = | alt_names = 1938 CF, 1934 CG | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1478 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 4.09.2017 | aphelion = 2,6885 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]] | perihelion = 2,2439 а. б. | semimajor = 2,4662 а. б. | eccentricity = 0,0901 | period = 3,87 жыл | avg_speed = | inclination = 7,832° | asc_node = 318,57° | mean_anomaly = 216,50° | arg_perihelion = 161,04° | satellites = | physical_characteristics = yes | dimensions = 9,52±1,30 шақырым | mass = | density = | surface_grav = | escape_velocity = | sidereal_day = | axial_tilt = | pole_ecliptic_lat = | pole_ecliptic_lon = | albedo = 0,127±0,019 | temperatures= | temp_name1 = | mean_temp_1 = | max_temp_1 = | temp_name2 = | max_temp_2 = | spectral_type = S | abs_magnitude = 12,63}} '''(1478) Вихури''' — [[Негізгі белдеу]]ге жатқызылатын [[астероид]]. Оны 1938 жылдың 6 ақпанында [[Ирьё Вяйсяля]] [[Турку обсерваториясы]]нда ашты. Финляндиядағы ғылым мен өнердің дамуына демеушілік көрсеткен А. Вихуридің құрметіне орай аталды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Тағы қараңыз == * [[Астероидтар тізімі (1401—1500)]] [[Санат:Астероидтар]] rukpsxmwa0wfb4bgamvfxmkpmf2eza7 0 785145 3643384 2026-08-17T12:29:15Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1479) Инкери | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = И. Вяйсяля | discovered = 16.02.1938 | mp_name = | alt_names = 1938 DE, 1934 FR,<br>1956 JD, A916 AC,<br>A923 RG | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1479 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch =... 3643384 wikitext text/x-wiki {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1479) Инкери | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = И. Вяйсяля | discovered = 16.02.1938 | mp_name = | alt_names = 1938 DE, 1934 FR,<br>1956 JD, A916 AC,<br>A923 RG | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1479 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 4.09.2017 | aphelion = 3,1920 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]] | perihelion = 2,1636 а. б. | semimajor = 2,6778 а. б. | eccentricity = 0,1920 | period = 4,38 жыл | avg_speed = | inclination = 7,3024° | asc_node = 18,110° | mean_anomaly = 91,083° | arg_perihelion = 80,004° | satellites = | physical_characteristics = yes | dimensions = 18,83±5,10 шақырым | mass = | density = | surface_grav = | escape_velocity = | sidereal_day = | axial_tilt = | pole_ecliptic_lat = | pole_ecliptic_lon = | albedo = 0,095±0,005 | temperatures= | temp_name1 = | mean_temp_1 = | max_temp_1 = | temp_name2 = | max_temp_2 = | spectral_type = | abs_magnitude = 11,9}} '''(1479) Инкери''' — [[Негізгі белдеу]]ге жатқызылатын [[астероид]]. Оны 1938 жылдың 16 ақпанында [[Ирьё Вяйсяля]] [[Турку обсерваториясы]]нда ашты. Финляндияда кең таралған бұл әйел есімін Вяйсялянің екі туысы иеленген. Сондай-ақ Инкери — бұл [[Ингерманландия]] атты тарихи провинциянің финше атауы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Тағы қараңыз == * [[Астероидтар тізімі (1401—1500)]] [[Санат:Астероидтар]] lu9bayfwffomdymei4d9u7a67p841r6 3 785146 3643396 2026-08-17T14:36:32Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3643396 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Dexter1848}} -- ''<span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span>'' ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 19:36, 2026 ж. тамыздың 17 (+05) ejy4uebwwkwoka1v761o2hymuqx3r58 3 785147 3643399 2026-08-17T15:38:43Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3643399 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Салима сачайев}} -- [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] ([[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|талқылауы]]) 20:38, 2026 ж. тамыздың 17 (+05) 241reesx65yd16p1ng5413st54lo1m4 0 785148 3643411 2026-08-17T16:54:42Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1480) Аунус | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = И. Вяйсяля | discovered = 18.02.1938 | mp_name = | alt_names = 1938 DK, 1992 WX₉ | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1480 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 21.11.2025 | aphelion =... 3643411 wikitext text/x-wiki {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1480) Аунус | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = И. Вяйсяля | discovered = 18.02.1938 | mp_name = | alt_names = 1938 DK, 1992 WX₉ | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1480 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 21.11.2025 | aphelion = 2,44352 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]] | perihelion = 1,96158 а. б. | semimajor = 2,20255 а. б. | eccentricity = 0,109404 | period = 3,27 жыл | avg_speed = 20,07 ш/с | inclination = 4,8592° | asc_node = 63,581° | mean_anomaly = 327,66° | arg_perihelion = 65,431° | satellites = | physical_characteristics = yes | dimensions = 6,38±0,07 шақырым | mass = | density = | surface_grav = | escape_velocity = | sidereal_day = | axial_tilt = | pole_ecliptic_lat = | pole_ecliptic_lon = | albedo = 0,257±0,027 | temperatures= | temp_name1 = | mean_temp_1 = | max_temp_1 = | temp_name2 = | max_temp_2 = | spectral_type = S | abs_magnitude = 13,1}} '''(1480) Аунус''' — [[Негізгі белдеу]]ге жатқызылатын [[астероид]]. Оны 1938 жылдың 18 ақпанында [[Ирьё Вяйсяля]] [[Турку обсерваториясы]]нда ашты. Ресейдің [[Карелия Республикасы]]ндағы Олонец қаласының финше атауымен аталды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Тағы қараңыз == * [[Астероидтар тізімі (1401—1500)]] [[Санат:Астероидтар]] 7aulak7efujia9je3g25m40sbiib00m 0 785149 3643413 2026-08-17T16:58:13Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1483) Хакойла | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = И. Вяйсяля | discovered = 24.02.1938 | mp_name = | alt_names = 1929 CG, 1938 DJ₁,<br>1963 VK, 1975 QE | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1483 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch... 3643413 wikitext text/x-wiki {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1483) Хакойла | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = И. Вяйсяля | discovered = 24.02.1938 | mp_name = | alt_names = 1929 CG, 1938 DJ₁,<br>1963 VK, 1975 QE | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1483 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 21.11.2025 | aphelion = 3,20621 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]] | perihelion = 2,22402 а. б. | semimajor = 2,71511 а. б. | eccentricity = 0,180873 | period = 4,48 жыл | avg_speed = 18,07 ш/с | inclination = 4,4894° | asc_node = 71,7615° | mean_anomaly = 213,3060° | arg_perihelion = 88,3824° | satellites = | physical_characteristics = yes | dimensions = 10,6 шақырым | mass = | density = | surface_grav = | escape_velocity = | sidereal_day = | axial_tilt = | pole_ecliptic_lat = | pole_ecliptic_lon = | albedo = 0,237±0,033 | temperatures= | temp_name1 = | mean_temp_1 = | max_temp_1 = | temp_name2 = | max_temp_2 = | spectral_type = S | abs_magnitude = 11,9}} '''(1483) Хакойла''' — [[Негізгі белдеу]]ге жатқызылатын [[астероид]]. Оны 1938 жылдың 24 ақпанында [[Ирьё Вяйсяля]] [[Турку обсерваториясы]]нда ашты. Өзінің көмекшісі, астроном Кости Иоганнес Хакойланың есімімен атады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Тағы қараңыз == * [[Астероидтар тізімі (1401—1500)]] [[Санат:Астероидтар]] 64lu9dtb1a4vlu0zsh8cqqwan9mxwud 0 785150 3643416 2026-08-17T17:04:24Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1494) Саво | symbol = | image = [[Сурет:001494-asteroid shape model (1494) Savo.png|190px|]] | caption = Шамалық пішіні | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = И. Вяйсяля | discovered = 16.09.1938 | mp_name = | alt_names = 1938 SJ, 1925 RL,<br>1938 SG₁, 1948 VR,<br>1951 SV, 1953 GD,<br>1966 HB, 1976 HZ | mp_category = Негізгі бе... 3643416 wikitext text/x-wiki {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1494) Саво | symbol = | image = [[Сурет:001494-asteroid shape model (1494) Savo.png|190px|]] | caption = Шамалық пішіні | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = И. Вяйсяля | discovered = 16.09.1938 | mp_name = | alt_names = 1938 SJ, 1925 RL,<br>1938 SG₁, 1948 VR,<br>1951 SV, 1953 GD,<br>1966 HB, 1976 HZ | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1494 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 4.09.2017 | aphelion = 2,4777 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]] | perihelion = 1,9019 а. б. | semimajor = 2,1898 а. б. | eccentricity = 0,1315 | period = 3,24 жыл | avg_speed = | inclination = 2,456° | asc_node = 195,02° | mean_anomaly = 114,29° | arg_perihelion = 184,32° | satellites = | physical_characteristics = yes | dimensions = 10 шақырым | mass = | density = | surface_grav = | escape_velocity = | sidereal_day = | axial_tilt = | pole_ecliptic_lat = | pole_ecliptic_lon = | albedo = 0,20 | temperatures= | temp_name1 = | mean_temp_1 = | max_temp_1 = | temp_name2 = | max_temp_2 = | spectral_type = S | abs_magnitude = 12,30}} '''(1494) Саво''' — [[Негізгі белдеу]]ге жатқызылатын [[астероид]]. Оны 1938 жылдың 16 қыркүйегінде [[Ирьё Вяйсяля]] [[Турку обсерваториясы]]нда ашты. Финляндиянің [[Саво]] атты тарихи провинциясінің атымен аталды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Тағы қараңыз == * [[Астероидтар тізімі (1401—1500)]] [[Санат:Астероидтар]] 247hesqo6wtrb809mybu9lsxktzvifc 0 785151 3643424 2026-08-17T17:07:19Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: {{Компания |атауы = DZ Bank AG |логотипі = DZ Bank logo.svg |суреті = Dzbank kronenhochhaus.jpg |сурет атауы = [[Westend Tower]], Франкфурт, Германия |түрі = Жекеменшік компания, [[Акционерлік қоғам]] |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = 2001 жыл|200... 3643424 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = DZ Bank AG |логотипі = DZ Bank logo.svg |суреті = Dzbank kronenhochhaus.jpg |сурет атауы = [[Westend Tower]], Франкфурт, Германия |түрі = Жекеменшік компания, [[Акционерлік қоғам]] |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[2001 жыл|2001]] |құрушы = |орналасуы = {{Байрақ|Германия}}: [[Франкфурт]] |басты адамдары = Cornelius Riese (бас атқарушы директор)<ref>{{cite web |url=https://www.dzbank.com/content/dzbank/en/home/we-are-dz-bank/press/news_archive/2023/dz-bank-sets-itspersonnelcourseforthefuture.html |title=Press release – DZ BANK sets its personnel course for the future |publisher=DZ BANK |date=27 July 2023 |access-date=23 April 2026 |language=en}}</ref><br>Henning Deneke-Jöhrens (директорлар кеңесінің төрағасы) |саласы = банк ісі |өнімі = Банк қызметтері |меншікті капиталы = {{өсім}} €32,58 млрд (2024)<ref name="AR">{{cite web |url=https://www.dzbank.com/content/dam/dzbank/dokumente/en/dz-bank/investor-relations/reports/DZ_BANK_Group_GB_2024_EN.pdf |title=2024 Annual Report |publisher=DZ BANK |date=25 March 2025 |access-date=23 April 2026 |language=en |format=PDF}}</ref> |айналым = {{өсім}} €26,09 млрд (2024)<ref name="AR"/> |операциялық кіріс = {{өсім}} €8,700 млрд (2024)<ref name="AR"/> |таза табысы = {{өсім}} €2,39 млрд (2024)<ref name="AR"/> |активтер = {{өсім}} €659,638 млрд (2024)<ref name="AR"/> |капитализация = |қызметкерлер саны = {{өсім}} 33 837 (2024)<ref name="AR"/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = {{ubl|DG Bank|GZ-Bank}} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|dzbank.com}} |Ортаққор = }} '''DZ Bank AG''' ({{IPA|de|deː ˈt͡sɛt baŋk aːɡeː|-|De-DZ Bank AG.ogg}}) — активтерінің көлемі бойынша [[Германиядағы ірі банктердің тізімі|Германиядағы екінші ірі банк]] және шамамен 700 [[кооперативтік банк]] пен олардың шамамен 7 200 бөлімшесі үшін орталық мекеме болып табылады.<ref name="CFN">{{cite web |url=https://www.bvr.de/About_us/Cooperative_Financial_Network |title=Cooperative Financial Network |publisher=[[National Association of German Cooperative Banks|BVR]] |access-date=23 April 2026 |language=en}}</ref> Германиядағы ең ірі [[жеке сектор]]дағы қаржылық қызмет көрсету ұйымдарының бірі болып табылатын және шамамен 1,175 триллион еуро көлеміндегі активтерді басқаратын [[Германияның халықтық банктері мен Райффайзен банктерінің ұлттық қауымдастығы|Bundesverband der Deutschen Volksbanken und Raiffeisenbanken]] құрамында DZ Bank орталық мекеме ретінде де, корпоративтік және инвестициялық банк ретінде де қызмет атқарады.<ref name="CFN"/> a4t5o7pju5xovmziqm7jkbwpq7lr9to 3643425 3643424 2026-08-17T17:07:26Z 1nter pares 146705 3643425 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = DZ Bank AG |логотипі = DZ Bank logo.svg |суреті = Dzbank kronenhochhaus.jpg |сурет атауы = [[Westend Tower]], Франкфурт, Германия |түрі = Жекеменшік компания, [[Акционерлік қоғам]] |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[2001 жыл|2001]] |құрушы = |орналасуы = {{Байрақ|Германия}}: [[Франкфурт]] |басты адамдары = Cornelius Riese (бас атқарушы директор)<ref>{{cite web |url=https://www.dzbank.com/content/dzbank/en/home/we-are-dz-bank/press/news_archive/2023/dz-bank-sets-itspersonnelcourseforthefuture.html |title=Press release – DZ BANK sets its personnel course for the future |publisher=DZ BANK |date=27 July 2023 |access-date=23 April 2026 |language=en}}</ref><br>Henning Deneke-Jöhrens (директорлар кеңесінің төрағасы) |саласы = банк ісі |өнімі = Банк қызметтері |меншікті капиталы = {{өсім}} €32,58 млрд (2024)<ref name="AR">{{cite web |url=https://www.dzbank.com/content/dam/dzbank/dokumente/en/dz-bank/investor-relations/reports/DZ_BANK_Group_GB_2024_EN.pdf |title=2024 Annual Report |publisher=DZ BANK |date=25 March 2025 |access-date=23 April 2026 |language=en |format=PDF}}</ref> |айналым = {{өсім}} €26,09 млрд (2024)<ref name="AR"/> |операциялық кіріс = {{өсім}} €8,700 млрд (2024)<ref name="AR"/> |таза табысы = {{өсім}} €2,39 млрд (2024)<ref name="AR"/> |активтер = {{өсім}} €659,638 млрд (2024)<ref name="AR"/> |капитализация = |қызметкерлер саны = {{өсім}} 33 837 (2024)<ref name="AR"/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = {{ubl|DG Bank|GZ-Bank}} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|dzbank.com}} |Ортаққор = }} '''DZ Bank AG''' ({{IPA|de|deː ˈt͡sɛt baŋk aːɡeː|-|De-DZ Bank AG.ogg}}) — активтерінің көлемі бойынша [[Германиядағы ірі банктердің тізімі|Германиядағы екінші ірі банк]] және шамамен 700 [[кооперативтік банк]] пен олардың шамамен 7 200 бөлімшесі үшін орталық мекеме болып табылады.<ref name="CFN">{{cite web |url=https://www.bvr.de/About_us/Cooperative_Financial_Network |title=Cooperative Financial Network |publisher=[[National Association of German Cooperative Banks|BVR]] |access-date=23 April 2026 |language=en}}</ref> Германиядағы ең ірі [[жеке сектор]]дағы қаржылық қызмет көрсету ұйымдарының бірі болып табылатын және шамамен 1,175 триллион еуро көлеміндегі активтерді басқаратын [[Германияның халықтық банктері мен Райффайзен банктерінің ұлттық қауымдастығы|Bundesverband der Deutschen Volksbanken und Raiffeisenbanken]] құрамында DZ Bank орталық мекеме ретінде де, корпоративтік және инвестициялық банк ретінде де қызмет атқарады.<ref name="CFN"/> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} d63zlo80dn24n4r8rcjlmubrbenriss 3643428 3643425 2026-08-17T17:08:45Z 1nter pares 146705 /* */ 3643428 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = DZ Bank AG |логотипі = DZ Bank logo.svg |суреті = Dzbank kronenhochhaus.jpg |сурет атауы = [[Westend Tower]], Франкфурт, Германия |түрі = Жекеменшік компания, [[Акционерлік қоғам]] |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[2001 жыл|2001]] |құрушы = |орналасуы = {{Байрақ|Германия}}: [[Франкфурт]] |басты адамдары = Cornelius Riese (бас атқарушы директор)<ref>{{cite web |url=https://www.dzbank.com/content/dzbank/en/home/we-are-dz-bank/press/news_archive/2023/dz-bank-sets-itspersonnelcourseforthefuture.html |title=Press release – DZ BANK sets its personnel course for the future |publisher=DZ BANK |date=27 July 2023 |access-date=23 April 2026 |language=en}}</ref><br>Henning Deneke-Jöhrens (директорлар кеңесінің төрағасы) |саласы = банк ісі |өнімі = Банк қызметтері |меншікті капиталы = {{өсім}} €32,58 млрд (2024)<ref name="AR">{{cite web |url=https://www.dzbank.com/content/dam/dzbank/dokumente/en/dz-bank/investor-relations/reports/DZ_BANK_Group_GB_2024_EN.pdf |title=2024 Annual Report |publisher=DZ BANK |date=25 March 2025 |access-date=23 April 2026 |language=en |format=PDF}}</ref> |айналым = {{өсім}} €26,09 млрд (2024)<ref name="AR"/> |операциялық кіріс = {{өсім}} €8,700 млрд (2024)<ref name="AR"/> |таза табысы = {{өсім}} €2,39 млрд (2024)<ref name="AR"/> |активтер = {{өсім}} €659,638 млрд (2024)<ref name="AR"/> |капитализация = |қызметкерлер саны = {{өсім}} 33 837 (2024)<ref name="AR"/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = {{ubl|DG Bank|GZ-Bank}} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|dzbank.com}} |Ортаққор = }} '''DZ Bank AG''' — активтерінің көлемі бойынша [[Германиядағы ірі банктердің тізімі|Германиядағы екінші ірі банк]] және шамамен 700 [[кооперативтік банк]] пен олардың шамамен 7 200 бөлімшесі үшін орталық мекеме болып табылады.<ref name="CFN">{{cite web |url=https://www.bvr.de/About_us/Cooperative_Financial_Network |title=Cooperative Financial Network |publisher=[[National Association of German Cooperative Banks|BVR]] |access-date=23 April 2026 |language=en}}</ref> Германиядағы ең ірі [[жеке сектор]]дағы қаржылық қызмет көрсету ұйымдарының бірі болып табылатын және шамамен 1,175 триллион еуро көлеміндегі активтерді басқаратын [[Германияның халықтық банктері мен Райффайзен банктерінің ұлттық қауымдастығы|Bundesverband der Deutschen Volksbanken und Raiffeisenbanken]] құрамында DZ Bank орталық мекеме ретінде де, корпоративтік және инвестициялық банк ретінде де қызмет атқарады.<ref name="CFN"/> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 9bnfiozphuuoi398evta5x5pbxkb4i5 3643429 3643428 2026-08-17T17:09:31Z 1nter pares 146705 /* */ 3643429 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = DZ Bank AG |логотипі = DZ Bank logo.svg |суреті = Dzbank kronenhochhaus.jpg |сурет атауы = [[Westend Tower]], Франкфурт, Германия |түрі = Жекеменшік компания, [[Акционерлік қоғам]] |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[2001 жыл|2001]] |құрушы = |орналасуы = {{Байрақ|Германия}}: [[Франкфурт]] |басты адамдары = Cornelius Riese (бас атқарушы директор)<ref>{{cite web |url=https://www.dzbank.com/content/dzbank/en/home/we-are-dz-bank/press/news_archive/2023/dz-bank-sets-itspersonnelcourseforthefuture.html |title=Press release – DZ BANK sets its personnel course for the future |publisher=DZ BANK |date=27 July 2023 |access-date=23 April 2026 |language=en}}</ref><br>Henning Deneke-Jöhrens (директорлар кеңесінің төрағасы) |саласы = банк ісі |өнімі = Банк қызметтері |меншікті капиталы = {{өсім}} €32,58 млрд (2024)<ref name="AR">{{cite web |url=https://www.dzbank.com/content/dam/dzbank/dokumente/en/dz-bank/investor-relations/reports/DZ_BANK_Group_GB_2024_EN.pdf |title=2024 Annual Report |publisher=DZ BANK |date=25 March 2025 |access-date=23 April 2026 |language=en |format=PDF}}</ref> |айналым = {{өсім}} €26,09 млрд (2024)<ref name="AR"/> |операциялық кіріс = {{өсім}} €8,700 млрд (2024)<ref name="AR"/> |таза табысы = {{өсім}} €2,39 млрд (2024)<ref name="AR"/> |активтер = {{өсім}} €659,638 млрд (2024)<ref name="AR"/> |капитализация = |қызметкерлер саны = {{өсім}} 33 837 (2024)<ref name="AR"/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = {{ubl|DG Bank|GZ-Bank}} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|dzbank.com}} |Ортаққор = }} '''DZ Bank AG''' — активтерінің көлемі бойынша [[Ірі банктер тізімі|Германиядағы екінші ірі банк]] және шамамен 700 [[кооперативтік банк]] пен олардың шамамен 7 200 бөлімшесі үшін орталық мекеме болып табылады.<ref name="CFN">{{cite web |url=https://www.bvr.de/About_us/Cooperative_Financial_Network |title=Cooperative Financial Network |publisher=[[National Association of German Cooperative Banks|BVR]] |access-date=23 April 2026 |language=en}}</ref> Германиядағы ең ірі [[жеке сектор]]дағы қаржылық қызмет көрсету ұйымдарының бірі болып табылатын және шамамен 1,175 триллион еуро көлеміндегі активтерді басқаратын [[Германияның халықтық банктері мен Райффайзен банктерінің ұлттық қауымдастығы|Bundesverband der Deutschen Volksbanken und Raiffeisenbanken]] құрамында DZ Bank орталық мекеме ретінде де, корпоративтік және инвестициялық банк ретінде де қызмет атқарады.<ref name="CFN"/> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} dxk6cvonhe2e835e9dyvb5asq02siof 3643431 3643429 2026-08-17T17:11:39Z 1nter pares 146705 /* */ 3643431 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = DZ Bank AG |логотипі = DZ Bank logo.svg |суреті = Dzbank kronenhochhaus.jpg |сурет атауы = [[Westend Tower]], Франкфурт, Германия |түрі = Жекеменшік компания, [[Акционерлік қоғам]] |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[2001 жыл|2001]] |құрушы = |орналасуы = {{Байрақ|Германия}}: [[Франкфурт]] |басты адамдары = Корнелиус Ризе (бас атқарушы директор)<ref>{{cite web |url=https://www.dzbank.com/content/dzbank/en/home/we-are-dz-bank/press/news_archive/2023/dz-bank-sets-itspersonnelcourseforthefuture.html |title=Press release – DZ BANK sets its personnel course for the future |publisher=DZ BANK |date=27 July 2023 |access-date=23 April 2026 |language=en}}</ref><br>Хеннинг Денеке-Йоренс (директорлар кеңесінің төрағасы) |саласы = банк ісі |өнімі = Банк қызметтері |меншікті капиталы = {{өсім}} €32,58 млрд (2024)<ref name="AR">{{cite web |url=https://www.dzbank.com/content/dam/dzbank/dokumente/en/dz-bank/investor-relations/reports/DZ_BANK_Group_GB_2024_EN.pdf |title=2024 Annual Report |publisher=DZ BANK |date=25 March 2025 |access-date=23 April 2026 |language=en |format=PDF}}</ref> |айналым = {{өсім}} €26,09 млрд (2024)<ref name="AR"/> |операциялық кіріс = {{өсім}} €8,700 млрд (2024)<ref name="AR"/> |таза табысы = {{өсім}} €2,39 млрд (2024)<ref name="AR"/> |активтер = {{өсім}} €659,638 млрд (2024)<ref name="AR"/> |капитализация = |қызметкерлер саны = {{өсім}} 33 837 (2024)<ref name="AR"/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = {{ubl|DG Bank|GZ-Bank}} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|dzbank.com}} |Ортаққор = }} '''DZ Bank AG''' — активтерінің көлемі бойынша [[Ірі банктер тізімі|Германиядағы екінші ірі банк]] және шамамен 700 [[кооперативтік банк]] пен олардың шамамен 7 200 бөлімшесі үшін орталық мекеме болып табылады.<ref name="CFN">{{cite web |url=https://www.bvr.de/About_us/Cooperative_Financial_Network |title=Cooperative Financial Network |publisher=[[National Association of German Cooperative Banks|BVR]] |access-date=23 April 2026 |language=en}}</ref> Германиядағы ең ірі [[жеке сектор]]дағы қаржылық қызмет көрсету ұйымдарының бірі болып табылатын және шамамен 1,175 триллион еуро көлеміндегі активтерді басқаратын [[Германияның халықтық банктері мен Райффайзен банктерінің ұлттық қауымдастығы|Bundesverband der Deutschen Volksbanken und Raiffeisenbanken]] құрамында DZ Bank орталық мекеме ретінде де, корпоративтік және инвестициялық банк ретінде де қызмет атқарады.<ref name="CFN"/> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} g8coww4njt5p6bwg4nng9z1eifx7hg4 3643433 3643431 2026-08-17T17:13:19Z 1nter pares 146705 3643433 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = DZ Bank AG |логотипі = DZ Bank logo.svg |суреті = Dzbank kronenhochhaus.jpg |сурет атауы = [[Westend Tower]], Франкфурт, Германия |түрі = Жекеменшік компания, [[Акционерлік қоғам]] |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[2001 жыл|2001]] |құрушы = |орналасуы = {{Байрақ|Германия}}: [[Франкфурт]] |басты адамдары = Корнелиус Ризе (бас атқарушы директор)<ref>{{cite web |url=https://www.dzbank.com/content/dzbank/en/home/we-are-dz-bank/press/news_archive/2023/dz-bank-sets-itspersonnelcourseforthefuture.html |title=Press release – DZ BANK sets its personnel course for the future |publisher=DZ BANK |date=27 July 2023 |access-date=23 April 2026 |language=en}}</ref><br>Хеннинг Денеке-Йоренс (директорлар кеңесінің төрағасы) |саласы = банк ісі |өнімі = Банк қызметтері |меншікті капиталы = {{өсім}} €32,58 млрд (2024)<ref name="AR">{{cite web |url=https://www.dzbank.com/content/dam/dzbank/dokumente/en/dz-bank/investor-relations/reports/DZ_BANK_Group_GB_2024_EN.pdf |title=2024 Annual Report |publisher=DZ BANK |date=25 March 2025 |access-date=23 April 2026 |language=en |format=PDF}}</ref> |айналым = {{өсім}} €26,09 млрд (2024)<ref name="AR"/> |операциялық кіріс = {{өсім}} €8,700 млрд (2024)<ref name="AR"/> |таза табысы = {{өсім}} €2,39 млрд (2024)<ref name="AR"/> |активтер = {{өсім}} €659,638 млрд (2024)<ref name="AR"/> |капитализация = |қызметкерлер саны = {{өсім}} 33 837 (2024)<ref name="AR"/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = {{ubl|DG Bank|GZ-Bank}} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|dzbank.com}} |Ортаққор = }} '''DZ Bank AG''' — активтерінің көлемі бойынша [[Ірі банктер тізімі|Германиядағы екінші ірі банк]] және шамамен 700 [[кооперативтік банк]] пен олардың шамамен 7 200 бөлімшесі үшін орталық мекеме болып табылады.<ref name="CFN">{{cite web |url=https://www.bvr.de/About_us/Cooperative_Financial_Network |title=Cooperative Financial Network |publisher=[[National Association of German Cooperative Banks|BVR]] |access-date=23 April 2026 |language=en}}</ref> Германиядағы ең ірі [[жеке сектор]]дағы қаржылық қызмет көрсету ұйымдарының бірі болып табылатын және шамамен 1,175 триллион еуро көлеміндегі активтерді басқаратын [[Германияның халықтық банктері мен Райффайзен банктерінің ұлттық қауымдастығы|Bundesverband der Deutschen Volksbanken und Raiffeisenbanken]] құрамында DZ Bank орталық мекеме ретінде де, корпоративтік және инвестициялық банк ретінде де қызмет атқарады.<ref name="CFN"/> DZ Bank — '''Deutsche Zentral-Genossenschaftsbank''' атауының қысқартылған түрі (сөзбе-сөз «Германияның орталық [[кооперативтік банк]]і» дегенді білдіреді). == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} gppgajci4r3nfkbw4pjd0ws6n4zcl0l 3643437 3643433 2026-08-17T17:15:53Z 1nter pares 146705 /* */ 3643437 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = DZ Bank AG |логотипі = DZ Bank logo.svg |суреті = Dzbank kronenhochhaus.jpg |сурет атауы = [[Westend Tower]], Франкфурт, Германия |түрі = Жекеменшік компания, [[Акционерлік қоғам]] |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[2001 жыл|2001]] |құрушы = |орналасуы = {{Байрақ|Германия}}: [[Франкфурт]] |басты адамдары = Корнелиус Ризе (бас атқарушы директор)<ref>{{cite web |url=https://www.dzbank.com/content/dzbank/en/home/we-are-dz-bank/press/news_archive/2023/dz-bank-sets-itspersonnelcourseforthefuture.html |title=Press release – DZ BANK sets its personnel course for the future |publisher=DZ BANK |date=27 July 2023 |access-date=23 April 2026 |language=en}}</ref><br>Хеннинг Денеке-Йоренс (директорлар кеңесінің төрағасы) |саласы = банк ісі |өнімі = Банк қызметтері |меншікті капиталы = {{өсім}} €32,58 млрд (2024)<ref name="AR">{{cite web |url=https://www.dzbank.com/content/dam/dzbank/dokumente/en/dz-bank/investor-relations/reports/DZ_BANK_Group_GB_2024_EN.pdf |title=2024 Annual Report |publisher=DZ BANK |date=25 March 2025 |access-date=23 April 2026 |language=en |format=PDF}}</ref> |айналым = {{өсім}} €26,09 млрд (2024)<ref name="AR"/> |операциялық кіріс = {{өсім}} €8,700 млрд (2024)<ref name="AR"/> |таза табысы = {{өсім}} €2,39 млрд (2024)<ref name="AR"/> |активтер = {{өсім}} €659,638 млрд (2024)<ref name="AR"/> |капитализация = |қызметкерлер саны = {{өсім}} 33 837 (2024)<ref name="AR"/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = {{ubl|DG Bank|GZ-Bank}} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|dzbank.com}} |Ортаққор = }} '''DZ Bank AG''' — активтерінің көлемі бойынша [[Ірі банктер тізімі|Германиядағы екінші ірі банк]] және шамамен 700 [[кооперативтік банк]] пен олардың шамамен 7 200 бөлімшесі үшін орталық мекеме болып табылады.<ref name="CFN">{{cite web |url=https://www.bvr.de/About_us/Cooperative_Financial_Network |title=Cooperative Financial Network |publisher=[[National Association of German Cooperative Banks|BVR]] |access-date=23 April 2026 |language=en}}</ref> Германиядағы ең ірі [[жеке сектор]]дағы қаржылық қызмет көрсету ұйымдарының бірі болып табылатын және шамамен 1,175 триллион еуро көлеміндегі активтерді басқаратын [[Германияның халықтық банктері мен Райффайзен банктерінің ұлттық қауымдастығы|Bundesverband der Deutschen Volksbanken und Raiffeisenbanken]] құрамында DZ Bank орталық мекеме ретінде де, корпоративтік және инвестициялық банк ретінде де қызмет атқарады.<ref name="CFN"/> DZ Bank — '''Deutsche Zentral-Genossenschaftsbank''' атауының қысқартылған түрі (сөзбе-сөз «Германияның орталық [[кооперативтік банк]]і» дегенді білдіреді). Холдинг ретінде DZ Bank Group өзін негізінен жергілікті кооперативтік банктер мен олардың шамамен 30 миллион клиентіне қызмет көрсететін қызмет жеткізуші ретінде сипаттайды. DZ Bank Group құрамына мыналар кіреді: құрылыс жинақ кассасы Bausparkasse Schwäbisch Hall; коммерциялық жылжымайтын мүлікті қаржыландыру жөніндегі қызмет көрсетуші DZ HYP ({{IPA|de|deː t͡sɛt ˈhyp aːˌɡeː|-|De-DZ Hyp AG.ogg}}); DZ Privatbank Gruppe; сақтандыру компаниясы R+V Versicherung; тұтынушылық қаржыландыру жөніндегі қызмет көрсетуші TeamBank; активтерді басқару жөніндегі компания [[Union Investment]] Group; VR Smart Finanz; сондай-ақ басқа да мамандандырылған мекемелер. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} e2f2co13rsph6guwsypr219df99rvmh 3643439 3643437 2026-08-17T17:16:14Z 1nter pares 146705 /* */ 3643439 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = DZ Bank AG |логотипі = DZ Bank logo.svg |суреті = Dzbank kronenhochhaus.jpg |сурет атауы = [[Westend Tower]], Франкфурт, Германия |түрі = Жекеменшік компания, [[Акционерлік қоғам]] |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[2001 жыл|2001]] |құрушы = |орналасуы = {{Байрақ|Германия}}: [[Франкфурт]] |басты адамдары = Корнелиус Ризе (бас атқарушы директор)<ref>{{cite web |url=https://www.dzbank.com/content/dzbank/en/home/we-are-dz-bank/press/news_archive/2023/dz-bank-sets-itspersonnelcourseforthefuture.html |title=Press release – DZ BANK sets its personnel course for the future |publisher=DZ BANK |date=27 July 2023 |access-date=23 April 2026 |language=en}}</ref><br>Хеннинг Денеке-Йоренс (директорлар кеңесінің төрағасы) |саласы = банк ісі |өнімі = Банк қызметтері |меншікті капиталы = {{өсім}} €32,58 млрд (2024)<ref name="AR">{{cite web |url=https://www.dzbank.com/content/dam/dzbank/dokumente/en/dz-bank/investor-relations/reports/DZ_BANK_Group_GB_2024_EN.pdf |title=2024 Annual Report |publisher=DZ BANK |date=25 March 2025 |access-date=23 April 2026 |language=en |format=PDF}}</ref> |айналым = {{өсім}} €26,09 млрд (2024)<ref name="AR"/> |операциялық кіріс = {{өсім}} €8,700 млрд (2024)<ref name="AR"/> |таза табысы = {{өсім}} €2,39 млрд (2024)<ref name="AR"/> |активтер = {{өсім}} €659,638 млрд (2024)<ref name="AR"/> |капитализация = |қызметкерлер саны = {{өсім}} 33 837 (2024)<ref name="AR"/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = {{ubl|DG Bank|GZ-Bank}} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|dzbank.com}} |Ортаққор = }} '''DZ Bank AG''' — активтерінің көлемі бойынша [[Ірі банктер тізімі|Германиядағы екінші ірі банк]] және шамамен 700 [[кооперативтік банк]] пен олардың шамамен 7 200 бөлімшесі үшін орталық мекеме болып табылады.<ref name="CFN">{{cite web |url=https://www.bvr.de/About_us/Cooperative_Financial_Network |title=Cooperative Financial Network |publisher=[[National Association of German Cooperative Banks|BVR]] |access-date=23 April 2026 |language=en}}</ref> Германиядағы ең ірі [[жеке сектор]]дағы қаржылық қызмет көрсету ұйымдарының бірі болып табылатын және шамамен 1,175 триллион еуро көлеміндегі активтерді басқаратын [[Германияның халықтық банктері мен Райффайзен банктерінің ұлттық қауымдастығы|Bundesverband der Deutschen Volksbanken und Raiffeisenbanken]] құрамында DZ Bank орталық мекеме ретінде де, корпоративтік және инвестициялық банк ретінде де қызмет атқарады.<ref name="CFN"/> DZ Bank — '''Deutsche Zentral-Genossenschaftsbank''' атауының қысқартылған түрі (сөзбе-сөз «Германияның орталық [[кооперативтік банк]]і» дегенді білдіреді). Холдинг ретінде DZ Bank Group өзін негізінен жергілікті кооперативтік банктер мен олардың шамамен 30 миллион клиентіне қызмет көрсететін қызмет жеткізуші ретінде сипаттайды. DZ Bank Group құрамына мыналар кіреді: құрылыс жинақ кассасы [[Bausparkasse Schwäbisch Hall]]; коммерциялық жылжымайтын мүлікті қаржыландыру жөніндегі қызмет көрсетуші DZ HYP; DZ Privatbank Gruppe; сақтандыру компаниясы R+V Versicherung; тұтынушылық қаржыландыру жөніндегі қызмет көрсетуші TeamBank; активтерді басқару жөніндегі компания [[Union Investment]] Group; VR Smart Finanz; сондай-ақ басқа да мамандандырылған мекемелер. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 1n8maj7znmk36cyovn902y1fsyxeq9m 3643443 3643439 2026-08-17T17:18:05Z 1nter pares 146705 /* */ 3643443 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = DZ Bank AG |логотипі = DZ Bank logo.svg |суреті = Dzbank kronenhochhaus.jpg |сурет атауы = [[Westend Tower]], Франкфурт, Германия |түрі = Жекеменшік компания, [[Акционерлік қоғам]] |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[2001 жыл|2001]] |құрушы = |орналасуы = {{Байрақ|Германия}}: [[Франкфурт]] |басты адамдары = Корнелиус Ризе (бас атқарушы директор)<ref>{{cite web |url=https://www.dzbank.com/content/dzbank/en/home/we-are-dz-bank/press/news_archive/2023/dz-bank-sets-itspersonnelcourseforthefuture.html |title=Press release – DZ BANK sets its personnel course for the future |publisher=DZ BANK |date=27 July 2023 |access-date=23 April 2026 |language=en}}</ref><br>Хеннинг Денеке-Йоренс (директорлар кеңесінің төрағасы) |саласы = банк ісі |өнімі = Банк қызметтері |меншікті капиталы = {{өсім}} €32,58 млрд (2024)<ref name="AR">{{cite web |url=https://www.dzbank.com/content/dam/dzbank/dokumente/en/dz-bank/investor-relations/reports/DZ_BANK_Group_GB_2024_EN.pdf |title=2024 Annual Report |publisher=DZ BANK |date=25 March 2025 |access-date=23 April 2026 |language=en |format=PDF}}</ref> |айналым = {{өсім}} €26,09 млрд (2024)<ref name="AR"/> |операциялық кіріс = {{өсім}} €8,700 млрд (2024)<ref name="AR"/> |таза табысы = {{өсім}} €2,39 млрд (2024)<ref name="AR"/> |активтер = {{өсім}} €659,638 млрд (2024)<ref name="AR"/> |капитализация = |қызметкерлер саны = {{өсім}} 33 837 (2024)<ref name="AR"/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = {{ubl|DG Bank|GZ-Bank}} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|dzbank.com}} |Ортаққор = }} '''DZ Bank AG''' — активтерінің көлемі бойынша [[Ірі банктер тізімі|Германиядағы екінші ірі банк]] және шамамен 700 [[кооперативтік банк]] пен олардың шамамен 7 200 бөлімшесі үшін орталық мекеме болып табылады.<ref name="CFN">{{cite web |url=https://www.bvr.de/About_us/Cooperative_Financial_Network |title=Cooperative Financial Network |publisher=[[National Association of German Cooperative Banks|BVR]] |access-date=23 April 2026 |language=en}}</ref> Германиядағы ең ірі [[жеке сектор]]дағы қаржылық қызмет көрсету ұйымдарының бірі болып табылатын және шамамен 1,175 триллион еуро көлеміндегі активтерді басқаратын [[Германияның халықтық банктері мен Райффайзен банктерінің ұлттық қауымдастығы|Bundesverband der Deutschen Volksbanken und Raiffeisenbanken]] құрамында DZ Bank орталық мекеме ретінде де, корпоративтік және инвестициялық банк ретінде де қызмет атқарады.<ref name="CFN"/> DZ Bank — '''Deutsche Zentral-Genossenschaftsbank''' атауының қысқартылған түрі (сөзбе-сөз «Германияның орталық [[кооперативтік банк]]і» дегенді білдіреді). Холдинг ретінде DZ Bank Group өзін негізінен жергілікті кооперативтік банктер мен олардың шамамен 30 миллион клиентіне қызмет көрсететін қызмет жеткізуші ретінде сипаттайды. DZ Bank Group құрамына мыналар кіреді: құрылыс жинақ кассасы [[Bausparkasse Schwäbisch Hall]]; коммерциялық жылжымайтын мүлікті қаржыландыру жөніндегі қызмет көрсетуші DZ HYP; DZ Privatbank Gruppe; сақтандыру компаниясы R+V Versicherung; тұтынушылық қаржыландыру жөніндегі қызмет көрсетуші TeamBank; активтерді басқару жөніндегі компания [[Union Investment]] Group; VR Smart Finanz; сондай-ақ басқа да мамандандырылған мекемелер. Штаб-пәтері [[Франкфурт]]та орналасқан DZ Bank Германияның CIBP, [[EACB]], [[Еуропалық банк қауымдастығы]] және Unico ұйымдарының мүшесі болып табылады. Банк бүкіл әлемдегі негізгі қаржы орталықтары мен экономикалық аймақтарда [[банк бөлімшесі|бөлімшелерін]], еншілес ұйымдары мен өкілдіктерін ұстайды. Берлиндегі Паризер-Плац, 3 мекенжайында орналасқан [[DZ Bank ғимараты]]ның жобасын сәулетші [[Фрэнк Гери]] әзірледі. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} o00gpj3b2oacnjvbhn2o5cx05ry4x8w 3643447 3643443 2026-08-17T17:19:40Z 1nter pares 146705 /* */ 3643447 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = DZ Bank AG |логотипі = DZ Bank logo.svg |суреті = Dzbank kronenhochhaus.jpg |сурет атауы = [[Westend Tower]], Франкфурт, Германия |түрі = Жекеменшік компания, [[Акционерлік қоғам]] |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[2001 жыл|2001]] |құрушы = |орналасуы = {{Байрақ|Германия}}: [[Франкфурт]] |басты адамдары = Корнелиус Ризе (бас атқарушы директор)<ref>{{cite web |url=https://www.dzbank.com/content/dzbank/en/home/we-are-dz-bank/press/news_archive/2023/dz-bank-sets-itspersonnelcourseforthefuture.html |title=Press release – DZ BANK sets its personnel course for the future |publisher=DZ BANK |date=27 July 2023 |access-date=23 April 2026 |language=en}}</ref><br>Хеннинг Денеке-Йоренс (директорлар кеңесінің төрағасы) |саласы = банк ісі |өнімі = Банк қызметтері |меншікті капиталы = {{өсім}} €32,58 млрд (2024)<ref name="AR">{{cite web |url=https://www.dzbank.com/content/dam/dzbank/dokumente/en/dz-bank/investor-relations/reports/DZ_BANK_Group_GB_2024_EN.pdf |title=2024 Annual Report |publisher=DZ BANK |date=25 March 2025 |access-date=23 April 2026 |language=en |format=PDF}}</ref> |айналым = {{өсім}} €26,09 млрд (2024)<ref name="AR"/> |операциялық кіріс = {{өсім}} €8,700 млрд (2024)<ref name="AR"/> |таза табысы = {{өсім}} €2,39 млрд (2024)<ref name="AR"/> |активтер = {{өсім}} €659,638 млрд (2024)<ref name="AR"/> |капитализация = |қызметкерлер саны = {{өсім}} 33 837 (2024)<ref name="AR"/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = {{ubl|DG Bank|GZ-Bank}} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|dzbank.com}} |Ортаққор = }} '''DZ Bank AG''' — активтерінің көлемі бойынша [[Ірі банктер тізімі|Германиядағы екінші ірі банк]] және шамамен 700 [[кооперативтік банк]] пен олардың шамамен 7 200 бөлімшесі үшін орталық мекеме болып табылады.<ref name="CFN">{{cite web |url=https://www.bvr.de/About_us/Cooperative_Financial_Network |title=Cooperative Financial Network |publisher=[[National Association of German Cooperative Banks|BVR]] |access-date=23 April 2026 |language=en}}</ref> Германиядағы ең ірі [[жеке сектор]]дағы қаржылық қызмет көрсету ұйымдарының бірі болып табылатын және шамамен 1,175 триллион еуро көлеміндегі активтерді басқаратын [[Германияның халықтық банктері мен Райффайзен банктерінің ұлттық қауымдастығы|Bundesverband der Deutschen Volksbanken und Raiffeisenbanken]] құрамында DZ Bank орталық мекеме ретінде де, корпоративтік және инвестициялық банк ретінде де қызмет атқарады.<ref name="CFN"/> DZ Bank — '''Deutsche Zentral-Genossenschaftsbank''' атауының қысқартылған түрі (сөзбе-сөз «Германияның орталық [[кооперативтік банк]]і» дегенді білдіреді). Холдинг ретінде DZ Bank Group өзін негізінен жергілікті кооперативтік банктер мен олардың шамамен 30 миллион клиентіне қызмет көрсететін қызмет жеткізуші ретінде сипаттайды. DZ Bank Group құрамына мыналар кіреді: құрылыс жинақ кассасы [[Bausparkasse Schwäbisch Hall]]; коммерциялық жылжымайтын мүлікті қаржыландыру жөніндегі қызмет көрсетуші DZ HYP; DZ Privatbank Gruppe; сақтандыру компаниясы R+V Versicherung; тұтынушылық қаржыландыру жөніндегі қызмет көрсетуші TeamBank; активтерді басқару жөніндегі компания [[Union Investment]] Group; VR Smart Finanz; сондай-ақ басқа да мамандандырылған мекемелер. Штаб-пәтері [[Франкфурт]]та орналасқан DZ Bank Германияның CIBP, [[EACB]], [[Еуропалық банк қауымдастығы]] және Unico ұйымдарының мүшесі болып табылады. Банк бүкіл әлемдегі негізгі қаржы орталықтары мен экономикалық аймақтарда [[банк бөлімшесі|бөлімшелерін]], еншілес ұйымдары мен өкілдіктерін ұстайды. Берлиндегі Паризер-Плац, 3 мекенжайында орналасқан [[DZ Bank ғимараты]]ның жобасын сәулетші [[Фрэнк Гери]] әзірледі. DZ Bank-те қазіргі заманғы көркем фотографияның ең маңызды жинақтарының бірі бар. Қазіргі таңда жинақта 550-ден астам суретшінің 8 000-нан астам туындысы бар.<ref>{{cite web |url=https://www.fffrankfurt.com/aktuell/prd.464.in-der-dz-bank-kunstsammlung-besuch-des-aussenlagers-hasenkamp/ |title=FFF ACADEMY ON THE ROAD “IN DER DZ BANK KUNSTSAMMLUNG – BESUCH DES AUSSENLAGERS HASENKAMP”: A private guided tour with Dr. Christina Leber, head of the collection |publisher=Fotografie Forum Frankfurt |date=14 June 2023 |access-date=23 April 2026 |language=en}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} byks44fdjnbam7rqew1fft2ilemdjff 3643448 3643447 2026-08-17T17:20:43Z 1nter pares 146705 /* */ 3643448 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = DZ Bank AG |логотипі = DZ Bank logo.svg |суреті = Dzbank kronenhochhaus.jpg |сурет атауы = [[Westend Tower]], Франкфурт, Германия |түрі = Жекеменшік компания, [[Акционерлік қоғам]] |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[2001 жыл|2001]] |құрушы = |орналасуы = {{Байрақ|Германия}}: [[Франкфурт]] |басты адамдары = Корнелиус Ризе (бас атқарушы директор)<ref>{{cite web |url=https://www.dzbank.com/content/dzbank/en/home/we-are-dz-bank/press/news_archive/2023/dz-bank-sets-itspersonnelcourseforthefuture.html |title=Press release – DZ BANK sets its personnel course for the future |publisher=DZ BANK |date=27 July 2023 |access-date=23 April 2026 |language=en}}</ref><br>Хеннинг Денеке-Йоренс (директорлар кеңесінің төрағасы) |саласы = банк ісі |өнімі = Банк қызметтері |меншікті капиталы = {{өсім}} €32,58 млрд (2024)<ref name="AR">{{cite web |url=https://www.dzbank.com/content/dam/dzbank/dokumente/en/dz-bank/investor-relations/reports/DZ_BANK_Group_GB_2024_EN.pdf |title=2024 Annual Report |publisher=DZ BANK |date=25 March 2025 |access-date=23 April 2026 |language=en |format=PDF}}</ref> |айналым = {{өсім}} €26,09 млрд (2024)<ref name="AR"/> |операциялық кіріс = {{өсім}} €8,700 млрд (2024)<ref name="AR"/> |таза табысы = {{өсім}} €2,39 млрд (2024)<ref name="AR"/> |активтер = {{өсім}} €659,638 млрд (2024)<ref name="AR"/> |капитализация = |қызметкерлер саны = {{өсім}} 33 837 (2024)<ref name="AR"/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = {{ubl|DG Bank|GZ-Bank}} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|dzbank.com}} |Ортаққор = }} '''DZ Bank AG''' — активтерінің көлемі бойынша [[Ірі банктер тізімі|Германиядағы екінші ірі банк]] және шамамен 700 [[кооперативтік банк]] пен олардың шамамен 7 200 бөлімшесі үшін орталық мекеме болып табылады.<ref name="CFN">{{cite web |url=https://www.bvr.de/About_us/Cooperative_Financial_Network |title=Cooperative Financial Network |publisher=[[National Association of German Cooperative Banks|BVR]] |access-date=23 April 2026 |language=en}}</ref> Германиядағы ең ірі [[жеке сектор]]дағы қаржылық қызмет көрсету ұйымдарының бірі болып табылатын және шамамен 1,175 триллион еуро көлеміндегі активтерді басқаратын [[Германияның халықтық банктері мен Райффайзен банктерінің ұлттық қауымдастығы|Bundesverband der Deutschen Volksbanken und Raiffeisenbanken]] құрамында DZ Bank орталық мекеме ретінде де, корпоративтік және инвестициялық банк ретінде де қызмет атқарады.<ref name="CFN"/> DZ Bank — '''Deutsche Zentral-Genossenschaftsbank''' атауының қысқартылған түрі (сөзбе-сөз «Германияның орталық [[кооперативтік банк]]і» дегенді білдіреді). Холдинг ретінде DZ Bank Group өзін негізінен жергілікті кооперативтік банктер мен олардың шамамен 30 миллион клиентіне қызмет көрсететін қызмет жеткізуші ретінде сипаттайды. DZ Bank Group құрамына мыналар кіреді: құрылыс жинақ кассасы [[Bausparkasse Schwäbisch Hall]]; коммерциялық жылжымайтын мүлікті қаржыландыру жөніндегі қызмет көрсетуші DZ HYP; DZ Privatbank Gruppe; сақтандыру компаниясы R+V Versicherung; тұтынушылық қаржыландыру жөніндегі қызмет көрсетуші TeamBank; активтерді басқару жөніндегі компания [[Union Investment]] Group; VR Smart Finanz; сондай-ақ басқа да мамандандырылған мекемелер. Штаб-пәтері [[Франкфурт]]та орналасқан DZ Bank Германияның CIBP, [[EACB]], [[Еуропалық банк қауымдастығы]] және Unico ұйымдарының мүшесі болып табылады. Банк бүкіл әлемдегі негізгі қаржы орталықтары мен экономикалық аймақтарда [[банк бөлімшесі|бөлімшелерін]], еншілес ұйымдары мен өкілдіктерін ұстайды. Берлиндегі Паризер-Плац, 3 мекенжайында орналасқан [[DZ Bank ғимараты]]ның жобасын сәулетші [[Фрэнк Гери]] әзірледі. DZ Bank-те қазіргі заманғы көркем фотографияның ең маңызды жинақтарының бірі бар. Қазіргі таңда жинақта 550-ден астам суретшінің 8 000-нан астам туындысы бар.<ref>{{cite web |url=https://www.fffrankfurt.com/aktuell/prd.464.in-der-dz-bank-kunstsammlung-besuch-des-aussenlagers-hasenkamp/ |title=FFF ACADEMY ON THE ROAD “IN DER DZ BANK KUNSTSAMMLUNG – BESUCH DES AUSSENLAGERS HASENKAMP”: A private guided tour with Dr. Christina Leber, head of the collection |publisher=Fotografie Forum Frankfurt |date=14 June 2023 |access-date=23 April 2026 |language=en}}</ref> 2016 жылы DZ Bank [[WGZ Bank]] банкімен біріктірілді. WGZ Bank Рейнланд ([[Рейнланд]]) және Вестфалия ([[Вестфалия]]) аймақтарындағы кооперативтік банктердің орталық мекемесі болды.<ref>{{cite web |url=https://www.dzbank.com/content/dzbank_com/en/home/DZ_BANK/press/News_Archive.2016.22-06-2016_dz_banks_shareholders_vote_regarding_merger_with_wgz_bank.html |title=DZ BANK's AGM: shareholders vote in favor of merger with WGZ BANK |publisher=DZ BANK |date=22 June 2016 |access-date=23 April 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191101105701/https://www.dzbank.com/content/dzbank_com/en/home/DZ_BANK/press/News_Archive.2016.22-06-2016_dz_banks_shareholders_vote_regarding_merger_with_wgz_bank.html |archive-date=1 November 2019 |url-status=dead |language=en}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} fimm6ns394x5oqywnnpp4o9mvnzs92q 3643449 3643448 2026-08-17T17:21:33Z 1nter pares 146705 3643449 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = DZ Bank AG |логотипі = DZ Bank logo.svg |суреті = Dzbank kronenhochhaus.jpg |сурет атауы = [[Westend Tower]], Франкфурт, Германия |түрі = Жекеменшік компания, [[Акционерлік қоғам]] |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[2001 жыл|2001]] |құрушы = |орналасуы = {{Байрақ|Германия}}: [[Франкфурт]] |басты адамдары = Корнелиус Ризе (бас атқарушы директор)<ref>{{cite web |url=https://www.dzbank.com/content/dzbank/en/home/we-are-dz-bank/press/news_archive/2023/dz-bank-sets-itspersonnelcourseforthefuture.html |title=Press release – DZ BANK sets its personnel course for the future |publisher=DZ BANK |date=27 July 2023 |access-date=23 April 2026 |language=en}}</ref><br>Хеннинг Денеке-Йоренс (директорлар кеңесінің төрағасы) |саласы = банк ісі |өнімі = Банк қызметтері |меншікті капиталы = {{өсім}} €32,58 млрд (2024)<ref name="AR">{{cite web |url=https://www.dzbank.com/content/dam/dzbank/dokumente/en/dz-bank/investor-relations/reports/DZ_BANK_Group_GB_2024_EN.pdf |title=2024 Annual Report |publisher=DZ BANK |date=25 March 2025 |access-date=23 April 2026 |language=en |format=PDF}}</ref> |айналым = {{өсім}} €26,09 млрд (2024)<ref name="AR"/> |операциялық кіріс = {{өсім}} €8,700 млрд (2024)<ref name="AR"/> |таза табысы = {{өсім}} €2,39 млрд (2024)<ref name="AR"/> |активтер = {{өсім}} €659,638 млрд (2024)<ref name="AR"/> |капитализация = |қызметкерлер саны = {{өсім}} 33 837 (2024)<ref name="AR"/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = {{ubl|DG Bank|GZ-Bank}} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|dzbank.com}} |Ортаққор = }} '''DZ Bank AG''' — активтерінің көлемі бойынша [[Ірі банктер тізімі|Германиядағы екінші ірі банк]] және шамамен 700 [[кооперативтік банк]] пен олардың шамамен 7 200 бөлімшесі үшін орталық мекеме болып табылады.<ref name="CFN">{{cite web |url=https://www.bvr.de/About_us/Cooperative_Financial_Network |title=Cooperative Financial Network |publisher=[[National Association of German Cooperative Banks|BVR]] |access-date=23 April 2026 |language=en}}</ref> Германиядағы ең ірі [[жеке сектор]]дағы қаржылық қызмет көрсету ұйымдарының бірі болып табылатын және шамамен 1,175 триллион еуро көлеміндегі активтерді басқаратын [[Германияның халықтық банктері мен Райффайзен банктерінің ұлттық қауымдастығы|Bundesverband der Deutschen Volksbanken und Raiffeisenbanken]] құрамында DZ Bank орталық мекеме ретінде де, корпоративтік және инвестициялық банк ретінде де қызмет атқарады.<ref name="CFN"/> DZ Bank — '''Deutsche Zentral-Genossenschaftsbank''' атауының қысқартылған түрі (сөзбе-сөз «Германияның орталық [[кооперативтік банк]]і» дегенді білдіреді). Холдинг ретінде DZ Bank Group өзін негізінен жергілікті кооперативтік банктер мен олардың шамамен 30 миллион клиентіне қызмет көрсететін қызмет жеткізуші ретінде сипаттайды. DZ Bank Group құрамына мыналар кіреді: құрылыс жинақ кассасы [[Bausparkasse Schwäbisch Hall]]; коммерциялық жылжымайтын мүлікті қаржыландыру жөніндегі қызмет көрсетуші DZ HYP; DZ Privatbank Gruppe; сақтандыру компаниясы R+V Versicherung; тұтынушылық қаржыландыру жөніндегі қызмет көрсетуші TeamBank; активтерді басқару жөніндегі компания [[Union Investment]] Group; VR Smart Finanz; сондай-ақ басқа да мамандандырылған мекемелер. Штаб-пәтері [[Франкфурт]]та орналасқан DZ Bank Германияның CIBP, [[EACB]], [[Еуропалық банк қауымдастығы]] және Unico ұйымдарының мүшесі болып табылады. Банк бүкіл әлемдегі негізгі қаржы орталықтары мен экономикалық аймақтарда [[банк бөлімшесі|бөлімшелерін]], еншілес ұйымдары мен өкілдіктерін ұстайды. Берлиндегі Паризер-Плац, 3 мекенжайында орналасқан [[DZ Bank ғимараты]]ның жобасын сәулетші [[Фрэнк Гери]] әзірледі. DZ Bank-те қазіргі заманғы көркем фотографияның ең маңызды жинақтарының бірі бар. Қазіргі таңда жинақта 550-ден астам суретшінің 8 000-нан астам туындысы бар.<ref>{{cite web |url=https://www.fffrankfurt.com/aktuell/prd.464.in-der-dz-bank-kunstsammlung-besuch-des-aussenlagers-hasenkamp/ |title=FFF ACADEMY ON THE ROAD “IN DER DZ BANK KUNSTSAMMLUNG – BESUCH DES AUSSENLAGERS HASENKAMP”: A private guided tour with Dr. Christina Leber, head of the collection |publisher=Fotografie Forum Frankfurt |date=14 June 2023 |access-date=23 April 2026 |language=en}}</ref> 2016 жылы DZ Bank [[WGZ Bank]] банкімен біріктірілді. WGZ Bank Рейнланд ([[Рейнланд]]) және Вестфалия ([[Вестфалия]]) аймақтарындағы кооперативтік банктердің орталық мекемесі болды.<ref>{{cite web |url=https://www.dzbank.com/content/dzbank_com/en/home/DZ_BANK/press/News_Archive.2016.22-06-2016_dz_banks_shareholders_vote_regarding_merger_with_wgz_bank.html |title=DZ BANK's AGM: shareholders vote in favor of merger with WGZ BANK |publisher=DZ BANK |date=22 June 2016 |access-date=23 April 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191101105701/https://www.dzbank.com/content/dzbank_com/en/home/DZ_BANK/press/News_Archive.2016.22-06-2016_dz_banks_shareholders_vote_regarding_merger_with_wgz_bank.html |archive-date=1 November 2019 |url-status=dead |language=en}}</ref> DZ Bank [[Еуропалық банк қадағалауы]] 2014 жылдың соңында күшіне енгеннен бері «Маңызды институт» ретінде белгіленген және соның нәтижесінде [[Еуропалық орталық банк]] тарапынан тікелей қадағаланады.<ref>{{cite web |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |publisher=[[Еуропалық орталық банк]] |date=4 September 2014 |access-date=23 April 2026 |language=en |format=PDF}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf |title=List of supervised entities |publisher=[[Еуропалық орталық банк]] |date=1 January 2023 |access-date=23 April 2026 |language=en |format=PDF}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} db0cstw462fef5u2ufuxb5qo89kt5vm 3643451 3643449 2026-08-17T17:23:27Z 1nter pares 146705 3643451 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = DZ Bank AG |логотипі = DZ Bank logo.svg |суреті = Dzbank kronenhochhaus.jpg |сурет атауы = [[Westend Tower]], Франкфурт, Германия |түрі = Жекеменшік компания, [[Акционерлік қоғам]] |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[2001 жыл|2001]] |құрушы = |орналасуы = {{Байрақ|Германия}}: [[Франкфурт]] |басты адамдары = Корнелиус Ризе (бас атқарушы директор)<ref>{{cite web |url=https://www.dzbank.com/content/dzbank/en/home/we-are-dz-bank/press/news_archive/2023/dz-bank-sets-itspersonnelcourseforthefuture.html |title=Press release – DZ BANK sets its personnel course for the future |publisher=DZ BANK |date=27 July 2023 |access-date=23 April 2026 |language=en}}</ref><br>Хеннинг Денеке-Йоренс (директорлар кеңесінің төрағасы) |саласы = банк ісі |өнімі = Банк қызметтері |меншікті капиталы = {{өсім}} €32,58 млрд (2024)<ref name="AR">{{cite web |url=https://www.dzbank.com/content/dam/dzbank/dokumente/en/dz-bank/investor-relations/reports/DZ_BANK_Group_GB_2024_EN.pdf |title=2024 Annual Report |publisher=DZ BANK |date=25 March 2025 |access-date=23 April 2026 |language=en |format=PDF}}</ref> |айналым = {{өсім}} €26,09 млрд (2024)<ref name="AR"/> |операциялық кіріс = {{өсім}} €8,700 млрд (2024)<ref name="AR"/> |таза табысы = {{өсім}} €2,39 млрд (2024)<ref name="AR"/> |активтер = {{өсім}} €659,638 млрд (2024)<ref name="AR"/> |капитализация = |қызметкерлер саны = {{өсім}} 33 837 (2024)<ref name="AR"/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = {{ubl|DG Bank|GZ-Bank}} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|dzbank.com}} |Ортаққор = }} '''DZ Bank AG''' — активтерінің көлемі бойынша [[Ірі банктер тізімі|Германиядағы екінші ірі банк]] және шамамен 700 [[кооперативтік банк]] пен олардың шамамен 7 200 бөлімшесі үшін орталық мекеме болып табылады.<ref name="CFN">{{cite web |url=https://www.bvr.de/About_us/Cooperative_Financial_Network |title=Cooperative Financial Network |publisher=[[National Association of German Cooperative Banks|BVR]] |access-date=23 April 2026 |language=en}}</ref> Германиядағы ең ірі [[жеке сектор]]дағы қаржылық қызмет көрсету ұйымдарының бірі болып табылатын және шамамен 1,175 триллион еуро көлеміндегі активтерді басқаратын [[Германияның халықтық банктері мен Райффайзен банктерінің ұлттық қауымдастығы|Bundesverband der Deutschen Volksbanken und Raiffeisenbanken]] құрамында DZ Bank орталық мекеме ретінде де, корпоративтік және инвестициялық банк ретінде де қызмет атқарады.<ref name="CFN"/> DZ Bank — '''Deutsche Zentral-Genossenschaftsbank''' атауының қысқартылған түрі (сөзбе-сөз «Германияның орталық [[кооперативтік банк]]і» дегенді білдіреді). Холдинг ретінде DZ Bank Group өзін негізінен жергілікті кооперативтік банктер мен олардың шамамен 30 миллион клиентіне қызмет көрсететін қызмет жеткізуші ретінде сипаттайды. DZ Bank Group құрамына мыналар кіреді: құрылыс жинақ кассасы [[Bausparkasse Schwäbisch Hall]]; коммерциялық жылжымайтын мүлікті қаржыландыру жөніндегі қызмет көрсетуші DZ HYP; DZ Privatbank Gruppe; сақтандыру компаниясы R+V Versicherung; тұтынушылық қаржыландыру жөніндегі қызмет көрсетуші TeamBank; активтерді басқару жөніндегі компания [[Union Investment]] Group; VR Smart Finanz; сондай-ақ басқа да мамандандырылған мекемелер. Штаб-пәтері [[Франкфурт]]та орналасқан DZ Bank Германияның CIBP, [[EACB]], [[Еуропалық банк қауымдастығы]] және Unico ұйымдарының мүшесі болып табылады. Банк бүкіл әлемдегі негізгі қаржы орталықтары мен экономикалық аймақтарда [[банк бөлімшесі|бөлімшелерін]], еншілес ұйымдары мен өкілдіктерін ұстайды. Берлиндегі Паризер-Плац, 3 мекенжайында орналасқан [[DZ Bank ғимараты]]ның жобасын сәулетші [[Фрэнк Гери]] әзірледі. DZ Bank-те қазіргі заманғы көркем фотографияның ең маңызды жинақтарының бірі бар. Қазіргі таңда жинақта 550-ден астам суретшінің 8 000-нан астам туындысы бар.<ref>{{cite web |url=https://www.fffrankfurt.com/aktuell/prd.464.in-der-dz-bank-kunstsammlung-besuch-des-aussenlagers-hasenkamp/ |title=FFF ACADEMY ON THE ROAD “IN DER DZ BANK KUNSTSAMMLUNG – BESUCH DES AUSSENLAGERS HASENKAMP”: A private guided tour with Dr. Christina Leber, head of the collection |publisher=Fotografie Forum Frankfurt |date=14 June 2023 |access-date=23 April 2026 |language=en}}</ref> 2016 жылы DZ Bank [[WGZ Bank]] банкімен біріктірілді. WGZ Bank Рейнланд ([[Рейнланд]]) және Вестфалия ([[Вестфалия]]) аймақтарындағы кооперативтік банктердің орталық мекемесі болды.<ref>{{cite web |url=https://www.dzbank.com/content/dzbank_com/en/home/DZ_BANK/press/News_Archive.2016.22-06-2016_dz_banks_shareholders_vote_regarding_merger_with_wgz_bank.html |title=DZ BANK's AGM: shareholders vote in favor of merger with WGZ BANK |publisher=DZ BANK |date=22 June 2016 |access-date=23 April 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191101105701/https://www.dzbank.com/content/dzbank_com/en/home/DZ_BANK/press/News_Archive.2016.22-06-2016_dz_banks_shareholders_vote_regarding_merger_with_wgz_bank.html |archive-date=1 November 2019 |url-status=dead |language=en}}</ref> DZ Bank [[Еуропалық банк қадағалауы]] 2014 жылдың соңында күшіне енгеннен бері «Маңызды институт» ретінде белгіленген және соның нәтижесінде [[Еуропалық орталық банк]] тарапынан тікелей қадағаланады.<ref>{{cite web |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |publisher=[[Еуропалық орталық банк]] |date=4 September 2014 |access-date=23 April 2026 |language=en |format=PDF}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf |title=List of supervised entities |publisher=[[Еуропалық орталық банк]] |date=1 January 2023 |access-date=23 April 2026 |language=en |format=PDF}}</ref> == Инвестициялар == DZ Bank канадалық мұнай-газ компаниясы [[TC Energy]] компаниясының акционері болып табылады. Компания [[Британдық Колумбия]]ның солтүстігіндегі [[Wet'suwet'en]] ұлтының өздеріне берілмеген аумағында салынуы жоспарланған даулы [[Coastal GasLink құбыры]] жобасының артында тұр. 2020 жылғы 31 наурызда DZ Bank өзінің үлесін 1,22 миллион акциядан 4,27 миллион акцияға дейін ұлғайтты, бұл шамамен 250%-ға өскенін білдіреді.<ref name="NASDAQ">{{cite web |url=https://www.nasdaq.com/market-activity/stocks/trp/institutional-holdings |title=TRP Institutional Holdings |publisher=[[NASDAQ]] |access-date=23 April 2026 |language=en}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 3ywdqqec50mk9b1lhjw3fqp8uwvfq6g 3643452 3643451 2026-08-17T17:24:15Z 1nter pares 146705 3643452 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = DZ Bank AG |логотипі = DZ Bank logo.svg |суреті = Dzbank kronenhochhaus.jpg |сурет атауы = [[Westend Tower]], Франкфурт, Германия |түрі = Жекеменшік компания, [[Акционерлік қоғам]] |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[2001 жыл|2001]] |құрушы = |орналасуы = {{Байрақ|Германия}}: [[Франкфурт]] |басты адамдары = Корнелиус Ризе (бас атқарушы директор)<ref>{{cite web |url=https://www.dzbank.com/content/dzbank/en/home/we-are-dz-bank/press/news_archive/2023/dz-bank-sets-itspersonnelcourseforthefuture.html |title=Press release – DZ BANK sets its personnel course for the future |publisher=DZ BANK |date=27 July 2023 |access-date=23 April 2026 |language=en}}</ref><br>Хеннинг Денеке-Йоренс (директорлар кеңесінің төрағасы) |саласы = банк ісі |өнімі = Банк қызметтері |меншікті капиталы = {{өсім}} €32,58 млрд (2024)<ref name="AR">{{cite web |url=https://www.dzbank.com/content/dam/dzbank/dokumente/en/dz-bank/investor-relations/reports/DZ_BANK_Group_GB_2024_EN.pdf |title=2024 Annual Report |publisher=DZ BANK |date=25 March 2025 |access-date=23 April 2026 |language=en |format=PDF}}</ref> |айналым = {{өсім}} €26,09 млрд (2024)<ref name="AR"/> |операциялық кіріс = {{өсім}} €8,700 млрд (2024)<ref name="AR"/> |таза табысы = {{өсім}} €2,39 млрд (2024)<ref name="AR"/> |активтер = {{өсім}} €659,638 млрд (2024)<ref name="AR"/> |капитализация = |қызметкерлер саны = {{өсім}} 33 837 (2024)<ref name="AR"/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = {{ubl|DG Bank|GZ-Bank}} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|dzbank.com}} |Ортаққор = }} '''DZ Bank AG''' — активтерінің көлемі бойынша [[Ірі банктер тізімі|Германиядағы екінші ірі банк]] және шамамен 700 [[кооперативтік банк]] пен олардың шамамен 7 200 бөлімшесі үшін орталық мекеме болып табылады.<ref name="CFN">{{cite web |url=https://www.bvr.de/About_us/Cooperative_Financial_Network |title=Cooperative Financial Network |publisher=[[National Association of German Cooperative Banks|BVR]] |access-date=23 April 2026 |language=en}}</ref> Германиядағы ең ірі [[жеке сектор]]дағы қаржылық қызмет көрсету ұйымдарының бірі болып табылатын және шамамен 1,175 триллион еуро көлеміндегі активтерді басқаратын [[Германияның халықтық банктері мен Райффайзен банктерінің ұлттық қауымдастығы|Bundesverband der Deutschen Volksbanken und Raiffeisenbanken]] құрамында DZ Bank орталық мекеме ретінде де, корпоративтік және инвестициялық банк ретінде де қызмет атқарады.<ref name="CFN"/> DZ Bank — '''Deutsche Zentral-Genossenschaftsbank''' атауының қысқартылған түрі (сөзбе-сөз «Германияның орталық [[кооперативтік банк]]і» дегенді білдіреді). Холдинг ретінде DZ Bank Group өзін негізінен жергілікті кооперативтік банктер мен олардың шамамен 30 миллион клиентіне қызмет көрсететін қызмет жеткізуші ретінде сипаттайды. DZ Bank Group құрамына мыналар кіреді: құрылыс жинақ кассасы [[Bausparkasse Schwäbisch Hall]]; коммерциялық жылжымайтын мүлікті қаржыландыру жөніндегі қызмет көрсетуші DZ HYP; DZ Privatbank Gruppe; сақтандыру компаниясы R+V Versicherung; тұтынушылық қаржыландыру жөніндегі қызмет көрсетуші TeamBank; активтерді басқару жөніндегі компания [[Union Investment]] Group; VR Smart Finanz; сондай-ақ басқа да мамандандырылған мекемелер. Штаб-пәтері [[Франкфурт]]та орналасқан DZ Bank Германияның CIBP, [[EACB]], [[Еуропалық банк қауымдастығы]] және Unico ұйымдарының мүшесі болып табылады. Банк бүкіл әлемдегі негізгі қаржы орталықтары мен экономикалық аймақтарда [[банк бөлімшесі|бөлімшелерін]], еншілес ұйымдары мен өкілдіктерін ұстайды. Берлиндегі Паризер-Плац, 3 мекенжайында орналасқан [[DZ Bank ғимараты]]ның жобасын сәулетші [[Фрэнк Гери]] әзірледі. DZ Bank-те қазіргі заманғы көркем фотографияның ең маңызды жинақтарының бірі бар. Қазіргі таңда жинақта 550-ден астам суретшінің 8 000-нан астам туындысы бар.<ref>{{cite web |url=https://www.fffrankfurt.com/aktuell/prd.464.in-der-dz-bank-kunstsammlung-besuch-des-aussenlagers-hasenkamp/ |title=FFF ACADEMY ON THE ROAD “IN DER DZ BANK KUNSTSAMMLUNG – BESUCH DES AUSSENLAGERS HASENKAMP”: A private guided tour with Dr. Christina Leber, head of the collection |publisher=Fotografie Forum Frankfurt |date=14 June 2023 |access-date=23 April 2026 |language=en}}</ref> 2016 жылы DZ Bank [[WGZ Bank]] банкімен біріктірілді. WGZ Bank Рейнланд ([[Рейнланд]]) және Вестфалия ([[Вестфалия]]) аймақтарындағы кооперативтік банктердің орталық мекемесі болды.<ref>{{cite web |url=https://www.dzbank.com/content/dzbank_com/en/home/DZ_BANK/press/News_Archive.2016.22-06-2016_dz_banks_shareholders_vote_regarding_merger_with_wgz_bank.html |title=DZ BANK's AGM: shareholders vote in favor of merger with WGZ BANK |publisher=DZ BANK |date=22 June 2016 |access-date=23 April 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191101105701/https://www.dzbank.com/content/dzbank_com/en/home/DZ_BANK/press/News_Archive.2016.22-06-2016_dz_banks_shareholders_vote_regarding_merger_with_wgz_bank.html |archive-date=1 November 2019 |url-status=dead |language=en}}</ref> DZ Bank [[Еуропалық банк қадағалауы]] 2014 жылдың соңында күшіне енгеннен бері «Маңызды институт» ретінде белгіленген және соның нәтижесінде [[Еуропалық орталық банк]] тарапынан тікелей қадағаланады.<ref>{{cite web |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |publisher=[[Еуропалық орталық банк]] |date=4 September 2014 |access-date=23 April 2026 |language=en |format=PDF}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf |title=List of supervised entities |publisher=[[Еуропалық орталық банк]] |date=1 January 2023 |access-date=23 April 2026 |language=en |format=PDF}}</ref> == Инвестициялар == DZ Bank канадалық мұнай-газ компаниясы [[TC Energy]] компаниясының акционері болып табылады. Компания [[Британдық Колумбия]]ның солтүстігіндегі [[Wet'suwet'en]] ұлтының өздеріне берілмеген аумағында салынуы жоспарланған даулы [[Coastal GasLink құбыры]] жобасының артында тұр. 2020 жылғы 31 наурызда DZ Bank өзінің үлесін 1,22 миллион акциядан 4,27 миллион акцияға дейін ұлғайтты, бұл шамамен 250%-ға өскенін білдіреді.<ref name="NASDAQ">{{cite web |url=https://www.nasdaq.com/market-activity/stocks/trp/institutional-holdings |title=TRP Institutional Holdings |publisher=[[NASDAQ]] |access-date=23 April 2026 |language=en}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:2001 жылы құрылған неміс компаниялары]] [[Санат:2001 жылы құрылған банктер]] [[Санат:Франкфуртта орналасқан банктер]] [[Санат:Еуропалық орталық банктің тікелей қадағалауындағы банктер]] [[Санат:Германияның кооперативтік банктері]] [[Санат:Германия брендтері]] [[Санат:Бастапқы дилерлер]] sr8vqp28g4tqgxq9s97dx60jtczbvuh 3643453 3643452 2026-08-17T17:24:47Z 1nter pares 146705 3643453 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = DZ Bank AG |логотипі = DZ Bank logo.svg |суреті = Dzbank kronenhochhaus.jpg |сурет атауы = [[Westend Tower]], Франкфурт, Германия |түрі = Жекеменшік компания, [[Акционерлік қоғам]] |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[2001 жыл|2001]] |құрушы = |орналасуы = {{Байрақ|Германия}}: [[Франкфурт]] |басты адамдары = Корнелиус Ризе (бас атқарушы директор)<ref>{{cite web |url=https://www.dzbank.com/content/dzbank/en/home/we-are-dz-bank/press/news_archive/2023/dz-bank-sets-itspersonnelcourseforthefuture.html |title=Press release – DZ BANK sets its personnel course for the future |publisher=DZ BANK |date=27 July 2023 |access-date=23 April 2026 |language=en}}</ref><br>Хеннинг Денеке-Йоренс (директорлар кеңесінің төрағасы) |саласы = банк ісі |өнімі = Банк қызметтері |меншікті капиталы = {{өсім}} €32,58 млрд (2024)<ref name="AR">{{cite web |url=https://www.dzbank.com/content/dam/dzbank/dokumente/en/dz-bank/investor-relations/reports/DZ_BANK_Group_GB_2024_EN.pdf |title=2024 Annual Report |publisher=DZ BANK |date=25 March 2025 |access-date=23 April 2026 |language=en |format=PDF}}</ref> |айналым = {{өсім}} €26,09 млрд (2024)<ref name="AR"/> |операциялық кіріс = {{өсім}} €8,700 млрд (2024)<ref name="AR"/> |таза табысы = {{өсім}} €2,39 млрд (2024)<ref name="AR"/> |активтер = {{өсім}} €659,638 млрд (2024)<ref name="AR"/> |капитализация = |қызметкерлер саны = {{өсім}} 33 837 (2024)<ref name="AR"/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = {{ubl|DG Bank|GZ-Bank}} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|dzbank.com}} |Ортаққор = }} '''DZ Bank AG''' — активтерінің көлемі бойынша [[Ірі банктер тізімі|Германиядағы екінші ірі банк]] және шамамен 700 [[кооперативтік банк]] пен олардың шамамен 7 200 бөлімшесі үшін орталық мекеме болып табылады.<ref name="CFN">{{cite web |url=https://www.bvr.de/About_us/Cooperative_Financial_Network |title=Cooperative Financial Network |publisher=[[National Association of German Cooperative Banks|BVR]] |access-date=23 April 2026 |language=en}}</ref> Германиядағы ең ірі [[жеке сектор]]дағы қаржылық қызмет көрсету ұйымдарының бірі болып табылатын және шамамен 1,175 триллион еуро көлеміндегі активтерді басқаратын [[Германияның халықтық банктері мен Райффайзен банктерінің ұлттық қауымдастығы|Bundesverband der Deutschen Volksbanken und Raiffeisenbanken]] құрамында DZ Bank орталық мекеме ретінде де, корпоративтік және инвестициялық банк ретінде де қызмет атқарады.<ref name="CFN"/> DZ Bank — '''Deutsche Zentral-Genossenschaftsbank''' атауының қысқартылған түрі (сөзбе-сөз «Германияның орталық [[кооперативтік банк]]і» дегенді білдіреді). Холдинг ретінде DZ Bank Group өзін негізінен жергілікті кооперативтік банктер мен олардың шамамен 30 миллион клиентіне қызмет көрсететін қызмет жеткізуші ретінде сипаттайды. DZ Bank Group құрамына мыналар кіреді: құрылыс жинақ кассасы [[Bausparkasse Schwäbisch Hall]]; коммерциялық жылжымайтын мүлікті қаржыландыру жөніндегі қызмет көрсетуші DZ HYP; DZ Privatbank Gruppe; сақтандыру компаниясы R+V Versicherung; тұтынушылық қаржыландыру жөніндегі қызмет көрсетуші TeamBank; активтерді басқару жөніндегі компания [[Union Investment]] Group; VR Smart Finanz; сондай-ақ басқа да мамандандырылған мекемелер. Штаб-пәтері [[Франкфурт]]та орналасқан DZ Bank Германияның CIBP, [[EACB]], [[Еуропалық банк қауымдастығы]] және Unico ұйымдарының мүшесі болып табылады. Банк бүкіл әлемдегі негізгі қаржы орталықтары мен экономикалық аймақтарда [[банк бөлімшесі|бөлімшелерін]], еншілес ұйымдары мен өкілдіктерін ұстайды. Берлиндегі Паризер-Плац, 3 мекенжайында орналасқан [[DZ Bank ғимараты]]ның жобасын сәулетші [[Фрэнк Гери]] әзірледі. DZ Bank-те қазіргі заманғы көркем фотографияның ең маңызды жинақтарының бірі бар. Қазіргі таңда жинақта 550-ден астам суретшінің 8 000-нан астам туындысы бар.<ref>{{cite web |url=https://www.fffrankfurt.com/aktuell/prd.464.in-der-dz-bank-kunstsammlung-besuch-des-aussenlagers-hasenkamp/ |title=FFF ACADEMY ON THE ROAD “IN DER DZ BANK KUNSTSAMMLUNG – BESUCH DES AUSSENLAGERS HASENKAMP”: A private guided tour with Dr. Christina Leber, head of the collection |publisher=Fotografie Forum Frankfurt |date=14 June 2023 |access-date=23 April 2026 |language=en}}</ref> 2016 жылы DZ Bank [[WGZ Bank]] банкімен біріктірілді. WGZ Bank Рейнланд ([[Рейнланд]]) және Вестфалия ([[Вестфалия]]) аймақтарындағы кооперативтік банктердің орталық мекемесі болды.<ref>{{cite web |url=https://www.dzbank.com/content/dzbank_com/en/home/DZ_BANK/press/News_Archive.2016.22-06-2016_dz_banks_shareholders_vote_regarding_merger_with_wgz_bank.html |title=DZ BANK's AGM: shareholders vote in favor of merger with WGZ BANK |publisher=DZ BANK |date=22 June 2016 |access-date=23 April 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191101105701/https://www.dzbank.com/content/dzbank_com/en/home/DZ_BANK/press/News_Archive.2016.22-06-2016_dz_banks_shareholders_vote_regarding_merger_with_wgz_bank.html |archive-date=1 November 2019 |url-status=dead |language=en}}</ref> DZ Bank [[Еуропалық банк қадағалауы]] 2014 жылдың соңында күшіне енгеннен бері «Маңызды институт» ретінде белгіленген және соның нәтижесінде [[Еуропалық орталық банк]] тарапынан тікелей қадағаланады.<ref>{{cite web |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |publisher=[[Еуропалық орталық банк]] |date=4 September 2014 |access-date=23 April 2026 |language=en |format=PDF}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf |title=List of supervised entities |publisher=[[Еуропалық орталық банк]] |date=1 January 2023 |access-date=23 April 2026 |language=en |format=PDF}}</ref> == Инвестициялар == DZ Bank канадалық мұнай-газ компаниясы [[TC Energy]] компаниясының акционері болып табылады. Компания [[Британдық Колумбия]]ның солтүстігіндегі [[Wet'suwet'en]] ұлтының өздеріне берілмеген аумағында салынуы жоспарланған даулы [[Coastal GasLink құбыры]] жобасының артында тұр. 2020 жылғы 31 наурызда DZ Bank өзінің үлесін 1,22 миллион акциядан 4,27 миллион акцияға дейін ұлғайтты, бұл шамамен 250%-ға өскенін білдіреді.<ref name="NASDAQ">{{cite web |url=https://www.nasdaq.com/market-activity/stocks/trp/institutional-holdings |title=TRP Institutional Holdings |publisher=[[NASDAQ]] |access-date=23 April 2026 |language=en}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:2001 жылы құрылған неміс компаниялары]] [[Санат:2001 жылы құрылған банктер]] [[Санат:Франкфуртта орналасқан банктер]] [[Санат:Еуропалық орталық банктің тікелей қадағалауындағы банктер]] [[Санат:Германияның кооперативтік банктері]] [[Санат:Германия сауда белгілері]] [[Санат:Бастапқы дилерлер]] 3wgx69efzovyhb9st9obxd5ftju15ij 0 785152 3643430 2026-08-17T17:09:39Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1495) Хельсинки | symbol = | image = [[Сурет:1495Helsinki (Lightcurve Inversion).png|220px|]] | caption = Шамалық пішіні | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = И. Вяйсяля | discovered = 21.09.1938 | mp_name = | alt_names = 1938 SW | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/... 3643430 wikitext text/x-wiki {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1495) Хельсинки | symbol = | image = [[Сурет:1495Helsinki (Lightcurve Inversion).png|220px|]] | caption = Шамалық пішіні | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = И. Вяйсяля | discovered = 21.09.1938 | mp_name = | alt_names = 1938 SW | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1495 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 21.11.2025 | aphelion = 3,04851 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]] | perihelion = 2,23524 а. б. | semimajor = 2,64188 а. б. | eccentricity = 0,153920 | period = 4,28 жыл | avg_speed = 18,33 ш/с | inclination = 12,7085° | asc_node = 12,9083° | mean_anomaly = 184,6192° | arg_perihelion = 269,2644° | satellites = | physical_characteristics = yes | dimensions = 13 шақырым | mass = | density = | surface_grav = | escape_velocity = | sidereal_day = | axial_tilt = | pole_ecliptic_lat = | pole_ecliptic_lon = | albedo = 0,274 | temperatures= | temp_name1 = | mean_temp_1 = | max_temp_1 = | temp_name2 = | max_temp_2 = | spectral_type = | abs_magnitude = 11,4}} '''(1495) Хельсинки''' — [[Негізгі белдеу]]ге жатқызылатын [[астероид]]. Оны 1938 жылдың 21 қыркүйегінде [[Ирьё Вяйсяля]] [[Турку обсерваториясы]]нда ашты. Финляндия елінің астанасы [[Хельсинки]] қаласының атымен аталды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Тағы қараңыз == * [[Астероидтар тізімі (1401—1500)]] [[Санат:Астероидтар]] 4i6q8130y9zezqlk2n127k7g2979c8z 0 785153 3643434 2026-08-17T17:13:35Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1496) Турку | symbol = | image = [[Сурет:001496-asteroid shape model (1496) Turku.png|190px|]] | caption = Шамалық пішіні | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = И. Вяйсяля | discovered = 22.09.1938 | mp_name = | alt_names = 1938 SA₁, 1928 QN,<br>1928 RE, 1950 EC,<br>1954 MH, 1957 HB | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_r... 3643434 wikitext text/x-wiki {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1496) Турку | symbol = | image = [[Сурет:001496-asteroid shape model (1496) Turku.png|190px|]] | caption = Шамалық пішіні | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = И. Вяйсяля | discovered = 22.09.1938 | mp_name = | alt_names = 1938 SA₁, 1928 QN,<br>1928 RE, 1950 EC,<br>1954 MH, 1957 HB | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1496 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 4.09.2017 | aphelion = 2,5631 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]] | perihelion = 1,8490 а. б. | semimajor = 2,2060 а. б. | eccentricity = 0,1619 | period = 3,28 жыл | avg_speed = | inclination = 2,5005° | asc_node = 294,38° | mean_anomaly = 90,547° | arg_perihelion = 0,9272° | satellites = | physical_characteristics = yes | dimensions = 8 шақырым | mass = | density = | surface_grav = | escape_velocity = | sidereal_day = | axial_tilt = | pole_ecliptic_lat = | pole_ecliptic_lon = | albedo = 0,24 | temperatures= | temp_name1 = | mean_temp_1 = | max_temp_1 = | temp_name2 = | max_temp_2 = | spectral_type = S | abs_magnitude = 12,6}} '''(1496) Турку''' — [[Негізгі белдеу]]ге жатқызылатын [[астероид]]. Оны 1938 жылдың 22 қыркүйегінде [[Ирьё Вяйсяля]] [[Турку обсерваториясы]]нда ашты. Финляндиянің көне астанасы [[Турку]] қаласының құрметіне орай аталды. 13 000-нан астам астероидтан тұратын [[Флора жанұясы]]на кіреді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Тағы қараңыз == * [[Астероидтар тізімі (1401—1500)]] [[Санат:Астероидтар]] j5hq62cijedd6euhl1oekj9xsqd92wx 0 785154 3643441 2026-08-17T17:17:08Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1497) Тампере | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = И. Вяйсяля | discovered = 22.09.1938 | mp_name = | alt_names = 1938 SB₁, 1933 SQ | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1497 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 21.11.2025 | apheli... 3643441 wikitext text/x-wiki {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1497) Тампере | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = И. Вяйсяля | discovered = 22.09.1938 | mp_name = | alt_names = 1938 SB₁, 1933 SQ | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1497 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 21.11.2025 | aphelion = 3,13448 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]] | perihelion = 2,65463 а. б. | semimajor = 2,89456 а. б. | eccentricity = 0,082888 | period = 4,92 жыл | avg_speed = 17,51 ш/с | inclination = 1,0573° | asc_node = 299,8949° | mean_anomaly = 284,8852° | arg_perihelion = 27,8616° | satellites = | physical_characteristics = yes | dimensions = 15,5 шақырым | mass = | density = | surface_grav = | escape_velocity = | sidereal_day = | axial_tilt = | pole_ecliptic_lat = | pole_ecliptic_lon = | albedo = 0,127 | temperatures= | temp_name1 = | mean_temp_1 = | max_temp_1 = | temp_name2 = | max_temp_2 = | spectral_type = | abs_magnitude = 11,4}} '''(1497) Тампере''' — [[Негізгі белдеу]]ге жатқызылатын [[астероид]]. Оны 1938 жылдың 22 қыркүйегінде [[Ирьё Вяйсяля]] [[Турку обсерваториясы]]нда ашты. Финляндиядағы [[Тампере]] қаласының құрметіне орай аталды. 6000-ға жуық тасты астероидтан тұратын [[Коронида жанұясы]]на кіреді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Тағы қараңыз == * [[Астероидтар тізімі (1401—1500)]] [[Санат:Астероидтар]] cvu4mfjeprrga7187yrg3qjyrji99fb 0 785155 3643450 2026-08-17T17:22:14Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1499) Пори | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = И. Вяйсяля | discovered = 16.10.1938 | mp_name = | alt_names = 1938 UF, 1951 RU₁,<br>1959 NA | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1499 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 4.09.2017 | a... 3643450 wikitext text/x-wiki {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1499) Пори | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = И. Вяйсяля | discovered = 16.10.1938 | mp_name = | alt_names = 1938 UF, 1951 RU₁,<br>1959 NA | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1499 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 4.09.2017 | aphelion = 3,1679 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]] | perihelion = 2,1729 а. б. | semimajor = 2,6704 а. б. | eccentricity = 0,1863 | period = 4,36 жыл | avg_speed = | inclination = 12,180° | asc_node = 239,62° | mean_anomaly = 80,655° | arg_perihelion = 74,926° | satellites = | physical_characteristics = yes | dimensions = 14,90±0,35 шақырым | mass = | density = | surface_grav = | escape_velocity = | sidereal_day = | axial_tilt = | pole_ecliptic_lat = | pole_ecliptic_lon = | albedo = 0,2986±0,0581 | temperatures= | temp_name1 = | mean_temp_1 = | max_temp_1 = | temp_name2 = | max_temp_2 = | spectral_type = S | abs_magnitude = 11,4}} '''(1499) Пори''' — [[Негізгі белдеу]]ге жатқызылатын [[астероид]]. Оны 1938 жылдың 16 қазанында [[Ирьё Вяйсяля]] [[Турку обсерваториясы]]нда ашты. Финляндиядағы [[Пори]] қаласының құрметіне орай аталды. 5000-нан астам тасты астероидтан тұратын [[Эвномия жанұясы]]на кіреді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Тағы қараңыз == * [[Астероидтар тізімі (1401—1500)]] [[Санат:Астероидтар]] 3htdyzgek73evvgmka2kiwtu1a0bej5 14 785157 3643454 2026-08-17T17:25:55Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:2001 жылы құрылған қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Құрылған жылдары бойынша банктер]] [[Санат:2000 жылдары құрылған банктер]] 3643454 wikitext text/x-wiki [[Санат:2001 жылы құрылған қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Құрылған жылдары бойынша банктер]] [[Санат:2000 жылдары құрылған банктер]] tjidp9p03bnhsnrwsjaiyp1c78f7qhp 0 785158 3643455 2026-08-17T17:27:26Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1498) Лахти | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = И. Вяйсяля | discovered = 16.09.1938 | mp_name = | alt_names = 1938 SK₁ | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1498 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 21.11.2025 | aphelion = 3,83325... 3643455 wikitext text/x-wiki {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1498) Лахти | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = И. Вяйсяля | discovered = 16.09.1938 | mp_name = | alt_names = 1938 SK₁ | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1498 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 21.11.2025 | aphelion = 3,83325 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]] | perihelion = 2,37592 а. б. | semimajor = 3,10459 а. б. | eccentricity = 0,234706 | period = 5,44 жыл | avg_speed = 16,94 ш/с | inclination = 12,6603° | asc_node = 265,0503° | mean_anomaly = 348,0037° | arg_perihelion = 96,9664° | satellites = | physical_characteristics = yes | dimensions = 31,6 шақырым | mass = | density = | surface_grav = | escape_velocity = | sidereal_day = | axial_tilt = | pole_ecliptic_lat = | pole_ecliptic_lon = | albedo = 0,034 | temperatures= | temp_name1 = | mean_temp_1 = | max_temp_1 = | temp_name2 = | max_temp_2 = | spectral_type = | abs_magnitude = 11,8}} '''(1498) Лахти''' — [[Негізгі белдеу]]ге жатқызылатын [[астероид]]. Оны 1938 жылдың 16 қыркүйегінде [[Ирьё Вяйсяля]] [[Турку обсерваториясы]]нда ашты. Финляндиядағы [[Лахти]] қаласының құрметіне орай аталды. [[(137) Мелибея]]нің маңайында ұшқан астероидтар жанұясына кіреді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Тағы қараңыз == * [[Астероидтар тізімі (1401—1500)]] [[Санат:Астероидтар]] cpl15358tfw657oa6ia1ipuk7ljnv4t 14 785159 3643456 2026-08-17T17:28:24Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Қалалар бойынша банктер]] [[Санат:Германия банктері]] [[Санат:Франкфуртта орналасқан компаниялар]] 3643456 wikitext text/x-wiki [[Санат:Қалалар бойынша банктер]] [[Санат:Германия банктері]] [[Санат:Франкфуртта орналасқан компаниялар]] bdkhsvnjsldg2qwkmgdikqqvzma2hro 14 785160 3643457 2026-08-17T17:29:40Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Банктер]] [[Санат:Қалалар бойынша қаржылық қызметтер компаниялары]] 3643457 wikitext text/x-wiki [[Санат:Банктер]] [[Санат:Қалалар бойынша қаржылық қызметтер компаниялары]] d80v08j0up8e85dqgu2r79a4oz3wn9g 14 785161 3643458 2026-08-17T17:33:26Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Салалар мен қалалар бойынша компаниялар]] [[Санат:Қалалар бойынша қаржы]] 3643458 wikitext text/x-wiki [[Санат:Қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Салалар мен қалалар бойынша компаниялар]] [[Санат:Қалалар бойынша қаржы]] 0gy0g8xwaab4adzvenicb1048rnfn7t 14 785162 3643459 2026-08-17T17:36:14Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Қалалар бойынша компаниялар]] [[Санат:Салалар бойынша компаниялар]] [[Санат:Қалалар бойынша салалар]] 3643459 wikitext text/x-wiki [[Санат:Қалалар бойынша компаниялар]] [[Санат:Салалар бойынша компаниялар]] [[Санат:Қалалар бойынша салалар]] f0og0c6jvv4d64xwbmo8vqj5l4lfg5t 14 785163 3643460 2026-08-17T17:38:04Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Қалалар бойынша іскерлік ұйымдар]] [[Санат:Қалалар бойынша экономика]] [[Санат:Компаниялар]] 3643460 wikitext text/x-wiki [[Санат:Қалалар бойынша іскерлік ұйымдар]] [[Санат:Қалалар бойынша экономика]] [[Санат:Компаниялар]] il63px7e3go9xdeilc614z9zn7x13fo 14 785164 3643461 2026-08-17T17:41:34Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Іскерлік ұйымдар]] [[Санат:Қалалар бойынша экономика]] [[Санат:Бағыты және қалалар бойынша ұйымдар]] 3643461 wikitext text/x-wiki [[Санат:Іскерлік ұйымдар]] [[Санат:Қалалар бойынша экономика]] [[Санат:Бағыты және қалалар бойынша ұйымдар]] 59778x5xyu8cr5882kmoyijp5qhre09 14 785165 3643462 2026-08-17T17:42:44Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Қалалар бойынша ұйымдар]] [[Санат:Бағыты бойынша ұйымдар]] 3643462 wikitext text/x-wiki [[Санат:Қалалар бойынша ұйымдар]] [[Санат:Бағыты бойынша ұйымдар]] ezyjk13an35iton8a1ym5v7th885l1v 3 785166 3643463 2026-08-17T17:57:06Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3643463 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Салтанат Сарсенбай}} -- [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] ([[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|талқылауы]]) 22:57, 2026 ж. тамыздың 17 (+05) q8g0wfljo1pyx8lqaibw7aglcmnlk9a 14 785167 3643464 2026-08-17T17:59:18Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Салалар бойынша экономика]] [[Санат:Қалалар бойынша экономика]] 3643464 wikitext text/x-wiki [[Санат:Салалар бойынша экономика]] [[Санат:Қалалар бойынша экономика]] ri79v6kfyuux4mzedwu1f00jz6n7lyx 10 785168 3643465 2026-08-17T18:00:28Z ArystanbekBot 33174 [[commons:Template:Potd/2026-08-18|POTD 2026-08-18]]: filename only 3643465 wikitext text/x-wiki The_Beatles_arrive_at_JFK_Airport.jpg<noinclude>[[Санат:Үлгілер:Тәулік суреті]]</noinclude> dngomkis0uqr39owxkt31sj8sytqynq 14 785169 3643466 2026-08-17T18:04:16Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Қаржы]] [[Санат:Қалалар бойынша экономика]] 3643466 wikitext text/x-wiki [[Санат:Қаржы]] [[Санат:Қалалар бойынша экономика]] oo21ymz0rq3q91tjls34c8usk1w4k92 0 785170 3643468 2026-08-17T18:41:09Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: {{Компания |атауы = Nordea Bank Abp |логотипі = |суреті = File:Helsinki NordeaHeadOffice.jpg |сурет атауы = Nordea-ның жаһандық штаб-пәтері [[Хельсинки]]дің [[Валлила]] ауданында орналасқан |түрі = [[Osakeyhtiö#Julkinen osakeyhtiö|Жария акционерлік қоғам]] |биржадағы листи... 3643468 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Nordea Bank Abp |логотипі = |суреті = File:Helsinki NordeaHeadOffice.jpg |сурет атауы = Nordea-ның жаһандық штаб-пәтері [[Хельсинки]]дің [[Валлила]] ауданында орналасқан |түрі = [[Osakeyhtiö#Julkinen osakeyhtiö|Жария акционерлік қоғам]] |биржадағы листингі = {{OMX|HEX150235|NDA FI}}<br>{{OMX|SSE160271|NDA SE}}<br>{{OMX|CSE160272|NDA DK}} |қызметі = |құрылды = [[1820 жыл|1820]] жылы [[Sparekassen for Kjøbenhavn og Omegn]] ретінде |құрушы = [[Hans Dalborg]]<ref>{{Cite web |title=Nordeas tidigare styrelseordförande Hans Dalborg är död |url=https://www.nordea.com/sv/nyhet/nordeas-tidigare-styrelseordforande-hans-dalborg-ar-dod |access-date=2023-07-06 |website=Nordea |date=4 November 2022 |language=sv}}</ref> |орналасуы = [[Хельсинки]], Финляндия<ref>{{cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-09-30/a-mega-bank-just-joined-the-euro-zone-and-it-s-too-big-to-fail|title=A Mega Bank Just Joined the Euro Zone; It's Too Big to Fail|website=Bloomberg.com|date=1 October 2018|access-date=1 October 2018}}</ref> |басты адамдары = [[Стивен Хестер]] (директорлар кеңесінің төрағасы)<ref>{{cite web |title=Nordea Corporate Governance |url=https://www.nordea.com/en/about-us/corporate-governance/board-of-directors/sir-stephen-hester |website=Nordea |publisher=Nordea |access-date=13 August 2024}}</ref><br>{{Ill|Франк Ванг-Йенсен|sv|v=ib}} (президент және бас атқарушы директор)<ref>[https://www.nordea.com/sv/om-nordea/bolagsstyrning/styrelse/styrelsens-ledamoter/ Styrelsens ledamöter] Nordea.com. Retrieved 2020-10-22</ref> |саласы = банк ісі |өнімі = Корпоративтік және [[бөлшек банк ісі]], [[активтерді басқару]] |меншікті капиталы = {{өсім}} €32,4 млрд (2025) |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = {{өсім}} €654,35 млрд (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = {{өсім}} 28 989 (2025) |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = Merita Bank, Unibank, Nordbanken, Kreditkassen |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|http://www.nordea.com/}} |Ортаққор = }} '''Nordea Bank Abp''',<ref>{{cite web |url=https://tietopalvelu.ytj.fi/yritystiedot.aspx?yavain=2704395&tarkiste=7456D354331655E87BD9A7717E92EBB8B63254E9 |title=Nordea Bank Abp |website=Business Information System |access-date=6 June 2019}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nordea.com/en/press-and-news/news-and-press-releases/press-releases/2018/09-12-14h30-supplement-to-prospectus-on-merger-between-nordea-bank-ab-publ-and-nordea-bank-abp.html |title=Supplement to prospectus on merger between Nordea Bank AB (publ) and Nordea Bank Abp |website=Nordea.com |access-date=12 September 2018}}</ref> әдетте '''Nordea''' деп аталады, штаб-пәтері [[Хельсинки]]де, [[Финляндия]]да орналасқан және [[Солтүстік Еуропа]]да қызмет көрсететін [[Солтүстік елдер|солтүстік еуропалық]]<ref>{{Cite web |title=Who we are |url=https://www.nordea.com/en/about-us/who-we-are |access-date=2023-04-15 |website=Nordea |date=2 February 2021 |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last= |first= |title=Nordea buys Norway's Frende occupational pension portfolio |url=https://www.reuters.com/article/uk-nordea-norway-idUKKBN2470HW |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419134742/https://www.reuters.com/article/uk-nordea-norway-idUKKBN2470HW |archive-date=2023-04-19 |access-date=2026-07-05 |work=U.S. |language=en-US}}</ref> [[қаржы]] қызметтері тобы.<ref name=":8">{{cite web |url=https://www.nordea.com/en/press-and-news/news-and-press-releases/press-releases/2018/10-01-07h30-nordeas-re-domiciliation-is-completed.html |title=Nordea's re-domiciliation is completed |date=2018-10-01 |website=www.nordea.com |language=en |access-date=2018-10-01}}</ref> Атауы «Nordic» және «idea» сөздерінің бірігуінен шыққан.<ref name=":1">{{Cite web|title=Our History|url=https://www.nordea.com/en/about-nordea/who-we-are/our-history/|website=Nordea|access-date=2026-07-05}}</ref> [[Солтүстік елдер]] Nordea-ның ішкі нарығы болып саналады: банк 2014 жылы Польшадағы банкін сату процесін, 2019 жылы Балтық елдеріндегі операцияларын аяқтады,<ref name=":2">{{Cite web|title=Nordea Annual Report 2019|url=https://www.nordea.com/Images/33-354056/Annual%20Report%20Nordea%20Bank%20Abp%202019.pdf|website=Nordea Group Annual Reports|access-date=2020-12-19|archive-date=2021-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629111304/https://www.nordea.com/en/normalizeurl?path=doc/Annual%20Report%20Nordea%20Bank%20Abp%202019.pdf|url-status=dead}}</ref> ал 2019 жылы Ресейдегі қызметін жабу туралы шешім қабылдағаннан кейін 2022 жылдың басында Ресей нарығынан шығуын аяқтады.<ref>{{Cite web |title=Solid performance in turbulent times |url=https://www.nordea.com/en/news/solid-performance-in-turbulent-times |access-date=2024-01-13 |website=Nordea |date=28 April 2022 |language=en}}</ref> Nordea [[Nasdaq Nordic]] биржаларында [[Хельсинки қор биржасы|Хельсинки]]де (негізгі листингі), [[Копенгаген қор биржасы|Копенгаген]]де және [[Стокгольм қор биржасы|Стокгольм]]де листингтен өткен, ал Nordea ADR-лары АҚШ-та листингтен өткен.<ref name=":2" /> amqlerbznyvclhbbu47rzvm3xz3mnyk 3643469 3643468 2026-08-17T18:41:25Z 1nter pares 146705 3643469 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Nordea Bank Abp |логотипі = |суреті = File:Helsinki NordeaHeadOffice.jpg |сурет атауы = Nordea-ның жаһандық штаб-пәтері [[Хельсинки]]дің [[Валлила]] ауданында орналасқан |түрі = [[Osakeyhtiö#Julkinen osakeyhtiö|Жария акционерлік қоғам]] |биржадағы листингі = {{OMX|HEX150235|NDA FI}}<br>{{OMX|SSE160271|NDA SE}}<br>{{OMX|CSE160272|NDA DK}} |қызметі = |құрылды = [[1820 жыл|1820]] жылы [[Sparekassen for Kjøbenhavn og Omegn]] ретінде |құрушы = [[Hans Dalborg]]<ref>{{Cite web |title=Nordeas tidigare styrelseordförande Hans Dalborg är död |url=https://www.nordea.com/sv/nyhet/nordeas-tidigare-styrelseordforande-hans-dalborg-ar-dod |access-date=2023-07-06 |website=Nordea |date=4 November 2022 |language=sv}}</ref> |орналасуы = [[Хельсинки]], Финляндия<ref>{{cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-09-30/a-mega-bank-just-joined-the-euro-zone-and-it-s-too-big-to-fail|title=A Mega Bank Just Joined the Euro Zone; It's Too Big to Fail|website=Bloomberg.com|date=1 October 2018|access-date=1 October 2018}}</ref> |басты адамдары = [[Стивен Хестер]] (директорлар кеңесінің төрағасы)<ref>{{cite web |title=Nordea Corporate Governance |url=https://www.nordea.com/en/about-us/corporate-governance/board-of-directors/sir-stephen-hester |website=Nordea |publisher=Nordea |access-date=13 August 2024}}</ref><br>{{Ill|Франк Ванг-Йенсен|sv|v=ib}} (президент және бас атқарушы директор)<ref>[https://www.nordea.com/sv/om-nordea/bolagsstyrning/styrelse/styrelsens-ledamoter/ Styrelsens ledamöter] Nordea.com. Retrieved 2020-10-22</ref> |саласы = банк ісі |өнімі = Корпоративтік және [[бөлшек банк ісі]], [[активтерді басқару]] |меншікті капиталы = {{өсім}} €32,4 млрд (2025) |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = {{өсім}} €654,35 млрд (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = {{өсім}} 28 989 (2025) |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = Merita Bank, Unibank, Nordbanken, Kreditkassen |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|http://www.nordea.com/}} |Ортаққор = }} '''Nordea Bank Abp''',<ref>{{cite web |url=https://tietopalvelu.ytj.fi/yritystiedot.aspx?yavain=2704395&tarkiste=7456D354331655E87BD9A7717E92EBB8B63254E9 |title=Nordea Bank Abp |website=Business Information System |access-date=6 June 2019}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nordea.com/en/press-and-news/news-and-press-releases/press-releases/2018/09-12-14h30-supplement-to-prospectus-on-merger-between-nordea-bank-ab-publ-and-nordea-bank-abp.html |title=Supplement to prospectus on merger between Nordea Bank AB (publ) and Nordea Bank Abp |website=Nordea.com |access-date=12 September 2018}}</ref> әдетте '''Nordea''' деп аталады, штаб-пәтері [[Хельсинки]]де, [[Финляндия]]да орналасқан және [[Солтүстік Еуропа]]да қызмет көрсететін [[Солтүстік елдер|солтүстік еуропалық]]<ref>{{Cite web |title=Who we are |url=https://www.nordea.com/en/about-us/who-we-are |access-date=2023-04-15 |website=Nordea |date=2 February 2021 |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last= |first= |title=Nordea buys Norway's Frende occupational pension portfolio |url=https://www.reuters.com/article/uk-nordea-norway-idUKKBN2470HW |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419134742/https://www.reuters.com/article/uk-nordea-norway-idUKKBN2470HW |archive-date=2023-04-19 |access-date=2026-07-05 |work=U.S. |language=en-US}}</ref> [[қаржы]] қызметтері тобы.<ref name=":8">{{cite web |url=https://www.nordea.com/en/press-and-news/news-and-press-releases/press-releases/2018/10-01-07h30-nordeas-re-domiciliation-is-completed.html |title=Nordea's re-domiciliation is completed |date=2018-10-01 |website=www.nordea.com |language=en |access-date=2018-10-01}}</ref> Атауы «Nordic» және «idea» сөздерінің бірігуінен шыққан.<ref name=":1">{{Cite web|title=Our History|url=https://www.nordea.com/en/about-nordea/who-we-are/our-history/|website=Nordea|access-date=2026-07-05}}</ref> [[Солтүстік елдер]] Nordea-ның ішкі нарығы болып саналады: банк 2014 жылы Польшадағы банкін сату процесін, 2019 жылы Балтық елдеріндегі операцияларын аяқтады,<ref name=":2">{{Cite web|title=Nordea Annual Report 2019|url=https://www.nordea.com/Images/33-354056/Annual%20Report%20Nordea%20Bank%20Abp%202019.pdf|website=Nordea Group Annual Reports|access-date=2020-12-19|archive-date=2021-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629111304/https://www.nordea.com/en/normalizeurl?path=doc/Annual%20Report%20Nordea%20Bank%20Abp%202019.pdf|url-status=dead}}</ref> ал 2019 жылы Ресейдегі қызметін жабу туралы шешім қабылдағаннан кейін 2022 жылдың басында Ресей нарығынан шығуын аяқтады.<ref>{{Cite web |title=Solid performance in turbulent times |url=https://www.nordea.com/en/news/solid-performance-in-turbulent-times |access-date=2024-01-13 |website=Nordea |date=28 April 2022 |language=en}}</ref> Nordea [[Nasdaq Nordic]] биржаларында [[Хельсинки қор биржасы|Хельсинки]]де (негізгі листингі), [[Копенгаген қор биржасы|Копенгаген]]де және [[Стокгольм қор биржасы|Стокгольм]]де листингтен өткен, ал Nordea ADR-лары АҚШ-та листингтен өткен.<ref name=":2" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} rn4d4y2koszu6jedtj1y8img01rw3g4 3643470 3643469 2026-08-17T18:42:13Z 1nter pares 146705 /* */ 3643470 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Nordea Bank Abp |логотипі = |суреті = Helsinki NordeaHeadOffice.jpg |сурет атауы = Nordea-ның жаһандық штаб-пәтері [[Хельсинки]]дің [[Валлила]] ауданында орналасқан |түрі = [[Osakeyhtiö#Julkinen osakeyhtiö|Жария акционерлік қоғам]] |биржадағы листингі = {{OMX|HEX150235|NDA FI}}<br>{{OMX|SSE160271|NDA SE}}<br>{{OMX|CSE160272|NDA DK}} |қызметі = |құрылды = [[1820 жыл|1820]] жылы [[Sparekassen for Kjøbenhavn og Omegn]] ретінде |құрушы = [[Hans Dalborg]]<ref>{{Cite web |title=Nordeas tidigare styrelseordförande Hans Dalborg är död |url=https://www.nordea.com/sv/nyhet/nordeas-tidigare-styrelseordforande-hans-dalborg-ar-dod |access-date=2023-07-06 |website=Nordea |date=4 November 2022 |language=sv}}</ref> |орналасуы = [[Хельсинки]], Финляндия<ref>{{cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-09-30/a-mega-bank-just-joined-the-euro-zone-and-it-s-too-big-to-fail|title=A Mega Bank Just Joined the Euro Zone; It's Too Big to Fail|website=Bloomberg.com|date=1 October 2018|access-date=1 October 2018}}</ref> |басты адамдары = [[Стивен Хестер]] (директорлар кеңесінің төрағасы)<ref>{{cite web |title=Nordea Corporate Governance |url=https://www.nordea.com/en/about-us/corporate-governance/board-of-directors/sir-stephen-hester |website=Nordea |publisher=Nordea |access-date=13 August 2024}}</ref><br>{{Ill|Франк Ванг-Йенсен|sv|v=ib}} (президент және бас атқарушы директор)<ref>[https://www.nordea.com/sv/om-nordea/bolagsstyrning/styrelse/styrelsens-ledamoter/ Styrelsens ledamöter] Nordea.com. Retrieved 2020-10-22</ref> |саласы = банк ісі |өнімі = Корпоративтік және [[бөлшек банк ісі]], [[активтерді басқару]] |меншікті капиталы = {{өсім}} €32,4 млрд (2025) |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = {{өсім}} €654,35 млрд (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = {{өсім}} 28 989 (2025) |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = Merita Bank, Unibank, Nordbanken, Kreditkassen |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|http://www.nordea.com/}} |Ортаққор = }} '''Nordea Bank Abp''',<ref>{{cite web |url=https://tietopalvelu.ytj.fi/yritystiedot.aspx?yavain=2704395&tarkiste=7456D354331655E87BD9A7717E92EBB8B63254E9 |title=Nordea Bank Abp |website=Business Information System |access-date=6 June 2019}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nordea.com/en/press-and-news/news-and-press-releases/press-releases/2018/09-12-14h30-supplement-to-prospectus-on-merger-between-nordea-bank-ab-publ-and-nordea-bank-abp.html |title=Supplement to prospectus on merger between Nordea Bank AB (publ) and Nordea Bank Abp |website=Nordea.com |access-date=12 September 2018}}</ref> әдетте '''Nordea''' деп аталады, штаб-пәтері [[Хельсинки]]де, [[Финляндия]]да орналасқан және [[Солтүстік Еуропа]]да қызмет көрсететін [[Солтүстік елдер|солтүстік еуропалық]]<ref>{{Cite web |title=Who we are |url=https://www.nordea.com/en/about-us/who-we-are |access-date=2023-04-15 |website=Nordea |date=2 February 2021 |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last= |first= |title=Nordea buys Norway's Frende occupational pension portfolio |url=https://www.reuters.com/article/uk-nordea-norway-idUKKBN2470HW |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419134742/https://www.reuters.com/article/uk-nordea-norway-idUKKBN2470HW |archive-date=2023-04-19 |access-date=2026-07-05 |work=U.S. |language=en-US}}</ref> [[қаржы]] қызметтері тобы.<ref name=":8">{{cite web |url=https://www.nordea.com/en/press-and-news/news-and-press-releases/press-releases/2018/10-01-07h30-nordeas-re-domiciliation-is-completed.html |title=Nordea's re-domiciliation is completed |date=2018-10-01 |website=www.nordea.com |language=en |access-date=2018-10-01}}</ref> Атауы «Nordic» және «idea» сөздерінің бірігуінен шыққан.<ref name=":1">{{Cite web|title=Our History|url=https://www.nordea.com/en/about-nordea/who-we-are/our-history/|website=Nordea|access-date=2026-07-05}}</ref> [[Солтүстік елдер]] Nordea-ның ішкі нарығы болып саналады: банк 2014 жылы Польшадағы банкін сату процесін, 2019 жылы Балтық елдеріндегі операцияларын аяқтады,<ref name=":2">{{Cite web|title=Nordea Annual Report 2019|url=https://www.nordea.com/Images/33-354056/Annual%20Report%20Nordea%20Bank%20Abp%202019.pdf|website=Nordea Group Annual Reports|access-date=2020-12-19|archive-date=2021-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629111304/https://www.nordea.com/en/normalizeurl?path=doc/Annual%20Report%20Nordea%20Bank%20Abp%202019.pdf|url-status=dead}}</ref> ал 2019 жылы Ресейдегі қызметін жабу туралы шешім қабылдағаннан кейін 2022 жылдың басында Ресей нарығынан шығуын аяқтады.<ref>{{Cite web |title=Solid performance in turbulent times |url=https://www.nordea.com/en/news/solid-performance-in-turbulent-times |access-date=2024-01-13 |website=Nordea |date=28 April 2022 |language=en}}</ref> Nordea [[Nasdaq Nordic]] биржаларында [[Хельсинки қор биржасы|Хельсинки]]де (негізгі листингі), [[Копенгаген қор биржасы|Копенгаген]]де және [[Стокгольм қор биржасы|Стокгольм]]де листингтен өткен, ал Nordea ADR-лары АҚШ-та листингтен өткен.<ref name=":2" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} hzysq2kwcbn4c9cw5efy86f9n09b1qo 3643471 3643470 2026-08-17T18:43:43Z 1nter pares 146705 /* */ 3643471 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Nordea Bank Abp |логотипі = |суреті = Helsinki NordeaHeadOffice.jpg |сурет атауы = Nordea-ның жаһандық штаб-пәтері [[Хельсинки]]дің [[Валлила]] ауданында орналасқан |түрі = [[Жария акционерлік қоғам]] |биржадағы листингі = NDA: FI<br>NDA: SE<br>NDA: DK |қызметі = |құрылды = [[1820 жыл|1820]] жылы [[Sparekassen for Kjøbenhavn og Omegn]] ретінде |құрушы = [[Hans Dalborg]]<ref>{{Cite web |title=Nordeas tidigare styrelseordförande Hans Dalborg är död |url=https://www.nordea.com/sv/nyhet/nordeas-tidigare-styrelseordforande-hans-dalborg-ar-dod |access-date=2023-07-06 |website=Nordea |date=4 November 2022 |language=sv}}</ref> |орналасуы = [[Хельсинки]], Финляндия<ref>{{cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-09-30/a-mega-bank-just-joined-the-euro-zone-and-it-s-too-big-to-fail|title=A Mega Bank Just Joined the Euro Zone; It's Too Big to Fail|website=Bloomberg.com|date=1 October 2018|access-date=1 October 2018}}</ref> |басты адамдары = [[Стивен Хестер]] (директорлар кеңесінің төрағасы)<ref>{{cite web |title=Nordea Corporate Governance |url=https://www.nordea.com/en/about-us/corporate-governance/board-of-directors/sir-stephen-hester |website=Nordea |publisher=Nordea |access-date=13 August 2024}}</ref><br>{{Ill|Франк Ванг-Йенсен|sv|v=ib}} (президент және бас атқарушы директор)<ref>[https://www.nordea.com/sv/om-nordea/bolagsstyrning/styrelse/styrelsens-ledamoter/ Styrelsens ledamöter] Nordea.com. Retrieved 2020-10-22</ref> |саласы = банк ісі |өнімі = Корпоративтік және [[бөлшек банк ісі]], [[активтерді басқару]] |меншікті капиталы = {{өсім}} €32,4 млрд (2025) |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = {{өсім}} €654,35 млрд (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = {{өсім}} 28 989 (2025) |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = Merita Bank, Unibank, Nordbanken, Kreditkassen |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|http://www.nordea.com/}} |Ортаққор = }} '''Nordea Bank Abp''',<ref>{{cite web |url=https://tietopalvelu.ytj.fi/yritystiedot.aspx?yavain=2704395&tarkiste=7456D354331655E87BD9A7717E92EBB8B63254E9 |title=Nordea Bank Abp |website=Business Information System |access-date=6 June 2019}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nordea.com/en/press-and-news/news-and-press-releases/press-releases/2018/09-12-14h30-supplement-to-prospectus-on-merger-between-nordea-bank-ab-publ-and-nordea-bank-abp.html |title=Supplement to prospectus on merger between Nordea Bank AB (publ) and Nordea Bank Abp |website=Nordea.com |access-date=12 September 2018}}</ref> әдетте '''Nordea''' деп аталады, штаб-пәтері [[Хельсинки]]де, [[Финляндия]]да орналасқан және [[Солтүстік Еуропа]]да қызмет көрсететін [[Солтүстік елдер|солтүстік еуропалық]]<ref>{{Cite web |title=Who we are |url=https://www.nordea.com/en/about-us/who-we-are |access-date=2023-04-15 |website=Nordea |date=2 February 2021 |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last= |first= |title=Nordea buys Norway's Frende occupational pension portfolio |url=https://www.reuters.com/article/uk-nordea-norway-idUKKBN2470HW |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419134742/https://www.reuters.com/article/uk-nordea-norway-idUKKBN2470HW |archive-date=2023-04-19 |access-date=2026-07-05 |work=U.S. |language=en-US}}</ref> [[қаржы]] қызметтері тобы.<ref name=":8">{{cite web |url=https://www.nordea.com/en/press-and-news/news-and-press-releases/press-releases/2018/10-01-07h30-nordeas-re-domiciliation-is-completed.html |title=Nordea's re-domiciliation is completed |date=2018-10-01 |website=www.nordea.com |language=en |access-date=2018-10-01}}</ref> Атауы «Nordic» және «idea» сөздерінің бірігуінен шыққан.<ref name=":1">{{Cite web|title=Our History|url=https://www.nordea.com/en/about-nordea/who-we-are/our-history/|website=Nordea|access-date=2026-07-05}}</ref> [[Солтүстік елдер]] Nordea-ның ішкі нарығы болып саналады: банк 2014 жылы Польшадағы банкін сату процесін, 2019 жылы Балтық елдеріндегі операцияларын аяқтады,<ref name=":2">{{Cite web|title=Nordea Annual Report 2019|url=https://www.nordea.com/Images/33-354056/Annual%20Report%20Nordea%20Bank%20Abp%202019.pdf|website=Nordea Group Annual Reports|access-date=2020-12-19|archive-date=2021-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629111304/https://www.nordea.com/en/normalizeurl?path=doc/Annual%20Report%20Nordea%20Bank%20Abp%202019.pdf|url-status=dead}}</ref> ал 2019 жылы Ресейдегі қызметін жабу туралы шешім қабылдағаннан кейін 2022 жылдың басында Ресей нарығынан шығуын аяқтады.<ref>{{Cite web |title=Solid performance in turbulent times |url=https://www.nordea.com/en/news/solid-performance-in-turbulent-times |access-date=2024-01-13 |website=Nordea |date=28 April 2022 |language=en}}</ref> Nordea [[Nasdaq Nordic]] биржаларында [[Хельсинки қор биржасы|Хельсинки]]де (негізгі листингі), [[Копенгаген қор биржасы|Копенгаген]]де және [[Стокгольм қор биржасы|Стокгольм]]де листингтен өткен, ал Nordea ADR-лары АҚШ-та листингтен өткен.<ref name=":2" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} p92ue4k97c1xgs56qesss265qcf0u3m 3643472 3643471 2026-08-17T18:44:26Z 1nter pares 146705 /* */ 3643472 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Nordea Bank Abp |логотипі = |суреті = Helsinki NordeaHeadOffice.jpg |сурет атауы = Nordea-ның жаһандық штаб-пәтері [[Хельсинки]]дің [[Валлила]] ауданында орналасқан |түрі = [[Жария акционерлік қоғам]] |биржадағы листингі = NDA: FI<br>NDA: SE<br>NDA: DK |қызметі = |құрылды = 1820 жылы [[Sparekassen for Kjøbenhavn og Omegn]] ретінде |құрушы = [[Hans Dalborg]]<ref>{{Cite web |title=Nordeas tidigare styrelseordförande Hans Dalborg är död |url=https://www.nordea.com/sv/nyhet/nordeas-tidigare-styrelseordforande-hans-dalborg-ar-dod |access-date=2023-07-06 |website=Nordea |date=4 November 2022 |language=sv}}</ref> |орналасуы = [[Хельсинки]], Финляндия<ref>{{cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-09-30/a-mega-bank-just-joined-the-euro-zone-and-it-s-too-big-to-fail|title=A Mega Bank Just Joined the Euro Zone; It's Too Big to Fail|website=Bloomberg.com|date=1 October 2018|access-date=1 October 2018}}</ref> |басты адамдары = [[Стивен Хестер]] (директорлар кеңесінің төрағасы)<ref>{{cite web |title=Nordea Corporate Governance |url=https://www.nordea.com/en/about-us/corporate-governance/board-of-directors/sir-stephen-hester |website=Nordea |publisher=Nordea |access-date=13 August 2024}}</ref><br>{{Ill|Франк Ванг-Йенсен|sv|v=ib}} (президент және бас атқарушы директор)<ref>[https://www.nordea.com/sv/om-nordea/bolagsstyrning/styrelse/styrelsens-ledamoter/ Styrelsens ledamöter] Nordea.com. Retrieved 2020-10-22</ref> |саласы = банк ісі |өнімі = Корпоративтік және [[Бөлшек банк|бөлшек банк ісі]], [[активтерді басқару]] |меншікті капиталы = {{өсім}} €32,4 млрд (2025) |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = {{өсім}} €654,35 млрд (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = {{өсім}} 28 989 (2025) |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = Merita Bank, Unibank, Nordbanken, Kreditkassen |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|http://www.nordea.com/}} |Ортаққор = }} '''Nordea Bank Abp''',<ref>{{cite web |url=https://tietopalvelu.ytj.fi/yritystiedot.aspx?yavain=2704395&tarkiste=7456D354331655E87BD9A7717E92EBB8B63254E9 |title=Nordea Bank Abp |website=Business Information System |access-date=6 June 2019}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nordea.com/en/press-and-news/news-and-press-releases/press-releases/2018/09-12-14h30-supplement-to-prospectus-on-merger-between-nordea-bank-ab-publ-and-nordea-bank-abp.html |title=Supplement to prospectus on merger between Nordea Bank AB (publ) and Nordea Bank Abp |website=Nordea.com |access-date=12 September 2018}}</ref> әдетте '''Nordea''' деп аталады, штаб-пәтері [[Хельсинки]]де, [[Финляндия]]да орналасқан және [[Солтүстік Еуропа]]да қызмет көрсететін [[Солтүстік елдер|солтүстік еуропалық]]<ref>{{Cite web |title=Who we are |url=https://www.nordea.com/en/about-us/who-we-are |access-date=2023-04-15 |website=Nordea |date=2 February 2021 |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last= |first= |title=Nordea buys Norway's Frende occupational pension portfolio |url=https://www.reuters.com/article/uk-nordea-norway-idUKKBN2470HW |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419134742/https://www.reuters.com/article/uk-nordea-norway-idUKKBN2470HW |archive-date=2023-04-19 |access-date=2026-07-05 |work=U.S. |language=en-US}}</ref> [[қаржы]] қызметтері тобы.<ref name=":8">{{cite web |url=https://www.nordea.com/en/press-and-news/news-and-press-releases/press-releases/2018/10-01-07h30-nordeas-re-domiciliation-is-completed.html |title=Nordea's re-domiciliation is completed |date=2018-10-01 |website=www.nordea.com |language=en |access-date=2018-10-01}}</ref> Атауы «Nordic» және «idea» сөздерінің бірігуінен шыққан.<ref name=":1">{{Cite web|title=Our History|url=https://www.nordea.com/en/about-nordea/who-we-are/our-history/|website=Nordea|access-date=2026-07-05}}</ref> [[Солтүстік елдер]] Nordea-ның ішкі нарығы болып саналады: банк 2014 жылы Польшадағы банкін сату процесін, 2019 жылы Балтық елдеріндегі операцияларын аяқтады,<ref name=":2">{{Cite web|title=Nordea Annual Report 2019|url=https://www.nordea.com/Images/33-354056/Annual%20Report%20Nordea%20Bank%20Abp%202019.pdf|website=Nordea Group Annual Reports|access-date=2020-12-19|archive-date=2021-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629111304/https://www.nordea.com/en/normalizeurl?path=doc/Annual%20Report%20Nordea%20Bank%20Abp%202019.pdf|url-status=dead}}</ref> ал 2019 жылы Ресейдегі қызметін жабу туралы шешім қабылдағаннан кейін 2022 жылдың басында Ресей нарығынан шығуын аяқтады.<ref>{{Cite web |title=Solid performance in turbulent times |url=https://www.nordea.com/en/news/solid-performance-in-turbulent-times |access-date=2024-01-13 |website=Nordea |date=28 April 2022 |language=en}}</ref> Nordea [[Nasdaq Nordic]] биржаларында [[Хельсинки қор биржасы|Хельсинки]]де (негізгі листингі), [[Копенгаген қор биржасы|Копенгаген]]де және [[Стокгольм қор биржасы|Стокгольм]]де листингтен өткен, ал Nordea ADR-лары АҚШ-та листингтен өткен.<ref name=":2" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 6lcmziw5lk6v9qa8vyk6bx68fo41u80 3643473 3643472 2026-08-17T18:44:56Z 1nter pares 146705 /* */ 3643473 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Nordea Bank Abp |логотипі = |суреті = Helsinki NordeaHeadOffice.jpg |сурет атауы = Nordea-ның жаһандық штаб-пәтері [[Хельсинки]]дің [[Валлила]] ауданында орналасқан |түрі = [[Жария акционерлік қоғам]] |биржадағы листингі = NDA: FI<br>NDA: SE<br>NDA: DK |қызметі = |құрылды = 1820 жылы [[Sparekassen for Kjøbenhavn og Omegn]] ретінде |құрушы = [[Hans Dalborg]]<ref>{{Cite web |title=Nordeas tidigare styrelseordförande Hans Dalborg är död |url=https://www.nordea.com/sv/nyhet/nordeas-tidigare-styrelseordforande-hans-dalborg-ar-dod |access-date=2023-07-06 |website=Nordea |date=4 November 2022 |language=sv}}</ref> |орналасуы = [[Хельсинки]], Финляндия<ref>{{cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-09-30/a-mega-bank-just-joined-the-euro-zone-and-it-s-too-big-to-fail|title=A Mega Bank Just Joined the Euro Zone; It's Too Big to Fail|website=Bloomberg.com|date=1 October 2018|access-date=1 October 2018}}</ref> |басты адамдары = [[Стивен Хестер]] (директорлар кеңесінің төрағасы)<ref>{{cite web |title=Nordea Corporate Governance |url=https://www.nordea.com/en/about-us/corporate-governance/board-of-directors/sir-stephen-hester |website=Nordea |publisher=Nordea |access-date=13 August 2024}}</ref><br>[[Франк Ванг-Йенсен]] (президент және бас атқарушы директор)<ref>[https://www.nordea.com/sv/om-nordea/bolagsstyrning/styrelse/styrelsens-ledamoter/ Styrelsens ledamöter] Nordea.com. Retrieved 2020-10-22</ref> |саласы = банк ісі |өнімі = Корпоративтік және [[Бөлшек банк|бөлшек банк ісі]], [[активтерді басқару]] |меншікті капиталы = {{өсім}} €32,4 млрд (2025) |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = {{өсім}} €654,35 млрд (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = {{өсім}} 28 989 (2025) |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = Merita Bank, Unibank, Nordbanken, Kreditkassen |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|http://www.nordea.com/}} |Ортаққор = }} '''Nordea Bank Abp''',<ref>{{cite web |url=https://tietopalvelu.ytj.fi/yritystiedot.aspx?yavain=2704395&tarkiste=7456D354331655E87BD9A7717E92EBB8B63254E9 |title=Nordea Bank Abp |website=Business Information System |access-date=6 June 2019}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nordea.com/en/press-and-news/news-and-press-releases/press-releases/2018/09-12-14h30-supplement-to-prospectus-on-merger-between-nordea-bank-ab-publ-and-nordea-bank-abp.html |title=Supplement to prospectus on merger between Nordea Bank AB (publ) and Nordea Bank Abp |website=Nordea.com |access-date=12 September 2018}}</ref> әдетте '''Nordea''' деп аталады, штаб-пәтері [[Хельсинки]]де, [[Финляндия]]да орналасқан және [[Солтүстік Еуропа]]да қызмет көрсететін [[Солтүстік елдер|солтүстік еуропалық]]<ref>{{Cite web |title=Who we are |url=https://www.nordea.com/en/about-us/who-we-are |access-date=2023-04-15 |website=Nordea |date=2 February 2021 |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last= |first= |title=Nordea buys Norway's Frende occupational pension portfolio |url=https://www.reuters.com/article/uk-nordea-norway-idUKKBN2470HW |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419134742/https://www.reuters.com/article/uk-nordea-norway-idUKKBN2470HW |archive-date=2023-04-19 |access-date=2026-07-05 |work=U.S. |language=en-US}}</ref> [[қаржы]] қызметтері тобы.<ref name=":8">{{cite web |url=https://www.nordea.com/en/press-and-news/news-and-press-releases/press-releases/2018/10-01-07h30-nordeas-re-domiciliation-is-completed.html |title=Nordea's re-domiciliation is completed |date=2018-10-01 |website=www.nordea.com |language=en |access-date=2018-10-01}}</ref> Атауы «Nordic» және «idea» сөздерінің бірігуінен шыққан.<ref name=":1">{{Cite web|title=Our History|url=https://www.nordea.com/en/about-nordea/who-we-are/our-history/|website=Nordea|access-date=2026-07-05}}</ref> [[Солтүстік елдер]] Nordea-ның ішкі нарығы болып саналады: банк 2014 жылы Польшадағы банкін сату процесін, 2019 жылы Балтық елдеріндегі операцияларын аяқтады,<ref name=":2">{{Cite web|title=Nordea Annual Report 2019|url=https://www.nordea.com/Images/33-354056/Annual%20Report%20Nordea%20Bank%20Abp%202019.pdf|website=Nordea Group Annual Reports|access-date=2020-12-19|archive-date=2021-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629111304/https://www.nordea.com/en/normalizeurl?path=doc/Annual%20Report%20Nordea%20Bank%20Abp%202019.pdf|url-status=dead}}</ref> ал 2019 жылы Ресейдегі қызметін жабу туралы шешім қабылдағаннан кейін 2022 жылдың басында Ресей нарығынан шығуын аяқтады.<ref>{{Cite web |title=Solid performance in turbulent times |url=https://www.nordea.com/en/news/solid-performance-in-turbulent-times |access-date=2024-01-13 |website=Nordea |date=28 April 2022 |language=en}}</ref> Nordea [[Nasdaq Nordic]] биржаларында [[Хельсинки қор биржасы|Хельсинки]]де (негізгі листингі), [[Копенгаген қор биржасы|Копенгаген]]де және [[Стокгольм қор биржасы|Стокгольм]]де листингтен өткен, ал Nordea ADR-лары АҚШ-та листингтен өткен.<ref name=":2" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} lxfsaiugauklmkenp3ggngmumqqvxm5 3643474 3643473 2026-08-17T18:46:34Z 1nter pares 146705 3643474 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Nordea Bank Abp |логотипі = |суреті = Helsinki NordeaHeadOffice.jpg |сурет атауы = Nordea-ның жаһандық штаб-пәтері [[Хельсинки]]дің [[Валлила]] ауданында орналасқан |түрі = [[Жария акционерлік қоғам]] |биржадағы листингі = NDA: FI<br>NDA: SE<br>NDA: DK |қызметі = |құрылды = 1820 жылы [[Sparekassen for Kjøbenhavn og Omegn]] ретінде |құрушы = [[Hans Dalborg]]<ref>{{Cite web |title=Nordeas tidigare styrelseordförande Hans Dalborg är död |url=https://www.nordea.com/sv/nyhet/nordeas-tidigare-styrelseordforande-hans-dalborg-ar-dod |access-date=2023-07-06 |website=Nordea |date=4 November 2022 |language=sv}}</ref> |орналасуы = [[Хельсинки]], Финляндия<ref>{{cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-09-30/a-mega-bank-just-joined-the-euro-zone-and-it-s-too-big-to-fail|title=A Mega Bank Just Joined the Euro Zone; It's Too Big to Fail|website=Bloomberg.com|date=1 October 2018|access-date=1 October 2018}}</ref> |басты адамдары = [[Стивен Хестер]] (директорлар кеңесінің төрағасы)<ref>{{cite web |title=Nordea Corporate Governance |url=https://www.nordea.com/en/about-us/corporate-governance/board-of-directors/sir-stephen-hester |website=Nordea |publisher=Nordea |access-date=13 August 2024}}</ref><br>[[Франк Ванг-Йенсен]] (президент және бас атқарушы директор)<ref>[https://www.nordea.com/sv/om-nordea/bolagsstyrning/styrelse/styrelsens-ledamoter/ Styrelsens ledamöter] Nordea.com. Retrieved 2020-10-22</ref> |саласы = банк ісі |өнімі = Корпоративтік және [[Бөлшек банк|бөлшек банк ісі]], [[активтерді басқару]] |меншікті капиталы = {{өсім}} €32,4 млрд (2025) |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = {{өсім}} €654,35 млрд (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = {{өсім}} 28 989 (2025) |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = Merita Bank, Unibank, Nordbanken, Kreditkassen |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|http://www.nordea.com/}} |Ортаққор = }} '''Nordea Bank Abp''',<ref>{{cite web |url=https://tietopalvelu.ytj.fi/yritystiedot.aspx?yavain=2704395&tarkiste=7456D354331655E87BD9A7717E92EBB8B63254E9 |title=Nordea Bank Abp |website=Business Information System |access-date=6 June 2019}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nordea.com/en/press-and-news/news-and-press-releases/press-releases/2018/09-12-14h30-supplement-to-prospectus-on-merger-between-nordea-bank-ab-publ-and-nordea-bank-abp.html |title=Supplement to prospectus on merger between Nordea Bank AB (publ) and Nordea Bank Abp |website=Nordea.com |access-date=12 September 2018}}</ref> әдетте '''Nordea''' деп аталады, штаб-пәтері [[Хельсинки]]де, [[Финляндия]]да орналасқан және [[Солтүстік Еуропа]]да қызмет көрсететін [[Солтүстік елдер|солтүстік еуропалық]]<ref>{{Cite web |title=Who we are |url=https://www.nordea.com/en/about-us/who-we-are |access-date=2023-04-15 |website=Nordea |date=2 February 2021 |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last= |first= |title=Nordea buys Norway's Frende occupational pension portfolio |url=https://www.reuters.com/article/uk-nordea-norway-idUKKBN2470HW |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419134742/https://www.reuters.com/article/uk-nordea-norway-idUKKBN2470HW |archive-date=2023-04-19 |access-date=2026-07-05 |work=U.S. |language=en-US}}</ref> [[қаржы]] қызметтері тобы.<ref name=":8">{{cite web |url=https://www.nordea.com/en/press-and-news/news-and-press-releases/press-releases/2018/10-01-07h30-nordeas-re-domiciliation-is-completed.html |title=Nordea's re-domiciliation is completed |date=2018-10-01 |website=www.nordea.com |language=en |access-date=2018-10-01}}</ref> Атауы «Nordic» және «idea» сөздерінің бірігуінен шыққан.<ref name=":1">{{Cite web|title=Our History|url=https://www.nordea.com/en/about-nordea/who-we-are/our-history/|website=Nordea|access-date=2026-07-05}}</ref> [[Солтүстік елдер]] Nordea-ның ішкі нарығы болып саналады: банк 2014 жылы Польшадағы банкін сату процесін, 2019 жылы Балтық елдеріндегі операцияларын аяқтады,<ref name=":2">{{Cite web|title=Nordea Annual Report 2019|url=https://www.nordea.com/Images/33-354056/Annual%20Report%20Nordea%20Bank%20Abp%202019.pdf|website=Nordea Group Annual Reports|access-date=2020-12-19|archive-date=2021-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629111304/https://www.nordea.com/en/normalizeurl?path=doc/Annual%20Report%20Nordea%20Bank%20Abp%202019.pdf|url-status=dead}}</ref> ал 2019 жылы Ресейдегі қызметін жабу туралы шешім қабылдағаннан кейін 2022 жылдың басында Ресей нарығынан шығуын аяқтады.<ref>{{Cite web |title=Solid performance in turbulent times |url=https://www.nordea.com/en/news/solid-performance-in-turbulent-times |access-date=2024-01-13 |website=Nordea |date=28 April 2022 |language=en}}</ref> Nordea [[Nasdaq Nordic]] биржаларында [[Хельсинки қор биржасы|Хельсинки]]де (негізгі листингі), [[Копенгаген қор биржасы|Копенгаген]]де және [[Стокгольм қор биржасы|Стокгольм]]де листингтен өткен, ал Nordea ADR-лары АҚШ-та листингтен өткен.<ref name=":2" /> == Тарихы == == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 7nfqnbjay7le1x6ns2ca7jbytuc00vp 3643475 3643474 2026-08-17T18:47:35Z 1nter pares 146705 3643475 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Nordea Bank Abp |логотипі = |суреті = Helsinki NordeaHeadOffice.jpg |сурет атауы = Nordea-ның жаһандық штаб-пәтері [[Хельсинки]]дің [[Валлила]] ауданында орналасқан |түрі = [[Жария акционерлік қоғам]] |биржадағы листингі = NDA: FI<br>NDA: SE<br>NDA: DK |қызметі = |құрылды = 1820 жылы [[Sparekassen for Kjøbenhavn og Omegn]] ретінде |құрушы = [[Hans Dalborg]]<ref>{{Cite web |title=Nordeas tidigare styrelseordförande Hans Dalborg är död |url=https://www.nordea.com/sv/nyhet/nordeas-tidigare-styrelseordforande-hans-dalborg-ar-dod |access-date=2023-07-06 |website=Nordea |date=4 November 2022 |language=sv}}</ref> |орналасуы = [[Хельсинки]], Финляндия<ref>{{cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-09-30/a-mega-bank-just-joined-the-euro-zone-and-it-s-too-big-to-fail|title=A Mega Bank Just Joined the Euro Zone; It's Too Big to Fail|website=Bloomberg.com|date=1 October 2018|access-date=1 October 2018}}</ref> |басты адамдары = [[Стивен Хестер]] (директорлар кеңесінің төрағасы)<ref>{{cite web |title=Nordea Corporate Governance |url=https://www.nordea.com/en/about-us/corporate-governance/board-of-directors/sir-stephen-hester |website=Nordea |publisher=Nordea |access-date=13 August 2024}}</ref><br>[[Франк Ванг-Йенсен]] (президент және бас атқарушы директор)<ref>[https://www.nordea.com/sv/om-nordea/bolagsstyrning/styrelse/styrelsens-ledamoter/ Styrelsens ledamöter] Nordea.com. Retrieved 2020-10-22</ref> |саласы = банк ісі |өнімі = Корпоративтік және [[Бөлшек банк|бөлшек банк ісі]], [[активтерді басқару]] |меншікті капиталы = {{өсім}} €32,4 млрд (2025) |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = {{өсім}} €654,35 млрд (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = {{өсім}} 28 989 (2025) |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = Merita Bank, Unibank, Nordbanken, Kreditkassen |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|http://www.nordea.com/}} |Ортаққор = }} '''Nordea Bank Abp''',<ref>{{cite web |url=https://tietopalvelu.ytj.fi/yritystiedot.aspx?yavain=2704395&tarkiste=7456D354331655E87BD9A7717E92EBB8B63254E9 |title=Nordea Bank Abp |website=Business Information System |access-date=6 June 2019}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nordea.com/en/press-and-news/news-and-press-releases/press-releases/2018/09-12-14h30-supplement-to-prospectus-on-merger-between-nordea-bank-ab-publ-and-nordea-bank-abp.html |title=Supplement to prospectus on merger between Nordea Bank AB (publ) and Nordea Bank Abp |website=Nordea.com |access-date=12 September 2018}}</ref> әдетте '''Nordea''' деп аталады, штаб-пәтері [[Хельсинки]]де, [[Финляндия]]да орналасқан және [[Солтүстік Еуропа]]да қызмет көрсететін [[Солтүстік елдер|солтүстік еуропалық]]<ref>{{Cite web |title=Who we are |url=https://www.nordea.com/en/about-us/who-we-are |access-date=2023-04-15 |website=Nordea |date=2 February 2021 |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last= |first= |title=Nordea buys Norway's Frende occupational pension portfolio |url=https://www.reuters.com/article/uk-nordea-norway-idUKKBN2470HW |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419134742/https://www.reuters.com/article/uk-nordea-norway-idUKKBN2470HW |archive-date=2023-04-19 |access-date=2026-07-05 |work=U.S. |language=en-US}}</ref> [[қаржы]] қызметтері тобы.<ref name=":8">{{cite web |url=https://www.nordea.com/en/press-and-news/news-and-press-releases/press-releases/2018/10-01-07h30-nordeas-re-domiciliation-is-completed.html |title=Nordea's re-domiciliation is completed |date=2018-10-01 |website=www.nordea.com |language=en |access-date=2018-10-01}}</ref> Атауы «Nordic» және «idea» сөздерінің бірігуінен шыққан.<ref name=":1">{{Cite web|title=Our History|url=https://www.nordea.com/en/about-nordea/who-we-are/our-history/|website=Nordea|access-date=2026-07-05}}</ref> [[Солтүстік елдер]] Nordea-ның ішкі нарығы болып саналады: банк 2014 жылы Польшадағы банкін сату процесін, 2019 жылы Балтық елдеріндегі операцияларын аяқтады,<ref name=":2">{{Cite web|title=Nordea Annual Report 2019|url=https://www.nordea.com/Images/33-354056/Annual%20Report%20Nordea%20Bank%20Abp%202019.pdf|website=Nordea Group Annual Reports|access-date=2020-12-19|archive-date=2021-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629111304/https://www.nordea.com/en/normalizeurl?path=doc/Annual%20Report%20Nordea%20Bank%20Abp%202019.pdf|url-status=dead}}</ref> ал 2019 жылы Ресейдегі қызметін жабу туралы шешім қабылдағаннан кейін 2022 жылдың басында Ресей нарығынан шығуын аяқтады.<ref>{{Cite web |title=Solid performance in turbulent times |url=https://www.nordea.com/en/news/solid-performance-in-turbulent-times |access-date=2024-01-13 |website=Nordea |date=28 April 2022 |language=en}}</ref> Nordea [[Nasdaq Nordic]] биржаларында [[Хельсинки қор биржасы|Хельсинки]]де (негізгі листингі), [[Копенгаген қор биржасы|Копенгаген]]де және [[Стокгольм қор биржасы|Стокгольм]]де листингтен өткен, ал Nordea ADR-лары АҚШ-та листингтен өткен.<ref name=":2" /> Nordea 9,3 миллион жеке клиентке және 530 000 белсенді корпоративтік клиентке қызмет көрсетеді, олардың ішінде 2 650 ірі корпорация мен мекеме бар.<ref name=":2" /> Nordea-ның кредиттік портфелі Финляндияға (21 %), Данияға (26 %), Норвегияға (21 %) және Швецияға (30 %) бөлінген.<ref name=":2" /> Nordea-да төрт бизнес бағыты (BA) бар: жеке тұлғаларға арналған банк қызметі, бизнеске арналған банк қызметі, ірі корпорациялар мен мекемелер және активтер мен әл-ауқатты басқару. 2021 жылғы желтоқсандағы жағдай бойынша басқаруындағы активтер (AUM) 411 миллиард еуроны құрады.<ref name=AR>{{cite web|url=https://www.nordea.com/en/doc/annual-report-nordea-bank-abp-2021.pdf |title=Nordea annual Report 2021 |website=Nordea.com |access-date=28 March 2022}}</ref> == Тарихы == == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} op4ptww565c43nx8koguy6eh6wy9zmp 3643476 3643475 2026-08-17T18:47:59Z 1nter pares 146705 /* */ 3643476 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Nordea Bank Abp |логотипі = |суреті = Helsinki NordeaHeadOffice.jpg |сурет атауы = Nordea-ның жаһандық штаб-пәтері [[Хельсинки]]дің [[Валлила]] ауданында орналасқан |түрі = [[Жария акционерлік қоғам]] |биржадағы листингі = NDA: FI<br>NDA: SE<br>NDA: DK |қызметі = |құрылды = 1820 жылы [[Sparekassen for Kjøbenhavn og Omegn]] ретінде |құрушы = [[Hans Dalborg]]<ref>{{Cite web |title=Nordeas tidigare styrelseordförande Hans Dalborg är död |url=https://www.nordea.com/sv/nyhet/nordeas-tidigare-styrelseordforande-hans-dalborg-ar-dod |access-date=2023-07-06 |website=Nordea |date=4 November 2022 |language=sv}}</ref> |орналасуы = [[Хельсинки]], Финляндия<ref>{{cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-09-30/a-mega-bank-just-joined-the-euro-zone-and-it-s-too-big-to-fail|title=A Mega Bank Just Joined the Euro Zone; It's Too Big to Fail|website=Bloomberg.com|date=1 October 2018|access-date=1 October 2018}}</ref> |басты адамдары = [[Стивен Хестер]] (директорлар кеңесінің төрағасы)<ref>{{cite web |title=Nordea Corporate Governance |url=https://www.nordea.com/en/about-us/corporate-governance/board-of-directors/sir-stephen-hester |website=Nordea |publisher=Nordea |access-date=13 August 2024}}</ref><br>[[Франк Ванг-Йенсен]] (президент және бас атқарушы директор)<ref>[https://www.nordea.com/sv/om-nordea/bolagsstyrning/styrelse/styrelsens-ledamoter/ Styrelsens ledamöter] Nordea.com. Retrieved 2020-10-22</ref> |саласы = банк ісі |өнімі = Корпоративтік және [[Бөлшек банк|бөлшек банк ісі]], [[активтерді басқару]] |меншікті капиталы = {{өсім}} €32,4 млрд (2025) |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = {{өсім}} €654,35 млрд (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = {{өсім}} 28 989 (2025) |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = Merita Bank, Unibank, Nordbanken, Kreditkassen |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|http://www.nordea.com/}} |Ортаққор = }} '''Nordea Bank Abp''',<ref>{{cite web |url=https://tietopalvelu.ytj.fi/yritystiedot.aspx?yavain=2704395&tarkiste=7456D354331655E87BD9A7717E92EBB8B63254E9 |title=Nordea Bank Abp |website=Business Information System |access-date=6 June 2019}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nordea.com/en/press-and-news/news-and-press-releases/press-releases/2018/09-12-14h30-supplement-to-prospectus-on-merger-between-nordea-bank-ab-publ-and-nordea-bank-abp.html |title=Supplement to prospectus on merger between Nordea Bank AB (publ) and Nordea Bank Abp |website=Nordea.com |access-date=12 September 2018}}</ref> әдетте '''Nordea''' деп аталады, штаб-пәтері [[Хельсинки]]де, [[Финляндия]]да орналасқан және [[Солтүстік Еуропа]]да қызмет көрсететін [[Солтүстік елдер|солтүстік еуропалық]]<ref>{{Cite web |title=Who we are |url=https://www.nordea.com/en/about-us/who-we-are |access-date=2023-04-15 |website=Nordea |date=2 February 2021 |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last= |first= |title=Nordea buys Norway's Frende occupational pension portfolio |url=https://www.reuters.com/article/uk-nordea-norway-idUKKBN2470HW |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419134742/https://www.reuters.com/article/uk-nordea-norway-idUKKBN2470HW |archive-date=2023-04-19 |access-date=2026-07-05 |work=U.S. |language=en-US}}</ref> [[қаржы]] қызметтері тобы.<ref name=":8">{{cite web |url=https://www.nordea.com/en/press-and-news/news-and-press-releases/press-releases/2018/10-01-07h30-nordeas-re-domiciliation-is-completed.html |title=Nordea's re-domiciliation is completed |date=2018-10-01 |website=www.nordea.com |language=en |access-date=2018-10-01}}</ref> Атауы «Nordic» және «idea» сөздерінің бірігуінен шыққан.<ref name=":1">{{Cite web|title=Our History|url=https://www.nordea.com/en/about-nordea/who-we-are/our-history/|website=Nordea|access-date=2026-07-05}}</ref> [[Солтүстік елдер]] Nordea-ның ішкі нарығы болып саналады: банк 2014 жылы Польшадағы банкін сату процесін, 2019 жылы Балтық елдеріндегі операцияларын аяқтады,<ref name=":2">{{Cite web|title=Nordea Annual Report 2019|url=https://www.nordea.com/Images/33-354056/Annual%20Report%20Nordea%20Bank%20Abp%202019.pdf|website=Nordea Group Annual Reports|access-date=2020-12-19|archive-date=2021-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629111304/https://www.nordea.com/en/normalizeurl?path=doc/Annual%20Report%20Nordea%20Bank%20Abp%202019.pdf|url-status=dead}}</ref> ал 2019 жылы Ресейдегі қызметін жабу туралы шешім қабылдағаннан кейін 2022 жылдың басында Ресей нарығынан шығуын аяқтады.<ref>{{Cite web |title=Solid performance in turbulent times |url=https://www.nordea.com/en/news/solid-performance-in-turbulent-times |access-date=2024-01-13 |website=Nordea |date=28 April 2022 |language=en}}</ref> Nordea [[Nasdaq Nordic]] биржаларында [[Хельсинки қор биржасы|Хельсинки]]де (негізгі листингі), [[Копенгаген қор биржасы|Копенгаген]]де және [[Стокгольм қор биржасы|Стокгольм]]де листингтен өткен, ал Nordea ADR-лары АҚШ-та листингтен өткен.<ref name=":2" /> Nordea 9,3 миллион жеке клиентке және 530 000 белсенді корпоративтік клиентке қызмет көрсетеді, олардың ішінде 2 650 ірі корпорация мен мекеме бар.<ref name=":2" /> Nordea-ның кредиттік портфелі Финляндияға (21%), Данияға (26%), Норвегияға (21%) және Швецияға (30%) бөлінген.<ref name=":2" /> Nordea-да төрт бизнес бағыты (BA) бар: жеке тұлғаларға арналған банк қызметі, бизнеске арналған банк қызметі, ірі корпорациялар мен мекемелер және активтер мен әл-ауқатты басқару. 2021 жылғы желтоқсандағы жағдай бойынша басқаруындағы активтер (AUM) 411 миллиард еуроны құрады.<ref name=AR>{{cite web|url=https://www.nordea.com/en/doc/annual-report-nordea-bank-abp-2021.pdf |title=Nordea annual Report 2021 |website=Nordea.com |access-date=28 March 2022}}</ref> == Тарихы == == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} ehz4ikw32x77dvenh4jm7px9g71r1bx 3643477 3643476 2026-08-17T18:49:26Z 1nter pares 146705 /* */ 3643477 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Nordea Bank Abp |логотипі = |суреті = Helsinki NordeaHeadOffice.jpg |сурет атауы = Nordea-ның жаһандық штаб-пәтері [[Хельсинки]]дің [[Валлила]] ауданында орналасқан |түрі = [[Жария акционерлік қоғам]] |биржадағы листингі = NDA: FI<br>NDA: SE<br>NDA: DK |қызметі = |құрылды = 1820 жылы [[Sparekassen for Kjøbenhavn og Omegn]] ретінде |құрушы = [[Hans Dalborg]]<ref>{{Cite web |title=Nordeas tidigare styrelseordförande Hans Dalborg är död |url=https://www.nordea.com/sv/nyhet/nordeas-tidigare-styrelseordforande-hans-dalborg-ar-dod |access-date=2023-07-06 |website=Nordea |date=4 November 2022 |language=sv}}</ref> |орналасуы = [[Хельсинки]], Финляндия<ref>{{cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-09-30/a-mega-bank-just-joined-the-euro-zone-and-it-s-too-big-to-fail|title=A Mega Bank Just Joined the Euro Zone; It's Too Big to Fail|website=Bloomberg.com|date=1 October 2018|access-date=1 October 2018}}</ref> |басты адамдары = [[Стивен Хестер]] (директорлар кеңесінің төрағасы)<ref>{{cite web |title=Nordea Corporate Governance |url=https://www.nordea.com/en/about-us/corporate-governance/board-of-directors/sir-stephen-hester |website=Nordea |publisher=Nordea |access-date=13 August 2024}}</ref><br>[[Франк Ванг-Йенсен]] (президент және бас атқарушы директор)<ref>[https://www.nordea.com/sv/om-nordea/bolagsstyrning/styrelse/styrelsens-ledamoter/ Styrelsens ledamöter] Nordea.com. Retrieved 2020-10-22</ref> |саласы = банк ісі |өнімі = Корпоративтік және [[Бөлшек банк|бөлшек банк ісі]], [[активтерді басқару]] |меншікті капиталы = {{өсім}} €32,4 млрд (2025) |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = {{өсім}} €654,35 млрд (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = {{өсім}} 28 989 (2025) |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = Merita Bank, Unibank, Nordbanken, Kreditkassen |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|http://www.nordea.com/}} |Ортаққор = }} '''Nordea Bank Abp''',<ref>{{cite web |url=https://tietopalvelu.ytj.fi/yritystiedot.aspx?yavain=2704395&tarkiste=7456D354331655E87BD9A7717E92EBB8B63254E9 |title=Nordea Bank Abp |website=Business Information System |access-date=6 June 2019}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nordea.com/en/press-and-news/news-and-press-releases/press-releases/2018/09-12-14h30-supplement-to-prospectus-on-merger-between-nordea-bank-ab-publ-and-nordea-bank-abp.html |title=Supplement to prospectus on merger between Nordea Bank AB (publ) and Nordea Bank Abp |website=Nordea.com |access-date=12 September 2018}}</ref> әдетте '''Nordea''' деп аталады, штаб-пәтері [[Хельсинки]]де, [[Финляндия]]да орналасқан және [[Солтүстік Еуропа]]да қызмет көрсететін [[Солтүстік елдер|солтүстік еуропалық]]<ref>{{Cite web |title=Who we are |url=https://www.nordea.com/en/about-us/who-we-are |access-date=2023-04-15 |website=Nordea |date=2 February 2021 |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last= |first= |title=Nordea buys Norway's Frende occupational pension portfolio |url=https://www.reuters.com/article/uk-nordea-norway-idUKKBN2470HW |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419134742/https://www.reuters.com/article/uk-nordea-norway-idUKKBN2470HW |archive-date=2023-04-19 |access-date=2026-07-05 |work=U.S. |language=en-US}}</ref> [[қаржы]] қызметтері тобы.<ref name=":8">{{cite web |url=https://www.nordea.com/en/press-and-news/news-and-press-releases/press-releases/2018/10-01-07h30-nordeas-re-domiciliation-is-completed.html |title=Nordea's re-domiciliation is completed |date=2018-10-01 |website=www.nordea.com |language=en |access-date=2018-10-01}}</ref> Атауы «Nordic» және «idea» сөздерінің бірігуінен шыққан.<ref name=":1">{{Cite web|title=Our History|url=https://www.nordea.com/en/about-nordea/who-we-are/our-history/|website=Nordea|access-date=2026-07-05}}</ref> [[Солтүстік елдер]] Nordea-ның ішкі нарығы болып саналады: банк 2014 жылы Польшадағы банкін сату процесін, 2019 жылы Балтық елдеріндегі операцияларын аяқтады,<ref name=":2">{{Cite web|title=Nordea Annual Report 2019|url=https://www.nordea.com/Images/33-354056/Annual%20Report%20Nordea%20Bank%20Abp%202019.pdf|website=Nordea Group Annual Reports|access-date=2020-12-19|archive-date=2021-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629111304/https://www.nordea.com/en/normalizeurl?path=doc/Annual%20Report%20Nordea%20Bank%20Abp%202019.pdf|url-status=dead}}</ref> ал 2019 жылы Ресейдегі қызметін жабу туралы шешім қабылдағаннан кейін 2022 жылдың басында Ресей нарығынан шығуын аяқтады.<ref>{{Cite web |title=Solid performance in turbulent times |url=https://www.nordea.com/en/news/solid-performance-in-turbulent-times |access-date=2024-01-13 |website=Nordea |date=28 April 2022 |language=en}}</ref> Nordea [[Nasdaq Nordic]] биржаларында [[Хельсинки қор биржасы|Хельсинки]]де (негізгі листингі), [[Копенгаген қор биржасы|Копенгаген]]де және [[Стокгольм қор биржасы|Стокгольм]]де листингтен өткен, ал Nordea ADR-лары АҚШ-та листингтен өткен.<ref name=":2" /> Nordea 9,3 миллион жеке клиентке және 530 000 белсенді корпоративтік клиентке қызмет көрсетеді, олардың ішінде 2 650 ірі корпорация мен мекеме бар.<ref name=":2" /> Nordea-ның кредиттік портфелі Финляндияға (21%), Данияға (26%), Норвегияға (21%) және Швецияға (30%) бөлінген.<ref name=":2" /> Nordea-да төрт бизнес бағыты (BA) бар: жеке тұлғаларға арналған банк қызметі, бизнеске арналған банк қызметі, ірі корпорациялар мен мекемелер және активтер мен әл-ауқатты басқару. 2021 жылғы желтоқсандағы жағдай бойынша басқаруындағы активтер (AUM) 411 миллиард еуроны құрады.<ref name=AR>{{cite web|url=https://www.nordea.com/en/doc/annual-report-nordea-bank-abp-2021.pdf |title=Nordea annual Report 2021 |website=Nordea.com |access-date=28 March 2022}}</ref> Nordea [[Еуропалық банк қадағалауы]] 2014 жылдың соңында күшіне енгеннен бері «Маңызды институт» ретінде белгіленген: бастапқыда штаб-пәтері Стокгольмде орналасқан топтың Финляндиядағы бөлімшесі ретінде, ал 2017 жылдан бастап қаржылық холдингтік компания ретінде. Соның нәтижесінде ол [[Еуропалық орталық банк]] тарапынан тікелей қадағаланады.<ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date=2014 жылғы 4 қыркүйек |access-date=2026-07-05}}</ref><ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date=2023 жылғы 1 қаңтар |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf |access-date=2026-07-05}}</ref> == Тарихы == == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 3rozgab8fvnrvfawcotavmylbx6t0za 3643478 3643477 2026-08-17T18:50:52Z 1nter pares 146705 /* */ 3643478 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Nordea Bank Abp |логотипі = |суреті = Helsinki NordeaHeadOffice.jpg |сурет атауы = Nordea-ның жаһандық штаб-пәтері [[Хельсинки]]дің [[Валлила]] ауданында орналасқан |түрі = [[Жария акционерлік қоғам]] |биржадағы листингі = NDA: FI<br>NDA: SE<br>NDA: DK |қызметі = |құрылды = 1820 жылы [[Sparekassen for Kjøbenhavn og Omegn]] ретінде |құрушы = [[Hans Dalborg]]<ref>{{Cite web |title=Nordeas tidigare styrelseordförande Hans Dalborg är död |url=https://www.nordea.com/sv/nyhet/nordeas-tidigare-styrelseordforande-hans-dalborg-ar-dod |access-date=2023-07-06 |website=Nordea |date=4 November 2022 |language=sv}}</ref> |орналасуы = [[Хельсинки]], Финляндия<ref>{{cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-09-30/a-mega-bank-just-joined-the-euro-zone-and-it-s-too-big-to-fail|title=A Mega Bank Just Joined the Euro Zone; It's Too Big to Fail|website=Bloomberg.com|date=1 October 2018|access-date=1 October 2018}}</ref> |басты адамдары = [[Стивен Хестер]] (директорлар кеңесінің төрағасы)<ref>{{cite web |title=Nordea Corporate Governance |url=https://www.nordea.com/en/about-us/corporate-governance/board-of-directors/sir-stephen-hester |website=Nordea |publisher=Nordea |access-date=13 August 2024}}</ref><br>[[Франк Ванг-Йенсен]] (президент және бас атқарушы директор)<ref>[https://www.nordea.com/sv/om-nordea/bolagsstyrning/styrelse/styrelsens-ledamoter/ Styrelsens ledamöter] Nordea.com. Retrieved 2020-10-22</ref> |саласы = банк ісі |өнімі = Корпоративтік және [[Бөлшек банк|бөлшек банк ісі]], [[активтерді басқару]] |меншікті капиталы = {{өсім}} €32,4 млрд (2025) |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = {{өсім}} €654,35 млрд (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = {{өсім}} 28 989 (2025) |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = Merita Bank, Unibank, Nordbanken, Kreditkassen |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|http://www.nordea.com/}} |Ортаққор = }} '''Nordea Bank Abp''',<ref>{{cite web |url=https://tietopalvelu.ytj.fi/yritystiedot.aspx?yavain=2704395&tarkiste=7456D354331655E87BD9A7717E92EBB8B63254E9 |title=Nordea Bank Abp |website=Business Information System |access-date=6 June 2019}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nordea.com/en/press-and-news/news-and-press-releases/press-releases/2018/09-12-14h30-supplement-to-prospectus-on-merger-between-nordea-bank-ab-publ-and-nordea-bank-abp.html |title=Supplement to prospectus on merger between Nordea Bank AB (publ) and Nordea Bank Abp |website=Nordea.com |access-date=12 September 2018}}</ref> әдетте '''Nordea''' деп аталады, штаб-пәтері [[Хельсинки]]де, [[Финляндия]]да орналасқан және [[Солтүстік Еуропа]]да қызмет көрсететін [[Солтүстік елдер|солтүстік еуропалық]]<ref>{{Cite web |title=Who we are |url=https://www.nordea.com/en/about-us/who-we-are |access-date=2023-04-15 |website=Nordea |date=2 February 2021 |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last= |first= |title=Nordea buys Norway's Frende occupational pension portfolio |url=https://www.reuters.com/article/uk-nordea-norway-idUKKBN2470HW |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419134742/https://www.reuters.com/article/uk-nordea-norway-idUKKBN2470HW |archive-date=2023-04-19 |access-date=2026-07-05 |work=U.S. |language=en-US}}</ref> [[қаржы]] қызметтері тобы.<ref name=":8">{{cite web |url=https://www.nordea.com/en/press-and-news/news-and-press-releases/press-releases/2018/10-01-07h30-nordeas-re-domiciliation-is-completed.html |title=Nordea's re-domiciliation is completed |date=2018-10-01 |website=www.nordea.com |language=en |access-date=2018-10-01}}</ref> Атауы «Nordic» және «idea» сөздерінің бірігуінен шыққан.<ref name=":1">{{Cite web|title=Our History|url=https://www.nordea.com/en/about-nordea/who-we-are/our-history/|website=Nordea|access-date=2026-07-05}}</ref> [[Солтүстік елдер]] Nordea-ның ішкі нарығы болып саналады: банк 2014 жылы Польшадағы банкін сату процесін, 2019 жылы Балтық елдеріндегі операцияларын аяқтады,<ref name=":2">{{Cite web|title=Nordea Annual Report 2019|url=https://www.nordea.com/Images/33-354056/Annual%20Report%20Nordea%20Bank%20Abp%202019.pdf|website=Nordea Group Annual Reports|access-date=2020-12-19|archive-date=2021-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629111304/https://www.nordea.com/en/normalizeurl?path=doc/Annual%20Report%20Nordea%20Bank%20Abp%202019.pdf|url-status=dead}}</ref> ал 2019 жылы Ресейдегі қызметін жабу туралы шешім қабылдағаннан кейін 2022 жылдың басында Ресей нарығынан шығуын аяқтады.<ref>{{Cite web |title=Solid performance in turbulent times |url=https://www.nordea.com/en/news/solid-performance-in-turbulent-times |access-date=2024-01-13 |website=Nordea |date=28 April 2022 |language=en}}</ref> Nordea [[Nasdaq Nordic]] биржаларында [[Хельсинки қор биржасы|Хельсинки]]де (негізгі листингі), [[Копенгаген қор биржасы|Копенгаген]]де және [[Стокгольм қор биржасы|Стокгольм]]де листингтен өткен, ал Nordea ADR-лары АҚШ-та листингтен өткен.<ref name=":2" /> Nordea 9,3 миллион жеке клиентке және 530 000 белсенді корпоративтік клиентке қызмет көрсетеді, олардың ішінде 2 650 ірі корпорация мен мекеме бар.<ref name=":2" /> Nordea-ның кредиттік портфелі Финляндияға (21%), Данияға (26%), Норвегияға (21%) және Швецияға (30%) бөлінген.<ref name=":2" /> Nordea-да төрт бизнес бағыты (BA) бар: жеке тұлғаларға арналған банк қызметі, бизнеске арналған банк қызметі, ірі корпорациялар мен мекемелер және активтер мен әл-ауқатты басқару. 2021 жылғы желтоқсандағы жағдай бойынша басқаруындағы активтер (AUM) 411 миллиард еуроны құрады.<ref name=AR>{{cite web|url=https://www.nordea.com/en/doc/annual-report-nordea-bank-abp-2021.pdf |title=Nordea annual Report 2021 |website=Nordea.com |access-date=28 March 2022}}</ref> Nordea [[Еуропалық банк қадағалауы]] 2014 жылдың соңында күшіне енгеннен бері «Маңызды институт» ретінде белгіленген: бастапқыда штаб-пәтері Стокгольмде орналасқан топтың Финляндиядағы бөлімшесі ретінде, ал 2017 жылдан бастап қаржылық холдингтік компания ретінде. Соның нәтижесінде ол [[Еуропалық орталық банк]] тарапынан тікелей қадағаланады.<ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date=2014 жылғы 4 қыркүйек |access-date=2026-07-05}}</ref><ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date=2023 жылғы 1 қаңтар |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf |access-date=2026-07-05}}</ref> Компания [[ақшаны жылыстату]] және [[салық төлеуден жалтару]]ға қатысты көптеген жанжалға ілікті. 2024 жылы Дания билігі банкті ел тарихындағы банк тарапынан ақшаны жылыстатуға қарсы заңның ең ауқымды бұзылуына байланысты айыптады.<ref name=":13">{{Cite web |date=2024-07-08 |title=Ten years after an ICIJ exposé, Danish authorities charge Nordea bank with money laundering violations |url=https://www.icij.org/investigations/offshore/ten-years-after-an-icij-expose-danish-authorities-charge-nordea-bank-with-money-laundering-violations/ |website=ICIJ |language=en-US|access-date=2026-07-05}}</ref> == Тарихы == == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} ekngh25njs10ftpdi5c7i73f45z2o6x 3643479 3643478 2026-08-17T18:54:44Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3643479 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Nordea Bank Abp |логотипі = |суреті = Helsinki NordeaHeadOffice.jpg |сурет атауы = Nordea-ның жаһандық штаб-пәтері [[Хельсинки]]дің [[Валлила]] ауданында орналасқан |түрі = [[Жария акционерлік қоғам]] |биржадағы листингі = NDA: FI<br>NDA: SE<br>NDA: DK |қызметі = |құрылды = 1820 жылы [[Sparekassen for Kjøbenhavn og Omegn]] ретінде |құрушы = [[Hans Dalborg]]<ref>{{Cite web |title=Nordeas tidigare styrelseordförande Hans Dalborg är död |url=https://www.nordea.com/sv/nyhet/nordeas-tidigare-styrelseordforande-hans-dalborg-ar-dod |access-date=2023-07-06 |website=Nordea |date=4 November 2022 |language=sv}}</ref> |орналасуы = [[Хельсинки]], Финляндия<ref>{{cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-09-30/a-mega-bank-just-joined-the-euro-zone-and-it-s-too-big-to-fail|title=A Mega Bank Just Joined the Euro Zone; It's Too Big to Fail|website=Bloomberg.com|date=1 October 2018|access-date=1 October 2018}}</ref> |басты адамдары = [[Стивен Хестер]] (директорлар кеңесінің төрағасы)<ref>{{cite web |title=Nordea Corporate Governance |url=https://www.nordea.com/en/about-us/corporate-governance/board-of-directors/sir-stephen-hester |website=Nordea |publisher=Nordea |access-date=13 August 2024}}</ref><br>[[Франк Ванг-Йенсен]] (президент және бас атқарушы директор)<ref>[https://www.nordea.com/sv/om-nordea/bolagsstyrning/styrelse/styrelsens-ledamoter/ Styrelsens ledamöter] Nordea.com. Retrieved 2020-10-22</ref> |саласы = банк ісі |өнімі = Корпоративтік және [[Бөлшек банк|бөлшек банк ісі]], [[активтерді басқару]] |меншікті капиталы = {{өсім}} €32,4 млрд (2025) |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = {{өсім}} €654,35 млрд (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = {{өсім}} 28 989 (2025) |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = Merita Bank, Unibank, Nordbanken, Kreditkassen |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|http://www.nordea.com/}} |Ортаққор = }} '''Nordea Bank Abp''',<ref>{{cite web |url=https://tietopalvelu.ytj.fi/yritystiedot.aspx?yavain=2704395&tarkiste=7456D354331655E87BD9A7717E92EBB8B63254E9 |title=Nordea Bank Abp |website=Business Information System |access-date=6 June 2019}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nordea.com/en/press-and-news/news-and-press-releases/press-releases/2018/09-12-14h30-supplement-to-prospectus-on-merger-between-nordea-bank-ab-publ-and-nordea-bank-abp.html |title=Supplement to prospectus on merger between Nordea Bank AB (publ) and Nordea Bank Abp |website=Nordea.com |access-date=12 September 2018}}</ref> әдетте '''Nordea''' деп аталады, штаб-пәтері [[Хельсинки]]де, [[Финляндия]]да орналасқан және [[Солтүстік Еуропа]]да қызмет көрсететін [[Солтүстік елдер|солтүстік еуропалық]]<ref>{{Cite web |title=Who we are |url=https://www.nordea.com/en/about-us/who-we-are |access-date=2023-04-15 |website=Nordea |date=2 February 2021 |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last= |first= |title=Nordea buys Norway's Frende occupational pension portfolio |url=https://www.reuters.com/article/uk-nordea-norway-idUKKBN2470HW |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419134742/https://www.reuters.com/article/uk-nordea-norway-idUKKBN2470HW |archive-date=2023-04-19 |access-date=2026-07-05 |work=U.S. |language=en-US}}</ref> [[қаржы]] қызметтері тобы.<ref name=":8">{{cite web |url=https://www.nordea.com/en/press-and-news/news-and-press-releases/press-releases/2018/10-01-07h30-nordeas-re-domiciliation-is-completed.html |title=Nordea's re-domiciliation is completed |date=2018-10-01 |website=www.nordea.com |language=en |access-date=2018-10-01}}</ref> Атауы «Nordic» және «idea» сөздерінің бірігуінен шыққан.<ref name=":1">{{Cite web|title=Our History|url=https://www.nordea.com/en/about-nordea/who-we-are/our-history/|website=Nordea|access-date=2026-07-05}}</ref> [[Солтүстік елдер]] Nordea-ның ішкі нарығы болып саналады: банк 2014 жылы Польшадағы банкін сату процесін, 2019 жылы Балтық елдеріндегі операцияларын аяқтады,<ref name=":2">{{Cite web|title=Nordea Annual Report 2019|url=https://www.nordea.com/Images/33-354056/Annual%20Report%20Nordea%20Bank%20Abp%202019.pdf|website=Nordea Group Annual Reports|access-date=2020-12-19|archive-date=2021-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629111304/https://www.nordea.com/en/normalizeurl?path=doc/Annual%20Report%20Nordea%20Bank%20Abp%202019.pdf|url-status=dead}}</ref> ал 2019 жылы Ресейдегі қызметін жабу туралы шешім қабылдағаннан кейін 2022 жылдың басында Ресей нарығынан шығуын аяқтады.<ref>{{Cite web |title=Solid performance in turbulent times |url=https://www.nordea.com/en/news/solid-performance-in-turbulent-times |access-date=2024-01-13 |website=Nordea |date=28 April 2022 |language=en}}</ref> Nordea [[Nasdaq Nordic]] биржаларында [[Хельсинки қор биржасы|Хельсинки]]де (негізгі листингі), [[Копенгаген қор биржасы|Копенгаген]]де және [[Стокгольм қор биржасы|Стокгольм]]де листингтен өткен, ал Nordea ADR-лары АҚШ-та листингтен өткен.<ref name=":2" /> Nordea 9,3 миллион жеке клиентке және 530 000 белсенді корпоративтік клиентке қызмет көрсетеді, олардың ішінде 2 650 ірі корпорация мен мекеме бар.<ref name=":2" /> Nordea-ның кредиттік портфелі Финляндияға (21%), Данияға (26%), Норвегияға (21%) және Швецияға (30%) бөлінген.<ref name=":2" /> Nordea-да төрт бизнес бағыты (BA) бар: жеке тұлғаларға арналған банк қызметі, бизнеске арналған банк қызметі, ірі корпорациялар мен мекемелер және активтер мен әл-ауқатты басқару. 2021 жылғы желтоқсандағы жағдай бойынша басқаруындағы активтер (AUM) 411 миллиард еуроны құрады.<ref name=AR>{{cite web|url=https://www.nordea.com/en/doc/annual-report-nordea-bank-abp-2021.pdf |title=Nordea annual Report 2021 |website=Nordea.com |access-date=28 March 2022}}</ref> Nordea [[Еуропалық банк қадағалауы]] 2014 жылдың соңында күшіне енгеннен бері «Маңызды институт» ретінде белгіленген: бастапқыда штаб-пәтері Стокгольмде орналасқан топтың Финляндиядағы бөлімшесі ретінде, ал 2017 жылдан бастап қаржылық холдингтік компания ретінде. Соның нәтижесінде ол [[Еуропалық орталық банк]] тарапынан тікелей қадағаланады.<ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date=2014 жылғы 4 қыркүйек |access-date=2026-07-05}}</ref><ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date=2023 жылғы 1 қаңтар |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf |access-date=2026-07-05}}</ref> Компания [[ақшаны жылыстату]] және [[салық төлеуден жалтару]]ға қатысты көптеген жанжалға ілікті. 2024 жылы Дания билігі банкті ел тарихындағы банк тарапынан ақшаны жылыстатуға қарсы заңның ең ауқымды бұзылуына байланысты айыптады.<ref name=":13">{{Cite web |date=2024-07-08 |title=Ten years after an ICIJ exposé, Danish authorities charge Nordea bank with money laundering violations |url=https://www.icij.org/investigations/offshore/ten-years-after-an-icij-expose-danish-authorities-charge-nordea-bank-with-money-laundering-violations/ |website=ICIJ |language=en-US|access-date=2026-07-05}}</ref> == Тарихы == Nordea 1990-жылдардың соңында [[Дания]], [[Финляндия]], [[Норвегия]] және [[Швеция]]дағы ірі кредиттік ұйымдардың бірқатар бірігуі нәтижесінде құрылды. Оның предшественниктерінің тарихы Даниядағы 1820 жылы құрылған [[Sparekassen for Kjøbenhavn og Omegn]] ұйымынан (кейін [[Unibank (Denmark)|Unibank]]), Швециядағы 1832 жылы құрылған [[Wermlandsbanken]] ұйымынан (кейін [[Nordbanken]]), Норвегиядағы 1848 жылы құрылған Christiania Kreditkasse ұйымынан (кейін [[Christiania Bank]]) және 1862 жылы құрылған, фин тіліндегі SYP қысқартылған атауымен белгілі [[Union Bank of Finland]] банкінен ([[Suomen Yhdyspankki]]) бастау алады. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 318fexotqtq995tyi35h2xs4h2d3brm 3643480 3643479 2026-08-17T18:56:06Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3643480 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Nordea Bank Abp |логотипі = |суреті = Helsinki NordeaHeadOffice.jpg |сурет атауы = Nordea-ның жаһандық штаб-пәтері [[Хельсинки]]дің [[Валлила]] ауданында орналасқан |түрі = [[Жария акционерлік қоғам]] |биржадағы листингі = NDA: FI<br>NDA: SE<br>NDA: DK |қызметі = |құрылды = 1820 жылы [[Sparekassen for Kjøbenhavn og Omegn]] ретінде |құрушы = [[Hans Dalborg]]<ref>{{Cite web |title=Nordeas tidigare styrelseordförande Hans Dalborg är död |url=https://www.nordea.com/sv/nyhet/nordeas-tidigare-styrelseordforande-hans-dalborg-ar-dod |access-date=2023-07-06 |website=Nordea |date=4 November 2022 |language=sv}}</ref> |орналасуы = [[Хельсинки]], Финляндия<ref>{{cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-09-30/a-mega-bank-just-joined-the-euro-zone-and-it-s-too-big-to-fail|title=A Mega Bank Just Joined the Euro Zone; It's Too Big to Fail|website=Bloomberg.com|date=1 October 2018|access-date=1 October 2018}}</ref> |басты адамдары = [[Стивен Хестер]] (директорлар кеңесінің төрағасы)<ref>{{cite web |title=Nordea Corporate Governance |url=https://www.nordea.com/en/about-us/corporate-governance/board-of-directors/sir-stephen-hester |website=Nordea |publisher=Nordea |access-date=13 August 2024}}</ref><br>[[Франк Ванг-Йенсен]] (президент және бас атқарушы директор)<ref>[https://www.nordea.com/sv/om-nordea/bolagsstyrning/styrelse/styrelsens-ledamoter/ Styrelsens ledamöter] Nordea.com. Retrieved 2020-10-22</ref> |саласы = банк ісі |өнімі = Корпоративтік және [[Бөлшек банк|бөлшек банк ісі]], [[активтерді басқару]] |меншікті капиталы = {{өсім}} €32,4 млрд (2025) |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = {{өсім}} €654,35 млрд (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = {{өсім}} 28 989 (2025) |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = Merita Bank, Unibank, Nordbanken, Kreditkassen |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|http://www.nordea.com/}} |Ортаққор = }} '''Nordea Bank Abp''',<ref>{{cite web |url=https://tietopalvelu.ytj.fi/yritystiedot.aspx?yavain=2704395&tarkiste=7456D354331655E87BD9A7717E92EBB8B63254E9 |title=Nordea Bank Abp |website=Business Information System |access-date=6 June 2019}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nordea.com/en/press-and-news/news-and-press-releases/press-releases/2018/09-12-14h30-supplement-to-prospectus-on-merger-between-nordea-bank-ab-publ-and-nordea-bank-abp.html |title=Supplement to prospectus on merger between Nordea Bank AB (publ) and Nordea Bank Abp |website=Nordea.com |access-date=12 September 2018}}</ref> әдетте '''Nordea''' деп аталады, штаб-пәтері [[Хельсинки]]де, [[Финляндия]]да орналасқан және [[Солтүстік Еуропа]]да қызмет көрсететін [[Солтүстік елдер|солтүстік еуропалық]]<ref>{{Cite web |title=Who we are |url=https://www.nordea.com/en/about-us/who-we-are |access-date=2023-04-15 |website=Nordea |date=2 February 2021 |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last= |first= |title=Nordea buys Norway's Frende occupational pension portfolio |url=https://www.reuters.com/article/uk-nordea-norway-idUKKBN2470HW |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419134742/https://www.reuters.com/article/uk-nordea-norway-idUKKBN2470HW |archive-date=2023-04-19 |access-date=2026-07-05 |work=U.S. |language=en-US}}</ref> [[қаржы]] қызметтері тобы.<ref name=":8">{{cite web |url=https://www.nordea.com/en/press-and-news/news-and-press-releases/press-releases/2018/10-01-07h30-nordeas-re-domiciliation-is-completed.html |title=Nordea's re-domiciliation is completed |date=2018-10-01 |website=www.nordea.com |language=en |access-date=2018-10-01}}</ref> Атауы «Nordic» және «idea» сөздерінің бірігуінен шыққан.<ref name=":1">{{Cite web|title=Our History|url=https://www.nordea.com/en/about-nordea/who-we-are/our-history/|website=Nordea|access-date=2026-07-05}}</ref> [[Солтүстік елдер]] Nordea-ның ішкі нарығы болып саналады: банк 2014 жылы Польшадағы банкін сату процесін, 2019 жылы Балтық елдеріндегі операцияларын аяқтады,<ref name=":2">{{Cite web|title=Nordea Annual Report 2019|url=https://www.nordea.com/Images/33-354056/Annual%20Report%20Nordea%20Bank%20Abp%202019.pdf|website=Nordea Group Annual Reports|access-date=2020-12-19|archive-date=2021-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629111304/https://www.nordea.com/en/normalizeurl?path=doc/Annual%20Report%20Nordea%20Bank%20Abp%202019.pdf|url-status=dead}}</ref> ал 2019 жылы Ресейдегі қызметін жабу туралы шешім қабылдағаннан кейін 2022 жылдың басында Ресей нарығынан шығуын аяқтады.<ref>{{Cite web |title=Solid performance in turbulent times |url=https://www.nordea.com/en/news/solid-performance-in-turbulent-times |access-date=2024-01-13 |website=Nordea |date=28 April 2022 |language=en}}</ref> Nordea [[Nasdaq Nordic]] биржаларында [[Хельсинки қор биржасы|Хельсинки]]де (негізгі листингі), [[Копенгаген қор биржасы|Копенгаген]]де және [[Стокгольм қор биржасы|Стокгольм]]де листингтен өткен, ал Nordea ADR-лары АҚШ-та листингтен өткен.<ref name=":2" /> Nordea 9,3 миллион жеке клиентке және 530 000 белсенді корпоративтік клиентке қызмет көрсетеді, олардың ішінде 2 650 ірі корпорация мен мекеме бар.<ref name=":2" /> Nordea-ның кредиттік портфелі Финляндияға (21%), Данияға (26%), Норвегияға (21%) және Швецияға (30%) бөлінген.<ref name=":2" /> Nordea-да төрт бизнес бағыты (BA) бар: жеке тұлғаларға арналған банк қызметі, бизнеске арналған банк қызметі, ірі корпорациялар мен мекемелер және активтер мен әл-ауқатты басқару. 2021 жылғы желтоқсандағы жағдай бойынша басқаруындағы активтер (AUM) 411 миллиард еуроны құрады.<ref name=AR>{{cite web|url=https://www.nordea.com/en/doc/annual-report-nordea-bank-abp-2021.pdf |title=Nordea annual Report 2021 |website=Nordea.com |access-date=28 March 2022}}</ref> Nordea [[Еуропалық банк қадағалауы]] 2014 жылдың соңында күшіне енгеннен бері «Маңызды институт» ретінде белгіленген: бастапқыда штаб-пәтері Стокгольмде орналасқан топтың Финляндиядағы бөлімшесі ретінде, ал 2017 жылдан бастап қаржылық холдингтік компания ретінде. Соның нәтижесінде ол [[Еуропалық орталық банк]] тарапынан тікелей қадағаланады.<ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date=2014 жылғы 4 қыркүйек |access-date=2026-07-05}}</ref><ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date=2023 жылғы 1 қаңтар |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf |access-date=2026-07-05}}</ref> Компания [[ақшаны жылыстату]] және [[салық төлеуден жалтару]]ға қатысты көптеген жанжалға ілікті. 2024 жылы Дания билігі банкті ел тарихындағы банк тарапынан ақшаны жылыстатуға қарсы заңның ең ауқымды бұзылуына байланысты айыптады.<ref name=":13">{{Cite web |date=2024-07-08 |title=Ten years after an ICIJ exposé, Danish authorities charge Nordea bank with money laundering violations |url=https://www.icij.org/investigations/offshore/ten-years-after-an-icij-expose-danish-authorities-charge-nordea-bank-with-money-laundering-violations/ |website=ICIJ |language=en-US|access-date=2026-07-05}}</ref> == Тарихы == Nordea 1990-жылдардың соңында [[Дания]], [[Финляндия]], [[Норвегия]] және [[Швеция]]дағы ірі кредиттік ұйымдардың бірқатар бірігуі нәтижесінде құрылды. Оның предшественниктерінің тарихы Даниядағы 1820 жылы құрылған [[Sparekassen for Kjøbenhavn og Omegn]] ұйымынан (кейін [[Unibank (Denmark)|Unibank]]), Швециядағы 1832 жылы құрылған [[Wermlandsbanken]] ұйымынан (кейін [[Nordbanken]]), Норвегиядағы 1848 жылы құрылған Christiania Kreditkasse ұйымынан (кейін [[Christiania Bank]]) және 1862 жылы құрылған, фин тіліндегі SYP қысқартылған атауымен белгілі [[Union Bank of Finland]] банкінен ([[Suomen Yhdyspankki]]) бастау алады. === 1995–2000 жылдардағы құрылуына негіз болған бірігулер === == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} nljmvkvjpz2dmhk3l99d6rysdjgcqxq 3643481 3643480 2026-08-17T18:58:13Z 1nter pares 146705 /* 1995–2000 жылдардағы құрылуына негіз болған бірігулер */ 3643481 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Nordea Bank Abp |логотипі = |суреті = Helsinki NordeaHeadOffice.jpg |сурет атауы = Nordea-ның жаһандық штаб-пәтері [[Хельсинки]]дің [[Валлила]] ауданында орналасқан |түрі = [[Жария акционерлік қоғам]] |биржадағы листингі = NDA: FI<br>NDA: SE<br>NDA: DK |қызметі = |құрылды = 1820 жылы [[Sparekassen for Kjøbenhavn og Omegn]] ретінде |құрушы = [[Hans Dalborg]]<ref>{{Cite web |title=Nordeas tidigare styrelseordförande Hans Dalborg är död |url=https://www.nordea.com/sv/nyhet/nordeas-tidigare-styrelseordforande-hans-dalborg-ar-dod |access-date=2023-07-06 |website=Nordea |date=4 November 2022 |language=sv}}</ref> |орналасуы = [[Хельсинки]], Финляндия<ref>{{cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-09-30/a-mega-bank-just-joined-the-euro-zone-and-it-s-too-big-to-fail|title=A Mega Bank Just Joined the Euro Zone; It's Too Big to Fail|website=Bloomberg.com|date=1 October 2018|access-date=1 October 2018}}</ref> |басты адамдары = [[Стивен Хестер]] (директорлар кеңесінің төрағасы)<ref>{{cite web |title=Nordea Corporate Governance |url=https://www.nordea.com/en/about-us/corporate-governance/board-of-directors/sir-stephen-hester |website=Nordea |publisher=Nordea |access-date=13 August 2024}}</ref><br>[[Франк Ванг-Йенсен]] (президент және бас атқарушы директор)<ref>[https://www.nordea.com/sv/om-nordea/bolagsstyrning/styrelse/styrelsens-ledamoter/ Styrelsens ledamöter] Nordea.com. Retrieved 2020-10-22</ref> |саласы = банк ісі |өнімі = Корпоративтік және [[Бөлшек банк|бөлшек банк ісі]], [[активтерді басқару]] |меншікті капиталы = {{өсім}} €32,4 млрд (2025) |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = {{өсім}} €654,35 млрд (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = {{өсім}} 28 989 (2025) |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = Merita Bank, Unibank, Nordbanken, Kreditkassen |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|http://www.nordea.com/}} |Ортаққор = }} '''Nordea Bank Abp''',<ref>{{cite web |url=https://tietopalvelu.ytj.fi/yritystiedot.aspx?yavain=2704395&tarkiste=7456D354331655E87BD9A7717E92EBB8B63254E9 |title=Nordea Bank Abp |website=Business Information System |access-date=6 June 2019}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nordea.com/en/press-and-news/news-and-press-releases/press-releases/2018/09-12-14h30-supplement-to-prospectus-on-merger-between-nordea-bank-ab-publ-and-nordea-bank-abp.html |title=Supplement to prospectus on merger between Nordea Bank AB (publ) and Nordea Bank Abp |website=Nordea.com |access-date=12 September 2018}}</ref> әдетте '''Nordea''' деп аталады, штаб-пәтері [[Хельсинки]]де, [[Финляндия]]да орналасқан және [[Солтүстік Еуропа]]да қызмет көрсететін [[Солтүстік елдер|солтүстік еуропалық]]<ref>{{Cite web |title=Who we are |url=https://www.nordea.com/en/about-us/who-we-are |access-date=2023-04-15 |website=Nordea |date=2 February 2021 |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last= |first= |title=Nordea buys Norway's Frende occupational pension portfolio |url=https://www.reuters.com/article/uk-nordea-norway-idUKKBN2470HW |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419134742/https://www.reuters.com/article/uk-nordea-norway-idUKKBN2470HW |archive-date=2023-04-19 |access-date=2026-07-05 |work=U.S. |language=en-US}}</ref> [[қаржы]] қызметтері тобы.<ref name=":8">{{cite web |url=https://www.nordea.com/en/press-and-news/news-and-press-releases/press-releases/2018/10-01-07h30-nordeas-re-domiciliation-is-completed.html |title=Nordea's re-domiciliation is completed |date=2018-10-01 |website=www.nordea.com |language=en |access-date=2018-10-01}}</ref> Атауы «Nordic» және «idea» сөздерінің бірігуінен шыққан.<ref name=":1">{{Cite web|title=Our History|url=https://www.nordea.com/en/about-nordea/who-we-are/our-history/|website=Nordea|access-date=2026-07-05}}</ref> [[Солтүстік елдер]] Nordea-ның ішкі нарығы болып саналады: банк 2014 жылы Польшадағы банкін сату процесін, 2019 жылы Балтық елдеріндегі операцияларын аяқтады,<ref name=":2">{{Cite web|title=Nordea Annual Report 2019|url=https://www.nordea.com/Images/33-354056/Annual%20Report%20Nordea%20Bank%20Abp%202019.pdf|website=Nordea Group Annual Reports|access-date=2020-12-19|archive-date=2021-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629111304/https://www.nordea.com/en/normalizeurl?path=doc/Annual%20Report%20Nordea%20Bank%20Abp%202019.pdf|url-status=dead}}</ref> ал 2019 жылы Ресейдегі қызметін жабу туралы шешім қабылдағаннан кейін 2022 жылдың басында Ресей нарығынан шығуын аяқтады.<ref>{{Cite web |title=Solid performance in turbulent times |url=https://www.nordea.com/en/news/solid-performance-in-turbulent-times |access-date=2024-01-13 |website=Nordea |date=28 April 2022 |language=en}}</ref> Nordea [[Nasdaq Nordic]] биржаларында [[Хельсинки қор биржасы|Хельсинки]]де (негізгі листингі), [[Копенгаген қор биржасы|Копенгаген]]де және [[Стокгольм қор биржасы|Стокгольм]]де листингтен өткен, ал Nordea ADR-лары АҚШ-та листингтен өткен.<ref name=":2" /> Nordea 9,3 миллион жеке клиентке және 530 000 белсенді корпоративтік клиентке қызмет көрсетеді, олардың ішінде 2 650 ірі корпорация мен мекеме бар.<ref name=":2" /> Nordea-ның кредиттік портфелі Финляндияға (21%), Данияға (26%), Норвегияға (21%) және Швецияға (30%) бөлінген.<ref name=":2" /> Nordea-да төрт бизнес бағыты (BA) бар: жеке тұлғаларға арналған банк қызметі, бизнеске арналған банк қызметі, ірі корпорациялар мен мекемелер және активтер мен әл-ауқатты басқару. 2021 жылғы желтоқсандағы жағдай бойынша басқаруындағы активтер (AUM) 411 миллиард еуроны құрады.<ref name=AR>{{cite web|url=https://www.nordea.com/en/doc/annual-report-nordea-bank-abp-2021.pdf |title=Nordea annual Report 2021 |website=Nordea.com |access-date=28 March 2022}}</ref> Nordea [[Еуропалық банк қадағалауы]] 2014 жылдың соңында күшіне енгеннен бері «Маңызды институт» ретінде белгіленген: бастапқыда штаб-пәтері Стокгольмде орналасқан топтың Финляндиядағы бөлімшесі ретінде, ал 2017 жылдан бастап қаржылық холдингтік компания ретінде. Соның нәтижесінде ол [[Еуропалық орталық банк]] тарапынан тікелей қадағаланады.<ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date=2014 жылғы 4 қыркүйек |access-date=2026-07-05}}</ref><ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date=2023 жылғы 1 қаңтар |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf |access-date=2026-07-05}}</ref> Компания [[ақшаны жылыстату]] және [[салық төлеуден жалтару]]ға қатысты көптеген жанжалға ілікті. 2024 жылы Дания билігі банкті ел тарихындағы банк тарапынан ақшаны жылыстатуға қарсы заңның ең ауқымды бұзылуына байланысты айыптады.<ref name=":13">{{Cite web |date=2024-07-08 |title=Ten years after an ICIJ exposé, Danish authorities charge Nordea bank with money laundering violations |url=https://www.icij.org/investigations/offshore/ten-years-after-an-icij-expose-danish-authorities-charge-nordea-bank-with-money-laundering-violations/ |website=ICIJ |language=en-US|access-date=2026-07-05}}</ref> == Тарихы == Nordea 1990-жылдардың соңында [[Дания]], [[Финляндия]], [[Норвегия]] және [[Швеция]]дағы ірі кредиттік ұйымдардың бірқатар бірігуі нәтижесінде құрылды. Оның предшественниктерінің тарихы Даниядағы 1820 жылы құрылған [[Sparekassen for Kjøbenhavn og Omegn]] ұйымынан (кейін [[Unibank (Denmark)|Unibank]]), Швециядағы 1832 жылы құрылған [[Wermlandsbanken]] ұйымынан (кейін [[Nordbanken]]), Норвегиядағы 1848 жылы құрылған Christiania Kreditkasse ұйымынан (кейін [[Christiania Bank]]) және 1862 жылы құрылған, фин тіліндегі SYP қысқартылған атауымен белгілі [[Union Bank of Finland]] банкінен ([[Suomen Yhdyspankki]]) бастау алады. === 1995–2000 жылдардағы құрылуына негіз болған бірігулер === Бірігу үдерісі 1995 жылы SYP-тің бірнеше ондаған жылдар бойы ішкі нарықтағы бәсекелесі болған [[Kansallis-Osake-Pankki]] (KOP) банкімен бірігуінен басталды. Бірігу нәтижесінде құрылған ұйымның атауы '''Merita Bank''' болып өзгертілді.<ref>{{Cite web|date=1995|title=Merita-konsernin vuosikertomus 1995|url=https://web.lib.aalto.fi/fi/old/yrityspalvelin/pdf/1995/fmerita.pdf|website=Aalto University Library|access-date=2026-07-05}}</ref> Кейін Merita Bank 1997 жылы Nordbanken банкімен бірігіп, атауын қайтадан '''MeritaNordbanken''' деп өзгертті.<ref>{{Cite web|date=1997|title=Merita Group Annual Report 1997|url=https://web.lib.aalto.fi/fi/old/yrityspalvelin/pdf/1997/emerita.pdf|website=Aalto University Library|access-date=2026-07-05}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} fqce8thk2rmmncy01kbpkrz18nsxu9r 3643482 3643481 2026-08-17T19:00:21Z 1nter pares 146705 /* 1995–2000 жылдардағы құрылуына негіз болған бірігулер */ 3643482 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Nordea Bank Abp |логотипі = |суреті = Helsinki NordeaHeadOffice.jpg |сурет атауы = Nordea-ның жаһандық штаб-пәтері [[Хельсинки]]дің [[Валлила]] ауданында орналасқан |түрі = [[Жария акционерлік қоғам]] |биржадағы листингі = NDA: FI<br>NDA: SE<br>NDA: DK |қызметі = |құрылды = 1820 жылы [[Sparekassen for Kjøbenhavn og Omegn]] ретінде |құрушы = [[Hans Dalborg]]<ref>{{Cite web |title=Nordeas tidigare styrelseordförande Hans Dalborg är död |url=https://www.nordea.com/sv/nyhet/nordeas-tidigare-styrelseordforande-hans-dalborg-ar-dod |access-date=2023-07-06 |website=Nordea |date=4 November 2022 |language=sv}}</ref> |орналасуы = [[Хельсинки]], Финляндия<ref>{{cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-09-30/a-mega-bank-just-joined-the-euro-zone-and-it-s-too-big-to-fail|title=A Mega Bank Just Joined the Euro Zone; It's Too Big to Fail|website=Bloomberg.com|date=1 October 2018|access-date=1 October 2018}}</ref> |басты адамдары = [[Стивен Хестер]] (директорлар кеңесінің төрағасы)<ref>{{cite web |title=Nordea Corporate Governance |url=https://www.nordea.com/en/about-us/corporate-governance/board-of-directors/sir-stephen-hester |website=Nordea |publisher=Nordea |access-date=13 August 2024}}</ref><br>[[Франк Ванг-Йенсен]] (президент және бас атқарушы директор)<ref>[https://www.nordea.com/sv/om-nordea/bolagsstyrning/styrelse/styrelsens-ledamoter/ Styrelsens ledamöter] Nordea.com. Retrieved 2020-10-22</ref> |саласы = банк ісі |өнімі = Корпоративтік және [[Бөлшек банк|бөлшек банк ісі]], [[активтерді басқару]] |меншікті капиталы = {{өсім}} €32,4 млрд (2025) |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = {{өсім}} €654,35 млрд (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = {{өсім}} 28 989 (2025) |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = Merita Bank, Unibank, Nordbanken, Kreditkassen |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|http://www.nordea.com/}} |Ортаққор = }} '''Nordea Bank Abp''',<ref>{{cite web |url=https://tietopalvelu.ytj.fi/yritystiedot.aspx?yavain=2704395&tarkiste=7456D354331655E87BD9A7717E92EBB8B63254E9 |title=Nordea Bank Abp |website=Business Information System |access-date=6 June 2019}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nordea.com/en/press-and-news/news-and-press-releases/press-releases/2018/09-12-14h30-supplement-to-prospectus-on-merger-between-nordea-bank-ab-publ-and-nordea-bank-abp.html |title=Supplement to prospectus on merger between Nordea Bank AB (publ) and Nordea Bank Abp |website=Nordea.com |access-date=12 September 2018}}</ref> әдетте '''Nordea''' деп аталады, штаб-пәтері [[Хельсинки]]де, [[Финляндия]]да орналасқан және [[Солтүстік Еуропа]]да қызмет көрсететін [[Солтүстік елдер|солтүстік еуропалық]]<ref>{{Cite web |title=Who we are |url=https://www.nordea.com/en/about-us/who-we-are |access-date=2023-04-15 |website=Nordea |date=2 February 2021 |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last= |first= |title=Nordea buys Norway's Frende occupational pension portfolio |url=https://www.reuters.com/article/uk-nordea-norway-idUKKBN2470HW |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419134742/https://www.reuters.com/article/uk-nordea-norway-idUKKBN2470HW |archive-date=2023-04-19 |access-date=2026-07-05 |work=U.S. |language=en-US}}</ref> [[қаржы]] қызметтері тобы.<ref name=":8">{{cite web |url=https://www.nordea.com/en/press-and-news/news-and-press-releases/press-releases/2018/10-01-07h30-nordeas-re-domiciliation-is-completed.html |title=Nordea's re-domiciliation is completed |date=2018-10-01 |website=www.nordea.com |language=en |access-date=2018-10-01}}</ref> Атауы «Nordic» және «idea» сөздерінің бірігуінен шыққан.<ref name=":1">{{Cite web|title=Our History|url=https://www.nordea.com/en/about-nordea/who-we-are/our-history/|website=Nordea|access-date=2026-07-05}}</ref> [[Солтүстік елдер]] Nordea-ның ішкі нарығы болып саналады: банк 2014 жылы Польшадағы банкін сату процесін, 2019 жылы Балтық елдеріндегі операцияларын аяқтады,<ref name=":2">{{Cite web|title=Nordea Annual Report 2019|url=https://www.nordea.com/Images/33-354056/Annual%20Report%20Nordea%20Bank%20Abp%202019.pdf|website=Nordea Group Annual Reports|access-date=2020-12-19|archive-date=2021-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629111304/https://www.nordea.com/en/normalizeurl?path=doc/Annual%20Report%20Nordea%20Bank%20Abp%202019.pdf|url-status=dead}}</ref> ал 2019 жылы Ресейдегі қызметін жабу туралы шешім қабылдағаннан кейін 2022 жылдың басында Ресей нарығынан шығуын аяқтады.<ref>{{Cite web |title=Solid performance in turbulent times |url=https://www.nordea.com/en/news/solid-performance-in-turbulent-times |access-date=2024-01-13 |website=Nordea |date=28 April 2022 |language=en}}</ref> Nordea [[Nasdaq Nordic]] биржаларында [[Хельсинки қор биржасы|Хельсинки]]де (негізгі листингі), [[Копенгаген қор биржасы|Копенгаген]]де және [[Стокгольм қор биржасы|Стокгольм]]де листингтен өткен, ал Nordea ADR-лары АҚШ-та листингтен өткен.<ref name=":2" /> Nordea 9,3 миллион жеке клиентке және 530 000 белсенді корпоративтік клиентке қызмет көрсетеді, олардың ішінде 2 650 ірі корпорация мен мекеме бар.<ref name=":2" /> Nordea-ның кредиттік портфелі Финляндияға (21%), Данияға (26%), Норвегияға (21%) және Швецияға (30%) бөлінген.<ref name=":2" /> Nordea-да төрт бизнес бағыты (BA) бар: жеке тұлғаларға арналған банк қызметі, бизнеске арналған банк қызметі, ірі корпорациялар мен мекемелер және активтер мен әл-ауқатты басқару. 2021 жылғы желтоқсандағы жағдай бойынша басқаруындағы активтер (AUM) 411 миллиард еуроны құрады.<ref name=AR>{{cite web|url=https://www.nordea.com/en/doc/annual-report-nordea-bank-abp-2021.pdf |title=Nordea annual Report 2021 |website=Nordea.com |access-date=28 March 2022}}</ref> Nordea [[Еуропалық банк қадағалауы]] 2014 жылдың соңында күшіне енгеннен бері «Маңызды институт» ретінде белгіленген: бастапқыда штаб-пәтері Стокгольмде орналасқан топтың Финляндиядағы бөлімшесі ретінде, ал 2017 жылдан бастап қаржылық холдингтік компания ретінде. Соның нәтижесінде ол [[Еуропалық орталық банк]] тарапынан тікелей қадағаланады.<ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date=2014 жылғы 4 қыркүйек |access-date=2026-07-05}}</ref><ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date=2023 жылғы 1 қаңтар |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf |access-date=2026-07-05}}</ref> Компания [[ақшаны жылыстату]] және [[салық төлеуден жалтару]]ға қатысты көптеген жанжалға ілікті. 2024 жылы Дания билігі банкті ел тарихындағы банк тарапынан ақшаны жылыстатуға қарсы заңның ең ауқымды бұзылуына байланысты айыптады.<ref name=":13">{{Cite web |date=2024-07-08 |title=Ten years after an ICIJ exposé, Danish authorities charge Nordea bank with money laundering violations |url=https://www.icij.org/investigations/offshore/ten-years-after-an-icij-expose-danish-authorities-charge-nordea-bank-with-money-laundering-violations/ |website=ICIJ |language=en-US|access-date=2026-07-05}}</ref> == Тарихы == Nordea 1990-жылдардың соңында [[Дания]], [[Финляндия]], [[Норвегия]] және [[Швеция]]дағы ірі кредиттік ұйымдардың бірқатар бірігуі нәтижесінде құрылды. Оның предшественниктерінің тарихы Даниядағы 1820 жылы құрылған [[Sparekassen for Kjøbenhavn og Omegn]] ұйымынан (кейін [[Unibank (Denmark)|Unibank]]), Швециядағы 1832 жылы құрылған [[Wermlandsbanken]] ұйымынан (кейін [[Nordbanken]]), Норвегиядағы 1848 жылы құрылған Christiania Kreditkasse ұйымынан (кейін [[Christiania Bank]]) және 1862 жылы құрылған, фин тіліндегі SYP қысқартылған атауымен белгілі [[Union Bank of Finland]] банкінен ([[Suomen Yhdyspankki]]) бастау алады. === 1995–2000 жылдардағы құрылуына негіз болған бірігулер === Бірігу үдерісі 1995 жылы SYP-тің бірнеше ондаған жылдар бойы ішкі нарықтағы бәсекелесі болған [[Kansallis-Osake-Pankki]] (KOP) банкімен бірігуінен басталды. Бірігу нәтижесінде құрылған ұйымның атауы '''Merita Bank''' болып өзгертілді.<ref>{{Cite web|date=1995|title=Merita-konsernin vuosikertomus 1995|url=https://web.lib.aalto.fi/fi/old/yrityspalvelin/pdf/1995/fmerita.pdf|website=Aalto University Library|access-date=2026-07-05}}</ref> Кейін Merita Bank 1997 жылы Nordbanken банкімен бірігіп, атауын қайтадан '''MeritaNordbanken''' деп өзгертті.<ref>{{Cite web|date=1997|title=Merita Group Annual Report 1997|url=https://web.lib.aalto.fi/fi/old/yrityspalvelin/pdf/1997/emerita.pdf|website=Aalto University Library|access-date=2026-07-05}}</ref> 2000 жылдың басында MeritaNordbanken сол кезде Даниядағы екінші ірі банк болған Unidanmark банкін сатып алатынын жариялап, нәтижесінде активтері 186 миллиард еуроны құрайтын Солтүстік Еуропадағы ең ірі қаржы институты құрылды.<ref name=":7">{{Cite web|date=2000|title=Nordic bank giant created|url=https://money.cnn.com/2000/03/06/europe/bank_merger/|archive-url=https://web.archive.org/web/20020206210627/http://money.cnn.com/2000/03/06/europe/bank_merger/|url-status=dead|archive-date=February 6, 2002|website=CNN Money}}</ref> Біріккен топтың [[Швеция]]дағы банк нарығындағы үлесі 20%, [[Дания]]да 25% және [[Финляндия]]да 40% болды, ал қызметкерлерінің жалпы саны 28 050 адамға жетті.<ref name=":7" /> 2000 жылдың соңына қарай MeritaNordbanken [[Норвегия]]дағы [[Christiania Bank- og Kreditkasse|Christiania Bank og Kreditkasse]] банкімен бірігу процесін аяқтады. Бұл процесс 1999 жылы басталған болатын және нәтижесінде банк атауын Nordea деп өзгертті.<ref name=":6" /> Christiania Bank те 1990 жылдардың басындағы банк дағдарысы кезінде қатты зардап шекті. Nordea банкті Norwegian Government Bank Investment Fund қорынан 35% үлеспен сатып алды.<ref>{{Cite book|title=International Directory of Company Histories|publisher=St. James Press|year=2001|isbn=155862886X}}</ref><ref>{{Cite web|date=2000|title=Nordea Group Annual Report 2000|url=https://web.lib.aalto.fi/fi/old/yrityspalvelin/pdf/2000/Enordea2000.pdf|website=Nordea|access-date=2026-07-05}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} jlcllylot6a0bekqx2x8sr8r5xr7tgc 3643484 3643482 2026-08-17T19:02:09Z 1nter pares 146705 /* 1995–2000 жылдардағы құрылуына негіз болған бірігулер */ 3643484 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Nordea Bank Abp |логотипі = |суреті = Helsinki NordeaHeadOffice.jpg |сурет атауы = Nordea-ның жаһандық штаб-пәтері [[Хельсинки]]дің [[Валлила]] ауданында орналасқан |түрі = [[Жария акционерлік қоғам]] |биржадағы листингі = NDA: FI<br>NDA: SE<br>NDA: DK |қызметі = |құрылды = 1820 жылы [[Sparekassen for Kjøbenhavn og Omegn]] ретінде |құрушы = [[Hans Dalborg]]<ref>{{Cite web |title=Nordeas tidigare styrelseordförande Hans Dalborg är död |url=https://www.nordea.com/sv/nyhet/nordeas-tidigare-styrelseordforande-hans-dalborg-ar-dod |access-date=2023-07-06 |website=Nordea |date=4 November 2022 |language=sv}}</ref> |орналасуы = [[Хельсинки]], Финляндия<ref>{{cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-09-30/a-mega-bank-just-joined-the-euro-zone-and-it-s-too-big-to-fail|title=A Mega Bank Just Joined the Euro Zone; It's Too Big to Fail|website=Bloomberg.com|date=1 October 2018|access-date=1 October 2018}}</ref> |басты адамдары = [[Стивен Хестер]] (директорлар кеңесінің төрағасы)<ref>{{cite web |title=Nordea Corporate Governance |url=https://www.nordea.com/en/about-us/corporate-governance/board-of-directors/sir-stephen-hester |website=Nordea |publisher=Nordea |access-date=13 August 2024}}</ref><br>[[Франк Ванг-Йенсен]] (президент және бас атқарушы директор)<ref>[https://www.nordea.com/sv/om-nordea/bolagsstyrning/styrelse/styrelsens-ledamoter/ Styrelsens ledamöter] Nordea.com. Retrieved 2020-10-22</ref> |саласы = банк ісі |өнімі = Корпоративтік және [[Бөлшек банк|бөлшек банк ісі]], [[активтерді басқару]] |меншікті капиталы = {{өсім}} €32,4 млрд (2025) |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = {{өсім}} €654,35 млрд (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = {{өсім}} 28 989 (2025) |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = Merita Bank, Unibank, Nordbanken, Kreditkassen |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|http://www.nordea.com/}} |Ортаққор = }} '''Nordea Bank Abp''',<ref>{{cite web |url=https://tietopalvelu.ytj.fi/yritystiedot.aspx?yavain=2704395&tarkiste=7456D354331655E87BD9A7717E92EBB8B63254E9 |title=Nordea Bank Abp |website=Business Information System |access-date=6 June 2019}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nordea.com/en/press-and-news/news-and-press-releases/press-releases/2018/09-12-14h30-supplement-to-prospectus-on-merger-between-nordea-bank-ab-publ-and-nordea-bank-abp.html |title=Supplement to prospectus on merger between Nordea Bank AB (publ) and Nordea Bank Abp |website=Nordea.com |access-date=12 September 2018}}</ref> әдетте '''Nordea''' деп аталады, штаб-пәтері [[Хельсинки]]де, [[Финляндия]]да орналасқан және [[Солтүстік Еуропа]]да қызмет көрсететін [[Солтүстік елдер|солтүстік еуропалық]]<ref>{{Cite web |title=Who we are |url=https://www.nordea.com/en/about-us/who-we-are |access-date=2023-04-15 |website=Nordea |date=2 February 2021 |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last= |first= |title=Nordea buys Norway's Frende occupational pension portfolio |url=https://www.reuters.com/article/uk-nordea-norway-idUKKBN2470HW |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419134742/https://www.reuters.com/article/uk-nordea-norway-idUKKBN2470HW |archive-date=2023-04-19 |access-date=2026-07-05 |work=U.S. |language=en-US}}</ref> [[қаржы]] қызметтері тобы.<ref name=":8">{{cite web |url=https://www.nordea.com/en/press-and-news/news-and-press-releases/press-releases/2018/10-01-07h30-nordeas-re-domiciliation-is-completed.html |title=Nordea's re-domiciliation is completed |date=2018-10-01 |website=www.nordea.com |language=en |access-date=2018-10-01}}</ref> Атауы «Nordic» және «idea» сөздерінің бірігуінен шыққан.<ref name=":1">{{Cite web|title=Our History|url=https://www.nordea.com/en/about-nordea/who-we-are/our-history/|website=Nordea|access-date=2026-07-05}}</ref> [[Солтүстік елдер]] Nordea-ның ішкі нарығы болып саналады: банк 2014 жылы Польшадағы банкін сату процесін, 2019 жылы Балтық елдеріндегі операцияларын аяқтады,<ref name=":2">{{Cite web|title=Nordea Annual Report 2019|url=https://www.nordea.com/Images/33-354056/Annual%20Report%20Nordea%20Bank%20Abp%202019.pdf|website=Nordea Group Annual Reports|access-date=2020-12-19|archive-date=2021-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629111304/https://www.nordea.com/en/normalizeurl?path=doc/Annual%20Report%20Nordea%20Bank%20Abp%202019.pdf|url-status=dead}}</ref> ал 2019 жылы Ресейдегі қызметін жабу туралы шешім қабылдағаннан кейін 2022 жылдың басында Ресей нарығынан шығуын аяқтады.<ref>{{Cite web |title=Solid performance in turbulent times |url=https://www.nordea.com/en/news/solid-performance-in-turbulent-times |access-date=2024-01-13 |website=Nordea |date=28 April 2022 |language=en}}</ref> Nordea [[Nasdaq Nordic]] биржаларында [[Хельсинки қор биржасы|Хельсинки]]де (негізгі листингі), [[Копенгаген қор биржасы|Копенгаген]]де және [[Стокгольм қор биржасы|Стокгольм]]де листингтен өткен, ал Nordea ADR-лары АҚШ-та листингтен өткен.<ref name=":2" /> Nordea 9,3 миллион жеке клиентке және 530 000 белсенді корпоративтік клиентке қызмет көрсетеді, олардың ішінде 2 650 ірі корпорация мен мекеме бар.<ref name=":2" /> Nordea-ның кредиттік портфелі Финляндияға (21%), Данияға (26%), Норвегияға (21%) және Швецияға (30%) бөлінген.<ref name=":2" /> Nordea-да төрт бизнес бағыты (BA) бар: жеке тұлғаларға арналған банк қызметі, бизнеске арналған банк қызметі, ірі корпорациялар мен мекемелер және активтер мен әл-ауқатты басқару. 2021 жылғы желтоқсандағы жағдай бойынша басқаруындағы активтер (AUM) 411 миллиард еуроны құрады.<ref name=AR>{{cite web|url=https://www.nordea.com/en/doc/annual-report-nordea-bank-abp-2021.pdf |title=Nordea annual Report 2021 |website=Nordea.com |access-date=28 March 2022}}</ref> Nordea [[Еуропалық банк қадағалауы]] 2014 жылдың соңында күшіне енгеннен бері «Маңызды институт» ретінде белгіленген: бастапқыда штаб-пәтері Стокгольмде орналасқан топтың Финляндиядағы бөлімшесі ретінде, ал 2017 жылдан бастап қаржылық холдингтік компания ретінде. Соның нәтижесінде ол [[Еуропалық орталық банк]] тарапынан тікелей қадағаланады.<ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date=2014 жылғы 4 қыркүйек |access-date=2026-07-05}}</ref><ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date=2023 жылғы 1 қаңтар |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf |access-date=2026-07-05}}</ref> Компания [[ақшаны жылыстату]] және [[салық төлеуден жалтару]]ға қатысты көптеген жанжалға ілікті. 2024 жылы Дания билігі банкті ел тарихындағы банк тарапынан ақшаны жылыстатуға қарсы заңның ең ауқымды бұзылуына байланысты айыптады.<ref name=":13">{{Cite web |date=2024-07-08 |title=Ten years after an ICIJ exposé, Danish authorities charge Nordea bank with money laundering violations |url=https://www.icij.org/investigations/offshore/ten-years-after-an-icij-expose-danish-authorities-charge-nordea-bank-with-money-laundering-violations/ |website=ICIJ |language=en-US|access-date=2026-07-05}}</ref> == Тарихы == Nordea 1990-жылдардың соңында [[Дания]], [[Финляндия]], [[Норвегия]] және [[Швеция]]дағы ірі кредиттік ұйымдардың бірқатар бірігуі нәтижесінде құрылды. Оның предшественниктерінің тарихы Даниядағы 1820 жылы құрылған [[Sparekassen for Kjøbenhavn og Omegn]] ұйымынан (кейін [[Unibank (Denmark)|Unibank]]), Швециядағы 1832 жылы құрылған [[Wermlandsbanken]] ұйымынан (кейін [[Nordbanken]]), Норвегиядағы 1848 жылы құрылған Christiania Kreditkasse ұйымынан (кейін [[Christiania Bank]]) және 1862 жылы құрылған, фин тіліндегі SYP қысқартылған атауымен белгілі [[Union Bank of Finland]] банкінен ([[Suomen Yhdyspankki]]) бастау алады. === 1995–2000 жылдардағы құрылуына негіз болған бірігулер === Бірігу үдерісі 1995 жылы SYP-тің бірнеше ондаған жылдар бойы ішкі нарықтағы бәсекелесі болған [[Kansallis-Osake-Pankki]] (KOP) банкімен бірігуінен басталды. Бірігу нәтижесінде құрылған ұйымның атауы '''Merita Bank''' болып өзгертілді.<ref>{{Cite web|date=1995|title=Merita-konsernin vuosikertomus 1995|url=https://web.lib.aalto.fi/fi/old/yrityspalvelin/pdf/1995/fmerita.pdf|website=Aalto University Library|access-date=2026-07-05}}</ref> Кейін Merita Bank 1997 жылы Nordbanken банкімен бірігіп, атауын қайтадан '''MeritaNordbanken''' деп өзгертті.<ref>{{Cite web|date=1997|title=Merita Group Annual Report 1997|url=https://web.lib.aalto.fi/fi/old/yrityspalvelin/pdf/1997/emerita.pdf|website=Aalto University Library|access-date=2026-07-05}}</ref> 2000 жылдың басында MeritaNordbanken сол кезде Даниядағы екінші ірі банк болған Unidanmark банкін сатып алатынын жариялап, нәтижесінде активтері 186 миллиард еуроны құрайтын Солтүстік Еуропадағы ең ірі қаржы институты құрылды.<ref name=":7">{{Cite web|date=2000|title=Nordic bank giant created|url=https://money.cnn.com/2000/03/06/europe/bank_merger/|archive-url=https://web.archive.org/web/20020206210627/http://money.cnn.com/2000/03/06/europe/bank_merger/|url-status=dead|archive-date=February 6, 2002|website=CNN Money}}</ref> Біріккен топтың [[Швеция]]дағы банк нарығындағы үлесі 20%, [[Дания]]да 25% және [[Финляндия]]да 40% болды, ал қызметкерлерінің жалпы саны 28 050 адамға жетті.<ref name=":7" /> 2000 жылдың соңына қарай MeritaNordbanken [[Норвегия]]дағы [[Christiania Bank- og Kreditkasse|Christiania Bank og Kreditkasse]] банкімен бірігу процесін аяқтады. Бұл процесс 1999 жылы басталған болатын және нәтижесінде банк атауын Nordea деп өзгертті.<ref name=":6" /> Christiania Bank те 1990 жылдардың басындағы банк дағдарысы кезінде қатты зардап шекті. Nordea банкті Norwegian Government Bank Investment Fund қорынан 35% үлеспен сатып алды.<ref>{{Cite book|title=International Directory of Company Histories|publisher=St. James Press|year=2001|isbn=155862886X}}</ref><ref>{{Cite web|date=2000|title=Nordea Group Annual Report 2000|url=https://web.lib.aalto.fi/fi/old/yrityspalvelin/pdf/2000/Enordea2000.pdf|website=Nordea|access-date=2026-07-05}}</ref> === Әрі қарайғы дамуы === MeritaNordbanken-нің интернетке негізделген Solo банк қызметі 1999 жылы мобильді және интернет-банкингке қолжетімділікті ұсынуда әлемдік пионер әрі көшбасшы болды.<ref>{{Cite web|date=1999|title=MeritaNordbanken Group launches the world's first WAP banking services|url=https://mb.cision.com/wpyfs/00/00/00/00/00/00/90/2E/bit0002.pdf|website=Cision|access-date=2026-07-05}}</ref> 1999 жылы банк интернет-банкинг қызметін пайдаланатын 1 миллион клиентке жетті, ай сайын 3 миллион рет жүйеге кіріп, 3,7 миллион төлем жасалды.<ref name=":6">{{Cite web|date=1999|title=MeritaNordbanken Group Annual Report 1999|url=https://www.nordea.com/Images/35-36865/1999-01-01_MeritaNordbanken-Annual-Report-1999_EN.pdf|website=Nordea|access-date=2026-07-05}}</ref> 1999 жылы Solo арқылы тұрғын үй несиелері ұсыныла бастады.<ref name=":6" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} nvo6e5rb9y3jt6vn73zn3a5puzv08r0 3643485 3643484 2026-08-17T19:04:29Z 1nter pares 146705 /* Әрі қарайғы дамуы */ 3643485 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Nordea Bank Abp |логотипі = |суреті = Helsinki NordeaHeadOffice.jpg |сурет атауы = Nordea-ның жаһандық штаб-пәтері [[Хельсинки]]дің [[Валлила]] ауданында орналасқан |түрі = [[Жария акционерлік қоғам]] |биржадағы листингі = NDA: FI<br>NDA: SE<br>NDA: DK |қызметі = |құрылды = 1820 жылы [[Sparekassen for Kjøbenhavn og Omegn]] ретінде |құрушы = [[Hans Dalborg]]<ref>{{Cite web |title=Nordeas tidigare styrelseordförande Hans Dalborg är död |url=https://www.nordea.com/sv/nyhet/nordeas-tidigare-styrelseordforande-hans-dalborg-ar-dod |access-date=2023-07-06 |website=Nordea |date=4 November 2022 |language=sv}}</ref> |орналасуы = [[Хельсинки]], Финляндия<ref>{{cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-09-30/a-mega-bank-just-joined-the-euro-zone-and-it-s-too-big-to-fail|title=A Mega Bank Just Joined the Euro Zone; It's Too Big to Fail|website=Bloomberg.com|date=1 October 2018|access-date=1 October 2018}}</ref> |басты адамдары = [[Стивен Хестер]] (директорлар кеңесінің төрағасы)<ref>{{cite web |title=Nordea Corporate Governance |url=https://www.nordea.com/en/about-us/corporate-governance/board-of-directors/sir-stephen-hester |website=Nordea |publisher=Nordea |access-date=13 August 2024}}</ref><br>[[Франк Ванг-Йенсен]] (президент және бас атқарушы директор)<ref>[https://www.nordea.com/sv/om-nordea/bolagsstyrning/styrelse/styrelsens-ledamoter/ Styrelsens ledamöter] Nordea.com. Retrieved 2020-10-22</ref> |саласы = банк ісі |өнімі = Корпоративтік және [[Бөлшек банк|бөлшек банк ісі]], [[активтерді басқару]] |меншікті капиталы = {{өсім}} €32,4 млрд (2025) |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = {{өсім}} €654,35 млрд (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = {{өсім}} 28 989 (2025) |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = Merita Bank, Unibank, Nordbanken, Kreditkassen |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|http://www.nordea.com/}} |Ортаққор = }} '''Nordea Bank Abp''',<ref>{{cite web |url=https://tietopalvelu.ytj.fi/yritystiedot.aspx?yavain=2704395&tarkiste=7456D354331655E87BD9A7717E92EBB8B63254E9 |title=Nordea Bank Abp |website=Business Information System |access-date=6 June 2019}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nordea.com/en/press-and-news/news-and-press-releases/press-releases/2018/09-12-14h30-supplement-to-prospectus-on-merger-between-nordea-bank-ab-publ-and-nordea-bank-abp.html |title=Supplement to prospectus on merger between Nordea Bank AB (publ) and Nordea Bank Abp |website=Nordea.com |access-date=12 September 2018}}</ref> әдетте '''Nordea''' деп аталады, штаб-пәтері [[Хельсинки]]де, [[Финляндия]]да орналасқан және [[Солтүстік Еуропа]]да қызмет көрсететін [[Солтүстік елдер|солтүстік еуропалық]]<ref>{{Cite web |title=Who we are |url=https://www.nordea.com/en/about-us/who-we-are |access-date=2023-04-15 |website=Nordea |date=2 February 2021 |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last= |first= |title=Nordea buys Norway's Frende occupational pension portfolio |url=https://www.reuters.com/article/uk-nordea-norway-idUKKBN2470HW |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419134742/https://www.reuters.com/article/uk-nordea-norway-idUKKBN2470HW |archive-date=2023-04-19 |access-date=2026-07-05 |work=U.S. |language=en-US}}</ref> [[қаржы]] қызметтері тобы.<ref name=":8">{{cite web |url=https://www.nordea.com/en/press-and-news/news-and-press-releases/press-releases/2018/10-01-07h30-nordeas-re-domiciliation-is-completed.html |title=Nordea's re-domiciliation is completed |date=2018-10-01 |website=www.nordea.com |language=en |access-date=2018-10-01}}</ref> Атауы «Nordic» және «idea» сөздерінің бірігуінен шыққан.<ref name=":1">{{Cite web|title=Our History|url=https://www.nordea.com/en/about-nordea/who-we-are/our-history/|website=Nordea|access-date=2026-07-05}}</ref> [[Солтүстік елдер]] Nordea-ның ішкі нарығы болып саналады: банк 2014 жылы Польшадағы банкін сату процесін, 2019 жылы Балтық елдеріндегі операцияларын аяқтады,<ref name=":2">{{Cite web|title=Nordea Annual Report 2019|url=https://www.nordea.com/Images/33-354056/Annual%20Report%20Nordea%20Bank%20Abp%202019.pdf|website=Nordea Group Annual Reports|access-date=2020-12-19|archive-date=2021-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629111304/https://www.nordea.com/en/normalizeurl?path=doc/Annual%20Report%20Nordea%20Bank%20Abp%202019.pdf|url-status=dead}}</ref> ал 2019 жылы Ресейдегі қызметін жабу туралы шешім қабылдағаннан кейін 2022 жылдың басында Ресей нарығынан шығуын аяқтады.<ref>{{Cite web |title=Solid performance in turbulent times |url=https://www.nordea.com/en/news/solid-performance-in-turbulent-times |access-date=2024-01-13 |website=Nordea |date=28 April 2022 |language=en}}</ref> Nordea [[Nasdaq Nordic]] биржаларында [[Хельсинки қор биржасы|Хельсинки]]де (негізгі листингі), [[Копенгаген қор биржасы|Копенгаген]]де және [[Стокгольм қор биржасы|Стокгольм]]де листингтен өткен, ал Nordea ADR-лары АҚШ-та листингтен өткен.<ref name=":2" /> Nordea 9,3 миллион жеке клиентке және 530 000 белсенді корпоративтік клиентке қызмет көрсетеді, олардың ішінде 2 650 ірі корпорация мен мекеме бар.<ref name=":2" /> Nordea-ның кредиттік портфелі Финляндияға (21%), Данияға (26%), Норвегияға (21%) және Швецияға (30%) бөлінген.<ref name=":2" /> Nordea-да төрт бизнес бағыты (BA) бар: жеке тұлғаларға арналған банк қызметі, бизнеске арналған банк қызметі, ірі корпорациялар мен мекемелер және активтер мен әл-ауқатты басқару. 2021 жылғы желтоқсандағы жағдай бойынша басқаруындағы активтер (AUM) 411 миллиард еуроны құрады.<ref name=AR>{{cite web|url=https://www.nordea.com/en/doc/annual-report-nordea-bank-abp-2021.pdf |title=Nordea annual Report 2021 |website=Nordea.com |access-date=28 March 2022}}</ref> Nordea [[Еуропалық банк қадағалауы]] 2014 жылдың соңында күшіне енгеннен бері «Маңызды институт» ретінде белгіленген: бастапқыда штаб-пәтері Стокгольмде орналасқан топтың Финляндиядағы бөлімшесі ретінде, ал 2017 жылдан бастап қаржылық холдингтік компания ретінде. Соның нәтижесінде ол [[Еуропалық орталық банк]] тарапынан тікелей қадағаланады.<ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date=2014 жылғы 4 қыркүйек |access-date=2026-07-05}}</ref><ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date=2023 жылғы 1 қаңтар |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf |access-date=2026-07-05}}</ref> Компания [[ақшаны жылыстату]] және [[салық төлеуден жалтару]]ға қатысты көптеген жанжалға ілікті. 2024 жылы Дания билігі банкті ел тарихындағы банк тарапынан ақшаны жылыстатуға қарсы заңның ең ауқымды бұзылуына байланысты айыптады.<ref name=":13">{{Cite web |date=2024-07-08 |title=Ten years after an ICIJ exposé, Danish authorities charge Nordea bank with money laundering violations |url=https://www.icij.org/investigations/offshore/ten-years-after-an-icij-expose-danish-authorities-charge-nordea-bank-with-money-laundering-violations/ |website=ICIJ |language=en-US|access-date=2026-07-05}}</ref> == Тарихы == Nordea 1990-жылдардың соңында [[Дания]], [[Финляндия]], [[Норвегия]] және [[Швеция]]дағы ірі кредиттік ұйымдардың бірқатар бірігуі нәтижесінде құрылды. Оның предшественниктерінің тарихы Даниядағы 1820 жылы құрылған [[Sparekassen for Kjøbenhavn og Omegn]] ұйымынан (кейін [[Unibank (Denmark)|Unibank]]), Швециядағы 1832 жылы құрылған [[Wermlandsbanken]] ұйымынан (кейін [[Nordbanken]]), Норвегиядағы 1848 жылы құрылған Christiania Kreditkasse ұйымынан (кейін [[Christiania Bank]]) және 1862 жылы құрылған, фин тіліндегі SYP қысқартылған атауымен белгілі [[Union Bank of Finland]] банкінен ([[Suomen Yhdyspankki]]) бастау алады. === 1995–2000 жылдардағы құрылуына негіз болған бірігулер === Бірігу үдерісі 1995 жылы SYP-тің бірнеше ондаған жылдар бойы ішкі нарықтағы бәсекелесі болған [[Kansallis-Osake-Pankki]] (KOP) банкімен бірігуінен басталды. Бірігу нәтижесінде құрылған ұйымның атауы '''Merita Bank''' болып өзгертілді.<ref>{{Cite web|date=1995|title=Merita-konsernin vuosikertomus 1995|url=https://web.lib.aalto.fi/fi/old/yrityspalvelin/pdf/1995/fmerita.pdf|website=Aalto University Library|access-date=2026-07-05}}</ref> Кейін Merita Bank 1997 жылы Nordbanken банкімен бірігіп, атауын қайтадан '''MeritaNordbanken''' деп өзгертті.<ref>{{Cite web|date=1997|title=Merita Group Annual Report 1997|url=https://web.lib.aalto.fi/fi/old/yrityspalvelin/pdf/1997/emerita.pdf|website=Aalto University Library|access-date=2026-07-05}}</ref> 2000 жылдың басында MeritaNordbanken сол кезде Даниядағы екінші ірі банк болған Unidanmark банкін сатып алатынын жариялап, нәтижесінде активтері 186 миллиард еуроны құрайтын Солтүстік Еуропадағы ең ірі қаржы институты құрылды.<ref name=":7">{{Cite web|date=2000|title=Nordic bank giant created|url=https://money.cnn.com/2000/03/06/europe/bank_merger/|archive-url=https://web.archive.org/web/20020206210627/http://money.cnn.com/2000/03/06/europe/bank_merger/|url-status=dead|archive-date=February 6, 2002|website=CNN Money}}</ref> Біріккен топтың [[Швеция]]дағы банк нарығындағы үлесі 20%, [[Дания]]да 25% және [[Финляндия]]да 40% болды, ал қызметкерлерінің жалпы саны 28 050 адамға жетті.<ref name=":7" /> 2000 жылдың соңына қарай MeritaNordbanken [[Норвегия]]дағы [[Christiania Bank- og Kreditkasse|Christiania Bank og Kreditkasse]] банкімен бірігу процесін аяқтады. Бұл процесс 1999 жылы басталған болатын және нәтижесінде банк атауын Nordea деп өзгертті.<ref name=":6" /> Christiania Bank те 1990 жылдардың басындағы банк дағдарысы кезінде қатты зардап шекті. Nordea банкті Norwegian Government Bank Investment Fund қорынан 35% үлеспен сатып алды.<ref>{{Cite book|title=International Directory of Company Histories|publisher=St. James Press|year=2001|isbn=155862886X}}</ref><ref>{{Cite web|date=2000|title=Nordea Group Annual Report 2000|url=https://web.lib.aalto.fi/fi/old/yrityspalvelin/pdf/2000/Enordea2000.pdf|website=Nordea|access-date=2026-07-05}}</ref> === Әрі қарайғы дамуы === MeritaNordbanken-нің интернетке негізделген Solo банк қызметі 1999 жылы мобильді және интернет-банкингке қолжетімділікті ұсынуда әлемдік пионер әрі көшбасшы болды.<ref>{{Cite web|date=1999|title=MeritaNordbanken Group launches the world's first WAP banking services|url=https://mb.cision.com/wpyfs/00/00/00/00/00/00/90/2E/bit0002.pdf|website=Cision|access-date=2026-07-05}}</ref> 1999 жылы банк интернет-банкинг қызметін пайдаланатын 1 миллион клиентке жетті, ай сайын 3 миллион рет жүйеге кіріп, 3,7 миллион төлем жасалды.<ref name=":6">{{Cite web|date=1999|title=MeritaNordbanken Group Annual Report 1999|url=https://www.nordea.com/Images/35-36865/1999-01-01_MeritaNordbanken-Annual-Report-1999_EN.pdf|website=Nordea|access-date=2026-07-05}}</ref> 1999 жылы Solo арқылы тұрғын үй несиелері ұсыныла бастады.<ref name=":6" /> Nordea 2000 жылдардың басында Польша, Балтық елдері және Ресей нарықтарына кеңейді, оның жалпы кірісінің 2%-ы Польша мен Балтық елдері өңіріне тиесілі болды.<ref>{{Cite web|date=2004|title=Nordea Annual Report 2004|url=https://www.nordea.com/Images/33-36857/2006-01-01_Annual-Report-2006-Nordea-Bank-AB_EN.pdf|website=Nordea|access-date=2026-07-05}}</ref> Nordea 2013 жылы Польшадағы банк қызметін 694 миллион еуроға [[PKO Bank Polski]] банкіне сатып, елдегі банк қызметінен шықты, алайда солтүстік елдердегі банктерге қолдау көрсететін операциялық және IT бөлімшелері арқылы Польшадағы қатысуын сақтап қалды.<ref name=":10">{{Cite web|date=2014|title=Nordea Annual Report 2014|url=https://www.nordea.com/Images/33-36843/2014-01-01_Annual-Report-2014-Nordea-Bank-AB_EN.pdf|website=Nordea|access-date=2026-07-05}}</ref><ref>{{Cite web|date=2013|title=Nordea divests its Polish banking, life and financing businesses to PKO Bank Polski|url=https://www.nordea.com/en/press-and-news/news-and-press-releases/press-releases/2013/2013-06-12-nordea-divests-its-polish-banking-life-and-financing-businesses-to-pko-bank-polski.html|website=Nordea}}</ref> 2014 жылдың соңына қарай Балтық елдеріндегі кредит беру көлемі 8,2 миллиард еуроны, ал Ресейдегі кредит беру көлемі 4,5 миллиард еуроны құрады.<ref name=":10" /> 2013–2017 жылдар аралығында Ресей нарығына тәуекел көлемі 63%-ға қысқарды.<ref>{{Cite web|date=2018|title=Nordea Annual Report 2018|url=https://www.nordea.com/Images/33-304448/Annual|website=Nordea|access-date=2020-12-20|archive-date=2020-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20201024054055/https://www.nordea.com/Images/33-304448/Annual|url-status=dead}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 5jmk8r7vfaobufxh41sc5vspkci9srl 3643486 3643485 2026-08-17T19:06:47Z 1nter pares 146705 /* Әрі қарайғы дамуы */ 3643486 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Nordea Bank Abp |логотипі = |суреті = Helsinki NordeaHeadOffice.jpg |сурет атауы = Nordea-ның жаһандық штаб-пәтері [[Хельсинки]]дің [[Валлила]] ауданында орналасқан |түрі = [[Жария акционерлік қоғам]] |биржадағы листингі = NDA: FI<br>NDA: SE<br>NDA: DK |қызметі = |құрылды = 1820 жылы [[Sparekassen for Kjøbenhavn og Omegn]] ретінде |құрушы = [[Hans Dalborg]]<ref>{{Cite web |title=Nordeas tidigare styrelseordförande Hans Dalborg är död |url=https://www.nordea.com/sv/nyhet/nordeas-tidigare-styrelseordforande-hans-dalborg-ar-dod |access-date=2023-07-06 |website=Nordea |date=4 November 2022 |language=sv}}</ref> |орналасуы = [[Хельсинки]], Финляндия<ref>{{cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-09-30/a-mega-bank-just-joined-the-euro-zone-and-it-s-too-big-to-fail|title=A Mega Bank Just Joined the Euro Zone; It's Too Big to Fail|website=Bloomberg.com|date=1 October 2018|access-date=1 October 2018}}</ref> |басты адамдары = [[Стивен Хестер]] (директорлар кеңесінің төрағасы)<ref>{{cite web |title=Nordea Corporate Governance |url=https://www.nordea.com/en/about-us/corporate-governance/board-of-directors/sir-stephen-hester |website=Nordea |publisher=Nordea |access-date=13 August 2024}}</ref><br>[[Франк Ванг-Йенсен]] (президент және бас атқарушы директор)<ref>[https://www.nordea.com/sv/om-nordea/bolagsstyrning/styrelse/styrelsens-ledamoter/ Styrelsens ledamöter] Nordea.com. Retrieved 2020-10-22</ref> |саласы = банк ісі |өнімі = Корпоративтік және [[Бөлшек банк|бөлшек банк ісі]], [[активтерді басқару]] |меншікті капиталы = {{өсім}} €32,4 млрд (2025) |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = {{өсім}} €654,35 млрд (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = {{өсім}} 28 989 (2025) |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = Merita Bank, Unibank, Nordbanken, Kreditkassen |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|http://www.nordea.com/}} |Ортаққор = }} '''Nordea Bank Abp''',<ref>{{cite web |url=https://tietopalvelu.ytj.fi/yritystiedot.aspx?yavain=2704395&tarkiste=7456D354331655E87BD9A7717E92EBB8B63254E9 |title=Nordea Bank Abp |website=Business Information System |access-date=6 June 2019}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nordea.com/en/press-and-news/news-and-press-releases/press-releases/2018/09-12-14h30-supplement-to-prospectus-on-merger-between-nordea-bank-ab-publ-and-nordea-bank-abp.html |title=Supplement to prospectus on merger between Nordea Bank AB (publ) and Nordea Bank Abp |website=Nordea.com |access-date=12 September 2018}}</ref> әдетте '''Nordea''' деп аталады, штаб-пәтері [[Хельсинки]]де, [[Финляндия]]да орналасқан және [[Солтүстік Еуропа]]да қызмет көрсететін [[Солтүстік елдер|солтүстік еуропалық]]<ref>{{Cite web |title=Who we are |url=https://www.nordea.com/en/about-us/who-we-are |access-date=2023-04-15 |website=Nordea |date=2 February 2021 |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last= |first= |title=Nordea buys Norway's Frende occupational pension portfolio |url=https://www.reuters.com/article/uk-nordea-norway-idUKKBN2470HW |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419134742/https://www.reuters.com/article/uk-nordea-norway-idUKKBN2470HW |archive-date=2023-04-19 |access-date=2026-07-05 |work=U.S. |language=en-US}}</ref> [[қаржы]] қызметтері тобы.<ref name=":8">{{cite web |url=https://www.nordea.com/en/press-and-news/news-and-press-releases/press-releases/2018/10-01-07h30-nordeas-re-domiciliation-is-completed.html |title=Nordea's re-domiciliation is completed |date=2018-10-01 |website=www.nordea.com |language=en |access-date=2018-10-01}}</ref> Атауы «Nordic» және «idea» сөздерінің бірігуінен шыққан.<ref name=":1">{{Cite web|title=Our History|url=https://www.nordea.com/en/about-nordea/who-we-are/our-history/|website=Nordea|access-date=2026-07-05}}</ref> [[Солтүстік елдер]] Nordea-ның ішкі нарығы болып саналады: банк 2014 жылы Польшадағы банкін сату процесін, 2019 жылы Балтық елдеріндегі операцияларын аяқтады,<ref name=":2">{{Cite web|title=Nordea Annual Report 2019|url=https://www.nordea.com/Images/33-354056/Annual%20Report%20Nordea%20Bank%20Abp%202019.pdf|website=Nordea Group Annual Reports|access-date=2020-12-19|archive-date=2021-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629111304/https://www.nordea.com/en/normalizeurl?path=doc/Annual%20Report%20Nordea%20Bank%20Abp%202019.pdf|url-status=dead}}</ref> ал 2019 жылы Ресейдегі қызметін жабу туралы шешім қабылдағаннан кейін 2022 жылдың басында Ресей нарығынан шығуын аяқтады.<ref>{{Cite web |title=Solid performance in turbulent times |url=https://www.nordea.com/en/news/solid-performance-in-turbulent-times |access-date=2024-01-13 |website=Nordea |date=28 April 2022 |language=en}}</ref> Nordea [[Nasdaq Nordic]] биржаларында [[Хельсинки қор биржасы|Хельсинки]]де (негізгі листингі), [[Копенгаген қор биржасы|Копенгаген]]де және [[Стокгольм қор биржасы|Стокгольм]]де листингтен өткен, ал Nordea ADR-лары АҚШ-та листингтен өткен.<ref name=":2" /> Nordea 9,3 миллион жеке клиентке және 530 000 белсенді корпоративтік клиентке қызмет көрсетеді, олардың ішінде 2 650 ірі корпорация мен мекеме бар.<ref name=":2" /> Nordea-ның кредиттік портфелі Финляндияға (21%), Данияға (26%), Норвегияға (21%) және Швецияға (30%) бөлінген.<ref name=":2" /> Nordea-да төрт бизнес бағыты (BA) бар: жеке тұлғаларға арналған банк қызметі, бизнеске арналған банк қызметі, ірі корпорациялар мен мекемелер және активтер мен әл-ауқатты басқару. 2021 жылғы желтоқсандағы жағдай бойынша басқаруындағы активтер (AUM) 411 миллиард еуроны құрады.<ref name=AR>{{cite web|url=https://www.nordea.com/en/doc/annual-report-nordea-bank-abp-2021.pdf |title=Nordea annual Report 2021 |website=Nordea.com |access-date=28 March 2022}}</ref> Nordea [[Еуропалық банк қадағалауы]] 2014 жылдың соңында күшіне енгеннен бері «Маңызды институт» ретінде белгіленген: бастапқыда штаб-пәтері Стокгольмде орналасқан топтың Финляндиядағы бөлімшесі ретінде, ал 2017 жылдан бастап қаржылық холдингтік компания ретінде. Соның нәтижесінде ол [[Еуропалық орталық банк]] тарапынан тікелей қадағаланады.<ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date=2014 жылғы 4 қыркүйек |access-date=2026-07-05}}</ref><ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date=2023 жылғы 1 қаңтар |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf |access-date=2026-07-05}}</ref> Компания [[ақшаны жылыстату]] және [[салық төлеуден жалтару]]ға қатысты көптеген жанжалға ілікті. 2024 жылы Дания билігі банкті ел тарихындағы банк тарапынан ақшаны жылыстатуға қарсы заңның ең ауқымды бұзылуына байланысты айыптады.<ref name=":13">{{Cite web |date=2024-07-08 |title=Ten years after an ICIJ exposé, Danish authorities charge Nordea bank with money laundering violations |url=https://www.icij.org/investigations/offshore/ten-years-after-an-icij-expose-danish-authorities-charge-nordea-bank-with-money-laundering-violations/ |website=ICIJ |language=en-US|access-date=2026-07-05}}</ref> == Тарихы == Nordea 1990-жылдардың соңында [[Дания]], [[Финляндия]], [[Норвегия]] және [[Швеция]]дағы ірі кредиттік ұйымдардың бірқатар бірігуі нәтижесінде құрылды. Оның предшественниктерінің тарихы Даниядағы 1820 жылы құрылған [[Sparekassen for Kjøbenhavn og Omegn]] ұйымынан (кейін [[Unibank (Denmark)|Unibank]]), Швециядағы 1832 жылы құрылған [[Wermlandsbanken]] ұйымынан (кейін [[Nordbanken]]), Норвегиядағы 1848 жылы құрылған Christiania Kreditkasse ұйымынан (кейін [[Christiania Bank]]) және 1862 жылы құрылған, фин тіліндегі SYP қысқартылған атауымен белгілі [[Union Bank of Finland]] банкінен ([[Suomen Yhdyspankki]]) бастау алады. === 1995–2000 жылдардағы құрылуына негіз болған бірігулер === Бірігу үдерісі 1995 жылы SYP-тің бірнеше ондаған жылдар бойы ішкі нарықтағы бәсекелесі болған [[Kansallis-Osake-Pankki]] (KOP) банкімен бірігуінен басталды. Бірігу нәтижесінде құрылған ұйымның атауы '''Merita Bank''' болып өзгертілді.<ref>{{Cite web|date=1995|title=Merita-konsernin vuosikertomus 1995|url=https://web.lib.aalto.fi/fi/old/yrityspalvelin/pdf/1995/fmerita.pdf|website=Aalto University Library|access-date=2026-07-05}}</ref> Кейін Merita Bank 1997 жылы Nordbanken банкімен бірігіп, атауын қайтадан '''MeritaNordbanken''' деп өзгертті.<ref>{{Cite web|date=1997|title=Merita Group Annual Report 1997|url=https://web.lib.aalto.fi/fi/old/yrityspalvelin/pdf/1997/emerita.pdf|website=Aalto University Library|access-date=2026-07-05}}</ref> 2000 жылдың басында MeritaNordbanken сол кезде Даниядағы екінші ірі банк болған Unidanmark банкін сатып алатынын жариялап, нәтижесінде активтері 186 миллиард еуроны құрайтын Солтүстік Еуропадағы ең ірі қаржы институты құрылды.<ref name=":7">{{Cite web|date=2000|title=Nordic bank giant created|url=https://money.cnn.com/2000/03/06/europe/bank_merger/|archive-url=https://web.archive.org/web/20020206210627/http://money.cnn.com/2000/03/06/europe/bank_merger/|url-status=dead|archive-date=February 6, 2002|website=CNN Money}}</ref> Біріккен топтың [[Швеция]]дағы банк нарығындағы үлесі 20%, [[Дания]]да 25% және [[Финляндия]]да 40% болды, ал қызметкерлерінің жалпы саны 28 050 адамға жетті.<ref name=":7" /> 2000 жылдың соңына қарай MeritaNordbanken [[Норвегия]]дағы [[Christiania Bank- og Kreditkasse|Christiania Bank og Kreditkasse]] банкімен бірігу процесін аяқтады. Бұл процесс 1999 жылы басталған болатын және нәтижесінде банк атауын Nordea деп өзгертті.<ref name=":6" /> Christiania Bank те 1990 жылдардың басындағы банк дағдарысы кезінде қатты зардап шекті. Nordea банкті Norwegian Government Bank Investment Fund қорынан 35% үлеспен сатып алды.<ref>{{Cite book|title=International Directory of Company Histories|publisher=St. James Press|year=2001|isbn=155862886X}}</ref><ref>{{Cite web|date=2000|title=Nordea Group Annual Report 2000|url=https://web.lib.aalto.fi/fi/old/yrityspalvelin/pdf/2000/Enordea2000.pdf|website=Nordea|access-date=2026-07-05}}</ref> === Әрі қарайғы дамуы === MeritaNordbanken-нің интернетке негізделген Solo банк қызметі 1999 жылы мобильді және интернет-банкингке қолжетімділікті ұсынуда әлемдік пионер әрі көшбасшы болды.<ref>{{Cite web|date=1999|title=MeritaNordbanken Group launches the world's first WAP banking services|url=https://mb.cision.com/wpyfs/00/00/00/00/00/00/90/2E/bit0002.pdf|website=Cision|access-date=2026-07-05}}</ref> 1999 жылы банк интернет-банкинг қызметін пайдаланатын 1 миллион клиентке жетті, ай сайын 3 миллион рет жүйеге кіріп, 3,7 миллион төлем жасалды.<ref name=":6">{{Cite web|date=1999|title=MeritaNordbanken Group Annual Report 1999|url=https://www.nordea.com/Images/35-36865/1999-01-01_MeritaNordbanken-Annual-Report-1999_EN.pdf|website=Nordea|access-date=2026-07-05}}</ref> 1999 жылы Solo арқылы тұрғын үй несиелері ұсыныла бастады.<ref name=":6" /> Nordea 2000 жылдардың басында Польша, Балтық елдері және Ресей нарықтарына кеңейді, оның жалпы кірісінің 2%-ы Польша мен Балтық елдері өңіріне тиесілі болды.<ref>{{Cite web|date=2004|title=Nordea Annual Report 2004|url=https://www.nordea.com/Images/33-36857/2006-01-01_Annual-Report-2006-Nordea-Bank-AB_EN.pdf|website=Nordea|access-date=2026-07-05}}</ref> Nordea 2013 жылы Польшадағы банк қызметін 694 миллион еуроға [[PKO Bank Polski]] банкіне сатып, елдегі банк қызметінен шықты, алайда солтүстік елдердегі банктерге қолдау көрсететін операциялық және IT бөлімшелері арқылы Польшадағы қатысуын сақтап қалды.<ref name=":10">{{Cite web|date=2014|title=Nordea Annual Report 2014|url=https://www.nordea.com/Images/33-36843/2014-01-01_Annual-Report-2014-Nordea-Bank-AB_EN.pdf|website=Nordea|access-date=2026-07-05}}</ref><ref>{{Cite web|date=2013|title=Nordea divests its Polish banking, life and financing businesses to PKO Bank Polski|url=https://www.nordea.com/en/press-and-news/news-and-press-releases/press-releases/2013/2013-06-12-nordea-divests-its-polish-banking-life-and-financing-businesses-to-pko-bank-polski.html|website=Nordea}}</ref> 2014 жылдың соңына қарай Балтық елдеріндегі кредит беру көлемі 8,2 миллиард еуроны, ал Ресейдегі кредит беру көлемі 4,5 миллиард еуроны құрады.<ref name=":10" /> 2013–2017 жылдар аралығында Ресей нарығына тәуекел көлемі 63%-ға қысқарды.<ref>{{Cite web|date=2018|title=Nordea Annual Report 2018|url=https://www.nordea.com/Images/33-304448/Annual|website=Nordea|access-date=2020-12-20|archive-date=2020-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20201024054055/https://www.nordea.com/Images/33-304448/Annual|url-status=dead}}</ref> 2016 жылы Nordea мен DNB-нің Эстония, Латвия және Литвадағы операцияларын біріктіру нәтижесінде Luminor құрылды. Нәтижесінде активтері 15 миллиард еуроны құрайтын және нарықтағы үлесі 16,4% болатын Балтық өңіріндегі үшінші ірі банк құрылды.<ref>{{Cite news |last= |first= |title=Nordea, DNB sell Baltic bank stake to Blackstone in $1.2 billion deal |url=https://www.reuters.com/article/us-blackstone-group-m-a-nordea-bank-dnb-idUSKCN1LT0KL |archive-url=https://web.archive.org/web/20220929080416/https://www.reuters.com/article/us-blackstone-group-m-a-nordea-bank-dnb-idUSKCN1LT0KL |archive-date=2022-09-29 |access-date=2026-07-05 |work=U.S. |language=en-US}}</ref><ref name=":11">{{Cite web|date=2019|title=Blackstone completes the acquisition of €1 billion majority stake in Luminor|url=https://www.blackstone.com/press-releases/article/blackstone-completes-the-acquisition-of-1-billion-majority-stake-in-luminor/|website=Blackstone|access-date=2026-07-05}}</ref> Luminor [[Blackstone]] компаниясына сатылып, Nordea мен DNB бастапқыда 20%-дан үлесін сақтап қалды.<ref name=":11" /> Алайда толық шығу процесі 2019 жылы аяқталды.<ref name=":2" /> Ресей, Балтық елдері және Польша нарықтарынан шығу Nordea-ның тәуекелдерді азайту стратегиясының бір бөлігі болды. Бұл стратегия сондай-ақ кейбір секторлардағы, мысалы, Даниядағы теңіз тасымалы, мұнай және теңіздегі мұнай-газ өндірісі және ауыл шаруашылығы салаларындағы тәуекел көлемін азайтуды қамтыды.<ref>{{Cite web|date=2000|title=Debt Investor Presentation Q1 2020|url=https://www.nordea.com/Images/35-363903/Q120%20Debt%20Investor%20Presentation%20for%20web%20updated%20ratings.pdf|website=Nordea|access-date=2026-07-05}}</ref> Nordea Danske Bank, SEB және Swedbank сияқты солтүстік еуропалық банктердің қатарында 2017 жылы бұрынғы Кеңес Одағы елдеріне қатысты әшкереленген ақшаны жылыстату дауына қатысы бар деп болжанды.<ref>{{Cite web|last=Charlie|first=Duxbury|date=2020|title=Scandinavia seeks to launder its dirty-money image|url=https://www.politico.eu/article/the-north-relaunders/|website=Politico|access-date=2026-07-05}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} k8ymuxzengy43rbf918oq81jtjf6y6h 3643487 3643486 2026-08-17T19:08:36Z 1nter pares 146705 /* Әрі қарайғы дамуы */ 3643487 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Nordea Bank Abp |логотипі = |суреті = Helsinki NordeaHeadOffice.jpg |сурет атауы = Nordea-ның жаһандық штаб-пәтері [[Хельсинки]]дің [[Валлила]] ауданында орналасқан |түрі = [[Жария акционерлік қоғам]] |биржадағы листингі = NDA: FI<br>NDA: SE<br>NDA: DK |қызметі = |құрылды = 1820 жылы [[Sparekassen for Kjøbenhavn og Omegn]] ретінде |құрушы = [[Hans Dalborg]]<ref>{{Cite web |title=Nordeas tidigare styrelseordförande Hans Dalborg är död |url=https://www.nordea.com/sv/nyhet/nordeas-tidigare-styrelseordforande-hans-dalborg-ar-dod |access-date=2023-07-06 |website=Nordea |date=4 November 2022 |language=sv}}</ref> |орналасуы = [[Хельсинки]], Финляндия<ref>{{cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-09-30/a-mega-bank-just-joined-the-euro-zone-and-it-s-too-big-to-fail|title=A Mega Bank Just Joined the Euro Zone; It's Too Big to Fail|website=Bloomberg.com|date=1 October 2018|access-date=1 October 2018}}</ref> |басты адамдары = [[Стивен Хестер]] (директорлар кеңесінің төрағасы)<ref>{{cite web |title=Nordea Corporate Governance |url=https://www.nordea.com/en/about-us/corporate-governance/board-of-directors/sir-stephen-hester |website=Nordea |publisher=Nordea |access-date=13 August 2024}}</ref><br>[[Франк Ванг-Йенсен]] (президент және бас атқарушы директор)<ref>[https://www.nordea.com/sv/om-nordea/bolagsstyrning/styrelse/styrelsens-ledamoter/ Styrelsens ledamöter] Nordea.com. Retrieved 2020-10-22</ref> |саласы = банк ісі |өнімі = Корпоративтік және [[Бөлшек банк|бөлшек банк ісі]], [[активтерді басқару]] |меншікті капиталы = {{өсім}} €32,4 млрд (2025) |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = {{өсім}} €654,35 млрд (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = {{өсім}} 28 989 (2025) |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = Merita Bank, Unibank, Nordbanken, Kreditkassen |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|http://www.nordea.com/}} |Ортаққор = }} '''Nordea Bank Abp''',<ref>{{cite web |url=https://tietopalvelu.ytj.fi/yritystiedot.aspx?yavain=2704395&tarkiste=7456D354331655E87BD9A7717E92EBB8B63254E9 |title=Nordea Bank Abp |website=Business Information System |access-date=6 June 2019}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nordea.com/en/press-and-news/news-and-press-releases/press-releases/2018/09-12-14h30-supplement-to-prospectus-on-merger-between-nordea-bank-ab-publ-and-nordea-bank-abp.html |title=Supplement to prospectus on merger between Nordea Bank AB (publ) and Nordea Bank Abp |website=Nordea.com |access-date=12 September 2018}}</ref> әдетте '''Nordea''' деп аталады, штаб-пәтері [[Хельсинки]]де, [[Финляндия]]да орналасқан және [[Солтүстік Еуропа]]да қызмет көрсететін [[Солтүстік елдер|солтүстік еуропалық]]<ref>{{Cite web |title=Who we are |url=https://www.nordea.com/en/about-us/who-we-are |access-date=2023-04-15 |website=Nordea |date=2 February 2021 |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last= |first= |title=Nordea buys Norway's Frende occupational pension portfolio |url=https://www.reuters.com/article/uk-nordea-norway-idUKKBN2470HW |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419134742/https://www.reuters.com/article/uk-nordea-norway-idUKKBN2470HW |archive-date=2023-04-19 |access-date=2026-07-05 |work=U.S. |language=en-US}}</ref> [[қаржы]] қызметтері тобы.<ref name=":8">{{cite web |url=https://www.nordea.com/en/press-and-news/news-and-press-releases/press-releases/2018/10-01-07h30-nordeas-re-domiciliation-is-completed.html |title=Nordea's re-domiciliation is completed |date=2018-10-01 |website=www.nordea.com |language=en |access-date=2018-10-01}}</ref> Атауы «Nordic» және «idea» сөздерінің бірігуінен шыққан.<ref name=":1">{{Cite web|title=Our History|url=https://www.nordea.com/en/about-nordea/who-we-are/our-history/|website=Nordea|access-date=2026-07-05}}</ref> [[Солтүстік елдер]] Nordea-ның ішкі нарығы болып саналады: банк 2014 жылы Польшадағы банкін сату процесін, 2019 жылы Балтық елдеріндегі операцияларын аяқтады,<ref name=":2">{{Cite web|title=Nordea Annual Report 2019|url=https://www.nordea.com/Images/33-354056/Annual%20Report%20Nordea%20Bank%20Abp%202019.pdf|website=Nordea Group Annual Reports|access-date=2020-12-19|archive-date=2021-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629111304/https://www.nordea.com/en/normalizeurl?path=doc/Annual%20Report%20Nordea%20Bank%20Abp%202019.pdf|url-status=dead}}</ref> ал 2019 жылы Ресейдегі қызметін жабу туралы шешім қабылдағаннан кейін 2022 жылдың басында Ресей нарығынан шығуын аяқтады.<ref>{{Cite web |title=Solid performance in turbulent times |url=https://www.nordea.com/en/news/solid-performance-in-turbulent-times |access-date=2024-01-13 |website=Nordea |date=28 April 2022 |language=en}}</ref> Nordea [[Nasdaq Nordic]] биржаларында [[Хельсинки қор биржасы|Хельсинки]]де (негізгі листингі), [[Копенгаген қор биржасы|Копенгаген]]де және [[Стокгольм қор биржасы|Стокгольм]]де листингтен өткен, ал Nordea ADR-лары АҚШ-та листингтен өткен.<ref name=":2" /> Nordea 9,3 миллион жеке клиентке және 530 000 белсенді корпоративтік клиентке қызмет көрсетеді, олардың ішінде 2 650 ірі корпорация мен мекеме бар.<ref name=":2" /> Nordea-ның кредиттік портфелі Финляндияға (21%), Данияға (26%), Норвегияға (21%) және Швецияға (30%) бөлінген.<ref name=":2" /> Nordea-да төрт бизнес бағыты (BA) бар: жеке тұлғаларға арналған банк қызметі, бизнеске арналған банк қызметі, ірі корпорациялар мен мекемелер және активтер мен әл-ауқатты басқару. 2021 жылғы желтоқсандағы жағдай бойынша басқаруындағы активтер (AUM) 411 миллиард еуроны құрады.<ref name=AR>{{cite web|url=https://www.nordea.com/en/doc/annual-report-nordea-bank-abp-2021.pdf |title=Nordea annual Report 2021 |website=Nordea.com |access-date=28 March 2022}}</ref> Nordea [[Еуропалық банк қадағалауы]] 2014 жылдың соңында күшіне енгеннен бері «Маңызды институт» ретінде белгіленген: бастапқыда штаб-пәтері Стокгольмде орналасқан топтың Финляндиядағы бөлімшесі ретінде, ал 2017 жылдан бастап қаржылық холдингтік компания ретінде. Соның нәтижесінде ол [[Еуропалық орталық банк]] тарапынан тікелей қадағаланады.<ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date=2014 жылғы 4 қыркүйек |access-date=2026-07-05}}</ref><ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date=2023 жылғы 1 қаңтар |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf |access-date=2026-07-05}}</ref> Компания [[ақшаны жылыстату]] және [[салық төлеуден жалтару]]ға қатысты көптеген жанжалға ілікті. 2024 жылы Дания билігі банкті ел тарихындағы банк тарапынан ақшаны жылыстатуға қарсы заңның ең ауқымды бұзылуына байланысты айыптады.<ref name=":13">{{Cite web |date=2024-07-08 |title=Ten years after an ICIJ exposé, Danish authorities charge Nordea bank with money laundering violations |url=https://www.icij.org/investigations/offshore/ten-years-after-an-icij-expose-danish-authorities-charge-nordea-bank-with-money-laundering-violations/ |website=ICIJ |language=en-US|access-date=2026-07-05}}</ref> == Тарихы == Nordea 1990-жылдардың соңында [[Дания]], [[Финляндия]], [[Норвегия]] және [[Швеция]]дағы ірі кредиттік ұйымдардың бірқатар бірігуі нәтижесінде құрылды. Оның предшественниктерінің тарихы Даниядағы 1820 жылы құрылған [[Sparekassen for Kjøbenhavn og Omegn]] ұйымынан (кейін [[Unibank (Denmark)|Unibank]]), Швециядағы 1832 жылы құрылған [[Wermlandsbanken]] ұйымынан (кейін [[Nordbanken]]), Норвегиядағы 1848 жылы құрылған Christiania Kreditkasse ұйымынан (кейін [[Christiania Bank]]) және 1862 жылы құрылған, фин тіліндегі SYP қысқартылған атауымен белгілі [[Union Bank of Finland]] банкінен ([[Suomen Yhdyspankki]]) бастау алады. === 1995–2000 жылдардағы құрылуына негіз болған бірігулер === Бірігу үдерісі 1995 жылы SYP-тің бірнеше ондаған жылдар бойы ішкі нарықтағы бәсекелесі болған [[Kansallis-Osake-Pankki]] (KOP) банкімен бірігуінен басталды. Бірігу нәтижесінде құрылған ұйымның атауы '''Merita Bank''' болып өзгертілді.<ref>{{Cite web|date=1995|title=Merita-konsernin vuosikertomus 1995|url=https://web.lib.aalto.fi/fi/old/yrityspalvelin/pdf/1995/fmerita.pdf|website=Aalto University Library|access-date=2026-07-05}}</ref> Кейін Merita Bank 1997 жылы Nordbanken банкімен бірігіп, атауын қайтадан '''MeritaNordbanken''' деп өзгертті.<ref>{{Cite web|date=1997|title=Merita Group Annual Report 1997|url=https://web.lib.aalto.fi/fi/old/yrityspalvelin/pdf/1997/emerita.pdf|website=Aalto University Library|access-date=2026-07-05}}</ref> 2000 жылдың басында MeritaNordbanken сол кезде Даниядағы екінші ірі банк болған Unidanmark банкін сатып алатынын жариялап, нәтижесінде активтері 186 миллиард еуроны құрайтын Солтүстік Еуропадағы ең ірі қаржы институты құрылды.<ref name=":7">{{Cite web|date=2000|title=Nordic bank giant created|url=https://money.cnn.com/2000/03/06/europe/bank_merger/|archive-url=https://web.archive.org/web/20020206210627/http://money.cnn.com/2000/03/06/europe/bank_merger/|url-status=dead|archive-date=February 6, 2002|website=CNN Money}}</ref> Біріккен топтың [[Швеция]]дағы банк нарығындағы үлесі 20%, [[Дания]]да 25% және [[Финляндия]]да 40% болды, ал қызметкерлерінің жалпы саны 28 050 адамға жетті.<ref name=":7" /> 2000 жылдың соңына қарай MeritaNordbanken [[Норвегия]]дағы [[Christiania Bank- og Kreditkasse|Christiania Bank og Kreditkasse]] банкімен бірігу процесін аяқтады. Бұл процесс 1999 жылы басталған болатын және нәтижесінде банк атауын Nordea деп өзгертті.<ref name=":6" /> Christiania Bank те 1990 жылдардың басындағы банк дағдарысы кезінде қатты зардап шекті. Nordea банкті Norwegian Government Bank Investment Fund қорынан 35% үлеспен сатып алды.<ref>{{Cite book|title=International Directory of Company Histories|publisher=St. James Press|year=2001|isbn=155862886X}}</ref><ref>{{Cite web|date=2000|title=Nordea Group Annual Report 2000|url=https://web.lib.aalto.fi/fi/old/yrityspalvelin/pdf/2000/Enordea2000.pdf|website=Nordea|access-date=2026-07-05}}</ref> === Әрі қарайғы дамуы === MeritaNordbanken-нің интернетке негізделген Solo банк қызметі 1999 жылы мобильді және интернет-банкингке қолжетімділікті ұсынуда әлемдік пионер әрі көшбасшы болды.<ref>{{Cite web|date=1999|title=MeritaNordbanken Group launches the world's first WAP banking services|url=https://mb.cision.com/wpyfs/00/00/00/00/00/00/90/2E/bit0002.pdf|website=Cision|access-date=2026-07-05}}</ref> 1999 жылы банк интернет-банкинг қызметін пайдаланатын 1 миллион клиентке жетті, ай сайын 3 миллион рет жүйеге кіріп, 3,7 миллион төлем жасалды.<ref name=":6">{{Cite web|date=1999|title=MeritaNordbanken Group Annual Report 1999|url=https://www.nordea.com/Images/35-36865/1999-01-01_MeritaNordbanken-Annual-Report-1999_EN.pdf|website=Nordea|access-date=2026-07-05}}</ref> 1999 жылы Solo арқылы тұрғын үй несиелері ұсыныла бастады.<ref name=":6" /> Nordea 2000 жылдардың басында Польша, Балтық елдері және Ресей нарықтарына кеңейді, оның жалпы кірісінің 2%-ы Польша мен Балтық елдері өңіріне тиесілі болды.<ref>{{Cite web|date=2004|title=Nordea Annual Report 2004|url=https://www.nordea.com/Images/33-36857/2006-01-01_Annual-Report-2006-Nordea-Bank-AB_EN.pdf|website=Nordea|access-date=2026-07-05}}</ref> Nordea 2013 жылы Польшадағы банк қызметін 694 миллион еуроға [[PKO Bank Polski]] банкіне сатып, елдегі банк қызметінен шықты, алайда солтүстік елдердегі банктерге қолдау көрсететін операциялық және IT бөлімшелері арқылы Польшадағы қатысуын сақтап қалды.<ref name=":10">{{Cite web|date=2014|title=Nordea Annual Report 2014|url=https://www.nordea.com/Images/33-36843/2014-01-01_Annual-Report-2014-Nordea-Bank-AB_EN.pdf|website=Nordea|access-date=2026-07-05}}</ref><ref>{{Cite web|date=2013|title=Nordea divests its Polish banking, life and financing businesses to PKO Bank Polski|url=https://www.nordea.com/en/press-and-news/news-and-press-releases/press-releases/2013/2013-06-12-nordea-divests-its-polish-banking-life-and-financing-businesses-to-pko-bank-polski.html|website=Nordea}}</ref> 2014 жылдың соңына қарай Балтық елдеріндегі кредит беру көлемі 8,2 миллиард еуроны, ал Ресейдегі кредит беру көлемі 4,5 миллиард еуроны құрады.<ref name=":10" /> 2013–2017 жылдар аралығында Ресей нарығына тәуекел көлемі 63%-ға қысқарды.<ref>{{Cite web|date=2018|title=Nordea Annual Report 2018|url=https://www.nordea.com/Images/33-304448/Annual|website=Nordea|access-date=2020-12-20|archive-date=2020-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20201024054055/https://www.nordea.com/Images/33-304448/Annual|url-status=dead}}</ref> 2016 жылы Nordea мен DNB-нің Эстония, Латвия және Литвадағы операцияларын біріктіру нәтижесінде Luminor құрылды. Нәтижесінде активтері 15 миллиард еуроны құрайтын және нарықтағы үлесі 16,4% болатын Балтық өңіріндегі үшінші ірі банк құрылды.<ref>{{Cite news |last= |first= |title=Nordea, DNB sell Baltic bank stake to Blackstone in $1.2 billion deal |url=https://www.reuters.com/article/us-blackstone-group-m-a-nordea-bank-dnb-idUSKCN1LT0KL |archive-url=https://web.archive.org/web/20220929080416/https://www.reuters.com/article/us-blackstone-group-m-a-nordea-bank-dnb-idUSKCN1LT0KL |archive-date=2022-09-29 |access-date=2026-07-05 |work=U.S. |language=en-US}}</ref><ref name=":11">{{Cite web|date=2019|title=Blackstone completes the acquisition of €1 billion majority stake in Luminor|url=https://www.blackstone.com/press-releases/article/blackstone-completes-the-acquisition-of-1-billion-majority-stake-in-luminor/|website=Blackstone|access-date=2026-07-05}}</ref> Luminor [[Blackstone]] компаниясына сатылып, Nordea мен DNB бастапқыда 20%-дан үлесін сақтап қалды.<ref name=":11" /> Алайда толық шығу процесі 2019 жылы аяқталды.<ref name=":2" /> Ресей, Балтық елдері және Польша нарықтарынан шығу Nordea-ның тәуекелдерді азайту стратегиясының бір бөлігі болды. Бұл стратегия сондай-ақ кейбір секторлардағы, мысалы, Даниядағы теңіз тасымалы, мұнай және теңіздегі мұнай-газ өндірісі және ауыл шаруашылығы салаларындағы тәуекел көлемін азайтуды қамтыды.<ref>{{Cite web|date=2000|title=Debt Investor Presentation Q1 2020|url=https://www.nordea.com/Images/35-363903/Q120%20Debt%20Investor%20Presentation%20for%20web%20updated%20ratings.pdf|website=Nordea|access-date=2026-07-05}}</ref> Nordea Danske Bank, SEB және Swedbank сияқты солтүстік еуропалық банктердің қатарында 2017 жылы бұрынғы Кеңес Одағы елдеріне қатысты әшкереленген ақшаны жылыстату дауына қатысы бар деп болжанды.<ref>{{Cite web|last=Charlie|first=Duxbury|date=2020|title=Scandinavia seeks to launder its dirty-money image|url=https://www.politico.eu/article/the-north-relaunders/|website=Politico|access-date=2026-07-05}}</ref> === 2017 жылғы көшу және оның салдары === Nordea 2017 жылғы қыркүйекте өзінің корпоративтік штаб-пәтерін Швецияның Стокгольм қаласынан Финляндияның Хельсинки қаласына көшіру жоспарын жариялады.<ref name=":12">{{Cite web|date=2020|title=Nordea's re-domiciliation of the parent company (2017-2018)|url=https://www.nordea.com/en/about-nordea/corporate-governance/legal-structure/nordea-redomiciliation/|website=Nordea|access-date=2026-07-05}}</ref> Nordea бұл шешімнің негізгі себебі ретінде Швецияның социалистік үкіметінің салықтарды болжап болмайтындай етіп көтеруін атады.<ref>{{cite web | title=Nordeas flytt – så gick det till | trans-title = Nordea's relocation - how it happened | website=[[Expressen]] | date=2017-09-07 | url=https://www.expressen.se/ekonomi/maktkamp-fick-nordea-att-flytta-sa-gick-det-till/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20250623180748/https://www.expressen.se/ekonomi/maktkamp-fick-nordea-att-flytta-sa-gick-det-till/ | archive-date=2025-06-23 | url-status=live | language=sv | access-date=2025-06-23 | quote=Sannolikheten är mycket, mycket stor att Nordea flyttar huvudkontoret från Sverige om regeringens förslag blir verklighet, säger [[Casper von Koskull|von Koskull]] till [[Dagens industri]] och tillägger att bankens avgifter väntas öka med fem miljarder kronor på tre år på grund av avgiften. [...] Några dagar senare står det klart att Helsingfors och Köpenhamn är Nordeas alternativ. | trans-quote=“There is a very, very high probability that Nordea will move its headquarters from Sweden if the government's proposal becomes reality,” [[Casper von Koskull|von Koskull]] tells [[Dagens industri]], adding that the bank's fees are expected to increase by SEK 5 billion in three years due to the fee. [...] A few days later, it became clear that Helsinki and Copenhagen were Nordea's options.}}</ref><ref>{{cite web | last=| first=| title=Därför flyttar Nordea sitt huvudkontor | trans-title = The reason Nordea is moving its headquarters | website=[[Sveriges Television]] | date=2017-09-06 | url=https://www.svt.se/nyheter/inrikes/darfor-flyttar-nordea-sitt-huvudkontor | archive-url=https://web.archive.org/web/20240624142535/https://www.svt.se/nyheter/inrikes/darfor-flyttar-nordea-sitt-huvudkontor | archive-date=2024-06-24 | url-status=live | language=sv | access-date=2025-06-23 | quote=I mars, kort efter att regeringen meddelat att resolutionsavgifterna som bankerna betalar skulle höjas kraftigt, kom den första signalen från Nordea om en potentiell flytt. | trans-quote=In March, shortly after the government announced a sharp increase in the resolution fees paid by banks, the first signal of a potential move came from Nordea.}}</ref> Nordea көшу банкке 1 миллиард еуро үнемдеуге мүмкіндік береді деп бағалады.<ref>{{cite web | title=Großbank Nordea zieht von Schweden nach Finnland | website=[[Manager Magazin]] | date=2024-09-01 | url=https://www.manager-magazin.de/politik/europa/nordea-grossbank-zieht-wegen-bankenunion-von-schweden-nach-finnland-a-1166559.html | url-status=unfit | language=de | access-date=2025-06-23 | quote=Nordea bezifferte die Kosteneinsparungen durch die Verlagerung nach Finnland auf eine Milliarde Euro. | trans-quote=Nordea put the cost savings from the relocation to Finland at one billion euros.}}</ref> Nordea-ның Финляндияға қайта тіркелуі оны [[Еуропалық орталық банк]]тің қадағалауына және [[Еуропалық Одақ]]тың банк одағына енгізді.<ref name=":8" /><ref name=":12" /><ref>{{Cite web|date=2020|title=List of supervised entities|url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202011.en.pdf|website=European Central Bank|access-date=2026-07-05}}</ref> 2018 жылғы қазанда Nordea өзінің корпоративтік штаб-пәтерін Финляндияның Хельсинки қаласына көшіруді аяқтады.<ref>{{Cite web|date=1 October 2018|title=Nordea's re-domiciliation is completed|url=https://www.nordea.com/en/press-and-news/news-and-press-releases/press-releases/2018/10-01-07h30-nordeas-re-domiciliation-is-completed.html|access-date=2019-07-28|website=www.nordea.com}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} mn8i43gzw5da0jw4zht8iozy7c6ye9h 3643488 3643487 2026-08-17T19:10:01Z 1nter pares 146705 /* Әрі қарайғы дамуы */ 3643488 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Nordea Bank Abp |логотипі = |суреті = Helsinki NordeaHeadOffice.jpg |сурет атауы = Nordea-ның жаһандық штаб-пәтері [[Хельсинки]]дің [[Валлила]] ауданында орналасқан |түрі = [[Жария акционерлік қоғам]] |биржадағы листингі = NDA: FI<br>NDA: SE<br>NDA: DK |қызметі = |құрылды = 1820 жылы [[Sparekassen for Kjøbenhavn og Omegn]] ретінде |құрушы = [[Hans Dalborg]]<ref>{{Cite web |title=Nordeas tidigare styrelseordförande Hans Dalborg är död |url=https://www.nordea.com/sv/nyhet/nordeas-tidigare-styrelseordforande-hans-dalborg-ar-dod |access-date=2023-07-06 |website=Nordea |date=4 November 2022 |language=sv}}</ref> |орналасуы = [[Хельсинки]], Финляндия<ref>{{cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-09-30/a-mega-bank-just-joined-the-euro-zone-and-it-s-too-big-to-fail|title=A Mega Bank Just Joined the Euro Zone; It's Too Big to Fail|website=Bloomberg.com|date=1 October 2018|access-date=1 October 2018}}</ref> |басты адамдары = [[Стивен Хестер]] (директорлар кеңесінің төрағасы)<ref>{{cite web |title=Nordea Corporate Governance |url=https://www.nordea.com/en/about-us/corporate-governance/board-of-directors/sir-stephen-hester |website=Nordea |publisher=Nordea |access-date=13 August 2024}}</ref><br>[[Франк Ванг-Йенсен]] (президент және бас атқарушы директор)<ref>[https://www.nordea.com/sv/om-nordea/bolagsstyrning/styrelse/styrelsens-ledamoter/ Styrelsens ledamöter] Nordea.com. Retrieved 2020-10-22</ref> |саласы = банк ісі |өнімі = Корпоративтік және [[Бөлшек банк|бөлшек банк ісі]], [[активтерді басқару]] |меншікті капиталы = {{өсім}} €32,4 млрд (2025) |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = {{өсім}} €654,35 млрд (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = {{өсім}} 28 989 (2025) |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = Merita Bank, Unibank, Nordbanken, Kreditkassen |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|http://www.nordea.com/}} |Ортаққор = }} '''Nordea Bank Abp''',<ref>{{cite web |url=https://tietopalvelu.ytj.fi/yritystiedot.aspx?yavain=2704395&tarkiste=7456D354331655E87BD9A7717E92EBB8B63254E9 |title=Nordea Bank Abp |website=Business Information System |access-date=6 June 2019}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nordea.com/en/press-and-news/news-and-press-releases/press-releases/2018/09-12-14h30-supplement-to-prospectus-on-merger-between-nordea-bank-ab-publ-and-nordea-bank-abp.html |title=Supplement to prospectus on merger between Nordea Bank AB (publ) and Nordea Bank Abp |website=Nordea.com |access-date=12 September 2018}}</ref> әдетте '''Nordea''' деп аталады, штаб-пәтері [[Хельсинки]]де, [[Финляндия]]да орналасқан және [[Солтүстік Еуропа]]да қызмет көрсететін [[Солтүстік елдер|солтүстік еуропалық]]<ref>{{Cite web |title=Who we are |url=https://www.nordea.com/en/about-us/who-we-are |access-date=2023-04-15 |website=Nordea |date=2 February 2021 |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last= |first= |title=Nordea buys Norway's Frende occupational pension portfolio |url=https://www.reuters.com/article/uk-nordea-norway-idUKKBN2470HW |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419134742/https://www.reuters.com/article/uk-nordea-norway-idUKKBN2470HW |archive-date=2023-04-19 |access-date=2026-07-05 |work=U.S. |language=en-US}}</ref> [[қаржы]] қызметтері тобы.<ref name=":8">{{cite web |url=https://www.nordea.com/en/press-and-news/news-and-press-releases/press-releases/2018/10-01-07h30-nordeas-re-domiciliation-is-completed.html |title=Nordea's re-domiciliation is completed |date=2018-10-01 |website=www.nordea.com |language=en |access-date=2018-10-01}}</ref> Атауы «Nordic» және «idea» сөздерінің бірігуінен шыққан.<ref name=":1">{{Cite web|title=Our History|url=https://www.nordea.com/en/about-nordea/who-we-are/our-history/|website=Nordea|access-date=2026-07-05}}</ref> [[Солтүстік елдер]] Nordea-ның ішкі нарығы болып саналады: банк 2014 жылы Польшадағы банкін сату процесін, 2019 жылы Балтық елдеріндегі операцияларын аяқтады,<ref name=":2">{{Cite web|title=Nordea Annual Report 2019|url=https://www.nordea.com/Images/33-354056/Annual%20Report%20Nordea%20Bank%20Abp%202019.pdf|website=Nordea Group Annual Reports|access-date=2020-12-19|archive-date=2021-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629111304/https://www.nordea.com/en/normalizeurl?path=doc/Annual%20Report%20Nordea%20Bank%20Abp%202019.pdf|url-status=dead}}</ref> ал 2019 жылы Ресейдегі қызметін жабу туралы шешім қабылдағаннан кейін 2022 жылдың басында Ресей нарығынан шығуын аяқтады.<ref>{{Cite web |title=Solid performance in turbulent times |url=https://www.nordea.com/en/news/solid-performance-in-turbulent-times |access-date=2024-01-13 |website=Nordea |date=28 April 2022 |language=en}}</ref> Nordea [[Nasdaq Nordic]] биржаларында [[Хельсинки қор биржасы|Хельсинки]]де (негізгі листингі), [[Копенгаген қор биржасы|Копенгаген]]де және [[Стокгольм қор биржасы|Стокгольм]]де листингтен өткен, ал Nordea ADR-лары АҚШ-та листингтен өткен.<ref name=":2" /> Nordea 9,3 миллион жеке клиентке және 530 000 белсенді корпоративтік клиентке қызмет көрсетеді, олардың ішінде 2 650 ірі корпорация мен мекеме бар.<ref name=":2" /> Nordea-ның кредиттік портфелі Финляндияға (21%), Данияға (26%), Норвегияға (21%) және Швецияға (30%) бөлінген.<ref name=":2" /> Nordea-да төрт бизнес бағыты (BA) бар: жеке тұлғаларға арналған банк қызметі, бизнеске арналған банк қызметі, ірі корпорациялар мен мекемелер және активтер мен әл-ауқатты басқару. 2021 жылғы желтоқсандағы жағдай бойынша басқаруындағы активтер (AUM) 411 миллиард еуроны құрады.<ref name=AR>{{cite web|url=https://www.nordea.com/en/doc/annual-report-nordea-bank-abp-2021.pdf |title=Nordea annual Report 2021 |website=Nordea.com |access-date=28 March 2022}}</ref> Nordea [[Еуропалық банк қадағалауы]] 2014 жылдың соңында күшіне енгеннен бері «Маңызды институт» ретінде белгіленген: бастапқыда штаб-пәтері Стокгольмде орналасқан топтың Финляндиядағы бөлімшесі ретінде, ал 2017 жылдан бастап қаржылық холдингтік компания ретінде. Соның нәтижесінде ол [[Еуропалық орталық банк]] тарапынан тікелей қадағаланады.<ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date=2014 жылғы 4 қыркүйек |access-date=2026-07-05}}</ref><ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date=2023 жылғы 1 қаңтар |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf |access-date=2026-07-05}}</ref> Компания [[ақшаны жылыстату]] және [[салық төлеуден жалтару]]ға қатысты көптеген жанжалға ілікті. 2024 жылы Дания билігі банкті ел тарихындағы банк тарапынан ақшаны жылыстатуға қарсы заңның ең ауқымды бұзылуына байланысты айыптады.<ref name=":13">{{Cite web |date=2024-07-08 |title=Ten years after an ICIJ exposé, Danish authorities charge Nordea bank with money laundering violations |url=https://www.icij.org/investigations/offshore/ten-years-after-an-icij-expose-danish-authorities-charge-nordea-bank-with-money-laundering-violations/ |website=ICIJ |language=en-US|access-date=2026-07-05}}</ref> == Тарихы == Nordea 1990-жылдардың соңында [[Дания]], [[Финляндия]], [[Норвегия]] және [[Швеция]]дағы ірі кредиттік ұйымдардың бірқатар бірігуі нәтижесінде құрылды. Оның предшественниктерінің тарихы Даниядағы 1820 жылы құрылған [[Sparekassen for Kjøbenhavn og Omegn]] ұйымынан (кейін [[Unibank (Denmark)|Unibank]]), Швециядағы 1832 жылы құрылған [[Wermlandsbanken]] ұйымынан (кейін [[Nordbanken]]), Норвегиядағы 1848 жылы құрылған Christiania Kreditkasse ұйымынан (кейін [[Christiania Bank]]) және 1862 жылы құрылған, фин тіліндегі SYP қысқартылған атауымен белгілі [[Union Bank of Finland]] банкінен ([[Suomen Yhdyspankki]]) бастау алады. === 1995–2000 жылдардағы құрылуына негіз болған бірігулер === Бірігу үдерісі 1995 жылы SYP-тің бірнеше ондаған жылдар бойы ішкі нарықтағы бәсекелесі болған [[Kansallis-Osake-Pankki]] (KOP) банкімен бірігуінен басталды. Бірігу нәтижесінде құрылған ұйымның атауы '''Merita Bank''' болып өзгертілді.<ref>{{Cite web|date=1995|title=Merita-konsernin vuosikertomus 1995|url=https://web.lib.aalto.fi/fi/old/yrityspalvelin/pdf/1995/fmerita.pdf|website=Aalto University Library|access-date=2026-07-05}}</ref> Кейін Merita Bank 1997 жылы Nordbanken банкімен бірігіп, атауын қайтадан '''MeritaNordbanken''' деп өзгертті.<ref>{{Cite web|date=1997|title=Merita Group Annual Report 1997|url=https://web.lib.aalto.fi/fi/old/yrityspalvelin/pdf/1997/emerita.pdf|website=Aalto University Library|access-date=2026-07-05}}</ref> 2000 жылдың басында MeritaNordbanken сол кезде Даниядағы екінші ірі банк болған Unidanmark банкін сатып алатынын жариялап, нәтижесінде активтері 186 миллиард еуроны құрайтын Солтүстік Еуропадағы ең ірі қаржы институты құрылды.<ref name=":7">{{Cite web|date=2000|title=Nordic bank giant created|url=https://money.cnn.com/2000/03/06/europe/bank_merger/|archive-url=https://web.archive.org/web/20020206210627/http://money.cnn.com/2000/03/06/europe/bank_merger/|url-status=dead|archive-date=February 6, 2002|website=CNN Money}}</ref> Біріккен топтың [[Швеция]]дағы банк нарығындағы үлесі 20%, [[Дания]]да 25% және [[Финляндия]]да 40% болды, ал қызметкерлерінің жалпы саны 28 050 адамға жетті.<ref name=":7" /> 2000 жылдың соңына қарай MeritaNordbanken [[Норвегия]]дағы [[Christiania Bank- og Kreditkasse|Christiania Bank og Kreditkasse]] банкімен бірігу процесін аяқтады. Бұл процесс 1999 жылы басталған болатын және нәтижесінде банк атауын Nordea деп өзгертті.<ref name=":6" /> Christiania Bank те 1990 жылдардың басындағы банк дағдарысы кезінде қатты зардап шекті. Nordea банкті Norwegian Government Bank Investment Fund қорынан 35% үлеспен сатып алды.<ref>{{Cite book|title=International Directory of Company Histories|publisher=St. James Press|year=2001|isbn=155862886X}}</ref><ref>{{Cite web|date=2000|title=Nordea Group Annual Report 2000|url=https://web.lib.aalto.fi/fi/old/yrityspalvelin/pdf/2000/Enordea2000.pdf|website=Nordea|access-date=2026-07-05}}</ref> === Әрі қарайғы дамуы === MeritaNordbanken-нің интернетке негізделген Solo банк қызметі 1999 жылы мобильді және интернет-банкингке қолжетімділікті ұсынуда әлемдік пионер әрі көшбасшы болды.<ref>{{Cite web|date=1999|title=MeritaNordbanken Group launches the world's first WAP banking services|url=https://mb.cision.com/wpyfs/00/00/00/00/00/00/90/2E/bit0002.pdf|website=Cision|access-date=2026-07-05}}</ref> 1999 жылы банк интернет-банкинг қызметін пайдаланатын 1 миллион клиентке жетті, ай сайын 3 миллион рет жүйеге кіріп, 3,7 миллион төлем жасалды.<ref name=":6">{{Cite web|date=1999|title=MeritaNordbanken Group Annual Report 1999|url=https://www.nordea.com/Images/35-36865/1999-01-01_MeritaNordbanken-Annual-Report-1999_EN.pdf|website=Nordea|access-date=2026-07-05}}</ref> 1999 жылы Solo арқылы тұрғын үй несиелері ұсыныла бастады.<ref name=":6" /> Nordea 2000 жылдардың басында Польша, Балтық елдері және Ресей нарықтарына кеңейді, оның жалпы кірісінің 2%-ы Польша мен Балтық елдері өңіріне тиесілі болды.<ref>{{Cite web|date=2004|title=Nordea Annual Report 2004|url=https://www.nordea.com/Images/33-36857/2006-01-01_Annual-Report-2006-Nordea-Bank-AB_EN.pdf|website=Nordea|access-date=2026-07-05}}</ref> Nordea 2013 жылы Польшадағы банк қызметін 694 миллион еуроға [[PKO Bank Polski]] банкіне сатып, елдегі банк қызметінен шықты, алайда солтүстік елдердегі банктерге қолдау көрсететін операциялық және IT бөлімшелері арқылы Польшадағы қатысуын сақтап қалды.<ref name=":10">{{Cite web|date=2014|title=Nordea Annual Report 2014|url=https://www.nordea.com/Images/33-36843/2014-01-01_Annual-Report-2014-Nordea-Bank-AB_EN.pdf|website=Nordea|access-date=2026-07-05}}</ref><ref>{{Cite web|date=2013|title=Nordea divests its Polish banking, life and financing businesses to PKO Bank Polski|url=https://www.nordea.com/en/press-and-news/news-and-press-releases/press-releases/2013/2013-06-12-nordea-divests-its-polish-banking-life-and-financing-businesses-to-pko-bank-polski.html|website=Nordea}}</ref> 2014 жылдың соңына қарай Балтық елдеріндегі кредит беру көлемі 8,2 миллиард еуроны, ал Ресейдегі кредит беру көлемі 4,5 миллиард еуроны құрады.<ref name=":10" /> 2013–2017 жылдар аралығында Ресей нарығына тәуекел көлемі 63%-ға қысқарды.<ref>{{Cite web|date=2018|title=Nordea Annual Report 2018|url=https://www.nordea.com/Images/33-304448/Annual|website=Nordea|access-date=2020-12-20|archive-date=2020-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20201024054055/https://www.nordea.com/Images/33-304448/Annual|url-status=dead}}</ref> 2016 жылы Nordea мен DNB-нің Эстония, Латвия және Литвадағы операцияларын біріктіру нәтижесінде Luminor құрылды. Нәтижесінде активтері 15 миллиард еуроны құрайтын және нарықтағы үлесі 16,4% болатын Балтық өңіріндегі үшінші ірі банк құрылды.<ref>{{Cite news |last= |first= |title=Nordea, DNB sell Baltic bank stake to Blackstone in $1.2 billion deal |url=https://www.reuters.com/article/us-blackstone-group-m-a-nordea-bank-dnb-idUSKCN1LT0KL |archive-url=https://web.archive.org/web/20220929080416/https://www.reuters.com/article/us-blackstone-group-m-a-nordea-bank-dnb-idUSKCN1LT0KL |archive-date=2022-09-29 |access-date=2026-07-05 |work=U.S. |language=en-US}}</ref><ref name=":11">{{Cite web|date=2019|title=Blackstone completes the acquisition of €1 billion majority stake in Luminor|url=https://www.blackstone.com/press-releases/article/blackstone-completes-the-acquisition-of-1-billion-majority-stake-in-luminor/|website=Blackstone|access-date=2026-07-05}}</ref> Luminor [[Blackstone]] компаниясына сатылып, Nordea мен DNB бастапқыда 20%-дан үлесін сақтап қалды.<ref name=":11" /> Алайда толық шығу процесі 2019 жылы аяқталды.<ref name=":2" /> Ресей, Балтық елдері және Польша нарықтарынан шығу Nordea-ның тәуекелдерді азайту стратегиясының бір бөлігі болды. Бұл стратегия сондай-ақ кейбір секторлардағы, мысалы, Даниядағы теңіз тасымалы, мұнай және теңіздегі мұнай-газ өндірісі және ауыл шаруашылығы салаларындағы тәуекел көлемін азайтуды қамтыды.<ref>{{Cite web|date=2000|title=Debt Investor Presentation Q1 2020|url=https://www.nordea.com/Images/35-363903/Q120%20Debt%20Investor%20Presentation%20for%20web%20updated%20ratings.pdf|website=Nordea|access-date=2026-07-05}}</ref> Nordea Danske Bank, SEB және Swedbank сияқты солтүстік еуропалық банктердің қатарында 2017 жылы бұрынғы Кеңес Одағы елдеріне қатысты әшкереленген ақшаны жылыстату дауына қатысы бар деп болжанды.<ref>{{Cite web|last=Charlie|first=Duxbury|date=2020|title=Scandinavia seeks to launder its dirty-money image|url=https://www.politico.eu/article/the-north-relaunders/|website=Politico|access-date=2026-07-05}}</ref> === Тарихи көрсеткіштер, коэффициенттер және негізгі көрсеткіштер === {| class="wikitable sortable mw-collapsible" |+Nordea-ның 1999–2024 жылдардағы тарихи көрсеткіштері, коэффициенттері және негізгі көрсеткіштері !Жыл !Акция бағасы ('''€, жыл соңындағы''') !Жалпы активтер (€ миллиард) !Меншікті капиталдың рентабельділігі (%) !1-деңгейлі капитал коэффициенті (%) !Базель 1 минималды деңгейін есептемегендегі негізгі Tier 1 капиталының коэффициенті (%) |- |1999 |5.84 |186 |18.0 |9.0 | |- |2000 |8.10 |224 |16.1 |6.8 | |- |2001 |5.97 |242 |13.8 |7.3 | |- |2002 |4.20 |250 |7.5 |7.1 | |- |2003 |5.95 |262 |12.3 |7.3 | |- |2004 |7.43 |276 |15.7 |7.3 | |- |2005 |8.79 |326 |18.0 |6.8 | |- |2006 |11.67 |347 |22.9 |7.1 | |- |2007 |11.42 |389 |19.7 |7.0 |7.5 |- |2008 |5.00 |474 |15.3 |7.4 |8.5 |- |2009 |7.10 |508 |11.3 |10.2 |10.3 |- |2010 |8.16 |580 |11.5 |9.8 |10.3 |- |2011 |5.98 |716 |11.1 |10.1 |11.2 |- |2012 |7.24 |677 |11.6 |11.2 |13.1 |- |2013 |9.78 |630 |11.0 | |14.9 |- |2014 |9.68 |669 |11.5 | |15.7 |- |2015 |10.15 |647 |12.2 | |16.5 |- |2016 |10.60 |616 |12.3 | |18.4 |- |2017 |10.09 |582 |9.5 | |19.5 |- |2018 |7.27 |551 |9.7 | |15.5 |- |2019 |7.24 |555 |5.0 | |16.4 |- |2020 |6.67 |552 |7.1 | |17.1 |- |2021 |10.79 |570 |11.2 | |17.1 |- |2022 |10.03 |595 |11.8 | |16.4 |- |2023 |11.23 |585 |16.9 | |17.0 |- |2024 |10.50 |623 |16.7 | |15.8 |} === 2017 жылғы көшу және оның салдары === Nordea 2017 жылғы қыркүйекте өзінің корпоративтік штаб-пәтерін Швецияның Стокгольм қаласынан Финляндияның Хельсинки қаласына көшіру жоспарын жариялады.<ref name=":12">{{Cite web|date=2020|title=Nordea's re-domiciliation of the parent company (2017-2018)|url=https://www.nordea.com/en/about-nordea/corporate-governance/legal-structure/nordea-redomiciliation/|website=Nordea|access-date=2026-07-05}}</ref> Nordea бұл шешімнің негізгі себебі ретінде Швецияның социалистік үкіметінің салықтарды болжап болмайтындай етіп көтеруін атады.<ref>{{cite web | title=Nordeas flytt – så gick det till | trans-title = Nordea's relocation - how it happened | website=[[Expressen]] | date=2017-09-07 | url=https://www.expressen.se/ekonomi/maktkamp-fick-nordea-att-flytta-sa-gick-det-till/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20250623180748/https://www.expressen.se/ekonomi/maktkamp-fick-nordea-att-flytta-sa-gick-det-till/ | archive-date=2025-06-23 | url-status=live | language=sv | access-date=2025-06-23 | quote=Sannolikheten är mycket, mycket stor att Nordea flyttar huvudkontoret från Sverige om regeringens förslag blir verklighet, säger [[Casper von Koskull|von Koskull]] till [[Dagens industri]] och tillägger att bankens avgifter väntas öka med fem miljarder kronor på tre år på grund av avgiften. [...] Några dagar senare står det klart att Helsingfors och Köpenhamn är Nordeas alternativ. | trans-quote=“There is a very, very high probability that Nordea will move its headquarters from Sweden if the government's proposal becomes reality,” [[Casper von Koskull|von Koskull]] tells [[Dagens industri]], adding that the bank's fees are expected to increase by SEK 5 billion in three years due to the fee. [...] A few days later, it became clear that Helsinki and Copenhagen were Nordea's options.}}</ref><ref>{{cite web | last=| first=| title=Därför flyttar Nordea sitt huvudkontor | trans-title = The reason Nordea is moving its headquarters | website=[[Sveriges Television]] | date=2017-09-06 | url=https://www.svt.se/nyheter/inrikes/darfor-flyttar-nordea-sitt-huvudkontor | archive-url=https://web.archive.org/web/20240624142535/https://www.svt.se/nyheter/inrikes/darfor-flyttar-nordea-sitt-huvudkontor | archive-date=2024-06-24 | url-status=live | language=sv | access-date=2025-06-23 | quote=I mars, kort efter att regeringen meddelat att resolutionsavgifterna som bankerna betalar skulle höjas kraftigt, kom den första signalen från Nordea om en potentiell flytt. | trans-quote=In March, shortly after the government announced a sharp increase in the resolution fees paid by banks, the first signal of a potential move came from Nordea.}}</ref> Nordea көшу банкке 1 миллиард еуро үнемдеуге мүмкіндік береді деп бағалады.<ref>{{cite web | title=Großbank Nordea zieht von Schweden nach Finnland | website=[[Manager Magazin]] | date=2024-09-01 | url=https://www.manager-magazin.de/politik/europa/nordea-grossbank-zieht-wegen-bankenunion-von-schweden-nach-finnland-a-1166559.html | url-status=unfit | language=de | access-date=2025-06-23 | quote=Nordea bezifferte die Kosteneinsparungen durch die Verlagerung nach Finnland auf eine Milliarde Euro. | trans-quote=Nordea put the cost savings from the relocation to Finland at one billion euros.}}</ref> Nordea-ның Финляндияға қайта тіркелуі оны [[Еуропалық орталық банк]]тің қадағалауына және [[Еуропалық Одақ]]тың банк одағына енгізді.<ref name=":8" /><ref name=":12" /><ref>{{Cite web|date=2020|title=List of supervised entities|url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202011.en.pdf|website=European Central Bank|access-date=2026-07-05}}</ref> 2018 жылғы қазанда Nordea өзінің корпоративтік штаб-пәтерін Финляндияның Хельсинки қаласына көшіруді аяқтады.<ref>{{Cite web|date=1 October 2018|title=Nordea's re-domiciliation is completed|url=https://www.nordea.com/en/press-and-news/news-and-press-releases/press-releases/2018/10-01-07h30-nordeas-re-domiciliation-is-completed.html|access-date=2019-07-28|website=www.nordea.com}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 9ncfjvmr7m2p8601d6qaxir6i6bgfyw 3643489 3643488 2026-08-17T19:11:21Z 1nter pares 146705 3643489 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Nordea Bank Abp |логотипі = |суреті = Helsinki NordeaHeadOffice.jpg |сурет атауы = Nordea-ның жаһандық штаб-пәтері [[Хельсинки]]дің [[Валлила]] ауданында орналасқан |түрі = [[Жария акционерлік қоғам]] |биржадағы листингі = NDA: FI<br>NDA: SE<br>NDA: DK |қызметі = |құрылды = 1820 жылы [[Sparekassen for Kjøbenhavn og Omegn]] ретінде |құрушы = [[Hans Dalborg]]<ref>{{Cite web |title=Nordeas tidigare styrelseordförande Hans Dalborg är död |url=https://www.nordea.com/sv/nyhet/nordeas-tidigare-styrelseordforande-hans-dalborg-ar-dod |access-date=2023-07-06 |website=Nordea |date=4 November 2022 |language=sv}}</ref> |орналасуы = [[Хельсинки]], Финляндия<ref>{{cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-09-30/a-mega-bank-just-joined-the-euro-zone-and-it-s-too-big-to-fail|title=A Mega Bank Just Joined the Euro Zone; It's Too Big to Fail|website=Bloomberg.com|date=1 October 2018|access-date=1 October 2018}}</ref> |басты адамдары = [[Стивен Хестер]] (директорлар кеңесінің төрағасы)<ref>{{cite web |title=Nordea Corporate Governance |url=https://www.nordea.com/en/about-us/corporate-governance/board-of-directors/sir-stephen-hester |website=Nordea |publisher=Nordea |access-date=13 August 2024}}</ref><br>[[Франк Ванг-Йенсен]] (президент және бас атқарушы директор)<ref>[https://www.nordea.com/sv/om-nordea/bolagsstyrning/styrelse/styrelsens-ledamoter/ Styrelsens ledamöter] Nordea.com. Retrieved 2020-10-22</ref> |саласы = банк ісі |өнімі = Корпоративтік және [[Бөлшек банк|бөлшек банк ісі]], [[активтерді басқару]] |меншікті капиталы = {{өсім}} €32,4 млрд (2025) |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = {{өсім}} €654,35 млрд (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = {{өсім}} 28 989 (2025) |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = Merita Bank, Unibank, Nordbanken, Kreditkassen |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|http://www.nordea.com/}} |Ортаққор = }} '''Nordea Bank Abp''',<ref>{{cite web |url=https://tietopalvelu.ytj.fi/yritystiedot.aspx?yavain=2704395&tarkiste=7456D354331655E87BD9A7717E92EBB8B63254E9 |title=Nordea Bank Abp |website=Business Information System |access-date=6 June 2019}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nordea.com/en/press-and-news/news-and-press-releases/press-releases/2018/09-12-14h30-supplement-to-prospectus-on-merger-between-nordea-bank-ab-publ-and-nordea-bank-abp.html |title=Supplement to prospectus on merger between Nordea Bank AB (publ) and Nordea Bank Abp |website=Nordea.com |access-date=12 September 2018}}</ref> әдетте '''Nordea''' деп аталады, штаб-пәтері [[Хельсинки]]де, [[Финляндия]]да орналасқан және [[Солтүстік Еуропа]]да қызмет көрсететін [[Солтүстік елдер|солтүстік еуропалық]]<ref>{{Cite web |title=Who we are |url=https://www.nordea.com/en/about-us/who-we-are |access-date=2023-04-15 |website=Nordea |date=2 February 2021 |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last= |first= |title=Nordea buys Norway's Frende occupational pension portfolio |url=https://www.reuters.com/article/uk-nordea-norway-idUKKBN2470HW |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419134742/https://www.reuters.com/article/uk-nordea-norway-idUKKBN2470HW |archive-date=2023-04-19 |access-date=2026-07-05 |work=U.S. |language=en-US}}</ref> [[қаржы]] қызметтері тобы.<ref name=":8">{{cite web |url=https://www.nordea.com/en/press-and-news/news-and-press-releases/press-releases/2018/10-01-07h30-nordeas-re-domiciliation-is-completed.html |title=Nordea's re-domiciliation is completed |date=2018-10-01 |website=www.nordea.com |language=en |access-date=2018-10-01}}</ref> Атауы «Nordic» және «idea» сөздерінің бірігуінен шыққан.<ref name=":1">{{Cite web|title=Our History|url=https://www.nordea.com/en/about-nordea/who-we-are/our-history/|website=Nordea|access-date=2026-07-05}}</ref> [[Солтүстік елдер]] Nordea-ның ішкі нарығы болып саналады: банк 2014 жылы Польшадағы банкін сату процесін, 2019 жылы Балтық елдеріндегі операцияларын аяқтады,<ref name=":2">{{Cite web|title=Nordea Annual Report 2019|url=https://www.nordea.com/Images/33-354056/Annual%20Report%20Nordea%20Bank%20Abp%202019.pdf|website=Nordea Group Annual Reports|access-date=2020-12-19|archive-date=2021-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629111304/https://www.nordea.com/en/normalizeurl?path=doc/Annual%20Report%20Nordea%20Bank%20Abp%202019.pdf|url-status=dead}}</ref> ал 2019 жылы Ресейдегі қызметін жабу туралы шешім қабылдағаннан кейін 2022 жылдың басында Ресей нарығынан шығуын аяқтады.<ref>{{Cite web |title=Solid performance in turbulent times |url=https://www.nordea.com/en/news/solid-performance-in-turbulent-times |access-date=2024-01-13 |website=Nordea |date=28 April 2022 |language=en}}</ref> Nordea [[Nasdaq Nordic]] биржаларында [[Хельсинки қор биржасы|Хельсинки]]де (негізгі листингі), [[Копенгаген қор биржасы|Копенгаген]]де және [[Стокгольм қор биржасы|Стокгольм]]де листингтен өткен, ал Nordea ADR-лары АҚШ-та листингтен өткен.<ref name=":2" /> Nordea 9,3 миллион жеке клиентке және 530 000 белсенді корпоративтік клиентке қызмет көрсетеді, олардың ішінде 2 650 ірі корпорация мен мекеме бар.<ref name=":2" /> Nordea-ның кредиттік портфелі Финляндияға (21%), Данияға (26%), Норвегияға (21%) және Швецияға (30%) бөлінген.<ref name=":2" /> Nordea-да төрт бизнес бағыты (BA) бар: жеке тұлғаларға арналған банк қызметі, бизнеске арналған банк қызметі, ірі корпорациялар мен мекемелер және активтер мен әл-ауқатты басқару. 2021 жылғы желтоқсандағы жағдай бойынша басқаруындағы активтер (AUM) 411 миллиард еуроны құрады.<ref name=AR>{{cite web|url=https://www.nordea.com/en/doc/annual-report-nordea-bank-abp-2021.pdf |title=Nordea annual Report 2021 |website=Nordea.com |access-date=28 March 2022}}</ref> Nordea [[Еуропалық банк қадағалауы]] 2014 жылдың соңында күшіне енгеннен бері «Маңызды институт» ретінде белгіленген: бастапқыда штаб-пәтері Стокгольмде орналасқан топтың Финляндиядағы бөлімшесі ретінде, ал 2017 жылдан бастап қаржылық холдингтік компания ретінде. Соның нәтижесінде ол [[Еуропалық орталық банк]] тарапынан тікелей қадағаланады.<ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date=2014 жылғы 4 қыркүйек |access-date=2026-07-05}}</ref><ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date=2023 жылғы 1 қаңтар |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf |access-date=2026-07-05}}</ref> Компания [[ақшаны жылыстату]] және [[салық төлеуден жалтару]]ға қатысты көптеген жанжалға ілікті. 2024 жылы Дания билігі банкті ел тарихындағы банк тарапынан ақшаны жылыстатуға қарсы заңның ең ауқымды бұзылуына байланысты айыптады.<ref name=":13">{{Cite web |date=2024-07-08 |title=Ten years after an ICIJ exposé, Danish authorities charge Nordea bank with money laundering violations |url=https://www.icij.org/investigations/offshore/ten-years-after-an-icij-expose-danish-authorities-charge-nordea-bank-with-money-laundering-violations/ |website=ICIJ |language=en-US|access-date=2026-07-05}}</ref> == Тарихы == Nordea 1990-жылдардың соңында [[Дания]], [[Финляндия]], [[Норвегия]] және [[Швеция]]дағы ірі кредиттік ұйымдардың бірқатар бірігуі нәтижесінде құрылды. Оның предшественниктерінің тарихы Даниядағы 1820 жылы құрылған [[Sparekassen for Kjøbenhavn og Omegn]] ұйымынан (кейін [[Unibank (Denmark)|Unibank]]), Швециядағы 1832 жылы құрылған [[Wermlandsbanken]] ұйымынан (кейін [[Nordbanken]]), Норвегиядағы 1848 жылы құрылған Christiania Kreditkasse ұйымынан (кейін [[Christiania Bank]]) және 1862 жылы құрылған, фин тіліндегі SYP қысқартылған атауымен белгілі [[Union Bank of Finland]] банкінен ([[Suomen Yhdyspankki]]) бастау алады. === 1995–2000 жылдардағы құрылуына негіз болған бірігулер === Бірігу үдерісі 1995 жылы SYP-тің бірнеше ондаған жылдар бойы ішкі нарықтағы бәсекелесі болған [[Kansallis-Osake-Pankki]] (KOP) банкімен бірігуінен басталды. Бірігу нәтижесінде құрылған ұйымның атауы '''Merita Bank''' болып өзгертілді.<ref>{{Cite web|date=1995|title=Merita-konsernin vuosikertomus 1995|url=https://web.lib.aalto.fi/fi/old/yrityspalvelin/pdf/1995/fmerita.pdf|website=Aalto University Library|access-date=2026-07-05}}</ref> Кейін Merita Bank 1997 жылы Nordbanken банкімен бірігіп, атауын қайтадан '''MeritaNordbanken''' деп өзгертті.<ref>{{Cite web|date=1997|title=Merita Group Annual Report 1997|url=https://web.lib.aalto.fi/fi/old/yrityspalvelin/pdf/1997/emerita.pdf|website=Aalto University Library|access-date=2026-07-05}}</ref> 2000 жылдың басында MeritaNordbanken сол кезде Даниядағы екінші ірі банк болған Unidanmark банкін сатып алатынын жариялап, нәтижесінде активтері 186 миллиард еуроны құрайтын Солтүстік Еуропадағы ең ірі қаржы институты құрылды.<ref name=":7">{{Cite web|date=2000|title=Nordic bank giant created|url=https://money.cnn.com/2000/03/06/europe/bank_merger/|archive-url=https://web.archive.org/web/20020206210627/http://money.cnn.com/2000/03/06/europe/bank_merger/|url-status=dead|archive-date=February 6, 2002|website=CNN Money}}</ref> Біріккен топтың [[Швеция]]дағы банк нарығындағы үлесі 20%, [[Дания]]да 25% және [[Финляндия]]да 40% болды, ал қызметкерлерінің жалпы саны 28 050 адамға жетті.<ref name=":7" /> 2000 жылдың соңына қарай MeritaNordbanken [[Норвегия]]дағы [[Christiania Bank- og Kreditkasse|Christiania Bank og Kreditkasse]] банкімен бірігу процесін аяқтады. Бұл процесс 1999 жылы басталған болатын және нәтижесінде банк атауын Nordea деп өзгертті.<ref name=":6" /> Christiania Bank те 1990 жылдардың басындағы банк дағдарысы кезінде қатты зардап шекті. Nordea банкті Norwegian Government Bank Investment Fund қорынан 35% үлеспен сатып алды.<ref>{{Cite book|title=International Directory of Company Histories|publisher=St. James Press|year=2001|isbn=155862886X}}</ref><ref>{{Cite web|date=2000|title=Nordea Group Annual Report 2000|url=https://web.lib.aalto.fi/fi/old/yrityspalvelin/pdf/2000/Enordea2000.pdf|website=Nordea|access-date=2026-07-05}}</ref> === Әрі қарайғы дамуы === MeritaNordbanken-нің интернетке негізделген Solo банк қызметі 1999 жылы мобильді және интернет-банкингке қолжетімділікті ұсынуда әлемдік пионер әрі көшбасшы болды.<ref>{{Cite web|date=1999|title=MeritaNordbanken Group launches the world's first WAP banking services|url=https://mb.cision.com/wpyfs/00/00/00/00/00/00/90/2E/bit0002.pdf|website=Cision|access-date=2026-07-05}}</ref> 1999 жылы банк интернет-банкинг қызметін пайдаланатын 1 миллион клиентке жетті, ай сайын 3 миллион рет жүйеге кіріп, 3,7 миллион төлем жасалды.<ref name=":6">{{Cite web|date=1999|title=MeritaNordbanken Group Annual Report 1999|url=https://www.nordea.com/Images/35-36865/1999-01-01_MeritaNordbanken-Annual-Report-1999_EN.pdf|website=Nordea|access-date=2026-07-05}}</ref> 1999 жылы Solo арқылы тұрғын үй несиелері ұсыныла бастады.<ref name=":6" /> Nordea 2000 жылдардың басында Польша, Балтық елдері және Ресей нарықтарына кеңейді, оның жалпы кірісінің 2%-ы Польша мен Балтық елдері өңіріне тиесілі болды.<ref>{{Cite web|date=2004|title=Nordea Annual Report 2004|url=https://www.nordea.com/Images/33-36857/2006-01-01_Annual-Report-2006-Nordea-Bank-AB_EN.pdf|website=Nordea|access-date=2026-07-05}}</ref> Nordea 2013 жылы Польшадағы банк қызметін 694 миллион еуроға [[PKO Bank Polski]] банкіне сатып, елдегі банк қызметінен шықты, алайда солтүстік елдердегі банктерге қолдау көрсететін операциялық және IT бөлімшелері арқылы Польшадағы қатысуын сақтап қалды.<ref name=":10">{{Cite web|date=2014|title=Nordea Annual Report 2014|url=https://www.nordea.com/Images/33-36843/2014-01-01_Annual-Report-2014-Nordea-Bank-AB_EN.pdf|website=Nordea|access-date=2026-07-05}}</ref><ref>{{Cite web|date=2013|title=Nordea divests its Polish banking, life and financing businesses to PKO Bank Polski|url=https://www.nordea.com/en/press-and-news/news-and-press-releases/press-releases/2013/2013-06-12-nordea-divests-its-polish-banking-life-and-financing-businesses-to-pko-bank-polski.html|website=Nordea}}</ref> 2014 жылдың соңына қарай Балтық елдеріндегі кредит беру көлемі 8,2 миллиард еуроны, ал Ресейдегі кредит беру көлемі 4,5 миллиард еуроны құрады.<ref name=":10" /> 2013–2017 жылдар аралығында Ресей нарығына тәуекел көлемі 63%-ға қысқарды.<ref>{{Cite web|date=2018|title=Nordea Annual Report 2018|url=https://www.nordea.com/Images/33-304448/Annual|website=Nordea|access-date=2020-12-20|archive-date=2020-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20201024054055/https://www.nordea.com/Images/33-304448/Annual|url-status=dead}}</ref> 2016 жылы Nordea мен DNB-нің Эстония, Латвия және Литвадағы операцияларын біріктіру нәтижесінде Luminor құрылды. Нәтижесінде активтері 15 миллиард еуроны құрайтын және нарықтағы үлесі 16,4% болатын Балтық өңіріндегі үшінші ірі банк құрылды.<ref>{{Cite news |last= |first= |title=Nordea, DNB sell Baltic bank stake to Blackstone in $1.2 billion deal |url=https://www.reuters.com/article/us-blackstone-group-m-a-nordea-bank-dnb-idUSKCN1LT0KL |archive-url=https://web.archive.org/web/20220929080416/https://www.reuters.com/article/us-blackstone-group-m-a-nordea-bank-dnb-idUSKCN1LT0KL |archive-date=2022-09-29 |access-date=2026-07-05 |work=U.S. |language=en-US}}</ref><ref name=":11">{{Cite web|date=2019|title=Blackstone completes the acquisition of €1 billion majority stake in Luminor|url=https://www.blackstone.com/press-releases/article/blackstone-completes-the-acquisition-of-1-billion-majority-stake-in-luminor/|website=Blackstone|access-date=2026-07-05}}</ref> Luminor [[Blackstone]] компаниясына сатылып, Nordea мен DNB бастапқыда 20%-дан үлесін сақтап қалды.<ref name=":11" /> Алайда толық шығу процесі 2019 жылы аяқталды.<ref name=":2" /> Ресей, Балтық елдері және Польша нарықтарынан шығу Nordea-ның тәуекелдерді азайту стратегиясының бір бөлігі болды. Бұл стратегия сондай-ақ кейбір секторлардағы, мысалы, Даниядағы теңіз тасымалы, мұнай және теңіздегі мұнай-газ өндірісі және ауыл шаруашылығы салаларындағы тәуекел көлемін азайтуды қамтыды.<ref>{{Cite web|date=2000|title=Debt Investor Presentation Q1 2020|url=https://www.nordea.com/Images/35-363903/Q120%20Debt%20Investor%20Presentation%20for%20web%20updated%20ratings.pdf|website=Nordea|access-date=2026-07-05}}</ref> Nordea Danske Bank, SEB және Swedbank сияқты солтүстік еуропалық банктердің қатарында 2017 жылы бұрынғы Кеңес Одағы елдеріне қатысты әшкереленген ақшаны жылыстату дауына қатысы бар деп болжанды.<ref>{{Cite web|last=Charlie|first=Duxbury|date=2020|title=Scandinavia seeks to launder its dirty-money image|url=https://www.politico.eu/article/the-north-relaunders/|website=Politico|access-date=2026-07-05}}</ref> === 2017 жылғы көшу және оның салдары === Nordea 2017 жылғы қыркүйекте өзінің корпоративтік штаб-пәтерін Швецияның Стокгольм қаласынан Финляндияның Хельсинки қаласына көшіру жоспарын жариялады.<ref name=":12">{{Cite web|date=2020|title=Nordea's re-domiciliation of the parent company (2017-2018)|url=https://www.nordea.com/en/about-nordea/corporate-governance/legal-structure/nordea-redomiciliation/|website=Nordea|access-date=2026-07-05}}</ref> Nordea бұл шешімнің негізгі себебі ретінде Швецияның социалистік үкіметінің салықтарды болжап болмайтындай етіп көтеруін атады.<ref>{{cite web | title=Nordeas flytt – så gick det till | trans-title = Nordea's relocation - how it happened | website=[[Expressen]] | date=2017-09-07 | url=https://www.expressen.se/ekonomi/maktkamp-fick-nordea-att-flytta-sa-gick-det-till/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20250623180748/https://www.expressen.se/ekonomi/maktkamp-fick-nordea-att-flytta-sa-gick-det-till/ | archive-date=2025-06-23 | url-status=live | language=sv | access-date=2025-06-23 | quote=Sannolikheten är mycket, mycket stor att Nordea flyttar huvudkontoret från Sverige om regeringens förslag blir verklighet, säger [[Casper von Koskull|von Koskull]] till [[Dagens industri]] och tillägger att bankens avgifter väntas öka med fem miljarder kronor på tre år på grund av avgiften. [...] Några dagar senare står det klart att Helsingfors och Köpenhamn är Nordeas alternativ. | trans-quote=“There is a very, very high probability that Nordea will move its headquarters from Sweden if the government's proposal becomes reality,” [[Casper von Koskull|von Koskull]] tells [[Dagens industri]], adding that the bank's fees are expected to increase by SEK 5 billion in three years due to the fee. [...] A few days later, it became clear that Helsinki and Copenhagen were Nordea's options.}}</ref><ref>{{cite web | last=| first=| title=Därför flyttar Nordea sitt huvudkontor | trans-title = The reason Nordea is moving its headquarters | website=[[Sveriges Television]] | date=2017-09-06 | url=https://www.svt.se/nyheter/inrikes/darfor-flyttar-nordea-sitt-huvudkontor | archive-url=https://web.archive.org/web/20240624142535/https://www.svt.se/nyheter/inrikes/darfor-flyttar-nordea-sitt-huvudkontor | archive-date=2024-06-24 | url-status=live | language=sv | access-date=2025-06-23 | quote=I mars, kort efter att regeringen meddelat att resolutionsavgifterna som bankerna betalar skulle höjas kraftigt, kom den första signalen från Nordea om en potentiell flytt. | trans-quote=In March, shortly after the government announced a sharp increase in the resolution fees paid by banks, the first signal of a potential move came from Nordea.}}</ref> Nordea көшу банкке 1 миллиард еуро үнемдеуге мүмкіндік береді деп бағалады.<ref>{{cite web | title=Großbank Nordea zieht von Schweden nach Finnland | website=[[Manager Magazin]] | date=2024-09-01 | url=https://www.manager-magazin.de/politik/europa/nordea-grossbank-zieht-wegen-bankenunion-von-schweden-nach-finnland-a-1166559.html | url-status=unfit | language=de | access-date=2025-06-23 | quote=Nordea bezifferte die Kosteneinsparungen durch die Verlagerung nach Finnland auf eine Milliarde Euro. | trans-quote=Nordea put the cost savings from the relocation to Finland at one billion euros.}}</ref> Nordea-ның Финляндияға қайта тіркелуі оны [[Еуропалық орталық банк]]тің қадағалауына және [[Еуропалық Одақ]]тың банк одағына енгізді.<ref name=":8" /><ref name=":12" /><ref>{{Cite web|date=2020|title=List of supervised entities|url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202011.en.pdf|website=European Central Bank|access-date=2026-07-05}}</ref> 2018 жылғы қазанда Nordea өзінің корпоративтік штаб-пәтерін Финляндияның Хельсинки қаласына көшіруді аяқтады.<ref>{{Cite web|date=1 October 2018|title=Nordea's re-domiciliation is completed|url=https://www.nordea.com/en/press-and-news/news-and-press-releases/press-releases/2018/10-01-07h30-nordeas-re-domiciliation-is-completed.html|access-date=2019-07-28|website=www.nordea.com}}</ref> === Тарихи көрсеткіштер, коэффициенттер және негізгі көрсеткіштер === {| class="wikitable sortable mw-collapsible" |+Nordea-ның 1999–2024 жылдардағы тарихи көрсеткіштері, коэффициенттері және негізгі көрсеткіштері !Жыл !Акция бағасы ('''€, жыл соңындағы''') !Жалпы активтер (€ миллиард) !Меншікті капиталдың рентабельділігі (%) !1-деңгейлі капитал коэффициенті (%) !Базель 1 минималды деңгейін есептемегендегі негізгі Tier 1 капиталының коэффициенті (%) |- |1999 |5.84 |186 |18.0 |9.0 | |- |2000 |8.10 |224 |16.1 |6.8 | |- |2001 |5.97 |242 |13.8 |7.3 | |- |2002 |4.20 |250 |7.5 |7.1 | |- |2003 |5.95 |262 |12.3 |7.3 | |- |2004 |7.43 |276 |15.7 |7.3 | |- |2005 |8.79 |326 |18.0 |6.8 | |- |2006 |11.67 |347 |22.9 |7.1 | |- |2007 |11.42 |389 |19.7 |7.0 |7.5 |- |2008 |5.00 |474 |15.3 |7.4 |8.5 |- |2009 |7.10 |508 |11.3 |10.2 |10.3 |- |2010 |8.16 |580 |11.5 |9.8 |10.3 |- |2011 |5.98 |716 |11.1 |10.1 |11.2 |- |2012 |7.24 |677 |11.6 |11.2 |13.1 |- |2013 |9.78 |630 |11.0 | |14.9 |- |2014 |9.68 |669 |11.5 | |15.7 |- |2015 |10.15 |647 |12.2 | |16.5 |- |2016 |10.60 |616 |12.3 | |18.4 |- |2017 |10.09 |582 |9.5 | |19.5 |- |2018 |7.27 |551 |9.7 | |15.5 |- |2019 |7.24 |555 |5.0 | |16.4 |- |2020 |6.67 |552 |7.1 | |17.1 |- |2021 |10.79 |570 |11.2 | |17.1 |- |2022 |10.03 |595 |11.8 | |16.4 |- |2023 |11.23 |585 |16.9 | |17.0 |- |2024 |10.50 |623 |16.7 | |15.8 |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} qcxlcyjljrja5mltd408787wku2mvjj 3643490 3643489 2026-08-17T19:13:09Z 1nter pares 146705 /* Тарихи көрсеткіштер, коэффициенттер және негізгі көрсеткіштер */ 3643490 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Nordea Bank Abp |логотипі = |суреті = Helsinki NordeaHeadOffice.jpg |сурет атауы = Nordea-ның жаһандық штаб-пәтері [[Хельсинки]]дің [[Валлила]] ауданында орналасқан |түрі = [[Жария акционерлік қоғам]] |биржадағы листингі = NDA: FI<br>NDA: SE<br>NDA: DK |қызметі = |құрылды = 1820 жылы [[Sparekassen for Kjøbenhavn og Omegn]] ретінде |құрушы = [[Hans Dalborg]]<ref>{{Cite web |title=Nordeas tidigare styrelseordförande Hans Dalborg är död |url=https://www.nordea.com/sv/nyhet/nordeas-tidigare-styrelseordforande-hans-dalborg-ar-dod |access-date=2023-07-06 |website=Nordea |date=4 November 2022 |language=sv}}</ref> |орналасуы = [[Хельсинки]], Финляндия<ref>{{cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-09-30/a-mega-bank-just-joined-the-euro-zone-and-it-s-too-big-to-fail|title=A Mega Bank Just Joined the Euro Zone; It's Too Big to Fail|website=Bloomberg.com|date=1 October 2018|access-date=1 October 2018}}</ref> |басты адамдары = [[Стивен Хестер]] (директорлар кеңесінің төрағасы)<ref>{{cite web |title=Nordea Corporate Governance |url=https://www.nordea.com/en/about-us/corporate-governance/board-of-directors/sir-stephen-hester |website=Nordea |publisher=Nordea |access-date=13 August 2024}}</ref><br>[[Франк Ванг-Йенсен]] (президент және бас атқарушы директор)<ref>[https://www.nordea.com/sv/om-nordea/bolagsstyrning/styrelse/styrelsens-ledamoter/ Styrelsens ledamöter] Nordea.com. Retrieved 2020-10-22</ref> |саласы = банк ісі |өнімі = Корпоративтік және [[Бөлшек банк|бөлшек банк ісі]], [[активтерді басқару]] |меншікті капиталы = {{өсім}} €32,4 млрд (2025) |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = {{өсім}} €654,35 млрд (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = {{өсім}} 28 989 (2025) |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = Merita Bank, Unibank, Nordbanken, Kreditkassen |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|http://www.nordea.com/}} |Ортаққор = }} '''Nordea Bank Abp''',<ref>{{cite web |url=https://tietopalvelu.ytj.fi/yritystiedot.aspx?yavain=2704395&tarkiste=7456D354331655E87BD9A7717E92EBB8B63254E9 |title=Nordea Bank Abp |website=Business Information System |access-date=6 June 2019}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nordea.com/en/press-and-news/news-and-press-releases/press-releases/2018/09-12-14h30-supplement-to-prospectus-on-merger-between-nordea-bank-ab-publ-and-nordea-bank-abp.html |title=Supplement to prospectus on merger between Nordea Bank AB (publ) and Nordea Bank Abp |website=Nordea.com |access-date=12 September 2018}}</ref> әдетте '''Nordea''' деп аталады, штаб-пәтері [[Хельсинки]]де, [[Финляндия]]да орналасқан және [[Солтүстік Еуропа]]да қызмет көрсететін [[Солтүстік елдер|солтүстік еуропалық]]<ref>{{Cite web |title=Who we are |url=https://www.nordea.com/en/about-us/who-we-are |access-date=2023-04-15 |website=Nordea |date=2 February 2021 |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last= |first= |title=Nordea buys Norway's Frende occupational pension portfolio |url=https://www.reuters.com/article/uk-nordea-norway-idUKKBN2470HW |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419134742/https://www.reuters.com/article/uk-nordea-norway-idUKKBN2470HW |archive-date=2023-04-19 |access-date=2026-07-05 |work=U.S. |language=en-US}}</ref> [[қаржы]] қызметтері тобы.<ref name=":8">{{cite web |url=https://www.nordea.com/en/press-and-news/news-and-press-releases/press-releases/2018/10-01-07h30-nordeas-re-domiciliation-is-completed.html |title=Nordea's re-domiciliation is completed |date=2018-10-01 |website=www.nordea.com |language=en |access-date=2018-10-01}}</ref> Атауы «Nordic» және «idea» сөздерінің бірігуінен шыққан.<ref name=":1">{{Cite web|title=Our History|url=https://www.nordea.com/en/about-nordea/who-we-are/our-history/|website=Nordea|access-date=2026-07-05}}</ref> [[Солтүстік елдер]] Nordea-ның ішкі нарығы болып саналады: банк 2014 жылы Польшадағы банкін сату процесін, 2019 жылы Балтық елдеріндегі операцияларын аяқтады,<ref name=":2">{{Cite web|title=Nordea Annual Report 2019|url=https://www.nordea.com/Images/33-354056/Annual%20Report%20Nordea%20Bank%20Abp%202019.pdf|website=Nordea Group Annual Reports|access-date=2020-12-19|archive-date=2021-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629111304/https://www.nordea.com/en/normalizeurl?path=doc/Annual%20Report%20Nordea%20Bank%20Abp%202019.pdf|url-status=dead}}</ref> ал 2019 жылы Ресейдегі қызметін жабу туралы шешім қабылдағаннан кейін 2022 жылдың басында Ресей нарығынан шығуын аяқтады.<ref>{{Cite web |title=Solid performance in turbulent times |url=https://www.nordea.com/en/news/solid-performance-in-turbulent-times |access-date=2024-01-13 |website=Nordea |date=28 April 2022 |language=en}}</ref> Nordea [[Nasdaq Nordic]] биржаларында [[Хельсинки қор биржасы|Хельсинки]]де (негізгі листингі), [[Копенгаген қор биржасы|Копенгаген]]де және [[Стокгольм қор биржасы|Стокгольм]]де листингтен өткен, ал Nordea ADR-лары АҚШ-та листингтен өткен.<ref name=":2" /> Nordea 9,3 миллион жеке клиентке және 530 000 белсенді корпоративтік клиентке қызмет көрсетеді, олардың ішінде 2 650 ірі корпорация мен мекеме бар.<ref name=":2" /> Nordea-ның кредиттік портфелі Финляндияға (21%), Данияға (26%), Норвегияға (21%) және Швецияға (30%) бөлінген.<ref name=":2" /> Nordea-да төрт бизнес бағыты (BA) бар: жеке тұлғаларға арналған банк қызметі, бизнеске арналған банк қызметі, ірі корпорациялар мен мекемелер және активтер мен әл-ауқатты басқару. 2021 жылғы желтоқсандағы жағдай бойынша басқаруындағы активтер (AUM) 411 миллиард еуроны құрады.<ref name=AR>{{cite web|url=https://www.nordea.com/en/doc/annual-report-nordea-bank-abp-2021.pdf |title=Nordea annual Report 2021 |website=Nordea.com |access-date=28 March 2022}}</ref> Nordea [[Еуропалық банк қадағалауы]] 2014 жылдың соңында күшіне енгеннен бері «Маңызды институт» ретінде белгіленген: бастапқыда штаб-пәтері Стокгольмде орналасқан топтың Финляндиядағы бөлімшесі ретінде, ал 2017 жылдан бастап қаржылық холдингтік компания ретінде. Соның нәтижесінде ол [[Еуропалық орталық банк]] тарапынан тікелей қадағаланады.<ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date=2014 жылғы 4 қыркүйек |access-date=2026-07-05}}</ref><ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date=2023 жылғы 1 қаңтар |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf |access-date=2026-07-05}}</ref> Компания [[ақшаны жылыстату]] және [[салық төлеуден жалтару]]ға қатысты көптеген жанжалға ілікті. 2024 жылы Дания билігі банкті ел тарихындағы банк тарапынан ақшаны жылыстатуға қарсы заңның ең ауқымды бұзылуына байланысты айыптады.<ref name=":13">{{Cite web |date=2024-07-08 |title=Ten years after an ICIJ exposé, Danish authorities charge Nordea bank with money laundering violations |url=https://www.icij.org/investigations/offshore/ten-years-after-an-icij-expose-danish-authorities-charge-nordea-bank-with-money-laundering-violations/ |website=ICIJ |language=en-US|access-date=2026-07-05}}</ref> == Тарихы == Nordea 1990-жылдардың соңында [[Дания]], [[Финляндия]], [[Норвегия]] және [[Швеция]]дағы ірі кредиттік ұйымдардың бірқатар бірігуі нәтижесінде құрылды. Оның предшественниктерінің тарихы Даниядағы 1820 жылы құрылған [[Sparekassen for Kjøbenhavn og Omegn]] ұйымынан (кейін [[Unibank (Denmark)|Unibank]]), Швециядағы 1832 жылы құрылған [[Wermlandsbanken]] ұйымынан (кейін [[Nordbanken]]), Норвегиядағы 1848 жылы құрылған Christiania Kreditkasse ұйымынан (кейін [[Christiania Bank]]) және 1862 жылы құрылған, фин тіліндегі SYP қысқартылған атауымен белгілі [[Union Bank of Finland]] банкінен ([[Suomen Yhdyspankki]]) бастау алады. === 1995–2000 жылдардағы құрылуына негіз болған бірігулер === Бірігу үдерісі 1995 жылы SYP-тің бірнеше ондаған жылдар бойы ішкі нарықтағы бәсекелесі болған [[Kansallis-Osake-Pankki]] (KOP) банкімен бірігуінен басталды. Бірігу нәтижесінде құрылған ұйымның атауы '''Merita Bank''' болып өзгертілді.<ref>{{Cite web|date=1995|title=Merita-konsernin vuosikertomus 1995|url=https://web.lib.aalto.fi/fi/old/yrityspalvelin/pdf/1995/fmerita.pdf|website=Aalto University Library|access-date=2026-07-05}}</ref> Кейін Merita Bank 1997 жылы Nordbanken банкімен бірігіп, атауын қайтадан '''MeritaNordbanken''' деп өзгертті.<ref>{{Cite web|date=1997|title=Merita Group Annual Report 1997|url=https://web.lib.aalto.fi/fi/old/yrityspalvelin/pdf/1997/emerita.pdf|website=Aalto University Library|access-date=2026-07-05}}</ref> 2000 жылдың басында MeritaNordbanken сол кезде Даниядағы екінші ірі банк болған Unidanmark банкін сатып алатынын жариялап, нәтижесінде активтері 186 миллиард еуроны құрайтын Солтүстік Еуропадағы ең ірі қаржы институты құрылды.<ref name=":7">{{Cite web|date=2000|title=Nordic bank giant created|url=https://money.cnn.com/2000/03/06/europe/bank_merger/|archive-url=https://web.archive.org/web/20020206210627/http://money.cnn.com/2000/03/06/europe/bank_merger/|url-status=dead|archive-date=February 6, 2002|website=CNN Money}}</ref> Біріккен топтың [[Швеция]]дағы банк нарығындағы үлесі 20%, [[Дания]]да 25% және [[Финляндия]]да 40% болды, ал қызметкерлерінің жалпы саны 28 050 адамға жетті.<ref name=":7" /> 2000 жылдың соңына қарай MeritaNordbanken [[Норвегия]]дағы [[Christiania Bank- og Kreditkasse|Christiania Bank og Kreditkasse]] банкімен бірігу процесін аяқтады. Бұл процесс 1999 жылы басталған болатын және нәтижесінде банк атауын Nordea деп өзгертті.<ref name=":6" /> Christiania Bank те 1990 жылдардың басындағы банк дағдарысы кезінде қатты зардап шекті. Nordea банкті Norwegian Government Bank Investment Fund қорынан 35% үлеспен сатып алды.<ref>{{Cite book|title=International Directory of Company Histories|publisher=St. James Press|year=2001|isbn=155862886X}}</ref><ref>{{Cite web|date=2000|title=Nordea Group Annual Report 2000|url=https://web.lib.aalto.fi/fi/old/yrityspalvelin/pdf/2000/Enordea2000.pdf|website=Nordea|access-date=2026-07-05}}</ref> === Әрі қарайғы дамуы === MeritaNordbanken-нің интернетке негізделген Solo банк қызметі 1999 жылы мобильді және интернет-банкингке қолжетімділікті ұсынуда әлемдік пионер әрі көшбасшы болды.<ref>{{Cite web|date=1999|title=MeritaNordbanken Group launches the world's first WAP banking services|url=https://mb.cision.com/wpyfs/00/00/00/00/00/00/90/2E/bit0002.pdf|website=Cision|access-date=2026-07-05}}</ref> 1999 жылы банк интернет-банкинг қызметін пайдаланатын 1 миллион клиентке жетті, ай сайын 3 миллион рет жүйеге кіріп, 3,7 миллион төлем жасалды.<ref name=":6">{{Cite web|date=1999|title=MeritaNordbanken Group Annual Report 1999|url=https://www.nordea.com/Images/35-36865/1999-01-01_MeritaNordbanken-Annual-Report-1999_EN.pdf|website=Nordea|access-date=2026-07-05}}</ref> 1999 жылы Solo арқылы тұрғын үй несиелері ұсыныла бастады.<ref name=":6" /> Nordea 2000 жылдардың басында Польша, Балтық елдері және Ресей нарықтарына кеңейді, оның жалпы кірісінің 2%-ы Польша мен Балтық елдері өңіріне тиесілі болды.<ref>{{Cite web|date=2004|title=Nordea Annual Report 2004|url=https://www.nordea.com/Images/33-36857/2006-01-01_Annual-Report-2006-Nordea-Bank-AB_EN.pdf|website=Nordea|access-date=2026-07-05}}</ref> Nordea 2013 жылы Польшадағы банк қызметін 694 миллион еуроға [[PKO Bank Polski]] банкіне сатып, елдегі банк қызметінен шықты, алайда солтүстік елдердегі банктерге қолдау көрсететін операциялық және IT бөлімшелері арқылы Польшадағы қатысуын сақтап қалды.<ref name=":10">{{Cite web|date=2014|title=Nordea Annual Report 2014|url=https://www.nordea.com/Images/33-36843/2014-01-01_Annual-Report-2014-Nordea-Bank-AB_EN.pdf|website=Nordea|access-date=2026-07-05}}</ref><ref>{{Cite web|date=2013|title=Nordea divests its Polish banking, life and financing businesses to PKO Bank Polski|url=https://www.nordea.com/en/press-and-news/news-and-press-releases/press-releases/2013/2013-06-12-nordea-divests-its-polish-banking-life-and-financing-businesses-to-pko-bank-polski.html|website=Nordea}}</ref> 2014 жылдың соңына қарай Балтық елдеріндегі кредит беру көлемі 8,2 миллиард еуроны, ал Ресейдегі кредит беру көлемі 4,5 миллиард еуроны құрады.<ref name=":10" /> 2013–2017 жылдар аралығында Ресей нарығына тәуекел көлемі 63%-ға қысқарды.<ref>{{Cite web|date=2018|title=Nordea Annual Report 2018|url=https://www.nordea.com/Images/33-304448/Annual|website=Nordea|access-date=2020-12-20|archive-date=2020-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20201024054055/https://www.nordea.com/Images/33-304448/Annual|url-status=dead}}</ref> 2016 жылы Nordea мен DNB-нің Эстония, Латвия және Литвадағы операцияларын біріктіру нәтижесінде Luminor құрылды. Нәтижесінде активтері 15 миллиард еуроны құрайтын және нарықтағы үлесі 16,4% болатын Балтық өңіріндегі үшінші ірі банк құрылды.<ref>{{Cite news |last= |first= |title=Nordea, DNB sell Baltic bank stake to Blackstone in $1.2 billion deal |url=https://www.reuters.com/article/us-blackstone-group-m-a-nordea-bank-dnb-idUSKCN1LT0KL |archive-url=https://web.archive.org/web/20220929080416/https://www.reuters.com/article/us-blackstone-group-m-a-nordea-bank-dnb-idUSKCN1LT0KL |archive-date=2022-09-29 |access-date=2026-07-05 |work=U.S. |language=en-US}}</ref><ref name=":11">{{Cite web|date=2019|title=Blackstone completes the acquisition of €1 billion majority stake in Luminor|url=https://www.blackstone.com/press-releases/article/blackstone-completes-the-acquisition-of-1-billion-majority-stake-in-luminor/|website=Blackstone|access-date=2026-07-05}}</ref> Luminor [[Blackstone]] компаниясына сатылып, Nordea мен DNB бастапқыда 20%-дан үлесін сақтап қалды.<ref name=":11" /> Алайда толық шығу процесі 2019 жылы аяқталды.<ref name=":2" /> Ресей, Балтық елдері және Польша нарықтарынан шығу Nordea-ның тәуекелдерді азайту стратегиясының бір бөлігі болды. Бұл стратегия сондай-ақ кейбір секторлардағы, мысалы, Даниядағы теңіз тасымалы, мұнай және теңіздегі мұнай-газ өндірісі және ауыл шаруашылығы салаларындағы тәуекел көлемін азайтуды қамтыды.<ref>{{Cite web|date=2000|title=Debt Investor Presentation Q1 2020|url=https://www.nordea.com/Images/35-363903/Q120%20Debt%20Investor%20Presentation%20for%20web%20updated%20ratings.pdf|website=Nordea|access-date=2026-07-05}}</ref> Nordea Danske Bank, SEB және Swedbank сияқты солтүстік еуропалық банктердің қатарында 2017 жылы бұрынғы Кеңес Одағы елдеріне қатысты әшкереленген ақшаны жылыстату дауына қатысы бар деп болжанды.<ref>{{Cite web|last=Charlie|first=Duxbury|date=2020|title=Scandinavia seeks to launder its dirty-money image|url=https://www.politico.eu/article/the-north-relaunders/|website=Politico|access-date=2026-07-05}}</ref> === 2017 жылғы көшу және оның салдары === Nordea 2017 жылғы қыркүйекте өзінің корпоративтік штаб-пәтерін Швецияның Стокгольм қаласынан Финляндияның Хельсинки қаласына көшіру жоспарын жариялады.<ref name=":12">{{Cite web|date=2020|title=Nordea's re-domiciliation of the parent company (2017-2018)|url=https://www.nordea.com/en/about-nordea/corporate-governance/legal-structure/nordea-redomiciliation/|website=Nordea|access-date=2026-07-05}}</ref> Nordea бұл шешімнің негізгі себебі ретінде Швецияның социалистік үкіметінің салықтарды болжап болмайтындай етіп көтеруін атады.<ref>{{cite web | title=Nordeas flytt – så gick det till | trans-title = Nordea's relocation - how it happened | website=[[Expressen]] | date=2017-09-07 | url=https://www.expressen.se/ekonomi/maktkamp-fick-nordea-att-flytta-sa-gick-det-till/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20250623180748/https://www.expressen.se/ekonomi/maktkamp-fick-nordea-att-flytta-sa-gick-det-till/ | archive-date=2025-06-23 | url-status=live | language=sv | access-date=2025-06-23 | quote=Sannolikheten är mycket, mycket stor att Nordea flyttar huvudkontoret från Sverige om regeringens förslag blir verklighet, säger [[Casper von Koskull|von Koskull]] till [[Dagens industri]] och tillägger att bankens avgifter väntas öka med fem miljarder kronor på tre år på grund av avgiften. [...] Några dagar senare står det klart att Helsingfors och Köpenhamn är Nordeas alternativ. | trans-quote=“There is a very, very high probability that Nordea will move its headquarters from Sweden if the government's proposal becomes reality,” [[Casper von Koskull|von Koskull]] tells [[Dagens industri]], adding that the bank's fees are expected to increase by SEK 5 billion in three years due to the fee. [...] A few days later, it became clear that Helsinki and Copenhagen were Nordea's options.}}</ref><ref>{{cite web | last=| first=| title=Därför flyttar Nordea sitt huvudkontor | trans-title = The reason Nordea is moving its headquarters | website=[[Sveriges Television]] | date=2017-09-06 | url=https://www.svt.se/nyheter/inrikes/darfor-flyttar-nordea-sitt-huvudkontor | archive-url=https://web.archive.org/web/20240624142535/https://www.svt.se/nyheter/inrikes/darfor-flyttar-nordea-sitt-huvudkontor | archive-date=2024-06-24 | url-status=live | language=sv | access-date=2025-06-23 | quote=I mars, kort efter att regeringen meddelat att resolutionsavgifterna som bankerna betalar skulle höjas kraftigt, kom den första signalen från Nordea om en potentiell flytt. | trans-quote=In March, shortly after the government announced a sharp increase in the resolution fees paid by banks, the first signal of a potential move came from Nordea.}}</ref> Nordea көшу банкке 1 миллиард еуро үнемдеуге мүмкіндік береді деп бағалады.<ref>{{cite web | title=Großbank Nordea zieht von Schweden nach Finnland | website=[[Manager Magazin]] | date=2024-09-01 | url=https://www.manager-magazin.de/politik/europa/nordea-grossbank-zieht-wegen-bankenunion-von-schweden-nach-finnland-a-1166559.html | url-status=unfit | language=de | access-date=2025-06-23 | quote=Nordea bezifferte die Kosteneinsparungen durch die Verlagerung nach Finnland auf eine Milliarde Euro. | trans-quote=Nordea put the cost savings from the relocation to Finland at one billion euros.}}</ref> Nordea-ның Финляндияға қайта тіркелуі оны [[Еуропалық орталық банк]]тің қадағалауына және [[Еуропалық Одақ]]тың банк одағына енгізді.<ref name=":8" /><ref name=":12" /><ref>{{Cite web|date=2020|title=List of supervised entities|url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202011.en.pdf|website=European Central Bank|access-date=2026-07-05}}</ref> 2018 жылғы қазанда Nordea өзінің корпоративтік штаб-пәтерін Финляндияның Хельсинки қаласына көшіруді аяқтады.<ref>{{Cite web|date=1 October 2018|title=Nordea's re-domiciliation is completed|url=https://www.nordea.com/en/press-and-news/news-and-press-releases/press-releases/2018/10-01-07h30-nordeas-re-domiciliation-is-completed.html|access-date=2019-07-28|website=www.nordea.com}}</ref> === Тарихи көрсеткіштер, коэффициенттер және негізгі көрсеткіштер === {| class="wikitable sortable mw-collapsible" |+Nordea-ның 1999–2024 жылдардағы тарихи көрсеткіштері, коэффициенттері және негізгі көрсеткіштері !Жыл !Акция бағасы ('''€, жыл соңындағы''') !Жалпы активтер (€ миллиард) !Меншікті капиталдың рентабельділігі (%) !1-деңгейлі капитал коэффициенті (%) !Базель 1 минималды деңгейін есептемегендегі негізгі Tier 1 капиталының коэффициенті (%) |- |1999 |5.84 |186 |18.0 |9.0 | |- |2000 |8.10 |224 |16.1 |6.8 | |- |2001 |5.97 |242 |13.8 |7.3 | |- |2002 |4.20 |250 |7.5 |7.1 | |- |2003 |5.95 |262 |12.3 |7.3 | |- |2004 |7.43 |276 |15.7 |7.3 | |- |2005 |8.79 |326 |18.0 |6.8 | |- |2006 |11.67 |347 |22.9 |7.1 | |- |2007 |11.42 |389 |19.7 |7.0 |7.5 |- |2008 |5.00 |474 |15.3 |7.4 |8.5 |- |2009 |7.10 |508 |11.3 |10.2 |10.3 |- |2010 |8.16 |580 |11.5 |9.8 |10.3 |- |2011 |5.98 |716 |11.1 |10.1 |11.2 |- |2012 |7.24 |677 |11.6 |11.2 |13.1 |- |2013 |9.78 |630 |11.0 | |14.9 |- |2014 |9.68 |669 |11.5 | |15.7 |- |2015 |10.15 |647 |12.2 | |16.5 |- |2016 |10.60 |616 |12.3 | |18.4 |- |2017 |10.09 |582 |9.5 | |19.5 |- |2018 |7.27 |551 |9.7 | |15.5 |- |2019 |7.24 |555 |5.0 | |16.4 |- |2020 |6.67 |552 |7.1 | |17.1 |- |2021 |10.79 |570 |11.2 | |17.1 |- |2022 |10.03 |595 |11.8 | |16.4 |- |2023 |11.23 |585 |16.9 | |17.0 |- |2024 |10.50 |623 |16.7 | |15.8 |} == Көрсеткіштері мен акционерлік құрамы == 2024 жылдың соңында Nordea-ның нарықтық капитализациясы 36,8 миллиард еуроны құрады. Бұл оны Солтүстік Еуропа өңіріндегі жетінші ірі компания және Еуропадағы 15 ірі қаржылық қызметтер тобының бірі етті.<ref>{{Cite web |title=Nordea Annual Report 2023 |url=https://www.nordea.com/en/doc/annual-report-nordea-bank-abp-2023.pdf |access-date=21 August 2024 |website=www.nordea.com}}</ref> 2000 жылы, Nordea MeritaNordbanken мен Unidanmark банктерінің бірігуі нәтижесінде құрылған кезден бастап, 2024 жылға дейін Nordea акцияларының бағасы 159 %-ға өсіп, STOXX Europe 600 Banks индексінің −37 %-дық көрсеткішінен асып түсті.<ref>{{Cite web |title=Nordea Annual Report 2024 |url=https://www.nordea.com/en/doc/annual-report-nordea-bank-abp-2024-0.pdf |access-date=5 March 2025 |website=www.nordea.com}}</ref> 2025 жылғы маусымдағы жағдай бойынша Nordea-ның 10 ірі акционері:<ref>{{Cite web |title=Nordea Annual Report 2023 |url=https://www.nordea.com/en/doc/annual-report-nordea-bank-abp-2023.pdf |access-date=21 August 2024 |website=www.nordea.com}}</ref> # [[BlackRock]], 5,5 % # [[Norges Bank]], 5,0 % # Nordea-fonden, 4,4 % # [[The Vanguard Group]], 4,2 % # [[Cevian Capital]], 3,6 % # Swedbank Robur Funds, 1,8 % # Alecta Tjänstepension, 1,4 % # SEB Funds, 1,3 % # [[Varma Mutual Pension Insurance Company]], 1,2 % # Nordea Funds, 1,1 % == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} cccm1faczjmy6xra0tox0hulpeglaif 3643491 3643490 2026-08-17T19:13:30Z 1nter pares 146705 /* Көрсеткіштері мен акционерлік құрамы */ 3643491 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Nordea Bank Abp |логотипі = |суреті = Helsinki NordeaHeadOffice.jpg |сурет атауы = Nordea-ның жаһандық штаб-пәтері [[Хельсинки]]дің [[Валлила]] ауданында орналасқан |түрі = [[Жария акционерлік қоғам]] |биржадағы листингі = NDA: FI<br>NDA: SE<br>NDA: DK |қызметі = |құрылды = 1820 жылы [[Sparekassen for Kjøbenhavn og Omegn]] ретінде |құрушы = [[Hans Dalborg]]<ref>{{Cite web |title=Nordeas tidigare styrelseordförande Hans Dalborg är död |url=https://www.nordea.com/sv/nyhet/nordeas-tidigare-styrelseordforande-hans-dalborg-ar-dod |access-date=2023-07-06 |website=Nordea |date=4 November 2022 |language=sv}}</ref> |орналасуы = [[Хельсинки]], Финляндия<ref>{{cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-09-30/a-mega-bank-just-joined-the-euro-zone-and-it-s-too-big-to-fail|title=A Mega Bank Just Joined the Euro Zone; It's Too Big to Fail|website=Bloomberg.com|date=1 October 2018|access-date=1 October 2018}}</ref> |басты адамдары = [[Стивен Хестер]] (директорлар кеңесінің төрағасы)<ref>{{cite web |title=Nordea Corporate Governance |url=https://www.nordea.com/en/about-us/corporate-governance/board-of-directors/sir-stephen-hester |website=Nordea |publisher=Nordea |access-date=13 August 2024}}</ref><br>[[Франк Ванг-Йенсен]] (президент және бас атқарушы директор)<ref>[https://www.nordea.com/sv/om-nordea/bolagsstyrning/styrelse/styrelsens-ledamoter/ Styrelsens ledamöter] Nordea.com. Retrieved 2020-10-22</ref> |саласы = банк ісі |өнімі = Корпоративтік және [[Бөлшек банк|бөлшек банк ісі]], [[активтерді басқару]] |меншікті капиталы = {{өсім}} €32,4 млрд (2025) |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = {{өсім}} €654,35 млрд (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = {{өсім}} 28 989 (2025) |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = Merita Bank, Unibank, Nordbanken, Kreditkassen |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|http://www.nordea.com/}} |Ортаққор = }} '''Nordea Bank Abp''',<ref>{{cite web |url=https://tietopalvelu.ytj.fi/yritystiedot.aspx?yavain=2704395&tarkiste=7456D354331655E87BD9A7717E92EBB8B63254E9 |title=Nordea Bank Abp |website=Business Information System |access-date=6 June 2019}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nordea.com/en/press-and-news/news-and-press-releases/press-releases/2018/09-12-14h30-supplement-to-prospectus-on-merger-between-nordea-bank-ab-publ-and-nordea-bank-abp.html |title=Supplement to prospectus on merger between Nordea Bank AB (publ) and Nordea Bank Abp |website=Nordea.com |access-date=12 September 2018}}</ref> әдетте '''Nordea''' деп аталады, штаб-пәтері [[Хельсинки]]де, [[Финляндия]]да орналасқан және [[Солтүстік Еуропа]]да қызмет көрсететін [[Солтүстік елдер|солтүстік еуропалық]]<ref>{{Cite web |title=Who we are |url=https://www.nordea.com/en/about-us/who-we-are |access-date=2023-04-15 |website=Nordea |date=2 February 2021 |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last= |first= |title=Nordea buys Norway's Frende occupational pension portfolio |url=https://www.reuters.com/article/uk-nordea-norway-idUKKBN2470HW |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419134742/https://www.reuters.com/article/uk-nordea-norway-idUKKBN2470HW |archive-date=2023-04-19 |access-date=2026-07-05 |work=U.S. |language=en-US}}</ref> [[қаржы]] қызметтері тобы.<ref name=":8">{{cite web |url=https://www.nordea.com/en/press-and-news/news-and-press-releases/press-releases/2018/10-01-07h30-nordeas-re-domiciliation-is-completed.html |title=Nordea's re-domiciliation is completed |date=2018-10-01 |website=www.nordea.com |language=en |access-date=2018-10-01}}</ref> Атауы «Nordic» және «idea» сөздерінің бірігуінен шыққан.<ref name=":1">{{Cite web|title=Our History|url=https://www.nordea.com/en/about-nordea/who-we-are/our-history/|website=Nordea|access-date=2026-07-05}}</ref> [[Солтүстік елдер]] Nordea-ның ішкі нарығы болып саналады: банк 2014 жылы Польшадағы банкін сату процесін, 2019 жылы Балтық елдеріндегі операцияларын аяқтады,<ref name=":2">{{Cite web|title=Nordea Annual Report 2019|url=https://www.nordea.com/Images/33-354056/Annual%20Report%20Nordea%20Bank%20Abp%202019.pdf|website=Nordea Group Annual Reports|access-date=2020-12-19|archive-date=2021-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629111304/https://www.nordea.com/en/normalizeurl?path=doc/Annual%20Report%20Nordea%20Bank%20Abp%202019.pdf|url-status=dead}}</ref> ал 2019 жылы Ресейдегі қызметін жабу туралы шешім қабылдағаннан кейін 2022 жылдың басында Ресей нарығынан шығуын аяқтады.<ref>{{Cite web |title=Solid performance in turbulent times |url=https://www.nordea.com/en/news/solid-performance-in-turbulent-times |access-date=2024-01-13 |website=Nordea |date=28 April 2022 |language=en}}</ref> Nordea [[Nasdaq Nordic]] биржаларында [[Хельсинки қор биржасы|Хельсинки]]де (негізгі листингі), [[Копенгаген қор биржасы|Копенгаген]]де және [[Стокгольм қор биржасы|Стокгольм]]де листингтен өткен, ал Nordea ADR-лары АҚШ-та листингтен өткен.<ref name=":2" /> Nordea 9,3 миллион жеке клиентке және 530 000 белсенді корпоративтік клиентке қызмет көрсетеді, олардың ішінде 2 650 ірі корпорация мен мекеме бар.<ref name=":2" /> Nordea-ның кредиттік портфелі Финляндияға (21%), Данияға (26%), Норвегияға (21%) және Швецияға (30%) бөлінген.<ref name=":2" /> Nordea-да төрт бизнес бағыты (BA) бар: жеке тұлғаларға арналған банк қызметі, бизнеске арналған банк қызметі, ірі корпорациялар мен мекемелер және активтер мен әл-ауқатты басқару. 2021 жылғы желтоқсандағы жағдай бойынша басқаруындағы активтер (AUM) 411 миллиард еуроны құрады.<ref name=AR>{{cite web|url=https://www.nordea.com/en/doc/annual-report-nordea-bank-abp-2021.pdf |title=Nordea annual Report 2021 |website=Nordea.com |access-date=28 March 2022}}</ref> Nordea [[Еуропалық банк қадағалауы]] 2014 жылдың соңында күшіне енгеннен бері «Маңызды институт» ретінде белгіленген: бастапқыда штаб-пәтері Стокгольмде орналасқан топтың Финляндиядағы бөлімшесі ретінде, ал 2017 жылдан бастап қаржылық холдингтік компания ретінде. Соның нәтижесінде ол [[Еуропалық орталық банк]] тарапынан тікелей қадағаланады.<ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date=2014 жылғы 4 қыркүйек |access-date=2026-07-05}}</ref><ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date=2023 жылғы 1 қаңтар |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf |access-date=2026-07-05}}</ref> Компания [[ақшаны жылыстату]] және [[салық төлеуден жалтару]]ға қатысты көптеген жанжалға ілікті. 2024 жылы Дания билігі банкті ел тарихындағы банк тарапынан ақшаны жылыстатуға қарсы заңның ең ауқымды бұзылуына байланысты айыптады.<ref name=":13">{{Cite web |date=2024-07-08 |title=Ten years after an ICIJ exposé, Danish authorities charge Nordea bank with money laundering violations |url=https://www.icij.org/investigations/offshore/ten-years-after-an-icij-expose-danish-authorities-charge-nordea-bank-with-money-laundering-violations/ |website=ICIJ |language=en-US|access-date=2026-07-05}}</ref> == Тарихы == Nordea 1990-жылдардың соңында [[Дания]], [[Финляндия]], [[Норвегия]] және [[Швеция]]дағы ірі кредиттік ұйымдардың бірқатар бірігуі нәтижесінде құрылды. Оның предшественниктерінің тарихы Даниядағы 1820 жылы құрылған [[Sparekassen for Kjøbenhavn og Omegn]] ұйымынан (кейін [[Unibank (Denmark)|Unibank]]), Швециядағы 1832 жылы құрылған [[Wermlandsbanken]] ұйымынан (кейін [[Nordbanken]]), Норвегиядағы 1848 жылы құрылған Christiania Kreditkasse ұйымынан (кейін [[Christiania Bank]]) және 1862 жылы құрылған, фин тіліндегі SYP қысқартылған атауымен белгілі [[Union Bank of Finland]] банкінен ([[Suomen Yhdyspankki]]) бастау алады. === 1995–2000 жылдардағы құрылуына негіз болған бірігулер === Бірігу үдерісі 1995 жылы SYP-тің бірнеше ондаған жылдар бойы ішкі нарықтағы бәсекелесі болған [[Kansallis-Osake-Pankki]] (KOP) банкімен бірігуінен басталды. Бірігу нәтижесінде құрылған ұйымның атауы '''Merita Bank''' болып өзгертілді.<ref>{{Cite web|date=1995|title=Merita-konsernin vuosikertomus 1995|url=https://web.lib.aalto.fi/fi/old/yrityspalvelin/pdf/1995/fmerita.pdf|website=Aalto University Library|access-date=2026-07-05}}</ref> Кейін Merita Bank 1997 жылы Nordbanken банкімен бірігіп, атауын қайтадан '''MeritaNordbanken''' деп өзгертті.<ref>{{Cite web|date=1997|title=Merita Group Annual Report 1997|url=https://web.lib.aalto.fi/fi/old/yrityspalvelin/pdf/1997/emerita.pdf|website=Aalto University Library|access-date=2026-07-05}}</ref> 2000 жылдың басында MeritaNordbanken сол кезде Даниядағы екінші ірі банк болған Unidanmark банкін сатып алатынын жариялап, нәтижесінде активтері 186 миллиард еуроны құрайтын Солтүстік Еуропадағы ең ірі қаржы институты құрылды.<ref name=":7">{{Cite web|date=2000|title=Nordic bank giant created|url=https://money.cnn.com/2000/03/06/europe/bank_merger/|archive-url=https://web.archive.org/web/20020206210627/http://money.cnn.com/2000/03/06/europe/bank_merger/|url-status=dead|archive-date=February 6, 2002|website=CNN Money}}</ref> Біріккен топтың [[Швеция]]дағы банк нарығындағы үлесі 20%, [[Дания]]да 25% және [[Финляндия]]да 40% болды, ал қызметкерлерінің жалпы саны 28 050 адамға жетті.<ref name=":7" /> 2000 жылдың соңына қарай MeritaNordbanken [[Норвегия]]дағы [[Christiania Bank- og Kreditkasse|Christiania Bank og Kreditkasse]] банкімен бірігу процесін аяқтады. Бұл процесс 1999 жылы басталған болатын және нәтижесінде банк атауын Nordea деп өзгертті.<ref name=":6" /> Christiania Bank те 1990 жылдардың басындағы банк дағдарысы кезінде қатты зардап шекті. Nordea банкті Norwegian Government Bank Investment Fund қорынан 35% үлеспен сатып алды.<ref>{{Cite book|title=International Directory of Company Histories|publisher=St. James Press|year=2001|isbn=155862886X}}</ref><ref>{{Cite web|date=2000|title=Nordea Group Annual Report 2000|url=https://web.lib.aalto.fi/fi/old/yrityspalvelin/pdf/2000/Enordea2000.pdf|website=Nordea|access-date=2026-07-05}}</ref> === Әрі қарайғы дамуы === MeritaNordbanken-нің интернетке негізделген Solo банк қызметі 1999 жылы мобильді және интернет-банкингке қолжетімділікті ұсынуда әлемдік пионер әрі көшбасшы болды.<ref>{{Cite web|date=1999|title=MeritaNordbanken Group launches the world's first WAP banking services|url=https://mb.cision.com/wpyfs/00/00/00/00/00/00/90/2E/bit0002.pdf|website=Cision|access-date=2026-07-05}}</ref> 1999 жылы банк интернет-банкинг қызметін пайдаланатын 1 миллион клиентке жетті, ай сайын 3 миллион рет жүйеге кіріп, 3,7 миллион төлем жасалды.<ref name=":6">{{Cite web|date=1999|title=MeritaNordbanken Group Annual Report 1999|url=https://www.nordea.com/Images/35-36865/1999-01-01_MeritaNordbanken-Annual-Report-1999_EN.pdf|website=Nordea|access-date=2026-07-05}}</ref> 1999 жылы Solo арқылы тұрғын үй несиелері ұсыныла бастады.<ref name=":6" /> Nordea 2000 жылдардың басында Польша, Балтық елдері және Ресей нарықтарына кеңейді, оның жалпы кірісінің 2%-ы Польша мен Балтық елдері өңіріне тиесілі болды.<ref>{{Cite web|date=2004|title=Nordea Annual Report 2004|url=https://www.nordea.com/Images/33-36857/2006-01-01_Annual-Report-2006-Nordea-Bank-AB_EN.pdf|website=Nordea|access-date=2026-07-05}}</ref> Nordea 2013 жылы Польшадағы банк қызметін 694 миллион еуроға [[PKO Bank Polski]] банкіне сатып, елдегі банк қызметінен шықты, алайда солтүстік елдердегі банктерге қолдау көрсететін операциялық және IT бөлімшелері арқылы Польшадағы қатысуын сақтап қалды.<ref name=":10">{{Cite web|date=2014|title=Nordea Annual Report 2014|url=https://www.nordea.com/Images/33-36843/2014-01-01_Annual-Report-2014-Nordea-Bank-AB_EN.pdf|website=Nordea|access-date=2026-07-05}}</ref><ref>{{Cite web|date=2013|title=Nordea divests its Polish banking, life and financing businesses to PKO Bank Polski|url=https://www.nordea.com/en/press-and-news/news-and-press-releases/press-releases/2013/2013-06-12-nordea-divests-its-polish-banking-life-and-financing-businesses-to-pko-bank-polski.html|website=Nordea}}</ref> 2014 жылдың соңына қарай Балтық елдеріндегі кредит беру көлемі 8,2 миллиард еуроны, ал Ресейдегі кредит беру көлемі 4,5 миллиард еуроны құрады.<ref name=":10" /> 2013–2017 жылдар аралығында Ресей нарығына тәуекел көлемі 63%-ға қысқарды.<ref>{{Cite web|date=2018|title=Nordea Annual Report 2018|url=https://www.nordea.com/Images/33-304448/Annual|website=Nordea|access-date=2020-12-20|archive-date=2020-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20201024054055/https://www.nordea.com/Images/33-304448/Annual|url-status=dead}}</ref> 2016 жылы Nordea мен DNB-нің Эстония, Латвия және Литвадағы операцияларын біріктіру нәтижесінде Luminor құрылды. Нәтижесінде активтері 15 миллиард еуроны құрайтын және нарықтағы үлесі 16,4% болатын Балтық өңіріндегі үшінші ірі банк құрылды.<ref>{{Cite news |last= |first= |title=Nordea, DNB sell Baltic bank stake to Blackstone in $1.2 billion deal |url=https://www.reuters.com/article/us-blackstone-group-m-a-nordea-bank-dnb-idUSKCN1LT0KL |archive-url=https://web.archive.org/web/20220929080416/https://www.reuters.com/article/us-blackstone-group-m-a-nordea-bank-dnb-idUSKCN1LT0KL |archive-date=2022-09-29 |access-date=2026-07-05 |work=U.S. |language=en-US}}</ref><ref name=":11">{{Cite web|date=2019|title=Blackstone completes the acquisition of €1 billion majority stake in Luminor|url=https://www.blackstone.com/press-releases/article/blackstone-completes-the-acquisition-of-1-billion-majority-stake-in-luminor/|website=Blackstone|access-date=2026-07-05}}</ref> Luminor [[Blackstone]] компаниясына сатылып, Nordea мен DNB бастапқыда 20%-дан үлесін сақтап қалды.<ref name=":11" /> Алайда толық шығу процесі 2019 жылы аяқталды.<ref name=":2" /> Ресей, Балтық елдері және Польша нарықтарынан шығу Nordea-ның тәуекелдерді азайту стратегиясының бір бөлігі болды. Бұл стратегия сондай-ақ кейбір секторлардағы, мысалы, Даниядағы теңіз тасымалы, мұнай және теңіздегі мұнай-газ өндірісі және ауыл шаруашылығы салаларындағы тәуекел көлемін азайтуды қамтыды.<ref>{{Cite web|date=2000|title=Debt Investor Presentation Q1 2020|url=https://www.nordea.com/Images/35-363903/Q120%20Debt%20Investor%20Presentation%20for%20web%20updated%20ratings.pdf|website=Nordea|access-date=2026-07-05}}</ref> Nordea Danske Bank, SEB және Swedbank сияқты солтүстік еуропалық банктердің қатарында 2017 жылы бұрынғы Кеңес Одағы елдеріне қатысты әшкереленген ақшаны жылыстату дауына қатысы бар деп болжанды.<ref>{{Cite web|last=Charlie|first=Duxbury|date=2020|title=Scandinavia seeks to launder its dirty-money image|url=https://www.politico.eu/article/the-north-relaunders/|website=Politico|access-date=2026-07-05}}</ref> === 2017 жылғы көшу және оның салдары === Nordea 2017 жылғы қыркүйекте өзінің корпоративтік штаб-пәтерін Швецияның Стокгольм қаласынан Финляндияның Хельсинки қаласына көшіру жоспарын жариялады.<ref name=":12">{{Cite web|date=2020|title=Nordea's re-domiciliation of the parent company (2017-2018)|url=https://www.nordea.com/en/about-nordea/corporate-governance/legal-structure/nordea-redomiciliation/|website=Nordea|access-date=2026-07-05}}</ref> Nordea бұл шешімнің негізгі себебі ретінде Швецияның социалистік үкіметінің салықтарды болжап болмайтындай етіп көтеруін атады.<ref>{{cite web | title=Nordeas flytt – så gick det till | trans-title = Nordea's relocation - how it happened | website=[[Expressen]] | date=2017-09-07 | url=https://www.expressen.se/ekonomi/maktkamp-fick-nordea-att-flytta-sa-gick-det-till/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20250623180748/https://www.expressen.se/ekonomi/maktkamp-fick-nordea-att-flytta-sa-gick-det-till/ | archive-date=2025-06-23 | url-status=live | language=sv | access-date=2025-06-23 | quote=Sannolikheten är mycket, mycket stor att Nordea flyttar huvudkontoret från Sverige om regeringens förslag blir verklighet, säger [[Casper von Koskull|von Koskull]] till [[Dagens industri]] och tillägger att bankens avgifter väntas öka med fem miljarder kronor på tre år på grund av avgiften. [...] Några dagar senare står det klart att Helsingfors och Köpenhamn är Nordeas alternativ. | trans-quote=“There is a very, very high probability that Nordea will move its headquarters from Sweden if the government's proposal becomes reality,” [[Casper von Koskull|von Koskull]] tells [[Dagens industri]], adding that the bank's fees are expected to increase by SEK 5 billion in three years due to the fee. [...] A few days later, it became clear that Helsinki and Copenhagen were Nordea's options.}}</ref><ref>{{cite web | last=| first=| title=Därför flyttar Nordea sitt huvudkontor | trans-title = The reason Nordea is moving its headquarters | website=[[Sveriges Television]] | date=2017-09-06 | url=https://www.svt.se/nyheter/inrikes/darfor-flyttar-nordea-sitt-huvudkontor | archive-url=https://web.archive.org/web/20240624142535/https://www.svt.se/nyheter/inrikes/darfor-flyttar-nordea-sitt-huvudkontor | archive-date=2024-06-24 | url-status=live | language=sv | access-date=2025-06-23 | quote=I mars, kort efter att regeringen meddelat att resolutionsavgifterna som bankerna betalar skulle höjas kraftigt, kom den första signalen från Nordea om en potentiell flytt. | trans-quote=In March, shortly after the government announced a sharp increase in the resolution fees paid by banks, the first signal of a potential move came from Nordea.}}</ref> Nordea көшу банкке 1 миллиард еуро үнемдеуге мүмкіндік береді деп бағалады.<ref>{{cite web | title=Großbank Nordea zieht von Schweden nach Finnland | website=[[Manager Magazin]] | date=2024-09-01 | url=https://www.manager-magazin.de/politik/europa/nordea-grossbank-zieht-wegen-bankenunion-von-schweden-nach-finnland-a-1166559.html | url-status=unfit | language=de | access-date=2025-06-23 | quote=Nordea bezifferte die Kosteneinsparungen durch die Verlagerung nach Finnland auf eine Milliarde Euro. | trans-quote=Nordea put the cost savings from the relocation to Finland at one billion euros.}}</ref> Nordea-ның Финляндияға қайта тіркелуі оны [[Еуропалық орталық банк]]тің қадағалауына және [[Еуропалық Одақ]]тың банк одағына енгізді.<ref name=":8" /><ref name=":12" /><ref>{{Cite web|date=2020|title=List of supervised entities|url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202011.en.pdf|website=European Central Bank|access-date=2026-07-05}}</ref> 2018 жылғы қазанда Nordea өзінің корпоративтік штаб-пәтерін Финляндияның Хельсинки қаласына көшіруді аяқтады.<ref>{{Cite web|date=1 October 2018|title=Nordea's re-domiciliation is completed|url=https://www.nordea.com/en/press-and-news/news-and-press-releases/press-releases/2018/10-01-07h30-nordeas-re-domiciliation-is-completed.html|access-date=2019-07-28|website=www.nordea.com}}</ref> === Тарихи көрсеткіштер, коэффициенттер және негізгі көрсеткіштер === {| class="wikitable sortable mw-collapsible" |+Nordea-ның 1999–2024 жылдардағы тарихи көрсеткіштері, коэффициенттері және негізгі көрсеткіштері !Жыл !Акция бағасы ('''€, жыл соңындағы''') !Жалпы активтер (€ миллиард) !Меншікті капиталдың рентабельділігі (%) !1-деңгейлі капитал коэффициенті (%) !Базель 1 минималды деңгейін есептемегендегі негізгі Tier 1 капиталының коэффициенті (%) |- |1999 |5.84 |186 |18.0 |9.0 | |- |2000 |8.10 |224 |16.1 |6.8 | |- |2001 |5.97 |242 |13.8 |7.3 | |- |2002 |4.20 |250 |7.5 |7.1 | |- |2003 |5.95 |262 |12.3 |7.3 | |- |2004 |7.43 |276 |15.7 |7.3 | |- |2005 |8.79 |326 |18.0 |6.8 | |- |2006 |11.67 |347 |22.9 |7.1 | |- |2007 |11.42 |389 |19.7 |7.0 |7.5 |- |2008 |5.00 |474 |15.3 |7.4 |8.5 |- |2009 |7.10 |508 |11.3 |10.2 |10.3 |- |2010 |8.16 |580 |11.5 |9.8 |10.3 |- |2011 |5.98 |716 |11.1 |10.1 |11.2 |- |2012 |7.24 |677 |11.6 |11.2 |13.1 |- |2013 |9.78 |630 |11.0 | |14.9 |- |2014 |9.68 |669 |11.5 | |15.7 |- |2015 |10.15 |647 |12.2 | |16.5 |- |2016 |10.60 |616 |12.3 | |18.4 |- |2017 |10.09 |582 |9.5 | |19.5 |- |2018 |7.27 |551 |9.7 | |15.5 |- |2019 |7.24 |555 |5.0 | |16.4 |- |2020 |6.67 |552 |7.1 | |17.1 |- |2021 |10.79 |570 |11.2 | |17.1 |- |2022 |10.03 |595 |11.8 | |16.4 |- |2023 |11.23 |585 |16.9 | |17.0 |- |2024 |10.50 |623 |16.7 | |15.8 |} == Көрсеткіштері мен акционерлік құрамы == 2024 жылдың соңында Nordea-ның нарықтық капитализациясы 36,8 миллиард еуроны құрады. Бұл оны Солтүстік Еуропа өңіріндегі жетінші ірі компания және Еуропадағы 15 ірі қаржылық қызметтер тобының бірі етті.<ref>{{Cite web |title=Nordea Annual Report 2023 |url=https://www.nordea.com/en/doc/annual-report-nordea-bank-abp-2023.pdf |access-date=21 August 2024 |website=www.nordea.com}}</ref> 2000 жылы, Nordea MeritaNordbanken мен Unidanmark банктерінің бірігуі нәтижесінде құрылған кезден бастап, 2024 жылға дейін Nordea акцияларының бағасы 159%-ға өсіп, STOXX Europe 600 Banks индексінің −37%-дық көрсеткішінен асып түсті.<ref>{{Cite web |title=Nordea Annual Report 2024 |url=https://www.nordea.com/en/doc/annual-report-nordea-bank-abp-2024-0.pdf |access-date=5 March 2025 |website=www.nordea.com}}</ref> 2025 жылғы маусымдағы жағдай бойынша Nordea-ның 10 ірі акционері:<ref>{{Cite web |title=Nordea Annual Report 2023 |url=https://www.nordea.com/en/doc/annual-report-nordea-bank-abp-2023.pdf |access-date=21 August 2024 |website=www.nordea.com}}</ref> # [[BlackRock]], 5,5 % # [[Norges Bank]], 5,0 % # Nordea-fonden, 4,4 % # [[The Vanguard Group]], 4,2 % # [[Cevian Capital]], 3,6 % # Swedbank Robur Funds, 1,8 % # Alecta Tjänstepension, 1,4 % # SEB Funds, 1,3 % # [[Varma Mutual Pension Insurance Company]], 1,2 % # Nordea Funds, 1,1 % == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} eevmj7ui35us5qvl6718o4wlm7s8uw7 3643492 3643491 2026-08-17T19:14:18Z 1nter pares 146705 /* Көрсеткіштері мен акционерлік құрамы */ 3643492 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Nordea Bank Abp |логотипі = |суреті = Helsinki NordeaHeadOffice.jpg |сурет атауы = Nordea-ның жаһандық штаб-пәтері [[Хельсинки]]дің [[Валлила]] ауданында орналасқан |түрі = [[Жария акционерлік қоғам]] |биржадағы листингі = NDA: FI<br>NDA: SE<br>NDA: DK |қызметі = |құрылды = 1820 жылы [[Sparekassen for Kjøbenhavn og Omegn]] ретінде |құрушы = [[Hans Dalborg]]<ref>{{Cite web |title=Nordeas tidigare styrelseordförande Hans Dalborg är död |url=https://www.nordea.com/sv/nyhet/nordeas-tidigare-styrelseordforande-hans-dalborg-ar-dod |access-date=2023-07-06 |website=Nordea |date=4 November 2022 |language=sv}}</ref> |орналасуы = [[Хельсинки]], Финляндия<ref>{{cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-09-30/a-mega-bank-just-joined-the-euro-zone-and-it-s-too-big-to-fail|title=A Mega Bank Just Joined the Euro Zone; It's Too Big to Fail|website=Bloomberg.com|date=1 October 2018|access-date=1 October 2018}}</ref> |басты адамдары = [[Стивен Хестер]] (директорлар кеңесінің төрағасы)<ref>{{cite web |title=Nordea Corporate Governance |url=https://www.nordea.com/en/about-us/corporate-governance/board-of-directors/sir-stephen-hester |website=Nordea |publisher=Nordea |access-date=13 August 2024}}</ref><br>[[Франк Ванг-Йенсен]] (президент және бас атқарушы директор)<ref>[https://www.nordea.com/sv/om-nordea/bolagsstyrning/styrelse/styrelsens-ledamoter/ Styrelsens ledamöter] Nordea.com. Retrieved 2020-10-22</ref> |саласы = банк ісі |өнімі = Корпоративтік және [[Бөлшек банк|бөлшек банк ісі]], [[активтерді басқару]] |меншікті капиталы = {{өсім}} €32,4 млрд (2025) |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = {{өсім}} €654,35 млрд (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = {{өсім}} 28 989 (2025) |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = Merita Bank, Unibank, Nordbanken, Kreditkassen |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|http://www.nordea.com/}} |Ортаққор = }} '''Nordea Bank Abp''',<ref>{{cite web |url=https://tietopalvelu.ytj.fi/yritystiedot.aspx?yavain=2704395&tarkiste=7456D354331655E87BD9A7717E92EBB8B63254E9 |title=Nordea Bank Abp |website=Business Information System |access-date=6 June 2019}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nordea.com/en/press-and-news/news-and-press-releases/press-releases/2018/09-12-14h30-supplement-to-prospectus-on-merger-between-nordea-bank-ab-publ-and-nordea-bank-abp.html |title=Supplement to prospectus on merger between Nordea Bank AB (publ) and Nordea Bank Abp |website=Nordea.com |access-date=12 September 2018}}</ref> әдетте '''Nordea''' деп аталады, штаб-пәтері [[Хельсинки]]де, [[Финляндия]]да орналасқан және [[Солтүстік Еуропа]]да қызмет көрсететін [[Солтүстік елдер|солтүстік еуропалық]]<ref>{{Cite web |title=Who we are |url=https://www.nordea.com/en/about-us/who-we-are |access-date=2023-04-15 |website=Nordea |date=2 February 2021 |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last= |first= |title=Nordea buys Norway's Frende occupational pension portfolio |url=https://www.reuters.com/article/uk-nordea-norway-idUKKBN2470HW |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419134742/https://www.reuters.com/article/uk-nordea-norway-idUKKBN2470HW |archive-date=2023-04-19 |access-date=2026-07-05 |work=U.S. |language=en-US}}</ref> [[қаржы]] қызметтері тобы.<ref name=":8">{{cite web |url=https://www.nordea.com/en/press-and-news/news-and-press-releases/press-releases/2018/10-01-07h30-nordeas-re-domiciliation-is-completed.html |title=Nordea's re-domiciliation is completed |date=2018-10-01 |website=www.nordea.com |language=en |access-date=2018-10-01}}</ref> Атауы «Nordic» және «idea» сөздерінің бірігуінен шыққан.<ref name=":1">{{Cite web|title=Our History|url=https://www.nordea.com/en/about-nordea/who-we-are/our-history/|website=Nordea|access-date=2026-07-05}}</ref> [[Солтүстік елдер]] Nordea-ның ішкі нарығы болып саналады: банк 2014 жылы Польшадағы банкін сату процесін, 2019 жылы Балтық елдеріндегі операцияларын аяқтады,<ref name=":2">{{Cite web|title=Nordea Annual Report 2019|url=https://www.nordea.com/Images/33-354056/Annual%20Report%20Nordea%20Bank%20Abp%202019.pdf|website=Nordea Group Annual Reports|access-date=2020-12-19|archive-date=2021-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629111304/https://www.nordea.com/en/normalizeurl?path=doc/Annual%20Report%20Nordea%20Bank%20Abp%202019.pdf|url-status=dead}}</ref> ал 2019 жылы Ресейдегі қызметін жабу туралы шешім қабылдағаннан кейін 2022 жылдың басында Ресей нарығынан шығуын аяқтады.<ref>{{Cite web |title=Solid performance in turbulent times |url=https://www.nordea.com/en/news/solid-performance-in-turbulent-times |access-date=2024-01-13 |website=Nordea |date=28 April 2022 |language=en}}</ref> Nordea [[Nasdaq Nordic]] биржаларында [[Хельсинки қор биржасы|Хельсинки]]де (негізгі листингі), [[Копенгаген қор биржасы|Копенгаген]]де және [[Стокгольм қор биржасы|Стокгольм]]де листингтен өткен, ал Nordea ADR-лары АҚШ-та листингтен өткен.<ref name=":2" /> Nordea 9,3 миллион жеке клиентке және 530 000 белсенді корпоративтік клиентке қызмет көрсетеді, олардың ішінде 2 650 ірі корпорация мен мекеме бар.<ref name=":2" /> Nordea-ның кредиттік портфелі Финляндияға (21%), Данияға (26%), Норвегияға (21%) және Швецияға (30%) бөлінген.<ref name=":2" /> Nordea-да төрт бизнес бағыты (BA) бар: жеке тұлғаларға арналған банк қызметі, бизнеске арналған банк қызметі, ірі корпорациялар мен мекемелер және активтер мен әл-ауқатты басқару. 2021 жылғы желтоқсандағы жағдай бойынша басқаруындағы активтер (AUM) 411 миллиард еуроны құрады.<ref name=AR>{{cite web|url=https://www.nordea.com/en/doc/annual-report-nordea-bank-abp-2021.pdf |title=Nordea annual Report 2021 |website=Nordea.com |access-date=28 March 2022}}</ref> Nordea [[Еуропалық банк қадағалауы]] 2014 жылдың соңында күшіне енгеннен бері «Маңызды институт» ретінде белгіленген: бастапқыда штаб-пәтері Стокгольмде орналасқан топтың Финляндиядағы бөлімшесі ретінде, ал 2017 жылдан бастап қаржылық холдингтік компания ретінде. Соның нәтижесінде ол [[Еуропалық орталық банк]] тарапынан тікелей қадағаланады.<ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date=2014 жылғы 4 қыркүйек |access-date=2026-07-05}}</ref><ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date=2023 жылғы 1 қаңтар |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf |access-date=2026-07-05}}</ref> Компания [[ақшаны жылыстату]] және [[салық төлеуден жалтару]]ға қатысты көптеген жанжалға ілікті. 2024 жылы Дания билігі банкті ел тарихындағы банк тарапынан ақшаны жылыстатуға қарсы заңның ең ауқымды бұзылуына байланысты айыптады.<ref name=":13">{{Cite web |date=2024-07-08 |title=Ten years after an ICIJ exposé, Danish authorities charge Nordea bank with money laundering violations |url=https://www.icij.org/investigations/offshore/ten-years-after-an-icij-expose-danish-authorities-charge-nordea-bank-with-money-laundering-violations/ |website=ICIJ |language=en-US|access-date=2026-07-05}}</ref> == Тарихы == Nordea 1990-жылдардың соңында [[Дания]], [[Финляндия]], [[Норвегия]] және [[Швеция]]дағы ірі кредиттік ұйымдардың бірқатар бірігуі нәтижесінде құрылды. Оның предшественниктерінің тарихы Даниядағы 1820 жылы құрылған [[Sparekassen for Kjøbenhavn og Omegn]] ұйымынан (кейін [[Unibank (Denmark)|Unibank]]), Швециядағы 1832 жылы құрылған [[Wermlandsbanken]] ұйымынан (кейін [[Nordbanken]]), Норвегиядағы 1848 жылы құрылған Christiania Kreditkasse ұйымынан (кейін [[Christiania Bank]]) және 1862 жылы құрылған, фин тіліндегі SYP қысқартылған атауымен белгілі [[Union Bank of Finland]] банкінен ([[Suomen Yhdyspankki]]) бастау алады. === 1995–2000 жылдардағы құрылуына негіз болған бірігулер === Бірігу үдерісі 1995 жылы SYP-тің бірнеше ондаған жылдар бойы ішкі нарықтағы бәсекелесі болған [[Kansallis-Osake-Pankki]] (KOP) банкімен бірігуінен басталды. Бірігу нәтижесінде құрылған ұйымның атауы '''Merita Bank''' болып өзгертілді.<ref>{{Cite web|date=1995|title=Merita-konsernin vuosikertomus 1995|url=https://web.lib.aalto.fi/fi/old/yrityspalvelin/pdf/1995/fmerita.pdf|website=Aalto University Library|access-date=2026-07-05}}</ref> Кейін Merita Bank 1997 жылы Nordbanken банкімен бірігіп, атауын қайтадан '''MeritaNordbanken''' деп өзгертті.<ref>{{Cite web|date=1997|title=Merita Group Annual Report 1997|url=https://web.lib.aalto.fi/fi/old/yrityspalvelin/pdf/1997/emerita.pdf|website=Aalto University Library|access-date=2026-07-05}}</ref> 2000 жылдың басында MeritaNordbanken сол кезде Даниядағы екінші ірі банк болған Unidanmark банкін сатып алатынын жариялап, нәтижесінде активтері 186 миллиард еуроны құрайтын Солтүстік Еуропадағы ең ірі қаржы институты құрылды.<ref name=":7">{{Cite web|date=2000|title=Nordic bank giant created|url=https://money.cnn.com/2000/03/06/europe/bank_merger/|archive-url=https://web.archive.org/web/20020206210627/http://money.cnn.com/2000/03/06/europe/bank_merger/|url-status=dead|archive-date=February 6, 2002|website=CNN Money}}</ref> Біріккен топтың [[Швеция]]дағы банк нарығындағы үлесі 20%, [[Дания]]да 25% және [[Финляндия]]да 40% болды, ал қызметкерлерінің жалпы саны 28 050 адамға жетті.<ref name=":7" /> 2000 жылдың соңына қарай MeritaNordbanken [[Норвегия]]дағы [[Christiania Bank- og Kreditkasse|Christiania Bank og Kreditkasse]] банкімен бірігу процесін аяқтады. Бұл процесс 1999 жылы басталған болатын және нәтижесінде банк атауын Nordea деп өзгертті.<ref name=":6" /> Christiania Bank те 1990 жылдардың басындағы банк дағдарысы кезінде қатты зардап шекті. Nordea банкті Norwegian Government Bank Investment Fund қорынан 35% үлеспен сатып алды.<ref>{{Cite book|title=International Directory of Company Histories|publisher=St. James Press|year=2001|isbn=155862886X}}</ref><ref>{{Cite web|date=2000|title=Nordea Group Annual Report 2000|url=https://web.lib.aalto.fi/fi/old/yrityspalvelin/pdf/2000/Enordea2000.pdf|website=Nordea|access-date=2026-07-05}}</ref> === Әрі қарайғы дамуы === MeritaNordbanken-нің интернетке негізделген Solo банк қызметі 1999 жылы мобильді және интернет-банкингке қолжетімділікті ұсынуда әлемдік пионер әрі көшбасшы болды.<ref>{{Cite web|date=1999|title=MeritaNordbanken Group launches the world's first WAP banking services|url=https://mb.cision.com/wpyfs/00/00/00/00/00/00/90/2E/bit0002.pdf|website=Cision|access-date=2026-07-05}}</ref> 1999 жылы банк интернет-банкинг қызметін пайдаланатын 1 миллион клиентке жетті, ай сайын 3 миллион рет жүйеге кіріп, 3,7 миллион төлем жасалды.<ref name=":6">{{Cite web|date=1999|title=MeritaNordbanken Group Annual Report 1999|url=https://www.nordea.com/Images/35-36865/1999-01-01_MeritaNordbanken-Annual-Report-1999_EN.pdf|website=Nordea|access-date=2026-07-05}}</ref> 1999 жылы Solo арқылы тұрғын үй несиелері ұсыныла бастады.<ref name=":6" /> Nordea 2000 жылдардың басында Польша, Балтық елдері және Ресей нарықтарына кеңейді, оның жалпы кірісінің 2%-ы Польша мен Балтық елдері өңіріне тиесілі болды.<ref>{{Cite web|date=2004|title=Nordea Annual Report 2004|url=https://www.nordea.com/Images/33-36857/2006-01-01_Annual-Report-2006-Nordea-Bank-AB_EN.pdf|website=Nordea|access-date=2026-07-05}}</ref> Nordea 2013 жылы Польшадағы банк қызметін 694 миллион еуроға [[PKO Bank Polski]] банкіне сатып, елдегі банк қызметінен шықты, алайда солтүстік елдердегі банктерге қолдау көрсететін операциялық және IT бөлімшелері арқылы Польшадағы қатысуын сақтап қалды.<ref name=":10">{{Cite web|date=2014|title=Nordea Annual Report 2014|url=https://www.nordea.com/Images/33-36843/2014-01-01_Annual-Report-2014-Nordea-Bank-AB_EN.pdf|website=Nordea|access-date=2026-07-05}}</ref><ref>{{Cite web|date=2013|title=Nordea divests its Polish banking, life and financing businesses to PKO Bank Polski|url=https://www.nordea.com/en/press-and-news/news-and-press-releases/press-releases/2013/2013-06-12-nordea-divests-its-polish-banking-life-and-financing-businesses-to-pko-bank-polski.html|website=Nordea}}</ref> 2014 жылдың соңына қарай Балтық елдеріндегі кредит беру көлемі 8,2 миллиард еуроны, ал Ресейдегі кредит беру көлемі 4,5 миллиард еуроны құрады.<ref name=":10" /> 2013–2017 жылдар аралығында Ресей нарығына тәуекел көлемі 63%-ға қысқарды.<ref>{{Cite web|date=2018|title=Nordea Annual Report 2018|url=https://www.nordea.com/Images/33-304448/Annual|website=Nordea|access-date=2020-12-20|archive-date=2020-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20201024054055/https://www.nordea.com/Images/33-304448/Annual|url-status=dead}}</ref> 2016 жылы Nordea мен DNB-нің Эстония, Латвия және Литвадағы операцияларын біріктіру нәтижесінде Luminor құрылды. Нәтижесінде активтері 15 миллиард еуроны құрайтын және нарықтағы үлесі 16,4% болатын Балтық өңіріндегі үшінші ірі банк құрылды.<ref>{{Cite news |last= |first= |title=Nordea, DNB sell Baltic bank stake to Blackstone in $1.2 billion deal |url=https://www.reuters.com/article/us-blackstone-group-m-a-nordea-bank-dnb-idUSKCN1LT0KL |archive-url=https://web.archive.org/web/20220929080416/https://www.reuters.com/article/us-blackstone-group-m-a-nordea-bank-dnb-idUSKCN1LT0KL |archive-date=2022-09-29 |access-date=2026-07-05 |work=U.S. |language=en-US}}</ref><ref name=":11">{{Cite web|date=2019|title=Blackstone completes the acquisition of €1 billion majority stake in Luminor|url=https://www.blackstone.com/press-releases/article/blackstone-completes-the-acquisition-of-1-billion-majority-stake-in-luminor/|website=Blackstone|access-date=2026-07-05}}</ref> Luminor [[Blackstone]] компаниясына сатылып, Nordea мен DNB бастапқыда 20%-дан үлесін сақтап қалды.<ref name=":11" /> Алайда толық шығу процесі 2019 жылы аяқталды.<ref name=":2" /> Ресей, Балтық елдері және Польша нарықтарынан шығу Nordea-ның тәуекелдерді азайту стратегиясының бір бөлігі болды. Бұл стратегия сондай-ақ кейбір секторлардағы, мысалы, Даниядағы теңіз тасымалы, мұнай және теңіздегі мұнай-газ өндірісі және ауыл шаруашылығы салаларындағы тәуекел көлемін азайтуды қамтыды.<ref>{{Cite web|date=2000|title=Debt Investor Presentation Q1 2020|url=https://www.nordea.com/Images/35-363903/Q120%20Debt%20Investor%20Presentation%20for%20web%20updated%20ratings.pdf|website=Nordea|access-date=2026-07-05}}</ref> Nordea Danske Bank, SEB және Swedbank сияқты солтүстік еуропалық банктердің қатарында 2017 жылы бұрынғы Кеңес Одағы елдеріне қатысты әшкереленген ақшаны жылыстату дауына қатысы бар деп болжанды.<ref>{{Cite web|last=Charlie|first=Duxbury|date=2020|title=Scandinavia seeks to launder its dirty-money image|url=https://www.politico.eu/article/the-north-relaunders/|website=Politico|access-date=2026-07-05}}</ref> === 2017 жылғы көшу және оның салдары === Nordea 2017 жылғы қыркүйекте өзінің корпоративтік штаб-пәтерін Швецияның Стокгольм қаласынан Финляндияның Хельсинки қаласына көшіру жоспарын жариялады.<ref name=":12">{{Cite web|date=2020|title=Nordea's re-domiciliation of the parent company (2017-2018)|url=https://www.nordea.com/en/about-nordea/corporate-governance/legal-structure/nordea-redomiciliation/|website=Nordea|access-date=2026-07-05}}</ref> Nordea бұл шешімнің негізгі себебі ретінде Швецияның социалистік үкіметінің салықтарды болжап болмайтындай етіп көтеруін атады.<ref>{{cite web | title=Nordeas flytt – så gick det till | trans-title = Nordea's relocation - how it happened | website=[[Expressen]] | date=2017-09-07 | url=https://www.expressen.se/ekonomi/maktkamp-fick-nordea-att-flytta-sa-gick-det-till/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20250623180748/https://www.expressen.se/ekonomi/maktkamp-fick-nordea-att-flytta-sa-gick-det-till/ | archive-date=2025-06-23 | url-status=live | language=sv | access-date=2025-06-23 | quote=Sannolikheten är mycket, mycket stor att Nordea flyttar huvudkontoret från Sverige om regeringens förslag blir verklighet, säger [[Casper von Koskull|von Koskull]] till [[Dagens industri]] och tillägger att bankens avgifter väntas öka med fem miljarder kronor på tre år på grund av avgiften. [...] Några dagar senare står det klart att Helsingfors och Köpenhamn är Nordeas alternativ. | trans-quote=“There is a very, very high probability that Nordea will move its headquarters from Sweden if the government's proposal becomes reality,” [[Casper von Koskull|von Koskull]] tells [[Dagens industri]], adding that the bank's fees are expected to increase by SEK 5 billion in three years due to the fee. [...] A few days later, it became clear that Helsinki and Copenhagen were Nordea's options.}}</ref><ref>{{cite web | last=| first=| title=Därför flyttar Nordea sitt huvudkontor | trans-title = The reason Nordea is moving its headquarters | website=[[Sveriges Television]] | date=2017-09-06 | url=https://www.svt.se/nyheter/inrikes/darfor-flyttar-nordea-sitt-huvudkontor | archive-url=https://web.archive.org/web/20240624142535/https://www.svt.se/nyheter/inrikes/darfor-flyttar-nordea-sitt-huvudkontor | archive-date=2024-06-24 | url-status=live | language=sv | access-date=2025-06-23 | quote=I mars, kort efter att regeringen meddelat att resolutionsavgifterna som bankerna betalar skulle höjas kraftigt, kom den första signalen från Nordea om en potentiell flytt. | trans-quote=In March, shortly after the government announced a sharp increase in the resolution fees paid by banks, the first signal of a potential move came from Nordea.}}</ref> Nordea көшу банкке 1 миллиард еуро үнемдеуге мүмкіндік береді деп бағалады.<ref>{{cite web | title=Großbank Nordea zieht von Schweden nach Finnland | website=[[Manager Magazin]] | date=2024-09-01 | url=https://www.manager-magazin.de/politik/europa/nordea-grossbank-zieht-wegen-bankenunion-von-schweden-nach-finnland-a-1166559.html | url-status=unfit | language=de | access-date=2025-06-23 | quote=Nordea bezifferte die Kosteneinsparungen durch die Verlagerung nach Finnland auf eine Milliarde Euro. | trans-quote=Nordea put the cost savings from the relocation to Finland at one billion euros.}}</ref> Nordea-ның Финляндияға қайта тіркелуі оны [[Еуропалық орталық банк]]тің қадағалауына және [[Еуропалық Одақ]]тың банк одағына енгізді.<ref name=":8" /><ref name=":12" /><ref>{{Cite web|date=2020|title=List of supervised entities|url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202011.en.pdf|website=European Central Bank|access-date=2026-07-05}}</ref> 2018 жылғы қазанда Nordea өзінің корпоративтік штаб-пәтерін Финляндияның Хельсинки қаласына көшіруді аяқтады.<ref>{{Cite web|date=1 October 2018|title=Nordea's re-domiciliation is completed|url=https://www.nordea.com/en/press-and-news/news-and-press-releases/press-releases/2018/10-01-07h30-nordeas-re-domiciliation-is-completed.html|access-date=2019-07-28|website=www.nordea.com}}</ref> === Тарихи көрсеткіштер, коэффициенттер және негізгі көрсеткіштер === {| class="wikitable sortable mw-collapsible" |+Nordea-ның 1999–2024 жылдардағы тарихи көрсеткіштері, коэффициенттері және негізгі көрсеткіштері !Жыл !Акция бағасы ('''€, жыл соңындағы''') !Жалпы активтер (€ миллиард) !Меншікті капиталдың рентабельділігі (%) !1-деңгейлі капитал коэффициенті (%) !Базель 1 минималды деңгейін есептемегендегі негізгі Tier 1 капиталының коэффициенті (%) |- |1999 |5.84 |186 |18.0 |9.0 | |- |2000 |8.10 |224 |16.1 |6.8 | |- |2001 |5.97 |242 |13.8 |7.3 | |- |2002 |4.20 |250 |7.5 |7.1 | |- |2003 |5.95 |262 |12.3 |7.3 | |- |2004 |7.43 |276 |15.7 |7.3 | |- |2005 |8.79 |326 |18.0 |6.8 | |- |2006 |11.67 |347 |22.9 |7.1 | |- |2007 |11.42 |389 |19.7 |7.0 |7.5 |- |2008 |5.00 |474 |15.3 |7.4 |8.5 |- |2009 |7.10 |508 |11.3 |10.2 |10.3 |- |2010 |8.16 |580 |11.5 |9.8 |10.3 |- |2011 |5.98 |716 |11.1 |10.1 |11.2 |- |2012 |7.24 |677 |11.6 |11.2 |13.1 |- |2013 |9.78 |630 |11.0 | |14.9 |- |2014 |9.68 |669 |11.5 | |15.7 |- |2015 |10.15 |647 |12.2 | |16.5 |- |2016 |10.60 |616 |12.3 | |18.4 |- |2017 |10.09 |582 |9.5 | |19.5 |- |2018 |7.27 |551 |9.7 | |15.5 |- |2019 |7.24 |555 |5.0 | |16.4 |- |2020 |6.67 |552 |7.1 | |17.1 |- |2021 |10.79 |570 |11.2 | |17.1 |- |2022 |10.03 |595 |11.8 | |16.4 |- |2023 |11.23 |585 |16.9 | |17.0 |- |2024 |10.50 |623 |16.7 | |15.8 |} == Көрсеткіштері мен акционерлік құрамы == 2024 жылдың соңында Nordea-ның нарықтық капитализациясы 36,8 миллиард еуроны құрады. Бұл оны Солтүстік Еуропа өңіріндегі жетінші ірі компания және Еуропадағы 15 ірі қаржылық қызметтер тобының бірі етті.<ref>{{Cite web |title=Nordea Annual Report 2023 |url=https://www.nordea.com/en/doc/annual-report-nordea-bank-abp-2023.pdf |access-date=21 August 2024 |website=www.nordea.com}}</ref> 2000 жылы, Nordea MeritaNordbanken мен Unidanmark банктерінің бірігуі нәтижесінде құрылған кезден бастап, 2024 жылға дейін Nordea акцияларының бағасы 159%-ға өсіп, STOXX Europe 600 Banks индексінің −37%-дық көрсеткішінен асып түсті.<ref>{{Cite web |title=Nordea Annual Report 2024 |url=https://www.nordea.com/en/doc/annual-report-nordea-bank-abp-2024-0.pdf |access-date=5 March 2025 |website=www.nordea.com}}</ref> 2025 жылғы маусымдағы жағдай бойынша Nordea-ның 10 ірі акционері:<ref>{{Cite web |title=Nordea Annual Report 2023 |url=https://www.nordea.com/en/doc/annual-report-nordea-bank-abp-2023.pdf |access-date=21 August 2024 |website=www.nordea.com}}</ref> # [[BlackRock]], 5,5 % # [[Norges Bank]], 5,0 % # Nordea-fonden, 4,4 % # [[The Vanguard Group]], 4,2 % # [[Cevian Capital]], 3,6 % # Swedbank Robur Funds, 1,8 % # Alecta Tjänstepension, 1,4 % # SEB Funds, 1,3 % # [[Varma Mutual Pension Insurance Company]], 1,2 % # Nordea Funds, 1,1 % == Бизнес бағыттары == Nordea-да төрт бизнес бағыты (BA) бар: жеке тұлғаларға қызмет көрсету, бизнеске қызмет көрсету, ірі корпорациялар мен мекемелер және активтер мен әл-ауқатты басқару. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} d0r8qlsevjxkz5fqexl5u1bwhh1w0mv 3643493 3643492 2026-08-17T19:15:32Z 1nter pares 146705 /* Дереккөздер */ 3643493 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Nordea Bank Abp |логотипі = |суреті = Helsinki NordeaHeadOffice.jpg |сурет атауы = Nordea-ның жаһандық штаб-пәтері [[Хельсинки]]дің [[Валлила]] ауданында орналасқан |түрі = [[Жария акционерлік қоғам]] |биржадағы листингі = NDA: FI<br>NDA: SE<br>NDA: DK |қызметі = |құрылды = 1820 жылы [[Sparekassen for Kjøbenhavn og Omegn]] ретінде |құрушы = [[Hans Dalborg]]<ref>{{Cite web |title=Nordeas tidigare styrelseordförande Hans Dalborg är död |url=https://www.nordea.com/sv/nyhet/nordeas-tidigare-styrelseordforande-hans-dalborg-ar-dod |access-date=2023-07-06 |website=Nordea |date=4 November 2022 |language=sv}}</ref> |орналасуы = [[Хельсинки]], Финляндия<ref>{{cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-09-30/a-mega-bank-just-joined-the-euro-zone-and-it-s-too-big-to-fail|title=A Mega Bank Just Joined the Euro Zone; It's Too Big to Fail|website=Bloomberg.com|date=1 October 2018|access-date=1 October 2018}}</ref> |басты адамдары = [[Стивен Хестер]] (директорлар кеңесінің төрағасы)<ref>{{cite web |title=Nordea Corporate Governance |url=https://www.nordea.com/en/about-us/corporate-governance/board-of-directors/sir-stephen-hester |website=Nordea |publisher=Nordea |access-date=13 August 2024}}</ref><br>[[Франк Ванг-Йенсен]] (президент және бас атқарушы директор)<ref>[https://www.nordea.com/sv/om-nordea/bolagsstyrning/styrelse/styrelsens-ledamoter/ Styrelsens ledamöter] Nordea.com. Retrieved 2020-10-22</ref> |саласы = банк ісі |өнімі = Корпоративтік және [[Бөлшек банк|бөлшек банк ісі]], [[активтерді басқару]] |меншікті капиталы = {{өсім}} €32,4 млрд (2025) |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = {{өсім}} €654,35 млрд (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = {{өсім}} 28 989 (2025) |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = Merita Bank, Unibank, Nordbanken, Kreditkassen |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|http://www.nordea.com/}} |Ортаққор = }} '''Nordea Bank Abp''',<ref>{{cite web |url=https://tietopalvelu.ytj.fi/yritystiedot.aspx?yavain=2704395&tarkiste=7456D354331655E87BD9A7717E92EBB8B63254E9 |title=Nordea Bank Abp |website=Business Information System |access-date=6 June 2019}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nordea.com/en/press-and-news/news-and-press-releases/press-releases/2018/09-12-14h30-supplement-to-prospectus-on-merger-between-nordea-bank-ab-publ-and-nordea-bank-abp.html |title=Supplement to prospectus on merger between Nordea Bank AB (publ) and Nordea Bank Abp |website=Nordea.com |access-date=12 September 2018}}</ref> әдетте '''Nordea''' деп аталады, штаб-пәтері [[Хельсинки]]де, [[Финляндия]]да орналасқан және [[Солтүстік Еуропа]]да қызмет көрсететін [[Солтүстік елдер|солтүстік еуропалық]]<ref>{{Cite web |title=Who we are |url=https://www.nordea.com/en/about-us/who-we-are |access-date=2023-04-15 |website=Nordea |date=2 February 2021 |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last= |first= |title=Nordea buys Norway's Frende occupational pension portfolio |url=https://www.reuters.com/article/uk-nordea-norway-idUKKBN2470HW |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419134742/https://www.reuters.com/article/uk-nordea-norway-idUKKBN2470HW |archive-date=2023-04-19 |access-date=2026-07-05 |work=U.S. |language=en-US}}</ref> [[қаржы]] қызметтері тобы.<ref name=":8">{{cite web |url=https://www.nordea.com/en/press-and-news/news-and-press-releases/press-releases/2018/10-01-07h30-nordeas-re-domiciliation-is-completed.html |title=Nordea's re-domiciliation is completed |date=2018-10-01 |website=www.nordea.com |language=en |access-date=2018-10-01}}</ref> Атауы «Nordic» және «idea» сөздерінің бірігуінен шыққан.<ref name=":1">{{Cite web|title=Our History|url=https://www.nordea.com/en/about-nordea/who-we-are/our-history/|website=Nordea|access-date=2026-07-05}}</ref> [[Солтүстік елдер]] Nordea-ның ішкі нарығы болып саналады: банк 2014 жылы Польшадағы банкін сату процесін, 2019 жылы Балтық елдеріндегі операцияларын аяқтады,<ref name=":2">{{Cite web|title=Nordea Annual Report 2019|url=https://www.nordea.com/Images/33-354056/Annual%20Report%20Nordea%20Bank%20Abp%202019.pdf|website=Nordea Group Annual Reports|access-date=2020-12-19|archive-date=2021-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629111304/https://www.nordea.com/en/normalizeurl?path=doc/Annual%20Report%20Nordea%20Bank%20Abp%202019.pdf|url-status=dead}}</ref> ал 2019 жылы Ресейдегі қызметін жабу туралы шешім қабылдағаннан кейін 2022 жылдың басында Ресей нарығынан шығуын аяқтады.<ref>{{Cite web |title=Solid performance in turbulent times |url=https://www.nordea.com/en/news/solid-performance-in-turbulent-times |access-date=2024-01-13 |website=Nordea |date=28 April 2022 |language=en}}</ref> Nordea [[Nasdaq Nordic]] биржаларында [[Хельсинки қор биржасы|Хельсинки]]де (негізгі листингі), [[Копенгаген қор биржасы|Копенгаген]]де және [[Стокгольм қор биржасы|Стокгольм]]де листингтен өткен, ал Nordea ADR-лары АҚШ-та листингтен өткен.<ref name=":2" /> Nordea 9,3 миллион жеке клиентке және 530 000 белсенді корпоративтік клиентке қызмет көрсетеді, олардың ішінде 2 650 ірі корпорация мен мекеме бар.<ref name=":2" /> Nordea-ның кредиттік портфелі Финляндияға (21%), Данияға (26%), Норвегияға (21%) және Швецияға (30%) бөлінген.<ref name=":2" /> Nordea-да төрт бизнес бағыты (BA) бар: жеке тұлғаларға арналған банк қызметі, бизнеске арналған банк қызметі, ірі корпорациялар мен мекемелер және активтер мен әл-ауқатты басқару. 2021 жылғы желтоқсандағы жағдай бойынша басқаруындағы активтер (AUM) 411 миллиард еуроны құрады.<ref name=AR>{{cite web|url=https://www.nordea.com/en/doc/annual-report-nordea-bank-abp-2021.pdf |title=Nordea annual Report 2021 |website=Nordea.com |access-date=28 March 2022}}</ref> Nordea [[Еуропалық банк қадағалауы]] 2014 жылдың соңында күшіне енгеннен бері «Маңызды институт» ретінде белгіленген: бастапқыда штаб-пәтері Стокгольмде орналасқан топтың Финляндиядағы бөлімшесі ретінде, ал 2017 жылдан бастап қаржылық холдингтік компания ретінде. Соның нәтижесінде ол [[Еуропалық орталық банк]] тарапынан тікелей қадағаланады.<ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date=2014 жылғы 4 қыркүйек |access-date=2026-07-05}}</ref><ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date=2023 жылғы 1 қаңтар |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf |access-date=2026-07-05}}</ref> Компания [[ақшаны жылыстату]] және [[салық төлеуден жалтару]]ға қатысты көптеген жанжалға ілікті. 2024 жылы Дания билігі банкті ел тарихындағы банк тарапынан ақшаны жылыстатуға қарсы заңның ең ауқымды бұзылуына байланысты айыптады.<ref name=":13">{{Cite web |date=2024-07-08 |title=Ten years after an ICIJ exposé, Danish authorities charge Nordea bank with money laundering violations |url=https://www.icij.org/investigations/offshore/ten-years-after-an-icij-expose-danish-authorities-charge-nordea-bank-with-money-laundering-violations/ |website=ICIJ |language=en-US|access-date=2026-07-05}}</ref> == Тарихы == Nordea 1990-жылдардың соңында [[Дания]], [[Финляндия]], [[Норвегия]] және [[Швеция]]дағы ірі кредиттік ұйымдардың бірқатар бірігуі нәтижесінде құрылды. Оның предшественниктерінің тарихы Даниядағы 1820 жылы құрылған [[Sparekassen for Kjøbenhavn og Omegn]] ұйымынан (кейін [[Unibank (Denmark)|Unibank]]), Швециядағы 1832 жылы құрылған [[Wermlandsbanken]] ұйымынан (кейін [[Nordbanken]]), Норвегиядағы 1848 жылы құрылған Christiania Kreditkasse ұйымынан (кейін [[Christiania Bank]]) және 1862 жылы құрылған, фин тіліндегі SYP қысқартылған атауымен белгілі [[Union Bank of Finland]] банкінен ([[Suomen Yhdyspankki]]) бастау алады. === 1995–2000 жылдардағы құрылуына негіз болған бірігулер === Бірігу үдерісі 1995 жылы SYP-тің бірнеше ондаған жылдар бойы ішкі нарықтағы бәсекелесі болған [[Kansallis-Osake-Pankki]] (KOP) банкімен бірігуінен басталды. Бірігу нәтижесінде құрылған ұйымның атауы '''Merita Bank''' болып өзгертілді.<ref>{{Cite web|date=1995|title=Merita-konsernin vuosikertomus 1995|url=https://web.lib.aalto.fi/fi/old/yrityspalvelin/pdf/1995/fmerita.pdf|website=Aalto University Library|access-date=2026-07-05}}</ref> Кейін Merita Bank 1997 жылы Nordbanken банкімен бірігіп, атауын қайтадан '''MeritaNordbanken''' деп өзгертті.<ref>{{Cite web|date=1997|title=Merita Group Annual Report 1997|url=https://web.lib.aalto.fi/fi/old/yrityspalvelin/pdf/1997/emerita.pdf|website=Aalto University Library|access-date=2026-07-05}}</ref> 2000 жылдың басында MeritaNordbanken сол кезде Даниядағы екінші ірі банк болған Unidanmark банкін сатып алатынын жариялап, нәтижесінде активтері 186 миллиард еуроны құрайтын Солтүстік Еуропадағы ең ірі қаржы институты құрылды.<ref name=":7">{{Cite web|date=2000|title=Nordic bank giant created|url=https://money.cnn.com/2000/03/06/europe/bank_merger/|archive-url=https://web.archive.org/web/20020206210627/http://money.cnn.com/2000/03/06/europe/bank_merger/|url-status=dead|archive-date=February 6, 2002|website=CNN Money}}</ref> Біріккен топтың [[Швеция]]дағы банк нарығындағы үлесі 20%, [[Дания]]да 25% және [[Финляндия]]да 40% болды, ал қызметкерлерінің жалпы саны 28 050 адамға жетті.<ref name=":7" /> 2000 жылдың соңына қарай MeritaNordbanken [[Норвегия]]дағы [[Christiania Bank- og Kreditkasse|Christiania Bank og Kreditkasse]] банкімен бірігу процесін аяқтады. Бұл процесс 1999 жылы басталған болатын және нәтижесінде банк атауын Nordea деп өзгертті.<ref name=":6" /> Christiania Bank те 1990 жылдардың басындағы банк дағдарысы кезінде қатты зардап шекті. Nordea банкті Norwegian Government Bank Investment Fund қорынан 35% үлеспен сатып алды.<ref>{{Cite book|title=International Directory of Company Histories|publisher=St. James Press|year=2001|isbn=155862886X}}</ref><ref>{{Cite web|date=2000|title=Nordea Group Annual Report 2000|url=https://web.lib.aalto.fi/fi/old/yrityspalvelin/pdf/2000/Enordea2000.pdf|website=Nordea|access-date=2026-07-05}}</ref> === Әрі қарайғы дамуы === MeritaNordbanken-нің интернетке негізделген Solo банк қызметі 1999 жылы мобильді және интернет-банкингке қолжетімділікті ұсынуда әлемдік пионер әрі көшбасшы болды.<ref>{{Cite web|date=1999|title=MeritaNordbanken Group launches the world's first WAP banking services|url=https://mb.cision.com/wpyfs/00/00/00/00/00/00/90/2E/bit0002.pdf|website=Cision|access-date=2026-07-05}}</ref> 1999 жылы банк интернет-банкинг қызметін пайдаланатын 1 миллион клиентке жетті, ай сайын 3 миллион рет жүйеге кіріп, 3,7 миллион төлем жасалды.<ref name=":6">{{Cite web|date=1999|title=MeritaNordbanken Group Annual Report 1999|url=https://www.nordea.com/Images/35-36865/1999-01-01_MeritaNordbanken-Annual-Report-1999_EN.pdf|website=Nordea|access-date=2026-07-05}}</ref> 1999 жылы Solo арқылы тұрғын үй несиелері ұсыныла бастады.<ref name=":6" /> Nordea 2000 жылдардың басында Польша, Балтық елдері және Ресей нарықтарына кеңейді, оның жалпы кірісінің 2%-ы Польша мен Балтық елдері өңіріне тиесілі болды.<ref>{{Cite web|date=2004|title=Nordea Annual Report 2004|url=https://www.nordea.com/Images/33-36857/2006-01-01_Annual-Report-2006-Nordea-Bank-AB_EN.pdf|website=Nordea|access-date=2026-07-05}}</ref> Nordea 2013 жылы Польшадағы банк қызметін 694 миллион еуроға [[PKO Bank Polski]] банкіне сатып, елдегі банк қызметінен шықты, алайда солтүстік елдердегі банктерге қолдау көрсететін операциялық және IT бөлімшелері арқылы Польшадағы қатысуын сақтап қалды.<ref name=":10">{{Cite web|date=2014|title=Nordea Annual Report 2014|url=https://www.nordea.com/Images/33-36843/2014-01-01_Annual-Report-2014-Nordea-Bank-AB_EN.pdf|website=Nordea|access-date=2026-07-05}}</ref><ref>{{Cite web|date=2013|title=Nordea divests its Polish banking, life and financing businesses to PKO Bank Polski|url=https://www.nordea.com/en/press-and-news/news-and-press-releases/press-releases/2013/2013-06-12-nordea-divests-its-polish-banking-life-and-financing-businesses-to-pko-bank-polski.html|website=Nordea}}</ref> 2014 жылдың соңына қарай Балтық елдеріндегі кредит беру көлемі 8,2 миллиард еуроны, ал Ресейдегі кредит беру көлемі 4,5 миллиард еуроны құрады.<ref name=":10" /> 2013–2017 жылдар аралығында Ресей нарығына тәуекел көлемі 63%-ға қысқарды.<ref>{{Cite web|date=2018|title=Nordea Annual Report 2018|url=https://www.nordea.com/Images/33-304448/Annual|website=Nordea|access-date=2020-12-20|archive-date=2020-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20201024054055/https://www.nordea.com/Images/33-304448/Annual|url-status=dead}}</ref> 2016 жылы Nordea мен DNB-нің Эстония, Латвия және Литвадағы операцияларын біріктіру нәтижесінде Luminor құрылды. Нәтижесінде активтері 15 миллиард еуроны құрайтын және нарықтағы үлесі 16,4% болатын Балтық өңіріндегі үшінші ірі банк құрылды.<ref>{{Cite news |last= |first= |title=Nordea, DNB sell Baltic bank stake to Blackstone in $1.2 billion deal |url=https://www.reuters.com/article/us-blackstone-group-m-a-nordea-bank-dnb-idUSKCN1LT0KL |archive-url=https://web.archive.org/web/20220929080416/https://www.reuters.com/article/us-blackstone-group-m-a-nordea-bank-dnb-idUSKCN1LT0KL |archive-date=2022-09-29 |access-date=2026-07-05 |work=U.S. |language=en-US}}</ref><ref name=":11">{{Cite web|date=2019|title=Blackstone completes the acquisition of €1 billion majority stake in Luminor|url=https://www.blackstone.com/press-releases/article/blackstone-completes-the-acquisition-of-1-billion-majority-stake-in-luminor/|website=Blackstone|access-date=2026-07-05}}</ref> Luminor [[Blackstone]] компаниясына сатылып, Nordea мен DNB бастапқыда 20%-дан үлесін сақтап қалды.<ref name=":11" /> Алайда толық шығу процесі 2019 жылы аяқталды.<ref name=":2" /> Ресей, Балтық елдері және Польша нарықтарынан шығу Nordea-ның тәуекелдерді азайту стратегиясының бір бөлігі болды. Бұл стратегия сондай-ақ кейбір секторлардағы, мысалы, Даниядағы теңіз тасымалы, мұнай және теңіздегі мұнай-газ өндірісі және ауыл шаруашылығы салаларындағы тәуекел көлемін азайтуды қамтыды.<ref>{{Cite web|date=2000|title=Debt Investor Presentation Q1 2020|url=https://www.nordea.com/Images/35-363903/Q120%20Debt%20Investor%20Presentation%20for%20web%20updated%20ratings.pdf|website=Nordea|access-date=2026-07-05}}</ref> Nordea Danske Bank, SEB және Swedbank сияқты солтүстік еуропалық банктердің қатарында 2017 жылы бұрынғы Кеңес Одағы елдеріне қатысты әшкереленген ақшаны жылыстату дауына қатысы бар деп болжанды.<ref>{{Cite web|last=Charlie|first=Duxbury|date=2020|title=Scandinavia seeks to launder its dirty-money image|url=https://www.politico.eu/article/the-north-relaunders/|website=Politico|access-date=2026-07-05}}</ref> === 2017 жылғы көшу және оның салдары === Nordea 2017 жылғы қыркүйекте өзінің корпоративтік штаб-пәтерін Швецияның Стокгольм қаласынан Финляндияның Хельсинки қаласына көшіру жоспарын жариялады.<ref name=":12">{{Cite web|date=2020|title=Nordea's re-domiciliation of the parent company (2017-2018)|url=https://www.nordea.com/en/about-nordea/corporate-governance/legal-structure/nordea-redomiciliation/|website=Nordea|access-date=2026-07-05}}</ref> Nordea бұл шешімнің негізгі себебі ретінде Швецияның социалистік үкіметінің салықтарды болжап болмайтындай етіп көтеруін атады.<ref>{{cite web | title=Nordeas flytt – så gick det till | trans-title = Nordea's relocation - how it happened | website=[[Expressen]] | date=2017-09-07 | url=https://www.expressen.se/ekonomi/maktkamp-fick-nordea-att-flytta-sa-gick-det-till/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20250623180748/https://www.expressen.se/ekonomi/maktkamp-fick-nordea-att-flytta-sa-gick-det-till/ | archive-date=2025-06-23 | url-status=live | language=sv | access-date=2025-06-23 | quote=Sannolikheten är mycket, mycket stor att Nordea flyttar huvudkontoret från Sverige om regeringens förslag blir verklighet, säger [[Casper von Koskull|von Koskull]] till [[Dagens industri]] och tillägger att bankens avgifter väntas öka med fem miljarder kronor på tre år på grund av avgiften. [...] Några dagar senare står det klart att Helsingfors och Köpenhamn är Nordeas alternativ. | trans-quote=“There is a very, very high probability that Nordea will move its headquarters from Sweden if the government's proposal becomes reality,” [[Casper von Koskull|von Koskull]] tells [[Dagens industri]], adding that the bank's fees are expected to increase by SEK 5 billion in three years due to the fee. [...] A few days later, it became clear that Helsinki and Copenhagen were Nordea's options.}}</ref><ref>{{cite web | last=| first=| title=Därför flyttar Nordea sitt huvudkontor | trans-title = The reason Nordea is moving its headquarters | website=[[Sveriges Television]] | date=2017-09-06 | url=https://www.svt.se/nyheter/inrikes/darfor-flyttar-nordea-sitt-huvudkontor | archive-url=https://web.archive.org/web/20240624142535/https://www.svt.se/nyheter/inrikes/darfor-flyttar-nordea-sitt-huvudkontor | archive-date=2024-06-24 | url-status=live | language=sv | access-date=2025-06-23 | quote=I mars, kort efter att regeringen meddelat att resolutionsavgifterna som bankerna betalar skulle höjas kraftigt, kom den första signalen från Nordea om en potentiell flytt. | trans-quote=In March, shortly after the government announced a sharp increase in the resolution fees paid by banks, the first signal of a potential move came from Nordea.}}</ref> Nordea көшу банкке 1 миллиард еуро үнемдеуге мүмкіндік береді деп бағалады.<ref>{{cite web | title=Großbank Nordea zieht von Schweden nach Finnland | website=[[Manager Magazin]] | date=2024-09-01 | url=https://www.manager-magazin.de/politik/europa/nordea-grossbank-zieht-wegen-bankenunion-von-schweden-nach-finnland-a-1166559.html | url-status=unfit | language=de | access-date=2025-06-23 | quote=Nordea bezifferte die Kosteneinsparungen durch die Verlagerung nach Finnland auf eine Milliarde Euro. | trans-quote=Nordea put the cost savings from the relocation to Finland at one billion euros.}}</ref> Nordea-ның Финляндияға қайта тіркелуі оны [[Еуропалық орталық банк]]тің қадағалауына және [[Еуропалық Одақ]]тың банк одағына енгізді.<ref name=":8" /><ref name=":12" /><ref>{{Cite web|date=2020|title=List of supervised entities|url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202011.en.pdf|website=European Central Bank|access-date=2026-07-05}}</ref> 2018 жылғы қазанда Nordea өзінің корпоративтік штаб-пәтерін Финляндияның Хельсинки қаласына көшіруді аяқтады.<ref>{{Cite web|date=1 October 2018|title=Nordea's re-domiciliation is completed|url=https://www.nordea.com/en/press-and-news/news-and-press-releases/press-releases/2018/10-01-07h30-nordeas-re-domiciliation-is-completed.html|access-date=2019-07-28|website=www.nordea.com}}</ref> === Тарихи көрсеткіштер, коэффициенттер және негізгі көрсеткіштер === {| class="wikitable sortable mw-collapsible" |+Nordea-ның 1999–2024 жылдардағы тарихи көрсеткіштері, коэффициенттері және негізгі көрсеткіштері !Жыл !Акция бағасы ('''€, жыл соңындағы''') !Жалпы активтер (€ миллиард) !Меншікті капиталдың рентабельділігі (%) !1-деңгейлі капитал коэффициенті (%) !Базель 1 минималды деңгейін есептемегендегі негізгі Tier 1 капиталының коэффициенті (%) |- |1999 |5.84 |186 |18.0 |9.0 | |- |2000 |8.10 |224 |16.1 |6.8 | |- |2001 |5.97 |242 |13.8 |7.3 | |- |2002 |4.20 |250 |7.5 |7.1 | |- |2003 |5.95 |262 |12.3 |7.3 | |- |2004 |7.43 |276 |15.7 |7.3 | |- |2005 |8.79 |326 |18.0 |6.8 | |- |2006 |11.67 |347 |22.9 |7.1 | |- |2007 |11.42 |389 |19.7 |7.0 |7.5 |- |2008 |5.00 |474 |15.3 |7.4 |8.5 |- |2009 |7.10 |508 |11.3 |10.2 |10.3 |- |2010 |8.16 |580 |11.5 |9.8 |10.3 |- |2011 |5.98 |716 |11.1 |10.1 |11.2 |- |2012 |7.24 |677 |11.6 |11.2 |13.1 |- |2013 |9.78 |630 |11.0 | |14.9 |- |2014 |9.68 |669 |11.5 | |15.7 |- |2015 |10.15 |647 |12.2 | |16.5 |- |2016 |10.60 |616 |12.3 | |18.4 |- |2017 |10.09 |582 |9.5 | |19.5 |- |2018 |7.27 |551 |9.7 | |15.5 |- |2019 |7.24 |555 |5.0 | |16.4 |- |2020 |6.67 |552 |7.1 | |17.1 |- |2021 |10.79 |570 |11.2 | |17.1 |- |2022 |10.03 |595 |11.8 | |16.4 |- |2023 |11.23 |585 |16.9 | |17.0 |- |2024 |10.50 |623 |16.7 | |15.8 |} == Көрсеткіштері мен акционерлік құрамы == 2024 жылдың соңында Nordea-ның нарықтық капитализациясы 36,8 миллиард еуроны құрады. Бұл оны Солтүстік Еуропа өңіріндегі жетінші ірі компания және Еуропадағы 15 ірі қаржылық қызметтер тобының бірі етті.<ref>{{Cite web |title=Nordea Annual Report 2023 |url=https://www.nordea.com/en/doc/annual-report-nordea-bank-abp-2023.pdf |access-date=21 August 2024 |website=www.nordea.com}}</ref> 2000 жылы, Nordea MeritaNordbanken мен Unidanmark банктерінің бірігуі нәтижесінде құрылған кезден бастап, 2024 жылға дейін Nordea акцияларының бағасы 159%-ға өсіп, STOXX Europe 600 Banks индексінің −37%-дық көрсеткішінен асып түсті.<ref>{{Cite web |title=Nordea Annual Report 2024 |url=https://www.nordea.com/en/doc/annual-report-nordea-bank-abp-2024-0.pdf |access-date=5 March 2025 |website=www.nordea.com}}</ref> 2025 жылғы маусымдағы жағдай бойынша Nordea-ның 10 ірі акционері:<ref>{{Cite web |title=Nordea Annual Report 2023 |url=https://www.nordea.com/en/doc/annual-report-nordea-bank-abp-2023.pdf |access-date=21 August 2024 |website=www.nordea.com}}</ref> # [[BlackRock]], 5,5 % # [[Norges Bank]], 5,0 % # Nordea-fonden, 4,4 % # [[The Vanguard Group]], 4,2 % # [[Cevian Capital]], 3,6 % # Swedbank Robur Funds, 1,8 % # Alecta Tjänstepension, 1,4 % # SEB Funds, 1,3 % # [[Varma Mutual Pension Insurance Company]], 1,2 % # Nordea Funds, 1,1 % == Бизнес бағыттары == Nordea-да төрт бизнес бағыты (BA) бар: жеке тұлғаларға қызмет көрсету, бизнеске қызмет көрсету, ірі корпорациялар мен мекемелер және активтер мен әл-ауқатты басқару. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Швеция банктері]] [[Санат:Финляндия банктері]] [[Санат:Nasdaq Helsinki биржасында листинг акциясы бар компаниялар]] [[Санат:2000 жылы құрылған банктер]] [[Санат:2000 жыл Швецияда]] [[Санат:Хельсинкиде орналасқан компаниялар]] [[Санат:Euro Stoxx 50 құрамындағы компаниялар]] [[Санат:OMX Stockholm 30 құрамындағы компаниялар]] [[Санат:OMX Helsinki 25 құрамындағы компаниялар]] [[Санат:Nasdaq Copenhagen биржасында листинг акциясы бар компаниялар]] [[Санат:Nasdaq Stockholm биржасында листинг акциясы бар компаниялар]] [[Санат:Дания банктері]] [[Санат:Норвегия банктері]] [[Санат:Польша банктері]] [[Санат:Еуропалық орталық банктің тікелей қадағалауындағы банктер]] [[Санат:2000 жылы құрылған фин компаниялары]] [[Санат:2000 жылы құрылған швед компаниялары]] [[Санат:Nordea| ]] [[Санат:Бастапқы дилерлер]] [[Санат:OMX Nordic 40 құрамындағы компаниялар]] bu6181prbebbnsd2vv8v1i0vlbuqor1 14 785171 3643494 2026-08-17T19:17:13Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Елдер бойынша банктер]] [[Санат:Финляндиядағы қаржылық қызметтер компаниялары]] [[Санат:Финляндиядағы банк ісі]] [[Санат:Еуропа елдері бойынша банктер]] 3643494 wikitext text/x-wiki [[Санат:Елдер бойынша банктер]] [[Санат:Финляндиядағы қаржылық қызметтер компаниялары]] [[Санат:Финляндиядағы банк ісі]] [[Санат:Еуропа елдері бойынша банктер]] mflcem9au05mdjuockl3d8gxwigmzm3 14 785172 3643495 2026-08-17T19:18:47Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Финляндия банктері]] [[Санат:Швеция банктері]] [[Санат:Дания банктері]] 3643495 wikitext text/x-wiki [[Санат:Финляндия банктері]] [[Санат:Швеция банктері]] [[Санат:Дания банктері]] ppb7n2p61o8n11c35hcjwu119umd88w 14 785173 3643496 2026-08-17T19:20:54Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Елдер бойынша банктер]] [[Санат:Норвегиядағы қаржылық қызметтер компаниялары]] [[Санат:Норвегиядағы банк ісі]] [[Санат:Еуропа елдері бойынша банктер]] 3643496 wikitext text/x-wiki [[Санат:Елдер бойынша банктер]] [[Санат:Норвегиядағы қаржылық қызметтер компаниялары]] [[Санат:Норвегиядағы банк ісі]] [[Санат:Еуропа елдері бойынша банктер]] bwk5kmk555vxv2nzq90lc82jlt9pd0r 14 785174 3643497 2026-08-17T19:22:26Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Елдер бойынша банктер]] [[Санат:Польшадағы қаржылық қызметтер компаниялары]] [[Санат:Польшадағы банк ісі]] [[Санат:Еуропа елдері бойынша банктер]] 3643497 wikitext text/x-wiki [[Санат:Елдер бойынша банктер]] [[Санат:Польшадағы қаржылық қызметтер компаниялары]] [[Санат:Польшадағы банк ісі]] [[Санат:Еуропа елдері бойынша банктер]] 24l23ejxrwr03c52fc1te5uf83jz6p8 14 785175 3643498 2026-08-17T19:23:51Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Қалалар бойынша Финляндия компаниялары]] [[Санат:Хельсинки экономикасы]] [[Санат:Хельсинкиде орналасқан ұйымдар]] 3643498 wikitext text/x-wiki [[Санат:Қалалар бойынша Финляндия компаниялары]] [[Санат:Хельсинки экономикасы]] [[Санат:Хельсинкиде орналасқан ұйымдар]] dp7lo9kp70oy7552vok7yhf76pop1g6 14 785176 3643499 2026-08-17T19:25:58Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Федералдық резерв жүйесі]] [[Санат:Инвестициялық банктер]] 3643499 wikitext text/x-wiki [[Санат:Федералдық резерв жүйесі]] [[Санат:Инвестициялық банктер]] 7bx4fg0edm857l8c3a2h6w50i86yh0a 3 785177 3643546 2026-08-18T02:21:19Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3643546 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Жангелді Мусаматдинұлы}} -- [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|Мықтыбек Оразтайұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Мықтыбек Оразтайұлы|талқылауы]]) 07:21, 2026 ж. тамыздың 18 (+05) c5gu815ysvpzh53wgo5fnrg7bdj2kdi 3 785178 3643552 2026-08-18T05:10:26Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3643552 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=AlinaKuanyshbek}} -- [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] ([[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|талқылауы]]) 10:10, 2026 ж. тамыздың 18 (+05) 9i90g5rx7efqwig7kzy9tgz5zuci8tk 0 785179 3643555 2026-08-18T05:33:23Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 Жаңа бетте: {{Елді мекен |статусы=Қала |қазақша атауы=Олайне |шынайы атауы={{Lang-lv|Olaine}} |сурет=Zemgales iela Olainē.jpg |сурет атауы=Олайнедегі Земгале көшесі |ту=Flag of Olaine.png |елтаңба=Olaine COA.svg |ел=Латвия |аудан түрі=Өлке |ауданы=Олайне өлкесі |жағдайы=Олайне өлкесінің әкімшілік орталығы |б... 3643555 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы=Қала |қазақша атауы=Олайне |шынайы атауы={{Lang-lv|Olaine}} |сурет=Zemgales iela Olainē.jpg |сурет атауы=Олайнедегі Земгале көшесі |ту=Flag of Olaine.png |елтаңба=Olaine COA.svg |ел=Латвия |аудан түрі=Өлке |ауданы=Олайне өлкесі |жағдайы=Олайне өлкесінің әкімшілік орталығы |басшының түрi=Өлкелік дума төрағасы |басшысы=Андрис Бергс |lat_deg=56 |lat_min=47 |lat_sec=14 |lon_deg=23 |lon_min=56 |lon_sec=31 |статус алуы=20 ақпан 1967 |жер аумағы=6,84 |тұрғыны=9 580 |санақ жылы=2026 |тығыздығы=1 442,8 |уақыт белдеуі=+2 |DST=бар |пошта индексі=LV-2114 |ортаққордағы санаты=Olaine |сайты=https://www.olaine.lv/ }} '''Олайне''' ({{lang-lv|Olaine}}, тарихи немісше ''Olai'') — [[Латвия]]дағы қала, [[Олайне өлкесі]]нің әкімшілік орталығы. Қала ел астанасы [[Рига]]ның оңтүстік-батысында, Рига агломерациясында орналасқан; Рига орталығына дейінгі қашықтық шамамен 20–25 км.<ref name="NE">[https://enciklopedija.lv/skirklis/166773-Olaine Olaine]. ''Nacionālā enciklopēdija''. Жаңартылған: 25.11.2025. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Қала арқылы және оның маңымен Рига—Елгава бағытындағы маңызды автомобиль және теміржол көлік дәлізі өтеді. Олайне — XX ғасырда қалыптасқан өнеркәсіптік қала. Оның өсуі алғашында [[шымтезек]] өндірумен, кейін [[химия өнеркәсібі|химия]] және [[фармацевтика]] өнеркәсібімен байланысты болды. Қазіргі қаланың негізі 1939 жылы шымтезек өндіру басталған кезде қаланды, ал 1967 жылғы 20 ақпанда Олайне қала мәртебесін алды.<ref name="history">[https://www.olaine.lv/lv/jaunumi/1-julijs-olaines-novada-izveidosanas-diena 1. jūlijs — Olaines novada izveidošanas diena]. Olaines novada pašvaldība. 01.07.2023. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Латвияның Орталық статистика басқармасының 2026 жылғы деректері бойынша қала халқының саны '''9 580 адам''', жалпы аумағы — '''6,84 км²''', оның 6,64 км²-і құрлыққа тиесілі.<ref name="population">[https://data.stat.gov.lv/pxweb/en/OSP_PUB/START__POP__IR__IRE/RIG010/ Population in regions, cities, municipalities, towns, rural territories, villages... 2000–2026]. Central Statistical Bureau of Latvia. Жаңартылған: 29.07.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref><ref name="area">[https://data.stat.gov.lv/pxweb/lv/OSP_PUB/START__ENV__DR__DRT/DRT011/ Reģionu, novadu, pilsētu un pagastu kopējā un sauszemes platība gada sākumā]. Centrālā statistikas pārvalde. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Географиясы == Олайне Орта Латвия ойпатының Тирели жазығында ({{lang-lv|Tīreļu līdzenums}}) орналасқан. Қала аумағы негізінен жазық. Қала арқылы [[Миса (өзен)|Миса]] өзені алабына жататын Олайните (''Olainīte'') және Пупла (''Pupla'') шағын өзендері ағып өтеді.<ref name="NE"/> Олайненің солтүстігі мен батысында батпақты және шымтезекті аумақтар кең таралған. Табиғи жағдайлар қаланың экономикалық тарихына тікелей ықпал етті: XX ғасырдың алғашқы жартысында осы маңдағы шымтезек қорларын өнеркәсіптік игеру қазіргі қаланың қалыптасуына негіз болды.<ref name="history"/> Олайне Рига мен [[Елгава]] арасындағы көлік дәлізінің бойында орналасуының арқасында Латвия астанасымен тығыз экономикалық және әлеуметтік байланыста. == Атауы == ''Олайне'' атауы XVII ғасырдан белгілі. 1638 жылы бұл аумақ [[Швед Ливониясы]]ның құрамында болған кезде қазіргі [[Яунолайне]] маңында Әулие Олафтың құрметіне ағаш лютеран шіркеуі — ''St. Olai'' салынған. Елді мекеннің кейінгі атауы осы шіркеу атауымен байланыстырылады.<ref name="history"/> Тарихи Олайне қазіргі қаланың орнында емес, одан оңтүстік-шығысқа қарай, қазіргі Яунолайне ауылының маңында орналасқан. XX ғасырда жаңа өнеркәсіптік елді мекен Олайне атауын алғаннан кейін бұрынғы елді мекен '''Яунолайне''' (''Jaunolaine'', «Жаңа Олайне») деп атала бастады.<ref name="NE"/> XIX ғасырда теміржол станциясы және елді мекен неміс тіліндегі '''Olai''' атауымен белгілі болды. Латвия тәуелсіз мемлекет құрғаннан кейін жер-су атауларын латыштандыру барысында қазіргі '''Olaine''' нұсқасы ресми қолданысқа енді.<ref name="NE"/> == Тарихы == === Ежелгі және жаңа дәуір === Қазіргі Олайне маңы орта ғасырлардан бастап Ригаға қарасты жерлер мен көршілес аумақтардың шекаралық өңірі болды. XIII ғасырдың екінші жартысында бұл аумақ Рига қаласының ауылдық жерлері мен Упмале жерінің шекарасына жақын орналасқан. Кейін ол Рига иеліктері мен [[Ливон ордені]] жерлерінің, ал 1562 жылдан кейін [[Курляндия және Семигалия герцогтігі]]мен шектесетін өңірге айналды.<ref name="NE"/> Олайните өзенінің Мисаға құяр тұсына жақын жерде Рига қаласына тиесілі шағын иелік пен керуен сарайы болған. 1638 жылы Әулие Олафтың құрметіне ағаш лютеран шіркеуі салынды.<ref name="history"/> [[Ұлы Солтүстік соғыс]] басталған кезеңде, 1700 жылғы ақпанда Олайне маңында швед шекарашылары мен саксон әскерлері арасында қақтығыс болды. 1749—1753 жылдары бұрынғы ағаш ғибадатхананың орнына тас лютеран шіркеуі салынды.<ref name="NE"/> XIX ғасырдың бірінші жартысында Рига—Елгава жолының маңызы артты. 1830—1850 жылдары жол қайта салынып, Олайне Рига мен Елгава арасындағы пошта жолының аялдамаларының біріне айналды.<ref name="NE"/> === Теміржол және Бірінші дүниежүзілік соғыс === 1868 жылғы 21 қарашада Рига—Елгава теміржол желісі ашылып, Олайне маңында '''Olai''' станциясы құрылды. Теміржолдың пайда болуы аумақтың шаруашылық маңызын арттырды.<ref name="station">[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category Olaine railway station]. Wikimedia Commons. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде, 1915—1917 жылдары, бұл аудан майдан шебіне жақын орналасты. Мұнда Германия армиясының жабдықтау нысандары болды; соғыс қимылдары кезінде шіркеу, болыс үйі және мектеп зақымданды немесе қирады.<ref name="NE"/> Латвия тәуелсіздік алғаннан кейін елді мекен мен станцияға ресми түрде латышша '''Olaine''' атауы берілді. === Қазіргі Олайненің қалыптасуы === Қазіргі Олайне қаласының тарихы негізінен 1939 жылдан басталады. Сол жылы қазіргі қала орналасқан аумақта өнеркәсіптік шымтезек өндіру басталып, кеніш пен шымтезек кәсіпорны қызметкерлері үшін шағын жұмысшы қонысы қалыптасты.<ref name="history"/> Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін шымтезек өндірісінің көлемі артты. 1950-жылдардың екінші жартысынан бастап Олайнеде жаңа өнеркәсіптік кәсіпорындар салына бастады. 1959 жылы Ригадан желім өндірісі көшірілді, ал 1962—1965 жылдары жаңа өндірістік нысандармен қатар көпқабатты тұрғын үйлер жедел салынды.<ref name="NE"/> 1963 жылы шымтезек кәсіпорны маңындағы жұмысшы қонысына қалалық кент мәртебесі берілді. Халық саны жеті мың адамнан асқаннан кейін, '''1967 жылғы 20 ақпанда''' аумағы сол кезде 332 гектар болған Олайне ресми түрде қала мәртебесін алды.<ref name="history"/> Қала құрылысы кеңестік кезеңдегі өндірістік жоспарлаумен тығыз байланысты болды: тұрғын аудандар мен ірі өнеркәсіптік аймақ бір мезгілде қалыптасты. 1990 жылға қарай қала халқы шамамен 15 мың адамға жетті. 1991 жылы Латвия мемлекеттік тәуелсіздігін қалпына келтіргеннен кейін Олайне қаласы мен Олайне болысының жеке өзін-өзі басқару органдары жұмыс істеді. 2009 жылғы әкімшілік-аумақтық реформа нәтижесінде олар біріктіріліп, '''Олайне өлкесі''' құрылды. 2009 жылғы 1 шілдеден Олайне — жаңа өлкенің әкімшілік орталығы.<ref name="history"/> == Халқы == Олайне халқының ең жылдам өсу кезеңі XX ғасырдың 1960—1980 жылдарына сәйкес келеді. Бұған химия және фармацевтика кәсіпорындарының ашылуы, өнеркәсіптік жұмыс орындарының көбеюі және жаңа тұрғын үй құрылысы ықпал етті. 1990 жылдардың басынан бастап халық саны төмендеу үрдісіне көшті. Бұл үрдіс Латвияның көптеген шағын және орта қалаларына тән демографиялық өзгерістермен байланысты. {| class="wikitable" style="text-align:align" |+ '''Олайне халқы санының өзгеруі''' |- ! Жыл !! Халық саны |- | 1970 || 9 174 |- | 1979 || 13 612 |- | 1989 || 14 989 |- | 2000 || 13 586 |- | 2011 || 12 023 |- | 2021 || 10 394 |- | 2026 || '''9 580''' |- ! colspan="2" | Дереккөз |- | colspan="2" style="font-size:90%; text-align:left;" | 1970—2021 жылдардағы деректер — Латвияның Орталық статистика басқармасының тарихи қатарлары;<br>2026 жылғы көрсеткіш — 2026 жылғы шекаралар бойынша есептелген ресми эксперименттік статистика.<ref name="population"/> |} 2021 жылғы этникалық құрам жөніндегі статистикалық деректерде 10 324 адамның 4 312-сі (41,8 %) орыстар, 4 126-сы (40,0 %) латыштар, ал 1 886-сы (18,2 %) басқа этностардың өкілдері ретінде көрсетілген.<ref>[https://data.stat.gov.lv/pxweb/lv/OSP_PUB/START__POP__IR__IRE/ Latvijas iedzīvotāju statistika]. Centrālā statistikas pārvalde. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2025 жылдан бастап Латвияның Орталық статистика басқармасы тұрақты тұрғындар санын есептеудің жаңа әдісін қолданады. Ол әкімшілік тізілімдердегі адамның белсенділік белгілерін ескеретін ықтималдық моделіне негізделген. Сондықтан 2025—2026 жылдардағы кейбір көрсеткіштер бұрын жарияланған статистикамен әдістемелік тұрғыдан толық салыстырылмауы мүмкін.<ref>[https://stat.gov.lv/en/statistics-themes/population/population/press-releases/27583-number-population-latvia-2025 Latvia has a population of 1.845 million]. Central Statistical Bureau of Latvia. 02.06.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Экономикасы == Олайне экономикасының қалыптасуына өнеркәсіп шешуші ықпал етті. Қаланың алғашқы өнеркәсіптік мамандануы шымтезек өндіру болса, XX ғасырдың екінші жартысында химия және фармацевтика өндірісі басым бағыттардың біріне айналды. Қаланың ең танымал кәсіпорны — қазіргі '''Olpha''' акционерлік қоғамының фармацевтикалық зауыты. Кеңестік кезеңде Ригадағы фармацевтикалық өндіріс қуаты жеткіліксіз болғандықтан, 1968 жылы Олайне химия-фармацевтика зауытының құрылысы басталды. Құрылыс шамамен үш жылға созылып, бұрын батпақты болған аумақ ірі өнеркәсіптік аймаққа айналды.<ref name="olpha-history">[https://olpha.eu/en/about-us/history/ History]. Olpha. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Кәсіпорын ұзақ уақыт '''Olainfarm''' атауымен жұмыс істеді. 2024 жылғы 19 маусымда компания халықаралық нарыққа бағытталған жаңа '''Olpha''' брендіне көшетінін жариялады. Фармацевтика саласындағы тіркеу рәсімдеріне байланысты атауды өнімдер мен құжаттарда ауыстыру үдерісі кезең-кезеңімен жүргізілді.<ref name="olpha">[https://olpha.eu/en/olainfarm-transforms-into-olpha-aiming-to-become-europes-top-10-pharmaceutical-company/ Olainfarm transforms into Olpha]. Olpha. 19.06.2024. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Olpha-ның негізгі өндірістік алаңы Олайнедегі Рупницу көшесінде орналасқан. Компания дайын дәрілік нысандарды, белсенді фармацевтикалық ингредиенттерді және аралық өнімдерді әзірлеу мен өндіруге маманданған.<ref name="olpha"/> Қаланың тұрғын бөлігінің жанында кең өнеркәсіптік аймақ орналасқан. Химия және фармацевтикадан басқа, Олайне мен оның маңындағы өндірістік аймақта машина жасау, желдету жабдықтары, логистика және басқа да салалардағы кәсіпорындар жұмыс істейді. == Көлігі == [[Сурет:Olaines stacija 2019.jpg|нобай|солға|300px|Олайне теміржол станциясы]] Олайне Рига мен Елгаваны байланыстыратын негізгі көлік дәлізінде орналасқан. === Автомобиль көлігі === Қаланың шығыс шекарасына жақын жерден мемлекеттік маңызы бар '''A8''' автомобиль жолы — Рига—Елгава—Литва шекарасы (Мейтене) бағыты өтеді. Ол Олайнені Рига, Елгава және Литва бағыттарымен байланыстырады. Қала ішіндегі негізгі көшелер A8 тасжолымен және өлкелік жол желісімен байланысқан. Ригаға жақындығы Олайнеден астанаға күнделікті қатынауға мүмкіндік береді. === Теміржол === '''Олайне теміржол станциясы''' 1868 жылы ашылған Рига—Елгава теміржол желісінде орналасқан.<ref name="station"/> Қазіргі уақытта станцияға Латвияның '''Vivi''' жолаушылар теміржол операторының Рига—Елгава бағытындағы пойыздары қызмет көрсетеді. 2026 жылғы негізгі қозғалыс кестесі 26 мамырдан күшіне енген.<ref>[https://www.vivi.lv/lv/informacija-pasazieriem/ Vilcienu kustības pamatsaraksts]. Vivi. 26.05.2026 бастап қолданыста. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Теміржол Олайненің қалыптасу тарихында да маңызды орын алды: XIX ғасырдың соңынан бастап ол елді мекенді Рига және Елгавамен тұрақты көлік байланысына қосты. == Білім беру == [[Сурет:RTU tehnoloģiju koledža Olainē.jpg|нобай|оңға|300px|Олайне технологиялық колледжінің ғимараты]] Қалада жалпы, кәсіптік және өнер бағытындағы білім беру мекемелері жұмыс істейді. Муниципалдық жалпы білім беру жүйесінің негізгі мекемелерінің қатарына '''Олайне 1-орта мектебі''' (''Olaines 1. vidusskola'') және '''Олайне 2-орта мектебі''' (''Olaines 2. vidusskola'') кіреді.<ref name="institutions">[https://www.olaine.lv/lv/kontakti Kontakti]. Olaines novada pašvaldība. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> '''Олайне музыка және өнер мектебі''' (''Olaines Mūzikas un mākslas skola'') — муниципалитет құрған аккредиттелген кәсіптік бағыттағы білім беру мекемесі. Онда фортепиано, аккордеон, ішекті, үрмелі және ұрмалы аспаптар, сондай-ақ бейнелеу өнері бойынша бағдарламалар оқытылады.<ref name="institutions"/> Қаланың өнеркәсіптік мамандануына байланысты кәсіптік-техникалық білімнің маңызы тарихи тұрғыдан жоғары болды. '''Рига техникалық университетінің Олайне технологиялық колледжі''' (''RTU Olaines Tehnoloģiju koledža'') химия, фармацевтика, биотехнология, қоршаған орта және азық-түлік сапасын бақылау салалары бойынша мамандар даярлады.<ref>[https://www.rtu.lv/lv/universitate/struktura-un-vadiba/regionalie-centri-un-skolas/rtu-olaines-tehnologiju-koledza RTU Olaines Tehnoloģiju koledža]. Rīgas Tehniskā universitāte. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2026 жылғы шешім бойынша колледжді '''2026 жылғы 1 қыркүйектен бастап қайта ұйымдастыру''' белгіленген: кәсіптік орта білім бағдарламаларын Рига мемлекеттік техникумы, ал жоғары білім бағдарламаларын [[Рига техникалық университеті]] қабылдайды. Оқу бағдарламаларын Олайне қаласында жүзеге асыру жалғастырылуы тиіс.<ref>[https://www.rtu.lv/lv/universitate/masu-medijiem/zinas/atvert/pec-rtu-olaines-tehnologiju-koledzas-reorganizacijas-macibu-process-turpinasies-olaine Pēc RTU Olaines Tehnoloģiju koledžas reorganizācijas mācību process turpināsies Olainē]. Rīgas Tehniskā universitāte. 05.06.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Мәдениеті == Олайнедегі негізгі мәдени мекемелер — '''Олайне мәдениет орталығы''', '''Олайне кітапханасы''' және '''Олайне тарих және өнер музейі'''.<ref name="institutions"/> Олайне мәдениет орталығы қаладағы концерттер, мерекелер, көркемөнерпаздар ұжымдары мен мәдени іс-шаралардың негізгі ұйымдастырушыларының бірі. Оның Олайнедегі мәдениет үйі бұрынғы ''Nākotne'' кинотеатрының ғимаратында орналасқан.<ref name="facts">[https://www.olaine.lv/lv/jaunumi/fakti-par-olaini Fakti par Olaini]. Olaines novada pašvaldība. 20.02.2021. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Олайне тарих және өнер музейі қаланың және өлкенің тарихын зерттейді. Оның қызметінде шымтезек өндіру, өнеркәсіптің қалыптасуы, жергілікті тұрғындардың тарихы және Бірінші дүниежүзілік соғыс кезеңіне ерекше назар аударылады. Музей Олайне маңындағы Бірінші дүниежүзілік соғыс орындарында археологиялық зерттеулер мен танымдық жобалар ұйымдастырады.<ref name="facts"/> === Қалалық орта және көрікті жерлері === Қаладағы көрнекті нысандардың бірі — орман саябағы аумағындағы су мұнарасына салынған үлкен қабырға суреті. Ол Олайненің қазіргі қалалық ортасының айрықша белгілерінің біріне айналған. Олайне маңында Бірінші дүниежүзілік соғысқа арналған тарихи-танымдық маршрут бар. Оның аумағында соғыс кезіндегі қорғаныс құрылыстарының қалдықтары, қалпына келтірілген блиндаждар және археологиялық зерттеу орындары орналасқан.<ref name="facts"/> Қалада Әулие Димитрий Солунский православ шіркеуі де орналасқан. [[Сурет:Church and school in Olaine.jpg|нобай|солға|300px|Әулие Димитрий Солунский православ шіркеуі және Олайне 2-орта мектебі]] == Спорт == Олайнедегі спорт өмірін негізінен '''Олайне спорт орталығы''' ({{lang-lv|Olaines Sporta centrs}}) үйлестіреді. Қалада стадиондар, спорт үйі, жүзу бассейні, ашық мұз айдыны, скейт-парк және басқа спорт нысандары бар.<ref name="sportclubs">[https://www.olaine.lv/lv/sports/sporta-klubi-biedribas Sporta veidu sekcijas / pulciņi]. Olaines novada pašvaldība. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> === Футбол === Олайнедегі ең дамыған командалық спорт түрлерінің бірі — [[футбол]]. Қаланы ұлттық жарыстарда '''AFA Olaine''' клубы таныстырады. Команда үй матчтарын '''Олайне қалалық стадионында''' өткізеді. 2026 жылғы маусымда AFA Olaine Латвияның '''Altero.lv LIIGA''' чемпионатында өнер көрсетеді.<ref>[https://lff.lv/klubi/afa-olaine-13841/ AFA Olaine]. Latvijas Futbola federācija. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2025 жылғы маусымда клуб ''Nākotnes līga'' чемпионатын 13-орынмен аяқтап, келесі маусымға осы дивизиондағы орнын сақтай алмады.<ref>[https://lff.lv/ Latvijas Futbola federācija]. AFA Olaine жарыс деректері. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Клубтың құрылымында балалар мен жасөспірімдердің бірнеше жас санатындағы командалары жұмыс істейді. === Әйелдер футболы === Олайне Латвияның әйелдер футболында да ұсынылған. 2026 жылғы маусымда Олайне және [[Иецава]] клубтарының біріккен '''FK Iecava/FK Olaine''' командасы елдің жоғарғы әйелдер чемпионаты — ''Sieviešu futbola līga'' жарысына қатысады. Команда үй ойындарының бір бөлігін Олайне қалалық стадионында өткізеді.<ref>[https://lff.lv/sacensibas/sievietes/sieviesu-futbola-liga/ Sieviešu futbola līga]. Latvijas Futbola federācija. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Біріккен жүйенің '''FK Iecava/FK Olaine-2''' командасы әйелдер арасындағы 1-лигада ойнайды. 2025 жылы '''FK Olaine''' әйелдер командасы Латвияның әйелдер арасындағы футзал 1-лигасының жеңімпазы атанды. Финалда команда ''FC Talsi/Tukums'' клубымен 1:1 есебімен тең ойнап, матчтан кейінгі пенальти сериясында 3:2 есебімен жеңіске жетті.<ref>[https://lff.lv/zinas/18132/fk-olaine-triumfe-sieviesu-telpu-futbola-1-liga/ FK «Olaine» triumfē Sieviešu telpu futbola 1. līgā]. Latvijas Futbola federācija. 10.03.2025. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> === Хоккей === Олайнеде [[шайбалы хоккей]] дәстүрі де бар. Қаладағы ұйымдасқан хоккейдің тарихы кемінде 1970-жылдардың соңына дейін барады. Кейін әр кезеңде қаланы әртүрлі әуесқой командалар таныстырды.<ref>[https://www.olaine.lv/lv/jaunumi/hokejs-ka-atbildiga-un-cienpilna-cilveka-pamats Hokejs kā atbildīga un cieņpilna cilvēka pamats]. Olaines novada pašvaldība. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> '''HK Olaine''' Олайне спорт орталығының жарыстарына қатысады. 2023 жылы клуб Олайне хоккей кубогының әуесқойлар жарысында жеңіске жетті. 2026 жылғы сәуірде HK Olaine Олайне спорт орталығы кубогының ардагерлер лигасында тағы да чемпион атанды; екінші орынды ''LAS ESTRELLAS'', үшінші орынды ''SBC'' иеленді.<ref>[https://www.olaine.lv/lv/jaunumi/osc-kauss-hokeja-veteranu-ligas-cempioni-olaine OSC kauss hokejā veterānu līgas čempioni — Olaine]. Olaines novada pašvaldība. 09.04.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> === Басқа спорт түрлері === Олайне өлкесінің ресми спорт ұйымдарының тізімінде ардагерлер футбол клубы, новус командасы, '''Latvijas Inline Hokeja centrs''', үстел теннисі, теннис және бадминтонмен айналысатын '''Sporta klubs «Olaine»''', '''Олайне скейтборд клубы''' және басқа ұйымдар бар.<ref name="sportclubs"/> Қалада жеңіл атлетика, жүзу, баскетбол, волейбол, инлайн-хоккей, мәнерлеп сырғанау, бокс, күрес, каратэ, үстел теннисі, бадминтон, шахмат және скейтбординг те дамыған. == Басқаруы == Олайне 2009 жылдан бері жеке муниципалитет емес, '''Олайне өлкесінің''' құрамындағы қала және оның әкімшілік орталығы болып табылады.<ref name="history"/> Жергілікті өзін-өзі басқарудың өкілді органы — '''Олайне өлкесінің думасы''' (''Olaines novada dome''). 2025 жылғы 7 маусымдағы муниципалдық сайлаудан кейін дума '''15 депутаттан''' тұрады.<ref>[https://www.olaine.lv/lv/jaunumi/ieveleta-olaines-novada-pasvaldibas-domes-vadiba Ievēlēta Olaines novada pašvaldības domes vadība]. Olaines novada pašvaldība. 27.06.2025. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Думада: * Латвия социал-демократиялық жұмысшы партиясы — 6 орын; * ''Latvijas attīstībai'' — 5 орын; * ''Suverēnā vara. Apvienība jaunlatvieši'' — 3 орын; * ''Latvija pirmajā vietā'' — 1 орын.<ref>[https://www.olaine.lv/lv/jaunumi/ieveleta-olaines-novada-pasvaldibas-domes-vadiba Ievēlēta Olaines novada pašvaldības domes vadība]. Olaines novada pašvaldība. 27.06.2025. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2026 жылғы жағдай бойынша думаның төрағасы — '''Андрис Бергс''' (''Andris Bergs''). Төрағаның бірінші орынбасары — '''Лига Гулбе''' (''Līga Gulbe''), екінші орынбасары — '''Дмитрийс Ивановс''' (''Dmitrijs Ivanovs'').<ref>[https://www.olaine.lv/lv/kontakti Kontakti — Deputāti]. Olaines novada pašvaldība. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Муниципалитет әкімшілігі Олайне қаласындағы Земгале көшесі, 33 мекенжайында орналасқан. == Рәміздері == Олайне қаласының ресми рәміздеріне елтаңба мен ту жатады. 1998 жылғы 12 қарашада Латвияның Геральдика комиссиясы Олайне қаласы туының жобасын бекітті. Оның композициясындағы '''үш қан тамшысы''' қаланың фармацевтика өнеркәсібін, ал күміс жапырақтары мен екі жидегі бар қара мүкжидек бұтағы Олайне маңындағы шымтезекті батпақтарды бейнелейді.<ref name="history"/> Тудың жобасын суретші Имантис Пурвиньш (''Imants Purviņš'') және геральдика мамандары Юрис Ивановс пен Илзе Либиете әзірлеген.<ref name="history"/> 2012 жылы Олайне қаласы мен Олайне өлкесінің тулары және өлкенің елтаңбасы жаңадан бекітілді; қала елтаңбасы сақталды. == Халықаралық байланыстары == Олайне және кейінгі Олайне өлкесі бірнеше еуропалық муниципалитетпен ұзақ мерзімді әріптестік байланыс орнатқан. Муниципалитеттің ресми есептерінде бұрын жасалған бауырластық және ынтымақтастық келісімдері бар серіктестер ретінде: * {{flagicon|Швеция}} '''[[Эдесхёг]]''' (''Ödeshög''), [[Швеция]]; * {{flagicon|Швеция}} '''[[Карлскуга]]''' (''Karlskoga''), Швеция; * {{flagicon|Финляндия}} '''[[Рийхимяки]]''' (''Riihimäki''), [[Финляндия]]; * {{flagicon|Польша}} '''[[Нова-Сажина]]''' (''Nowa Sarzyna''), [[Польша]]; * {{flagicon|Польша}} '''[[Радомско]]''' (''Radomsko''), Польша аталады.<ref>[https://www.olaine.lv/uploads/kcfinder/files/domes_s%C4%93des/lemumu_projekti/2023/Olaines_novada_pasvaldibas_2022_gada_publiskais_parskats060623_.pdf Olaines novada pašvaldības 2022. gada publiskais pārskats]. Olaines novada pašvaldība. 2023. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Ресми есептерде Швецияның [[Вадстена]] қаласымен де ұзақ мерзімді байланыстар, сондай-ақ Литваның [[Аникщяй]] қаласымен ынтымақтастық туралы мәліметтер бар.<ref>[https://www.olaine.lv/uploads/kcfinder/files/domes_s%C4%93des/lemumu_projekti/2023/Olaines_novada_pasvaldibas_2022_gada_publiskais_parskats060623_.pdf Olaines novada pašvaldības 2022. gada publiskais pārskats]. Olaines novada pašvaldība. 2023. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2023 жылғы 26 шілдеде Олайне өлкесі мен Украинаның '''[[Мена (Украина)|Мена]]''' аумақтық қауымы арасында ресми '''бауырластық және ынтымақтастық туралы келісім''' жасалды. Құжат білім, мәдениет, өнер, спорт және жергілікті қауымдар арасындағы тәжірибе алмасуды қарастырады.<ref>[https://www.olaine.lv/lv/jaunumi/26-julija-ir-parakstits-sadraudzibas-un-sadarbibas-ligums-starp-olaines-novada-pasvaldibu-un-menas-teritorialo-pasvaldibu-ukraina 26. jūlijā ir parakstīts Sadraudzības un sadarbības līgums starp Olaines novada pašvaldību un Menas teritoriālo pašvaldību Ukrainā]. Olaines novada pašvaldība. 27.07.2023. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Белгілі тұлғалары == Олайнеде туған немесе өскен белгілі тұлғалардың арасында: * '''Гунта Башко''' ({{lang-lv|Gunta Baško}}, 1980) — латвиялық баскетболшы; * '''Рустамс Беговс''' (''Rustams Begovs'', 1993) — латвиялық хоккейші; * '''Жанета Яунземе-Гренде''' (''Žaneta Jaunzeme-Grende'', 1964) — кәсіпкер және саясаткер, Латвияның бұрынғы мәдениет министрі; * '''Янис Кузминс''' (''Jānis Kuzmins'', 1977) — слалом-скейтбордингтен әлем чемпионы; * '''Дмитрийс Милькевичс''' (''Dmitrijs Miļkevičs'', 1981) — жеңіл атлет; * '''Паулс фон Шлиппенбах''' (''Pauls von Schlippenbach'', 1869—1933) — суретші; * '''Андрис Толмачовс''' (''Andris Tolmačovs'', 1973) — саясаткер, Латвия Сеймінің бұрынғы депутаты.<ref>[https://lv.wikipedia.org/wiki/Olaine Olaine]. Vikipēdija латыш тілінде; тұлғалар тізімі бастапқы бағыттаушы дереккөз ретінде пайдаланылды. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="170"> Olaines 1. vidusskola.jpg|Олайне 1-орта мектебі Olaines pareizticīgo baznīca.jpg|Әулие Димитрий Солунский православ шіркеуі Nordic Industrial Park, Olaine.jpg|Олайнедегі өнеркәсіптік аймақ Zemgales iela Olainē.jpg|Земгале көшесі Olaines stacija 2019.jpg|Олайне теміржол станциясы RTU tehnoloģiju koledža Olainē.jpg|Олайне технологиялық колледжі Zemgales iela un grafiti mākslas darbs uz ūdenstorņa.jpg|Су мұнарасындағы қабырға суреті </gallery> == Қараңыз да == * [[Олайне өлкесі]] * [[Яунолайне]] * [[Латвия қалаларының тізімі]] * [[Рига]] * [[Елгава]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.olaine.lv/ Олайне өлкесінің ресми сайты] * [https://enciklopedija.lv/skirklis/166773-Olaine Олайне туралы Латвия ұлттық энциклопедиясындағы мақала] * [https://stat.gov.lv/ Латвияның ресми статистика порталы] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category Олайне Wikimedia Commons-та] {{Commonscat|Olaine}} [[Санат:Латвия қалалары]] [[Санат:Олайне өлкесі]] m4vro8ehl9mpt5y4jv5pxgu81q3ctol 3643557 3643555 2026-08-18T05:34:31Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 /* Халқы */ 3643557 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы=Қала |қазақша атауы=Олайне |шынайы атауы={{Lang-lv|Olaine}} |сурет=Zemgales iela Olainē.jpg |сурет атауы=Олайнедегі Земгале көшесі |ту=Flag of Olaine.png |елтаңба=Olaine COA.svg |ел=Латвия |аудан түрі=Өлке |ауданы=Олайне өлкесі |жағдайы=Олайне өлкесінің әкімшілік орталығы |басшының түрi=Өлкелік дума төрағасы |басшысы=Андрис Бергс |lat_deg=56 |lat_min=47 |lat_sec=14 |lon_deg=23 |lon_min=56 |lon_sec=31 |статус алуы=20 ақпан 1967 |жер аумағы=6,84 |тұрғыны=9 580 |санақ жылы=2026 |тығыздығы=1 442,8 |уақыт белдеуі=+2 |DST=бар |пошта индексі=LV-2114 |ортаққордағы санаты=Olaine |сайты=https://www.olaine.lv/ }} '''Олайне''' ({{lang-lv|Olaine}}, тарихи немісше ''Olai'') — [[Латвия]]дағы қала, [[Олайне өлкесі]]нің әкімшілік орталығы. Қала ел астанасы [[Рига]]ның оңтүстік-батысында, Рига агломерациясында орналасқан; Рига орталығына дейінгі қашықтық шамамен 20–25 км.<ref name="NE">[https://enciklopedija.lv/skirklis/166773-Olaine Olaine]. ''Nacionālā enciklopēdija''. Жаңартылған: 25.11.2025. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Қала арқылы және оның маңымен Рига—Елгава бағытындағы маңызды автомобиль және теміржол көлік дәлізі өтеді. Олайне — XX ғасырда қалыптасқан өнеркәсіптік қала. Оның өсуі алғашында [[шымтезек]] өндірумен, кейін [[химия өнеркәсібі|химия]] және [[фармацевтика]] өнеркәсібімен байланысты болды. Қазіргі қаланың негізі 1939 жылы шымтезек өндіру басталған кезде қаланды, ал 1967 жылғы 20 ақпанда Олайне қала мәртебесін алды.<ref name="history">[https://www.olaine.lv/lv/jaunumi/1-julijs-olaines-novada-izveidosanas-diena 1. jūlijs — Olaines novada izveidošanas diena]. Olaines novada pašvaldība. 01.07.2023. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Латвияның Орталық статистика басқармасының 2026 жылғы деректері бойынша қала халқының саны '''9 580 адам''', жалпы аумағы — '''6,84 км²''', оның 6,64 км²-і құрлыққа тиесілі.<ref name="population">[https://data.stat.gov.lv/pxweb/en/OSP_PUB/START__POP__IR__IRE/RIG010/ Population in regions, cities, municipalities, towns, rural territories, villages... 2000–2026]. Central Statistical Bureau of Latvia. Жаңартылған: 29.07.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref><ref name="area">[https://data.stat.gov.lv/pxweb/lv/OSP_PUB/START__ENV__DR__DRT/DRT011/ Reģionu, novadu, pilsētu un pagastu kopējā un sauszemes platība gada sākumā]. Centrālā statistikas pārvalde. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Географиясы == Олайне Орта Латвия ойпатының Тирели жазығында ({{lang-lv|Tīreļu līdzenums}}) орналасқан. Қала аумағы негізінен жазық. Қала арқылы [[Миса (өзен)|Миса]] өзені алабына жататын Олайните (''Olainīte'') және Пупла (''Pupla'') шағын өзендері ағып өтеді.<ref name="NE"/> Олайненің солтүстігі мен батысында батпақты және шымтезекті аумақтар кең таралған. Табиғи жағдайлар қаланың экономикалық тарихына тікелей ықпал етті: XX ғасырдың алғашқы жартысында осы маңдағы шымтезек қорларын өнеркәсіптік игеру қазіргі қаланың қалыптасуына негіз болды.<ref name="history"/> Олайне Рига мен [[Елгава]] арасындағы көлік дәлізінің бойында орналасуының арқасында Латвия астанасымен тығыз экономикалық және әлеуметтік байланыста. == Атауы == ''Олайне'' атауы XVII ғасырдан белгілі. 1638 жылы бұл аумақ [[Швед Ливониясы]]ның құрамында болған кезде қазіргі [[Яунолайне]] маңында Әулие Олафтың құрметіне ағаш лютеран шіркеуі — ''St. Olai'' салынған. Елді мекеннің кейінгі атауы осы шіркеу атауымен байланыстырылады.<ref name="history"/> Тарихи Олайне қазіргі қаланың орнында емес, одан оңтүстік-шығысқа қарай, қазіргі Яунолайне ауылының маңында орналасқан. XX ғасырда жаңа өнеркәсіптік елді мекен Олайне атауын алғаннан кейін бұрынғы елді мекен '''Яунолайне''' (''Jaunolaine'', «Жаңа Олайне») деп атала бастады.<ref name="NE"/> XIX ғасырда теміржол станциясы және елді мекен неміс тіліндегі '''Olai''' атауымен белгілі болды. Латвия тәуелсіз мемлекет құрғаннан кейін жер-су атауларын латыштандыру барысында қазіргі '''Olaine''' нұсқасы ресми қолданысқа енді.<ref name="NE"/> == Тарихы == === Ежелгі және жаңа дәуір === Қазіргі Олайне маңы орта ғасырлардан бастап Ригаға қарасты жерлер мен көршілес аумақтардың шекаралық өңірі болды. XIII ғасырдың екінші жартысында бұл аумақ Рига қаласының ауылдық жерлері мен Упмале жерінің шекарасына жақын орналасқан. Кейін ол Рига иеліктері мен [[Ливон ордені]] жерлерінің, ал 1562 жылдан кейін [[Курляндия және Семигалия герцогтігі]]мен шектесетін өңірге айналды.<ref name="NE"/> Олайните өзенінің Мисаға құяр тұсына жақын жерде Рига қаласына тиесілі шағын иелік пен керуен сарайы болған. 1638 жылы Әулие Олафтың құрметіне ағаш лютеран шіркеуі салынды.<ref name="history"/> [[Ұлы Солтүстік соғыс]] басталған кезеңде, 1700 жылғы ақпанда Олайне маңында швед шекарашылары мен саксон әскерлері арасында қақтығыс болды. 1749—1753 жылдары бұрынғы ағаш ғибадатхананың орнына тас лютеран шіркеуі салынды.<ref name="NE"/> XIX ғасырдың бірінші жартысында Рига—Елгава жолының маңызы артты. 1830—1850 жылдары жол қайта салынып, Олайне Рига мен Елгава арасындағы пошта жолының аялдамаларының біріне айналды.<ref name="NE"/> === Теміржол және Бірінші дүниежүзілік соғыс === 1868 жылғы 21 қарашада Рига—Елгава теміржол желісі ашылып, Олайне маңында '''Olai''' станциясы құрылды. Теміржолдың пайда болуы аумақтың шаруашылық маңызын арттырды.<ref name="station">[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category Olaine railway station]. Wikimedia Commons. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде, 1915—1917 жылдары, бұл аудан майдан шебіне жақын орналасты. Мұнда Германия армиясының жабдықтау нысандары болды; соғыс қимылдары кезінде шіркеу, болыс үйі және мектеп зақымданды немесе қирады.<ref name="NE"/> Латвия тәуелсіздік алғаннан кейін елді мекен мен станцияға ресми түрде латышша '''Olaine''' атауы берілді. === Қазіргі Олайненің қалыптасуы === Қазіргі Олайне қаласының тарихы негізінен 1939 жылдан басталады. Сол жылы қазіргі қала орналасқан аумақта өнеркәсіптік шымтезек өндіру басталып, кеніш пен шымтезек кәсіпорны қызметкерлері үшін шағын жұмысшы қонысы қалыптасты.<ref name="history"/> Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін шымтезек өндірісінің көлемі артты. 1950-жылдардың екінші жартысынан бастап Олайнеде жаңа өнеркәсіптік кәсіпорындар салына бастады. 1959 жылы Ригадан желім өндірісі көшірілді, ал 1962—1965 жылдары жаңа өндірістік нысандармен қатар көпқабатты тұрғын үйлер жедел салынды.<ref name="NE"/> 1963 жылы шымтезек кәсіпорны маңындағы жұмысшы қонысына қалалық кент мәртебесі берілді. Халық саны жеті мың адамнан асқаннан кейін, '''1967 жылғы 20 ақпанда''' аумағы сол кезде 332 гектар болған Олайне ресми түрде қала мәртебесін алды.<ref name="history"/> Қала құрылысы кеңестік кезеңдегі өндірістік жоспарлаумен тығыз байланысты болды: тұрғын аудандар мен ірі өнеркәсіптік аймақ бір мезгілде қалыптасты. 1990 жылға қарай қала халқы шамамен 15 мың адамға жетті. 1991 жылы Латвия мемлекеттік тәуелсіздігін қалпына келтіргеннен кейін Олайне қаласы мен Олайне болысының жеке өзін-өзі басқару органдары жұмыс істеді. 2009 жылғы әкімшілік-аумақтық реформа нәтижесінде олар біріктіріліп, '''Олайне өлкесі''' құрылды. 2009 жылғы 1 шілдеден Олайне — жаңа өлкенің әкімшілік орталығы.<ref name="history"/> == Халқы == Олайне халқының ең жылдам өсу кезеңі XX ғасырдың 1960—1980 жылдарына сәйкес келеді. Бұған химия және фармацевтика кәсіпорындарының ашылуы, өнеркәсіптік жұмыс орындарының көбеюі және жаңа тұрғын үй құрылысы ықпал етті. 1990 жылдардың басынан бастап халық саны төмендеу үрдісіне көшті. Бұл үрдіс Латвияның көптеген шағын және орта қалаларына тән демографиялық өзгерістермен байланысты. {| class="wikitable" style="text-align:align" |+ '''Олайне халқы санының өзгеруі''' |- ! Жыл !! Халық саны |- | 1970 || 9 174 |- | 1979 || 13 612 |- | 1989 || 14 989 |- | 2000 || 13 586 |- | 2011 || 12 023 |- | 2021 || 10 394 |- | 2026 || '''9 580''' |- ! colspan="2" | Дереккөз |- | colspan="2" style="font-size:90%; text-align:left;" | 1970—2021 жылдардағы деректер — Латвияның Орталық статистика басқармасының тарихи қатарлары;<br>2026 жылғы көрсеткіш — 2026 жылғы шекаралар бойынша есептелген ресми эксперименттік статистика.<ref name="population"/> |} 2021 жылғы этникалық құрам жөніндегі статистикалық деректерде 10324 адамның 4312-сі (41,8 %) орыстар, 4126-сы (40,0 %) латыштар, ал 1886-сы (18,2 %) басқа этностардың өкілдері ретінде көрсетілген.<ref>[https://data.stat.gov.lv/pxweb/lv/OSP_PUB/START__POP__IR__IRE/ Latvijas iedzīvotāju statistika]. Centrālā statistikas pārvalde. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2025 жылдан бастап Латвияның Орталық статистика басқармасы тұрақты тұрғындар санын есептеудің жаңа әдісін қолданады. Ол әкімшілік тізілімдердегі адамның белсенділік белгілерін ескеретін ықтималдық моделіне негізделген. Сондықтан 2025—2026 жылдардағы кейбір көрсеткіштер бұрын жарияланған статистикамен әдістемелік тұрғыдан толық салыстырылмауы мүмкін.<ref>[https://stat.gov.lv/en/statistics-themes/population/population/press-releases/27583-number-population-latvia-2025 Latvia has a population of 1.845 million]. Central Statistical Bureau of Latvia. 02.06.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Экономикасы == Олайне экономикасының қалыптасуына өнеркәсіп шешуші ықпал етті. Қаланың алғашқы өнеркәсіптік мамандануы шымтезек өндіру болса, XX ғасырдың екінші жартысында химия және фармацевтика өндірісі басым бағыттардың біріне айналды. Қаланың ең танымал кәсіпорны — қазіргі '''Olpha''' акционерлік қоғамының фармацевтикалық зауыты. Кеңестік кезеңде Ригадағы фармацевтикалық өндіріс қуаты жеткіліксіз болғандықтан, 1968 жылы Олайне химия-фармацевтика зауытының құрылысы басталды. Құрылыс шамамен үш жылға созылып, бұрын батпақты болған аумақ ірі өнеркәсіптік аймаққа айналды.<ref name="olpha-history">[https://olpha.eu/en/about-us/history/ History]. Olpha. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Кәсіпорын ұзақ уақыт '''Olainfarm''' атауымен жұмыс істеді. 2024 жылғы 19 маусымда компания халықаралық нарыққа бағытталған жаңа '''Olpha''' брендіне көшетінін жариялады. Фармацевтика саласындағы тіркеу рәсімдеріне байланысты атауды өнімдер мен құжаттарда ауыстыру үдерісі кезең-кезеңімен жүргізілді.<ref name="olpha">[https://olpha.eu/en/olainfarm-transforms-into-olpha-aiming-to-become-europes-top-10-pharmaceutical-company/ Olainfarm transforms into Olpha]. Olpha. 19.06.2024. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Olpha-ның негізгі өндірістік алаңы Олайнедегі Рупницу көшесінде орналасқан. Компания дайын дәрілік нысандарды, белсенді фармацевтикалық ингредиенттерді және аралық өнімдерді әзірлеу мен өндіруге маманданған.<ref name="olpha"/> Қаланың тұрғын бөлігінің жанында кең өнеркәсіптік аймақ орналасқан. Химия және фармацевтикадан басқа, Олайне мен оның маңындағы өндірістік аймақта машина жасау, желдету жабдықтары, логистика және басқа да салалардағы кәсіпорындар жұмыс істейді. == Көлігі == [[Сурет:Olaines stacija 2019.jpg|нобай|солға|300px|Олайне теміржол станциясы]] Олайне Рига мен Елгаваны байланыстыратын негізгі көлік дәлізінде орналасқан. === Автомобиль көлігі === Қаланың шығыс шекарасына жақын жерден мемлекеттік маңызы бар '''A8''' автомобиль жолы — Рига—Елгава—Литва шекарасы (Мейтене) бағыты өтеді. Ол Олайнені Рига, Елгава және Литва бағыттарымен байланыстырады. Қала ішіндегі негізгі көшелер A8 тасжолымен және өлкелік жол желісімен байланысқан. Ригаға жақындығы Олайнеден астанаға күнделікті қатынауға мүмкіндік береді. === Теміржол === '''Олайне теміржол станциясы''' 1868 жылы ашылған Рига—Елгава теміржол желісінде орналасқан.<ref name="station"/> Қазіргі уақытта станцияға Латвияның '''Vivi''' жолаушылар теміржол операторының Рига—Елгава бағытындағы пойыздары қызмет көрсетеді. 2026 жылғы негізгі қозғалыс кестесі 26 мамырдан күшіне енген.<ref>[https://www.vivi.lv/lv/informacija-pasazieriem/ Vilcienu kustības pamatsaraksts]. Vivi. 26.05.2026 бастап қолданыста. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Теміржол Олайненің қалыптасу тарихында да маңызды орын алды: XIX ғасырдың соңынан бастап ол елді мекенді Рига және Елгавамен тұрақты көлік байланысына қосты. == Білім беру == [[Сурет:RTU tehnoloģiju koledža Olainē.jpg|нобай|оңға|300px|Олайне технологиялық колледжінің ғимараты]] Қалада жалпы, кәсіптік және өнер бағытындағы білім беру мекемелері жұмыс істейді. Муниципалдық жалпы білім беру жүйесінің негізгі мекемелерінің қатарына '''Олайне 1-орта мектебі''' (''Olaines 1. vidusskola'') және '''Олайне 2-орта мектебі''' (''Olaines 2. vidusskola'') кіреді.<ref name="institutions">[https://www.olaine.lv/lv/kontakti Kontakti]. Olaines novada pašvaldība. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> '''Олайне музыка және өнер мектебі''' (''Olaines Mūzikas un mākslas skola'') — муниципалитет құрған аккредиттелген кәсіптік бағыттағы білім беру мекемесі. Онда фортепиано, аккордеон, ішекті, үрмелі және ұрмалы аспаптар, сондай-ақ бейнелеу өнері бойынша бағдарламалар оқытылады.<ref name="institutions"/> Қаланың өнеркәсіптік мамандануына байланысты кәсіптік-техникалық білімнің маңызы тарихи тұрғыдан жоғары болды. '''Рига техникалық университетінің Олайне технологиялық колледжі''' (''RTU Olaines Tehnoloģiju koledža'') химия, фармацевтика, биотехнология, қоршаған орта және азық-түлік сапасын бақылау салалары бойынша мамандар даярлады.<ref>[https://www.rtu.lv/lv/universitate/struktura-un-vadiba/regionalie-centri-un-skolas/rtu-olaines-tehnologiju-koledza RTU Olaines Tehnoloģiju koledža]. Rīgas Tehniskā universitāte. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2026 жылғы шешім бойынша колледжді '''2026 жылғы 1 қыркүйектен бастап қайта ұйымдастыру''' белгіленген: кәсіптік орта білім бағдарламаларын Рига мемлекеттік техникумы, ал жоғары білім бағдарламаларын [[Рига техникалық университеті]] қабылдайды. Оқу бағдарламаларын Олайне қаласында жүзеге асыру жалғастырылуы тиіс.<ref>[https://www.rtu.lv/lv/universitate/masu-medijiem/zinas/atvert/pec-rtu-olaines-tehnologiju-koledzas-reorganizacijas-macibu-process-turpinasies-olaine Pēc RTU Olaines Tehnoloģiju koledžas reorganizācijas mācību process turpināsies Olainē]. Rīgas Tehniskā universitāte. 05.06.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Мәдениеті == Олайнедегі негізгі мәдени мекемелер — '''Олайне мәдениет орталығы''', '''Олайне кітапханасы''' және '''Олайне тарих және өнер музейі'''.<ref name="institutions"/> Олайне мәдениет орталығы қаладағы концерттер, мерекелер, көркемөнерпаздар ұжымдары мен мәдени іс-шаралардың негізгі ұйымдастырушыларының бірі. Оның Олайнедегі мәдениет үйі бұрынғы ''Nākotne'' кинотеатрының ғимаратында орналасқан.<ref name="facts">[https://www.olaine.lv/lv/jaunumi/fakti-par-olaini Fakti par Olaini]. Olaines novada pašvaldība. 20.02.2021. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Олайне тарих және өнер музейі қаланың және өлкенің тарихын зерттейді. Оның қызметінде шымтезек өндіру, өнеркәсіптің қалыптасуы, жергілікті тұрғындардың тарихы және Бірінші дүниежүзілік соғыс кезеңіне ерекше назар аударылады. Музей Олайне маңындағы Бірінші дүниежүзілік соғыс орындарында археологиялық зерттеулер мен танымдық жобалар ұйымдастырады.<ref name="facts"/> === Қалалық орта және көрікті жерлері === Қаладағы көрнекті нысандардың бірі — орман саябағы аумағындағы су мұнарасына салынған үлкен қабырға суреті. Ол Олайненің қазіргі қалалық ортасының айрықша белгілерінің біріне айналған. Олайне маңында Бірінші дүниежүзілік соғысқа арналған тарихи-танымдық маршрут бар. Оның аумағында соғыс кезіндегі қорғаныс құрылыстарының қалдықтары, қалпына келтірілген блиндаждар және археологиялық зерттеу орындары орналасқан.<ref name="facts"/> Қалада Әулие Димитрий Солунский православ шіркеуі де орналасқан. [[Сурет:Church and school in Olaine.jpg|нобай|солға|300px|Әулие Димитрий Солунский православ шіркеуі және Олайне 2-орта мектебі]] == Спорт == Олайнедегі спорт өмірін негізінен '''Олайне спорт орталығы''' ({{lang-lv|Olaines Sporta centrs}}) үйлестіреді. Қалада стадиондар, спорт үйі, жүзу бассейні, ашық мұз айдыны, скейт-парк және басқа спорт нысандары бар.<ref name="sportclubs">[https://www.olaine.lv/lv/sports/sporta-klubi-biedribas Sporta veidu sekcijas / pulciņi]. Olaines novada pašvaldība. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> === Футбол === Олайнедегі ең дамыған командалық спорт түрлерінің бірі — [[футбол]]. Қаланы ұлттық жарыстарда '''AFA Olaine''' клубы таныстырады. Команда үй матчтарын '''Олайне қалалық стадионында''' өткізеді. 2026 жылғы маусымда AFA Olaine Латвияның '''Altero.lv LIIGA''' чемпионатында өнер көрсетеді.<ref>[https://lff.lv/klubi/afa-olaine-13841/ AFA Olaine]. Latvijas Futbola federācija. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2025 жылғы маусымда клуб ''Nākotnes līga'' чемпионатын 13-орынмен аяқтап, келесі маусымға осы дивизиондағы орнын сақтай алмады.<ref>[https://lff.lv/ Latvijas Futbola federācija]. AFA Olaine жарыс деректері. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Клубтың құрылымында балалар мен жасөспірімдердің бірнеше жас санатындағы командалары жұмыс істейді. === Әйелдер футболы === Олайне Латвияның әйелдер футболында да ұсынылған. 2026 жылғы маусымда Олайне және [[Иецава]] клубтарының біріккен '''FK Iecava/FK Olaine''' командасы елдің жоғарғы әйелдер чемпионаты — ''Sieviešu futbola līga'' жарысына қатысады. Команда үй ойындарының бір бөлігін Олайне қалалық стадионында өткізеді.<ref>[https://lff.lv/sacensibas/sievietes/sieviesu-futbola-liga/ Sieviešu futbola līga]. Latvijas Futbola federācija. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Біріккен жүйенің '''FK Iecava/FK Olaine-2''' командасы әйелдер арасындағы 1-лигада ойнайды. 2025 жылы '''FK Olaine''' әйелдер командасы Латвияның әйелдер арасындағы футзал 1-лигасының жеңімпазы атанды. Финалда команда ''FC Talsi/Tukums'' клубымен 1:1 есебімен тең ойнап, матчтан кейінгі пенальти сериясында 3:2 есебімен жеңіске жетті.<ref>[https://lff.lv/zinas/18132/fk-olaine-triumfe-sieviesu-telpu-futbola-1-liga/ FK «Olaine» triumfē Sieviešu telpu futbola 1. līgā]. Latvijas Futbola federācija. 10.03.2025. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> === Хоккей === Олайнеде [[шайбалы хоккей]] дәстүрі де бар. Қаладағы ұйымдасқан хоккейдің тарихы кемінде 1970-жылдардың соңына дейін барады. Кейін әр кезеңде қаланы әртүрлі әуесқой командалар таныстырды.<ref>[https://www.olaine.lv/lv/jaunumi/hokejs-ka-atbildiga-un-cienpilna-cilveka-pamats Hokejs kā atbildīga un cieņpilna cilvēka pamats]. Olaines novada pašvaldība. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> '''HK Olaine''' Олайне спорт орталығының жарыстарына қатысады. 2023 жылы клуб Олайне хоккей кубогының әуесқойлар жарысында жеңіске жетті. 2026 жылғы сәуірде HK Olaine Олайне спорт орталығы кубогының ардагерлер лигасында тағы да чемпион атанды; екінші орынды ''LAS ESTRELLAS'', үшінші орынды ''SBC'' иеленді.<ref>[https://www.olaine.lv/lv/jaunumi/osc-kauss-hokeja-veteranu-ligas-cempioni-olaine OSC kauss hokejā veterānu līgas čempioni — Olaine]. Olaines novada pašvaldība. 09.04.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> === Басқа спорт түрлері === Олайне өлкесінің ресми спорт ұйымдарының тізімінде ардагерлер футбол клубы, новус командасы, '''Latvijas Inline Hokeja centrs''', үстел теннисі, теннис және бадминтонмен айналысатын '''Sporta klubs «Olaine»''', '''Олайне скейтборд клубы''' және басқа ұйымдар бар.<ref name="sportclubs"/> Қалада жеңіл атлетика, жүзу, баскетбол, волейбол, инлайн-хоккей, мәнерлеп сырғанау, бокс, күрес, каратэ, үстел теннисі, бадминтон, шахмат және скейтбординг те дамыған. == Басқаруы == Олайне 2009 жылдан бері жеке муниципалитет емес, '''Олайне өлкесінің''' құрамындағы қала және оның әкімшілік орталығы болып табылады.<ref name="history"/> Жергілікті өзін-өзі басқарудың өкілді органы — '''Олайне өлкесінің думасы''' (''Olaines novada dome''). 2025 жылғы 7 маусымдағы муниципалдық сайлаудан кейін дума '''15 депутаттан''' тұрады.<ref>[https://www.olaine.lv/lv/jaunumi/ieveleta-olaines-novada-pasvaldibas-domes-vadiba Ievēlēta Olaines novada pašvaldības domes vadība]. Olaines novada pašvaldība. 27.06.2025. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Думада: * Латвия социал-демократиялық жұмысшы партиясы — 6 орын; * ''Latvijas attīstībai'' — 5 орын; * ''Suverēnā vara. Apvienība jaunlatvieši'' — 3 орын; * ''Latvija pirmajā vietā'' — 1 орын.<ref>[https://www.olaine.lv/lv/jaunumi/ieveleta-olaines-novada-pasvaldibas-domes-vadiba Ievēlēta Olaines novada pašvaldības domes vadība]. Olaines novada pašvaldība. 27.06.2025. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2026 жылғы жағдай бойынша думаның төрағасы — '''Андрис Бергс''' (''Andris Bergs''). Төрағаның бірінші орынбасары — '''Лига Гулбе''' (''Līga Gulbe''), екінші орынбасары — '''Дмитрийс Ивановс''' (''Dmitrijs Ivanovs'').<ref>[https://www.olaine.lv/lv/kontakti Kontakti — Deputāti]. Olaines novada pašvaldība. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Муниципалитет әкімшілігі Олайне қаласындағы Земгале көшесі, 33 мекенжайында орналасқан. == Рәміздері == Олайне қаласының ресми рәміздеріне елтаңба мен ту жатады. 1998 жылғы 12 қарашада Латвияның Геральдика комиссиясы Олайне қаласы туының жобасын бекітті. Оның композициясындағы '''үш қан тамшысы''' қаланың фармацевтика өнеркәсібін, ал күміс жапырақтары мен екі жидегі бар қара мүкжидек бұтағы Олайне маңындағы шымтезекті батпақтарды бейнелейді.<ref name="history"/> Тудың жобасын суретші Имантис Пурвиньш (''Imants Purviņš'') және геральдика мамандары Юрис Ивановс пен Илзе Либиете әзірлеген.<ref name="history"/> 2012 жылы Олайне қаласы мен Олайне өлкесінің тулары және өлкенің елтаңбасы жаңадан бекітілді; қала елтаңбасы сақталды. == Халықаралық байланыстары == Олайне және кейінгі Олайне өлкесі бірнеше еуропалық муниципалитетпен ұзақ мерзімді әріптестік байланыс орнатқан. Муниципалитеттің ресми есептерінде бұрын жасалған бауырластық және ынтымақтастық келісімдері бар серіктестер ретінде: * {{flagicon|Швеция}} '''[[Эдесхёг]]''' (''Ödeshög''), [[Швеция]]; * {{flagicon|Швеция}} '''[[Карлскуга]]''' (''Karlskoga''), Швеция; * {{flagicon|Финляндия}} '''[[Рийхимяки]]''' (''Riihimäki''), [[Финляндия]]; * {{flagicon|Польша}} '''[[Нова-Сажина]]''' (''Nowa Sarzyna''), [[Польша]]; * {{flagicon|Польша}} '''[[Радомско]]''' (''Radomsko''), Польша аталады.<ref>[https://www.olaine.lv/uploads/kcfinder/files/domes_s%C4%93des/lemumu_projekti/2023/Olaines_novada_pasvaldibas_2022_gada_publiskais_parskats060623_.pdf Olaines novada pašvaldības 2022. gada publiskais pārskats]. Olaines novada pašvaldība. 2023. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Ресми есептерде Швецияның [[Вадстена]] қаласымен де ұзақ мерзімді байланыстар, сондай-ақ Литваның [[Аникщяй]] қаласымен ынтымақтастық туралы мәліметтер бар.<ref>[https://www.olaine.lv/uploads/kcfinder/files/domes_s%C4%93des/lemumu_projekti/2023/Olaines_novada_pasvaldibas_2022_gada_publiskais_parskats060623_.pdf Olaines novada pašvaldības 2022. gada publiskais pārskats]. Olaines novada pašvaldība. 2023. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2023 жылғы 26 шілдеде Олайне өлкесі мен Украинаның '''[[Мена (Украина)|Мена]]''' аумақтық қауымы арасында ресми '''бауырластық және ынтымақтастық туралы келісім''' жасалды. Құжат білім, мәдениет, өнер, спорт және жергілікті қауымдар арасындағы тәжірибе алмасуды қарастырады.<ref>[https://www.olaine.lv/lv/jaunumi/26-julija-ir-parakstits-sadraudzibas-un-sadarbibas-ligums-starp-olaines-novada-pasvaldibu-un-menas-teritorialo-pasvaldibu-ukraina 26. jūlijā ir parakstīts Sadraudzības un sadarbības līgums starp Olaines novada pašvaldību un Menas teritoriālo pašvaldību Ukrainā]. Olaines novada pašvaldība. 27.07.2023. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Белгілі тұлғалары == Олайнеде туған немесе өскен белгілі тұлғалардың арасында: * '''Гунта Башко''' ({{lang-lv|Gunta Baško}}, 1980) — латвиялық баскетболшы; * '''Рустамс Беговс''' (''Rustams Begovs'', 1993) — латвиялық хоккейші; * '''Жанета Яунземе-Гренде''' (''Žaneta Jaunzeme-Grende'', 1964) — кәсіпкер және саясаткер, Латвияның бұрынғы мәдениет министрі; * '''Янис Кузминс''' (''Jānis Kuzmins'', 1977) — слалом-скейтбордингтен әлем чемпионы; * '''Дмитрийс Милькевичс''' (''Dmitrijs Miļkevičs'', 1981) — жеңіл атлет; * '''Паулс фон Шлиппенбах''' (''Pauls von Schlippenbach'', 1869—1933) — суретші; * '''Андрис Толмачовс''' (''Andris Tolmačovs'', 1973) — саясаткер, Латвия Сеймінің бұрынғы депутаты.<ref>[https://lv.wikipedia.org/wiki/Olaine Olaine]. Vikipēdija латыш тілінде; тұлғалар тізімі бастапқы бағыттаушы дереккөз ретінде пайдаланылды. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="170"> Olaines 1. vidusskola.jpg|Олайне 1-орта мектебі Olaines pareizticīgo baznīca.jpg|Әулие Димитрий Солунский православ шіркеуі Nordic Industrial Park, Olaine.jpg|Олайнедегі өнеркәсіптік аймақ Zemgales iela Olainē.jpg|Земгале көшесі Olaines stacija 2019.jpg|Олайне теміржол станциясы RTU tehnoloģiju koledža Olainē.jpg|Олайне технологиялық колледжі Zemgales iela un grafiti mākslas darbs uz ūdenstorņa.jpg|Су мұнарасындағы қабырға суреті </gallery> == Қараңыз да == * [[Олайне өлкесі]] * [[Яунолайне]] * [[Латвия қалаларының тізімі]] * [[Рига]] * [[Елгава]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.olaine.lv/ Олайне өлкесінің ресми сайты] * [https://enciklopedija.lv/skirklis/166773-Olaine Олайне туралы Латвия ұлттық энциклопедиясындағы мақала] * [https://stat.gov.lv/ Латвияның ресми статистика порталы] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category Олайне Wikimedia Commons-та] {{Commonscat|Olaine}} [[Санат:Латвия қалалары]] [[Санат:Олайне өлкесі]] tldd8orwmstws2tx86aufdrl1r05xk4 3643560 3643557 2026-08-18T05:36:11Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 /* Көлігі */ 3643560 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы=Қала |қазақша атауы=Олайне |шынайы атауы={{Lang-lv|Olaine}} |сурет=Zemgales iela Olainē.jpg |сурет атауы=Олайнедегі Земгале көшесі |ту=Flag of Olaine.png |елтаңба=Olaine COA.svg |ел=Латвия |аудан түрі=Өлке |ауданы=Олайне өлкесі |жағдайы=Олайне өлкесінің әкімшілік орталығы |басшының түрi=Өлкелік дума төрағасы |басшысы=Андрис Бергс |lat_deg=56 |lat_min=47 |lat_sec=14 |lon_deg=23 |lon_min=56 |lon_sec=31 |статус алуы=20 ақпан 1967 |жер аумағы=6,84 |тұрғыны=9 580 |санақ жылы=2026 |тығыздығы=1 442,8 |уақыт белдеуі=+2 |DST=бар |пошта индексі=LV-2114 |ортаққордағы санаты=Olaine |сайты=https://www.olaine.lv/ }} '''Олайне''' ({{lang-lv|Olaine}}, тарихи немісше ''Olai'') — [[Латвия]]дағы қала, [[Олайне өлкесі]]нің әкімшілік орталығы. Қала ел астанасы [[Рига]]ның оңтүстік-батысында, Рига агломерациясында орналасқан; Рига орталығына дейінгі қашықтық шамамен 20–25 км.<ref name="NE">[https://enciklopedija.lv/skirklis/166773-Olaine Olaine]. ''Nacionālā enciklopēdija''. Жаңартылған: 25.11.2025. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Қала арқылы және оның маңымен Рига—Елгава бағытындағы маңызды автомобиль және теміржол көлік дәлізі өтеді. Олайне — XX ғасырда қалыптасқан өнеркәсіптік қала. Оның өсуі алғашында [[шымтезек]] өндірумен, кейін [[химия өнеркәсібі|химия]] және [[фармацевтика]] өнеркәсібімен байланысты болды. Қазіргі қаланың негізі 1939 жылы шымтезек өндіру басталған кезде қаланды, ал 1967 жылғы 20 ақпанда Олайне қала мәртебесін алды.<ref name="history">[https://www.olaine.lv/lv/jaunumi/1-julijs-olaines-novada-izveidosanas-diena 1. jūlijs — Olaines novada izveidošanas diena]. Olaines novada pašvaldība. 01.07.2023. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Латвияның Орталық статистика басқармасының 2026 жылғы деректері бойынша қала халқының саны '''9 580 адам''', жалпы аумағы — '''6,84 км²''', оның 6,64 км²-і құрлыққа тиесілі.<ref name="population">[https://data.stat.gov.lv/pxweb/en/OSP_PUB/START__POP__IR__IRE/RIG010/ Population in regions, cities, municipalities, towns, rural territories, villages... 2000–2026]. Central Statistical Bureau of Latvia. Жаңартылған: 29.07.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref><ref name="area">[https://data.stat.gov.lv/pxweb/lv/OSP_PUB/START__ENV__DR__DRT/DRT011/ Reģionu, novadu, pilsētu un pagastu kopējā un sauszemes platība gada sākumā]. Centrālā statistikas pārvalde. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Географиясы == Олайне Орта Латвия ойпатының Тирели жазығында ({{lang-lv|Tīreļu līdzenums}}) орналасқан. Қала аумағы негізінен жазық. Қала арқылы [[Миса (өзен)|Миса]] өзені алабына жататын Олайните (''Olainīte'') және Пупла (''Pupla'') шағын өзендері ағып өтеді.<ref name="NE"/> Олайненің солтүстігі мен батысында батпақты және шымтезекті аумақтар кең таралған. Табиғи жағдайлар қаланың экономикалық тарихына тікелей ықпал етті: XX ғасырдың алғашқы жартысында осы маңдағы шымтезек қорларын өнеркәсіптік игеру қазіргі қаланың қалыптасуына негіз болды.<ref name="history"/> Олайне Рига мен [[Елгава]] арасындағы көлік дәлізінің бойында орналасуының арқасында Латвия астанасымен тығыз экономикалық және әлеуметтік байланыста. == Атауы == ''Олайне'' атауы XVII ғасырдан белгілі. 1638 жылы бұл аумақ [[Швед Ливониясы]]ның құрамында болған кезде қазіргі [[Яунолайне]] маңында Әулие Олафтың құрметіне ағаш лютеран шіркеуі — ''St. Olai'' салынған. Елді мекеннің кейінгі атауы осы шіркеу атауымен байланыстырылады.<ref name="history"/> Тарихи Олайне қазіргі қаланың орнында емес, одан оңтүстік-шығысқа қарай, қазіргі Яунолайне ауылының маңында орналасқан. XX ғасырда жаңа өнеркәсіптік елді мекен Олайне атауын алғаннан кейін бұрынғы елді мекен '''Яунолайне''' (''Jaunolaine'', «Жаңа Олайне») деп атала бастады.<ref name="NE"/> XIX ғасырда теміржол станциясы және елді мекен неміс тіліндегі '''Olai''' атауымен белгілі болды. Латвия тәуелсіз мемлекет құрғаннан кейін жер-су атауларын латыштандыру барысында қазіргі '''Olaine''' нұсқасы ресми қолданысқа енді.<ref name="NE"/> == Тарихы == === Ежелгі және жаңа дәуір === Қазіргі Олайне маңы орта ғасырлардан бастап Ригаға қарасты жерлер мен көршілес аумақтардың шекаралық өңірі болды. XIII ғасырдың екінші жартысында бұл аумақ Рига қаласының ауылдық жерлері мен Упмале жерінің шекарасына жақын орналасқан. Кейін ол Рига иеліктері мен [[Ливон ордені]] жерлерінің, ал 1562 жылдан кейін [[Курляндия және Семигалия герцогтігі]]мен шектесетін өңірге айналды.<ref name="NE"/> Олайните өзенінің Мисаға құяр тұсына жақын жерде Рига қаласына тиесілі шағын иелік пен керуен сарайы болған. 1638 жылы Әулие Олафтың құрметіне ағаш лютеран шіркеуі салынды.<ref name="history"/> [[Ұлы Солтүстік соғыс]] басталған кезеңде, 1700 жылғы ақпанда Олайне маңында швед шекарашылары мен саксон әскерлері арасында қақтығыс болды. 1749—1753 жылдары бұрынғы ағаш ғибадатхананың орнына тас лютеран шіркеуі салынды.<ref name="NE"/> XIX ғасырдың бірінші жартысында Рига—Елгава жолының маңызы артты. 1830—1850 жылдары жол қайта салынып, Олайне Рига мен Елгава арасындағы пошта жолының аялдамаларының біріне айналды.<ref name="NE"/> === Теміржол және Бірінші дүниежүзілік соғыс === 1868 жылғы 21 қарашада Рига—Елгава теміржол желісі ашылып, Олайне маңында '''Olai''' станциясы құрылды. Теміржолдың пайда болуы аумақтың шаруашылық маңызын арттырды.<ref name="station">[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category Olaine railway station]. Wikimedia Commons. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде, 1915—1917 жылдары, бұл аудан майдан шебіне жақын орналасты. Мұнда Германия армиясының жабдықтау нысандары болды; соғыс қимылдары кезінде шіркеу, болыс үйі және мектеп зақымданды немесе қирады.<ref name="NE"/> Латвия тәуелсіздік алғаннан кейін елді мекен мен станцияға ресми түрде латышша '''Olaine''' атауы берілді. === Қазіргі Олайненің қалыптасуы === Қазіргі Олайне қаласының тарихы негізінен 1939 жылдан басталады. Сол жылы қазіргі қала орналасқан аумақта өнеркәсіптік шымтезек өндіру басталып, кеніш пен шымтезек кәсіпорны қызметкерлері үшін шағын жұмысшы қонысы қалыптасты.<ref name="history"/> Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін шымтезек өндірісінің көлемі артты. 1950-жылдардың екінші жартысынан бастап Олайнеде жаңа өнеркәсіптік кәсіпорындар салына бастады. 1959 жылы Ригадан желім өндірісі көшірілді, ал 1962—1965 жылдары жаңа өндірістік нысандармен қатар көпқабатты тұрғын үйлер жедел салынды.<ref name="NE"/> 1963 жылы шымтезек кәсіпорны маңындағы жұмысшы қонысына қалалық кент мәртебесі берілді. Халық саны жеті мың адамнан асқаннан кейін, '''1967 жылғы 20 ақпанда''' аумағы сол кезде 332 гектар болған Олайне ресми түрде қала мәртебесін алды.<ref name="history"/> Қала құрылысы кеңестік кезеңдегі өндірістік жоспарлаумен тығыз байланысты болды: тұрғын аудандар мен ірі өнеркәсіптік аймақ бір мезгілде қалыптасты. 1990 жылға қарай қала халқы шамамен 15 мың адамға жетті. 1991 жылы Латвия мемлекеттік тәуелсіздігін қалпына келтіргеннен кейін Олайне қаласы мен Олайне болысының жеке өзін-өзі басқару органдары жұмыс істеді. 2009 жылғы әкімшілік-аумақтық реформа нәтижесінде олар біріктіріліп, '''Олайне өлкесі''' құрылды. 2009 жылғы 1 шілдеден Олайне — жаңа өлкенің әкімшілік орталығы.<ref name="history"/> == Халқы == Олайне халқының ең жылдам өсу кезеңі XX ғасырдың 1960—1980 жылдарына сәйкес келеді. Бұған химия және фармацевтика кәсіпорындарының ашылуы, өнеркәсіптік жұмыс орындарының көбеюі және жаңа тұрғын үй құрылысы ықпал етті. 1990 жылдардың басынан бастап халық саны төмендеу үрдісіне көшті. Бұл үрдіс Латвияның көптеген шағын және орта қалаларына тән демографиялық өзгерістермен байланысты. {| class="wikitable" style="text-align:align" |+ '''Олайне халқы санының өзгеруі''' |- ! Жыл !! Халық саны |- | 1970 || 9 174 |- | 1979 || 13 612 |- | 1989 || 14 989 |- | 2000 || 13 586 |- | 2011 || 12 023 |- | 2021 || 10 394 |- | 2026 || '''9 580''' |- ! colspan="2" | Дереккөз |- | colspan="2" style="font-size:90%; text-align:left;" | 1970—2021 жылдардағы деректер — Латвияның Орталық статистика басқармасының тарихи қатарлары;<br>2026 жылғы көрсеткіш — 2026 жылғы шекаралар бойынша есептелген ресми эксперименттік статистика.<ref name="population"/> |} 2021 жылғы этникалық құрам жөніндегі статистикалық деректерде 10324 адамның 4312-сі (41,8 %) орыстар, 4126-сы (40,0 %) латыштар, ал 1886-сы (18,2 %) басқа этностардың өкілдері ретінде көрсетілген.<ref>[https://data.stat.gov.lv/pxweb/lv/OSP_PUB/START__POP__IR__IRE/ Latvijas iedzīvotāju statistika]. Centrālā statistikas pārvalde. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2025 жылдан бастап Латвияның Орталық статистика басқармасы тұрақты тұрғындар санын есептеудің жаңа әдісін қолданады. Ол әкімшілік тізілімдердегі адамның белсенділік белгілерін ескеретін ықтималдық моделіне негізделген. Сондықтан 2025—2026 жылдардағы кейбір көрсеткіштер бұрын жарияланған статистикамен әдістемелік тұрғыдан толық салыстырылмауы мүмкін.<ref>[https://stat.gov.lv/en/statistics-themes/population/population/press-releases/27583-number-population-latvia-2025 Latvia has a population of 1.845 million]. Central Statistical Bureau of Latvia. 02.06.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Экономикасы == Олайне экономикасының қалыптасуына өнеркәсіп шешуші ықпал етті. Қаланың алғашқы өнеркәсіптік мамандануы шымтезек өндіру болса, XX ғасырдың екінші жартысында химия және фармацевтика өндірісі басым бағыттардың біріне айналды. Қаланың ең танымал кәсіпорны — қазіргі '''Olpha''' акционерлік қоғамының фармацевтикалық зауыты. Кеңестік кезеңде Ригадағы фармацевтикалық өндіріс қуаты жеткіліксіз болғандықтан, 1968 жылы Олайне химия-фармацевтика зауытының құрылысы басталды. Құрылыс шамамен үш жылға созылып, бұрын батпақты болған аумақ ірі өнеркәсіптік аймаққа айналды.<ref name="olpha-history">[https://olpha.eu/en/about-us/history/ History]. Olpha. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Кәсіпорын ұзақ уақыт '''Olainfarm''' атауымен жұмыс істеді. 2024 жылғы 19 маусымда компания халықаралық нарыққа бағытталған жаңа '''Olpha''' брендіне көшетінін жариялады. Фармацевтика саласындағы тіркеу рәсімдеріне байланысты атауды өнімдер мен құжаттарда ауыстыру үдерісі кезең-кезеңімен жүргізілді.<ref name="olpha">[https://olpha.eu/en/olainfarm-transforms-into-olpha-aiming-to-become-europes-top-10-pharmaceutical-company/ Olainfarm transforms into Olpha]. Olpha. 19.06.2024. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Olpha-ның негізгі өндірістік алаңы Олайнедегі Рупницу көшесінде орналасқан. Компания дайын дәрілік нысандарды, белсенді фармацевтикалық ингредиенттерді және аралық өнімдерді әзірлеу мен өндіруге маманданған.<ref name="olpha"/> Қаланың тұрғын бөлігінің жанында кең өнеркәсіптік аймақ орналасқан. Химия және фармацевтикадан басқа, Олайне мен оның маңындағы өндірістік аймақта машина жасау, желдету жабдықтары, логистика және басқа да салалардағы кәсіпорындар жұмыс істейді. == Көлігі == Олайне Рига мен Елгаваны байланыстыратын негізгі көлік дәлізінде орналасқан. === Автомобиль көлігі === Қаланың шығыс шекарасына жақын жерден мемлекеттік маңызы бар '''A8''' автомобиль жолы — Рига—Елгава—Литва шекарасы (Мейтене) бағыты өтеді. Ол Олайнені Рига, Елгава және Литва бағыттарымен байланыстырады. Қала ішіндегі негізгі көшелер A8 тасжолымен және өлкелік жол желісімен байланысқан. Ригаға жақындығы Олайнеден астанаға күнделікті қатынауға мүмкіндік береді. === Теміржол === '''Олайне теміржол станциясы''' 1868 жылы ашылған Рига—Елгава теміржол желісінде орналасқан.<ref name="station"/> Қазіргі уақытта станцияға Латвияның '''Vivi''' жолаушылар теміржол операторының Рига—Елгава бағытындағы пойыздары қызмет көрсетеді. 2026 жылғы негізгі қозғалыс кестесі 26 мамырдан күшіне енген.<ref>[https://www.vivi.lv/lv/informacija-pasazieriem/ Vilcienu kustības pamatsaraksts]. Vivi. 26.05.2026 бастап қолданыста. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Теміржол Олайненің қалыптасу тарихында да маңызды орын алды: XIX ғасырдың соңынан бастап ол елді мекенді Рига және Елгавамен тұрақты көлік байланысына қосты. == Білім беру == [[Сурет:RTU tehnoloģiju koledža Olainē.jpg|нобай|оңға|300px|Олайне технологиялық колледжінің ғимараты]] Қалада жалпы, кәсіптік және өнер бағытындағы білім беру мекемелері жұмыс істейді. Муниципалдық жалпы білім беру жүйесінің негізгі мекемелерінің қатарына '''Олайне 1-орта мектебі''' (''Olaines 1. vidusskola'') және '''Олайне 2-орта мектебі''' (''Olaines 2. vidusskola'') кіреді.<ref name="institutions">[https://www.olaine.lv/lv/kontakti Kontakti]. Olaines novada pašvaldība. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> '''Олайне музыка және өнер мектебі''' (''Olaines Mūzikas un mākslas skola'') — муниципалитет құрған аккредиттелген кәсіптік бағыттағы білім беру мекемесі. Онда фортепиано, аккордеон, ішекті, үрмелі және ұрмалы аспаптар, сондай-ақ бейнелеу өнері бойынша бағдарламалар оқытылады.<ref name="institutions"/> Қаланың өнеркәсіптік мамандануына байланысты кәсіптік-техникалық білімнің маңызы тарихи тұрғыдан жоғары болды. '''Рига техникалық университетінің Олайне технологиялық колледжі''' (''RTU Olaines Tehnoloģiju koledža'') химия, фармацевтика, биотехнология, қоршаған орта және азық-түлік сапасын бақылау салалары бойынша мамандар даярлады.<ref>[https://www.rtu.lv/lv/universitate/struktura-un-vadiba/regionalie-centri-un-skolas/rtu-olaines-tehnologiju-koledza RTU Olaines Tehnoloģiju koledža]. Rīgas Tehniskā universitāte. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2026 жылғы шешім бойынша колледжді '''2026 жылғы 1 қыркүйектен бастап қайта ұйымдастыру''' белгіленген: кәсіптік орта білім бағдарламаларын Рига мемлекеттік техникумы, ал жоғары білім бағдарламаларын [[Рига техникалық университеті]] қабылдайды. Оқу бағдарламаларын Олайне қаласында жүзеге асыру жалғастырылуы тиіс.<ref>[https://www.rtu.lv/lv/universitate/masu-medijiem/zinas/atvert/pec-rtu-olaines-tehnologiju-koledzas-reorganizacijas-macibu-process-turpinasies-olaine Pēc RTU Olaines Tehnoloģiju koledžas reorganizācijas mācību process turpināsies Olainē]. Rīgas Tehniskā universitāte. 05.06.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Мәдениеті == Олайнедегі негізгі мәдени мекемелер — '''Олайне мәдениет орталығы''', '''Олайне кітапханасы''' және '''Олайне тарих және өнер музейі'''.<ref name="institutions"/> Олайне мәдениет орталығы қаладағы концерттер, мерекелер, көркемөнерпаздар ұжымдары мен мәдени іс-шаралардың негізгі ұйымдастырушыларының бірі. Оның Олайнедегі мәдениет үйі бұрынғы ''Nākotne'' кинотеатрының ғимаратында орналасқан.<ref name="facts">[https://www.olaine.lv/lv/jaunumi/fakti-par-olaini Fakti par Olaini]. Olaines novada pašvaldība. 20.02.2021. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Олайне тарих және өнер музейі қаланың және өлкенің тарихын зерттейді. Оның қызметінде шымтезек өндіру, өнеркәсіптің қалыптасуы, жергілікті тұрғындардың тарихы және Бірінші дүниежүзілік соғыс кезеңіне ерекше назар аударылады. Музей Олайне маңындағы Бірінші дүниежүзілік соғыс орындарында археологиялық зерттеулер мен танымдық жобалар ұйымдастырады.<ref name="facts"/> === Қалалық орта және көрікті жерлері === Қаладағы көрнекті нысандардың бірі — орман саябағы аумағындағы су мұнарасына салынған үлкен қабырға суреті. Ол Олайненің қазіргі қалалық ортасының айрықша белгілерінің біріне айналған. Олайне маңында Бірінші дүниежүзілік соғысқа арналған тарихи-танымдық маршрут бар. Оның аумағында соғыс кезіндегі қорғаныс құрылыстарының қалдықтары, қалпына келтірілген блиндаждар және археологиялық зерттеу орындары орналасқан.<ref name="facts"/> Қалада Әулие Димитрий Солунский православ шіркеуі де орналасқан. [[Сурет:Church and school in Olaine.jpg|нобай|солға|300px|Әулие Димитрий Солунский православ шіркеуі және Олайне 2-орта мектебі]] == Спорт == Олайнедегі спорт өмірін негізінен '''Олайне спорт орталығы''' ({{lang-lv|Olaines Sporta centrs}}) үйлестіреді. Қалада стадиондар, спорт үйі, жүзу бассейні, ашық мұз айдыны, скейт-парк және басқа спорт нысандары бар.<ref name="sportclubs">[https://www.olaine.lv/lv/sports/sporta-klubi-biedribas Sporta veidu sekcijas / pulciņi]. Olaines novada pašvaldība. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> === Футбол === Олайнедегі ең дамыған командалық спорт түрлерінің бірі — [[футбол]]. Қаланы ұлттық жарыстарда '''AFA Olaine''' клубы таныстырады. Команда үй матчтарын '''Олайне қалалық стадионында''' өткізеді. 2026 жылғы маусымда AFA Olaine Латвияның '''Altero.lv LIIGA''' чемпионатында өнер көрсетеді.<ref>[https://lff.lv/klubi/afa-olaine-13841/ AFA Olaine]. Latvijas Futbola federācija. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2025 жылғы маусымда клуб ''Nākotnes līga'' чемпионатын 13-орынмен аяқтап, келесі маусымға осы дивизиондағы орнын сақтай алмады.<ref>[https://lff.lv/ Latvijas Futbola federācija]. AFA Olaine жарыс деректері. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Клубтың құрылымында балалар мен жасөспірімдердің бірнеше жас санатындағы командалары жұмыс істейді. === Әйелдер футболы === Олайне Латвияның әйелдер футболында да ұсынылған. 2026 жылғы маусымда Олайне және [[Иецава]] клубтарының біріккен '''FK Iecava/FK Olaine''' командасы елдің жоғарғы әйелдер чемпионаты — ''Sieviešu futbola līga'' жарысына қатысады. Команда үй ойындарының бір бөлігін Олайне қалалық стадионында өткізеді.<ref>[https://lff.lv/sacensibas/sievietes/sieviesu-futbola-liga/ Sieviešu futbola līga]. Latvijas Futbola federācija. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Біріккен жүйенің '''FK Iecava/FK Olaine-2''' командасы әйелдер арасындағы 1-лигада ойнайды. 2025 жылы '''FK Olaine''' әйелдер командасы Латвияның әйелдер арасындағы футзал 1-лигасының жеңімпазы атанды. Финалда команда ''FC Talsi/Tukums'' клубымен 1:1 есебімен тең ойнап, матчтан кейінгі пенальти сериясында 3:2 есебімен жеңіске жетті.<ref>[https://lff.lv/zinas/18132/fk-olaine-triumfe-sieviesu-telpu-futbola-1-liga/ FK «Olaine» triumfē Sieviešu telpu futbola 1. līgā]. Latvijas Futbola federācija. 10.03.2025. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> === Хоккей === Олайнеде [[шайбалы хоккей]] дәстүрі де бар. Қаладағы ұйымдасқан хоккейдің тарихы кемінде 1970-жылдардың соңына дейін барады. Кейін әр кезеңде қаланы әртүрлі әуесқой командалар таныстырды.<ref>[https://www.olaine.lv/lv/jaunumi/hokejs-ka-atbildiga-un-cienpilna-cilveka-pamats Hokejs kā atbildīga un cieņpilna cilvēka pamats]. Olaines novada pašvaldība. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> '''HK Olaine''' Олайне спорт орталығының жарыстарына қатысады. 2023 жылы клуб Олайне хоккей кубогының әуесқойлар жарысында жеңіске жетті. 2026 жылғы сәуірде HK Olaine Олайне спорт орталығы кубогының ардагерлер лигасында тағы да чемпион атанды; екінші орынды ''LAS ESTRELLAS'', үшінші орынды ''SBC'' иеленді.<ref>[https://www.olaine.lv/lv/jaunumi/osc-kauss-hokeja-veteranu-ligas-cempioni-olaine OSC kauss hokejā veterānu līgas čempioni — Olaine]. Olaines novada pašvaldība. 09.04.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> === Басқа спорт түрлері === Олайне өлкесінің ресми спорт ұйымдарының тізімінде ардагерлер футбол клубы, новус командасы, '''Latvijas Inline Hokeja centrs''', үстел теннисі, теннис және бадминтонмен айналысатын '''Sporta klubs «Olaine»''', '''Олайне скейтборд клубы''' және басқа ұйымдар бар.<ref name="sportclubs"/> Қалада жеңіл атлетика, жүзу, баскетбол, волейбол, инлайн-хоккей, мәнерлеп сырғанау, бокс, күрес, каратэ, үстел теннисі, бадминтон, шахмат және скейтбординг те дамыған. == Басқаруы == Олайне 2009 жылдан бері жеке муниципалитет емес, '''Олайне өлкесінің''' құрамындағы қала және оның әкімшілік орталығы болып табылады.<ref name="history"/> Жергілікті өзін-өзі басқарудың өкілді органы — '''Олайне өлкесінің думасы''' (''Olaines novada dome''). 2025 жылғы 7 маусымдағы муниципалдық сайлаудан кейін дума '''15 депутаттан''' тұрады.<ref>[https://www.olaine.lv/lv/jaunumi/ieveleta-olaines-novada-pasvaldibas-domes-vadiba Ievēlēta Olaines novada pašvaldības domes vadība]. Olaines novada pašvaldība. 27.06.2025. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Думада: * Латвия социал-демократиялық жұмысшы партиясы — 6 орын; * ''Latvijas attīstībai'' — 5 орын; * ''Suverēnā vara. Apvienība jaunlatvieši'' — 3 орын; * ''Latvija pirmajā vietā'' — 1 орын.<ref>[https://www.olaine.lv/lv/jaunumi/ieveleta-olaines-novada-pasvaldibas-domes-vadiba Ievēlēta Olaines novada pašvaldības domes vadība]. Olaines novada pašvaldība. 27.06.2025. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2026 жылғы жағдай бойынша думаның төрағасы — '''Андрис Бергс''' (''Andris Bergs''). Төрағаның бірінші орынбасары — '''Лига Гулбе''' (''Līga Gulbe''), екінші орынбасары — '''Дмитрийс Ивановс''' (''Dmitrijs Ivanovs'').<ref>[https://www.olaine.lv/lv/kontakti Kontakti — Deputāti]. Olaines novada pašvaldība. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Муниципалитет әкімшілігі Олайне қаласындағы Земгале көшесі, 33 мекенжайында орналасқан. == Рәміздері == Олайне қаласының ресми рәміздеріне елтаңба мен ту жатады. 1998 жылғы 12 қарашада Латвияның Геральдика комиссиясы Олайне қаласы туының жобасын бекітті. Оның композициясындағы '''үш қан тамшысы''' қаланың фармацевтика өнеркәсібін, ал күміс жапырақтары мен екі жидегі бар қара мүкжидек бұтағы Олайне маңындағы шымтезекті батпақтарды бейнелейді.<ref name="history"/> Тудың жобасын суретші Имантис Пурвиньш (''Imants Purviņš'') және геральдика мамандары Юрис Ивановс пен Илзе Либиете әзірлеген.<ref name="history"/> 2012 жылы Олайне қаласы мен Олайне өлкесінің тулары және өлкенің елтаңбасы жаңадан бекітілді; қала елтаңбасы сақталды. == Халықаралық байланыстары == Олайне және кейінгі Олайне өлкесі бірнеше еуропалық муниципалитетпен ұзақ мерзімді әріптестік байланыс орнатқан. Муниципалитеттің ресми есептерінде бұрын жасалған бауырластық және ынтымақтастық келісімдері бар серіктестер ретінде: * {{flagicon|Швеция}} '''[[Эдесхёг]]''' (''Ödeshög''), [[Швеция]]; * {{flagicon|Швеция}} '''[[Карлскуга]]''' (''Karlskoga''), Швеция; * {{flagicon|Финляндия}} '''[[Рийхимяки]]''' (''Riihimäki''), [[Финляндия]]; * {{flagicon|Польша}} '''[[Нова-Сажина]]''' (''Nowa Sarzyna''), [[Польша]]; * {{flagicon|Польша}} '''[[Радомско]]''' (''Radomsko''), Польша аталады.<ref>[https://www.olaine.lv/uploads/kcfinder/files/domes_s%C4%93des/lemumu_projekti/2023/Olaines_novada_pasvaldibas_2022_gada_publiskais_parskats060623_.pdf Olaines novada pašvaldības 2022. gada publiskais pārskats]. Olaines novada pašvaldība. 2023. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Ресми есептерде Швецияның [[Вадстена]] қаласымен де ұзақ мерзімді байланыстар, сондай-ақ Литваның [[Аникщяй]] қаласымен ынтымақтастық туралы мәліметтер бар.<ref>[https://www.olaine.lv/uploads/kcfinder/files/domes_s%C4%93des/lemumu_projekti/2023/Olaines_novada_pasvaldibas_2022_gada_publiskais_parskats060623_.pdf Olaines novada pašvaldības 2022. gada publiskais pārskats]. Olaines novada pašvaldība. 2023. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2023 жылғы 26 шілдеде Олайне өлкесі мен Украинаның '''[[Мена (Украина)|Мена]]''' аумақтық қауымы арасында ресми '''бауырластық және ынтымақтастық туралы келісім''' жасалды. Құжат білім, мәдениет, өнер, спорт және жергілікті қауымдар арасындағы тәжірибе алмасуды қарастырады.<ref>[https://www.olaine.lv/lv/jaunumi/26-julija-ir-parakstits-sadraudzibas-un-sadarbibas-ligums-starp-olaines-novada-pasvaldibu-un-menas-teritorialo-pasvaldibu-ukraina 26. jūlijā ir parakstīts Sadraudzības un sadarbības līgums starp Olaines novada pašvaldību un Menas teritoriālo pašvaldību Ukrainā]. Olaines novada pašvaldība. 27.07.2023. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Белгілі тұлғалары == Олайнеде туған немесе өскен белгілі тұлғалардың арасында: * '''Гунта Башко''' ({{lang-lv|Gunta Baško}}, 1980) — латвиялық баскетболшы; * '''Рустамс Беговс''' (''Rustams Begovs'', 1993) — латвиялық хоккейші; * '''Жанета Яунземе-Гренде''' (''Žaneta Jaunzeme-Grende'', 1964) — кәсіпкер және саясаткер, Латвияның бұрынғы мәдениет министрі; * '''Янис Кузминс''' (''Jānis Kuzmins'', 1977) — слалом-скейтбордингтен әлем чемпионы; * '''Дмитрийс Милькевичс''' (''Dmitrijs Miļkevičs'', 1981) — жеңіл атлет; * '''Паулс фон Шлиппенбах''' (''Pauls von Schlippenbach'', 1869—1933) — суретші; * '''Андрис Толмачовс''' (''Andris Tolmačovs'', 1973) — саясаткер, Латвия Сеймінің бұрынғы депутаты.<ref>[https://lv.wikipedia.org/wiki/Olaine Olaine]. Vikipēdija латыш тілінде; тұлғалар тізімі бастапқы бағыттаушы дереккөз ретінде пайдаланылды. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="170"> Olaines 1. vidusskola.jpg|Олайне 1-орта мектебі Olaines pareizticīgo baznīca.jpg|Әулие Димитрий Солунский православ шіркеуі Nordic Industrial Park, Olaine.jpg|Олайнедегі өнеркәсіптік аймақ Zemgales iela Olainē.jpg|Земгале көшесі Olaines stacija 2019.jpg|Олайне теміржол станциясы RTU tehnoloģiju koledža Olainē.jpg|Олайне технологиялық колледжі Zemgales iela un grafiti mākslas darbs uz ūdenstorņa.jpg|Су мұнарасындағы қабырға суреті </gallery> == Қараңыз да == * [[Олайне өлкесі]] * [[Яунолайне]] * [[Латвия қалаларының тізімі]] * [[Рига]] * [[Елгава]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.olaine.lv/ Олайне өлкесінің ресми сайты] * [https://enciklopedija.lv/skirklis/166773-Olaine Олайне туралы Латвия ұлттық энциклопедиясындағы мақала] * [https://stat.gov.lv/ Латвияның ресми статистика порталы] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category Олайне Wikimedia Commons-та] {{Commonscat|Olaine}} [[Санат:Латвия қалалары]] [[Санат:Олайне өлкесі]] eavatzn6agtbs7f8lp9wk2gak699bi7 3643562 3643560 2026-08-18T05:36:52Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 /* Білім беру */ 3643562 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы=Қала |қазақша атауы=Олайне |шынайы атауы={{Lang-lv|Olaine}} |сурет=Zemgales iela Olainē.jpg |сурет атауы=Олайнедегі Земгале көшесі |ту=Flag of Olaine.png |елтаңба=Olaine COA.svg |ел=Латвия |аудан түрі=Өлке |ауданы=Олайне өлкесі |жағдайы=Олайне өлкесінің әкімшілік орталығы |басшының түрi=Өлкелік дума төрағасы |басшысы=Андрис Бергс |lat_deg=56 |lat_min=47 |lat_sec=14 |lon_deg=23 |lon_min=56 |lon_sec=31 |статус алуы=20 ақпан 1967 |жер аумағы=6,84 |тұрғыны=9 580 |санақ жылы=2026 |тығыздығы=1 442,8 |уақыт белдеуі=+2 |DST=бар |пошта индексі=LV-2114 |ортаққордағы санаты=Olaine |сайты=https://www.olaine.lv/ }} '''Олайне''' ({{lang-lv|Olaine}}, тарихи немісше ''Olai'') — [[Латвия]]дағы қала, [[Олайне өлкесі]]нің әкімшілік орталығы. Қала ел астанасы [[Рига]]ның оңтүстік-батысында, Рига агломерациясында орналасқан; Рига орталығына дейінгі қашықтық шамамен 20–25 км.<ref name="NE">[https://enciklopedija.lv/skirklis/166773-Olaine Olaine]. ''Nacionālā enciklopēdija''. Жаңартылған: 25.11.2025. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Қала арқылы және оның маңымен Рига—Елгава бағытындағы маңызды автомобиль және теміржол көлік дәлізі өтеді. Олайне — XX ғасырда қалыптасқан өнеркәсіптік қала. Оның өсуі алғашында [[шымтезек]] өндірумен, кейін [[химия өнеркәсібі|химия]] және [[фармацевтика]] өнеркәсібімен байланысты болды. Қазіргі қаланың негізі 1939 жылы шымтезек өндіру басталған кезде қаланды, ал 1967 жылғы 20 ақпанда Олайне қала мәртебесін алды.<ref name="history">[https://www.olaine.lv/lv/jaunumi/1-julijs-olaines-novada-izveidosanas-diena 1. jūlijs — Olaines novada izveidošanas diena]. Olaines novada pašvaldība. 01.07.2023. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Латвияның Орталық статистика басқармасының 2026 жылғы деректері бойынша қала халқының саны '''9 580 адам''', жалпы аумағы — '''6,84 км²''', оның 6,64 км²-і құрлыққа тиесілі.<ref name="population">[https://data.stat.gov.lv/pxweb/en/OSP_PUB/START__POP__IR__IRE/RIG010/ Population in regions, cities, municipalities, towns, rural territories, villages... 2000–2026]. Central Statistical Bureau of Latvia. Жаңартылған: 29.07.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref><ref name="area">[https://data.stat.gov.lv/pxweb/lv/OSP_PUB/START__ENV__DR__DRT/DRT011/ Reģionu, novadu, pilsētu un pagastu kopējā un sauszemes platība gada sākumā]. Centrālā statistikas pārvalde. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Географиясы == Олайне Орта Латвия ойпатының Тирели жазығында ({{lang-lv|Tīreļu līdzenums}}) орналасқан. Қала аумағы негізінен жазық. Қала арқылы [[Миса (өзен)|Миса]] өзені алабына жататын Олайните (''Olainīte'') және Пупла (''Pupla'') шағын өзендері ағып өтеді.<ref name="NE"/> Олайненің солтүстігі мен батысында батпақты және шымтезекті аумақтар кең таралған. Табиғи жағдайлар қаланың экономикалық тарихына тікелей ықпал етті: XX ғасырдың алғашқы жартысында осы маңдағы шымтезек қорларын өнеркәсіптік игеру қазіргі қаланың қалыптасуына негіз болды.<ref name="history"/> Олайне Рига мен [[Елгава]] арасындағы көлік дәлізінің бойында орналасуының арқасында Латвия астанасымен тығыз экономикалық және әлеуметтік байланыста. == Атауы == ''Олайне'' атауы XVII ғасырдан белгілі. 1638 жылы бұл аумақ [[Швед Ливониясы]]ның құрамында болған кезде қазіргі [[Яунолайне]] маңында Әулие Олафтың құрметіне ағаш лютеран шіркеуі — ''St. Olai'' салынған. Елді мекеннің кейінгі атауы осы шіркеу атауымен байланыстырылады.<ref name="history"/> Тарихи Олайне қазіргі қаланың орнында емес, одан оңтүстік-шығысқа қарай, қазіргі Яунолайне ауылының маңында орналасқан. XX ғасырда жаңа өнеркәсіптік елді мекен Олайне атауын алғаннан кейін бұрынғы елді мекен '''Яунолайне''' (''Jaunolaine'', «Жаңа Олайне») деп атала бастады.<ref name="NE"/> XIX ғасырда теміржол станциясы және елді мекен неміс тіліндегі '''Olai''' атауымен белгілі болды. Латвия тәуелсіз мемлекет құрғаннан кейін жер-су атауларын латыштандыру барысында қазіргі '''Olaine''' нұсқасы ресми қолданысқа енді.<ref name="NE"/> == Тарихы == === Ежелгі және жаңа дәуір === Қазіргі Олайне маңы орта ғасырлардан бастап Ригаға қарасты жерлер мен көршілес аумақтардың шекаралық өңірі болды. XIII ғасырдың екінші жартысында бұл аумақ Рига қаласының ауылдық жерлері мен Упмале жерінің шекарасына жақын орналасқан. Кейін ол Рига иеліктері мен [[Ливон ордені]] жерлерінің, ал 1562 жылдан кейін [[Курляндия және Семигалия герцогтігі]]мен шектесетін өңірге айналды.<ref name="NE"/> Олайните өзенінің Мисаға құяр тұсына жақын жерде Рига қаласына тиесілі шағын иелік пен керуен сарайы болған. 1638 жылы Әулие Олафтың құрметіне ағаш лютеран шіркеуі салынды.<ref name="history"/> [[Ұлы Солтүстік соғыс]] басталған кезеңде, 1700 жылғы ақпанда Олайне маңында швед шекарашылары мен саксон әскерлері арасында қақтығыс болды. 1749—1753 жылдары бұрынғы ағаш ғибадатхананың орнына тас лютеран шіркеуі салынды.<ref name="NE"/> XIX ғасырдың бірінші жартысында Рига—Елгава жолының маңызы артты. 1830—1850 жылдары жол қайта салынып, Олайне Рига мен Елгава арасындағы пошта жолының аялдамаларының біріне айналды.<ref name="NE"/> === Теміржол және Бірінші дүниежүзілік соғыс === 1868 жылғы 21 қарашада Рига—Елгава теміржол желісі ашылып, Олайне маңында '''Olai''' станциясы құрылды. Теміржолдың пайда болуы аумақтың шаруашылық маңызын арттырды.<ref name="station">[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category Olaine railway station]. Wikimedia Commons. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде, 1915—1917 жылдары, бұл аудан майдан шебіне жақын орналасты. Мұнда Германия армиясының жабдықтау нысандары болды; соғыс қимылдары кезінде шіркеу, болыс үйі және мектеп зақымданды немесе қирады.<ref name="NE"/> Латвия тәуелсіздік алғаннан кейін елді мекен мен станцияға ресми түрде латышша '''Olaine''' атауы берілді. === Қазіргі Олайненің қалыптасуы === Қазіргі Олайне қаласының тарихы негізінен 1939 жылдан басталады. Сол жылы қазіргі қала орналасқан аумақта өнеркәсіптік шымтезек өндіру басталып, кеніш пен шымтезек кәсіпорны қызметкерлері үшін шағын жұмысшы қонысы қалыптасты.<ref name="history"/> Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін шымтезек өндірісінің көлемі артты. 1950-жылдардың екінші жартысынан бастап Олайнеде жаңа өнеркәсіптік кәсіпорындар салына бастады. 1959 жылы Ригадан желім өндірісі көшірілді, ал 1962—1965 жылдары жаңа өндірістік нысандармен қатар көпқабатты тұрғын үйлер жедел салынды.<ref name="NE"/> 1963 жылы шымтезек кәсіпорны маңындағы жұмысшы қонысына қалалық кент мәртебесі берілді. Халық саны жеті мың адамнан асқаннан кейін, '''1967 жылғы 20 ақпанда''' аумағы сол кезде 332 гектар болған Олайне ресми түрде қала мәртебесін алды.<ref name="history"/> Қала құрылысы кеңестік кезеңдегі өндірістік жоспарлаумен тығыз байланысты болды: тұрғын аудандар мен ірі өнеркәсіптік аймақ бір мезгілде қалыптасты. 1990 жылға қарай қала халқы шамамен 15 мың адамға жетті. 1991 жылы Латвия мемлекеттік тәуелсіздігін қалпына келтіргеннен кейін Олайне қаласы мен Олайне болысының жеке өзін-өзі басқару органдары жұмыс істеді. 2009 жылғы әкімшілік-аумақтық реформа нәтижесінде олар біріктіріліп, '''Олайне өлкесі''' құрылды. 2009 жылғы 1 шілдеден Олайне — жаңа өлкенің әкімшілік орталығы.<ref name="history"/> == Халқы == Олайне халқының ең жылдам өсу кезеңі XX ғасырдың 1960—1980 жылдарына сәйкес келеді. Бұған химия және фармацевтика кәсіпорындарының ашылуы, өнеркәсіптік жұмыс орындарының көбеюі және жаңа тұрғын үй құрылысы ықпал етті. 1990 жылдардың басынан бастап халық саны төмендеу үрдісіне көшті. Бұл үрдіс Латвияның көптеген шағын және орта қалаларына тән демографиялық өзгерістермен байланысты. {| class="wikitable" style="text-align:align" |+ '''Олайне халқы санының өзгеруі''' |- ! Жыл !! Халық саны |- | 1970 || 9 174 |- | 1979 || 13 612 |- | 1989 || 14 989 |- | 2000 || 13 586 |- | 2011 || 12 023 |- | 2021 || 10 394 |- | 2026 || '''9 580''' |- ! colspan="2" | Дереккөз |- | colspan="2" style="font-size:90%; text-align:left;" | 1970—2021 жылдардағы деректер — Латвияның Орталық статистика басқармасының тарихи қатарлары;<br>2026 жылғы көрсеткіш — 2026 жылғы шекаралар бойынша есептелген ресми эксперименттік статистика.<ref name="population"/> |} 2021 жылғы этникалық құрам жөніндегі статистикалық деректерде 10324 адамның 4312-сі (41,8 %) орыстар, 4126-сы (40,0 %) латыштар, ал 1886-сы (18,2 %) басқа этностардың өкілдері ретінде көрсетілген.<ref>[https://data.stat.gov.lv/pxweb/lv/OSP_PUB/START__POP__IR__IRE/ Latvijas iedzīvotāju statistika]. Centrālā statistikas pārvalde. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2025 жылдан бастап Латвияның Орталық статистика басқармасы тұрақты тұрғындар санын есептеудің жаңа әдісін қолданады. Ол әкімшілік тізілімдердегі адамның белсенділік белгілерін ескеретін ықтималдық моделіне негізделген. Сондықтан 2025—2026 жылдардағы кейбір көрсеткіштер бұрын жарияланған статистикамен әдістемелік тұрғыдан толық салыстырылмауы мүмкін.<ref>[https://stat.gov.lv/en/statistics-themes/population/population/press-releases/27583-number-population-latvia-2025 Latvia has a population of 1.845 million]. Central Statistical Bureau of Latvia. 02.06.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Экономикасы == Олайне экономикасының қалыптасуына өнеркәсіп шешуші ықпал етті. Қаланың алғашқы өнеркәсіптік мамандануы шымтезек өндіру болса, XX ғасырдың екінші жартысында химия және фармацевтика өндірісі басым бағыттардың біріне айналды. Қаланың ең танымал кәсіпорны — қазіргі '''Olpha''' акционерлік қоғамының фармацевтикалық зауыты. Кеңестік кезеңде Ригадағы фармацевтикалық өндіріс қуаты жеткіліксіз болғандықтан, 1968 жылы Олайне химия-фармацевтика зауытының құрылысы басталды. Құрылыс шамамен үш жылға созылып, бұрын батпақты болған аумақ ірі өнеркәсіптік аймаққа айналды.<ref name="olpha-history">[https://olpha.eu/en/about-us/history/ History]. Olpha. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Кәсіпорын ұзақ уақыт '''Olainfarm''' атауымен жұмыс істеді. 2024 жылғы 19 маусымда компания халықаралық нарыққа бағытталған жаңа '''Olpha''' брендіне көшетінін жариялады. Фармацевтика саласындағы тіркеу рәсімдеріне байланысты атауды өнімдер мен құжаттарда ауыстыру үдерісі кезең-кезеңімен жүргізілді.<ref name="olpha">[https://olpha.eu/en/olainfarm-transforms-into-olpha-aiming-to-become-europes-top-10-pharmaceutical-company/ Olainfarm transforms into Olpha]. Olpha. 19.06.2024. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Olpha-ның негізгі өндірістік алаңы Олайнедегі Рупницу көшесінде орналасқан. Компания дайын дәрілік нысандарды, белсенді фармацевтикалық ингредиенттерді және аралық өнімдерді әзірлеу мен өндіруге маманданған.<ref name="olpha"/> Қаланың тұрғын бөлігінің жанында кең өнеркәсіптік аймақ орналасқан. Химия және фармацевтикадан басқа, Олайне мен оның маңындағы өндірістік аймақта машина жасау, желдету жабдықтары, логистика және басқа да салалардағы кәсіпорындар жұмыс істейді. == Көлігі == Олайне Рига мен Елгаваны байланыстыратын негізгі көлік дәлізінде орналасқан. === Автомобиль көлігі === Қаланың шығыс шекарасына жақын жерден мемлекеттік маңызы бар '''A8''' автомобиль жолы — Рига—Елгава—Литва шекарасы (Мейтене) бағыты өтеді. Ол Олайнені Рига, Елгава және Литва бағыттарымен байланыстырады. Қала ішіндегі негізгі көшелер A8 тасжолымен және өлкелік жол желісімен байланысқан. Ригаға жақындығы Олайнеден астанаға күнделікті қатынауға мүмкіндік береді. === Теміржол === '''Олайне теміржол станциясы''' 1868 жылы ашылған Рига—Елгава теміржол желісінде орналасқан.<ref name="station"/> Қазіргі уақытта станцияға Латвияның '''Vivi''' жолаушылар теміржол операторының Рига—Елгава бағытындағы пойыздары қызмет көрсетеді. 2026 жылғы негізгі қозғалыс кестесі 26 мамырдан күшіне енген.<ref>[https://www.vivi.lv/lv/informacija-pasazieriem/ Vilcienu kustības pamatsaraksts]. Vivi. 26.05.2026 бастап қолданыста. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Теміржол Олайненің қалыптасу тарихында да маңызды орын алды: XIX ғасырдың соңынан бастап ол елді мекенді Рига және Елгавамен тұрақты көлік байланысына қосты. == Білім беру == Қалада жалпы, кәсіптік және өнер бағытындағы білім беру мекемелері жұмыс істейді. Муниципалдық жалпы білім беру жүйесінің негізгі мекемелерінің қатарына '''Олайне 1-орта мектебі''' (''Olaines 1. vidusskola'') және '''Олайне 2-орта мектебі''' (''Olaines 2. vidusskola'') кіреді.<ref name="institutions">[https://www.olaine.lv/lv/kontakti Kontakti]. Olaines novada pašvaldība. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> '''Олайне музыка және өнер мектебі''' (''Olaines Mūzikas un mākslas skola'') — муниципалитет құрған аккредиттелген кәсіптік бағыттағы білім беру мекемесі. Онда фортепиано, аккордеон, ішекті, үрмелі және ұрмалы аспаптар, сондай-ақ бейнелеу өнері бойынша бағдарламалар оқытылады.<ref name="institutions"/> Қаланың өнеркәсіптік мамандануына байланысты кәсіптік-техникалық білімнің маңызы тарихи тұрғыдан жоғары болды. '''Рига техникалық университетінің Олайне технологиялық колледжі''' (''RTU Olaines Tehnoloģiju koledža'') химия, фармацевтика, биотехнология, қоршаған орта және азық-түлік сапасын бақылау салалары бойынша мамандар даярлады.<ref>[https://www.rtu.lv/lv/universitate/struktura-un-vadiba/regionalie-centri-un-skolas/rtu-olaines-tehnologiju-koledza RTU Olaines Tehnoloģiju koledža]. Rīgas Tehniskā universitāte. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2026 жылғы шешім бойынша колледжді '''2026 жылғы 1 қыркүйектен бастап қайта ұйымдастыру''' белгіленген: кәсіптік орта білім бағдарламаларын Рига мемлекеттік техникумы, ал жоғары білім бағдарламаларын [[Рига техникалық университеті]] қабылдайды. Оқу бағдарламаларын Олайне қаласында жүзеге асыру жалғастырылуы тиіс.<ref>[https://www.rtu.lv/lv/universitate/masu-medijiem/zinas/atvert/pec-rtu-olaines-tehnologiju-koledzas-reorganizacijas-macibu-process-turpinasies-olaine Pēc RTU Olaines Tehnoloģiju koledžas reorganizācijas mācību process turpināsies Olainē]. Rīgas Tehniskā universitāte. 05.06.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Мәдениеті == Олайнедегі негізгі мәдени мекемелер — '''Олайне мәдениет орталығы''', '''Олайне кітапханасы''' және '''Олайне тарих және өнер музейі'''.<ref name="institutions"/> Олайне мәдениет орталығы қаладағы концерттер, мерекелер, көркемөнерпаздар ұжымдары мен мәдени іс-шаралардың негізгі ұйымдастырушыларының бірі. Оның Олайнедегі мәдениет үйі бұрынғы ''Nākotne'' кинотеатрының ғимаратында орналасқан.<ref name="facts">[https://www.olaine.lv/lv/jaunumi/fakti-par-olaini Fakti par Olaini]. Olaines novada pašvaldība. 20.02.2021. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Олайне тарих және өнер музейі қаланың және өлкенің тарихын зерттейді. Оның қызметінде шымтезек өндіру, өнеркәсіптің қалыптасуы, жергілікті тұрғындардың тарихы және Бірінші дүниежүзілік соғыс кезеңіне ерекше назар аударылады. Музей Олайне маңындағы Бірінші дүниежүзілік соғыс орындарында археологиялық зерттеулер мен танымдық жобалар ұйымдастырады.<ref name="facts"/> === Қалалық орта және көрікті жерлері === Қаладағы көрнекті нысандардың бірі — орман саябағы аумағындағы су мұнарасына салынған үлкен қабырға суреті. Ол Олайненің қазіргі қалалық ортасының айрықша белгілерінің біріне айналған. Олайне маңында Бірінші дүниежүзілік соғысқа арналған тарихи-танымдық маршрут бар. Оның аумағында соғыс кезіндегі қорғаныс құрылыстарының қалдықтары, қалпына келтірілген блиндаждар және археологиялық зерттеу орындары орналасқан.<ref name="facts"/> Қалада Әулие Димитрий Солунский православ шіркеуі де орналасқан. [[Сурет:Church and school in Olaine.jpg|нобай|солға|300px|Әулие Димитрий Солунский православ шіркеуі және Олайне 2-орта мектебі]] == Спорт == Олайнедегі спорт өмірін негізінен '''Олайне спорт орталығы''' ({{lang-lv|Olaines Sporta centrs}}) үйлестіреді. Қалада стадиондар, спорт үйі, жүзу бассейні, ашық мұз айдыны, скейт-парк және басқа спорт нысандары бар.<ref name="sportclubs">[https://www.olaine.lv/lv/sports/sporta-klubi-biedribas Sporta veidu sekcijas / pulciņi]. Olaines novada pašvaldība. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> === Футбол === Олайнедегі ең дамыған командалық спорт түрлерінің бірі — [[футбол]]. Қаланы ұлттық жарыстарда '''AFA Olaine''' клубы таныстырады. Команда үй матчтарын '''Олайне қалалық стадионында''' өткізеді. 2026 жылғы маусымда AFA Olaine Латвияның '''Altero.lv LIIGA''' чемпионатында өнер көрсетеді.<ref>[https://lff.lv/klubi/afa-olaine-13841/ AFA Olaine]. Latvijas Futbola federācija. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2025 жылғы маусымда клуб ''Nākotnes līga'' чемпионатын 13-орынмен аяқтап, келесі маусымға осы дивизиондағы орнын сақтай алмады.<ref>[https://lff.lv/ Latvijas Futbola federācija]. AFA Olaine жарыс деректері. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Клубтың құрылымында балалар мен жасөспірімдердің бірнеше жас санатындағы командалары жұмыс істейді. === Әйелдер футболы === Олайне Латвияның әйелдер футболында да ұсынылған. 2026 жылғы маусымда Олайне және [[Иецава]] клубтарының біріккен '''FK Iecava/FK Olaine''' командасы елдің жоғарғы әйелдер чемпионаты — ''Sieviešu futbola līga'' жарысына қатысады. Команда үй ойындарының бір бөлігін Олайне қалалық стадионында өткізеді.<ref>[https://lff.lv/sacensibas/sievietes/sieviesu-futbola-liga/ Sieviešu futbola līga]. Latvijas Futbola federācija. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Біріккен жүйенің '''FK Iecava/FK Olaine-2''' командасы әйелдер арасындағы 1-лигада ойнайды. 2025 жылы '''FK Olaine''' әйелдер командасы Латвияның әйелдер арасындағы футзал 1-лигасының жеңімпазы атанды. Финалда команда ''FC Talsi/Tukums'' клубымен 1:1 есебімен тең ойнап, матчтан кейінгі пенальти сериясында 3:2 есебімен жеңіске жетті.<ref>[https://lff.lv/zinas/18132/fk-olaine-triumfe-sieviesu-telpu-futbola-1-liga/ FK «Olaine» triumfē Sieviešu telpu futbola 1. līgā]. Latvijas Futbola federācija. 10.03.2025. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> === Хоккей === Олайнеде [[шайбалы хоккей]] дәстүрі де бар. Қаладағы ұйымдасқан хоккейдің тарихы кемінде 1970-жылдардың соңына дейін барады. Кейін әр кезеңде қаланы әртүрлі әуесқой командалар таныстырды.<ref>[https://www.olaine.lv/lv/jaunumi/hokejs-ka-atbildiga-un-cienpilna-cilveka-pamats Hokejs kā atbildīga un cieņpilna cilvēka pamats]. Olaines novada pašvaldība. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> '''HK Olaine''' Олайне спорт орталығының жарыстарына қатысады. 2023 жылы клуб Олайне хоккей кубогының әуесқойлар жарысында жеңіске жетті. 2026 жылғы сәуірде HK Olaine Олайне спорт орталығы кубогының ардагерлер лигасында тағы да чемпион атанды; екінші орынды ''LAS ESTRELLAS'', үшінші орынды ''SBC'' иеленді.<ref>[https://www.olaine.lv/lv/jaunumi/osc-kauss-hokeja-veteranu-ligas-cempioni-olaine OSC kauss hokejā veterānu līgas čempioni — Olaine]. Olaines novada pašvaldība. 09.04.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> === Басқа спорт түрлері === Олайне өлкесінің ресми спорт ұйымдарының тізімінде ардагерлер футбол клубы, новус командасы, '''Latvijas Inline Hokeja centrs''', үстел теннисі, теннис және бадминтонмен айналысатын '''Sporta klubs «Olaine»''', '''Олайне скейтборд клубы''' және басқа ұйымдар бар.<ref name="sportclubs"/> Қалада жеңіл атлетика, жүзу, баскетбол, волейбол, инлайн-хоккей, мәнерлеп сырғанау, бокс, күрес, каратэ, үстел теннисі, бадминтон, шахмат және скейтбординг те дамыған. == Басқаруы == Олайне 2009 жылдан бері жеке муниципалитет емес, '''Олайне өлкесінің''' құрамындағы қала және оның әкімшілік орталығы болып табылады.<ref name="history"/> Жергілікті өзін-өзі басқарудың өкілді органы — '''Олайне өлкесінің думасы''' (''Olaines novada dome''). 2025 жылғы 7 маусымдағы муниципалдық сайлаудан кейін дума '''15 депутаттан''' тұрады.<ref>[https://www.olaine.lv/lv/jaunumi/ieveleta-olaines-novada-pasvaldibas-domes-vadiba Ievēlēta Olaines novada pašvaldības domes vadība]. Olaines novada pašvaldība. 27.06.2025. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Думада: * Латвия социал-демократиялық жұмысшы партиясы — 6 орын; * ''Latvijas attīstībai'' — 5 орын; * ''Suverēnā vara. Apvienība jaunlatvieši'' — 3 орын; * ''Latvija pirmajā vietā'' — 1 орын.<ref>[https://www.olaine.lv/lv/jaunumi/ieveleta-olaines-novada-pasvaldibas-domes-vadiba Ievēlēta Olaines novada pašvaldības domes vadība]. Olaines novada pašvaldība. 27.06.2025. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2026 жылғы жағдай бойынша думаның төрағасы — '''Андрис Бергс''' (''Andris Bergs''). Төрағаның бірінші орынбасары — '''Лига Гулбе''' (''Līga Gulbe''), екінші орынбасары — '''Дмитрийс Ивановс''' (''Dmitrijs Ivanovs'').<ref>[https://www.olaine.lv/lv/kontakti Kontakti — Deputāti]. Olaines novada pašvaldība. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Муниципалитет әкімшілігі Олайне қаласындағы Земгале көшесі, 33 мекенжайында орналасқан. == Рәміздері == Олайне қаласының ресми рәміздеріне елтаңба мен ту жатады. 1998 жылғы 12 қарашада Латвияның Геральдика комиссиясы Олайне қаласы туының жобасын бекітті. Оның композициясындағы '''үш қан тамшысы''' қаланың фармацевтика өнеркәсібін, ал күміс жапырақтары мен екі жидегі бар қара мүкжидек бұтағы Олайне маңындағы шымтезекті батпақтарды бейнелейді.<ref name="history"/> Тудың жобасын суретші Имантис Пурвиньш (''Imants Purviņš'') және геральдика мамандары Юрис Ивановс пен Илзе Либиете әзірлеген.<ref name="history"/> 2012 жылы Олайне қаласы мен Олайне өлкесінің тулары және өлкенің елтаңбасы жаңадан бекітілді; қала елтаңбасы сақталды. == Халықаралық байланыстары == Олайне және кейінгі Олайне өлкесі бірнеше еуропалық муниципалитетпен ұзақ мерзімді әріптестік байланыс орнатқан. Муниципалитеттің ресми есептерінде бұрын жасалған бауырластық және ынтымақтастық келісімдері бар серіктестер ретінде: * {{flagicon|Швеция}} '''[[Эдесхёг]]''' (''Ödeshög''), [[Швеция]]; * {{flagicon|Швеция}} '''[[Карлскуга]]''' (''Karlskoga''), Швеция; * {{flagicon|Финляндия}} '''[[Рийхимяки]]''' (''Riihimäki''), [[Финляндия]]; * {{flagicon|Польша}} '''[[Нова-Сажина]]''' (''Nowa Sarzyna''), [[Польша]]; * {{flagicon|Польша}} '''[[Радомско]]''' (''Radomsko''), Польша аталады.<ref>[https://www.olaine.lv/uploads/kcfinder/files/domes_s%C4%93des/lemumu_projekti/2023/Olaines_novada_pasvaldibas_2022_gada_publiskais_parskats060623_.pdf Olaines novada pašvaldības 2022. gada publiskais pārskats]. Olaines novada pašvaldība. 2023. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Ресми есептерде Швецияның [[Вадстена]] қаласымен де ұзақ мерзімді байланыстар, сондай-ақ Литваның [[Аникщяй]] қаласымен ынтымақтастық туралы мәліметтер бар.<ref>[https://www.olaine.lv/uploads/kcfinder/files/domes_s%C4%93des/lemumu_projekti/2023/Olaines_novada_pasvaldibas_2022_gada_publiskais_parskats060623_.pdf Olaines novada pašvaldības 2022. gada publiskais pārskats]. Olaines novada pašvaldība. 2023. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2023 жылғы 26 шілдеде Олайне өлкесі мен Украинаның '''[[Мена (Украина)|Мена]]''' аумақтық қауымы арасында ресми '''бауырластық және ынтымақтастық туралы келісім''' жасалды. Құжат білім, мәдениет, өнер, спорт және жергілікті қауымдар арасындағы тәжірибе алмасуды қарастырады.<ref>[https://www.olaine.lv/lv/jaunumi/26-julija-ir-parakstits-sadraudzibas-un-sadarbibas-ligums-starp-olaines-novada-pasvaldibu-un-menas-teritorialo-pasvaldibu-ukraina 26. jūlijā ir parakstīts Sadraudzības un sadarbības līgums starp Olaines novada pašvaldību un Menas teritoriālo pašvaldību Ukrainā]. Olaines novada pašvaldība. 27.07.2023. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Белгілі тұлғалары == Олайнеде туған немесе өскен белгілі тұлғалардың арасында: * '''Гунта Башко''' ({{lang-lv|Gunta Baško}}, 1980) — латвиялық баскетболшы; * '''Рустамс Беговс''' (''Rustams Begovs'', 1993) — латвиялық хоккейші; * '''Жанета Яунземе-Гренде''' (''Žaneta Jaunzeme-Grende'', 1964) — кәсіпкер және саясаткер, Латвияның бұрынғы мәдениет министрі; * '''Янис Кузминс''' (''Jānis Kuzmins'', 1977) — слалом-скейтбордингтен әлем чемпионы; * '''Дмитрийс Милькевичс''' (''Dmitrijs Miļkevičs'', 1981) — жеңіл атлет; * '''Паулс фон Шлиппенбах''' (''Pauls von Schlippenbach'', 1869—1933) — суретші; * '''Андрис Толмачовс''' (''Andris Tolmačovs'', 1973) — саясаткер, Латвия Сеймінің бұрынғы депутаты.<ref>[https://lv.wikipedia.org/wiki/Olaine Olaine]. Vikipēdija латыш тілінде; тұлғалар тізімі бастапқы бағыттаушы дереккөз ретінде пайдаланылды. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="170"> Olaines 1. vidusskola.jpg|Олайне 1-орта мектебі Olaines pareizticīgo baznīca.jpg|Әулие Димитрий Солунский православ шіркеуі Nordic Industrial Park, Olaine.jpg|Олайнедегі өнеркәсіптік аймақ Zemgales iela Olainē.jpg|Земгале көшесі Olaines stacija 2019.jpg|Олайне теміржол станциясы RTU tehnoloģiju koledža Olainē.jpg|Олайне технологиялық колледжі Zemgales iela un grafiti mākslas darbs uz ūdenstorņa.jpg|Су мұнарасындағы қабырға суреті </gallery> == Қараңыз да == * [[Олайне өлкесі]] * [[Яунолайне]] * [[Латвия қалаларының тізімі]] * [[Рига]] * [[Елгава]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.olaine.lv/ Олайне өлкесінің ресми сайты] * [https://enciklopedija.lv/skirklis/166773-Olaine Олайне туралы Латвия ұлттық энциклопедиясындағы мақала] * [https://stat.gov.lv/ Латвияның ресми статистика порталы] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category Олайне Wikimedia Commons-та] {{Commonscat|Olaine}} [[Санат:Латвия қалалары]] [[Санат:Олайне өлкесі]] brxs390def6iqdf2rdro148sy63s363 3643565 3643562 2026-08-18T05:37:18Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 /* Мәдениеті */ 3643565 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы=Қала |қазақша атауы=Олайне |шынайы атауы={{Lang-lv|Olaine}} |сурет=Zemgales iela Olainē.jpg |сурет атауы=Олайнедегі Земгале көшесі |ту=Flag of Olaine.png |елтаңба=Olaine COA.svg |ел=Латвия |аудан түрі=Өлке |ауданы=Олайне өлкесі |жағдайы=Олайне өлкесінің әкімшілік орталығы |басшының түрi=Өлкелік дума төрағасы |басшысы=Андрис Бергс |lat_deg=56 |lat_min=47 |lat_sec=14 |lon_deg=23 |lon_min=56 |lon_sec=31 |статус алуы=20 ақпан 1967 |жер аумағы=6,84 |тұрғыны=9 580 |санақ жылы=2026 |тығыздығы=1 442,8 |уақыт белдеуі=+2 |DST=бар |пошта индексі=LV-2114 |ортаққордағы санаты=Olaine |сайты=https://www.olaine.lv/ }} '''Олайне''' ({{lang-lv|Olaine}}, тарихи немісше ''Olai'') — [[Латвия]]дағы қала, [[Олайне өлкесі]]нің әкімшілік орталығы. Қала ел астанасы [[Рига]]ның оңтүстік-батысында, Рига агломерациясында орналасқан; Рига орталығына дейінгі қашықтық шамамен 20–25 км.<ref name="NE">[https://enciklopedija.lv/skirklis/166773-Olaine Olaine]. ''Nacionālā enciklopēdija''. Жаңартылған: 25.11.2025. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Қала арқылы және оның маңымен Рига—Елгава бағытындағы маңызды автомобиль және теміржол көлік дәлізі өтеді. Олайне — XX ғасырда қалыптасқан өнеркәсіптік қала. Оның өсуі алғашында [[шымтезек]] өндірумен, кейін [[химия өнеркәсібі|химия]] және [[фармацевтика]] өнеркәсібімен байланысты болды. Қазіргі қаланың негізі 1939 жылы шымтезек өндіру басталған кезде қаланды, ал 1967 жылғы 20 ақпанда Олайне қала мәртебесін алды.<ref name="history">[https://www.olaine.lv/lv/jaunumi/1-julijs-olaines-novada-izveidosanas-diena 1. jūlijs — Olaines novada izveidošanas diena]. Olaines novada pašvaldība. 01.07.2023. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Латвияның Орталық статистика басқармасының 2026 жылғы деректері бойынша қала халқының саны '''9 580 адам''', жалпы аумағы — '''6,84 км²''', оның 6,64 км²-і құрлыққа тиесілі.<ref name="population">[https://data.stat.gov.lv/pxweb/en/OSP_PUB/START__POP__IR__IRE/RIG010/ Population in regions, cities, municipalities, towns, rural territories, villages... 2000–2026]. Central Statistical Bureau of Latvia. Жаңартылған: 29.07.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref><ref name="area">[https://data.stat.gov.lv/pxweb/lv/OSP_PUB/START__ENV__DR__DRT/DRT011/ Reģionu, novadu, pilsētu un pagastu kopējā un sauszemes platība gada sākumā]. Centrālā statistikas pārvalde. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Географиясы == Олайне Орта Латвия ойпатының Тирели жазығында ({{lang-lv|Tīreļu līdzenums}}) орналасқан. Қала аумағы негізінен жазық. Қала арқылы [[Миса (өзен)|Миса]] өзені алабына жататын Олайните (''Olainīte'') және Пупла (''Pupla'') шағын өзендері ағып өтеді.<ref name="NE"/> Олайненің солтүстігі мен батысында батпақты және шымтезекті аумақтар кең таралған. Табиғи жағдайлар қаланың экономикалық тарихына тікелей ықпал етті: XX ғасырдың алғашқы жартысында осы маңдағы шымтезек қорларын өнеркәсіптік игеру қазіргі қаланың қалыптасуына негіз болды.<ref name="history"/> Олайне Рига мен [[Елгава]] арасындағы көлік дәлізінің бойында орналасуының арқасында Латвия астанасымен тығыз экономикалық және әлеуметтік байланыста. == Атауы == ''Олайне'' атауы XVII ғасырдан белгілі. 1638 жылы бұл аумақ [[Швед Ливониясы]]ның құрамында болған кезде қазіргі [[Яунолайне]] маңында Әулие Олафтың құрметіне ағаш лютеран шіркеуі — ''St. Olai'' салынған. Елді мекеннің кейінгі атауы осы шіркеу атауымен байланыстырылады.<ref name="history"/> Тарихи Олайне қазіргі қаланың орнында емес, одан оңтүстік-шығысқа қарай, қазіргі Яунолайне ауылының маңында орналасқан. XX ғасырда жаңа өнеркәсіптік елді мекен Олайне атауын алғаннан кейін бұрынғы елді мекен '''Яунолайне''' (''Jaunolaine'', «Жаңа Олайне») деп атала бастады.<ref name="NE"/> XIX ғасырда теміржол станциясы және елді мекен неміс тіліндегі '''Olai''' атауымен белгілі болды. Латвия тәуелсіз мемлекет құрғаннан кейін жер-су атауларын латыштандыру барысында қазіргі '''Olaine''' нұсқасы ресми қолданысқа енді.<ref name="NE"/> == Тарихы == === Ежелгі және жаңа дәуір === Қазіргі Олайне маңы орта ғасырлардан бастап Ригаға қарасты жерлер мен көршілес аумақтардың шекаралық өңірі болды. XIII ғасырдың екінші жартысында бұл аумақ Рига қаласының ауылдық жерлері мен Упмале жерінің шекарасына жақын орналасқан. Кейін ол Рига иеліктері мен [[Ливон ордені]] жерлерінің, ал 1562 жылдан кейін [[Курляндия және Семигалия герцогтігі]]мен шектесетін өңірге айналды.<ref name="NE"/> Олайните өзенінің Мисаға құяр тұсына жақын жерде Рига қаласына тиесілі шағын иелік пен керуен сарайы болған. 1638 жылы Әулие Олафтың құрметіне ағаш лютеран шіркеуі салынды.<ref name="history"/> [[Ұлы Солтүстік соғыс]] басталған кезеңде, 1700 жылғы ақпанда Олайне маңында швед шекарашылары мен саксон әскерлері арасында қақтығыс болды. 1749—1753 жылдары бұрынғы ағаш ғибадатхананың орнына тас лютеран шіркеуі салынды.<ref name="NE"/> XIX ғасырдың бірінші жартысында Рига—Елгава жолының маңызы артты. 1830—1850 жылдары жол қайта салынып, Олайне Рига мен Елгава арасындағы пошта жолының аялдамаларының біріне айналды.<ref name="NE"/> === Теміржол және Бірінші дүниежүзілік соғыс === 1868 жылғы 21 қарашада Рига—Елгава теміржол желісі ашылып, Олайне маңында '''Olai''' станциясы құрылды. Теміржолдың пайда болуы аумақтың шаруашылық маңызын арттырды.<ref name="station">[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category Olaine railway station]. Wikimedia Commons. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде, 1915—1917 жылдары, бұл аудан майдан шебіне жақын орналасты. Мұнда Германия армиясының жабдықтау нысандары болды; соғыс қимылдары кезінде шіркеу, болыс үйі және мектеп зақымданды немесе қирады.<ref name="NE"/> Латвия тәуелсіздік алғаннан кейін елді мекен мен станцияға ресми түрде латышша '''Olaine''' атауы берілді. === Қазіргі Олайненің қалыптасуы === Қазіргі Олайне қаласының тарихы негізінен 1939 жылдан басталады. Сол жылы қазіргі қала орналасқан аумақта өнеркәсіптік шымтезек өндіру басталып, кеніш пен шымтезек кәсіпорны қызметкерлері үшін шағын жұмысшы қонысы қалыптасты.<ref name="history"/> Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін шымтезек өндірісінің көлемі артты. 1950-жылдардың екінші жартысынан бастап Олайнеде жаңа өнеркәсіптік кәсіпорындар салына бастады. 1959 жылы Ригадан желім өндірісі көшірілді, ал 1962—1965 жылдары жаңа өндірістік нысандармен қатар көпқабатты тұрғын үйлер жедел салынды.<ref name="NE"/> 1963 жылы шымтезек кәсіпорны маңындағы жұмысшы қонысына қалалық кент мәртебесі берілді. Халық саны жеті мың адамнан асқаннан кейін, '''1967 жылғы 20 ақпанда''' аумағы сол кезде 332 гектар болған Олайне ресми түрде қала мәртебесін алды.<ref name="history"/> Қала құрылысы кеңестік кезеңдегі өндірістік жоспарлаумен тығыз байланысты болды: тұрғын аудандар мен ірі өнеркәсіптік аймақ бір мезгілде қалыптасты. 1990 жылға қарай қала халқы шамамен 15 мың адамға жетті. 1991 жылы Латвия мемлекеттік тәуелсіздігін қалпына келтіргеннен кейін Олайне қаласы мен Олайне болысының жеке өзін-өзі басқару органдары жұмыс істеді. 2009 жылғы әкімшілік-аумақтық реформа нәтижесінде олар біріктіріліп, '''Олайне өлкесі''' құрылды. 2009 жылғы 1 шілдеден Олайне — жаңа өлкенің әкімшілік орталығы.<ref name="history"/> == Халқы == Олайне халқының ең жылдам өсу кезеңі XX ғасырдың 1960—1980 жылдарына сәйкес келеді. Бұған химия және фармацевтика кәсіпорындарының ашылуы, өнеркәсіптік жұмыс орындарының көбеюі және жаңа тұрғын үй құрылысы ықпал етті. 1990 жылдардың басынан бастап халық саны төмендеу үрдісіне көшті. Бұл үрдіс Латвияның көптеген шағын және орта қалаларына тән демографиялық өзгерістермен байланысты. {| class="wikitable" style="text-align:align" |+ '''Олайне халқы санының өзгеруі''' |- ! Жыл !! Халық саны |- | 1970 || 9 174 |- | 1979 || 13 612 |- | 1989 || 14 989 |- | 2000 || 13 586 |- | 2011 || 12 023 |- | 2021 || 10 394 |- | 2026 || '''9 580''' |- ! colspan="2" | Дереккөз |- | colspan="2" style="font-size:90%; text-align:left;" | 1970—2021 жылдардағы деректер — Латвияның Орталық статистика басқармасының тарихи қатарлары;<br>2026 жылғы көрсеткіш — 2026 жылғы шекаралар бойынша есептелген ресми эксперименттік статистика.<ref name="population"/> |} 2021 жылғы этникалық құрам жөніндегі статистикалық деректерде 10324 адамның 4312-сі (41,8 %) орыстар, 4126-сы (40,0 %) латыштар, ал 1886-сы (18,2 %) басқа этностардың өкілдері ретінде көрсетілген.<ref>[https://data.stat.gov.lv/pxweb/lv/OSP_PUB/START__POP__IR__IRE/ Latvijas iedzīvotāju statistika]. Centrālā statistikas pārvalde. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2025 жылдан бастап Латвияның Орталық статистика басқармасы тұрақты тұрғындар санын есептеудің жаңа әдісін қолданады. Ол әкімшілік тізілімдердегі адамның белсенділік белгілерін ескеретін ықтималдық моделіне негізделген. Сондықтан 2025—2026 жылдардағы кейбір көрсеткіштер бұрын жарияланған статистикамен әдістемелік тұрғыдан толық салыстырылмауы мүмкін.<ref>[https://stat.gov.lv/en/statistics-themes/population/population/press-releases/27583-number-population-latvia-2025 Latvia has a population of 1.845 million]. Central Statistical Bureau of Latvia. 02.06.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Экономикасы == Олайне экономикасының қалыптасуына өнеркәсіп шешуші ықпал етті. Қаланың алғашқы өнеркәсіптік мамандануы шымтезек өндіру болса, XX ғасырдың екінші жартысында химия және фармацевтика өндірісі басым бағыттардың біріне айналды. Қаланың ең танымал кәсіпорны — қазіргі '''Olpha''' акционерлік қоғамының фармацевтикалық зауыты. Кеңестік кезеңде Ригадағы фармацевтикалық өндіріс қуаты жеткіліксіз болғандықтан, 1968 жылы Олайне химия-фармацевтика зауытының құрылысы басталды. Құрылыс шамамен үш жылға созылып, бұрын батпақты болған аумақ ірі өнеркәсіптік аймаққа айналды.<ref name="olpha-history">[https://olpha.eu/en/about-us/history/ History]. Olpha. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Кәсіпорын ұзақ уақыт '''Olainfarm''' атауымен жұмыс істеді. 2024 жылғы 19 маусымда компания халықаралық нарыққа бағытталған жаңа '''Olpha''' брендіне көшетінін жариялады. Фармацевтика саласындағы тіркеу рәсімдеріне байланысты атауды өнімдер мен құжаттарда ауыстыру үдерісі кезең-кезеңімен жүргізілді.<ref name="olpha">[https://olpha.eu/en/olainfarm-transforms-into-olpha-aiming-to-become-europes-top-10-pharmaceutical-company/ Olainfarm transforms into Olpha]. Olpha. 19.06.2024. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Olpha-ның негізгі өндірістік алаңы Олайнедегі Рупницу көшесінде орналасқан. Компания дайын дәрілік нысандарды, белсенді фармацевтикалық ингредиенттерді және аралық өнімдерді әзірлеу мен өндіруге маманданған.<ref name="olpha"/> Қаланың тұрғын бөлігінің жанында кең өнеркәсіптік аймақ орналасқан. Химия және фармацевтикадан басқа, Олайне мен оның маңындағы өндірістік аймақта машина жасау, желдету жабдықтары, логистика және басқа да салалардағы кәсіпорындар жұмыс істейді. == Көлігі == Олайне Рига мен Елгаваны байланыстыратын негізгі көлік дәлізінде орналасқан. === Автомобиль көлігі === Қаланың шығыс шекарасына жақын жерден мемлекеттік маңызы бар '''A8''' автомобиль жолы — Рига—Елгава—Литва шекарасы (Мейтене) бағыты өтеді. Ол Олайнені Рига, Елгава және Литва бағыттарымен байланыстырады. Қала ішіндегі негізгі көшелер A8 тасжолымен және өлкелік жол желісімен байланысқан. Ригаға жақындығы Олайнеден астанаға күнделікті қатынауға мүмкіндік береді. === Теміржол === '''Олайне теміржол станциясы''' 1868 жылы ашылған Рига—Елгава теміржол желісінде орналасқан.<ref name="station"/> Қазіргі уақытта станцияға Латвияның '''Vivi''' жолаушылар теміржол операторының Рига—Елгава бағытындағы пойыздары қызмет көрсетеді. 2026 жылғы негізгі қозғалыс кестесі 26 мамырдан күшіне енген.<ref>[https://www.vivi.lv/lv/informacija-pasazieriem/ Vilcienu kustības pamatsaraksts]. Vivi. 26.05.2026 бастап қолданыста. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Теміржол Олайненің қалыптасу тарихында да маңызды орын алды: XIX ғасырдың соңынан бастап ол елді мекенді Рига және Елгавамен тұрақты көлік байланысына қосты. == Білім беру == Қалада жалпы, кәсіптік және өнер бағытындағы білім беру мекемелері жұмыс істейді. Муниципалдық жалпы білім беру жүйесінің негізгі мекемелерінің қатарына '''Олайне 1-орта мектебі''' (''Olaines 1. vidusskola'') және '''Олайне 2-орта мектебі''' (''Olaines 2. vidusskola'') кіреді.<ref name="institutions">[https://www.olaine.lv/lv/kontakti Kontakti]. Olaines novada pašvaldība. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> '''Олайне музыка және өнер мектебі''' (''Olaines Mūzikas un mākslas skola'') — муниципалитет құрған аккредиттелген кәсіптік бағыттағы білім беру мекемесі. Онда фортепиано, аккордеон, ішекті, үрмелі және ұрмалы аспаптар, сондай-ақ бейнелеу өнері бойынша бағдарламалар оқытылады.<ref name="institutions"/> Қаланың өнеркәсіптік мамандануына байланысты кәсіптік-техникалық білімнің маңызы тарихи тұрғыдан жоғары болды. '''Рига техникалық университетінің Олайне технологиялық колледжі''' (''RTU Olaines Tehnoloģiju koledža'') химия, фармацевтика, биотехнология, қоршаған орта және азық-түлік сапасын бақылау салалары бойынша мамандар даярлады.<ref>[https://www.rtu.lv/lv/universitate/struktura-un-vadiba/regionalie-centri-un-skolas/rtu-olaines-tehnologiju-koledza RTU Olaines Tehnoloģiju koledža]. Rīgas Tehniskā universitāte. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2026 жылғы шешім бойынша колледжді '''2026 жылғы 1 қыркүйектен бастап қайта ұйымдастыру''' белгіленген: кәсіптік орта білім бағдарламаларын Рига мемлекеттік техникумы, ал жоғары білім бағдарламаларын [[Рига техникалық университеті]] қабылдайды. Оқу бағдарламаларын Олайне қаласында жүзеге асыру жалғастырылуы тиіс.<ref>[https://www.rtu.lv/lv/universitate/masu-medijiem/zinas/atvert/pec-rtu-olaines-tehnologiju-koledzas-reorganizacijas-macibu-process-turpinasies-olaine Pēc RTU Olaines Tehnoloģiju koledžas reorganizācijas mācību process turpināsies Olainē]. Rīgas Tehniskā universitāte. 05.06.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Мәдениеті == Олайнедегі негізгі мәдени мекемелер — '''Олайне мәдениет орталығы''', '''Олайне кітапханасы''' және '''Олайне тарих және өнер музейі'''.<ref name="institutions"/> Олайне мәдениет орталығы қаладағы концерттер, мерекелер, көркемөнерпаздар ұжымдары мен мәдени іс-шаралардың негізгі ұйымдастырушыларының бірі. Оның Олайнедегі мәдениет үйі бұрынғы ''Nākotne'' кинотеатрының ғимаратында орналасқан.<ref name="facts">[https://www.olaine.lv/lv/jaunumi/fakti-par-olaini Fakti par Olaini]. Olaines novada pašvaldība. 20.02.2021. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Олайне тарих және өнер музейі қаланың және өлкенің тарихын зерттейді. Оның қызметінде шымтезек өндіру, өнеркәсіптің қалыптасуы, жергілікті тұрғындардың тарихы және Бірінші дүниежүзілік соғыс кезеңіне ерекше назар аударылады. Музей Олайне маңындағы Бірінші дүниежүзілік соғыс орындарында археологиялық зерттеулер мен танымдық жобалар ұйымдастырады.<ref name="facts"/> === Қалалық орта және көрікті жерлері === Қаладағы көрнекті нысандардың бірі — орман саябағы аумағындағы су мұнарасына салынған үлкен қабырға суреті. Ол Олайненің қазіргі қалалық ортасының айрықша белгілерінің біріне айналған. Олайне маңында Бірінші дүниежүзілік соғысқа арналған тарихи-танымдық маршрут бар. Оның аумағында соғыс кезіндегі қорғаныс құрылыстарының қалдықтары, қалпына келтірілген блиндаждар және археологиялық зерттеу орындары орналасқан.<ref name="facts"/> Қалада Әулие Димитрий Солунский православ шіркеуі де орналасқан. == Спорт == Олайнедегі спорт өмірін негізінен '''Олайне спорт орталығы''' ({{lang-lv|Olaines Sporta centrs}}) үйлестіреді. Қалада стадиондар, спорт үйі, жүзу бассейні, ашық мұз айдыны, скейт-парк және басқа спорт нысандары бар.<ref name="sportclubs">[https://www.olaine.lv/lv/sports/sporta-klubi-biedribas Sporta veidu sekcijas / pulciņi]. Olaines novada pašvaldība. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> === Футбол === Олайнедегі ең дамыған командалық спорт түрлерінің бірі — [[футбол]]. Қаланы ұлттық жарыстарда '''AFA Olaine''' клубы таныстырады. Команда үй матчтарын '''Олайне қалалық стадионында''' өткізеді. 2026 жылғы маусымда AFA Olaine Латвияның '''Altero.lv LIIGA''' чемпионатында өнер көрсетеді.<ref>[https://lff.lv/klubi/afa-olaine-13841/ AFA Olaine]. Latvijas Futbola federācija. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2025 жылғы маусымда клуб ''Nākotnes līga'' чемпионатын 13-орынмен аяқтап, келесі маусымға осы дивизиондағы орнын сақтай алмады.<ref>[https://lff.lv/ Latvijas Futbola federācija]. AFA Olaine жарыс деректері. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Клубтың құрылымында балалар мен жасөспірімдердің бірнеше жас санатындағы командалары жұмыс істейді. === Әйелдер футболы === Олайне Латвияның әйелдер футболында да ұсынылған. 2026 жылғы маусымда Олайне және [[Иецава]] клубтарының біріккен '''FK Iecava/FK Olaine''' командасы елдің жоғарғы әйелдер чемпионаты — ''Sieviešu futbola līga'' жарысына қатысады. Команда үй ойындарының бір бөлігін Олайне қалалық стадионында өткізеді.<ref>[https://lff.lv/sacensibas/sievietes/sieviesu-futbola-liga/ Sieviešu futbola līga]. Latvijas Futbola federācija. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Біріккен жүйенің '''FK Iecava/FK Olaine-2''' командасы әйелдер арасындағы 1-лигада ойнайды. 2025 жылы '''FK Olaine''' әйелдер командасы Латвияның әйелдер арасындағы футзал 1-лигасының жеңімпазы атанды. Финалда команда ''FC Talsi/Tukums'' клубымен 1:1 есебімен тең ойнап, матчтан кейінгі пенальти сериясында 3:2 есебімен жеңіске жетті.<ref>[https://lff.lv/zinas/18132/fk-olaine-triumfe-sieviesu-telpu-futbola-1-liga/ FK «Olaine» triumfē Sieviešu telpu futbola 1. līgā]. Latvijas Futbola federācija. 10.03.2025. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> === Хоккей === Олайнеде [[шайбалы хоккей]] дәстүрі де бар. Қаладағы ұйымдасқан хоккейдің тарихы кемінде 1970-жылдардың соңына дейін барады. Кейін әр кезеңде қаланы әртүрлі әуесқой командалар таныстырды.<ref>[https://www.olaine.lv/lv/jaunumi/hokejs-ka-atbildiga-un-cienpilna-cilveka-pamats Hokejs kā atbildīga un cieņpilna cilvēka pamats]. Olaines novada pašvaldība. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> '''HK Olaine''' Олайне спорт орталығының жарыстарына қатысады. 2023 жылы клуб Олайне хоккей кубогының әуесқойлар жарысында жеңіске жетті. 2026 жылғы сәуірде HK Olaine Олайне спорт орталығы кубогының ардагерлер лигасында тағы да чемпион атанды; екінші орынды ''LAS ESTRELLAS'', үшінші орынды ''SBC'' иеленді.<ref>[https://www.olaine.lv/lv/jaunumi/osc-kauss-hokeja-veteranu-ligas-cempioni-olaine OSC kauss hokejā veterānu līgas čempioni — Olaine]. Olaines novada pašvaldība. 09.04.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> === Басқа спорт түрлері === Олайне өлкесінің ресми спорт ұйымдарының тізімінде ардагерлер футбол клубы, новус командасы, '''Latvijas Inline Hokeja centrs''', үстел теннисі, теннис және бадминтонмен айналысатын '''Sporta klubs «Olaine»''', '''Олайне скейтборд клубы''' және басқа ұйымдар бар.<ref name="sportclubs"/> Қалада жеңіл атлетика, жүзу, баскетбол, волейбол, инлайн-хоккей, мәнерлеп сырғанау, бокс, күрес, каратэ, үстел теннисі, бадминтон, шахмат және скейтбординг те дамыған. == Басқаруы == Олайне 2009 жылдан бері жеке муниципалитет емес, '''Олайне өлкесінің''' құрамындағы қала және оның әкімшілік орталығы болып табылады.<ref name="history"/> Жергілікті өзін-өзі басқарудың өкілді органы — '''Олайне өлкесінің думасы''' (''Olaines novada dome''). 2025 жылғы 7 маусымдағы муниципалдық сайлаудан кейін дума '''15 депутаттан''' тұрады.<ref>[https://www.olaine.lv/lv/jaunumi/ieveleta-olaines-novada-pasvaldibas-domes-vadiba Ievēlēta Olaines novada pašvaldības domes vadība]. Olaines novada pašvaldība. 27.06.2025. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Думада: * Латвия социал-демократиялық жұмысшы партиясы — 6 орын; * ''Latvijas attīstībai'' — 5 орын; * ''Suverēnā vara. Apvienība jaunlatvieši'' — 3 орын; * ''Latvija pirmajā vietā'' — 1 орын.<ref>[https://www.olaine.lv/lv/jaunumi/ieveleta-olaines-novada-pasvaldibas-domes-vadiba Ievēlēta Olaines novada pašvaldības domes vadība]. Olaines novada pašvaldība. 27.06.2025. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2026 жылғы жағдай бойынша думаның төрағасы — '''Андрис Бергс''' (''Andris Bergs''). Төрағаның бірінші орынбасары — '''Лига Гулбе''' (''Līga Gulbe''), екінші орынбасары — '''Дмитрийс Ивановс''' (''Dmitrijs Ivanovs'').<ref>[https://www.olaine.lv/lv/kontakti Kontakti — Deputāti]. Olaines novada pašvaldība. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Муниципалитет әкімшілігі Олайне қаласындағы Земгале көшесі, 33 мекенжайында орналасқан. == Рәміздері == Олайне қаласының ресми рәміздеріне елтаңба мен ту жатады. 1998 жылғы 12 қарашада Латвияның Геральдика комиссиясы Олайне қаласы туының жобасын бекітті. Оның композициясындағы '''үш қан тамшысы''' қаланың фармацевтика өнеркәсібін, ал күміс жапырақтары мен екі жидегі бар қара мүкжидек бұтағы Олайне маңындағы шымтезекті батпақтарды бейнелейді.<ref name="history"/> Тудың жобасын суретші Имантис Пурвиньш (''Imants Purviņš'') және геральдика мамандары Юрис Ивановс пен Илзе Либиете әзірлеген.<ref name="history"/> 2012 жылы Олайне қаласы мен Олайне өлкесінің тулары және өлкенің елтаңбасы жаңадан бекітілді; қала елтаңбасы сақталды. == Халықаралық байланыстары == Олайне және кейінгі Олайне өлкесі бірнеше еуропалық муниципалитетпен ұзақ мерзімді әріптестік байланыс орнатқан. Муниципалитеттің ресми есептерінде бұрын жасалған бауырластық және ынтымақтастық келісімдері бар серіктестер ретінде: * {{flagicon|Швеция}} '''[[Эдесхёг]]''' (''Ödeshög''), [[Швеция]]; * {{flagicon|Швеция}} '''[[Карлскуга]]''' (''Karlskoga''), Швеция; * {{flagicon|Финляндия}} '''[[Рийхимяки]]''' (''Riihimäki''), [[Финляндия]]; * {{flagicon|Польша}} '''[[Нова-Сажина]]''' (''Nowa Sarzyna''), [[Польша]]; * {{flagicon|Польша}} '''[[Радомско]]''' (''Radomsko''), Польша аталады.<ref>[https://www.olaine.lv/uploads/kcfinder/files/domes_s%C4%93des/lemumu_projekti/2023/Olaines_novada_pasvaldibas_2022_gada_publiskais_parskats060623_.pdf Olaines novada pašvaldības 2022. gada publiskais pārskats]. Olaines novada pašvaldība. 2023. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Ресми есептерде Швецияның [[Вадстена]] қаласымен де ұзақ мерзімді байланыстар, сондай-ақ Литваның [[Аникщяй]] қаласымен ынтымақтастық туралы мәліметтер бар.<ref>[https://www.olaine.lv/uploads/kcfinder/files/domes_s%C4%93des/lemumu_projekti/2023/Olaines_novada_pasvaldibas_2022_gada_publiskais_parskats060623_.pdf Olaines novada pašvaldības 2022. gada publiskais pārskats]. Olaines novada pašvaldība. 2023. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2023 жылғы 26 шілдеде Олайне өлкесі мен Украинаның '''[[Мена (Украина)|Мена]]''' аумақтық қауымы арасында ресми '''бауырластық және ынтымақтастық туралы келісім''' жасалды. Құжат білім, мәдениет, өнер, спорт және жергілікті қауымдар арасындағы тәжірибе алмасуды қарастырады.<ref>[https://www.olaine.lv/lv/jaunumi/26-julija-ir-parakstits-sadraudzibas-un-sadarbibas-ligums-starp-olaines-novada-pasvaldibu-un-menas-teritorialo-pasvaldibu-ukraina 26. jūlijā ir parakstīts Sadraudzības un sadarbības līgums starp Olaines novada pašvaldību un Menas teritoriālo pašvaldību Ukrainā]. Olaines novada pašvaldība. 27.07.2023. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Белгілі тұлғалары == Олайнеде туған немесе өскен белгілі тұлғалардың арасында: * '''Гунта Башко''' ({{lang-lv|Gunta Baško}}, 1980) — латвиялық баскетболшы; * '''Рустамс Беговс''' (''Rustams Begovs'', 1993) — латвиялық хоккейші; * '''Жанета Яунземе-Гренде''' (''Žaneta Jaunzeme-Grende'', 1964) — кәсіпкер және саясаткер, Латвияның бұрынғы мәдениет министрі; * '''Янис Кузминс''' (''Jānis Kuzmins'', 1977) — слалом-скейтбордингтен әлем чемпионы; * '''Дмитрийс Милькевичс''' (''Dmitrijs Miļkevičs'', 1981) — жеңіл атлет; * '''Паулс фон Шлиппенбах''' (''Pauls von Schlippenbach'', 1869—1933) — суретші; * '''Андрис Толмачовс''' (''Andris Tolmačovs'', 1973) — саясаткер, Латвия Сеймінің бұрынғы депутаты.<ref>[https://lv.wikipedia.org/wiki/Olaine Olaine]. Vikipēdija латыш тілінде; тұлғалар тізімі бастапқы бағыттаушы дереккөз ретінде пайдаланылды. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="170"> Olaines 1. vidusskola.jpg|Олайне 1-орта мектебі Olaines pareizticīgo baznīca.jpg|Әулие Димитрий Солунский православ шіркеуі Nordic Industrial Park, Olaine.jpg|Олайнедегі өнеркәсіптік аймақ Zemgales iela Olainē.jpg|Земгале көшесі Olaines stacija 2019.jpg|Олайне теміржол станциясы RTU tehnoloģiju koledža Olainē.jpg|Олайне технологиялық колледжі Zemgales iela un grafiti mākslas darbs uz ūdenstorņa.jpg|Су мұнарасындағы қабырға суреті </gallery> == Қараңыз да == * [[Олайне өлкесі]] * [[Яунолайне]] * [[Латвия қалаларының тізімі]] * [[Рига]] * [[Елгава]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.olaine.lv/ Олайне өлкесінің ресми сайты] * [https://enciklopedija.lv/skirklis/166773-Olaine Олайне туралы Латвия ұлттық энциклопедиясындағы мақала] * [https://stat.gov.lv/ Латвияның ресми статистика порталы] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category Олайне Wikimedia Commons-та] {{Commonscat|Olaine}} [[Санат:Латвия қалалары]] [[Санат:Олайне өлкесі]] ioygbgn3cbb65a6tks6w2myr6s0o0k6 3643566 3643565 2026-08-18T05:37:59Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 /* Ежелгі және жаңа дәуір */ 3643566 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы=Қала |қазақша атауы=Олайне |шынайы атауы={{Lang-lv|Olaine}} |сурет=Zemgales iela Olainē.jpg |сурет атауы=Олайнедегі Земгале көшесі |ту=Flag of Olaine.png |елтаңба=Olaine COA.svg |ел=Латвия |аудан түрі=Өлке |ауданы=Олайне өлкесі |жағдайы=Олайне өлкесінің әкімшілік орталығы |басшының түрi=Өлкелік дума төрағасы |басшысы=Андрис Бергс |lat_deg=56 |lat_min=47 |lat_sec=14 |lon_deg=23 |lon_min=56 |lon_sec=31 |статус алуы=20 ақпан 1967 |жер аумағы=6,84 |тұрғыны=9 580 |санақ жылы=2026 |тығыздығы=1 442,8 |уақыт белдеуі=+2 |DST=бар |пошта индексі=LV-2114 |ортаққордағы санаты=Olaine |сайты=https://www.olaine.lv/ }} '''Олайне''' ({{lang-lv|Olaine}}, тарихи немісше ''Olai'') — [[Латвия]]дағы қала, [[Олайне өлкесі]]нің әкімшілік орталығы. Қала ел астанасы [[Рига]]ның оңтүстік-батысында, Рига агломерациясында орналасқан; Рига орталығына дейінгі қашықтық шамамен 20–25 км.<ref name="NE">[https://enciklopedija.lv/skirklis/166773-Olaine Olaine]. ''Nacionālā enciklopēdija''. Жаңартылған: 25.11.2025. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Қала арқылы және оның маңымен Рига—Елгава бағытындағы маңызды автомобиль және теміржол көлік дәлізі өтеді. Олайне — XX ғасырда қалыптасқан өнеркәсіптік қала. Оның өсуі алғашында [[шымтезек]] өндірумен, кейін [[химия өнеркәсібі|химия]] және [[фармацевтика]] өнеркәсібімен байланысты болды. Қазіргі қаланың негізі 1939 жылы шымтезек өндіру басталған кезде қаланды, ал 1967 жылғы 20 ақпанда Олайне қала мәртебесін алды.<ref name="history">[https://www.olaine.lv/lv/jaunumi/1-julijs-olaines-novada-izveidosanas-diena 1. jūlijs — Olaines novada izveidošanas diena]. Olaines novada pašvaldība. 01.07.2023. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Латвияның Орталық статистика басқармасының 2026 жылғы деректері бойынша қала халқының саны '''9 580 адам''', жалпы аумағы — '''6,84 км²''', оның 6,64 км²-і құрлыққа тиесілі.<ref name="population">[https://data.stat.gov.lv/pxweb/en/OSP_PUB/START__POP__IR__IRE/RIG010/ Population in regions, cities, municipalities, towns, rural territories, villages... 2000–2026]. Central Statistical Bureau of Latvia. Жаңартылған: 29.07.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref><ref name="area">[https://data.stat.gov.lv/pxweb/lv/OSP_PUB/START__ENV__DR__DRT/DRT011/ Reģionu, novadu, pilsētu un pagastu kopējā un sauszemes platība gada sākumā]. Centrālā statistikas pārvalde. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Географиясы == Олайне Орта Латвия ойпатының Тирели жазығында ({{lang-lv|Tīreļu līdzenums}}) орналасқан. Қала аумағы негізінен жазық. Қала арқылы [[Миса (өзен)|Миса]] өзені алабына жататын Олайните (''Olainīte'') және Пупла (''Pupla'') шағын өзендері ағып өтеді.<ref name="NE"/> Олайненің солтүстігі мен батысында батпақты және шымтезекті аумақтар кең таралған. Табиғи жағдайлар қаланың экономикалық тарихына тікелей ықпал етті: XX ғасырдың алғашқы жартысында осы маңдағы шымтезек қорларын өнеркәсіптік игеру қазіргі қаланың қалыптасуына негіз болды.<ref name="history"/> Олайне Рига мен [[Елгава]] арасындағы көлік дәлізінің бойында орналасуының арқасында Латвия астанасымен тығыз экономикалық және әлеуметтік байланыста. == Атауы == ''Олайне'' атауы XVII ғасырдан белгілі. 1638 жылы бұл аумақ [[Швед Ливониясы]]ның құрамында болған кезде қазіргі [[Яунолайне]] маңында Әулие Олафтың құрметіне ағаш лютеран шіркеуі — ''St. Olai'' салынған. Елді мекеннің кейінгі атауы осы шіркеу атауымен байланыстырылады.<ref name="history"/> Тарихи Олайне қазіргі қаланың орнында емес, одан оңтүстік-шығысқа қарай, қазіргі Яунолайне ауылының маңында орналасқан. XX ғасырда жаңа өнеркәсіптік елді мекен Олайне атауын алғаннан кейін бұрынғы елді мекен '''Яунолайне''' (''Jaunolaine'', «Жаңа Олайне») деп атала бастады.<ref name="NE"/> XIX ғасырда теміржол станциясы және елді мекен неміс тіліндегі '''Olai''' атауымен белгілі болды. Латвия тәуелсіз мемлекет құрғаннан кейін жер-су атауларын латыштандыру барысында қазіргі '''Olaine''' нұсқасы ресми қолданысқа енді.<ref name="NE"/> == Тарихы == === Ежелгі және жаңа дәуір === Қазіргі Олайне маңы орта ғасырлардан бастап Ригаға қарасты жерлер мен көршілес аумақтардың шекаралық өңірі болды. XIII ғасырдың екінші жартысында бұл аумақ Рига қаласының ауылдық жерлері мен Упмале жерінің шекарасына жақын орналасқан. Кейін ол Рига иеліктері мен Ливон ордені жерлерінің, ал 1562 жылдан кейін Курляндия және Семигалия герцогтігімен шектесетін өңірге айналды.<ref name="NE"/> Олайните өзенінің Мисаға құяр тұсына жақын жерде Рига қаласына тиесілі шағын иелік пен керуен сарайы болған. 1638 жылы Әулие Олафтың құрметіне ағаш лютеран шіркеуі салынды.<ref name="history"/> Ұлы Солтүстік соғыс басталған кезеңде, 1700 жылғы ақпанда Олайне маңында швед шекарашылары мен саксон әскерлері арасында қақтығыс болды. 1749—1753 жылдары бұрынғы ағаш ғибадатхананың орнына тас лютеран шіркеуі салынды.<ref name="NE"/> XIX ғасырдың бірінші жартысында Рига—Елгава жолының маңызы артты. 1830—1850 жылдары жол қайта салынып, Олайне Рига мен Елгава арасындағы пошта жолының аялдамаларының біріне айналды.<ref name="NE"/> === Теміржол және Бірінші дүниежүзілік соғыс === 1868 жылғы 21 қарашада Рига—Елгава теміржол желісі ашылып, Олайне маңында '''Olai''' станциясы құрылды. Теміржолдың пайда болуы аумақтың шаруашылық маңызын арттырды.<ref name="station">[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category Olaine railway station]. Wikimedia Commons. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде, 1915—1917 жылдары, бұл аудан майдан шебіне жақын орналасты. Мұнда Германия армиясының жабдықтау нысандары болды; соғыс қимылдары кезінде шіркеу, болыс үйі және мектеп зақымданды немесе қирады.<ref name="NE"/> Латвия тәуелсіздік алғаннан кейін елді мекен мен станцияға ресми түрде латышша '''Olaine''' атауы берілді. === Қазіргі Олайненің қалыптасуы === Қазіргі Олайне қаласының тарихы негізінен 1939 жылдан басталады. Сол жылы қазіргі қала орналасқан аумақта өнеркәсіптік шымтезек өндіру басталып, кеніш пен шымтезек кәсіпорны қызметкерлері үшін шағын жұмысшы қонысы қалыптасты.<ref name="history"/> Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін шымтезек өндірісінің көлемі артты. 1950-жылдардың екінші жартысынан бастап Олайнеде жаңа өнеркәсіптік кәсіпорындар салына бастады. 1959 жылы Ригадан желім өндірісі көшірілді, ал 1962—1965 жылдары жаңа өндірістік нысандармен қатар көпқабатты тұрғын үйлер жедел салынды.<ref name="NE"/> 1963 жылы шымтезек кәсіпорны маңындағы жұмысшы қонысына қалалық кент мәртебесі берілді. Халық саны жеті мың адамнан асқаннан кейін, '''1967 жылғы 20 ақпанда''' аумағы сол кезде 332 гектар болған Олайне ресми түрде қала мәртебесін алды.<ref name="history"/> Қала құрылысы кеңестік кезеңдегі өндірістік жоспарлаумен тығыз байланысты болды: тұрғын аудандар мен ірі өнеркәсіптік аймақ бір мезгілде қалыптасты. 1990 жылға қарай қала халқы шамамен 15 мың адамға жетті. 1991 жылы Латвия мемлекеттік тәуелсіздігін қалпына келтіргеннен кейін Олайне қаласы мен Олайне болысының жеке өзін-өзі басқару органдары жұмыс істеді. 2009 жылғы әкімшілік-аумақтық реформа нәтижесінде олар біріктіріліп, '''Олайне өлкесі''' құрылды. 2009 жылғы 1 шілдеден Олайне — жаңа өлкенің әкімшілік орталығы.<ref name="history"/> == Халқы == Олайне халқының ең жылдам өсу кезеңі XX ғасырдың 1960—1980 жылдарына сәйкес келеді. Бұған химия және фармацевтика кәсіпорындарының ашылуы, өнеркәсіптік жұмыс орындарының көбеюі және жаңа тұрғын үй құрылысы ықпал етті. 1990 жылдардың басынан бастап халық саны төмендеу үрдісіне көшті. Бұл үрдіс Латвияның көптеген шағын және орта қалаларына тән демографиялық өзгерістермен байланысты. {| class="wikitable" style="text-align:align" |+ '''Олайне халқы санының өзгеруі''' |- ! Жыл !! Халық саны |- | 1970 || 9 174 |- | 1979 || 13 612 |- | 1989 || 14 989 |- | 2000 || 13 586 |- | 2011 || 12 023 |- | 2021 || 10 394 |- | 2026 || '''9 580''' |- ! colspan="2" | Дереккөз |- | colspan="2" style="font-size:90%; text-align:left;" | 1970—2021 жылдардағы деректер — Латвияның Орталық статистика басқармасының тарихи қатарлары;<br>2026 жылғы көрсеткіш — 2026 жылғы шекаралар бойынша есептелген ресми эксперименттік статистика.<ref name="population"/> |} 2021 жылғы этникалық құрам жөніндегі статистикалық деректерде 10324 адамның 4312-сі (41,8 %) орыстар, 4126-сы (40,0 %) латыштар, ал 1886-сы (18,2 %) басқа этностардың өкілдері ретінде көрсетілген.<ref>[https://data.stat.gov.lv/pxweb/lv/OSP_PUB/START__POP__IR__IRE/ Latvijas iedzīvotāju statistika]. Centrālā statistikas pārvalde. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2025 жылдан бастап Латвияның Орталық статистика басқармасы тұрақты тұрғындар санын есептеудің жаңа әдісін қолданады. Ол әкімшілік тізілімдердегі адамның белсенділік белгілерін ескеретін ықтималдық моделіне негізделген. Сондықтан 2025—2026 жылдардағы кейбір көрсеткіштер бұрын жарияланған статистикамен әдістемелік тұрғыдан толық салыстырылмауы мүмкін.<ref>[https://stat.gov.lv/en/statistics-themes/population/population/press-releases/27583-number-population-latvia-2025 Latvia has a population of 1.845 million]. Central Statistical Bureau of Latvia. 02.06.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Экономикасы == Олайне экономикасының қалыптасуына өнеркәсіп шешуші ықпал етті. Қаланың алғашқы өнеркәсіптік мамандануы шымтезек өндіру болса, XX ғасырдың екінші жартысында химия және фармацевтика өндірісі басым бағыттардың біріне айналды. Қаланың ең танымал кәсіпорны — қазіргі '''Olpha''' акционерлік қоғамының фармацевтикалық зауыты. Кеңестік кезеңде Ригадағы фармацевтикалық өндіріс қуаты жеткіліксіз болғандықтан, 1968 жылы Олайне химия-фармацевтика зауытының құрылысы басталды. Құрылыс шамамен үш жылға созылып, бұрын батпақты болған аумақ ірі өнеркәсіптік аймаққа айналды.<ref name="olpha-history">[https://olpha.eu/en/about-us/history/ History]. Olpha. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Кәсіпорын ұзақ уақыт '''Olainfarm''' атауымен жұмыс істеді. 2024 жылғы 19 маусымда компания халықаралық нарыққа бағытталған жаңа '''Olpha''' брендіне көшетінін жариялады. Фармацевтика саласындағы тіркеу рәсімдеріне байланысты атауды өнімдер мен құжаттарда ауыстыру үдерісі кезең-кезеңімен жүргізілді.<ref name="olpha">[https://olpha.eu/en/olainfarm-transforms-into-olpha-aiming-to-become-europes-top-10-pharmaceutical-company/ Olainfarm transforms into Olpha]. Olpha. 19.06.2024. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Olpha-ның негізгі өндірістік алаңы Олайнедегі Рупницу көшесінде орналасқан. Компания дайын дәрілік нысандарды, белсенді фармацевтикалық ингредиенттерді және аралық өнімдерді әзірлеу мен өндіруге маманданған.<ref name="olpha"/> Қаланың тұрғын бөлігінің жанында кең өнеркәсіптік аймақ орналасқан. Химия және фармацевтикадан басқа, Олайне мен оның маңындағы өндірістік аймақта машина жасау, желдету жабдықтары, логистика және басқа да салалардағы кәсіпорындар жұмыс істейді. == Көлігі == Олайне Рига мен Елгаваны байланыстыратын негізгі көлік дәлізінде орналасқан. === Автомобиль көлігі === Қаланың шығыс шекарасына жақын жерден мемлекеттік маңызы бар '''A8''' автомобиль жолы — Рига—Елгава—Литва шекарасы (Мейтене) бағыты өтеді. Ол Олайнені Рига, Елгава және Литва бағыттарымен байланыстырады. Қала ішіндегі негізгі көшелер A8 тасжолымен және өлкелік жол желісімен байланысқан. Ригаға жақындығы Олайнеден астанаға күнделікті қатынауға мүмкіндік береді. === Теміржол === '''Олайне теміржол станциясы''' 1868 жылы ашылған Рига—Елгава теміржол желісінде орналасқан.<ref name="station"/> Қазіргі уақытта станцияға Латвияның '''Vivi''' жолаушылар теміржол операторының Рига—Елгава бағытындағы пойыздары қызмет көрсетеді. 2026 жылғы негізгі қозғалыс кестесі 26 мамырдан күшіне енген.<ref>[https://www.vivi.lv/lv/informacija-pasazieriem/ Vilcienu kustības pamatsaraksts]. Vivi. 26.05.2026 бастап қолданыста. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Теміржол Олайненің қалыптасу тарихында да маңызды орын алды: XIX ғасырдың соңынан бастап ол елді мекенді Рига және Елгавамен тұрақты көлік байланысына қосты. == Білім беру == Қалада жалпы, кәсіптік және өнер бағытындағы білім беру мекемелері жұмыс істейді. Муниципалдық жалпы білім беру жүйесінің негізгі мекемелерінің қатарына '''Олайне 1-орта мектебі''' (''Olaines 1. vidusskola'') және '''Олайне 2-орта мектебі''' (''Olaines 2. vidusskola'') кіреді.<ref name="institutions">[https://www.olaine.lv/lv/kontakti Kontakti]. Olaines novada pašvaldība. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> '''Олайне музыка және өнер мектебі''' (''Olaines Mūzikas un mākslas skola'') — муниципалитет құрған аккредиттелген кәсіптік бағыттағы білім беру мекемесі. Онда фортепиано, аккордеон, ішекті, үрмелі және ұрмалы аспаптар, сондай-ақ бейнелеу өнері бойынша бағдарламалар оқытылады.<ref name="institutions"/> Қаланың өнеркәсіптік мамандануына байланысты кәсіптік-техникалық білімнің маңызы тарихи тұрғыдан жоғары болды. '''Рига техникалық университетінің Олайне технологиялық колледжі''' (''RTU Olaines Tehnoloģiju koledža'') химия, фармацевтика, биотехнология, қоршаған орта және азық-түлік сапасын бақылау салалары бойынша мамандар даярлады.<ref>[https://www.rtu.lv/lv/universitate/struktura-un-vadiba/regionalie-centri-un-skolas/rtu-olaines-tehnologiju-koledza RTU Olaines Tehnoloģiju koledža]. Rīgas Tehniskā universitāte. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2026 жылғы шешім бойынша колледжді '''2026 жылғы 1 қыркүйектен бастап қайта ұйымдастыру''' белгіленген: кәсіптік орта білім бағдарламаларын Рига мемлекеттік техникумы, ал жоғары білім бағдарламаларын [[Рига техникалық университеті]] қабылдайды. Оқу бағдарламаларын Олайне қаласында жүзеге асыру жалғастырылуы тиіс.<ref>[https://www.rtu.lv/lv/universitate/masu-medijiem/zinas/atvert/pec-rtu-olaines-tehnologiju-koledzas-reorganizacijas-macibu-process-turpinasies-olaine Pēc RTU Olaines Tehnoloģiju koledžas reorganizācijas mācību process turpināsies Olainē]. Rīgas Tehniskā universitāte. 05.06.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Мәдениеті == Олайнедегі негізгі мәдени мекемелер — '''Олайне мәдениет орталығы''', '''Олайне кітапханасы''' және '''Олайне тарих және өнер музейі'''.<ref name="institutions"/> Олайне мәдениет орталығы қаладағы концерттер, мерекелер, көркемөнерпаздар ұжымдары мен мәдени іс-шаралардың негізгі ұйымдастырушыларының бірі. Оның Олайнедегі мәдениет үйі бұрынғы ''Nākotne'' кинотеатрының ғимаратында орналасқан.<ref name="facts">[https://www.olaine.lv/lv/jaunumi/fakti-par-olaini Fakti par Olaini]. Olaines novada pašvaldība. 20.02.2021. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Олайне тарих және өнер музейі қаланың және өлкенің тарихын зерттейді. Оның қызметінде шымтезек өндіру, өнеркәсіптің қалыптасуы, жергілікті тұрғындардың тарихы және Бірінші дүниежүзілік соғыс кезеңіне ерекше назар аударылады. Музей Олайне маңындағы Бірінші дүниежүзілік соғыс орындарында археологиялық зерттеулер мен танымдық жобалар ұйымдастырады.<ref name="facts"/> === Қалалық орта және көрікті жерлері === Қаладағы көрнекті нысандардың бірі — орман саябағы аумағындағы су мұнарасына салынған үлкен қабырға суреті. Ол Олайненің қазіргі қалалық ортасының айрықша белгілерінің біріне айналған. Олайне маңында Бірінші дүниежүзілік соғысқа арналған тарихи-танымдық маршрут бар. Оның аумағында соғыс кезіндегі қорғаныс құрылыстарының қалдықтары, қалпына келтірілген блиндаждар және археологиялық зерттеу орындары орналасқан.<ref name="facts"/> Қалада Әулие Димитрий Солунский православ шіркеуі де орналасқан. == Спорт == Олайнедегі спорт өмірін негізінен '''Олайне спорт орталығы''' ({{lang-lv|Olaines Sporta centrs}}) үйлестіреді. Қалада стадиондар, спорт үйі, жүзу бассейні, ашық мұз айдыны, скейт-парк және басқа спорт нысандары бар.<ref name="sportclubs">[https://www.olaine.lv/lv/sports/sporta-klubi-biedribas Sporta veidu sekcijas / pulciņi]. Olaines novada pašvaldība. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> === Футбол === Олайнедегі ең дамыған командалық спорт түрлерінің бірі — [[футбол]]. Қаланы ұлттық жарыстарда '''AFA Olaine''' клубы таныстырады. Команда үй матчтарын '''Олайне қалалық стадионында''' өткізеді. 2026 жылғы маусымда AFA Olaine Латвияның '''Altero.lv LIIGA''' чемпионатында өнер көрсетеді.<ref>[https://lff.lv/klubi/afa-olaine-13841/ AFA Olaine]. Latvijas Futbola federācija. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2025 жылғы маусымда клуб ''Nākotnes līga'' чемпионатын 13-орынмен аяқтап, келесі маусымға осы дивизиондағы орнын сақтай алмады.<ref>[https://lff.lv/ Latvijas Futbola federācija]. AFA Olaine жарыс деректері. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Клубтың құрылымында балалар мен жасөспірімдердің бірнеше жас санатындағы командалары жұмыс істейді. === Әйелдер футболы === Олайне Латвияның әйелдер футболында да ұсынылған. 2026 жылғы маусымда Олайне және [[Иецава]] клубтарының біріккен '''FK Iecava/FK Olaine''' командасы елдің жоғарғы әйелдер чемпионаты — ''Sieviešu futbola līga'' жарысына қатысады. Команда үй ойындарының бір бөлігін Олайне қалалық стадионында өткізеді.<ref>[https://lff.lv/sacensibas/sievietes/sieviesu-futbola-liga/ Sieviešu futbola līga]. Latvijas Futbola federācija. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Біріккен жүйенің '''FK Iecava/FK Olaine-2''' командасы әйелдер арасындағы 1-лигада ойнайды. 2025 жылы '''FK Olaine''' әйелдер командасы Латвияның әйелдер арасындағы футзал 1-лигасының жеңімпазы атанды. Финалда команда ''FC Talsi/Tukums'' клубымен 1:1 есебімен тең ойнап, матчтан кейінгі пенальти сериясында 3:2 есебімен жеңіске жетті.<ref>[https://lff.lv/zinas/18132/fk-olaine-triumfe-sieviesu-telpu-futbola-1-liga/ FK «Olaine» triumfē Sieviešu telpu futbola 1. līgā]. Latvijas Futbola federācija. 10.03.2025. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> === Хоккей === Олайнеде [[шайбалы хоккей]] дәстүрі де бар. Қаладағы ұйымдасқан хоккейдің тарихы кемінде 1970-жылдардың соңына дейін барады. Кейін әр кезеңде қаланы әртүрлі әуесқой командалар таныстырды.<ref>[https://www.olaine.lv/lv/jaunumi/hokejs-ka-atbildiga-un-cienpilna-cilveka-pamats Hokejs kā atbildīga un cieņpilna cilvēka pamats]. Olaines novada pašvaldība. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> '''HK Olaine''' Олайне спорт орталығының жарыстарына қатысады. 2023 жылы клуб Олайне хоккей кубогының әуесқойлар жарысында жеңіске жетті. 2026 жылғы сәуірде HK Olaine Олайне спорт орталығы кубогының ардагерлер лигасында тағы да чемпион атанды; екінші орынды ''LAS ESTRELLAS'', үшінші орынды ''SBC'' иеленді.<ref>[https://www.olaine.lv/lv/jaunumi/osc-kauss-hokeja-veteranu-ligas-cempioni-olaine OSC kauss hokejā veterānu līgas čempioni — Olaine]. Olaines novada pašvaldība. 09.04.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> === Басқа спорт түрлері === Олайне өлкесінің ресми спорт ұйымдарының тізімінде ардагерлер футбол клубы, новус командасы, '''Latvijas Inline Hokeja centrs''', үстел теннисі, теннис және бадминтонмен айналысатын '''Sporta klubs «Olaine»''', '''Олайне скейтборд клубы''' және басқа ұйымдар бар.<ref name="sportclubs"/> Қалада жеңіл атлетика, жүзу, баскетбол, волейбол, инлайн-хоккей, мәнерлеп сырғанау, бокс, күрес, каратэ, үстел теннисі, бадминтон, шахмат және скейтбординг те дамыған. == Басқаруы == Олайне 2009 жылдан бері жеке муниципалитет емес, '''Олайне өлкесінің''' құрамындағы қала және оның әкімшілік орталығы болып табылады.<ref name="history"/> Жергілікті өзін-өзі басқарудың өкілді органы — '''Олайне өлкесінің думасы''' (''Olaines novada dome''). 2025 жылғы 7 маусымдағы муниципалдық сайлаудан кейін дума '''15 депутаттан''' тұрады.<ref>[https://www.olaine.lv/lv/jaunumi/ieveleta-olaines-novada-pasvaldibas-domes-vadiba Ievēlēta Olaines novada pašvaldības domes vadība]. Olaines novada pašvaldība. 27.06.2025. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Думада: * Латвия социал-демократиялық жұмысшы партиясы — 6 орын; * ''Latvijas attīstībai'' — 5 орын; * ''Suverēnā vara. Apvienība jaunlatvieši'' — 3 орын; * ''Latvija pirmajā vietā'' — 1 орын.<ref>[https://www.olaine.lv/lv/jaunumi/ieveleta-olaines-novada-pasvaldibas-domes-vadiba Ievēlēta Olaines novada pašvaldības domes vadība]. Olaines novada pašvaldība. 27.06.2025. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2026 жылғы жағдай бойынша думаның төрағасы — '''Андрис Бергс''' (''Andris Bergs''). Төрағаның бірінші орынбасары — '''Лига Гулбе''' (''Līga Gulbe''), екінші орынбасары — '''Дмитрийс Ивановс''' (''Dmitrijs Ivanovs'').<ref>[https://www.olaine.lv/lv/kontakti Kontakti — Deputāti]. Olaines novada pašvaldība. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Муниципалитет әкімшілігі Олайне қаласындағы Земгале көшесі, 33 мекенжайында орналасқан. == Рәміздері == Олайне қаласының ресми рәміздеріне елтаңба мен ту жатады. 1998 жылғы 12 қарашада Латвияның Геральдика комиссиясы Олайне қаласы туының жобасын бекітті. Оның композициясындағы '''үш қан тамшысы''' қаланың фармацевтика өнеркәсібін, ал күміс жапырақтары мен екі жидегі бар қара мүкжидек бұтағы Олайне маңындағы шымтезекті батпақтарды бейнелейді.<ref name="history"/> Тудың жобасын суретші Имантис Пурвиньш (''Imants Purviņš'') және геральдика мамандары Юрис Ивановс пен Илзе Либиете әзірлеген.<ref name="history"/> 2012 жылы Олайне қаласы мен Олайне өлкесінің тулары және өлкенің елтаңбасы жаңадан бекітілді; қала елтаңбасы сақталды. == Халықаралық байланыстары == Олайне және кейінгі Олайне өлкесі бірнеше еуропалық муниципалитетпен ұзақ мерзімді әріптестік байланыс орнатқан. Муниципалитеттің ресми есептерінде бұрын жасалған бауырластық және ынтымақтастық келісімдері бар серіктестер ретінде: * {{flagicon|Швеция}} '''[[Эдесхёг]]''' (''Ödeshög''), [[Швеция]]; * {{flagicon|Швеция}} '''[[Карлскуга]]''' (''Karlskoga''), Швеция; * {{flagicon|Финляндия}} '''[[Рийхимяки]]''' (''Riihimäki''), [[Финляндия]]; * {{flagicon|Польша}} '''[[Нова-Сажина]]''' (''Nowa Sarzyna''), [[Польша]]; * {{flagicon|Польша}} '''[[Радомско]]''' (''Radomsko''), Польша аталады.<ref>[https://www.olaine.lv/uploads/kcfinder/files/domes_s%C4%93des/lemumu_projekti/2023/Olaines_novada_pasvaldibas_2022_gada_publiskais_parskats060623_.pdf Olaines novada pašvaldības 2022. gada publiskais pārskats]. Olaines novada pašvaldība. 2023. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Ресми есептерде Швецияның [[Вадстена]] қаласымен де ұзақ мерзімді байланыстар, сондай-ақ Литваның [[Аникщяй]] қаласымен ынтымақтастық туралы мәліметтер бар.<ref>[https://www.olaine.lv/uploads/kcfinder/files/domes_s%C4%93des/lemumu_projekti/2023/Olaines_novada_pasvaldibas_2022_gada_publiskais_parskats060623_.pdf Olaines novada pašvaldības 2022. gada publiskais pārskats]. Olaines novada pašvaldība. 2023. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2023 жылғы 26 шілдеде Олайне өлкесі мен Украинаның '''[[Мена (Украина)|Мена]]''' аумақтық қауымы арасында ресми '''бауырластық және ынтымақтастық туралы келісім''' жасалды. Құжат білім, мәдениет, өнер, спорт және жергілікті қауымдар арасындағы тәжірибе алмасуды қарастырады.<ref>[https://www.olaine.lv/lv/jaunumi/26-julija-ir-parakstits-sadraudzibas-un-sadarbibas-ligums-starp-olaines-novada-pasvaldibu-un-menas-teritorialo-pasvaldibu-ukraina 26. jūlijā ir parakstīts Sadraudzības un sadarbības līgums starp Olaines novada pašvaldību un Menas teritoriālo pašvaldību Ukrainā]. Olaines novada pašvaldība. 27.07.2023. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Белгілі тұлғалары == Олайнеде туған немесе өскен белгілі тұлғалардың арасында: * '''Гунта Башко''' ({{lang-lv|Gunta Baško}}, 1980) — латвиялық баскетболшы; * '''Рустамс Беговс''' (''Rustams Begovs'', 1993) — латвиялық хоккейші; * '''Жанета Яунземе-Гренде''' (''Žaneta Jaunzeme-Grende'', 1964) — кәсіпкер және саясаткер, Латвияның бұрынғы мәдениет министрі; * '''Янис Кузминс''' (''Jānis Kuzmins'', 1977) — слалом-скейтбордингтен әлем чемпионы; * '''Дмитрийс Милькевичс''' (''Dmitrijs Miļkevičs'', 1981) — жеңіл атлет; * '''Паулс фон Шлиппенбах''' (''Pauls von Schlippenbach'', 1869—1933) — суретші; * '''Андрис Толмачовс''' (''Andris Tolmačovs'', 1973) — саясаткер, Латвия Сеймінің бұрынғы депутаты.<ref>[https://lv.wikipedia.org/wiki/Olaine Olaine]. Vikipēdija латыш тілінде; тұлғалар тізімі бастапқы бағыттаушы дереккөз ретінде пайдаланылды. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="170"> Olaines 1. vidusskola.jpg|Олайне 1-орта мектебі Olaines pareizticīgo baznīca.jpg|Әулие Димитрий Солунский православ шіркеуі Nordic Industrial Park, Olaine.jpg|Олайнедегі өнеркәсіптік аймақ Zemgales iela Olainē.jpg|Земгале көшесі Olaines stacija 2019.jpg|Олайне теміржол станциясы RTU tehnoloģiju koledža Olainē.jpg|Олайне технологиялық колледжі Zemgales iela un grafiti mākslas darbs uz ūdenstorņa.jpg|Су мұнарасындағы қабырға суреті </gallery> == Қараңыз да == * [[Олайне өлкесі]] * [[Яунолайне]] * [[Латвия қалаларының тізімі]] * [[Рига]] * [[Елгава]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.olaine.lv/ Олайне өлкесінің ресми сайты] * [https://enciklopedija.lv/skirklis/166773-Olaine Олайне туралы Латвия ұлттық энциклопедиясындағы мақала] * [https://stat.gov.lv/ Латвияның ресми статистика порталы] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category Олайне Wikimedia Commons-та] {{Commonscat|Olaine}} [[Санат:Латвия қалалары]] [[Санат:Олайне өлкесі]] a0qhuv6y8zvpkj1ktercec7paa1dwev 3643567 3643566 2026-08-18T05:38:25Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 /* Атауы */ 3643567 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы=Қала |қазақша атауы=Олайне |шынайы атауы={{Lang-lv|Olaine}} |сурет=Zemgales iela Olainē.jpg |сурет атауы=Олайнедегі Земгале көшесі |ту=Flag of Olaine.png |елтаңба=Olaine COA.svg |ел=Латвия |аудан түрі=Өлке |ауданы=Олайне өлкесі |жағдайы=Олайне өлкесінің әкімшілік орталығы |басшының түрi=Өлкелік дума төрағасы |басшысы=Андрис Бергс |lat_deg=56 |lat_min=47 |lat_sec=14 |lon_deg=23 |lon_min=56 |lon_sec=31 |статус алуы=20 ақпан 1967 |жер аумағы=6,84 |тұрғыны=9 580 |санақ жылы=2026 |тығыздығы=1 442,8 |уақыт белдеуі=+2 |DST=бар |пошта индексі=LV-2114 |ортаққордағы санаты=Olaine |сайты=https://www.olaine.lv/ }} '''Олайне''' ({{lang-lv|Olaine}}, тарихи немісше ''Olai'') — [[Латвия]]дағы қала, [[Олайне өлкесі]]нің әкімшілік орталығы. Қала ел астанасы [[Рига]]ның оңтүстік-батысында, Рига агломерациясында орналасқан; Рига орталығына дейінгі қашықтық шамамен 20–25 км.<ref name="NE">[https://enciklopedija.lv/skirklis/166773-Olaine Olaine]. ''Nacionālā enciklopēdija''. Жаңартылған: 25.11.2025. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Қала арқылы және оның маңымен Рига—Елгава бағытындағы маңызды автомобиль және теміржол көлік дәлізі өтеді. Олайне — XX ғасырда қалыптасқан өнеркәсіптік қала. Оның өсуі алғашында [[шымтезек]] өндірумен, кейін [[химия өнеркәсібі|химия]] және [[фармацевтика]] өнеркәсібімен байланысты болды. Қазіргі қаланың негізі 1939 жылы шымтезек өндіру басталған кезде қаланды, ал 1967 жылғы 20 ақпанда Олайне қала мәртебесін алды.<ref name="history">[https://www.olaine.lv/lv/jaunumi/1-julijs-olaines-novada-izveidosanas-diena 1. jūlijs — Olaines novada izveidošanas diena]. Olaines novada pašvaldība. 01.07.2023. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Латвияның Орталық статистика басқармасының 2026 жылғы деректері бойынша қала халқының саны '''9 580 адам''', жалпы аумағы — '''6,84 км²''', оның 6,64 км²-і құрлыққа тиесілі.<ref name="population">[https://data.stat.gov.lv/pxweb/en/OSP_PUB/START__POP__IR__IRE/RIG010/ Population in regions, cities, municipalities, towns, rural territories, villages... 2000–2026]. Central Statistical Bureau of Latvia. Жаңартылған: 29.07.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref><ref name="area">[https://data.stat.gov.lv/pxweb/lv/OSP_PUB/START__ENV__DR__DRT/DRT011/ Reģionu, novadu, pilsētu un pagastu kopējā un sauszemes platība gada sākumā]. Centrālā statistikas pārvalde. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Географиясы == Олайне Орта Латвия ойпатының Тирели жазығында ({{lang-lv|Tīreļu līdzenums}}) орналасқан. Қала аумағы негізінен жазық. Қала арқылы [[Миса (өзен)|Миса]] өзені алабына жататын Олайните (''Olainīte'') және Пупла (''Pupla'') шағын өзендері ағып өтеді.<ref name="NE"/> Олайненің солтүстігі мен батысында батпақты және шымтезекті аумақтар кең таралған. Табиғи жағдайлар қаланың экономикалық тарихына тікелей ықпал етті: XX ғасырдың алғашқы жартысында осы маңдағы шымтезек қорларын өнеркәсіптік игеру қазіргі қаланың қалыптасуына негіз болды.<ref name="history"/> Олайне Рига мен [[Елгава]] арасындағы көлік дәлізінің бойында орналасуының арқасында Латвия астанасымен тығыз экономикалық және әлеуметтік байланыста. == Атауы == ''Олайне'' атауы XVII ғасырдан белгілі. 1638 жылы бұл аумақ Швед Ливониясының құрамында болған кезде қазіргі [[Яунолайне]] маңында Әулие Олафтың құрметіне ағаш лютеран шіркеуі — ''St. Olai'' салынған. Елді мекеннің кейінгі атауы осы шіркеу атауымен байланыстырылады.<ref name="history"/> Тарихи Олайне қазіргі қаланың орнында емес, одан оңтүстік-шығысқа қарай, қазіргі Яунолайне ауылының маңында орналасқан. XX ғасырда жаңа өнеркәсіптік елді мекен Олайне атауын алғаннан кейін бұрынғы елді мекен '''Яунолайне''' (''Jaunolaine'', «Жаңа Олайне») деп атала бастады.<ref name="NE"/> XIX ғасырда теміржол станциясы және елді мекен неміс тіліндегі '''Olai''' атауымен белгілі болды. Латвия тәуелсіз мемлекет құрғаннан кейін жер-су атауларын латыштандыру барысында қазіргі '''Olaine''' нұсқасы ресми қолданысқа енді.<ref name="NE"/> == Тарихы == === Ежелгі және жаңа дәуір === Қазіргі Олайне маңы орта ғасырлардан бастап Ригаға қарасты жерлер мен көршілес аумақтардың шекаралық өңірі болды. XIII ғасырдың екінші жартысында бұл аумақ Рига қаласының ауылдық жерлері мен Упмале жерінің шекарасына жақын орналасқан. Кейін ол Рига иеліктері мен Ливон ордені жерлерінің, ал 1562 жылдан кейін Курляндия және Семигалия герцогтігімен шектесетін өңірге айналды.<ref name="NE"/> Олайните өзенінің Мисаға құяр тұсына жақын жерде Рига қаласына тиесілі шағын иелік пен керуен сарайы болған. 1638 жылы Әулие Олафтың құрметіне ағаш лютеран шіркеуі салынды.<ref name="history"/> Ұлы Солтүстік соғыс басталған кезеңде, 1700 жылғы ақпанда Олайне маңында швед шекарашылары мен саксон әскерлері арасында қақтығыс болды. 1749—1753 жылдары бұрынғы ағаш ғибадатхананың орнына тас лютеран шіркеуі салынды.<ref name="NE"/> XIX ғасырдың бірінші жартысында Рига—Елгава жолының маңызы артты. 1830—1850 жылдары жол қайта салынып, Олайне Рига мен Елгава арасындағы пошта жолының аялдамаларының біріне айналды.<ref name="NE"/> === Теміржол және Бірінші дүниежүзілік соғыс === 1868 жылғы 21 қарашада Рига—Елгава теміржол желісі ашылып, Олайне маңында '''Olai''' станциясы құрылды. Теміржолдың пайда болуы аумақтың шаруашылық маңызын арттырды.<ref name="station">[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category Olaine railway station]. Wikimedia Commons. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде, 1915—1917 жылдары, бұл аудан майдан шебіне жақын орналасты. Мұнда Германия армиясының жабдықтау нысандары болды; соғыс қимылдары кезінде шіркеу, болыс үйі және мектеп зақымданды немесе қирады.<ref name="NE"/> Латвия тәуелсіздік алғаннан кейін елді мекен мен станцияға ресми түрде латышша '''Olaine''' атауы берілді. === Қазіргі Олайненің қалыптасуы === Қазіргі Олайне қаласының тарихы негізінен 1939 жылдан басталады. Сол жылы қазіргі қала орналасқан аумақта өнеркәсіптік шымтезек өндіру басталып, кеніш пен шымтезек кәсіпорны қызметкерлері үшін шағын жұмысшы қонысы қалыптасты.<ref name="history"/> Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін шымтезек өндірісінің көлемі артты. 1950-жылдардың екінші жартысынан бастап Олайнеде жаңа өнеркәсіптік кәсіпорындар салына бастады. 1959 жылы Ригадан желім өндірісі көшірілді, ал 1962—1965 жылдары жаңа өндірістік нысандармен қатар көпқабатты тұрғын үйлер жедел салынды.<ref name="NE"/> 1963 жылы шымтезек кәсіпорны маңындағы жұмысшы қонысына қалалық кент мәртебесі берілді. Халық саны жеті мың адамнан асқаннан кейін, '''1967 жылғы 20 ақпанда''' аумағы сол кезде 332 гектар болған Олайне ресми түрде қала мәртебесін алды.<ref name="history"/> Қала құрылысы кеңестік кезеңдегі өндірістік жоспарлаумен тығыз байланысты болды: тұрғын аудандар мен ірі өнеркәсіптік аймақ бір мезгілде қалыптасты. 1990 жылға қарай қала халқы шамамен 15 мың адамға жетті. 1991 жылы Латвия мемлекеттік тәуелсіздігін қалпына келтіргеннен кейін Олайне қаласы мен Олайне болысының жеке өзін-өзі басқару органдары жұмыс істеді. 2009 жылғы әкімшілік-аумақтық реформа нәтижесінде олар біріктіріліп, '''Олайне өлкесі''' құрылды. 2009 жылғы 1 шілдеден Олайне — жаңа өлкенің әкімшілік орталығы.<ref name="history"/> == Халқы == Олайне халқының ең жылдам өсу кезеңі XX ғасырдың 1960—1980 жылдарына сәйкес келеді. Бұған химия және фармацевтика кәсіпорындарының ашылуы, өнеркәсіптік жұмыс орындарының көбеюі және жаңа тұрғын үй құрылысы ықпал етті. 1990 жылдардың басынан бастап халық саны төмендеу үрдісіне көшті. Бұл үрдіс Латвияның көптеген шағын және орта қалаларына тән демографиялық өзгерістермен байланысты. {| class="wikitable" style="text-align:align" |+ '''Олайне халқы санының өзгеруі''' |- ! Жыл !! Халық саны |- | 1970 || 9 174 |- | 1979 || 13 612 |- | 1989 || 14 989 |- | 2000 || 13 586 |- | 2011 || 12 023 |- | 2021 || 10 394 |- | 2026 || '''9 580''' |- ! colspan="2" | Дереккөз |- | colspan="2" style="font-size:90%; text-align:left;" | 1970—2021 жылдардағы деректер — Латвияның Орталық статистика басқармасының тарихи қатарлары;<br>2026 жылғы көрсеткіш — 2026 жылғы шекаралар бойынша есептелген ресми эксперименттік статистика.<ref name="population"/> |} 2021 жылғы этникалық құрам жөніндегі статистикалық деректерде 10324 адамның 4312-сі (41,8 %) орыстар, 4126-сы (40,0 %) латыштар, ал 1886-сы (18,2 %) басқа этностардың өкілдері ретінде көрсетілген.<ref>[https://data.stat.gov.lv/pxweb/lv/OSP_PUB/START__POP__IR__IRE/ Latvijas iedzīvotāju statistika]. Centrālā statistikas pārvalde. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2025 жылдан бастап Латвияның Орталық статистика басқармасы тұрақты тұрғындар санын есептеудің жаңа әдісін қолданады. Ол әкімшілік тізілімдердегі адамның белсенділік белгілерін ескеретін ықтималдық моделіне негізделген. Сондықтан 2025—2026 жылдардағы кейбір көрсеткіштер бұрын жарияланған статистикамен әдістемелік тұрғыдан толық салыстырылмауы мүмкін.<ref>[https://stat.gov.lv/en/statistics-themes/population/population/press-releases/27583-number-population-latvia-2025 Latvia has a population of 1.845 million]. Central Statistical Bureau of Latvia. 02.06.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Экономикасы == Олайне экономикасының қалыптасуына өнеркәсіп шешуші ықпал етті. Қаланың алғашқы өнеркәсіптік мамандануы шымтезек өндіру болса, XX ғасырдың екінші жартысында химия және фармацевтика өндірісі басым бағыттардың біріне айналды. Қаланың ең танымал кәсіпорны — қазіргі '''Olpha''' акционерлік қоғамының фармацевтикалық зауыты. Кеңестік кезеңде Ригадағы фармацевтикалық өндіріс қуаты жеткіліксіз болғандықтан, 1968 жылы Олайне химия-фармацевтика зауытының құрылысы басталды. Құрылыс шамамен үш жылға созылып, бұрын батпақты болған аумақ ірі өнеркәсіптік аймаққа айналды.<ref name="olpha-history">[https://olpha.eu/en/about-us/history/ History]. Olpha. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Кәсіпорын ұзақ уақыт '''Olainfarm''' атауымен жұмыс істеді. 2024 жылғы 19 маусымда компания халықаралық нарыққа бағытталған жаңа '''Olpha''' брендіне көшетінін жариялады. Фармацевтика саласындағы тіркеу рәсімдеріне байланысты атауды өнімдер мен құжаттарда ауыстыру үдерісі кезең-кезеңімен жүргізілді.<ref name="olpha">[https://olpha.eu/en/olainfarm-transforms-into-olpha-aiming-to-become-europes-top-10-pharmaceutical-company/ Olainfarm transforms into Olpha]. Olpha. 19.06.2024. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Olpha-ның негізгі өндірістік алаңы Олайнедегі Рупницу көшесінде орналасқан. Компания дайын дәрілік нысандарды, белсенді фармацевтикалық ингредиенттерді және аралық өнімдерді әзірлеу мен өндіруге маманданған.<ref name="olpha"/> Қаланың тұрғын бөлігінің жанында кең өнеркәсіптік аймақ орналасқан. Химия және фармацевтикадан басқа, Олайне мен оның маңындағы өндірістік аймақта машина жасау, желдету жабдықтары, логистика және басқа да салалардағы кәсіпорындар жұмыс істейді. == Көлігі == Олайне Рига мен Елгаваны байланыстыратын негізгі көлік дәлізінде орналасқан. === Автомобиль көлігі === Қаланың шығыс шекарасына жақын жерден мемлекеттік маңызы бар '''A8''' автомобиль жолы — Рига—Елгава—Литва шекарасы (Мейтене) бағыты өтеді. Ол Олайнені Рига, Елгава және Литва бағыттарымен байланыстырады. Қала ішіндегі негізгі көшелер A8 тасжолымен және өлкелік жол желісімен байланысқан. Ригаға жақындығы Олайнеден астанаға күнделікті қатынауға мүмкіндік береді. === Теміржол === '''Олайне теміржол станциясы''' 1868 жылы ашылған Рига—Елгава теміржол желісінде орналасқан.<ref name="station"/> Қазіргі уақытта станцияға Латвияның '''Vivi''' жолаушылар теміржол операторының Рига—Елгава бағытындағы пойыздары қызмет көрсетеді. 2026 жылғы негізгі қозғалыс кестесі 26 мамырдан күшіне енген.<ref>[https://www.vivi.lv/lv/informacija-pasazieriem/ Vilcienu kustības pamatsaraksts]. Vivi. 26.05.2026 бастап қолданыста. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Теміржол Олайненің қалыптасу тарихында да маңызды орын алды: XIX ғасырдың соңынан бастап ол елді мекенді Рига және Елгавамен тұрақты көлік байланысына қосты. == Білім беру == Қалада жалпы, кәсіптік және өнер бағытындағы білім беру мекемелері жұмыс істейді. Муниципалдық жалпы білім беру жүйесінің негізгі мекемелерінің қатарына '''Олайне 1-орта мектебі''' (''Olaines 1. vidusskola'') және '''Олайне 2-орта мектебі''' (''Olaines 2. vidusskola'') кіреді.<ref name="institutions">[https://www.olaine.lv/lv/kontakti Kontakti]. Olaines novada pašvaldība. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> '''Олайне музыка және өнер мектебі''' (''Olaines Mūzikas un mākslas skola'') — муниципалитет құрған аккредиттелген кәсіптік бағыттағы білім беру мекемесі. Онда фортепиано, аккордеон, ішекті, үрмелі және ұрмалы аспаптар, сондай-ақ бейнелеу өнері бойынша бағдарламалар оқытылады.<ref name="institutions"/> Қаланың өнеркәсіптік мамандануына байланысты кәсіптік-техникалық білімнің маңызы тарихи тұрғыдан жоғары болды. '''Рига техникалық университетінің Олайне технологиялық колледжі''' (''RTU Olaines Tehnoloģiju koledža'') химия, фармацевтика, биотехнология, қоршаған орта және азық-түлік сапасын бақылау салалары бойынша мамандар даярлады.<ref>[https://www.rtu.lv/lv/universitate/struktura-un-vadiba/regionalie-centri-un-skolas/rtu-olaines-tehnologiju-koledza RTU Olaines Tehnoloģiju koledža]. Rīgas Tehniskā universitāte. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2026 жылғы шешім бойынша колледжді '''2026 жылғы 1 қыркүйектен бастап қайта ұйымдастыру''' белгіленген: кәсіптік орта білім бағдарламаларын Рига мемлекеттік техникумы, ал жоғары білім бағдарламаларын [[Рига техникалық университеті]] қабылдайды. Оқу бағдарламаларын Олайне қаласында жүзеге асыру жалғастырылуы тиіс.<ref>[https://www.rtu.lv/lv/universitate/masu-medijiem/zinas/atvert/pec-rtu-olaines-tehnologiju-koledzas-reorganizacijas-macibu-process-turpinasies-olaine Pēc RTU Olaines Tehnoloģiju koledžas reorganizācijas mācību process turpināsies Olainē]. Rīgas Tehniskā universitāte. 05.06.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Мәдениеті == Олайнедегі негізгі мәдени мекемелер — '''Олайне мәдениет орталығы''', '''Олайне кітапханасы''' және '''Олайне тарих және өнер музейі'''.<ref name="institutions"/> Олайне мәдениет орталығы қаладағы концерттер, мерекелер, көркемөнерпаздар ұжымдары мен мәдени іс-шаралардың негізгі ұйымдастырушыларының бірі. Оның Олайнедегі мәдениет үйі бұрынғы ''Nākotne'' кинотеатрының ғимаратында орналасқан.<ref name="facts">[https://www.olaine.lv/lv/jaunumi/fakti-par-olaini Fakti par Olaini]. Olaines novada pašvaldība. 20.02.2021. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Олайне тарих және өнер музейі қаланың және өлкенің тарихын зерттейді. Оның қызметінде шымтезек өндіру, өнеркәсіптің қалыптасуы, жергілікті тұрғындардың тарихы және Бірінші дүниежүзілік соғыс кезеңіне ерекше назар аударылады. Музей Олайне маңындағы Бірінші дүниежүзілік соғыс орындарында археологиялық зерттеулер мен танымдық жобалар ұйымдастырады.<ref name="facts"/> === Қалалық орта және көрікті жерлері === Қаладағы көрнекті нысандардың бірі — орман саябағы аумағындағы су мұнарасына салынған үлкен қабырға суреті. Ол Олайненің қазіргі қалалық ортасының айрықша белгілерінің біріне айналған. Олайне маңында Бірінші дүниежүзілік соғысқа арналған тарихи-танымдық маршрут бар. Оның аумағында соғыс кезіндегі қорғаныс құрылыстарының қалдықтары, қалпына келтірілген блиндаждар және археологиялық зерттеу орындары орналасқан.<ref name="facts"/> Қалада Әулие Димитрий Солунский православ шіркеуі де орналасқан. == Спорт == Олайнедегі спорт өмірін негізінен '''Олайне спорт орталығы''' ({{lang-lv|Olaines Sporta centrs}}) үйлестіреді. Қалада стадиондар, спорт үйі, жүзу бассейні, ашық мұз айдыны, скейт-парк және басқа спорт нысандары бар.<ref name="sportclubs">[https://www.olaine.lv/lv/sports/sporta-klubi-biedribas Sporta veidu sekcijas / pulciņi]. Olaines novada pašvaldība. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> === Футбол === Олайнедегі ең дамыған командалық спорт түрлерінің бірі — [[футбол]]. Қаланы ұлттық жарыстарда '''AFA Olaine''' клубы таныстырады. Команда үй матчтарын '''Олайне қалалық стадионында''' өткізеді. 2026 жылғы маусымда AFA Olaine Латвияның '''Altero.lv LIIGA''' чемпионатында өнер көрсетеді.<ref>[https://lff.lv/klubi/afa-olaine-13841/ AFA Olaine]. Latvijas Futbola federācija. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2025 жылғы маусымда клуб ''Nākotnes līga'' чемпионатын 13-орынмен аяқтап, келесі маусымға осы дивизиондағы орнын сақтай алмады.<ref>[https://lff.lv/ Latvijas Futbola federācija]. AFA Olaine жарыс деректері. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Клубтың құрылымында балалар мен жасөспірімдердің бірнеше жас санатындағы командалары жұмыс істейді. === Әйелдер футболы === Олайне Латвияның әйелдер футболында да ұсынылған. 2026 жылғы маусымда Олайне және [[Иецава]] клубтарының біріккен '''FK Iecava/FK Olaine''' командасы елдің жоғарғы әйелдер чемпионаты — ''Sieviešu futbola līga'' жарысына қатысады. Команда үй ойындарының бір бөлігін Олайне қалалық стадионында өткізеді.<ref>[https://lff.lv/sacensibas/sievietes/sieviesu-futbola-liga/ Sieviešu futbola līga]. Latvijas Futbola federācija. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Біріккен жүйенің '''FK Iecava/FK Olaine-2''' командасы әйелдер арасындағы 1-лигада ойнайды. 2025 жылы '''FK Olaine''' әйелдер командасы Латвияның әйелдер арасындағы футзал 1-лигасының жеңімпазы атанды. Финалда команда ''FC Talsi/Tukums'' клубымен 1:1 есебімен тең ойнап, матчтан кейінгі пенальти сериясында 3:2 есебімен жеңіске жетті.<ref>[https://lff.lv/zinas/18132/fk-olaine-triumfe-sieviesu-telpu-futbola-1-liga/ FK «Olaine» triumfē Sieviešu telpu futbola 1. līgā]. Latvijas Futbola federācija. 10.03.2025. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> === Хоккей === Олайнеде [[шайбалы хоккей]] дәстүрі де бар. Қаладағы ұйымдасқан хоккейдің тарихы кемінде 1970-жылдардың соңына дейін барады. Кейін әр кезеңде қаланы әртүрлі әуесқой командалар таныстырды.<ref>[https://www.olaine.lv/lv/jaunumi/hokejs-ka-atbildiga-un-cienpilna-cilveka-pamats Hokejs kā atbildīga un cieņpilna cilvēka pamats]. Olaines novada pašvaldība. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> '''HK Olaine''' Олайне спорт орталығының жарыстарына қатысады. 2023 жылы клуб Олайне хоккей кубогының әуесқойлар жарысында жеңіске жетті. 2026 жылғы сәуірде HK Olaine Олайне спорт орталығы кубогының ардагерлер лигасында тағы да чемпион атанды; екінші орынды ''LAS ESTRELLAS'', үшінші орынды ''SBC'' иеленді.<ref>[https://www.olaine.lv/lv/jaunumi/osc-kauss-hokeja-veteranu-ligas-cempioni-olaine OSC kauss hokejā veterānu līgas čempioni — Olaine]. Olaines novada pašvaldība. 09.04.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> === Басқа спорт түрлері === Олайне өлкесінің ресми спорт ұйымдарының тізімінде ардагерлер футбол клубы, новус командасы, '''Latvijas Inline Hokeja centrs''', үстел теннисі, теннис және бадминтонмен айналысатын '''Sporta klubs «Olaine»''', '''Олайне скейтборд клубы''' және басқа ұйымдар бар.<ref name="sportclubs"/> Қалада жеңіл атлетика, жүзу, баскетбол, волейбол, инлайн-хоккей, мәнерлеп сырғанау, бокс, күрес, каратэ, үстел теннисі, бадминтон, шахмат және скейтбординг те дамыған. == Басқаруы == Олайне 2009 жылдан бері жеке муниципалитет емес, '''Олайне өлкесінің''' құрамындағы қала және оның әкімшілік орталығы болып табылады.<ref name="history"/> Жергілікті өзін-өзі басқарудың өкілді органы — '''Олайне өлкесінің думасы''' (''Olaines novada dome''). 2025 жылғы 7 маусымдағы муниципалдық сайлаудан кейін дума '''15 депутаттан''' тұрады.<ref>[https://www.olaine.lv/lv/jaunumi/ieveleta-olaines-novada-pasvaldibas-domes-vadiba Ievēlēta Olaines novada pašvaldības domes vadība]. Olaines novada pašvaldība. 27.06.2025. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Думада: * Латвия социал-демократиялық жұмысшы партиясы — 6 орын; * ''Latvijas attīstībai'' — 5 орын; * ''Suverēnā vara. Apvienība jaunlatvieši'' — 3 орын; * ''Latvija pirmajā vietā'' — 1 орын.<ref>[https://www.olaine.lv/lv/jaunumi/ieveleta-olaines-novada-pasvaldibas-domes-vadiba Ievēlēta Olaines novada pašvaldības domes vadība]. Olaines novada pašvaldība. 27.06.2025. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2026 жылғы жағдай бойынша думаның төрағасы — '''Андрис Бергс''' (''Andris Bergs''). Төрағаның бірінші орынбасары — '''Лига Гулбе''' (''Līga Gulbe''), екінші орынбасары — '''Дмитрийс Ивановс''' (''Dmitrijs Ivanovs'').<ref>[https://www.olaine.lv/lv/kontakti Kontakti — Deputāti]. Olaines novada pašvaldība. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Муниципалитет әкімшілігі Олайне қаласындағы Земгале көшесі, 33 мекенжайында орналасқан. == Рәміздері == Олайне қаласының ресми рәміздеріне елтаңба мен ту жатады. 1998 жылғы 12 қарашада Латвияның Геральдика комиссиясы Олайне қаласы туының жобасын бекітті. Оның композициясындағы '''үш қан тамшысы''' қаланың фармацевтика өнеркәсібін, ал күміс жапырақтары мен екі жидегі бар қара мүкжидек бұтағы Олайне маңындағы шымтезекті батпақтарды бейнелейді.<ref name="history"/> Тудың жобасын суретші Имантис Пурвиньш (''Imants Purviņš'') және геральдика мамандары Юрис Ивановс пен Илзе Либиете әзірлеген.<ref name="history"/> 2012 жылы Олайне қаласы мен Олайне өлкесінің тулары және өлкенің елтаңбасы жаңадан бекітілді; қала елтаңбасы сақталды. == Халықаралық байланыстары == Олайне және кейінгі Олайне өлкесі бірнеше еуропалық муниципалитетпен ұзақ мерзімді әріптестік байланыс орнатқан. Муниципалитеттің ресми есептерінде бұрын жасалған бауырластық және ынтымақтастық келісімдері бар серіктестер ретінде: * {{flagicon|Швеция}} '''[[Эдесхёг]]''' (''Ödeshög''), [[Швеция]]; * {{flagicon|Швеция}} '''[[Карлскуга]]''' (''Karlskoga''), Швеция; * {{flagicon|Финляндия}} '''[[Рийхимяки]]''' (''Riihimäki''), [[Финляндия]]; * {{flagicon|Польша}} '''[[Нова-Сажина]]''' (''Nowa Sarzyna''), [[Польша]]; * {{flagicon|Польша}} '''[[Радомско]]''' (''Radomsko''), Польша аталады.<ref>[https://www.olaine.lv/uploads/kcfinder/files/domes_s%C4%93des/lemumu_projekti/2023/Olaines_novada_pasvaldibas_2022_gada_publiskais_parskats060623_.pdf Olaines novada pašvaldības 2022. gada publiskais pārskats]. Olaines novada pašvaldība. 2023. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Ресми есептерде Швецияның [[Вадстена]] қаласымен де ұзақ мерзімді байланыстар, сондай-ақ Литваның [[Аникщяй]] қаласымен ынтымақтастық туралы мәліметтер бар.<ref>[https://www.olaine.lv/uploads/kcfinder/files/domes_s%C4%93des/lemumu_projekti/2023/Olaines_novada_pasvaldibas_2022_gada_publiskais_parskats060623_.pdf Olaines novada pašvaldības 2022. gada publiskais pārskats]. Olaines novada pašvaldība. 2023. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2023 жылғы 26 шілдеде Олайне өлкесі мен Украинаның '''[[Мена (Украина)|Мена]]''' аумақтық қауымы арасында ресми '''бауырластық және ынтымақтастық туралы келісім''' жасалды. Құжат білім, мәдениет, өнер, спорт және жергілікті қауымдар арасындағы тәжірибе алмасуды қарастырады.<ref>[https://www.olaine.lv/lv/jaunumi/26-julija-ir-parakstits-sadraudzibas-un-sadarbibas-ligums-starp-olaines-novada-pasvaldibu-un-menas-teritorialo-pasvaldibu-ukraina 26. jūlijā ir parakstīts Sadraudzības un sadarbības līgums starp Olaines novada pašvaldību un Menas teritoriālo pašvaldību Ukrainā]. Olaines novada pašvaldība. 27.07.2023. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Белгілі тұлғалары == Олайнеде туған немесе өскен белгілі тұлғалардың арасында: * '''Гунта Башко''' ({{lang-lv|Gunta Baško}}, 1980) — латвиялық баскетболшы; * '''Рустамс Беговс''' (''Rustams Begovs'', 1993) — латвиялық хоккейші; * '''Жанета Яунземе-Гренде''' (''Žaneta Jaunzeme-Grende'', 1964) — кәсіпкер және саясаткер, Латвияның бұрынғы мәдениет министрі; * '''Янис Кузминс''' (''Jānis Kuzmins'', 1977) — слалом-скейтбордингтен әлем чемпионы; * '''Дмитрийс Милькевичс''' (''Dmitrijs Miļkevičs'', 1981) — жеңіл атлет; * '''Паулс фон Шлиппенбах''' (''Pauls von Schlippenbach'', 1869—1933) — суретші; * '''Андрис Толмачовс''' (''Andris Tolmačovs'', 1973) — саясаткер, Латвия Сеймінің бұрынғы депутаты.<ref>[https://lv.wikipedia.org/wiki/Olaine Olaine]. Vikipēdija латыш тілінде; тұлғалар тізімі бастапқы бағыттаушы дереккөз ретінде пайдаланылды. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="170"> Olaines 1. vidusskola.jpg|Олайне 1-орта мектебі Olaines pareizticīgo baznīca.jpg|Әулие Димитрий Солунский православ шіркеуі Nordic Industrial Park, Olaine.jpg|Олайнедегі өнеркәсіптік аймақ Zemgales iela Olainē.jpg|Земгале көшесі Olaines stacija 2019.jpg|Олайне теміржол станциясы RTU tehnoloģiju koledža Olainē.jpg|Олайне технологиялық колледжі Zemgales iela un grafiti mākslas darbs uz ūdenstorņa.jpg|Су мұнарасындағы қабырға суреті </gallery> == Қараңыз да == * [[Олайне өлкесі]] * [[Яунолайне]] * [[Латвия қалаларының тізімі]] * [[Рига]] * [[Елгава]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.olaine.lv/ Олайне өлкесінің ресми сайты] * [https://enciklopedija.lv/skirklis/166773-Olaine Олайне туралы Латвия ұлттық энциклопедиясындағы мақала] * [https://stat.gov.lv/ Латвияның ресми статистика порталы] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category Олайне Wikimedia Commons-та] {{Commonscat|Olaine}} [[Санат:Латвия қалалары]] [[Санат:Олайне өлкесі]] pn5jmb0lbnlt7j56zj0towzne1g4f1y 3643579 3643567 2026-08-18T06:45:58Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 /* Экономикасы */ 3643579 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы=Қала |қазақша атауы=Олайне |шынайы атауы={{Lang-lv|Olaine}} |сурет=Zemgales iela Olainē.jpg |сурет атауы=Олайнедегі Земгале көшесі |ту=Flag of Olaine.png |елтаңба=Olaine COA.svg |ел=Латвия |аудан түрі=Өлке |ауданы=Олайне өлкесі |жағдайы=Олайне өлкесінің әкімшілік орталығы |басшының түрi=Өлкелік дума төрағасы |басшысы=Андрис Бергс |lat_deg=56 |lat_min=47 |lat_sec=14 |lon_deg=23 |lon_min=56 |lon_sec=31 |статус алуы=20 ақпан 1967 |жер аумағы=6,84 |тұрғыны=9 580 |санақ жылы=2026 |тығыздығы=1 442,8 |уақыт белдеуі=+2 |DST=бар |пошта индексі=LV-2114 |ортаққордағы санаты=Olaine |сайты=https://www.olaine.lv/ }} '''Олайне''' ({{lang-lv|Olaine}}, тарихи немісше ''Olai'') — [[Латвия]]дағы қала, [[Олайне өлкесі]]нің әкімшілік орталығы. Қала ел астанасы [[Рига]]ның оңтүстік-батысында, Рига агломерациясында орналасқан; Рига орталығына дейінгі қашықтық шамамен 20–25 км.<ref name="NE">[https://enciklopedija.lv/skirklis/166773-Olaine Olaine]. ''Nacionālā enciklopēdija''. Жаңартылған: 25.11.2025. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Қала арқылы және оның маңымен Рига—Елгава бағытындағы маңызды автомобиль және теміржол көлік дәлізі өтеді. Олайне — XX ғасырда қалыптасқан өнеркәсіптік қала. Оның өсуі алғашында [[шымтезек]] өндірумен, кейін [[химия өнеркәсібі|химия]] және [[фармацевтика]] өнеркәсібімен байланысты болды. Қазіргі қаланың негізі 1939 жылы шымтезек өндіру басталған кезде қаланды, ал 1967 жылғы 20 ақпанда Олайне қала мәртебесін алды.<ref name="history">[https://www.olaine.lv/lv/jaunumi/1-julijs-olaines-novada-izveidosanas-diena 1. jūlijs — Olaines novada izveidošanas diena]. Olaines novada pašvaldība. 01.07.2023. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Латвияның Орталық статистика басқармасының 2026 жылғы деректері бойынша қала халқының саны '''9 580 адам''', жалпы аумағы — '''6,84 км²''', оның 6,64 км²-і құрлыққа тиесілі.<ref name="population">[https://data.stat.gov.lv/pxweb/en/OSP_PUB/START__POP__IR__IRE/RIG010/ Population in regions, cities, municipalities, towns, rural territories, villages... 2000–2026]. Central Statistical Bureau of Latvia. Жаңартылған: 29.07.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref><ref name="area">[https://data.stat.gov.lv/pxweb/lv/OSP_PUB/START__ENV__DR__DRT/DRT011/ Reģionu, novadu, pilsētu un pagastu kopējā un sauszemes platība gada sākumā]. Centrālā statistikas pārvalde. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Географиясы == Олайне Орта Латвия ойпатының Тирели жазығында ({{lang-lv|Tīreļu līdzenums}}) орналасқан. Қала аумағы негізінен жазық. Қала арқылы [[Миса (өзен)|Миса]] өзені алабына жататын Олайните (''Olainīte'') және Пупла (''Pupla'') шағын өзендері ағып өтеді.<ref name="NE"/> Олайненің солтүстігі мен батысында батпақты және шымтезекті аумақтар кең таралған. Табиғи жағдайлар қаланың экономикалық тарихына тікелей ықпал етті: XX ғасырдың алғашқы жартысында осы маңдағы шымтезек қорларын өнеркәсіптік игеру қазіргі қаланың қалыптасуына негіз болды.<ref name="history"/> Олайне Рига мен [[Елгава]] арасындағы көлік дәлізінің бойында орналасуының арқасында Латвия астанасымен тығыз экономикалық және әлеуметтік байланыста. == Атауы == ''Олайне'' атауы XVII ғасырдан белгілі. 1638 жылы бұл аумақ Швед Ливониясының құрамында болған кезде қазіргі [[Яунолайне]] маңында Әулие Олафтың құрметіне ағаш лютеран шіркеуі — ''St. Olai'' салынған. Елді мекеннің кейінгі атауы осы шіркеу атауымен байланыстырылады.<ref name="history"/> Тарихи Олайне қазіргі қаланың орнында емес, одан оңтүстік-шығысқа қарай, қазіргі Яунолайне ауылының маңында орналасқан. XX ғасырда жаңа өнеркәсіптік елді мекен Олайне атауын алғаннан кейін бұрынғы елді мекен '''Яунолайне''' (''Jaunolaine'', «Жаңа Олайне») деп атала бастады.<ref name="NE"/> XIX ғасырда теміржол станциясы және елді мекен неміс тіліндегі '''Olai''' атауымен белгілі болды. Латвия тәуелсіз мемлекет құрғаннан кейін жер-су атауларын латыштандыру барысында қазіргі '''Olaine''' нұсқасы ресми қолданысқа енді.<ref name="NE"/> == Тарихы == === Ежелгі және жаңа дәуір === Қазіргі Олайне маңы орта ғасырлардан бастап Ригаға қарасты жерлер мен көршілес аумақтардың шекаралық өңірі болды. XIII ғасырдың екінші жартысында бұл аумақ Рига қаласының ауылдық жерлері мен Упмале жерінің шекарасына жақын орналасқан. Кейін ол Рига иеліктері мен Ливон ордені жерлерінің, ал 1562 жылдан кейін Курляндия және Семигалия герцогтігімен шектесетін өңірге айналды.<ref name="NE"/> Олайните өзенінің Мисаға құяр тұсына жақын жерде Рига қаласына тиесілі шағын иелік пен керуен сарайы болған. 1638 жылы Әулие Олафтың құрметіне ағаш лютеран шіркеуі салынды.<ref name="history"/> Ұлы Солтүстік соғыс басталған кезеңде, 1700 жылғы ақпанда Олайне маңында швед шекарашылары мен саксон әскерлері арасында қақтығыс болды. 1749—1753 жылдары бұрынғы ағаш ғибадатхананың орнына тас лютеран шіркеуі салынды.<ref name="NE"/> XIX ғасырдың бірінші жартысында Рига—Елгава жолының маңызы артты. 1830—1850 жылдары жол қайта салынып, Олайне Рига мен Елгава арасындағы пошта жолының аялдамаларының біріне айналды.<ref name="NE"/> === Теміржол және Бірінші дүниежүзілік соғыс === 1868 жылғы 21 қарашада Рига—Елгава теміржол желісі ашылып, Олайне маңында '''Olai''' станциясы құрылды. Теміржолдың пайда болуы аумақтың шаруашылық маңызын арттырды.<ref name="station">[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category Olaine railway station]. Wikimedia Commons. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде, 1915—1917 жылдары, бұл аудан майдан шебіне жақын орналасты. Мұнда Германия армиясының жабдықтау нысандары болды; соғыс қимылдары кезінде шіркеу, болыс үйі және мектеп зақымданды немесе қирады.<ref name="NE"/> Латвия тәуелсіздік алғаннан кейін елді мекен мен станцияға ресми түрде латышша '''Olaine''' атауы берілді. === Қазіргі Олайненің қалыптасуы === Қазіргі Олайне қаласының тарихы негізінен 1939 жылдан басталады. Сол жылы қазіргі қала орналасқан аумақта өнеркәсіптік шымтезек өндіру басталып, кеніш пен шымтезек кәсіпорны қызметкерлері үшін шағын жұмысшы қонысы қалыптасты.<ref name="history"/> Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін шымтезек өндірісінің көлемі артты. 1950-жылдардың екінші жартысынан бастап Олайнеде жаңа өнеркәсіптік кәсіпорындар салына бастады. 1959 жылы Ригадан желім өндірісі көшірілді, ал 1962—1965 жылдары жаңа өндірістік нысандармен қатар көпқабатты тұрғын үйлер жедел салынды.<ref name="NE"/> 1963 жылы шымтезек кәсіпорны маңындағы жұмысшы қонысына қалалық кент мәртебесі берілді. Халық саны жеті мың адамнан асқаннан кейін, '''1967 жылғы 20 ақпанда''' аумағы сол кезде 332 гектар болған Олайне ресми түрде қала мәртебесін алды.<ref name="history"/> Қала құрылысы кеңестік кезеңдегі өндірістік жоспарлаумен тығыз байланысты болды: тұрғын аудандар мен ірі өнеркәсіптік аймақ бір мезгілде қалыптасты. 1990 жылға қарай қала халқы шамамен 15 мың адамға жетті. 1991 жылы Латвия мемлекеттік тәуелсіздігін қалпына келтіргеннен кейін Олайне қаласы мен Олайне болысының жеке өзін-өзі басқару органдары жұмыс істеді. 2009 жылғы әкімшілік-аумақтық реформа нәтижесінде олар біріктіріліп, '''Олайне өлкесі''' құрылды. 2009 жылғы 1 шілдеден Олайне — жаңа өлкенің әкімшілік орталығы.<ref name="history"/> == Халқы == Олайне халқының ең жылдам өсу кезеңі XX ғасырдың 1960—1980 жылдарына сәйкес келеді. Бұған химия және фармацевтика кәсіпорындарының ашылуы, өнеркәсіптік жұмыс орындарының көбеюі және жаңа тұрғын үй құрылысы ықпал етті. 1990 жылдардың басынан бастап халық саны төмендеу үрдісіне көшті. Бұл үрдіс Латвияның көптеген шағын және орта қалаларына тән демографиялық өзгерістермен байланысты. {| class="wikitable" style="text-align:align" |+ '''Олайне халқы санының өзгеруі''' |- ! Жыл !! Халық саны |- | 1970 || 9 174 |- | 1979 || 13 612 |- | 1989 || 14 989 |- | 2000 || 13 586 |- | 2011 || 12 023 |- | 2021 || 10 394 |- | 2026 || '''9 580''' |- ! colspan="2" | Дереккөз |- | colspan="2" style="font-size:90%; text-align:left;" | 1970—2021 жылдардағы деректер — Латвияның Орталық статистика басқармасының тарихи қатарлары;<br>2026 жылғы көрсеткіш — 2026 жылғы шекаралар бойынша есептелген ресми эксперименттік статистика.<ref name="population"/> |} 2021 жылғы этникалық құрам жөніндегі статистикалық деректерде 10324 адамның 4312-сі (41,8 %) орыстар, 4126-сы (40,0 %) латыштар, ал 1886-сы (18,2 %) басқа этностардың өкілдері ретінде көрсетілген.<ref>[https://data.stat.gov.lv/pxweb/lv/OSP_PUB/START__POP__IR__IRE/ Latvijas iedzīvotāju statistika]. Centrālā statistikas pārvalde. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2025 жылдан бастап Латвияның Орталық статистика басқармасы тұрақты тұрғындар санын есептеудің жаңа әдісін қолданады. Ол әкімшілік тізілімдердегі адамның белсенділік белгілерін ескеретін ықтималдық моделіне негізделген. Сондықтан 2025—2026 жылдардағы кейбір көрсеткіштер бұрын жарияланған статистикамен әдістемелік тұрғыдан толық салыстырылмауы мүмкін.<ref>[https://stat.gov.lv/en/statistics-themes/population/population/press-releases/27583-number-population-latvia-2025 Latvia has a population of 1.845 million]. Central Statistical Bureau of Latvia. 02.06.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Экономикасы == Олайне экономикасының қалыптасуына өнеркәсіп шешуші ықпал етті. Қаланың алғашқы өнеркәсіптік мамандануы шымтезек өндіру болса, XX ғасырдың екінші жартысында химия және фармацевтика өндірісі басым бағыттардың біріне айналды. Қаланың ең танымал кәсіпорны — қазіргі '''[[Olainfarm|Olpha]]''' акционерлік қоғамының фармацевтикалық зауыты. Кеңестік кезеңде Ригадағы фармацевтикалық өндіріс қуаты жеткіліксіз болғандықтан, 1968 жылы Олайне химия-фармацевтика зауытының құрылысы басталды. Құрылыс шамамен үш жылға созылып, бұрын батпақты болған аумақ ірі өнеркәсіптік аймаққа айналды.<ref name="olpha-history">[https://olpha.eu/en/about-us/history/ History]. Olpha. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Кәсіпорын ұзақ уақыт '''Olainfarm''' атауымен жұмыс істеді. 2024 жылғы 19 маусымда компания халықаралық нарыққа бағытталған жаңа '''Olpha''' брендіне көшетінін жариялады. Фармацевтика саласындағы тіркеу рәсімдеріне байланысты атауды өнімдер мен құжаттарда ауыстыру үдерісі кезең-кезеңімен жүргізілді.<ref name="olpha">[https://olpha.eu/en/olainfarm-transforms-into-olpha-aiming-to-become-europes-top-10-pharmaceutical-company/ Olainfarm transforms into Olpha]. Olpha. 19.06.2024. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Olpha-ның негізгі өндірістік алаңы Олайнедегі Рупницу көшесінде орналасқан. Компания дайын дәрілік нысандарды, белсенді фармацевтикалық ингредиенттерді және аралық өнімдерді әзірлеу мен өндіруге маманданған.<ref name="olpha"/> Қаланың тұрғын бөлігінің жанында кең өнеркәсіптік аймақ орналасқан. Химия және фармацевтикадан басқа, Олайне мен оның маңындағы өндірістік аймақта машина жасау, желдету жабдықтары, логистика және басқа да салалардағы кәсіпорындар жұмыс істейді. == Көлігі == Олайне Рига мен Елгаваны байланыстыратын негізгі көлік дәлізінде орналасқан. === Автомобиль көлігі === Қаланың шығыс шекарасына жақын жерден мемлекеттік маңызы бар '''A8''' автомобиль жолы — Рига—Елгава—Литва шекарасы (Мейтене) бағыты өтеді. Ол Олайнені Рига, Елгава және Литва бағыттарымен байланыстырады. Қала ішіндегі негізгі көшелер A8 тасжолымен және өлкелік жол желісімен байланысқан. Ригаға жақындығы Олайнеден астанаға күнделікті қатынауға мүмкіндік береді. === Теміржол === '''Олайне теміржол станциясы''' 1868 жылы ашылған Рига—Елгава теміржол желісінде орналасқан.<ref name="station"/> Қазіргі уақытта станцияға Латвияның '''Vivi''' жолаушылар теміржол операторының Рига—Елгава бағытындағы пойыздары қызмет көрсетеді. 2026 жылғы негізгі қозғалыс кестесі 26 мамырдан күшіне енген.<ref>[https://www.vivi.lv/lv/informacija-pasazieriem/ Vilcienu kustības pamatsaraksts]. Vivi. 26.05.2026 бастап қолданыста. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Теміржол Олайненің қалыптасу тарихында да маңызды орын алды: XIX ғасырдың соңынан бастап ол елді мекенді Рига және Елгавамен тұрақты көлік байланысына қосты. == Білім беру == Қалада жалпы, кәсіптік және өнер бағытындағы білім беру мекемелері жұмыс істейді. Муниципалдық жалпы білім беру жүйесінің негізгі мекемелерінің қатарына '''Олайне 1-орта мектебі''' (''Olaines 1. vidusskola'') және '''Олайне 2-орта мектебі''' (''Olaines 2. vidusskola'') кіреді.<ref name="institutions">[https://www.olaine.lv/lv/kontakti Kontakti]. Olaines novada pašvaldība. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> '''Олайне музыка және өнер мектебі''' (''Olaines Mūzikas un mākslas skola'') — муниципалитет құрған аккредиттелген кәсіптік бағыттағы білім беру мекемесі. Онда фортепиано, аккордеон, ішекті, үрмелі және ұрмалы аспаптар, сондай-ақ бейнелеу өнері бойынша бағдарламалар оқытылады.<ref name="institutions"/> Қаланың өнеркәсіптік мамандануына байланысты кәсіптік-техникалық білімнің маңызы тарихи тұрғыдан жоғары болды. '''Рига техникалық университетінің Олайне технологиялық колледжі''' (''RTU Olaines Tehnoloģiju koledža'') химия, фармацевтика, биотехнология, қоршаған орта және азық-түлік сапасын бақылау салалары бойынша мамандар даярлады.<ref>[https://www.rtu.lv/lv/universitate/struktura-un-vadiba/regionalie-centri-un-skolas/rtu-olaines-tehnologiju-koledza RTU Olaines Tehnoloģiju koledža]. Rīgas Tehniskā universitāte. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2026 жылғы шешім бойынша колледжді '''2026 жылғы 1 қыркүйектен бастап қайта ұйымдастыру''' белгіленген: кәсіптік орта білім бағдарламаларын Рига мемлекеттік техникумы, ал жоғары білім бағдарламаларын [[Рига техникалық университеті]] қабылдайды. Оқу бағдарламаларын Олайне қаласында жүзеге асыру жалғастырылуы тиіс.<ref>[https://www.rtu.lv/lv/universitate/masu-medijiem/zinas/atvert/pec-rtu-olaines-tehnologiju-koledzas-reorganizacijas-macibu-process-turpinasies-olaine Pēc RTU Olaines Tehnoloģiju koledžas reorganizācijas mācību process turpināsies Olainē]. Rīgas Tehniskā universitāte. 05.06.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Мәдениеті == Олайнедегі негізгі мәдени мекемелер — '''Олайне мәдениет орталығы''', '''Олайне кітапханасы''' және '''Олайне тарих және өнер музейі'''.<ref name="institutions"/> Олайне мәдениет орталығы қаладағы концерттер, мерекелер, көркемөнерпаздар ұжымдары мен мәдени іс-шаралардың негізгі ұйымдастырушыларының бірі. Оның Олайнедегі мәдениет үйі бұрынғы ''Nākotne'' кинотеатрының ғимаратында орналасқан.<ref name="facts">[https://www.olaine.lv/lv/jaunumi/fakti-par-olaini Fakti par Olaini]. Olaines novada pašvaldība. 20.02.2021. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Олайне тарих және өнер музейі қаланың және өлкенің тарихын зерттейді. Оның қызметінде шымтезек өндіру, өнеркәсіптің қалыптасуы, жергілікті тұрғындардың тарихы және Бірінші дүниежүзілік соғыс кезеңіне ерекше назар аударылады. Музей Олайне маңындағы Бірінші дүниежүзілік соғыс орындарында археологиялық зерттеулер мен танымдық жобалар ұйымдастырады.<ref name="facts"/> === Қалалық орта және көрікті жерлері === Қаладағы көрнекті нысандардың бірі — орман саябағы аумағындағы су мұнарасына салынған үлкен қабырға суреті. Ол Олайненің қазіргі қалалық ортасының айрықша белгілерінің біріне айналған. Олайне маңында Бірінші дүниежүзілік соғысқа арналған тарихи-танымдық маршрут бар. Оның аумағында соғыс кезіндегі қорғаныс құрылыстарының қалдықтары, қалпына келтірілген блиндаждар және археологиялық зерттеу орындары орналасқан.<ref name="facts"/> Қалада Әулие Димитрий Солунский православ шіркеуі де орналасқан. == Спорт == Олайнедегі спорт өмірін негізінен '''Олайне спорт орталығы''' ({{lang-lv|Olaines Sporta centrs}}) үйлестіреді. Қалада стадиондар, спорт үйі, жүзу бассейні, ашық мұз айдыны, скейт-парк және басқа спорт нысандары бар.<ref name="sportclubs">[https://www.olaine.lv/lv/sports/sporta-klubi-biedribas Sporta veidu sekcijas / pulciņi]. Olaines novada pašvaldība. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> === Футбол === Олайнедегі ең дамыған командалық спорт түрлерінің бірі — [[футбол]]. Қаланы ұлттық жарыстарда '''AFA Olaine''' клубы таныстырады. Команда үй матчтарын '''Олайне қалалық стадионында''' өткізеді. 2026 жылғы маусымда AFA Olaine Латвияның '''Altero.lv LIIGA''' чемпионатында өнер көрсетеді.<ref>[https://lff.lv/klubi/afa-olaine-13841/ AFA Olaine]. Latvijas Futbola federācija. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2025 жылғы маусымда клуб ''Nākotnes līga'' чемпионатын 13-орынмен аяқтап, келесі маусымға осы дивизиондағы орнын сақтай алмады.<ref>[https://lff.lv/ Latvijas Futbola federācija]. AFA Olaine жарыс деректері. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Клубтың құрылымында балалар мен жасөспірімдердің бірнеше жас санатындағы командалары жұмыс істейді. === Әйелдер футболы === Олайне Латвияның әйелдер футболында да ұсынылған. 2026 жылғы маусымда Олайне және [[Иецава]] клубтарының біріккен '''FK Iecava/FK Olaine''' командасы елдің жоғарғы әйелдер чемпионаты — ''Sieviešu futbola līga'' жарысына қатысады. Команда үй ойындарының бір бөлігін Олайне қалалық стадионында өткізеді.<ref>[https://lff.lv/sacensibas/sievietes/sieviesu-futbola-liga/ Sieviešu futbola līga]. Latvijas Futbola federācija. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Біріккен жүйенің '''FK Iecava/FK Olaine-2''' командасы әйелдер арасындағы 1-лигада ойнайды. 2025 жылы '''FK Olaine''' әйелдер командасы Латвияның әйелдер арасындағы футзал 1-лигасының жеңімпазы атанды. Финалда команда ''FC Talsi/Tukums'' клубымен 1:1 есебімен тең ойнап, матчтан кейінгі пенальти сериясында 3:2 есебімен жеңіске жетті.<ref>[https://lff.lv/zinas/18132/fk-olaine-triumfe-sieviesu-telpu-futbola-1-liga/ FK «Olaine» triumfē Sieviešu telpu futbola 1. līgā]. Latvijas Futbola federācija. 10.03.2025. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> === Хоккей === Олайнеде [[шайбалы хоккей]] дәстүрі де бар. Қаладағы ұйымдасқан хоккейдің тарихы кемінде 1970-жылдардың соңына дейін барады. Кейін әр кезеңде қаланы әртүрлі әуесқой командалар таныстырды.<ref>[https://www.olaine.lv/lv/jaunumi/hokejs-ka-atbildiga-un-cienpilna-cilveka-pamats Hokejs kā atbildīga un cieņpilna cilvēka pamats]. Olaines novada pašvaldība. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> '''HK Olaine''' Олайне спорт орталығының жарыстарына қатысады. 2023 жылы клуб Олайне хоккей кубогының әуесқойлар жарысында жеңіске жетті. 2026 жылғы сәуірде HK Olaine Олайне спорт орталығы кубогының ардагерлер лигасында тағы да чемпион атанды; екінші орынды ''LAS ESTRELLAS'', үшінші орынды ''SBC'' иеленді.<ref>[https://www.olaine.lv/lv/jaunumi/osc-kauss-hokeja-veteranu-ligas-cempioni-olaine OSC kauss hokejā veterānu līgas čempioni — Olaine]. Olaines novada pašvaldība. 09.04.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> === Басқа спорт түрлері === Олайне өлкесінің ресми спорт ұйымдарының тізімінде ардагерлер футбол клубы, новус командасы, '''Latvijas Inline Hokeja centrs''', үстел теннисі, теннис және бадминтонмен айналысатын '''Sporta klubs «Olaine»''', '''Олайне скейтборд клубы''' және басқа ұйымдар бар.<ref name="sportclubs"/> Қалада жеңіл атлетика, жүзу, баскетбол, волейбол, инлайн-хоккей, мәнерлеп сырғанау, бокс, күрес, каратэ, үстел теннисі, бадминтон, шахмат және скейтбординг те дамыған. == Басқаруы == Олайне 2009 жылдан бері жеке муниципалитет емес, '''Олайне өлкесінің''' құрамындағы қала және оның әкімшілік орталығы болып табылады.<ref name="history"/> Жергілікті өзін-өзі басқарудың өкілді органы — '''Олайне өлкесінің думасы''' (''Olaines novada dome''). 2025 жылғы 7 маусымдағы муниципалдық сайлаудан кейін дума '''15 депутаттан''' тұрады.<ref>[https://www.olaine.lv/lv/jaunumi/ieveleta-olaines-novada-pasvaldibas-domes-vadiba Ievēlēta Olaines novada pašvaldības domes vadība]. Olaines novada pašvaldība. 27.06.2025. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Думада: * Латвия социал-демократиялық жұмысшы партиясы — 6 орын; * ''Latvijas attīstībai'' — 5 орын; * ''Suverēnā vara. Apvienība jaunlatvieši'' — 3 орын; * ''Latvija pirmajā vietā'' — 1 орын.<ref>[https://www.olaine.lv/lv/jaunumi/ieveleta-olaines-novada-pasvaldibas-domes-vadiba Ievēlēta Olaines novada pašvaldības domes vadība]. Olaines novada pašvaldība. 27.06.2025. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2026 жылғы жағдай бойынша думаның төрағасы — '''Андрис Бергс''' (''Andris Bergs''). Төрағаның бірінші орынбасары — '''Лига Гулбе''' (''Līga Gulbe''), екінші орынбасары — '''Дмитрийс Ивановс''' (''Dmitrijs Ivanovs'').<ref>[https://www.olaine.lv/lv/kontakti Kontakti — Deputāti]. Olaines novada pašvaldība. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Муниципалитет әкімшілігі Олайне қаласындағы Земгале көшесі, 33 мекенжайында орналасқан. == Рәміздері == Олайне қаласының ресми рәміздеріне елтаңба мен ту жатады. 1998 жылғы 12 қарашада Латвияның Геральдика комиссиясы Олайне қаласы туының жобасын бекітті. Оның композициясындағы '''үш қан тамшысы''' қаланың фармацевтика өнеркәсібін, ал күміс жапырақтары мен екі жидегі бар қара мүкжидек бұтағы Олайне маңындағы шымтезекті батпақтарды бейнелейді.<ref name="history"/> Тудың жобасын суретші Имантис Пурвиньш (''Imants Purviņš'') және геральдика мамандары Юрис Ивановс пен Илзе Либиете әзірлеген.<ref name="history"/> 2012 жылы Олайне қаласы мен Олайне өлкесінің тулары және өлкенің елтаңбасы жаңадан бекітілді; қала елтаңбасы сақталды. == Халықаралық байланыстары == Олайне және кейінгі Олайне өлкесі бірнеше еуропалық муниципалитетпен ұзақ мерзімді әріптестік байланыс орнатқан. Муниципалитеттің ресми есептерінде бұрын жасалған бауырластық және ынтымақтастық келісімдері бар серіктестер ретінде: * {{flagicon|Швеция}} '''[[Эдесхёг]]''' (''Ödeshög''), [[Швеция]]; * {{flagicon|Швеция}} '''[[Карлскуга]]''' (''Karlskoga''), Швеция; * {{flagicon|Финляндия}} '''[[Рийхимяки]]''' (''Riihimäki''), [[Финляндия]]; * {{flagicon|Польша}} '''[[Нова-Сажина]]''' (''Nowa Sarzyna''), [[Польша]]; * {{flagicon|Польша}} '''[[Радомско]]''' (''Radomsko''), Польша аталады.<ref>[https://www.olaine.lv/uploads/kcfinder/files/domes_s%C4%93des/lemumu_projekti/2023/Olaines_novada_pasvaldibas_2022_gada_publiskais_parskats060623_.pdf Olaines novada pašvaldības 2022. gada publiskais pārskats]. Olaines novada pašvaldība. 2023. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Ресми есептерде Швецияның [[Вадстена]] қаласымен де ұзақ мерзімді байланыстар, сондай-ақ Литваның [[Аникщяй]] қаласымен ынтымақтастық туралы мәліметтер бар.<ref>[https://www.olaine.lv/uploads/kcfinder/files/domes_s%C4%93des/lemumu_projekti/2023/Olaines_novada_pasvaldibas_2022_gada_publiskais_parskats060623_.pdf Olaines novada pašvaldības 2022. gada publiskais pārskats]. Olaines novada pašvaldība. 2023. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2023 жылғы 26 шілдеде Олайне өлкесі мен Украинаның '''[[Мена (Украина)|Мена]]''' аумақтық қауымы арасында ресми '''бауырластық және ынтымақтастық туралы келісім''' жасалды. Құжат білім, мәдениет, өнер, спорт және жергілікті қауымдар арасындағы тәжірибе алмасуды қарастырады.<ref>[https://www.olaine.lv/lv/jaunumi/26-julija-ir-parakstits-sadraudzibas-un-sadarbibas-ligums-starp-olaines-novada-pasvaldibu-un-menas-teritorialo-pasvaldibu-ukraina 26. jūlijā ir parakstīts Sadraudzības un sadarbības līgums starp Olaines novada pašvaldību un Menas teritoriālo pašvaldību Ukrainā]. Olaines novada pašvaldība. 27.07.2023. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Белгілі тұлғалары == Олайнеде туған немесе өскен белгілі тұлғалардың арасында: * '''Гунта Башко''' ({{lang-lv|Gunta Baško}}, 1980) — латвиялық баскетболшы; * '''Рустамс Беговс''' (''Rustams Begovs'', 1993) — латвиялық хоккейші; * '''Жанета Яунземе-Гренде''' (''Žaneta Jaunzeme-Grende'', 1964) — кәсіпкер және саясаткер, Латвияның бұрынғы мәдениет министрі; * '''Янис Кузминс''' (''Jānis Kuzmins'', 1977) — слалом-скейтбордингтен әлем чемпионы; * '''Дмитрийс Милькевичс''' (''Dmitrijs Miļkevičs'', 1981) — жеңіл атлет; * '''Паулс фон Шлиппенбах''' (''Pauls von Schlippenbach'', 1869—1933) — суретші; * '''Андрис Толмачовс''' (''Andris Tolmačovs'', 1973) — саясаткер, Латвия Сеймінің бұрынғы депутаты.<ref>[https://lv.wikipedia.org/wiki/Olaine Olaine]. Vikipēdija латыш тілінде; тұлғалар тізімі бастапқы бағыттаушы дереккөз ретінде пайдаланылды. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="170"> Olaines 1. vidusskola.jpg|Олайне 1-орта мектебі Olaines pareizticīgo baznīca.jpg|Әулие Димитрий Солунский православ шіркеуі Nordic Industrial Park, Olaine.jpg|Олайнедегі өнеркәсіптік аймақ Zemgales iela Olainē.jpg|Земгале көшесі Olaines stacija 2019.jpg|Олайне теміржол станциясы RTU tehnoloģiju koledža Olainē.jpg|Олайне технологиялық колледжі Zemgales iela un grafiti mākslas darbs uz ūdenstorņa.jpg|Су мұнарасындағы қабырға суреті </gallery> == Қараңыз да == * [[Олайне өлкесі]] * [[Яунолайне]] * [[Латвия қалаларының тізімі]] * [[Рига]] * [[Елгава]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.olaine.lv/ Олайне өлкесінің ресми сайты] * [https://enciklopedija.lv/skirklis/166773-Olaine Олайне туралы Латвия ұлттық энциклопедиясындағы мақала] * [https://stat.gov.lv/ Латвияның ресми статистика порталы] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category Олайне Wikimedia Commons-та] {{Commonscat|Olaine}} [[Санат:Латвия қалалары]] [[Санат:Олайне өлкесі]] m8iks0xx25naasch6k1vat4zol105pp 0 785181 3643568 2026-08-18T05:44:00Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 Жаңа бетте: {{Өзен |атауы = Миса |шынайы атауы = {{lang-lv|Misa}} |сурет = Misa River near Pēternieki.jpg |сурет ені = 300px |сурет атауы = Петерниеки маңындағы Миса |карта = Fluss-lv-Misa.png |карта ені = 280px |карта атауы = Мисаның Латвиядағы орналасуы |ұзындығы = 108 |су алабының ауданы = 902,6 |су алабы = Лиелу... 3643568 wikitext text/x-wiki {{Өзен |атауы = Миса |шынайы атауы = {{lang-lv|Misa}} |сурет = Misa River near Pēternieki.jpg |сурет ені = 300px |сурет атауы = Петерниеки маңындағы Миса |карта = Fluss-lv-Misa.png |карта ені = 280px |карта атауы = Мисаның Латвиядағы орналасуы |ұзындығы = 108 |су алабының ауданы = 902,6 |су алабы = [[Лиелупе]] алабы |өзендердің су алабы = [[Иецава]] → [[Лиелупе]] → [[Балтық теңізі]] |бастауы = Вецумниеки қыратының етегі |бастауының орны = [[Валле болысы]], Васки елді мекенінің оңтүстігі |s_lat_dir = N |s_lat_deg = 56 |s_lat_min = 28 |s_lat_sec = 25 |s_lon_dir = E |s_lon_deg = 24 |s_lon_min = 42 |s_lon_sec = 26 |сағасы = [[Иецава]] |сағасының орны = [[Озолниеки]] маңы |сағасының биіктігі = 0,4 |m_lat_dir = N |m_lat_deg = 56 |m_lat_min = 42 |m_lat_sec = 12 |m_lon_dir = E |m_lon_deg = 23 |m_lon_min = 46 |m_lon_sec = 56 |еңістігі = 0,4 |ел = {{LAT}} |аймақ = [[Бауска өлкесі]], [[Кекава өлкесі]], [[Олайне өлкесі]], [[Елгава өлкесі]] |ортаққордағы санаты = Misa }} '''Миса''' ({{lang-lv|Misa}}) — [[Латвия]]ның орталық бөлігіндегі өзен, [[Иецава]]ның оң жақ саласы. [[Лиелупе]] өзені алабына жатады. Өзеннің ұзындығы — '''108 км''', су жинау алабының ауданы — '''902,6 км²''', жалпы құламасы шамамен 42 м, орташа еңістігі — 0,4 м/км, жылдық ағын көлемі шамамен 0,22 км³.<ref name="upes">[https://www.upes.lv/informacija/lielupes-baseins/misa/ Misa]. ''Upes.lv''. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref><ref name="olaineenv">[https://www.olaine.lv/uploads/kcfinder/files/attistibas_planosanas_dokumenti/Att%C4%ABst%C4%ABbas_programma_2022-2028.gadam/Vides_parskats-1_%281%29.pdf Olaines novada attīstības programmas 2022.–2028. gadam Vides pārskats]. Olaines novada pašvaldība. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Миса Земгале тарихи-географиялық аймағындағы жазық, орманды және батпақты жерлер арқылы ағып өтеді. Өзен алабында шымтезекті батпақтар, құрғатылған ауыл шаруашылығы алқаптары, ормандар және елді мекендер көп. Арнасының едәуір бөлігі XX ғасырда мелиорация мақсатында реттелген.<ref name="upes"/> Өзен Бауска, Кекава, Олайне және Елгава өлкелерінің аумағымен ағып, Озолниеки маңында Иецаваға құяды. == Географиясы == Миса [[Валле болысы]]нда, Васки (''Vaski'') елді мекенінің оңтүстігінде, Вецумниеки қыратының етегінен басталады. Бастау бөлігі Упмале жазығында орналасқан.<ref name="lvgeo">[https://vietvardi.lgia.gov.lv/ Latvijas Ģeotelpiskās informācijas aģentūras Vietvārdu datubāze]. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Жоғарғы ағысында өзен батпақты және орманды аумақтар арқылы өтеді. Одан әрі Миса өте аз еңістікті мұздық-көлдік жазықпен ағып, төменгі ағысында Тирели жазығына шығады. Мұнда жер бедерінің тегістігіне байланысты өзеннің ағымы баяу, аңғарының кейбір бөліктері су тасқынына бейім.<ref name="upes"/> [[Сурет:Misa pie Zvirgzdes 26mar2023.jpg|нобай|солға|300px|Звиргзде сағасына жақын Миса]] Жоғарғы ағыста Миса аттас батпақты өңір арқылы өтеді. Өзеннің табиғи арнасы көптеген учаскеде мелиорациялық жұмыстар барысында түзетілген және тереңдетілген. Арнаның едәуір бөлігі [[Звиргзде]] өзені құятын жерге дейін реттелген.<ref name="upes"/> Стелпе мен Бейбежи аралығында шымтезек өндіру және жерді құрғату жұмыстары жүргізілген. Бұл аумақта польдерлік жүйелер қалыптастырылған. Ладзени батпағында тоғандар, ал Сталдати батпағы аумағында Бейбежи су қоймасы орналасқан. Звиргзде сағасынан Плаканциемске дейін Миса негізінен жазық орманды аумақ арқылы ағады. Плаканциемстен төмен қарай өзен жағалауларындағы қоныстану тығыздығы артады; мұнда ауылдар, жеке үйлер мен саяжай массивтері орналасқан. Соңғы бөлігінде Миса Далбе арқылы өтіп, Озолниеки маңында Иецава өзенінің оң жағалауына құяды. == Гидрологиясы == Миса — жазық өзен. Ұзындығы 108 км болғанымен, оның жалпы құламасы шамамен 42 метр ғана, сондықтан орташа еңістігі шамамен 0,4 м/км құрайды.<ref name="upes"/> Өзен негізінен: * еріген қар суымен; * жауын-шашынмен; * жер асты суларымен; * батпақты алқаптардан келетін ағынмен қоректенеді. Мисаның жылдық ағын көлемі шамамен '''0,22 км³'''.<ref name="upes"/> Ағын маусым бойынша біркелкі емес: көктемде қар еріген кезде су деңгейі айтарлықтай көтеріледі, ал құрғақ жаз мезгілінде суы азаяды. Миса бойында гидрологиялық бақылаулар жүргізіліп келеді. Өзеннің орта ағысындағы '''Лиелвейси''' (''Lielveisi'') гидрологиялық станциясы Латвияның қоршаған орта, геология және метеорология орталығының бақылау желісіне енгізілген.<ref>[https://videscentrs.lvgmc.lv/ Latvijas Vides, ģeoloģijas un meteoroloģijas centrs]. Гидрологиялық бақылау желісі. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Мисаның гидрологиялық жағдайына табиғи ағыннан бөлек мелиорациялық каналдар, құрғатылған батпақтар және [[Даугава—Миса каналы]] да әсер етеді. == Даугава—Миса каналы == XX ғасырдың екінші жартысында Олайне өнеркәсіптік ауданының техникалық суға деген сұранысын қамтамасыз ету және Мисаның суы аз кезеңдердегі ағынын ұлғайту үшін '''Даугава—Миса каналы''' ({{lang-lv|Daugavas—Misas kanāls}}) салынды. Канал 1970-жылдары гидротехникалық жүйенің бір бөлігі ретінде жасалды. Ол Кекавиня өзені арқылы [[Даугава]] су жүйесімен байланысып, Плаканциемстің жоғары жағында Мисаға қосылады.<ref name="canal">[https://www.olaine.lv/uploads/filedir/Images/Attistiba/Teritorijas_planosana/Pagasts/vides_parskats_olaine_v1.pdf Olaines pagasta teritorijas plānojuma vides pārskats]. Olaines pašvaldība. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Жүйенің мақсаты Мисаға қосымша су жіберіп, Олайне қаласы мен оның химия және фармацевтика кәсіпорындарын техникалық сумен қамтамасыз ету болған. Каналдың ұзындығы шамамен '''12 км'''. Кейін Олайне кәсіпорындарының су пайдалану жүйесі өзгергеннен кейін суды сорғылармен Даугава алабынан Мисаға белсенді айдау тоқтатылды.<ref name="canal"/> Соған қарамастан канал Миса алабының жасанды гидрографиялық элементтерінің бірі болып қала береді. == Салалары == Миса көптеген шағын өзендер, жылғалар және мелиорациялық каналдардың суын қабылдайды. Ірі салаларының қатарына '''Тальке''' (''Taļķe'') және '''Звиргзде''' (''Zvirgzde'') жатады. Талькенің ұзындығы шамамен 34 км, Звиргзденікі шамамен 30 км.<ref name="upes"/> {| class="wikitable" ! Сол жақ салалары ! Оң жақ салалары |- | Медайне (''Medaine'') | Варнупе (''Vārnupe'') |- | Милупите (''Milupīte'') | Тальке (''Taļķe'') |- | Скуюпите (''Skujupīte'') | Звиргзде (''Zvirgzde'') |- | Тецес страутс (''Tēces strauts'') | Милупите (''Mīlupīte'') |- | Ваверупите (''Vāverupīte'') | Даугава—Миса каналы |- | | Олайните (''Olainīte'') |- | | Пупла (''Pupla'') |- | | Цена (''Cena'') |- | | Апиньупите (''Apiņupīte'') |- | | Стиебраю каналы (''Stiebrāju grāvis'') |- | | Упмалниеку каналы (''Upmalnieku grāvis'') |} Олайните мен Пупла [[Олайне]] қаласы мен оның өнеркәсіптік аумағы арқылы өтетіндіктен, Мисаның төменгі алабының гидрологиялық және экологиялық жағдайында маңызды рөл атқарады.<ref name="olaineenv"/> == Елді мекендері == Миса бойында және оған тікелей жақын орналасқан негізгі елді мекендер: * '''Стелпе''' (''Stelpe''); * '''Бейбежи''' (''Beibeži''); * '''Дзереми''' (''Dzērumi''); * '''Эзитис''' (''Ezītis''); * '''Плаканциемс''' (''Plakanciems''); * '''Петерниеки''' (''Pēternieki''); * '''Далбе''' (''Dalbe''); * '''Озолниеки''' (''Ozolnieki''). [[Сурет:Misa River in Dalbe.jpg|нобай|оңға|300px|Далбедегі Миса]] Өзеннің жоғарғы ағысы сирек қоныстанған ауылдық және орманды жерлерден өтсе, Плаканциемс пен Далбе арасындағы төменгі ағысында елді мекендер мен саяжай қоныстары жиі кездеседі. Плаканциемс маңында Миса тарихи тұрғыдан табиғи шекара қызметін де атқарған. Бұл өңірдегі бұрынғы Олайне, Катлакалнс және Иецава болыстарының шекаралары өзен мен оның маңындағы табиғи нысандарға сүйенген.<ref>[https://enciklopedija.lv/skirklis/164121-Plakanciems Plakanciems]. ''Nacionālā enciklopēdija''. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Көлігі == Миса Латвияның орталық бөлігіндегі бірнеше маңызды автомобиль және теміржол бағыттарын кесіп өтеді. Өзен арқылы немесе оның маңынан: * '''A7''' — Рига—Бауска—Литва шекарасы; * '''A8''' — Рига—Елгава—Литва шекарасы; * '''P87'''; * '''P88'''; * '''P89'''; * '''P92''' автомобиль жолдары өтеді.<ref name="upes"/> Далбе маңында Мисаны Елгава—Крустпилс теміржолы кесіп өтеді. [[Сурет:Dzelzceļa tilts Dalbē - ogre11 - Panoramio.jpg|нобай|солға|300px|Далбедегі Миса үстінен өтетін теміржол көпірі]] Көпірлер мен жол инфрақұрылымы өзеннің орта және төменгі ағысындағы елді мекендерді Рига, Елгава, Бауска және басқа өңірлермен байланыстырады. == Шаруашылықтағы маңызы == Миса алабының табиғи жағдайы ұзақ уақыт бойы ауыл шаруашылығы, орман шаруашылығы және [[шымтезек]] өндіру үшін пайдаланылып келеді. XX ғасырда өзеннің көптеген бөліктері мелиорация мақсатында түзетіліп, тереңдетілді. Өзенге құятын көптеген шағын су арналары да жасанды түрде реттелген. Мелиорациялық жүйелердің негізгі мақсаты батпақты жерлерді құрғату, ауыл шаруашылығы мен орман шаруашылығы жерлерінің су режимін реттеу болды. Миса әсіресе [[Олайне]] қаласының XX ғасырдағы өнеркәсіптік дамуымен байланысты. Өзен және оның салалары қала мен кәсіпорындардың су шаруашылығы жүйесінде пайдаланылды, ал су жетіспейтін кезеңдерде қосымша су беру үшін Даугава—Миса каналы салынды.<ref name="canal"/> Қазіргі кезде өзеннің мемлекеттік мелиорациялық жүйеге жататын бөліктерін күтіп-ұстауға және су өткізу қабілетін қамтамасыз етуге Латвияның тиісті мемлекеттік мелиорация қызметтері қатысады.<ref name="olaineenv"/> == Құқықтық мәртебесі == Латвия Азаматтық заңының (''Civillikums'') жария су нысандары туралы қосымшасына сәйкес, '''Звиргзде өзені Мисаға құятын жерден Мисаның Иецаваға құяр сағасына дейінгі бөлігі қоғамдық (жария) өзен болып саналады'''.<ref name="public">[https://likumi.lv/ta/id/90219-civillikums-pielikumi Civillikums. Pielikumi — Publisko ezeru un upju saraksts]. ''Likumi.lv''. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Бұл мәртебе төменгі ағыстағы өзенді пайдалану, жағалауға қолжетімділік және су ресурстарын басқару тәртібіне құқықтық негіз береді. == Экологиялық жағдайы == Миса алабына ауыл шаруашылығы, орман шаруашылығы, шымтезек өндіру, мелиорация, елді мекендердің ағынды сулары және өнеркәсіптік аумақтардың әсері тиеді. Латвияның 2022—2027 жылдарға арналған '''Лиелупе өзен алабын басқару жоспарында''' Миса бірнеше су нысанына бөлініп бағаланады.<ref name="lielupeplan">[https://videscentrs.lvgmc.lv/files/Udens/Udens_apsaimniekosana_plani_2022_2027_07_04_2024/Lielupes%20UBA%20plans%202022-2027_v2.pdf Lielupes upju baseinu apgabala apsaimniekošanas plāns 2022.–2027. gadam]. Latvijas Vides, ģeoloģijas un meteoroloģijas centrs. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> '''Misa_2 (L140)''' деп белгіленген Звиргзде сағасынан Олайните сағасына дейінгі учаскенің экологиялық сапасы жоспарлау құжаттарында '''орташа''' деп алдын ала бағаланған.<ref name="olaineenv"/> Олайните сағасынан Иецаваға дейінгі төменгі '''Misa_3 (L129)''' учаскесінің экологиялық жағдайы '''нашар''' деп бағаланған. Алдыңғы бағалау кезеңінде оның жағдайы «өте нашар» санатына жатқызылған, яғни кейінгі бағалауда бір санатқа жақсарған.<ref name="lielupeplan"/> Бұл учаскеге әсер ететін негізгі факторлардың арасында: * тазартылған және тазартылмаған ағынды сулар; * ластанған және бұрын ластанған өнеркәсіптік аумақтар; * ауыл шаруашылығынан таралатын қоректік заттар; * орман шаруашылығы және мелиорация; * шымтезекті алқаптардан келетін ағын аталады.<ref name="lielupeplan"/> 2015—2019 жылдардағы мониторингте Мисаның төменгі ағысындағы кейбір бақылау бекеттерінде еріген оттегі, аммоний азоты және басқа су сапасы көрсеткіштері бойынша балықтарға қолайлы су үшін белгіленген шектерден ауытқулар тіркелген.<ref name="lielupeplan"/> Плаканциемстен сағасына дейінгі Миса учаскесі Латвияның су шаруашылығы құжаттарында '''тұқы тұқымдас балықтарға арналған басым балық суы''' ({{lang-lv|karpveidīgo zivju ūdeņi}}) ретінде қарастырылады.<ref name="olaineenv"/> Бассейндік жоспар бойынша Звиргзде сағасынан Иецаваға дейінгі Миса учаскелері нүктелік ластану мен басқа антропогендік қысымдарға байланысты тәуекел су нысандарының қатарына енгізілген. Экологиялық жағдайды жақсарту үшін ағынды суларды бақылау, диффузиялық ластануды азайту, жағалау қорғаныш белдеулерін сақтау және өзен арнасының табиғи құрылымын қалпына келтіруге бағытталған шаралар қарастырылған.<ref name="lielupeplan"/> == Су тасқындары == Мисаның өте аз еңістігі және төменгі аңғарындағы жазық рельеф көктемгі және ұзақ жауын-шашынды кезеңдерде судың кең аумаққа жайылуына жағдай жасайды. Су тасқыны қаупі әсіресе '''Дзереми''', '''Плаканциемс''' және Мисаның төменгі ағысындағы басқа елді мекендерге тән. 2022 жылғы ақпанда қардың еруі мен жауын-шашыннан кейін Миса аңғарында елеулі су тасқыны болды. Дзереми маңындағы жолдар, аулалар мен жеке үйлерге баратын аумақтар су астында қалды; тұрғындардың бір бөлігі үйлеріне резеңке етікпен немесе қайықпен жетуге мәжбүр болды.<ref name="flood2022">[https://www.lsm.lv/raksts/zinas/latvija/reportaza-appludusajos-dzerumos-cilveki-majas-dodas-ar-gumijas-zabakiem-un-laivas.a444796/ Reportāža applūdušajos Dzērumos: cilvēki mājās dodas ar gumijas zābakiem un laivās]. ''Latvijas Sabiedriskais medijs''. 24.02.2022. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Сол су тасқыны кезінде бірнеше үй шаруашылығы қауіпті аймақтан эвакуацияланып, бірқатар тұрғын үйлерге су кіру қаупі туындаған.<ref>[https://www.lsm.lv/raksts/zinas/latvija/misas-upe-turpina-appludinat-majas-kekavas-novada.a444764/ Misas upe turpina applūdināt mājas Ķekavas novadā]. ''Latvijas Sabiedriskais medijs''. 24.02.2022. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Кекава өлкесінің аумақтық жоспарлау құжаттарында да Миса аңғары су басу қаупі бар аумақтардың бірі ретінде ескеріледі. == Табиғаты == Миса алабы Земгаленің жазық бөлігінде орналасқанымен, табиғи ортасы әркелкі. Мұнда: * қылқанжапырақты және аралас ормандар; * батпақтар; * шымтезек алқаптары; * шабындықтар; * ауыл шаруашылығы жерлері; * құрғатылған және польдерлік аумақтар кездеседі. Өзеннің табиғи сақталған бөліктерінде иірімді арна, жағалық ағаштар мен бұталар және су маңындағы өсімдіктер қауымдастықтары бар. Реттелген бөліктерінде арна түзу және канал тәрізді сипатқа ие. Өзен мен оның жағалауы балықтар, қосмекенділер, су құстары және су маңындағы сүтқоректілер үшін тіршілік ортасын құрайды. Құндыздардың әрекеті әсіресе аз қоныстанған учаскелерде өзеннің ағысына әсер етуі мүмкін. == Демалыс және су туризмі == Миса рекреациялық мақсатта, соның ішінде [[каноэ]] және [[каяк]]пен жүзу үшін пайдаланылады. Көктемдегі су мол кезеңінде өзеннің көптеген бөліктерімен шағын қайықтармен жүруге болады. Жазда су деңгейі төмендеп, құлаған ағаштар, өсімдіктер және құндыз бөгеттері өтуге кедергі келтіруі мүмкін.<ref name="riverways">[https://riverways.eu/map/river/37-misa Misa]. ''Riverways''. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Плаканциемс, Дзереми және басқа елді мекендер маңындағы учаскелер жергілікті су туризмі бағыттарына енгізіледі. == Иецава алабындағы орны == Миса — Иецаваның ең маңызды салаларының бірі. Мисаның Иецаваға құяр жерінен төмен қарай екі өзеннің су жүйесі өзара тығыз байланысады. Иецава суының бір бөлігі гидротехникалық каналдар арқылы [[Лиелупе]]ге басқа бағытпен шығарылатындықтан, Иецаваның ең төменгі бөлігіндегі су көлемінің елеулі бөлігін Мисадан келген ағын құрайды.<ref name="upes"/> Осылайша Миса гидрологиялық тұрғыдан тек Иецаваның саласы ғана емес, төменгі Иецава мен Лиелупе жүйесінің су режиміне ықпал ететін өзендердің бірі. == Галерея == <gallery mode="packed" heights="180"> Misa River near Pēternieki.jpg|Петерниеки маңындағы Миса Misa pie Zvirgzdes 26mar2023.jpg|Звиргзде құятын жерге жақын Миса Misa River in Dalbe.jpg|Далбедегі Миса Bridge over the Misa River near Cena.jpg|Цена маңындағы көпір Dzelzceļa tilts Dalbē - ogre11 - Panoramio.jpg|Далбедегі теміржол көпірі Misas ieteka Iecavā.JPG|Мисаның Иецаваға құяр сағасы </gallery> == Қараңыз да == * [[Иецава]] * [[Лиелупе]] * [[Олайне]] * [[Олайне өлкесі]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.upes.lv/informacija/lielupes-baseins/misa/ Миса — Upes.lv] * [https://videscentrs.lvgmc.lv/ Латвияның қоршаған орта, геология және метеорология орталығы] * [https://riverways.eu/map/river/37-misa Миса — Riverways] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Misa Миса Wikimedia Commons-та] {{Commonscat|Misa}} [[Санат:Латвия өзендері]] [[Санат:Лиелупе алабы]] [[Санат:Земгале]] 5sojm5ezllmt60tsnuhvtrpkqd38ddq 3643569 3643568 2026-08-18T05:44:21Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 /* Гидрологиясы */ 3643569 wikitext text/x-wiki {{Өзен |атауы = Миса |шынайы атауы = {{lang-lv|Misa}} |сурет = Misa River near Pēternieki.jpg |сурет ені = 300px |сурет атауы = Петерниеки маңындағы Миса |карта = Fluss-lv-Misa.png |карта ені = 280px |карта атауы = Мисаның Латвиядағы орналасуы |ұзындығы = 108 |су алабының ауданы = 902,6 |су алабы = [[Лиелупе]] алабы |өзендердің су алабы = [[Иецава]] → [[Лиелупе]] → [[Балтық теңізі]] |бастауы = Вецумниеки қыратының етегі |бастауының орны = [[Валле болысы]], Васки елді мекенінің оңтүстігі |s_lat_dir = N |s_lat_deg = 56 |s_lat_min = 28 |s_lat_sec = 25 |s_lon_dir = E |s_lon_deg = 24 |s_lon_min = 42 |s_lon_sec = 26 |сағасы = [[Иецава]] |сағасының орны = [[Озолниеки]] маңы |сағасының биіктігі = 0,4 |m_lat_dir = N |m_lat_deg = 56 |m_lat_min = 42 |m_lat_sec = 12 |m_lon_dir = E |m_lon_deg = 23 |m_lon_min = 46 |m_lon_sec = 56 |еңістігі = 0,4 |ел = {{LAT}} |аймақ = [[Бауска өлкесі]], [[Кекава өлкесі]], [[Олайне өлкесі]], [[Елгава өлкесі]] |ортаққордағы санаты = Misa }} '''Миса''' ({{lang-lv|Misa}}) — [[Латвия]]ның орталық бөлігіндегі өзен, [[Иецава]]ның оң жақ саласы. [[Лиелупе]] өзені алабына жатады. Өзеннің ұзындығы — '''108 км''', су жинау алабының ауданы — '''902,6 км²''', жалпы құламасы шамамен 42 м, орташа еңістігі — 0,4 м/км, жылдық ағын көлемі шамамен 0,22 км³.<ref name="upes">[https://www.upes.lv/informacija/lielupes-baseins/misa/ Misa]. ''Upes.lv''. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref><ref name="olaineenv">[https://www.olaine.lv/uploads/kcfinder/files/attistibas_planosanas_dokumenti/Att%C4%ABst%C4%ABbas_programma_2022-2028.gadam/Vides_parskats-1_%281%29.pdf Olaines novada attīstības programmas 2022.–2028. gadam Vides pārskats]. Olaines novada pašvaldība. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Миса Земгале тарихи-географиялық аймағындағы жазық, орманды және батпақты жерлер арқылы ағып өтеді. Өзен алабында шымтезекті батпақтар, құрғатылған ауыл шаруашылығы алқаптары, ормандар және елді мекендер көп. Арнасының едәуір бөлігі XX ғасырда мелиорация мақсатында реттелген.<ref name="upes"/> Өзен Бауска, Кекава, Олайне және Елгава өлкелерінің аумағымен ағып, Озолниеки маңында Иецаваға құяды. == Географиясы == Миса [[Валле болысы]]нда, Васки (''Vaski'') елді мекенінің оңтүстігінде, Вецумниеки қыратының етегінен басталады. Бастау бөлігі Упмале жазығында орналасқан.<ref name="lvgeo">[https://vietvardi.lgia.gov.lv/ Latvijas Ģeotelpiskās informācijas aģentūras Vietvārdu datubāze]. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Жоғарғы ағысында өзен батпақты және орманды аумақтар арқылы өтеді. Одан әрі Миса өте аз еңістікті мұздық-көлдік жазықпен ағып, төменгі ағысында Тирели жазығына шығады. Мұнда жер бедерінің тегістігіне байланысты өзеннің ағымы баяу, аңғарының кейбір бөліктері су тасқынына бейім.<ref name="upes"/> [[Сурет:Misa pie Zvirgzdes 26mar2023.jpg|нобай|солға|300px|Звиргзде сағасына жақын Миса]] Жоғарғы ағыста Миса аттас батпақты өңір арқылы өтеді. Өзеннің табиғи арнасы көптеген учаскеде мелиорациялық жұмыстар барысында түзетілген және тереңдетілген. Арнаның едәуір бөлігі [[Звиргзде]] өзені құятын жерге дейін реттелген.<ref name="upes"/> Стелпе мен Бейбежи аралығында шымтезек өндіру және жерді құрғату жұмыстары жүргізілген. Бұл аумақта польдерлік жүйелер қалыптастырылған. Ладзени батпағында тоғандар, ал Сталдати батпағы аумағында Бейбежи су қоймасы орналасқан. Звиргзде сағасынан Плаканциемске дейін Миса негізінен жазық орманды аумақ арқылы ағады. Плаканциемстен төмен қарай өзен жағалауларындағы қоныстану тығыздығы артады; мұнда ауылдар, жеке үйлер мен саяжай массивтері орналасқан. Соңғы бөлігінде Миса Далбе арқылы өтіп, Озолниеки маңында Иецава өзенінің оң жағалауына құяды. == Гидрологиясы == Миса — жазық өзен. Ұзындығы 108 км болғанымен, оның жалпы құламасы шамамен 42 метр ғана, сондықтан орташа еңістігі шамамен 0,4 м/км құрайды.<ref name="upes"/> Өзен негізінен: * еріген қар суымен; * жауын-шашынмен; * жер асты суларымен; * батпақты алқаптардан келетін ағынмен қоректенеді. Мисаның жылдық ағын көлемі шамамен '''0,22 км³'''.<ref name="upes"/> Ағын маусым бойынша біркелкі емес: көктемде қар еріген кезде су деңгейі айтарлықтай көтеріледі, ал құрғақ жаз мезгілінде суы азаяды. Миса бойында гидрологиялық бақылаулар жүргізіліп келеді. Өзеннің орта ағысындағы '''Лиелвейси''' (''Lielveisi'') гидрологиялық станциясы Латвияның қоршаған орта, геология және метеорология орталығының бақылау желісіне енгізілген.<ref>[https://videscentrs.lvgmc.lv/ Latvijas Vides, ģeoloģijas un meteoroloģijas centrs]. Гидрологиялық бақылау желісі. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Мисаның гидрологиялық жағдайына табиғи ағыннан бөлек мелиорациялық каналдар, құрғатылған батпақтар және Даугава—Миса каналы да әсер етеді. == Даугава—Миса каналы == XX ғасырдың екінші жартысында Олайне өнеркәсіптік ауданының техникалық суға деген сұранысын қамтамасыз ету және Мисаның суы аз кезеңдердегі ағынын ұлғайту үшін '''Даугава—Миса каналы''' ({{lang-lv|Daugavas—Misas kanāls}}) салынды. Канал 1970-жылдары гидротехникалық жүйенің бір бөлігі ретінде жасалды. Ол Кекавиня өзені арқылы [[Даугава]] су жүйесімен байланысып, Плаканциемстің жоғары жағында Мисаға қосылады.<ref name="canal">[https://www.olaine.lv/uploads/filedir/Images/Attistiba/Teritorijas_planosana/Pagasts/vides_parskats_olaine_v1.pdf Olaines pagasta teritorijas plānojuma vides pārskats]. Olaines pašvaldība. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Жүйенің мақсаты Мисаға қосымша су жіберіп, Олайне қаласы мен оның химия және фармацевтика кәсіпорындарын техникалық сумен қамтамасыз ету болған. Каналдың ұзындығы шамамен '''12 км'''. Кейін Олайне кәсіпорындарының су пайдалану жүйесі өзгергеннен кейін суды сорғылармен Даугава алабынан Мисаға белсенді айдау тоқтатылды.<ref name="canal"/> Соған қарамастан канал Миса алабының жасанды гидрографиялық элементтерінің бірі болып қала береді. == Салалары == Миса көптеген шағын өзендер, жылғалар және мелиорациялық каналдардың суын қабылдайды. Ірі салаларының қатарына '''Тальке''' (''Taļķe'') және '''Звиргзде''' (''Zvirgzde'') жатады. Талькенің ұзындығы шамамен 34 км, Звиргзденікі шамамен 30 км.<ref name="upes"/> {| class="wikitable" ! Сол жақ салалары ! Оң жақ салалары |- | Медайне (''Medaine'') | Варнупе (''Vārnupe'') |- | Милупите (''Milupīte'') | Тальке (''Taļķe'') |- | Скуюпите (''Skujupīte'') | Звиргзде (''Zvirgzde'') |- | Тецес страутс (''Tēces strauts'') | Милупите (''Mīlupīte'') |- | Ваверупите (''Vāverupīte'') | Даугава—Миса каналы |- | | Олайните (''Olainīte'') |- | | Пупла (''Pupla'') |- | | Цена (''Cena'') |- | | Апиньупите (''Apiņupīte'') |- | | Стиебраю каналы (''Stiebrāju grāvis'') |- | | Упмалниеку каналы (''Upmalnieku grāvis'') |} Олайните мен Пупла [[Олайне]] қаласы мен оның өнеркәсіптік аумағы арқылы өтетіндіктен, Мисаның төменгі алабының гидрологиялық және экологиялық жағдайында маңызды рөл атқарады.<ref name="olaineenv"/> == Елді мекендері == Миса бойында және оған тікелей жақын орналасқан негізгі елді мекендер: * '''Стелпе''' (''Stelpe''); * '''Бейбежи''' (''Beibeži''); * '''Дзереми''' (''Dzērumi''); * '''Эзитис''' (''Ezītis''); * '''Плаканциемс''' (''Plakanciems''); * '''Петерниеки''' (''Pēternieki''); * '''Далбе''' (''Dalbe''); * '''Озолниеки''' (''Ozolnieki''). [[Сурет:Misa River in Dalbe.jpg|нобай|оңға|300px|Далбедегі Миса]] Өзеннің жоғарғы ағысы сирек қоныстанған ауылдық және орманды жерлерден өтсе, Плаканциемс пен Далбе арасындағы төменгі ағысында елді мекендер мен саяжай қоныстары жиі кездеседі. Плаканциемс маңында Миса тарихи тұрғыдан табиғи шекара қызметін де атқарған. Бұл өңірдегі бұрынғы Олайне, Катлакалнс және Иецава болыстарының шекаралары өзен мен оның маңындағы табиғи нысандарға сүйенген.<ref>[https://enciklopedija.lv/skirklis/164121-Plakanciems Plakanciems]. ''Nacionālā enciklopēdija''. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Көлігі == Миса Латвияның орталық бөлігіндегі бірнеше маңызды автомобиль және теміржол бағыттарын кесіп өтеді. Өзен арқылы немесе оның маңынан: * '''A7''' — Рига—Бауска—Литва шекарасы; * '''A8''' — Рига—Елгава—Литва шекарасы; * '''P87'''; * '''P88'''; * '''P89'''; * '''P92''' автомобиль жолдары өтеді.<ref name="upes"/> Далбе маңында Мисаны Елгава—Крустпилс теміржолы кесіп өтеді. [[Сурет:Dzelzceļa tilts Dalbē - ogre11 - Panoramio.jpg|нобай|солға|300px|Далбедегі Миса үстінен өтетін теміржол көпірі]] Көпірлер мен жол инфрақұрылымы өзеннің орта және төменгі ағысындағы елді мекендерді Рига, Елгава, Бауска және басқа өңірлермен байланыстырады. == Шаруашылықтағы маңызы == Миса алабының табиғи жағдайы ұзақ уақыт бойы ауыл шаруашылығы, орман шаруашылығы және [[шымтезек]] өндіру үшін пайдаланылып келеді. XX ғасырда өзеннің көптеген бөліктері мелиорация мақсатында түзетіліп, тереңдетілді. Өзенге құятын көптеген шағын су арналары да жасанды түрде реттелген. Мелиорациялық жүйелердің негізгі мақсаты батпақты жерлерді құрғату, ауыл шаруашылығы мен орман шаруашылығы жерлерінің су режимін реттеу болды. Миса әсіресе [[Олайне]] қаласының XX ғасырдағы өнеркәсіптік дамуымен байланысты. Өзен және оның салалары қала мен кәсіпорындардың су шаруашылығы жүйесінде пайдаланылды, ал су жетіспейтін кезеңдерде қосымша су беру үшін Даугава—Миса каналы салынды.<ref name="canal"/> Қазіргі кезде өзеннің мемлекеттік мелиорациялық жүйеге жататын бөліктерін күтіп-ұстауға және су өткізу қабілетін қамтамасыз етуге Латвияның тиісті мемлекеттік мелиорация қызметтері қатысады.<ref name="olaineenv"/> == Құқықтық мәртебесі == Латвия Азаматтық заңының (''Civillikums'') жария су нысандары туралы қосымшасына сәйкес, '''Звиргзде өзені Мисаға құятын жерден Мисаның Иецаваға құяр сағасына дейінгі бөлігі қоғамдық (жария) өзен болып саналады'''.<ref name="public">[https://likumi.lv/ta/id/90219-civillikums-pielikumi Civillikums. Pielikumi — Publisko ezeru un upju saraksts]. ''Likumi.lv''. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Бұл мәртебе төменгі ағыстағы өзенді пайдалану, жағалауға қолжетімділік және су ресурстарын басқару тәртібіне құқықтық негіз береді. == Экологиялық жағдайы == Миса алабына ауыл шаруашылығы, орман шаруашылығы, шымтезек өндіру, мелиорация, елді мекендердің ағынды сулары және өнеркәсіптік аумақтардың әсері тиеді. Латвияның 2022—2027 жылдарға арналған '''Лиелупе өзен алабын басқару жоспарында''' Миса бірнеше су нысанына бөлініп бағаланады.<ref name="lielupeplan">[https://videscentrs.lvgmc.lv/files/Udens/Udens_apsaimniekosana_plani_2022_2027_07_04_2024/Lielupes%20UBA%20plans%202022-2027_v2.pdf Lielupes upju baseinu apgabala apsaimniekošanas plāns 2022.–2027. gadam]. Latvijas Vides, ģeoloģijas un meteoroloģijas centrs. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> '''Misa_2 (L140)''' деп белгіленген Звиргзде сағасынан Олайните сағасына дейінгі учаскенің экологиялық сапасы жоспарлау құжаттарында '''орташа''' деп алдын ала бағаланған.<ref name="olaineenv"/> Олайните сағасынан Иецаваға дейінгі төменгі '''Misa_3 (L129)''' учаскесінің экологиялық жағдайы '''нашар''' деп бағаланған. Алдыңғы бағалау кезеңінде оның жағдайы «өте нашар» санатына жатқызылған, яғни кейінгі бағалауда бір санатқа жақсарған.<ref name="lielupeplan"/> Бұл учаскеге әсер ететін негізгі факторлардың арасында: * тазартылған және тазартылмаған ағынды сулар; * ластанған және бұрын ластанған өнеркәсіптік аумақтар; * ауыл шаруашылығынан таралатын қоректік заттар; * орман шаруашылығы және мелиорация; * шымтезекті алқаптардан келетін ағын аталады.<ref name="lielupeplan"/> 2015—2019 жылдардағы мониторингте Мисаның төменгі ағысындағы кейбір бақылау бекеттерінде еріген оттегі, аммоний азоты және басқа су сапасы көрсеткіштері бойынша балықтарға қолайлы су үшін белгіленген шектерден ауытқулар тіркелген.<ref name="lielupeplan"/> Плаканциемстен сағасына дейінгі Миса учаскесі Латвияның су шаруашылығы құжаттарында '''тұқы тұқымдас балықтарға арналған басым балық суы''' ({{lang-lv|karpveidīgo zivju ūdeņi}}) ретінде қарастырылады.<ref name="olaineenv"/> Бассейндік жоспар бойынша Звиргзде сағасынан Иецаваға дейінгі Миса учаскелері нүктелік ластану мен басқа антропогендік қысымдарға байланысты тәуекел су нысандарының қатарына енгізілген. Экологиялық жағдайды жақсарту үшін ағынды суларды бақылау, диффузиялық ластануды азайту, жағалау қорғаныш белдеулерін сақтау және өзен арнасының табиғи құрылымын қалпына келтіруге бағытталған шаралар қарастырылған.<ref name="lielupeplan"/> == Су тасқындары == Мисаның өте аз еңістігі және төменгі аңғарындағы жазық рельеф көктемгі және ұзақ жауын-шашынды кезеңдерде судың кең аумаққа жайылуына жағдай жасайды. Су тасқыны қаупі әсіресе '''Дзереми''', '''Плаканциемс''' және Мисаның төменгі ағысындағы басқа елді мекендерге тән. 2022 жылғы ақпанда қардың еруі мен жауын-шашыннан кейін Миса аңғарында елеулі су тасқыны болды. Дзереми маңындағы жолдар, аулалар мен жеке үйлерге баратын аумақтар су астында қалды; тұрғындардың бір бөлігі үйлеріне резеңке етікпен немесе қайықпен жетуге мәжбүр болды.<ref name="flood2022">[https://www.lsm.lv/raksts/zinas/latvija/reportaza-appludusajos-dzerumos-cilveki-majas-dodas-ar-gumijas-zabakiem-un-laivas.a444796/ Reportāža applūdušajos Dzērumos: cilvēki mājās dodas ar gumijas zābakiem un laivās]. ''Latvijas Sabiedriskais medijs''. 24.02.2022. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Сол су тасқыны кезінде бірнеше үй шаруашылығы қауіпті аймақтан эвакуацияланып, бірқатар тұрғын үйлерге су кіру қаупі туындаған.<ref>[https://www.lsm.lv/raksts/zinas/latvija/misas-upe-turpina-appludinat-majas-kekavas-novada.a444764/ Misas upe turpina applūdināt mājas Ķekavas novadā]. ''Latvijas Sabiedriskais medijs''. 24.02.2022. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Кекава өлкесінің аумақтық жоспарлау құжаттарында да Миса аңғары су басу қаупі бар аумақтардың бірі ретінде ескеріледі. == Табиғаты == Миса алабы Земгаленің жазық бөлігінде орналасқанымен, табиғи ортасы әркелкі. Мұнда: * қылқанжапырақты және аралас ормандар; * батпақтар; * шымтезек алқаптары; * шабындықтар; * ауыл шаруашылығы жерлері; * құрғатылған және польдерлік аумақтар кездеседі. Өзеннің табиғи сақталған бөліктерінде иірімді арна, жағалық ағаштар мен бұталар және су маңындағы өсімдіктер қауымдастықтары бар. Реттелген бөліктерінде арна түзу және канал тәрізді сипатқа ие. Өзен мен оның жағалауы балықтар, қосмекенділер, су құстары және су маңындағы сүтқоректілер үшін тіршілік ортасын құрайды. Құндыздардың әрекеті әсіресе аз қоныстанған учаскелерде өзеннің ағысына әсер етуі мүмкін. == Демалыс және су туризмі == Миса рекреациялық мақсатта, соның ішінде [[каноэ]] және [[каяк]]пен жүзу үшін пайдаланылады. Көктемдегі су мол кезеңінде өзеннің көптеген бөліктерімен шағын қайықтармен жүруге болады. Жазда су деңгейі төмендеп, құлаған ағаштар, өсімдіктер және құндыз бөгеттері өтуге кедергі келтіруі мүмкін.<ref name="riverways">[https://riverways.eu/map/river/37-misa Misa]. ''Riverways''. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Плаканциемс, Дзереми және басқа елді мекендер маңындағы учаскелер жергілікті су туризмі бағыттарына енгізіледі. == Иецава алабындағы орны == Миса — Иецаваның ең маңызды салаларының бірі. Мисаның Иецаваға құяр жерінен төмен қарай екі өзеннің су жүйесі өзара тығыз байланысады. Иецава суының бір бөлігі гидротехникалық каналдар арқылы [[Лиелупе]]ге басқа бағытпен шығарылатындықтан, Иецаваның ең төменгі бөлігіндегі су көлемінің елеулі бөлігін Мисадан келген ағын құрайды.<ref name="upes"/> Осылайша Миса гидрологиялық тұрғыдан тек Иецаваның саласы ғана емес, төменгі Иецава мен Лиелупе жүйесінің су режиміне ықпал ететін өзендердің бірі. == Галерея == <gallery mode="packed" heights="180"> Misa River near Pēternieki.jpg|Петерниеки маңындағы Миса Misa pie Zvirgzdes 26mar2023.jpg|Звиргзде құятын жерге жақын Миса Misa River in Dalbe.jpg|Далбедегі Миса Bridge over the Misa River near Cena.jpg|Цена маңындағы көпір Dzelzceļa tilts Dalbē - ogre11 - Panoramio.jpg|Далбедегі теміржол көпірі Misas ieteka Iecavā.JPG|Мисаның Иецаваға құяр сағасы </gallery> == Қараңыз да == * [[Иецава]] * [[Лиелупе]] * [[Олайне]] * [[Олайне өлкесі]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.upes.lv/informacija/lielupes-baseins/misa/ Миса — Upes.lv] * [https://videscentrs.lvgmc.lv/ Латвияның қоршаған орта, геология және метеорология орталығы] * [https://riverways.eu/map/river/37-misa Миса — Riverways] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Misa Миса Wikimedia Commons-та] {{Commonscat|Misa}} [[Санат:Латвия өзендері]] [[Санат:Лиелупе алабы]] [[Санат:Земгале]] 6k3413gsyod2o4qutt43kjzr2pbnxq7 3643570 3643569 2026-08-18T05:44:50Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 /* Географиясы */ 3643570 wikitext text/x-wiki {{Өзен |атауы = Миса |шынайы атауы = {{lang-lv|Misa}} |сурет = Misa River near Pēternieki.jpg |сурет ені = 300px |сурет атауы = Петерниеки маңындағы Миса |карта = Fluss-lv-Misa.png |карта ені = 280px |карта атауы = Мисаның Латвиядағы орналасуы |ұзындығы = 108 |су алабының ауданы = 902,6 |су алабы = [[Лиелупе]] алабы |өзендердің су алабы = [[Иецава]] → [[Лиелупе]] → [[Балтық теңізі]] |бастауы = Вецумниеки қыратының етегі |бастауының орны = [[Валле болысы]], Васки елді мекенінің оңтүстігі |s_lat_dir = N |s_lat_deg = 56 |s_lat_min = 28 |s_lat_sec = 25 |s_lon_dir = E |s_lon_deg = 24 |s_lon_min = 42 |s_lon_sec = 26 |сағасы = [[Иецава]] |сағасының орны = [[Озолниеки]] маңы |сағасының биіктігі = 0,4 |m_lat_dir = N |m_lat_deg = 56 |m_lat_min = 42 |m_lat_sec = 12 |m_lon_dir = E |m_lon_deg = 23 |m_lon_min = 46 |m_lon_sec = 56 |еңістігі = 0,4 |ел = {{LAT}} |аймақ = [[Бауска өлкесі]], [[Кекава өлкесі]], [[Олайне өлкесі]], [[Елгава өлкесі]] |ортаққордағы санаты = Misa }} '''Миса''' ({{lang-lv|Misa}}) — [[Латвия]]ның орталық бөлігіндегі өзен, [[Иецава]]ның оң жақ саласы. [[Лиелупе]] өзені алабына жатады. Өзеннің ұзындығы — '''108 км''', су жинау алабының ауданы — '''902,6 км²''', жалпы құламасы шамамен 42 м, орташа еңістігі — 0,4 м/км, жылдық ағын көлемі шамамен 0,22 км³.<ref name="upes">[https://www.upes.lv/informacija/lielupes-baseins/misa/ Misa]. ''Upes.lv''. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref><ref name="olaineenv">[https://www.olaine.lv/uploads/kcfinder/files/attistibas_planosanas_dokumenti/Att%C4%ABst%C4%ABbas_programma_2022-2028.gadam/Vides_parskats-1_%281%29.pdf Olaines novada attīstības programmas 2022.–2028. gadam Vides pārskats]. Olaines novada pašvaldība. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Миса Земгале тарихи-географиялық аймағындағы жазық, орманды және батпақты жерлер арқылы ағып өтеді. Өзен алабында шымтезекті батпақтар, құрғатылған ауыл шаруашылығы алқаптары, ормандар және елді мекендер көп. Арнасының едәуір бөлігі XX ғасырда мелиорация мақсатында реттелген.<ref name="upes"/> Өзен Бауска, Кекава, Олайне және Елгава өлкелерінің аумағымен ағып, Озолниеки маңында Иецаваға құяды. == Географиясы == Миса Валле болысында, Васки (''Vaski'') елді мекенінің оңтүстігінде, Вецумниеки қыратының етегінен басталады. Бастау бөлігі Упмале жазығында орналасқан.<ref name="lvgeo">[https://vietvardi.lgia.gov.lv/ Latvijas Ģeotelpiskās informācijas aģentūras Vietvārdu datubāze]. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Жоғарғы ағысында өзен батпақты және орманды аумақтар арқылы өтеді. Одан әрі Миса өте аз еңістікті мұздық-көлдік жазықпен ағып, төменгі ағысында Тирели жазығына шығады. Мұнда жер бедерінің тегістігіне байланысты өзеннің ағымы баяу, аңғарының кейбір бөліктері су тасқынына бейім.<ref name="upes"/> [[Сурет:Misa pie Zvirgzdes 26mar2023.jpg|нобай|солға|300px|Звиргзде сағасына жақын Миса]] Жоғарғы ағыста Миса аттас батпақты өңір арқылы өтеді. Өзеннің табиғи арнасы көптеген учаскеде мелиорациялық жұмыстар барысында түзетілген және тереңдетілген. Арнаның едәуір бөлігі [[Звиргзде]] өзені құятын жерге дейін реттелген.<ref name="upes"/> Стелпе мен Бейбежи аралығында шымтезек өндіру және жерді құрғату жұмыстары жүргізілген. Бұл аумақта польдерлік жүйелер қалыптастырылған. Ладзени батпағында тоғандар, ал Сталдати батпағы аумағында Бейбежи су қоймасы орналасқан. Звиргзде сағасынан Плаканциемске дейін Миса негізінен жазық орманды аумақ арқылы ағады. Плаканциемстен төмен қарай өзен жағалауларындағы қоныстану тығыздығы артады; мұнда ауылдар, жеке үйлер мен саяжай массивтері орналасқан. Соңғы бөлігінде Миса Далбе арқылы өтіп, Озолниеки маңында Иецава өзенінің оң жағалауына құяды. == Гидрологиясы == Миса — жазық өзен. Ұзындығы 108 км болғанымен, оның жалпы құламасы шамамен 42 метр ғана, сондықтан орташа еңістігі шамамен 0,4 м/км құрайды.<ref name="upes"/> Өзен негізінен: * еріген қар суымен; * жауын-шашынмен; * жер асты суларымен; * батпақты алқаптардан келетін ағынмен қоректенеді. Мисаның жылдық ағын көлемі шамамен '''0,22 км³'''.<ref name="upes"/> Ағын маусым бойынша біркелкі емес: көктемде қар еріген кезде су деңгейі айтарлықтай көтеріледі, ал құрғақ жаз мезгілінде суы азаяды. Миса бойында гидрологиялық бақылаулар жүргізіліп келеді. Өзеннің орта ағысындағы '''Лиелвейси''' (''Lielveisi'') гидрологиялық станциясы Латвияның қоршаған орта, геология және метеорология орталығының бақылау желісіне енгізілген.<ref>[https://videscentrs.lvgmc.lv/ Latvijas Vides, ģeoloģijas un meteoroloģijas centrs]. Гидрологиялық бақылау желісі. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Мисаның гидрологиялық жағдайына табиғи ағыннан бөлек мелиорациялық каналдар, құрғатылған батпақтар және Даугава—Миса каналы да әсер етеді. == Даугава—Миса каналы == XX ғасырдың екінші жартысында Олайне өнеркәсіптік ауданының техникалық суға деген сұранысын қамтамасыз ету және Мисаның суы аз кезеңдердегі ағынын ұлғайту үшін '''Даугава—Миса каналы''' ({{lang-lv|Daugavas—Misas kanāls}}) салынды. Канал 1970-жылдары гидротехникалық жүйенің бір бөлігі ретінде жасалды. Ол Кекавиня өзені арқылы [[Даугава]] су жүйесімен байланысып, Плаканциемстің жоғары жағында Мисаға қосылады.<ref name="canal">[https://www.olaine.lv/uploads/filedir/Images/Attistiba/Teritorijas_planosana/Pagasts/vides_parskats_olaine_v1.pdf Olaines pagasta teritorijas plānojuma vides pārskats]. Olaines pašvaldība. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Жүйенің мақсаты Мисаға қосымша су жіберіп, Олайне қаласы мен оның химия және фармацевтика кәсіпорындарын техникалық сумен қамтамасыз ету болған. Каналдың ұзындығы шамамен '''12 км'''. Кейін Олайне кәсіпорындарының су пайдалану жүйесі өзгергеннен кейін суды сорғылармен Даугава алабынан Мисаға белсенді айдау тоқтатылды.<ref name="canal"/> Соған қарамастан канал Миса алабының жасанды гидрографиялық элементтерінің бірі болып қала береді. == Салалары == Миса көптеген шағын өзендер, жылғалар және мелиорациялық каналдардың суын қабылдайды. Ірі салаларының қатарына '''Тальке''' (''Taļķe'') және '''Звиргзде''' (''Zvirgzde'') жатады. Талькенің ұзындығы шамамен 34 км, Звиргзденікі шамамен 30 км.<ref name="upes"/> {| class="wikitable" ! Сол жақ салалары ! Оң жақ салалары |- | Медайне (''Medaine'') | Варнупе (''Vārnupe'') |- | Милупите (''Milupīte'') | Тальке (''Taļķe'') |- | Скуюпите (''Skujupīte'') | Звиргзде (''Zvirgzde'') |- | Тецес страутс (''Tēces strauts'') | Милупите (''Mīlupīte'') |- | Ваверупите (''Vāverupīte'') | Даугава—Миса каналы |- | | Олайните (''Olainīte'') |- | | Пупла (''Pupla'') |- | | Цена (''Cena'') |- | | Апиньупите (''Apiņupīte'') |- | | Стиебраю каналы (''Stiebrāju grāvis'') |- | | Упмалниеку каналы (''Upmalnieku grāvis'') |} Олайните мен Пупла [[Олайне]] қаласы мен оның өнеркәсіптік аумағы арқылы өтетіндіктен, Мисаның төменгі алабының гидрологиялық және экологиялық жағдайында маңызды рөл атқарады.<ref name="olaineenv"/> == Елді мекендері == Миса бойында және оған тікелей жақын орналасқан негізгі елді мекендер: * '''Стелпе''' (''Stelpe''); * '''Бейбежи''' (''Beibeži''); * '''Дзереми''' (''Dzērumi''); * '''Эзитис''' (''Ezītis''); * '''Плаканциемс''' (''Plakanciems''); * '''Петерниеки''' (''Pēternieki''); * '''Далбе''' (''Dalbe''); * '''Озолниеки''' (''Ozolnieki''). [[Сурет:Misa River in Dalbe.jpg|нобай|оңға|300px|Далбедегі Миса]] Өзеннің жоғарғы ағысы сирек қоныстанған ауылдық және орманды жерлерден өтсе, Плаканциемс пен Далбе арасындағы төменгі ағысында елді мекендер мен саяжай қоныстары жиі кездеседі. Плаканциемс маңында Миса тарихи тұрғыдан табиғи шекара қызметін де атқарған. Бұл өңірдегі бұрынғы Олайне, Катлакалнс және Иецава болыстарының шекаралары өзен мен оның маңындағы табиғи нысандарға сүйенген.<ref>[https://enciklopedija.lv/skirklis/164121-Plakanciems Plakanciems]. ''Nacionālā enciklopēdija''. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Көлігі == Миса Латвияның орталық бөлігіндегі бірнеше маңызды автомобиль және теміржол бағыттарын кесіп өтеді. Өзен арқылы немесе оның маңынан: * '''A7''' — Рига—Бауска—Литва шекарасы; * '''A8''' — Рига—Елгава—Литва шекарасы; * '''P87'''; * '''P88'''; * '''P89'''; * '''P92''' автомобиль жолдары өтеді.<ref name="upes"/> Далбе маңында Мисаны Елгава—Крустпилс теміржолы кесіп өтеді. [[Сурет:Dzelzceļa tilts Dalbē - ogre11 - Panoramio.jpg|нобай|солға|300px|Далбедегі Миса үстінен өтетін теміржол көпірі]] Көпірлер мен жол инфрақұрылымы өзеннің орта және төменгі ағысындағы елді мекендерді Рига, Елгава, Бауска және басқа өңірлермен байланыстырады. == Шаруашылықтағы маңызы == Миса алабының табиғи жағдайы ұзақ уақыт бойы ауыл шаруашылығы, орман шаруашылығы және [[шымтезек]] өндіру үшін пайдаланылып келеді. XX ғасырда өзеннің көптеген бөліктері мелиорация мақсатында түзетіліп, тереңдетілді. Өзенге құятын көптеген шағын су арналары да жасанды түрде реттелген. Мелиорациялық жүйелердің негізгі мақсаты батпақты жерлерді құрғату, ауыл шаруашылығы мен орман шаруашылығы жерлерінің су режимін реттеу болды. Миса әсіресе [[Олайне]] қаласының XX ғасырдағы өнеркәсіптік дамуымен байланысты. Өзен және оның салалары қала мен кәсіпорындардың су шаруашылығы жүйесінде пайдаланылды, ал су жетіспейтін кезеңдерде қосымша су беру үшін Даугава—Миса каналы салынды.<ref name="canal"/> Қазіргі кезде өзеннің мемлекеттік мелиорациялық жүйеге жататын бөліктерін күтіп-ұстауға және су өткізу қабілетін қамтамасыз етуге Латвияның тиісті мемлекеттік мелиорация қызметтері қатысады.<ref name="olaineenv"/> == Құқықтық мәртебесі == Латвия Азаматтық заңының (''Civillikums'') жария су нысандары туралы қосымшасына сәйкес, '''Звиргзде өзені Мисаға құятын жерден Мисаның Иецаваға құяр сағасына дейінгі бөлігі қоғамдық (жария) өзен болып саналады'''.<ref name="public">[https://likumi.lv/ta/id/90219-civillikums-pielikumi Civillikums. Pielikumi — Publisko ezeru un upju saraksts]. ''Likumi.lv''. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Бұл мәртебе төменгі ағыстағы өзенді пайдалану, жағалауға қолжетімділік және су ресурстарын басқару тәртібіне құқықтық негіз береді. == Экологиялық жағдайы == Миса алабына ауыл шаруашылығы, орман шаруашылығы, шымтезек өндіру, мелиорация, елді мекендердің ағынды сулары және өнеркәсіптік аумақтардың әсері тиеді. Латвияның 2022—2027 жылдарға арналған '''Лиелупе өзен алабын басқару жоспарында''' Миса бірнеше су нысанына бөлініп бағаланады.<ref name="lielupeplan">[https://videscentrs.lvgmc.lv/files/Udens/Udens_apsaimniekosana_plani_2022_2027_07_04_2024/Lielupes%20UBA%20plans%202022-2027_v2.pdf Lielupes upju baseinu apgabala apsaimniekošanas plāns 2022.–2027. gadam]. Latvijas Vides, ģeoloģijas un meteoroloģijas centrs. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> '''Misa_2 (L140)''' деп белгіленген Звиргзде сағасынан Олайните сағасына дейінгі учаскенің экологиялық сапасы жоспарлау құжаттарында '''орташа''' деп алдын ала бағаланған.<ref name="olaineenv"/> Олайните сағасынан Иецаваға дейінгі төменгі '''Misa_3 (L129)''' учаскесінің экологиялық жағдайы '''нашар''' деп бағаланған. Алдыңғы бағалау кезеңінде оның жағдайы «өте нашар» санатына жатқызылған, яғни кейінгі бағалауда бір санатқа жақсарған.<ref name="lielupeplan"/> Бұл учаскеге әсер ететін негізгі факторлардың арасында: * тазартылған және тазартылмаған ағынды сулар; * ластанған және бұрын ластанған өнеркәсіптік аумақтар; * ауыл шаруашылығынан таралатын қоректік заттар; * орман шаруашылығы және мелиорация; * шымтезекті алқаптардан келетін ағын аталады.<ref name="lielupeplan"/> 2015—2019 жылдардағы мониторингте Мисаның төменгі ағысындағы кейбір бақылау бекеттерінде еріген оттегі, аммоний азоты және басқа су сапасы көрсеткіштері бойынша балықтарға қолайлы су үшін белгіленген шектерден ауытқулар тіркелген.<ref name="lielupeplan"/> Плаканциемстен сағасына дейінгі Миса учаскесі Латвияның су шаруашылығы құжаттарында '''тұқы тұқымдас балықтарға арналған басым балық суы''' ({{lang-lv|karpveidīgo zivju ūdeņi}}) ретінде қарастырылады.<ref name="olaineenv"/> Бассейндік жоспар бойынша Звиргзде сағасынан Иецаваға дейінгі Миса учаскелері нүктелік ластану мен басқа антропогендік қысымдарға байланысты тәуекел су нысандарының қатарына енгізілген. Экологиялық жағдайды жақсарту үшін ағынды суларды бақылау, диффузиялық ластануды азайту, жағалау қорғаныш белдеулерін сақтау және өзен арнасының табиғи құрылымын қалпына келтіруге бағытталған шаралар қарастырылған.<ref name="lielupeplan"/> == Су тасқындары == Мисаның өте аз еңістігі және төменгі аңғарындағы жазық рельеф көктемгі және ұзақ жауын-шашынды кезеңдерде судың кең аумаққа жайылуына жағдай жасайды. Су тасқыны қаупі әсіресе '''Дзереми''', '''Плаканциемс''' және Мисаның төменгі ағысындағы басқа елді мекендерге тән. 2022 жылғы ақпанда қардың еруі мен жауын-шашыннан кейін Миса аңғарында елеулі су тасқыны болды. Дзереми маңындағы жолдар, аулалар мен жеке үйлерге баратын аумақтар су астында қалды; тұрғындардың бір бөлігі үйлеріне резеңке етікпен немесе қайықпен жетуге мәжбүр болды.<ref name="flood2022">[https://www.lsm.lv/raksts/zinas/latvija/reportaza-appludusajos-dzerumos-cilveki-majas-dodas-ar-gumijas-zabakiem-un-laivas.a444796/ Reportāža applūdušajos Dzērumos: cilvēki mājās dodas ar gumijas zābakiem un laivās]. ''Latvijas Sabiedriskais medijs''. 24.02.2022. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Сол су тасқыны кезінде бірнеше үй шаруашылығы қауіпті аймақтан эвакуацияланып, бірқатар тұрғын үйлерге су кіру қаупі туындаған.<ref>[https://www.lsm.lv/raksts/zinas/latvija/misas-upe-turpina-appludinat-majas-kekavas-novada.a444764/ Misas upe turpina applūdināt mājas Ķekavas novadā]. ''Latvijas Sabiedriskais medijs''. 24.02.2022. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Кекава өлкесінің аумақтық жоспарлау құжаттарында да Миса аңғары су басу қаупі бар аумақтардың бірі ретінде ескеріледі. == Табиғаты == Миса алабы Земгаленің жазық бөлігінде орналасқанымен, табиғи ортасы әркелкі. Мұнда: * қылқанжапырақты және аралас ормандар; * батпақтар; * шымтезек алқаптары; * шабындықтар; * ауыл шаруашылығы жерлері; * құрғатылған және польдерлік аумақтар кездеседі. Өзеннің табиғи сақталған бөліктерінде иірімді арна, жағалық ағаштар мен бұталар және су маңындағы өсімдіктер қауымдастықтары бар. Реттелген бөліктерінде арна түзу және канал тәрізді сипатқа ие. Өзен мен оның жағалауы балықтар, қосмекенділер, су құстары және су маңындағы сүтқоректілер үшін тіршілік ортасын құрайды. Құндыздардың әрекеті әсіресе аз қоныстанған учаскелерде өзеннің ағысына әсер етуі мүмкін. == Демалыс және су туризмі == Миса рекреациялық мақсатта, соның ішінде [[каноэ]] және [[каяк]]пен жүзу үшін пайдаланылады. Көктемдегі су мол кезеңінде өзеннің көптеген бөліктерімен шағын қайықтармен жүруге болады. Жазда су деңгейі төмендеп, құлаған ағаштар, өсімдіктер және құндыз бөгеттері өтуге кедергі келтіруі мүмкін.<ref name="riverways">[https://riverways.eu/map/river/37-misa Misa]. ''Riverways''. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Плаканциемс, Дзереми және басқа елді мекендер маңындағы учаскелер жергілікті су туризмі бағыттарына енгізіледі. == Иецава алабындағы орны == Миса — Иецаваның ең маңызды салаларының бірі. Мисаның Иецаваға құяр жерінен төмен қарай екі өзеннің су жүйесі өзара тығыз байланысады. Иецава суының бір бөлігі гидротехникалық каналдар арқылы [[Лиелупе]]ге басқа бағытпен шығарылатындықтан, Иецаваның ең төменгі бөлігіндегі су көлемінің елеулі бөлігін Мисадан келген ағын құрайды.<ref name="upes"/> Осылайша Миса гидрологиялық тұрғыдан тек Иецаваның саласы ғана емес, төменгі Иецава мен Лиелупе жүйесінің су режиміне ықпал ететін өзендердің бірі. == Галерея == <gallery mode="packed" heights="180"> Misa River near Pēternieki.jpg|Петерниеки маңындағы Миса Misa pie Zvirgzdes 26mar2023.jpg|Звиргзде құятын жерге жақын Миса Misa River in Dalbe.jpg|Далбедегі Миса Bridge over the Misa River near Cena.jpg|Цена маңындағы көпір Dzelzceļa tilts Dalbē - ogre11 - Panoramio.jpg|Далбедегі теміржол көпірі Misas ieteka Iecavā.JPG|Мисаның Иецаваға құяр сағасы </gallery> == Қараңыз да == * [[Иецава]] * [[Лиелупе]] * [[Олайне]] * [[Олайне өлкесі]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.upes.lv/informacija/lielupes-baseins/misa/ Миса — Upes.lv] * [https://videscentrs.lvgmc.lv/ Латвияның қоршаған орта, геология және метеорология орталығы] * [https://riverways.eu/map/river/37-misa Миса — Riverways] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Misa Миса Wikimedia Commons-та] {{Commonscat|Misa}} [[Санат:Латвия өзендері]] [[Санат:Лиелупе алабы]] [[Санат:Земгале]] 4bo89u1key9ddslwq2gv7tlvj4aj943 0 785184 3643576 2026-08-18T06:39:03Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 Жаңа бетте: {{Компания |атауы = Olpha |суреті = Olainfarm, Olaine.jpg |сурет атауы = Олайнедегі фармацевтикалық кәсіпорын, 2022 жыл |түрі = [[Акционерлік қоғам]] |қызметі = дәрілік препараттарды, белсенді фармацевтикалық субстанциялар мен аралық өнімдерді әзірлеу және өндіру |құрылды = 10 қа... 3643576 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Olpha |суреті = Olainfarm, Olaine.jpg |сурет атауы = Олайнедегі фармацевтикалық кәсіпорын, 2022 жыл |түрі = [[Акционерлік қоғам]] |қызметі = дәрілік препараттарды, белсенді фармацевтикалық субстанциялар мен аралық өнімдерді әзірлеу және өндіру |құрылды = 10 қазан 1972 |орналасуы = {{Байрақ|Латвия}} [[Олайне]], [[Латвия]] |басты адамдары = Юрис Хмельницкис (басқарма төрағасы) |саласы = [[фармацевтика]] |өнімі = дәрілік препараттар, белсенді фармацевтикалық субстанциялар, химиялық аралық өнімдер |айналым = €126,874 млн (топ, 2024)<ref name="finance"/> |таза табысы = €38,648 млн (топ, 2024)<ref name="finance"/> |қызметкерлер саны = 704 (2025, AS Olpha бойынша орташа көрсеткіш)<ref name="firmas"/> |басшы компания = AS AB City |сайты = https://olpha.eu/ }} '''Olpha''' (2024 жылға дейін — '''Olainfarm''') — [[Латвия]]ның [[Олайне]] қаласында орналасқан фармацевтикалық кәсіпорын. Компания дайын дәрілік нысандарды, белсенді фармацевтикалық субстанцияларды (API) және химиялық аралық өнімдерді әзірлеумен және өндірумен айналысады. Кәсіпорынның тарихы 1972 жылы жұмысын бастаған '''Олайне химия-фармацевтика зауытынан''' ({{lang-lv|Olaines ķīmiski-farmaceitiskā rūpnīca}}) басталады.<ref name="history">[https://olpha.eu/en/about-us/history/ History]. ''Olpha''. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Компанияның негізгі өндірістік кешені Олайнедегі Рупницу көшесі, 5 мекенжайында орналасқан. 2026 жылғы мәлімет бойынша Olpha өнімдері 60-тан астам елге экспортталады, ал компанияның жиырмадан астам мемлекетте өкілдіктері немесе жергілікті құрылымдары бар.<ref name="expo">[https://expo.olpha.eu/ Olpha — Quality Healthcare Within Reach]. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Компанияның портфелінде 60-тан астам дәрілік нысан, 25 белсенді фармацевтикалық субстанция және 20-дан астам аралық өнім бар.<ref name="official">[https://olpha.eu/en/ Olpha]. Компанияның ресми сайты. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2024 жылғы маусымда ''Olainfarm'' бренді '''Olpha''' болып өзгертілді. Фармацевтикалық өнімдердің тіркеу құжаттарын әр елде жеке өзгерту қажеттілігіне байланысты жаңа атауға көшу кезең-кезеңімен жүргізілуде.<ref name="rebrand">[https://olpha.eu/en/olainfarm-transforms-into-olpha-aiming-to-become-europes-top-10-pharmaceutical-company/ Olainfarm transforms into Olpha, aiming to become Europe’s TOP 10 pharmaceutical company]. ''Olpha''. 19.06.2024. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Атауы == Кәсіпорынның атауы тарих барысында бірнеше рет өзгерген. Қазіргі заңды тұлға Латвияның кәсіпорындар тізілімінде 1991 жылғы 10 маусымда тіркелген. Тізілімдегі тарихи атауларға Олайне химия-фармацевтика зауыты және ''Olainfarm'' жатады.<ref name="firmas">[https://www.firmas.lv/en/companies/olpha/40003007246 Olpha, AS, 40003007246]. ''Firmas.lv''. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 1997 жылғы жекешелендіруден кейін кәсіпорын '''Olainfarm''' атауымен акционерлік қоғамға айналды. Бұл атау компанияның халықаралық сауда маркасы ретінде ширек ғасырдан астам уақыт пайдаланылды.<ref name="nasdaq-history">[https://www.nasdaqbaltic.com/files/baltic/OMX_baltic_guide_2007.pdf Guide to the Baltic Market]. OMX Baltic, 2007.</ref> 2024 жылғы 19 маусымда компания ''Olainfarm'' атауын '''Olpha''' брендіне ауыстыратынын жариялады.<ref name="rebrand"/> Латвияның кәсіпорындар туралы мәліметтер базасында ''Akciju sabiedrība "Olainfarm"'' тарихи атауы 2024 жылғы 21 маусымға дейін қолданылғаны көрсетіледі.<ref name="firmas"/> Компания жаңа атауға толық көшу бір мезетте жүзеге аспайтынын түсіндірді, өйткені дәрілік препараттардың тіркеу куәліктерін, қаптамаларын және басқа да реттеуші құжаттарын әрбір нарықта өзгерту қажет.<ref name="rebrand"/> Сол себепті 2026 жылы да кейбір елдердің дәрілік заттар тізілімдерінде, сондай-ақ бірқатар еншілес кәсіпорындардың атауларында ''Olainfarm'' атауы сақталған. == Тарихы == === Олайне химия-фармацевтика зауыты === 1960-жылдары Ригадағы фармацевтикалық кәсіпорындардың өндірістік қуаты өсіп келе жатқан сұранысты толық қамтамасыз ете алмады. Осыған байланысты '''1968 жылы Олайне химия-фармацевтика зауытының құрылысы басталды'''. Зауыт батпақты аумақта салынып, құрылыс шамамен үш жылға созылды.<ref name="history"/> Кәсіпорынның ресми тарихында '''1972 жылғы 10 қазан''' компания қызметінің басталған күні ретінде қабылданған. Сол күні зауытта алғаш рет '''фурагин синтезі''' жүзеге асырылды.<ref name="history"/> Бастапқы кезеңде кәсіпорынның негізгі міндеттерінің бірі басқа фармацевтикалық зауыттарға арналған химиялық және фармацевтикалық субстанциялар мен аралық қосылыстар шығару болды. Кейін дайын дәрілік нысандар өндірісі де дамыды. 1980-жылдардан кәсіпорын дәрілік препараттарды толық өндірістік циклмен шығаруды кеңейтті. 1989 жылғы наурызда өндірістік аумақтың экологиялық жағдайын зерттеуге арналған арнайы зертхана құрылды. Ол ағынды сулардың токсикологиялық көрсеткіштерін және өнеркәсіптік аймақ ауасының сапасын зерттеді.<ref name="history"/> === Тәуелсіз Латвия кезеңі және жекешелендіру === 1991 жылы Латвия мемлекеттік тәуелсіздігін қалпына келтіргеннен кейін кәсіпорынның дәстүрлі өндірістік және өткізу байланыстары өзгерді. Компания Батыс нарықтарына шығуға және жоғары қосылған құны бар фармацевтикалық субстанцияларды дамытуға бағыт алды. Қазіргі заңды тұлға 1991 жылғы 10 маусымда тіркелген.<ref name="firmas"/> '''1997 жылы''' мемлекеттік кәсіпорынды жекешелендіру нәтижесінде '''AS Olainfarm''' акционерлік қоғамы құрылды.<ref name="nasdaq-history"/> Сол жылы оның акциялары Рига қор биржасында саудалана бастады. Nasdaq Baltic тарихи деректерінде Olainfarm акцияларының листинг күні 1997 жылғы 9 маусым ретінде көрсетілген.<ref>[https://www.nasdaqbaltic.com/files/baltic/NASDAQ_OMX_Baltic_10.pdf Guide to NASDAQ OMX Baltic Securities Market 2010]. Nasdaq OMX Baltic.</ref> 2000-жылдары кәсіпорын өндірісті Good Manufacturing Practice (GMP) талаптарына сәйкестендіруге, сапаны басқаруға және Батыс елдеріне экспортты кеңейтуге инвестиция салды.<ref name="history"/> 2000–2010 жылдары компания дайын дәрілік нысандар мен фармацевтикалық субстанциялар өндірісін кеңейтіп, бірнеше шетелдік нарықта өкілдіктер мен еншілес компаниялар құрды. === Меншік иесінің ауысуы және биржадан шығуы === 2021 жылы компания акционерлері акцияларды реттелетін нарықтан шығару жөнінде шешім қабылдады. Акцияларды міндетті сатып алу үдерісі нәтижесінде '''AS AB City''' компаниядағы бақылауды шоғырландырды. 2022 жылғы 7 қаңтарда Nasdaq Riga Olainfarm акцияларын Baltic Main List тізімінен шығару туралы шешім қабылдады. '''2022 жылғы 10 қаңтар Olainfarm акцияларының биржадағы соңғы сауда күні болды'''. Осы кезеңдегі міндетті сатып алу нәтижесінде AB City дауыс беру құқықтарының 96,1%-ын иеленген, кейін қалған акцияларды сатып алу жөніндегі келісімдер арқылы бақылау 100%-ға дейін жеткізілген.<ref name="delisting">[https://view.news.eu.nasdaq.com/view?id=bf092aeede2e1202e5be5bf2c8a839cd4&lang=en Delisting of AS "Olainfarm" shares from the Baltic Main List]. Nasdaq Riga. 07.01.2022. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2026 жылғы жағдай бойынша '''AS AB City''' — AS Olpha-ның бас компаниясы. AB City сонымен қатар Латвияның денсаулық сақтау және фармацевтика саласындағы бірнеше компанияларын біріктіретін холдинг болып табылады.<ref name="abcity">[https://abcity.lv/en/about/ About AB City]. AS AB City. Жаңартылған: 2026 жылғы қаңтар. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> === Olpha кезеңі === 2024 жылғы 19 маусымда компания ''Olainfarm'' атауынан '''Olpha''' брендіне өтетінін жариялады.<ref name="rebrand"/> Ребрендинг компанияның дәстүрлі Шығыс Еуропа және посткеңестік нарықтарынан басқа, Батыс Еуропа, Таяу Шығыс, Солтүстік Африка және Солтүстік Америка нарықтарында белсенділігін кеңейту стратегиясымен байланысты болды.<ref name="history"/> 2024–2026 жылдары компания патенттік қорғау мерзімі аяқталған дәрілердің жаңа генерикалық портфелін қалыптастыруға, өндірісті автоматтандыруға және Еуропадағы тіркеулер санын ұлғайтуға инвестиция салды. 2025 жылы өндірістік жабдықтарды жаңартуға 4,4 млн еуро инвестицияланды. Жаңа блистерлеу және қаптау желісі, құрғақ грануляцияға арналған компактор, таблеткаларды қабықпен қаптау және капсулалау жабдықтары орнатылды.<ref name="lsm-invest">[https://www.lsm.lv/raksts/zinas/ekonomika/01.12.2025-olpha-investejusi-44-miljonus-eiro-jaunas-medikamentu-razosanas-iekartas.a624477/ «Olpha» investējusi 4,4 miljonus eiro jaunās medikamentu ražošanas iekārtās]. LSM/LETA. 01.12.2025. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2026 жылы Олайнеде жаңа дайын дәрілік нысандар өндірісінің ғимараты салына бастады. Жобаның жалпы инвестиция көлемі '''5,84 млн еуро'''; компанияның мәліметінше, жаңа технологиялық желілер пайдалануға берілгеннен кейін тиісті өндірістік қуат '''2,5 есеге дейін''' өсуі мүмкін.<ref name="newfactory">[https://olpha.eu/en/marks-major-construction-milestone-for-new-manufacturing-facility/ Marks Major Construction Milestone for New Manufacturing Facility]. Olpha. 24.07.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Меншік құрылымы және басқаруы == 2026 жылғы жағдай бойынша Olpha-ның бас компаниясы — '''AS AB City'''.<ref name="abcity"/> 2026 жылғы 19 қаңтардан '''Юрис Хмельницкис''' ({{lang-lv|Juris Hmeļņickis}}), химия ғылымдарының докторы, Olpha басқармасының төрағасы қызметін атқарады. Ол фармацевтика саласында 25 жылдан астам тәжірибесі бар маман. Басқарма құрамында өндіріс бағытына жауапты Андрис Егорос және қаржы бағытына жауапты Инга Лищика да бар.<ref name="management">[https://olpha.eu/en/juris-hmelnickis-will-take-up-the-position-of-chairman-of-the-board-of-olpha-on-january-19/ Ph.D Juris Hmeļņickis will take up the position of Chairman of the Board of Olpha on January 19]. Olpha. 19.01.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Бұрынғы басқарма төрағасы Юрис Бундулис 2026 жылы компанияның кеңесіне ауысты.<ref name="management"/> Olpha-ның тікелей немесе топтық құрылымына әр кезеңде фармацевтика және медициналық өнімдер өндіретін бірқатар кәсіпорындар кірді. 2026 жылғы корпоративтік тізілімдер бойынша Olpha-ның қатысуындағы кәсіпорындардың қатарында: * '''SIA Silvanols''' — өсімдік негізіндегі және басқа денсаулық сақтау өнімдерін өндіруші; * '''AS Rīgas farmaceitiskā fabrika''' — Рига фармацевтика фабрикасы; * '''SIA Tonus Elast''' — эластикалық медициналық бұйымдар өндірушісі; * '''SIA Olpha Labs''' — фармацевтикалық зерттеу және әзірлеу компаниясы; * '''SIA Olainfarm enerģija''' — өндірістік кешеннің энергетикалық инфрақұрылымымен байланысты кәсіпорын бар.<ref>[https://www.firmas.lv/lv/uznemumi/silvanols/40003233170 Silvanols]. Firmas.lv; [https://www.firmas.lv/lv/uznemumi/tonus-elast/40003264768 Tonus Elast]. Firmas.lv; [https://www.firmas.lv/lv/uznemumi/rigas-farmaceitiska-fabrika/40003000765 Rīgas farmaceitiskā fabrika]. Firmas.lv. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Өндірісі == [[Сурет:Olainfarm, Olaine.jpg|нобай|оңға|300px|Олайнедегі негізгі өндірістік кешен. 2022 жыл.]] Olpha-ның негізгі өндірістік алаңы Олайне қаласындағы шамамен '''50 гектар''' аумақты алып жатыр.<ref name="expo"/> Компания дайын дәрілік нысандарды, белсенді фармацевтикалық ингредиенттерді және синтездің аралық өнімдерін өндіреді. Компания мәліметі бойынша таблеткалар мен капсулалардың есептік жылдық өндірістік қуаты '''1 миллиард данадан асады'''.<ref name="expo"/> Өндіріс пен сапа жүйесіне қатысты компания: * Еуропалық Одақтың GMP талаптарына — белсенді фармацевтикалық субстанциялар мен дайын дәрілік нысандар бойынша; * [[АҚШ Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасы|АҚШ FDA]] талаптарына — бірқатар белсенді субстанциялар бойынша; * [[Еуразиялық экономикалық одақ]] GMP талаптарына — дайын дәрілік нысандар бойынша; * Түркия GMP талаптарына; * Жапонияның PMDA талаптарына — бірқатар белсенді фармацевтикалық субстанциялар бойынша сәйкестіктері туралы мәлімет жариялайды.<ref name="expo"/> Компания сондай-ақ ISO 14001 экологиялық менеджмент және ISO/IEC 17025 зертханалық құзыреттілік стандарттарын қолданады.<ref name="expo"/> == Ғылыми-зерттеу және әзірлеу қызметі == Фармацевтикалық зерттеулер компания қызметінің тарихи бағыттарының бірі. Olpha жаңа синтез әдістерін, белсенді фармацевтикалық ингредиенттерді және дайын дәрілік нысандарды әзірлейді. Компания мәліметінше, 2024 жылы ғылыми-зерттеу және әзірлеу жұмыстарына (R&D) '''14,9 млн еуро''' инвестицияланған.<ref name="expo"/> 2026 жылы фармацевтикалық зерттеу қызметін жеке экспорттық бағытқа айналдыру үшін '''SIA Olpha Labs''' құрылды. Жаңа компания Olpha-ның бұрынғы зерттеу орталығының қызметін жалғастырып, дәрілік препараттарды әзірлеу және фармацевтикалық ғылыми-зерттеу қызметтерін халықаралық тапсырыс берушілерге ұсынуға бағытталған.<ref name="labs">[https://olpha.eu/en/olpha-to-expand-exports-of-pharmaceutical-research-and-development-services/ Olpha to Expand Exports of Pharmaceutical Research and Development Services]. Olpha. 24.07.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Olpha Labs-та шамамен 50 маман жұмыс істеуі жоспарланған. 2026 жылдың ортасына қарай компанияның жаңа портфеліндегі сегіз препарат Еуропалық Одақ нарықтарына шығарылған; компания жыл соңына дейін олардың санын 20-дан асыруды жоспарлаған.<ref name="labs"/> == Өнімдері == Olpha өнімдеріне дайын дәрілік нысандар, белсенді фармацевтикалық субстанциялар және органикалық синтездің аралық өнімдері жатады. 2026 жылғы ресми каталог бойынша компанияның дәрілік портфелі [[неврология]], [[кардиология]], урология, гематология, аллергология, [[онкология]], ауырсыну мен қабынуды емдеу, анестезиология, инфекциялық аурулар, гастроэнтерология, эндокринология және пульмонология сияқты бағыттарды қамтиды.<ref name="official"/> {{Ескерту|Дәрілік препараттардың тіркелу мәртебесі, көрсетілімдері, рецептпен немесе рецептсіз берілуі және сауда атаулары мемлекетке қарай өзгереді. Төмендегі мәліметтер энциклопедиялық сипатта берілген және медициналық кеңес болып табылмайды.}} === Дәстүрлі сауда маркалары === Olainfarm/Olpha тарихында бірқатар препараттар ұзақ уақыттан бері негізгі брендтер қатарында болды. {| class="wikitable" ! Сауда атауы ! Белсенді заты ! Негізгі терапиялық бағыт |- | '''Adaptol®''' | темгиколурил (''Temgicolurilum'') | жүйке жүйесіне әсер ететін дәрілер |- | '''Noofen®''' | фенибут (''Phenibutum'') | неврология |- | '''Neiromidin® / Нейромидин®''' | ипидакрин гидрохлориді (''Ipidacrini hydrochloridum'') | жүйке жүйесі |- | '''Furamags® / Фурамаг®''' | еритін фурагин (''Furaginum solubile'') | микробқа қарсы препараттар |- | '''Furagīns®''' | фуразидин | микробқа қарсы препараттар |- | '''Fenkarol®''' | квифенадин гидрохлориді (''Quifenadini hydrochloridum'') | аллергология |- | '''Etacizin®''' | этацизин (''Aethacizinum'') | кардиология, аритмияға қарсы дәрілер |- | '''Neomidantan''' | амантадин туындысы | неврология |- | '''Furadonīns''' | нитрофурантоин | микробқа қарсы препараттар |} Компанияның 2026 жылғы каталогында бұлармен қатар ''Nozepam'', ''Anaprilīns'', ''Furasol'', ''Itranols'', ''Herpelāns'', ''Ambroksol'' және басқа тарихи брендтер де көрсетілген.<ref name="products">[https://olpha.eu/en/products/all-products/ All products]. Olpha. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> === Жаңа генерикалық портфелі === 2020-жылдары компания Батыс Еуропа нарығына арналған патенттік қорғау мерзімі аяқталған дәрілердің портфелін кеңейте бастады. 2026 жылғы ресми каталогта жаңа өнімдер қатарында: * '''Sitagliptin Olpha'''; * '''Rivaroxaban Olpha'''; * '''Eltrombopag Olpha'''; * '''Terbinafine Olpha'''; * '''Dutasteride/Tamsulosin Olpha'''; * '''Ticagrelor Olpha'''; * '''Edoxaban Olpha'''; * '''Ezetimibe/Atorvastatin Olpha'''; * '''Omeprazole Olpha'''; * '''Fluconazole Olpha'''; * '''Piracetam Olpha'''; * '''Ciprofloxacin Olpha'''; * '''Abirateron Olpha'''; * '''Meldonium Olpha'''; * '''Zopiclone Olpha''' сияқты дәрілер көрсетіледі.<ref name="products"/> Бұл өнімдердің нақты сатылымға шығуы мен тіркелуі әр мемлекеттің ұлттық реттеуші рәсімдеріне байланысты. === Белсенді фармацевтикалық субстанциялар === Olpha дайын дәрілік препараттармен қатар басқа фармацевтикалық өндірушілерге арналған белсенді фармацевтикалық субстанцияларды да шығарады. 2026 жылғы коммерциялық API портфелінде, басқалармен бірге: * '''амантадин гидрохлориді'''; * '''хлорбутанол гемигидраты'''; * '''фуразидин (Furagin)'''; * '''ибрутиниб'''; * '''мельдоний дигидраты'''; * '''мемантин гидрохлориді'''; * '''нитрофурантоин моногидраты'''; * '''феназепам'''; * '''римантадин гидрохлориді'''; * '''вилдаглиптин''' бар.<ref name="api">[https://olpha.eu/en/products/apis-and-intermediates/ APIs and intermediates]. Olpha. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Компания фармацевтикалық синтезге қажетті адамантан туындылары және басқа органикалық аралық өнімдерді де өндіреді.<ref name="api"/> == Экспорт және халықаралық қызметі == Olpha — экспорты басым фармацевтикалық өндіруші. 2026 жылғы компания деректеріне сәйкес, оның өнімдері '''60-тан астам елге''' жеткізіледі, ал жиырмадан астам мемлекетте өкілдіктер немесе жергілікті құрылымдар бар.<ref name="expo"/> Компанияның географиялық стратегиясы тарихи ТМД және Шығыс Еуропа нарықтарынан Батыс Еуропа, Таяу Шығыс, Солтүстік Африка және Солтүстік Америкаға қарай кеңейіп келеді.<ref name="history"/> 2026 жылғы жағдай бойынша Olpha-ның немесе тарихи атауын сақтаған жергілікті құрылымдардың қызметі Әзербайжан, Қазақстан, Қырғызстан, Литва, Түркия, Украина, Өзбекстан, Франция, Германия, Чехия және басқа мемлекеттерде көрсетілген.<ref name="contacts">[https://olpha.eu/en/contacts/ Contacts]. Olpha. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2026 жылдың ортасында жаңа портфельден шыққан препараттар Балтық мемлекеттерінде, Чехияда, Италияда, Словакияда, Польшада және Францияда сатылымға шығарылған.<ref name="labs"/> == Қазақстандағы қызметі == Olainfarm/Olpha Қазақстан нарығында ұзақ уақыттан бері жұмыс істейді. 2014 жылы ''Forbes Kazakhstan'' Қазақстан мен Латвия арасындағы экономикалық байланыстар туралы мақаласында Латвияның ''Olainfarm'' және ''Grindeks'' фармацевтикалық компанияларының Қазақстанда филиалдары болғанын атап өтті.<ref name="forbeskz">[https://forbes.kz/articles/kak_kazahstan_i_latviya_starayutsya_monetizirovat_obschee_proshloe Как Казахстан и Латвия стараются монетизировать общее прошлое]. ''Forbes Kazakhstan''. 02.12.2014. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2022 жылы Қазақстан Республикасының Латвиядағы елшісі Тимур Примбетов Қазақстан Сыртқы істер министрлігінің ресми ресурсында ''Olainfarm'' мен ''Grindeks'' компанияларын Қазақстанда тұрақты өкілдіктері бар латвиялық фармацевтикалық кәсіпорындардың қатарына жатқызды.<ref name="kzmfa">[https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-riga/press/article/details/104982 Казахстан и Латвия — пример конструктивного сотрудничества]. Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі. 09.12.2022. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2026 жылы компанияның ресми халықаралық контактілер тізімінде Алматыда орналасқан '''Joint-Stock Company Olainfarm Kazakhstan''' көрсетіледі. Оның кеңсесі Абай даңғылы, 151/115 мекенжайында орналасқан.<ref name="contacts"/> Қазақстанның дәрілік заттардың шекті бағалары жөніндегі ресми тізімдерінде Olainfarm/Olpha шығарған бірқатар препараттар кездеседі. Олардың арасында әр жылдардағы және әр тіркеу жазбаларындағы: * '''Адаптол®'''; * '''Нейромидин®'''; * '''Ноофен®'' және '''Ноофен 100'''; * '''Фурамаг®'' сияқты өнімдер бар.<ref name="adilet">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2200030944 Көтерме және бөлшек саудада өткізуге арналған дәрілік заттардың бағаларын реттеу тізімі]. Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2025–2026 жылғы қазақстандық нормативтік деректер компанияның ребрендингі кезең-кезеңімен жүріп жатқанын да көрсетеді. Мысалы, кейбір тіркеу жазбаларында өндіруші әлі де '''«Олайнфарм»''' ретінде көрсетілсе, жаңартылған жазбалардың бір бөлігінде '''«Олфа»''' атауы қолданылған. Нейромидин мен Фурамагтың кейбір позицияларында өндіруші ''Олфа, Латвия'' деп көрсетілген, ал Адаптолдың бірқатар тіркеулерінде бұрынғы ''Олайнфарм'' атауы сақталған.<ref>[https://adilet.zan.kz/rus/docs/V2200030944 Об утверждении перечня лекарственных средств, подлежащих ценовому регулированию]. «Әділет»; [https://adilet.zan.kz/kaz/docs/G26RR000056 2026 жылғы бағалық реттеу құжаттары]. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Қазақстандық салалық ''Қазақстан фармацевтикалық хабаршысы — PharmNews.kz'' дерекқорында да 2026 жылы ''Olainfarm JSC'' өндірушісі және оның Қазақстанда тіркелген дәрілері туралы жазбалар сақталған.<ref>[https://pharmnews.kz/drugs/corporations Корпорации — препараты]. ''PharmNews.kz''. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Осылайша, Қазақстандағы деректерде '''Olainfarm''' және '''Olpha/Олфа''' атауларының қатар кездесуі екі бөлек өндірушіні емес, компанияның 2024 жылдан басталған халықаралық ребрендингін және тіркеу құжаттарын кезең-кезеңімен қайта рәсімдеу үдерісін көрсетеді.<ref name="rebrand"/> == Қырғызстандағы қызметі == Компания [[Қырғызстан]] нарығында да жергілікті заңды тұлға арқылы жұмыс істейді. 2026 жылғы Olpha ресми мәліметінде Бішкекте '''Limited liability company Olainfarm Asia''' (ОсОО ''Olainfarm Asia'') тіркелгені көрсетілген. Компанияның кеңсесі Бішкектегі Горький көшесі, 27/1 мекенжайындағы VEFA Business Center ғимаратында орналасқан.<ref name="contacts"/> Қырғызстанның жергілікті жұмыс берушілер туралы интернет-ресурстарында да ''Олайнфарм Азия'' Бішкекте жұмыс істейтін фармацевтикалық компания ретінде кездеседі.<ref>[https://newjob.kg/company/1973145 OOO «Олайнфарм Азия»]. ''Newjob.kg''. 22.04.2024. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Қырғыз Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің Дәрілік заттар және медициналық бұйымдар департаменті жүргізетін мемлекеттік тізілімдерде әр жылдары ''АО «Олайнфарм»'' өндірушісімен шығарылған бірқатар дәрілер тіркелген. Олардың ішінде '''Нейромидин®''' және '''Ноофен®''' препараттарының әртүрлі дәрілік нысандары кездеседі.<ref name="kgregister">[https://www.dlsmi.kg/ru/ndb_reestr/ Государственный реестр лекарственных средств и медицинских изделий Кыргызской Республики]. Қырғыз Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің Дәрілік заттар және медициналық бұйымдар департаменті. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Мысалы, департамент жариялаған тіркеу деректерінде Нейромидиннің 20 мг таблеткалары және Ноофеннің әртүрлі дәрілік нысандары Латвияның ''АО «Олайнфарм»'' өндірушісімен байланысты көрсетілген.<ref name="kgregister"/> 2024 жылдан кейінгі ребрендингке қарамастан, Қырғызстандағы жергілікті компанияның ресми атауында және бірқатар фармацевтикалық тіркеулерде ''Olainfarm'' атауы 2026 жылы да сақталған.<ref name="contacts"/> == Қаржылық көрсеткіштері == Компания 2022 жылдан кейін қор биржасында листингте болмағандықтан, бұрынғы жария компания кезеңімен салыстырғанда қаржылық ақпараттың жариялану тәртібі өзгерген. Дегенмен Латвияның кәсіпорындар тізіліміне тапсырылатын жылдық есептер мен іскерлік ақпарат базалары арқылы негізгі көрсеткіштер жарияланады. 2024 жылғы нәтижелер бойынша: {| class="wikitable" ! Көрсеткіш ! AS Olpha ! Olpha тобы |- | Айналым | €100,782 млн | €126,874 млн |- | Таза пайда | €30,636 млн | €38,648 млн |} <ref name="finance">[https://www.lsm.lv/raksts/zinas/ekonomika/01.12.2025-olpha-investejusi-44-miljonus-eiro-jaunas-medikamentu-razosanas-iekartas.a624477/ «Olpha» investējusi 4,4 miljonus eiro jaunās medikamentu ražošanas iekārtās]. LSM/LETA. 01.12.2025. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2024 жылы топтың айналымы алдыңғы жылмен салыстырғанда 2,9%-ға, ал пайдасы 28%-ға азайған. Жеке AS Olpha компаниясының айналымы 10,6%-ға, пайдасы 41%-ға төмендеген.<ref name="finance"/> Латвия Мемлекеттік кірістер қызметінің Firmas.lv арқылы жарияланған деректеріне сәйкес, AS Olpha-дағы қызметкерлердің орташа саны 2023 жылы 860, 2024 жылы 789 және 2025 жылы 704 адам болған.<ref name="firmas"/> Компанияның халықаралық тобы мен байланысты кәсіпорындарын қоса есептегендегі адам саны бұдан жоғары; Olpha өзінің корпоративтік материалдарында 850-ден астам маманнан тұратын команда туралы мәлімет береді.<ref name="official"/> == Инвестициялар және даму стратегиясы == 2020-жылдардың ортасында компанияның негізгі инвестициялық бағыттары: * жаңа генерикалық препараттарды әзірлеу; * Батыс Еуропада дәрілерді тіркеу; * өндіріс қуатын арттыру; * өндірісті автоматтандыру; * белсенді фармацевтикалық субстанциялар өндірісін дамыту; * фармацевтикалық R&D қызметтерін экспорттау; * энергетикалық және экологиялық тиімділікті көтеру болды. Компанияның ұзақ мерзімді стратегиясында бес жылдық кезең ішінде жаңа өнімдер портфеліне, өндірістік жабдықтарға, қуатты арттыруға және «жасыл» технологияларға жалпы '''100 млн еуроға дейін''' инвестициялау жоспары жарияланған.<ref name="lsm-invest"/> 2026 жылғы жаңа дайын дәрілік нысандар өндірісі жобасына 5,84 млн еуро инвестиция салынған, оның 3 млн еуросы жобалау мен құрылысқа, 2,84 млн еуросы жаңа технологиялық желілер мен жабдықтарға бағытталды. Латвияның мемлекеттік даму қаржы институты ALTUM жобаға 1,75 млн еуро қаржыландыру берді.<ref name="newfactory"/> == Латвия экономикасындағы орны == Olpha — Олайне қаласының индустриялық дамуына тарихи тұрғыдан ықпал еткен кәсіпорындардың бірі. 1960–1970 жылдары химия-фармацевтика зауытының салынуы қаланың тұрғын үй және әлеуметтік инфрақұрылымының дамуына да әсер етті. Компанияның ресми тарихында зауыт жұмысшылары үшін салынған бірқатар бұрынғы жатақхана ғимараттарында кейін Олайне өлкесінің муниципалдық мекемелері, әлеуметтік қызмет, музыка және өнер мектебі, сауда және қызмет көрсету нысандары орналасқаны көрсетіледі.<ref name="history"/> Фармацевтика Латвияның жоғары қосылған құны бар экспорттық салаларының бірі болып саналады. Olpha өзінің ғылыми-зерттеу, химиялық синтез және дайын дәрілік нысандар өндірісін бір өндірістік жүйеде біріктіруімен ерекшеленеді. == Галерея == <gallery mode="packed" heights="180"> Olainfarm, Olaine.jpg|Олайнедегі кәсіпорын, 2022 жыл Ministru prezidents Valdis Dombrovskis apmeklē uzņēmumu Olainfarm (6886620700).jpg|Латвия премьер-министрі Валдис Домбровскистің кәсіпорынға сапары, 2012 жыл Ministru prezidents Valdis Dombrovskis apmeklē uzņēmumu Olainfarm (6886632832).jpg|Olainfarm өндірістік кешені, 2012 жыл Ministru prezidents Valdis Dombrovskis apmeklē uzņēmumu Olainfarm (6886635866).jpg|Кәсіпорындағы өндірістік үдеріс, 2012 жыл </gallery> == Қараңыз да == * [[Олайне]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://olpha.eu/ Olpha компаниясының ресми сайты] * [https://olpha.kz/ Қазақстандағы Olpha ресми сайты] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Olainfarm Olainfarm/Olpha Wikimedia Commons-та] {{Commonscat|Olainfarm}} [[Санат:Латвия компаниялары]] [[Санат:Фармацевтикалық компаниялар]] [[Санат:1972 жылы құрылған компаниялар]] [[Санат:Олайне]] 24uunr44vwdpngp24m6ds693bns8qk1 3643580 3643576 2026-08-18T06:47:30Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 /* Қазақстандағы қызметі */ 3643580 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Olpha |суреті = Olainfarm, Olaine.jpg |сурет атауы = Олайнедегі фармацевтикалық кәсіпорын, 2022 жыл |түрі = [[Акционерлік қоғам]] |қызметі = дәрілік препараттарды, белсенді фармацевтикалық субстанциялар мен аралық өнімдерді әзірлеу және өндіру |құрылды = 10 қазан 1972 |орналасуы = {{Байрақ|Латвия}} [[Олайне]], [[Латвия]] |басты адамдары = Юрис Хмельницкис (басқарма төрағасы) |саласы = [[фармацевтика]] |өнімі = дәрілік препараттар, белсенді фармацевтикалық субстанциялар, химиялық аралық өнімдер |айналым = €126,874 млн (топ, 2024)<ref name="finance"/> |таза табысы = €38,648 млн (топ, 2024)<ref name="finance"/> |қызметкерлер саны = 704 (2025, AS Olpha бойынша орташа көрсеткіш)<ref name="firmas"/> |басшы компания = AS AB City |сайты = https://olpha.eu/ }} '''Olpha''' (2024 жылға дейін — '''Olainfarm''') — [[Латвия]]ның [[Олайне]] қаласында орналасқан фармацевтикалық кәсіпорын. Компания дайын дәрілік нысандарды, белсенді фармацевтикалық субстанцияларды (API) және химиялық аралық өнімдерді әзірлеумен және өндірумен айналысады. Кәсіпорынның тарихы 1972 жылы жұмысын бастаған '''Олайне химия-фармацевтика зауытынан''' ({{lang-lv|Olaines ķīmiski-farmaceitiskā rūpnīca}}) басталады.<ref name="history">[https://olpha.eu/en/about-us/history/ History]. ''Olpha''. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Компанияның негізгі өндірістік кешені Олайнедегі Рупницу көшесі, 5 мекенжайында орналасқан. 2026 жылғы мәлімет бойынша Olpha өнімдері 60-тан астам елге экспортталады, ал компанияның жиырмадан астам мемлекетте өкілдіктері немесе жергілікті құрылымдары бар.<ref name="expo">[https://expo.olpha.eu/ Olpha — Quality Healthcare Within Reach]. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Компанияның портфелінде 60-тан астам дәрілік нысан, 25 белсенді фармацевтикалық субстанция және 20-дан астам аралық өнім бар.<ref name="official">[https://olpha.eu/en/ Olpha]. Компанияның ресми сайты. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2024 жылғы маусымда ''Olainfarm'' бренді '''Olpha''' болып өзгертілді. Фармацевтикалық өнімдердің тіркеу құжаттарын әр елде жеке өзгерту қажеттілігіне байланысты жаңа атауға көшу кезең-кезеңімен жүргізілуде.<ref name="rebrand">[https://olpha.eu/en/olainfarm-transforms-into-olpha-aiming-to-become-europes-top-10-pharmaceutical-company/ Olainfarm transforms into Olpha, aiming to become Europe’s TOP 10 pharmaceutical company]. ''Olpha''. 19.06.2024. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Атауы == Кәсіпорынның атауы тарих барысында бірнеше рет өзгерген. Қазіргі заңды тұлға Латвияның кәсіпорындар тізілімінде 1991 жылғы 10 маусымда тіркелген. Тізілімдегі тарихи атауларға Олайне химия-фармацевтика зауыты және ''Olainfarm'' жатады.<ref name="firmas">[https://www.firmas.lv/en/companies/olpha/40003007246 Olpha, AS, 40003007246]. ''Firmas.lv''. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 1997 жылғы жекешелендіруден кейін кәсіпорын '''Olainfarm''' атауымен акционерлік қоғамға айналды. Бұл атау компанияның халықаралық сауда маркасы ретінде ширек ғасырдан астам уақыт пайдаланылды.<ref name="nasdaq-history">[https://www.nasdaqbaltic.com/files/baltic/OMX_baltic_guide_2007.pdf Guide to the Baltic Market]. OMX Baltic, 2007.</ref> 2024 жылғы 19 маусымда компания ''Olainfarm'' атауын '''Olpha''' брендіне ауыстыратынын жариялады.<ref name="rebrand"/> Латвияның кәсіпорындар туралы мәліметтер базасында ''Akciju sabiedrība "Olainfarm"'' тарихи атауы 2024 жылғы 21 маусымға дейін қолданылғаны көрсетіледі.<ref name="firmas"/> Компания жаңа атауға толық көшу бір мезетте жүзеге аспайтынын түсіндірді, өйткені дәрілік препараттардың тіркеу куәліктерін, қаптамаларын және басқа да реттеуші құжаттарын әрбір нарықта өзгерту қажет.<ref name="rebrand"/> Сол себепті 2026 жылы да кейбір елдердің дәрілік заттар тізілімдерінде, сондай-ақ бірқатар еншілес кәсіпорындардың атауларында ''Olainfarm'' атауы сақталған. == Тарихы == === Олайне химия-фармацевтика зауыты === 1960-жылдары Ригадағы фармацевтикалық кәсіпорындардың өндірістік қуаты өсіп келе жатқан сұранысты толық қамтамасыз ете алмады. Осыған байланысты '''1968 жылы Олайне химия-фармацевтика зауытының құрылысы басталды'''. Зауыт батпақты аумақта салынып, құрылыс шамамен үш жылға созылды.<ref name="history"/> Кәсіпорынның ресми тарихында '''1972 жылғы 10 қазан''' компания қызметінің басталған күні ретінде қабылданған. Сол күні зауытта алғаш рет '''фурагин синтезі''' жүзеге асырылды.<ref name="history"/> Бастапқы кезеңде кәсіпорынның негізгі міндеттерінің бірі басқа фармацевтикалық зауыттарға арналған химиялық және фармацевтикалық субстанциялар мен аралық қосылыстар шығару болды. Кейін дайын дәрілік нысандар өндірісі де дамыды. 1980-жылдардан кәсіпорын дәрілік препараттарды толық өндірістік циклмен шығаруды кеңейтті. 1989 жылғы наурызда өндірістік аумақтың экологиялық жағдайын зерттеуге арналған арнайы зертхана құрылды. Ол ағынды сулардың токсикологиялық көрсеткіштерін және өнеркәсіптік аймақ ауасының сапасын зерттеді.<ref name="history"/> === Тәуелсіз Латвия кезеңі және жекешелендіру === 1991 жылы Латвия мемлекеттік тәуелсіздігін қалпына келтіргеннен кейін кәсіпорынның дәстүрлі өндірістік және өткізу байланыстары өзгерді. Компания Батыс нарықтарына шығуға және жоғары қосылған құны бар фармацевтикалық субстанцияларды дамытуға бағыт алды. Қазіргі заңды тұлға 1991 жылғы 10 маусымда тіркелген.<ref name="firmas"/> '''1997 жылы''' мемлекеттік кәсіпорынды жекешелендіру нәтижесінде '''AS Olainfarm''' акционерлік қоғамы құрылды.<ref name="nasdaq-history"/> Сол жылы оның акциялары Рига қор биржасында саудалана бастады. Nasdaq Baltic тарихи деректерінде Olainfarm акцияларының листинг күні 1997 жылғы 9 маусым ретінде көрсетілген.<ref>[https://www.nasdaqbaltic.com/files/baltic/NASDAQ_OMX_Baltic_10.pdf Guide to NASDAQ OMX Baltic Securities Market 2010]. Nasdaq OMX Baltic.</ref> 2000-жылдары кәсіпорын өндірісті Good Manufacturing Practice (GMP) талаптарына сәйкестендіруге, сапаны басқаруға және Батыс елдеріне экспортты кеңейтуге инвестиция салды.<ref name="history"/> 2000–2010 жылдары компания дайын дәрілік нысандар мен фармацевтикалық субстанциялар өндірісін кеңейтіп, бірнеше шетелдік нарықта өкілдіктер мен еншілес компаниялар құрды. === Меншік иесінің ауысуы және биржадан шығуы === 2021 жылы компания акционерлері акцияларды реттелетін нарықтан шығару жөнінде шешім қабылдады. Акцияларды міндетті сатып алу үдерісі нәтижесінде '''AS AB City''' компаниядағы бақылауды шоғырландырды. 2022 жылғы 7 қаңтарда Nasdaq Riga Olainfarm акцияларын Baltic Main List тізімінен шығару туралы шешім қабылдады. '''2022 жылғы 10 қаңтар Olainfarm акцияларының биржадағы соңғы сауда күні болды'''. Осы кезеңдегі міндетті сатып алу нәтижесінде AB City дауыс беру құқықтарының 96,1%-ын иеленген, кейін қалған акцияларды сатып алу жөніндегі келісімдер арқылы бақылау 100%-ға дейін жеткізілген.<ref name="delisting">[https://view.news.eu.nasdaq.com/view?id=bf092aeede2e1202e5be5bf2c8a839cd4&lang=en Delisting of AS "Olainfarm" shares from the Baltic Main List]. Nasdaq Riga. 07.01.2022. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2026 жылғы жағдай бойынша '''AS AB City''' — AS Olpha-ның бас компаниясы. AB City сонымен қатар Латвияның денсаулық сақтау және фармацевтика саласындағы бірнеше компанияларын біріктіретін холдинг болып табылады.<ref name="abcity">[https://abcity.lv/en/about/ About AB City]. AS AB City. Жаңартылған: 2026 жылғы қаңтар. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> === Olpha кезеңі === 2024 жылғы 19 маусымда компания ''Olainfarm'' атауынан '''Olpha''' брендіне өтетінін жариялады.<ref name="rebrand"/> Ребрендинг компанияның дәстүрлі Шығыс Еуропа және посткеңестік нарықтарынан басқа, Батыс Еуропа, Таяу Шығыс, Солтүстік Африка және Солтүстік Америка нарықтарында белсенділігін кеңейту стратегиясымен байланысты болды.<ref name="history"/> 2024–2026 жылдары компания патенттік қорғау мерзімі аяқталған дәрілердің жаңа генерикалық портфелін қалыптастыруға, өндірісті автоматтандыруға және Еуропадағы тіркеулер санын ұлғайтуға инвестиция салды. 2025 жылы өндірістік жабдықтарды жаңартуға 4,4 млн еуро инвестицияланды. Жаңа блистерлеу және қаптау желісі, құрғақ грануляцияға арналған компактор, таблеткаларды қабықпен қаптау және капсулалау жабдықтары орнатылды.<ref name="lsm-invest">[https://www.lsm.lv/raksts/zinas/ekonomika/01.12.2025-olpha-investejusi-44-miljonus-eiro-jaunas-medikamentu-razosanas-iekartas.a624477/ «Olpha» investējusi 4,4 miljonus eiro jaunās medikamentu ražošanas iekārtās]. LSM/LETA. 01.12.2025. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2026 жылы Олайнеде жаңа дайын дәрілік нысандар өндірісінің ғимараты салына бастады. Жобаның жалпы инвестиция көлемі '''5,84 млн еуро'''; компанияның мәліметінше, жаңа технологиялық желілер пайдалануға берілгеннен кейін тиісті өндірістік қуат '''2,5 есеге дейін''' өсуі мүмкін.<ref name="newfactory">[https://olpha.eu/en/marks-major-construction-milestone-for-new-manufacturing-facility/ Marks Major Construction Milestone for New Manufacturing Facility]. Olpha. 24.07.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Меншік құрылымы және басқаруы == 2026 жылғы жағдай бойынша Olpha-ның бас компаниясы — '''AS AB City'''.<ref name="abcity"/> 2026 жылғы 19 қаңтардан '''Юрис Хмельницкис''' ({{lang-lv|Juris Hmeļņickis}}), химия ғылымдарының докторы, Olpha басқармасының төрағасы қызметін атқарады. Ол фармацевтика саласында 25 жылдан астам тәжірибесі бар маман. Басқарма құрамында өндіріс бағытына жауапты Андрис Егорос және қаржы бағытына жауапты Инга Лищика да бар.<ref name="management">[https://olpha.eu/en/juris-hmelnickis-will-take-up-the-position-of-chairman-of-the-board-of-olpha-on-january-19/ Ph.D Juris Hmeļņickis will take up the position of Chairman of the Board of Olpha on January 19]. Olpha. 19.01.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Бұрынғы басқарма төрағасы Юрис Бундулис 2026 жылы компанияның кеңесіне ауысты.<ref name="management"/> Olpha-ның тікелей немесе топтық құрылымына әр кезеңде фармацевтика және медициналық өнімдер өндіретін бірқатар кәсіпорындар кірді. 2026 жылғы корпоративтік тізілімдер бойынша Olpha-ның қатысуындағы кәсіпорындардың қатарында: * '''SIA Silvanols''' — өсімдік негізіндегі және басқа денсаулық сақтау өнімдерін өндіруші; * '''AS Rīgas farmaceitiskā fabrika''' — Рига фармацевтика фабрикасы; * '''SIA Tonus Elast''' — эластикалық медициналық бұйымдар өндірушісі; * '''SIA Olpha Labs''' — фармацевтикалық зерттеу және әзірлеу компаниясы; * '''SIA Olainfarm enerģija''' — өндірістік кешеннің энергетикалық инфрақұрылымымен байланысты кәсіпорын бар.<ref>[https://www.firmas.lv/lv/uznemumi/silvanols/40003233170 Silvanols]. Firmas.lv; [https://www.firmas.lv/lv/uznemumi/tonus-elast/40003264768 Tonus Elast]. Firmas.lv; [https://www.firmas.lv/lv/uznemumi/rigas-farmaceitiska-fabrika/40003000765 Rīgas farmaceitiskā fabrika]. Firmas.lv. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Өндірісі == [[Сурет:Olainfarm, Olaine.jpg|нобай|оңға|300px|Олайнедегі негізгі өндірістік кешен. 2022 жыл.]] Olpha-ның негізгі өндірістік алаңы Олайне қаласындағы шамамен '''50 гектар''' аумақты алып жатыр.<ref name="expo"/> Компания дайын дәрілік нысандарды, белсенді фармацевтикалық ингредиенттерді және синтездің аралық өнімдерін өндіреді. Компания мәліметі бойынша таблеткалар мен капсулалардың есептік жылдық өндірістік қуаты '''1 миллиард данадан асады'''.<ref name="expo"/> Өндіріс пен сапа жүйесіне қатысты компания: * Еуропалық Одақтың GMP талаптарына — белсенді фармацевтикалық субстанциялар мен дайын дәрілік нысандар бойынша; * [[АҚШ Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасы|АҚШ FDA]] талаптарына — бірқатар белсенді субстанциялар бойынша; * [[Еуразиялық экономикалық одақ]] GMP талаптарына — дайын дәрілік нысандар бойынша; * Түркия GMP талаптарына; * Жапонияның PMDA талаптарына — бірқатар белсенді фармацевтикалық субстанциялар бойынша сәйкестіктері туралы мәлімет жариялайды.<ref name="expo"/> Компания сондай-ақ ISO 14001 экологиялық менеджмент және ISO/IEC 17025 зертханалық құзыреттілік стандарттарын қолданады.<ref name="expo"/> == Ғылыми-зерттеу және әзірлеу қызметі == Фармацевтикалық зерттеулер компания қызметінің тарихи бағыттарының бірі. Olpha жаңа синтез әдістерін, белсенді фармацевтикалық ингредиенттерді және дайын дәрілік нысандарды әзірлейді. Компания мәліметінше, 2024 жылы ғылыми-зерттеу және әзірлеу жұмыстарына (R&D) '''14,9 млн еуро''' инвестицияланған.<ref name="expo"/> 2026 жылы фармацевтикалық зерттеу қызметін жеке экспорттық бағытқа айналдыру үшін '''SIA Olpha Labs''' құрылды. Жаңа компания Olpha-ның бұрынғы зерттеу орталығының қызметін жалғастырып, дәрілік препараттарды әзірлеу және фармацевтикалық ғылыми-зерттеу қызметтерін халықаралық тапсырыс берушілерге ұсынуға бағытталған.<ref name="labs">[https://olpha.eu/en/olpha-to-expand-exports-of-pharmaceutical-research-and-development-services/ Olpha to Expand Exports of Pharmaceutical Research and Development Services]. Olpha. 24.07.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Olpha Labs-та шамамен 50 маман жұмыс істеуі жоспарланған. 2026 жылдың ортасына қарай компанияның жаңа портфеліндегі сегіз препарат Еуропалық Одақ нарықтарына шығарылған; компания жыл соңына дейін олардың санын 20-дан асыруды жоспарлаған.<ref name="labs"/> == Өнімдері == Olpha өнімдеріне дайын дәрілік нысандар, белсенді фармацевтикалық субстанциялар және органикалық синтездің аралық өнімдері жатады. 2026 жылғы ресми каталог бойынша компанияның дәрілік портфелі [[неврология]], [[кардиология]], урология, гематология, аллергология, [[онкология]], ауырсыну мен қабынуды емдеу, анестезиология, инфекциялық аурулар, гастроэнтерология, эндокринология және пульмонология сияқты бағыттарды қамтиды.<ref name="official"/> {{Ескерту|Дәрілік препараттардың тіркелу мәртебесі, көрсетілімдері, рецептпен немесе рецептсіз берілуі және сауда атаулары мемлекетке қарай өзгереді. Төмендегі мәліметтер энциклопедиялық сипатта берілген және медициналық кеңес болып табылмайды.}} === Дәстүрлі сауда маркалары === Olainfarm/Olpha тарихында бірқатар препараттар ұзақ уақыттан бері негізгі брендтер қатарында болды. {| class="wikitable" ! Сауда атауы ! Белсенді заты ! Негізгі терапиялық бағыт |- | '''Adaptol®''' | темгиколурил (''Temgicolurilum'') | жүйке жүйесіне әсер ететін дәрілер |- | '''Noofen®''' | фенибут (''Phenibutum'') | неврология |- | '''Neiromidin® / Нейромидин®''' | ипидакрин гидрохлориді (''Ipidacrini hydrochloridum'') | жүйке жүйесі |- | '''Furamags® / Фурамаг®''' | еритін фурагин (''Furaginum solubile'') | микробқа қарсы препараттар |- | '''Furagīns®''' | фуразидин | микробқа қарсы препараттар |- | '''Fenkarol®''' | квифенадин гидрохлориді (''Quifenadini hydrochloridum'') | аллергология |- | '''Etacizin®''' | этацизин (''Aethacizinum'') | кардиология, аритмияға қарсы дәрілер |- | '''Neomidantan''' | амантадин туындысы | неврология |- | '''Furadonīns''' | нитрофурантоин | микробқа қарсы препараттар |} Компанияның 2026 жылғы каталогында бұлармен қатар ''Nozepam'', ''Anaprilīns'', ''Furasol'', ''Itranols'', ''Herpelāns'', ''Ambroksol'' және басқа тарихи брендтер де көрсетілген.<ref name="products">[https://olpha.eu/en/products/all-products/ All products]. Olpha. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> === Жаңа генерикалық портфелі === 2020-жылдары компания Батыс Еуропа нарығына арналған патенттік қорғау мерзімі аяқталған дәрілердің портфелін кеңейте бастады. 2026 жылғы ресми каталогта жаңа өнімдер қатарында: * '''Sitagliptin Olpha'''; * '''Rivaroxaban Olpha'''; * '''Eltrombopag Olpha'''; * '''Terbinafine Olpha'''; * '''Dutasteride/Tamsulosin Olpha'''; * '''Ticagrelor Olpha'''; * '''Edoxaban Olpha'''; * '''Ezetimibe/Atorvastatin Olpha'''; * '''Omeprazole Olpha'''; * '''Fluconazole Olpha'''; * '''Piracetam Olpha'''; * '''Ciprofloxacin Olpha'''; * '''Abirateron Olpha'''; * '''Meldonium Olpha'''; * '''Zopiclone Olpha''' сияқты дәрілер көрсетіледі.<ref name="products"/> Бұл өнімдердің нақты сатылымға шығуы мен тіркелуі әр мемлекеттің ұлттық реттеуші рәсімдеріне байланысты. === Белсенді фармацевтикалық субстанциялар === Olpha дайын дәрілік препараттармен қатар басқа фармацевтикалық өндірушілерге арналған белсенді фармацевтикалық субстанцияларды да шығарады. 2026 жылғы коммерциялық API портфелінде, басқалармен бірге: * '''амантадин гидрохлориді'''; * '''хлорбутанол гемигидраты'''; * '''фуразидин (Furagin)'''; * '''ибрутиниб'''; * '''мельдоний дигидраты'''; * '''мемантин гидрохлориді'''; * '''нитрофурантоин моногидраты'''; * '''феназепам'''; * '''римантадин гидрохлориді'''; * '''вилдаглиптин''' бар.<ref name="api">[https://olpha.eu/en/products/apis-and-intermediates/ APIs and intermediates]. Olpha. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Компания фармацевтикалық синтезге қажетті адамантан туындылары және басқа органикалық аралық өнімдерді де өндіреді.<ref name="api"/> == Экспорт және халықаралық қызметі == Olpha — экспорты басым фармацевтикалық өндіруші. 2026 жылғы компания деректеріне сәйкес, оның өнімдері '''60-тан астам елге''' жеткізіледі, ал жиырмадан астам мемлекетте өкілдіктер немесе жергілікті құрылымдар бар.<ref name="expo"/> Компанияның географиялық стратегиясы тарихи ТМД және Шығыс Еуропа нарықтарынан Батыс Еуропа, Таяу Шығыс, Солтүстік Африка және Солтүстік Америкаға қарай кеңейіп келеді.<ref name="history"/> 2026 жылғы жағдай бойынша Olpha-ның немесе тарихи атауын сақтаған жергілікті құрылымдардың қызметі Әзербайжан, Қазақстан, Қырғызстан, Литва, Түркия, Украина, Өзбекстан, Франция, Германия, Чехия және басқа мемлекеттерде көрсетілген.<ref name="contacts">[https://olpha.eu/en/contacts/ Contacts]. Olpha. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2026 жылдың ортасында жаңа портфельден шыққан препараттар Балтық мемлекеттерінде, Чехияда, Италияда, Словакияда, Польшада және Францияда сатылымға шығарылған.<ref name="labs"/> == Қазақстандағы қызметі == Olainfarm/Olpha Қазақстан нарығында ұзақ уақыттан бері жұмыс істейді. 2014 жылы ''Forbes Kazakhstan'' Қазақстан мен Латвия арасындағы экономикалық байланыстар туралы мақаласында Латвияның ''Olainfarm'' және ''Grindeks'' фармацевтикалық компанияларының Қазақстанда филиалдары болғанын атап өтті.<ref name="forbeskz">[https://forbes.kz/articles/kak_kazahstan_i_latviya_starayutsya_monetizirovat_obschee_proshloe Как Казахстан и Латвия стараются монетизировать общее прошлое]. ''Forbes Kazakhstan''. 02.12.2014. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2022 жылы Қазақстан Республикасының Латвиядағы елшісі Тимур Примбетов Қазақстан Сыртқы істер министрлігінің ресми ресурсында ''Olainfarm'' мен ''Grindeks'' компанияларын Қазақстанда тұрақты өкілдіктері бар латвиялық фармацевтикалық кәсіпорындардың қатарына жатқызды.<ref name="kzmfa">[https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-riga/press/article/details/104982 Казахстан и Латвия — пример конструктивного сотрудничества]. Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі. 09.12.2022. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2026 жылы компанияның ресми халықаралық контактілер тізімінде Алматыда орналасқан '''Joint-Stock Company Olainfarm Kazakhstan''' көрсетіледі. Оның кеңсесі Абай даңғылы, 151/115 мекенжайында орналасқан.<ref name="contacts"/> Қазақстанның дәрілік заттардың шекті бағалары жөніндегі ресми тізімдерінде Olainfarm/Olpha шығарған бірқатар препараттар кездеседі. Олардың арасында әр жылдардағы және әр тіркеу жазбаларындағы: * '''Адаптол®'''; * '''Нейромидин®'''; * '''Ноофен®''' және '''Ноофен 100'''; * '''Фурамаг®''' сияқты өнімдер бар.<ref name="adilet">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2200030944 Көтерме және бөлшек саудада өткізуге арналған дәрілік заттардың бағаларын реттеу тізімі]. Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2025–2026 жылғы қазақстандық нормативтік деректер компанияның ребрендингі кезең-кезеңімен жүріп жатқанын да көрсетеді. Мысалы, кейбір тіркеу жазбаларында өндіруші әлі де '''«Олайнфарм»''' ретінде көрсетілсе, жаңартылған жазбалардың бір бөлігінде '''«Олфа»''' атауы қолданылған. Нейромидин мен Фурамагтың кейбір позицияларында өндіруші ''Олфа, Латвия'' деп көрсетілген, ал Адаптолдың бірқатар тіркеулерінде бұрынғы ''Олайнфарм'' атауы сақталған.<ref>[https://adilet.zan.kz/rus/docs/V2200030944 Об утверждении перечня лекарственных средств, подлежащих ценовому регулированию]. «Әділет»; [https://adilet.zan.kz/kaz/docs/G26RR000056 2026 жылғы бағалық реттеу құжаттары]. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Қазақстандық салалық ''Қазақстан фармацевтикалық хабаршысы — PharmNews.kz'' дерекқорында да 2026 жылы ''Olainfarm JSC'' өндірушісі және оның Қазақстанда тіркелген дәрілері туралы жазбалар сақталған.<ref>[https://pharmnews.kz/drugs/corporations Корпорации — препараты]. ''PharmNews.kz''. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Осылайша, Қазақстандағы деректерде '''Olainfarm''' және '''Olpha/Олфа''' атауларының қатар кездесуі екі бөлек өндірушіні емес, компанияның 2024 жылдан басталған халықаралық ребрендингін және тіркеу құжаттарын кезең-кезеңімен қайта рәсімдеу үдерісін көрсетеді.<ref name="rebrand"/> == Қырғызстандағы қызметі == Компания [[Қырғызстан]] нарығында да жергілікті заңды тұлға арқылы жұмыс істейді. 2026 жылғы Olpha ресми мәліметінде Бішкекте '''Limited liability company Olainfarm Asia''' (ОсОО ''Olainfarm Asia'') тіркелгені көрсетілген. Компанияның кеңсесі Бішкектегі Горький көшесі, 27/1 мекенжайындағы VEFA Business Center ғимаратында орналасқан.<ref name="contacts"/> Қырғызстанның жергілікті жұмыс берушілер туралы интернет-ресурстарында да ''Олайнфарм Азия'' Бішкекте жұмыс істейтін фармацевтикалық компания ретінде кездеседі.<ref>[https://newjob.kg/company/1973145 OOO «Олайнфарм Азия»]. ''Newjob.kg''. 22.04.2024. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Қырғыз Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің Дәрілік заттар және медициналық бұйымдар департаменті жүргізетін мемлекеттік тізілімдерде әр жылдары ''АО «Олайнфарм»'' өндірушісімен шығарылған бірқатар дәрілер тіркелген. Олардың ішінде '''Нейромидин®''' және '''Ноофен®''' препараттарының әртүрлі дәрілік нысандары кездеседі.<ref name="kgregister">[https://www.dlsmi.kg/ru/ndb_reestr/ Государственный реестр лекарственных средств и медицинских изделий Кыргызской Республики]. Қырғыз Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің Дәрілік заттар және медициналық бұйымдар департаменті. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Мысалы, департамент жариялаған тіркеу деректерінде Нейромидиннің 20 мг таблеткалары және Ноофеннің әртүрлі дәрілік нысандары Латвияның ''АО «Олайнфарм»'' өндірушісімен байланысты көрсетілген.<ref name="kgregister"/> 2024 жылдан кейінгі ребрендингке қарамастан, Қырғызстандағы жергілікті компанияның ресми атауында және бірқатар фармацевтикалық тіркеулерде ''Olainfarm'' атауы 2026 жылы да сақталған.<ref name="contacts"/> == Қаржылық көрсеткіштері == Компания 2022 жылдан кейін қор биржасында листингте болмағандықтан, бұрынғы жария компания кезеңімен салыстырғанда қаржылық ақпараттың жариялану тәртібі өзгерген. Дегенмен Латвияның кәсіпорындар тізіліміне тапсырылатын жылдық есептер мен іскерлік ақпарат базалары арқылы негізгі көрсеткіштер жарияланады. 2024 жылғы нәтижелер бойынша: {| class="wikitable" ! Көрсеткіш ! AS Olpha ! Olpha тобы |- | Айналым | €100,782 млн | €126,874 млн |- | Таза пайда | €30,636 млн | €38,648 млн |} <ref name="finance">[https://www.lsm.lv/raksts/zinas/ekonomika/01.12.2025-olpha-investejusi-44-miljonus-eiro-jaunas-medikamentu-razosanas-iekartas.a624477/ «Olpha» investējusi 4,4 miljonus eiro jaunās medikamentu ražošanas iekārtās]. LSM/LETA. 01.12.2025. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2024 жылы топтың айналымы алдыңғы жылмен салыстырғанда 2,9%-ға, ал пайдасы 28%-ға азайған. Жеке AS Olpha компаниясының айналымы 10,6%-ға, пайдасы 41%-ға төмендеген.<ref name="finance"/> Латвия Мемлекеттік кірістер қызметінің Firmas.lv арқылы жарияланған деректеріне сәйкес, AS Olpha-дағы қызметкерлердің орташа саны 2023 жылы 860, 2024 жылы 789 және 2025 жылы 704 адам болған.<ref name="firmas"/> Компанияның халықаралық тобы мен байланысты кәсіпорындарын қоса есептегендегі адам саны бұдан жоғары; Olpha өзінің корпоративтік материалдарында 850-ден астам маманнан тұратын команда туралы мәлімет береді.<ref name="official"/> == Инвестициялар және даму стратегиясы == 2020-жылдардың ортасында компанияның негізгі инвестициялық бағыттары: * жаңа генерикалық препараттарды әзірлеу; * Батыс Еуропада дәрілерді тіркеу; * өндіріс қуатын арттыру; * өндірісті автоматтандыру; * белсенді фармацевтикалық субстанциялар өндірісін дамыту; * фармацевтикалық R&D қызметтерін экспорттау; * энергетикалық және экологиялық тиімділікті көтеру болды. Компанияның ұзақ мерзімді стратегиясында бес жылдық кезең ішінде жаңа өнімдер портфеліне, өндірістік жабдықтарға, қуатты арттыруға және «жасыл» технологияларға жалпы '''100 млн еуроға дейін''' инвестициялау жоспары жарияланған.<ref name="lsm-invest"/> 2026 жылғы жаңа дайын дәрілік нысандар өндірісі жобасына 5,84 млн еуро инвестиция салынған, оның 3 млн еуросы жобалау мен құрылысқа, 2,84 млн еуросы жаңа технологиялық желілер мен жабдықтарға бағытталды. Латвияның мемлекеттік даму қаржы институты ALTUM жобаға 1,75 млн еуро қаржыландыру берді.<ref name="newfactory"/> == Латвия экономикасындағы орны == Olpha — Олайне қаласының индустриялық дамуына тарихи тұрғыдан ықпал еткен кәсіпорындардың бірі. 1960–1970 жылдары химия-фармацевтика зауытының салынуы қаланың тұрғын үй және әлеуметтік инфрақұрылымының дамуына да әсер етті. Компанияның ресми тарихында зауыт жұмысшылары үшін салынған бірқатар бұрынғы жатақхана ғимараттарында кейін Олайне өлкесінің муниципалдық мекемелері, әлеуметтік қызмет, музыка және өнер мектебі, сауда және қызмет көрсету нысандары орналасқаны көрсетіледі.<ref name="history"/> Фармацевтика Латвияның жоғары қосылған құны бар экспорттық салаларының бірі болып саналады. Olpha өзінің ғылыми-зерттеу, химиялық синтез және дайын дәрілік нысандар өндірісін бір өндірістік жүйеде біріктіруімен ерекшеленеді. == Галерея == <gallery mode="packed" heights="180"> Olainfarm, Olaine.jpg|Олайнедегі кәсіпорын, 2022 жыл Ministru prezidents Valdis Dombrovskis apmeklē uzņēmumu Olainfarm (6886620700).jpg|Латвия премьер-министрі Валдис Домбровскистің кәсіпорынға сапары, 2012 жыл Ministru prezidents Valdis Dombrovskis apmeklē uzņēmumu Olainfarm (6886632832).jpg|Olainfarm өндірістік кешені, 2012 жыл Ministru prezidents Valdis Dombrovskis apmeklē uzņēmumu Olainfarm (6886635866).jpg|Кәсіпорындағы өндірістік үдеріс, 2012 жыл </gallery> == Қараңыз да == * [[Олайне]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://olpha.eu/ Olpha компаниясының ресми сайты] * [https://olpha.kz/ Қазақстандағы Olpha ресми сайты] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Olainfarm Olainfarm/Olpha Wikimedia Commons-та] {{Commonscat|Olainfarm}} [[Санат:Латвия компаниялары]] [[Санат:Фармацевтикалық компаниялар]] [[Санат:1972 жылы құрылған компаниялар]] [[Санат:Олайне]] 3u3wjmx54hm6n8j74ds2eestc0as832 3643611 3643580 2026-08-18T09:10:57Z 1nter pares 146705 /* */ 3643611 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Olpha |суреті = Olainfarm, Olaine.jpg |сурет атауы = Олайнедегі фармацевтикалық кәсіпорын, 2022 жыл |түрі = [[Акционерлік қоғам]] |қызметі = дәрілік препараттарды, белсенді фармацевтикалық субстанциялар мен аралық өнімдерді әзірлеу және өндіру |құрылды = [[10 қазан]] [[1972 жыл|1972]] |орналасуы = {{Байрақ|Латвия}} [[Олайне]], [[Латвия]] |басты адамдары = Юрис Хмельницкис (басқарма төрағасы) |саласы = [[фармацевтика]] |өнімі = дәрілік препараттар, белсенді фармацевтикалық субстанциялар, химиялық аралық өнімдер |айналым = €126,874 млн (топ, 2024)<ref name="finance"/> |таза табысы = €38,648 млн (топ, 2024)<ref name="finance"/> |қызметкерлер саны = 704 (2025, AS Olpha бойынша орташа көрсеткіш)<ref name="firmas"/> |басшы компания = AS AB City |сайты = https://olpha.eu/ }} '''Olpha''' (2024 жылға дейін — '''Olainfarm''') — [[Латвия]]ның [[Олайне]] қаласында орналасқан фармацевтикалық кәсіпорын. Компания дайын дәрілік нысандарды, белсенді фармацевтикалық субстанцияларды (API) және химиялық аралық өнімдерді әзірлеумен және өндірумен айналысады. Кәсіпорынның тарихы 1972 жылы жұмысын бастаған '''Олайне химия-фармацевтика зауытынан''' ({{lang-lv|Olaines ķīmiski-farmaceitiskā rūpnīca}}) басталады.<ref name="history">[https://olpha.eu/en/about-us/history/ History]. ''Olpha''. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Компанияның негізгі өндірістік кешені Олайнедегі Рупницу көшесі, 5 мекенжайында орналасқан. 2026 жылғы мәлімет бойынша Olpha өнімдері 60-тан астам елге экспортталады, ал компанияның жиырмадан астам мемлекетте өкілдіктері немесе жергілікті құрылымдары бар.<ref name="expo">[https://expo.olpha.eu/ Olpha — Quality Healthcare Within Reach]. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Компанияның портфелінде 60-тан астам дәрілік нысан, 25 белсенді фармацевтикалық субстанция және 20-дан астам аралық өнім бар.<ref name="official">[https://olpha.eu/en/ Olpha]. Компанияның ресми сайты. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2024 жылғы маусымда ''Olainfarm'' бренді '''Olpha''' болып өзгертілді. Фармацевтикалық өнімдердің тіркеу құжаттарын әр елде жеке өзгерту қажеттілігіне байланысты жаңа атауға көшу кезең-кезеңімен жүргізілуде.<ref name="rebrand">[https://olpha.eu/en/olainfarm-transforms-into-olpha-aiming-to-become-europes-top-10-pharmaceutical-company/ Olainfarm transforms into Olpha, aiming to become Europe’s TOP 10 pharmaceutical company]. ''Olpha''. 19.06.2024. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Атауы == Кәсіпорынның атауы тарих барысында бірнеше рет өзгерген. Қазіргі заңды тұлға Латвияның кәсіпорындар тізілімінде 1991 жылғы 10 маусымда тіркелген. Тізілімдегі тарихи атауларға Олайне химия-фармацевтика зауыты және ''Olainfarm'' жатады.<ref name="firmas">[https://www.firmas.lv/en/companies/olpha/40003007246 Olpha, AS, 40003007246]. ''Firmas.lv''. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 1997 жылғы жекешелендіруден кейін кәсіпорын '''Olainfarm''' атауымен акционерлік қоғамға айналды. Бұл атау компанияның халықаралық сауда маркасы ретінде ширек ғасырдан астам уақыт пайдаланылды.<ref name="nasdaq-history">[https://www.nasdaqbaltic.com/files/baltic/OMX_baltic_guide_2007.pdf Guide to the Baltic Market]. OMX Baltic, 2007.</ref> 2024 жылғы 19 маусымда компания ''Olainfarm'' атауын '''Olpha''' брендіне ауыстыратынын жариялады.<ref name="rebrand"/> Латвияның кәсіпорындар туралы мәліметтер базасында ''Akciju sabiedrība "Olainfarm"'' тарихи атауы 2024 жылғы 21 маусымға дейін қолданылғаны көрсетіледі.<ref name="firmas"/> Компания жаңа атауға толық көшу бір мезетте жүзеге аспайтынын түсіндірді, өйткені дәрілік препараттардың тіркеу куәліктерін, қаптамаларын және басқа да реттеуші құжаттарын әрбір нарықта өзгерту қажет.<ref name="rebrand"/> Сол себепті 2026 жылы да кейбір елдердің дәрілік заттар тізілімдерінде, сондай-ақ бірқатар еншілес кәсіпорындардың атауларында ''Olainfarm'' атауы сақталған. == Тарихы == === Олайне химия-фармацевтика зауыты === 1960-жылдары Ригадағы фармацевтикалық кәсіпорындардың өндірістік қуаты өсіп келе жатқан сұранысты толық қамтамасыз ете алмады. Осыған байланысты '''1968 жылы Олайне химия-фармацевтика зауытының құрылысы басталды'''. Зауыт батпақты аумақта салынып, құрылыс шамамен үш жылға созылды.<ref name="history"/> Кәсіпорынның ресми тарихында '''1972 жылғы 10 қазан''' компания қызметінің басталған күні ретінде қабылданған. Сол күні зауытта алғаш рет '''фурагин синтезі''' жүзеге асырылды.<ref name="history"/> Бастапқы кезеңде кәсіпорынның негізгі міндеттерінің бірі басқа фармацевтикалық зауыттарға арналған химиялық және фармацевтикалық субстанциялар мен аралық қосылыстар шығару болды. Кейін дайын дәрілік нысандар өндірісі де дамыды. 1980-жылдардан кәсіпорын дәрілік препараттарды толық өндірістік циклмен шығаруды кеңейтті. 1989 жылғы наурызда өндірістік аумақтың экологиялық жағдайын зерттеуге арналған арнайы зертхана құрылды. Ол ағынды сулардың токсикологиялық көрсеткіштерін және өнеркәсіптік аймақ ауасының сапасын зерттеді.<ref name="history"/> === Тәуелсіз Латвия кезеңі және жекешелендіру === 1991 жылы Латвия мемлекеттік тәуелсіздігін қалпына келтіргеннен кейін кәсіпорынның дәстүрлі өндірістік және өткізу байланыстары өзгерді. Компания Батыс нарықтарына шығуға және жоғары қосылған құны бар фармацевтикалық субстанцияларды дамытуға бағыт алды. Қазіргі заңды тұлға 1991 жылғы 10 маусымда тіркелген.<ref name="firmas"/> '''1997 жылы''' мемлекеттік кәсіпорынды жекешелендіру нәтижесінде '''AS Olainfarm''' акционерлік қоғамы құрылды.<ref name="nasdaq-history"/> Сол жылы оның акциялары Рига қор биржасында саудалана бастады. Nasdaq Baltic тарихи деректерінде Olainfarm акцияларының листинг күні 1997 жылғы 9 маусым ретінде көрсетілген.<ref>[https://www.nasdaqbaltic.com/files/baltic/NASDAQ_OMX_Baltic_10.pdf Guide to NASDAQ OMX Baltic Securities Market 2010]. Nasdaq OMX Baltic.</ref> 2000-жылдары кәсіпорын өндірісті Good Manufacturing Practice (GMP) талаптарына сәйкестендіруге, сапаны басқаруға және Батыс елдеріне экспортты кеңейтуге инвестиция салды.<ref name="history"/> 2000–2010 жылдары компания дайын дәрілік нысандар мен фармацевтикалық субстанциялар өндірісін кеңейтіп, бірнеше шетелдік нарықта өкілдіктер мен еншілес компаниялар құрды. === Меншік иесінің ауысуы және биржадан шығуы === 2021 жылы компания акционерлері акцияларды реттелетін нарықтан шығару жөнінде шешім қабылдады. Акцияларды міндетті сатып алу үдерісі нәтижесінде '''AS AB City''' компаниядағы бақылауды шоғырландырды. 2022 жылғы 7 қаңтарда Nasdaq Riga Olainfarm акцияларын Baltic Main List тізімінен шығару туралы шешім қабылдады. '''2022 жылғы 10 қаңтар Olainfarm акцияларының биржадағы соңғы сауда күні болды'''. Осы кезеңдегі міндетті сатып алу нәтижесінде AB City дауыс беру құқықтарының 96,1%-ын иеленген, кейін қалған акцияларды сатып алу жөніндегі келісімдер арқылы бақылау 100%-ға дейін жеткізілген.<ref name="delisting">[https://view.news.eu.nasdaq.com/view?id=bf092aeede2e1202e5be5bf2c8a839cd4&lang=en Delisting of AS "Olainfarm" shares from the Baltic Main List]. Nasdaq Riga. 07.01.2022. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2026 жылғы жағдай бойынша '''AS AB City''' — AS Olpha-ның бас компаниясы. AB City сонымен қатар Латвияның денсаулық сақтау және фармацевтика саласындағы бірнеше компанияларын біріктіретін холдинг болып табылады.<ref name="abcity">[https://abcity.lv/en/about/ About AB City]. AS AB City. Жаңартылған: 2026 жылғы қаңтар. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> === Olpha кезеңі === 2024 жылғы 19 маусымда компания ''Olainfarm'' атауынан '''Olpha''' брендіне өтетінін жариялады.<ref name="rebrand"/> Ребрендинг компанияның дәстүрлі Шығыс Еуропа және посткеңестік нарықтарынан басқа, Батыс Еуропа, Таяу Шығыс, Солтүстік Африка және Солтүстік Америка нарықтарында белсенділігін кеңейту стратегиясымен байланысты болды.<ref name="history"/> 2024–2026 жылдары компания патенттік қорғау мерзімі аяқталған дәрілердің жаңа генерикалық портфелін қалыптастыруға, өндірісті автоматтандыруға және Еуропадағы тіркеулер санын ұлғайтуға инвестиция салды. 2025 жылы өндірістік жабдықтарды жаңартуға 4,4 млн еуро инвестицияланды. Жаңа блистерлеу және қаптау желісі, құрғақ грануляцияға арналған компактор, таблеткаларды қабықпен қаптау және капсулалау жабдықтары орнатылды.<ref name="lsm-invest">[https://www.lsm.lv/raksts/zinas/ekonomika/01.12.2025-olpha-investejusi-44-miljonus-eiro-jaunas-medikamentu-razosanas-iekartas.a624477/ «Olpha» investējusi 4,4 miljonus eiro jaunās medikamentu ražošanas iekārtās]. LSM/LETA. 01.12.2025. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2026 жылы Олайнеде жаңа дайын дәрілік нысандар өндірісінің ғимараты салына бастады. Жобаның жалпы инвестиция көлемі '''5,84 млн еуро'''; компанияның мәліметінше, жаңа технологиялық желілер пайдалануға берілгеннен кейін тиісті өндірістік қуат '''2,5 есеге дейін''' өсуі мүмкін.<ref name="newfactory">[https://olpha.eu/en/marks-major-construction-milestone-for-new-manufacturing-facility/ Marks Major Construction Milestone for New Manufacturing Facility]. Olpha. 24.07.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Меншік құрылымы және басқаруы == 2026 жылғы жағдай бойынша Olpha-ның бас компаниясы — '''AS AB City'''.<ref name="abcity"/> 2026 жылғы 19 қаңтардан '''Юрис Хмельницкис''' ({{lang-lv|Juris Hmeļņickis}}), химия ғылымдарының докторы, Olpha басқармасының төрағасы қызметін атқарады. Ол фармацевтика саласында 25 жылдан астам тәжірибесі бар маман. Басқарма құрамында өндіріс бағытына жауапты Андрис Егорос және қаржы бағытына жауапты Инга Лищика да бар.<ref name="management">[https://olpha.eu/en/juris-hmelnickis-will-take-up-the-position-of-chairman-of-the-board-of-olpha-on-january-19/ Ph.D Juris Hmeļņickis will take up the position of Chairman of the Board of Olpha on January 19]. Olpha. 19.01.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Бұрынғы басқарма төрағасы Юрис Бундулис 2026 жылы компанияның кеңесіне ауысты.<ref name="management"/> Olpha-ның тікелей немесе топтық құрылымына әр кезеңде фармацевтика және медициналық өнімдер өндіретін бірқатар кәсіпорындар кірді. 2026 жылғы корпоративтік тізілімдер бойынша Olpha-ның қатысуындағы кәсіпорындардың қатарында: * '''SIA Silvanols''' — өсімдік негізіндегі және басқа денсаулық сақтау өнімдерін өндіруші; * '''AS Rīgas farmaceitiskā fabrika''' — Рига фармацевтика фабрикасы; * '''SIA Tonus Elast''' — эластикалық медициналық бұйымдар өндірушісі; * '''SIA Olpha Labs''' — фармацевтикалық зерттеу және әзірлеу компаниясы; * '''SIA Olainfarm enerģija''' — өндірістік кешеннің энергетикалық инфрақұрылымымен байланысты кәсіпорын бар.<ref>[https://www.firmas.lv/lv/uznemumi/silvanols/40003233170 Silvanols]. Firmas.lv; [https://www.firmas.lv/lv/uznemumi/tonus-elast/40003264768 Tonus Elast]. Firmas.lv; [https://www.firmas.lv/lv/uznemumi/rigas-farmaceitiska-fabrika/40003000765 Rīgas farmaceitiskā fabrika]. Firmas.lv. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Өндірісі == [[Сурет:Olainfarm, Olaine.jpg|нобай|оңға|300px|Олайнедегі негізгі өндірістік кешен. 2022 жыл.]] Olpha-ның негізгі өндірістік алаңы Олайне қаласындағы шамамен '''50 гектар''' аумақты алып жатыр.<ref name="expo"/> Компания дайын дәрілік нысандарды, белсенді фармацевтикалық ингредиенттерді және синтездің аралық өнімдерін өндіреді. Компания мәліметі бойынша таблеткалар мен капсулалардың есептік жылдық өндірістік қуаты '''1 миллиард данадан асады'''.<ref name="expo"/> Өндіріс пен сапа жүйесіне қатысты компания: * Еуропалық Одақтың GMP талаптарына — белсенді фармацевтикалық субстанциялар мен дайын дәрілік нысандар бойынша; * [[АҚШ Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасы|АҚШ FDA]] талаптарына — бірқатар белсенді субстанциялар бойынша; * [[Еуразиялық экономикалық одақ]] GMP талаптарына — дайын дәрілік нысандар бойынша; * Түркия GMP талаптарына; * Жапонияның PMDA талаптарына — бірқатар белсенді фармацевтикалық субстанциялар бойынша сәйкестіктері туралы мәлімет жариялайды.<ref name="expo"/> Компания сондай-ақ ISO 14001 экологиялық менеджмент және ISO/IEC 17025 зертханалық құзыреттілік стандарттарын қолданады.<ref name="expo"/> == Ғылыми-зерттеу және әзірлеу қызметі == Фармацевтикалық зерттеулер компания қызметінің тарихи бағыттарының бірі. Olpha жаңа синтез әдістерін, белсенді фармацевтикалық ингредиенттерді және дайын дәрілік нысандарды әзірлейді. Компания мәліметінше, 2024 жылы ғылыми-зерттеу және әзірлеу жұмыстарына (R&D) '''14,9 млн еуро''' инвестицияланған.<ref name="expo"/> 2026 жылы фармацевтикалық зерттеу қызметін жеке экспорттық бағытқа айналдыру үшін '''SIA Olpha Labs''' құрылды. Жаңа компания Olpha-ның бұрынғы зерттеу орталығының қызметін жалғастырып, дәрілік препараттарды әзірлеу және фармацевтикалық ғылыми-зерттеу қызметтерін халықаралық тапсырыс берушілерге ұсынуға бағытталған.<ref name="labs">[https://olpha.eu/en/olpha-to-expand-exports-of-pharmaceutical-research-and-development-services/ Olpha to Expand Exports of Pharmaceutical Research and Development Services]. Olpha. 24.07.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Olpha Labs-та шамамен 50 маман жұмыс істеуі жоспарланған. 2026 жылдың ортасына қарай компанияның жаңа портфеліндегі сегіз препарат Еуропалық Одақ нарықтарына шығарылған; компания жыл соңына дейін олардың санын 20-дан асыруды жоспарлаған.<ref name="labs"/> == Өнімдері == Olpha өнімдеріне дайын дәрілік нысандар, белсенді фармацевтикалық субстанциялар және органикалық синтездің аралық өнімдері жатады. 2026 жылғы ресми каталог бойынша компанияның дәрілік портфелі [[неврология]], [[кардиология]], урология, гематология, аллергология, [[онкология]], ауырсыну мен қабынуды емдеу, анестезиология, инфекциялық аурулар, гастроэнтерология, эндокринология және пульмонология сияқты бағыттарды қамтиды.<ref name="official"/> {{Ескерту|Дәрілік препараттардың тіркелу мәртебесі, көрсетілімдері, рецептпен немесе рецептсіз берілуі және сауда атаулары мемлекетке қарай өзгереді. Төмендегі мәліметтер энциклопедиялық сипатта берілген және медициналық кеңес болып табылмайды.}} === Дәстүрлі сауда маркалары === Olainfarm/Olpha тарихында бірқатар препараттар ұзақ уақыттан бері негізгі брендтер қатарында болды. {| class="wikitable" ! Сауда атауы ! Белсенді заты ! Негізгі терапиялық бағыт |- | '''Adaptol®''' | темгиколурил (''Temgicolurilum'') | жүйке жүйесіне әсер ететін дәрілер |- | '''Noofen®''' | фенибут (''Phenibutum'') | неврология |- | '''Neiromidin® / Нейромидин®''' | ипидакрин гидрохлориді (''Ipidacrini hydrochloridum'') | жүйке жүйесі |- | '''Furamags® / Фурамаг®''' | еритін фурагин (''Furaginum solubile'') | микробқа қарсы препараттар |- | '''Furagīns®''' | фуразидин | микробқа қарсы препараттар |- | '''Fenkarol®''' | квифенадин гидрохлориді (''Quifenadini hydrochloridum'') | аллергология |- | '''Etacizin®''' | этацизин (''Aethacizinum'') | кардиология, аритмияға қарсы дәрілер |- | '''Neomidantan''' | амантадин туындысы | неврология |- | '''Furadonīns''' | нитрофурантоин | микробқа қарсы препараттар |} Компанияның 2026 жылғы каталогында бұлармен қатар ''Nozepam'', ''Anaprilīns'', ''Furasol'', ''Itranols'', ''Herpelāns'', ''Ambroksol'' және басқа тарихи брендтер де көрсетілген.<ref name="products">[https://olpha.eu/en/products/all-products/ All products]. Olpha. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> === Жаңа генерикалық портфелі === 2020-жылдары компания Батыс Еуропа нарығына арналған патенттік қорғау мерзімі аяқталған дәрілердің портфелін кеңейте бастады. 2026 жылғы ресми каталогта жаңа өнімдер қатарында: * '''Sitagliptin Olpha'''; * '''Rivaroxaban Olpha'''; * '''Eltrombopag Olpha'''; * '''Terbinafine Olpha'''; * '''Dutasteride/Tamsulosin Olpha'''; * '''Ticagrelor Olpha'''; * '''Edoxaban Olpha'''; * '''Ezetimibe/Atorvastatin Olpha'''; * '''Omeprazole Olpha'''; * '''Fluconazole Olpha'''; * '''Piracetam Olpha'''; * '''Ciprofloxacin Olpha'''; * '''Abirateron Olpha'''; * '''Meldonium Olpha'''; * '''Zopiclone Olpha''' сияқты дәрілер көрсетіледі.<ref name="products"/> Бұл өнімдердің нақты сатылымға шығуы мен тіркелуі әр мемлекеттің ұлттық реттеуші рәсімдеріне байланысты. === Белсенді фармацевтикалық субстанциялар === Olpha дайын дәрілік препараттармен қатар басқа фармацевтикалық өндірушілерге арналған белсенді фармацевтикалық субстанцияларды да шығарады. 2026 жылғы коммерциялық API портфелінде, басқалармен бірге: * '''амантадин гидрохлориді'''; * '''хлорбутанол гемигидраты'''; * '''фуразидин (Furagin)'''; * '''ибрутиниб'''; * '''мельдоний дигидраты'''; * '''мемантин гидрохлориді'''; * '''нитрофурантоин моногидраты'''; * '''феназепам'''; * '''римантадин гидрохлориді'''; * '''вилдаглиптин''' бар.<ref name="api">[https://olpha.eu/en/products/apis-and-intermediates/ APIs and intermediates]. Olpha. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Компания фармацевтикалық синтезге қажетті адамантан туындылары және басқа органикалық аралық өнімдерді де өндіреді.<ref name="api"/> == Экспорт және халықаралық қызметі == Olpha — экспорты басым фармацевтикалық өндіруші. 2026 жылғы компания деректеріне сәйкес, оның өнімдері '''60-тан астам елге''' жеткізіледі, ал жиырмадан астам мемлекетте өкілдіктер немесе жергілікті құрылымдар бар.<ref name="expo"/> Компанияның географиялық стратегиясы тарихи ТМД және Шығыс Еуропа нарықтарынан Батыс Еуропа, Таяу Шығыс, Солтүстік Африка және Солтүстік Америкаға қарай кеңейіп келеді.<ref name="history"/> 2026 жылғы жағдай бойынша Olpha-ның немесе тарихи атауын сақтаған жергілікті құрылымдардың қызметі Әзербайжан, Қазақстан, Қырғызстан, Литва, Түркия, Украина, Өзбекстан, Франция, Германия, Чехия және басқа мемлекеттерде көрсетілген.<ref name="contacts">[https://olpha.eu/en/contacts/ Contacts]. Olpha. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2026 жылдың ортасында жаңа портфельден шыққан препараттар Балтық мемлекеттерінде, Чехияда, Италияда, Словакияда, Польшада және Францияда сатылымға шығарылған.<ref name="labs"/> == Қазақстандағы қызметі == Olainfarm/Olpha Қазақстан нарығында ұзақ уақыттан бері жұмыс істейді. 2014 жылы ''Forbes Kazakhstan'' Қазақстан мен Латвия арасындағы экономикалық байланыстар туралы мақаласында Латвияның ''Olainfarm'' және ''Grindeks'' фармацевтикалық компанияларының Қазақстанда филиалдары болғанын атап өтті.<ref name="forbeskz">[https://forbes.kz/articles/kak_kazahstan_i_latviya_starayutsya_monetizirovat_obschee_proshloe Как Казахстан и Латвия стараются монетизировать общее прошлое]. ''Forbes Kazakhstan''. 02.12.2014. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2022 жылы Қазақстан Республикасының Латвиядағы елшісі Тимур Примбетов Қазақстан Сыртқы істер министрлігінің ресми ресурсында ''Olainfarm'' мен ''Grindeks'' компанияларын Қазақстанда тұрақты өкілдіктері бар латвиялық фармацевтикалық кәсіпорындардың қатарына жатқызды.<ref name="kzmfa">[https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-riga/press/article/details/104982 Казахстан и Латвия — пример конструктивного сотрудничества]. Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі. 09.12.2022. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2026 жылы компанияның ресми халықаралық контактілер тізімінде Алматыда орналасқан '''Joint-Stock Company Olainfarm Kazakhstan''' көрсетіледі. Оның кеңсесі Абай даңғылы, 151/115 мекенжайында орналасқан.<ref name="contacts"/> Қазақстанның дәрілік заттардың шекті бағалары жөніндегі ресми тізімдерінде Olainfarm/Olpha шығарған бірқатар препараттар кездеседі. Олардың арасында әр жылдардағы және әр тіркеу жазбаларындағы: * '''Адаптол®'''; * '''Нейромидин®'''; * '''Ноофен®''' және '''Ноофен 100'''; * '''Фурамаг®''' сияқты өнімдер бар.<ref name="adilet">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2200030944 Көтерме және бөлшек саудада өткізуге арналған дәрілік заттардың бағаларын реттеу тізімі]. Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2025–2026 жылғы қазақстандық нормативтік деректер компанияның ребрендингі кезең-кезеңімен жүріп жатқанын да көрсетеді. Мысалы, кейбір тіркеу жазбаларында өндіруші әлі де '''«Олайнфарм»''' ретінде көрсетілсе, жаңартылған жазбалардың бір бөлігінде '''«Олфа»''' атауы қолданылған. Нейромидин мен Фурамагтың кейбір позицияларында өндіруші ''Олфа, Латвия'' деп көрсетілген, ал Адаптолдың бірқатар тіркеулерінде бұрынғы ''Олайнфарм'' атауы сақталған.<ref>[https://adilet.zan.kz/rus/docs/V2200030944 Об утверждении перечня лекарственных средств, подлежащих ценовому регулированию]. «Әділет»; [https://adilet.zan.kz/kaz/docs/G26RR000056 2026 жылғы бағалық реттеу құжаттары]. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Қазақстандық салалық ''Қазақстан фармацевтикалық хабаршысы — PharmNews.kz'' дерекқорында да 2026 жылы ''Olainfarm JSC'' өндірушісі және оның Қазақстанда тіркелген дәрілері туралы жазбалар сақталған.<ref>[https://pharmnews.kz/drugs/corporations Корпорации — препараты]. ''PharmNews.kz''. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Осылайша, Қазақстандағы деректерде '''Olainfarm''' және '''Olpha/Олфа''' атауларының қатар кездесуі екі бөлек өндірушіні емес, компанияның 2024 жылдан басталған халықаралық ребрендингін және тіркеу құжаттарын кезең-кезеңімен қайта рәсімдеу үдерісін көрсетеді.<ref name="rebrand"/> == Қырғызстандағы қызметі == Компания [[Қырғызстан]] нарығында да жергілікті заңды тұлға арқылы жұмыс істейді. 2026 жылғы Olpha ресми мәліметінде Бішкекте '''Limited liability company Olainfarm Asia''' (ОсОО ''Olainfarm Asia'') тіркелгені көрсетілген. Компанияның кеңсесі Бішкектегі Горький көшесі, 27/1 мекенжайындағы VEFA Business Center ғимаратында орналасқан.<ref name="contacts"/> Қырғызстанның жергілікті жұмыс берушілер туралы интернет-ресурстарында да ''Олайнфарм Азия'' Бішкекте жұмыс істейтін фармацевтикалық компания ретінде кездеседі.<ref>[https://newjob.kg/company/1973145 OOO «Олайнфарм Азия»]. ''Newjob.kg''. 22.04.2024. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Қырғыз Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің Дәрілік заттар және медициналық бұйымдар департаменті жүргізетін мемлекеттік тізілімдерде әр жылдары ''АО «Олайнфарм»'' өндірушісімен шығарылған бірқатар дәрілер тіркелген. Олардың ішінде '''Нейромидин®''' және '''Ноофен®''' препараттарының әртүрлі дәрілік нысандары кездеседі.<ref name="kgregister">[https://www.dlsmi.kg/ru/ndb_reestr/ Государственный реестр лекарственных средств и медицинских изделий Кыргызской Республики]. Қырғыз Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің Дәрілік заттар және медициналық бұйымдар департаменті. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Мысалы, департамент жариялаған тіркеу деректерінде Нейромидиннің 20 мг таблеткалары және Ноофеннің әртүрлі дәрілік нысандары Латвияның ''АО «Олайнфарм»'' өндірушісімен байланысты көрсетілген.<ref name="kgregister"/> 2024 жылдан кейінгі ребрендингке қарамастан, Қырғызстандағы жергілікті компанияның ресми атауында және бірқатар фармацевтикалық тіркеулерде ''Olainfarm'' атауы 2026 жылы да сақталған.<ref name="contacts"/> == Қаржылық көрсеткіштері == Компания 2022 жылдан кейін қор биржасында листингте болмағандықтан, бұрынғы жария компания кезеңімен салыстырғанда қаржылық ақпараттың жариялану тәртібі өзгерген. Дегенмен Латвияның кәсіпорындар тізіліміне тапсырылатын жылдық есептер мен іскерлік ақпарат базалары арқылы негізгі көрсеткіштер жарияланады. 2024 жылғы нәтижелер бойынша: {| class="wikitable" ! Көрсеткіш ! AS Olpha ! Olpha тобы |- | Айналым | €100,782 млн | €126,874 млн |- | Таза пайда | €30,636 млн | €38,648 млн |} <ref name="finance">[https://www.lsm.lv/raksts/zinas/ekonomika/01.12.2025-olpha-investejusi-44-miljonus-eiro-jaunas-medikamentu-razosanas-iekartas.a624477/ «Olpha» investējusi 4,4 miljonus eiro jaunās medikamentu ražošanas iekārtās]. LSM/LETA. 01.12.2025. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2024 жылы топтың айналымы алдыңғы жылмен салыстырғанда 2,9%-ға, ал пайдасы 28%-ға азайған. Жеке AS Olpha компаниясының айналымы 10,6%-ға, пайдасы 41%-ға төмендеген.<ref name="finance"/> Латвия Мемлекеттік кірістер қызметінің Firmas.lv арқылы жарияланған деректеріне сәйкес, AS Olpha-дағы қызметкерлердің орташа саны 2023 жылы 860, 2024 жылы 789 және 2025 жылы 704 адам болған.<ref name="firmas"/> Компанияның халықаралық тобы мен байланысты кәсіпорындарын қоса есептегендегі адам саны бұдан жоғары; Olpha өзінің корпоративтік материалдарында 850-ден астам маманнан тұратын команда туралы мәлімет береді.<ref name="official"/> == Инвестициялар және даму стратегиясы == 2020-жылдардың ортасында компанияның негізгі инвестициялық бағыттары: * жаңа генерикалық препараттарды әзірлеу; * Батыс Еуропада дәрілерді тіркеу; * өндіріс қуатын арттыру; * өндірісті автоматтандыру; * белсенді фармацевтикалық субстанциялар өндірісін дамыту; * фармацевтикалық R&D қызметтерін экспорттау; * энергетикалық және экологиялық тиімділікті көтеру болды. Компанияның ұзақ мерзімді стратегиясында бес жылдық кезең ішінде жаңа өнімдер портфеліне, өндірістік жабдықтарға, қуатты арттыруға және «жасыл» технологияларға жалпы '''100 млн еуроға дейін''' инвестициялау жоспары жарияланған.<ref name="lsm-invest"/> 2026 жылғы жаңа дайын дәрілік нысандар өндірісі жобасына 5,84 млн еуро инвестиция салынған, оның 3 млн еуросы жобалау мен құрылысқа, 2,84 млн еуросы жаңа технологиялық желілер мен жабдықтарға бағытталды. Латвияның мемлекеттік даму қаржы институты ALTUM жобаға 1,75 млн еуро қаржыландыру берді.<ref name="newfactory"/> == Латвия экономикасындағы орны == Olpha — Олайне қаласының индустриялық дамуына тарихи тұрғыдан ықпал еткен кәсіпорындардың бірі. 1960–1970 жылдары химия-фармацевтика зауытының салынуы қаланың тұрғын үй және әлеуметтік инфрақұрылымының дамуына да әсер етті. Компанияның ресми тарихында зауыт жұмысшылары үшін салынған бірқатар бұрынғы жатақхана ғимараттарында кейін Олайне өлкесінің муниципалдық мекемелері, әлеуметтік қызмет, музыка және өнер мектебі, сауда және қызмет көрсету нысандары орналасқаны көрсетіледі.<ref name="history"/> Фармацевтика Латвияның жоғары қосылған құны бар экспорттық салаларының бірі болып саналады. Olpha өзінің ғылыми-зерттеу, химиялық синтез және дайын дәрілік нысандар өндірісін бір өндірістік жүйеде біріктіруімен ерекшеленеді. == Галерея == <gallery mode="packed" heights="180"> Olainfarm, Olaine.jpg|Олайнедегі кәсіпорын, 2022 жыл Ministru prezidents Valdis Dombrovskis apmeklē uzņēmumu Olainfarm (6886620700).jpg|Латвия премьер-министрі Валдис Домбровскистің кәсіпорынға сапары, 2012 жыл Ministru prezidents Valdis Dombrovskis apmeklē uzņēmumu Olainfarm (6886632832).jpg|Olainfarm өндірістік кешені, 2012 жыл Ministru prezidents Valdis Dombrovskis apmeklē uzņēmumu Olainfarm (6886635866).jpg|Кәсіпорындағы өндірістік үдеріс, 2012 жыл </gallery> == Қараңыз да == * [[Олайне]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://olpha.eu/ Olpha компаниясының ресми сайты] * [https://olpha.kz/ Қазақстандағы Olpha ресми сайты] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Olainfarm Olainfarm/Olpha Wikimedia Commons-та] {{Commonscat|Olainfarm}} [[Санат:Латвия компаниялары]] [[Санат:Фармацевтикалық компаниялар]] [[Санат:1972 жылы құрылған компаниялар]] [[Санат:Олайне]] 2qwbp8aimwujtchg0zscjl3egbeql7a 3 785185 3643578 2026-08-18T06:40:32Z SHB2000 110742 SHB2000 [[Қатысушы талқылауы:Font8388608]] бетін [[Қатысушы талқылауы:Pristome]] бетіне жылжытты: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Font8388608|Font8388608]]" to "[[Special:CentralAuth/Pristome|Pristome]]" 3643578 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Қатысушы талқылауы:Pristome]] svzj264u77xrutdm097csj1ws9skhkl 0 785189 3643587 2026-08-18T07:13:23Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 Жаңа бетте: [[Сурет:Novuss Wettbewerb.jpg|нобай|оңға|300px|Новус ойыны]] '''Новус''' ({{lang-lv|novuss}}; [[Эстония]]да көбіне {{lang-et|koroona}} деп аталады) — арнайы шаршы үстелде [[кий]], ағаш соққыш шайба және жалпақ дискі тәрізді ойын тастарымен ойналатын дәлдік пен тактикаға негізделген [[үстел ойыны]... 3643587 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Novuss Wettbewerb.jpg|нобай|оңға|300px|Новус ойыны]] '''Новус''' ({{lang-lv|novuss}}; [[Эстония]]да көбіне {{lang-et|koroona}} деп аталады) — арнайы шаршы үстелде [[кий]], ағаш соққыш шайба және жалпақ дискі тәрізді ойын тастарымен ойналатын дәлдік пен тактикаға негізделген [[үстел ойыны]] және спорт түрі. Ойынның мақсаты — киймен соққыш шайбаны бағыттап, өз түсіндегі сегіз тастың барлығын үстелдің төрт бұрышындағы қалталарға қарсыластан бұрын түсіру. Новустың қазіргі стандартталған нұсқасы XX ғасырдың 1920-жылдарында [[Балтық теңізі]] аймағында қалыптасып, әсіресе [[Латвия]] мен [[Эстония]]да дамыды. Оның нақты пайда болу тарихы толық құжатталмағанымен, алғашқы сенімді мәліметтер 1927 жылға жатады. Латвияда ойын ережелері 1932 жылы жүйеленіп, сол жылы алғашқы ұлттық чемпионат өткізілді.<ref name="NKMP">[https://nematerialakultura.lv/en/Elementi/elements-43/ The Latvian traditional game Novuss (2025)]. Latvijas Nacionālais kultūras centrs. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Латвияда новус ұлттық спорттық және мәдени дәстүр ретінде қалыптасқан. '''2025 жылы Латвияның дәстүрлі новус ойыны елдің Ұлттық материалдық емес мәдени мұра тізіміне енгізілді'''.<ref name="NKMP"/> Бұл мәртебе [[ЮНЕСКО]]-ның Адамзаттың материалдық емес мәдени мұрасының репрезентативтік тізіміне енгізілгенін білдірмейді. Қазіргі халықаралық жарыстарды және бірыңғай ережелерді '''Новус спорт ұйымдарының халықаралық федерациясы''' — FINSO (''Federation International of Novuss-Sport Organisations'') үйлестіреді.<ref name="FINSOstat">[https://novussport.org/statutes/ Statutes]. Federation International of Novuss-Sport Organisations. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Атауы == Латыш тілінде ойын '''novuss''' деп аталады. Атаудың шығу тегі нақты анықталмаған. Кейбір түсіндірмелерде ол латынның ''novus'' — «жаңа» сөзімен байланыстырылғанымен, бұл жорамалдың тарихи құжаттық дәлелі жоқ.<ref name="NKMP"/> Эстонияда осыған өте жақын ойын және оның ұлттық нұсқасы '''koroona''' атауымен белгілі. Новус кейде бейресми түрде '''«теңіз бильярды»''', '''«балтық бильярды»''' немесе '''«латыш бильярды»''' деп аталады. Алайда ойын [[бильярд]]тан құрал-жабдығы, соққы техникасы және ережелері жағынан едәуір ерекшеленеді. == Тарихы == === Қалыптасуы === Новустың пайда болған нақты орны мен уақыты жөнінде біржақты құжатталған дерек жоқ. Латвияның Ұлттық материалдық емес мәдени мұра тізілімінің мәліметіне сәйкес, XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында Балтық теңізі жағалауындағы порт қалаларында теңізшілер арасында ұқсас үстел ойындары болған.<ref name="NKMP"/> Қазіргі новусқа айналған ойынның дамуы шамамен '''1927 жылдан''' бастап [[Вентспилс]], [[Лиепая]] және [[Рига]] сияқты Латвияның порт қалаларында құжатталады.<ref name="NKMP"/> FINSO-ның тарихи шолуында ойынның алғашқы кезеңі Латвиямен қатар Эстониямен де байланыстырылады. Балтық теңізінің теңізшілері шетел порттарында көрген үстел ойындарының идеяларын өз елдеріне әкеліп, жергілікті жағдайға бейімдеген деген нұсқа бар.<ref name="FINSOhistory">[https://novussport.org/novuss/ Novuss — history]. Federation International of Novuss-Sport Organisations. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Сондықтан новусты қандай да бір көне ойынның тікелей жалғасы деп біржақты есептеу дұрыс емес. Кейбір құрылымдық ұқсастықтарына байланысты оны [[карром]] және қалталы үстел ойындарымен салыстырады, бірақ олардың арасындағы тікелей тарихи сабақтастық дәлелденбеген. === Ережелердің қалыптасуы === 1920-жылдардың соңында қолдан жасалған үстелдердің өлшемдері мен ойын тәртібі әртүрлі болған. Латвияда біртіндеп 1×1 метрлік үстел негізгі стандарт ретінде қалыптасты. '''1932 жылы П. Тютеников''' (''P. Tjutenikovs'') новустың алғашқы жүйеленген ережелерін жариялады.<ref name="NKMP"/><ref name="FINSOhistory"/> Сол жылы Ригада алғашқы Латвия чемпионаты өткізіліп, '''Албертс Раминьш''' (''Alberts Ramiņš'') алғашқы чемпион атанды.<ref name="NKMP"/> Осы кезеңнен бастап новус тұрмыстық ойыннан ұйымдастырылған жарыстық спорт түріне айнала бастады. === Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін === [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] жылдарында ұйымдастырылған жарыстар тоқтап қалды. Соғыстан кейін Латвияда новус қайта жанданды. '''1963 жылы Латвия новус федерациясы''' құрылды. Оның алғашқы басшысы Янис Пиебалгс (''Jānis Piebalgs'') болды.<ref name="NKMP"/> 1964 жылдан әйелдер мен ерлер арасындағы жеке чемпионаттар тұрақты түрде өткізіле бастады. Алғашқы жеке чемпиондар — әйелдер арасында '''Зента Анкрава''', ерлер арасында '''Владиславс Трушелис''' болды.<ref name="NKMP"/> 1971 жылдан новус бойынша жоғары спорттық разрядтар беріле бастады. Ойын әсіресе Латвияда кең таралды. Ресми тарихи деректер бойынша, '''1980-жылдардың басында Латвияда новуспен айналысушылар саны 55 мыңнан асқан'''.<ref name="NKMP"/><ref name="FINSOhistory"/> Кеңестік кезеңде ойын Латвиядан тыс жерлерге де таралып, Эстонияда, Украинада, Ресейде, Беларусьта және басқа өңірлерде ойнаушылар қауымдастықтары қалыптасты. === Халықаралық дамуы === XX ғасырдың соңы мен XXI ғасырдың басында новус Латвия мен Эстониядан тыс жерлерде, соның ішінде Еуропа мен Солтүстік Америкадағы латыш диаспорасы арасында дами түсті. 2003 жылдан үш немесе одан да көп елдің спортшылары қатысатын халықаралық жарыстар тұрақты өткізіле бастады.<ref name="FINSOhistory"/> '''2008 жылы Кёльн қаласында''' халықаралық басқарушы ұйым — '''Federation International of Novuss-Sport Organisations (FINSO)''' құрылды. Оның құрылтайшылары Латвия, Эстония, Германия, Ресей, Украина және Беларусь өкілдері болды.<ref name="FINSOhistory"/> FINSO-ның мақсаты — новусты халықаралық деңгейде дамыту, бірыңғай жарыс ережелерін қалыптастыру, халықаралық турнирлер өткізу және жастар, ардагерлер мен мүмкіндігі шектеулі спортшылар арасында ойынды қолдау.<ref name="FINSOstat"/> == Ойын жабдықтары == [[Сурет:NOVUSS PLAYERS AND EQUIPMENT.jpg|нобай|оңға|300px|Новус үстелі, кий және ойын тастары]] FINSO-ның 2026 жылғы халықаралық ережелерінде ресми жарыстарға арналған үстел мен ойын жабдықтарының негізгі өлшемдері егжей-тегжейлі белгіленген.<ref name="rules2026">[https://novussport.org/wp-content/uploads/2026/04/Novuss-Rules-RU-26.01.02-Release-26.04.14.pdf Правила игры в новус]. FINSO. 02.01.2026 келісілген, 12.04.2026 бекітілген. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> {| class="wikitable" |+ '''Новус жабдықтарының негізгі өлшемдері''' ! Бөлігі ! Ресми өлшемі |- | Ойын алаңының ұзындығы | 1000 ± 1 мм |- | Ойын алаңының ені | 1000 ± 1 мм |- | Үстелдің еденнен жақтау үстіне дейінгі биіктігі | 750–780 мм |- | Бұрыштық қалта диаметрі | 100 ± 1 мм |- | Ортаңғы шеңбер диаметрі | 250 ± 0,5 мм |- | Соққыш шайба диаметрі | 44,5 ± 0,5 мм |- | Соққыш шайба қалыңдығы | 14,5 ± 0,5 мм |- | Соққыш шайбаның ең жоғары салмағы | 22 г |- | Ойын тасының диаметрі | 30 ± 0,3 мм |- | Ойын тасының қалыңдығы | 12 ± 0,2 мм |- | Ойын тасының салмағы | 5 ± 0,3 г |- | Кийдің ең жоғары ұзындығы | 1500 мм |} === Үстел === Новус үстелі шаршы пішінді. Ойын алаңы әдетте кемінде 15 мм қалыңдықтағы фанерадан жасалып, тегіс өңделеді. Үстелдің төрт бұрышында диаметрі шамамен 100 мм болатын қалталар орналасады.<ref name="rules2026"/> Ойын алаңының шеттерінде арнайы сызықтар жүргізіледі. Әр ойыншының өз жағында соққыш шайбаны орналастыруға арналған аймақ бар. Оның шекаралық сызығы жақтаудан 130 мм қашықтықта орналасады. Үстел ортасында диаметрі 250 мм шеңбер белгіленеді.<ref name="rules2026"/> Тастардың жақсы сырғуы үшін жарыс кезінде ойын бетіне арнайы ұнтақ себіледі. Артық ұнтақты тазалау үшін үстел жанында щетка болуы тиіс.<ref name="rules2026"/> === Ойын тастары === Әр ойыншыда бір түсті '''сегіз жалпақ ойын тасы''' болады. Әдетте бір ойыншы қара, екіншісі қызыл тастармен ойнайды. Ресми тастар ағаштан жасалады; FINSO ережелері қайың ағашын қолайлы материалдардың бірі ретінде көрсетеді. Тастың диаметрі шамамен 30 мм, ортасында шағын тесік бар.<ref name="rules2026"/> === Соққыш шайба === Тастарға тікелей киймен емес, арнайы үлкенірек дискі — '''соққыш шайба''' арқылы әсер етіледі. Оның диаметрі шамамен 44,5 мм. Латыш тіліндегі ауызекі ойын дәстүрінде бұл шайбаға ''ripa'', ''šaiba'', ''mamma'', кейде ''govs'' тәрізді атаулар да қолданылған.<ref name="NKMP"/> === Кий === Новус кийі бильярд кийіне ұқсайды, бірақ ойын ерекшеліктеріне сай жасалған. FINSO ережесі бойынша оның ұзындығы 1500 мм-ден аспауы тиіс. Соққы кийдің жіңішке ұшымен орындалады.<ref name="rules2026"/> == Ойын ережелері == === Бастапқы орналасу === [[Сурет:4 player.jpg|нобай|солға|300px|Төрт ойыншы қатысқан новус ойыны]] Жеке ойында екі қарсыластың әрқайсысында сегіз ойын тасы болады. Ойын басталарда бір түстегі сегіз тас ойыншының қарсы жағындағы борт бойына, ортаңғы сызықтың екі жағына төрт-төрттен, бір-біріне жанаса орналастырылады.<ref name="rules2026"/> Соққы жасайтын ойыншы өз шайбасын үстелдің өзіне тиесілі шеткі аймағына орналастырады. === Ойын мақсаты === Негізгі мақсат — '''өз түсіндегі барлық сегіз тасты қарсыластан бұрын төрт бұрыштағы қалталардың біріне түсіру'''. Егер ойыншы ереже бұзбай өз тасын қалтаға түсірсе, ол келесі соққыны да орындауға құқық алады. Сәтті соққылар тізбегі ойыншы қателескенше немесе кезек аяқталғанша жалғасуы мүмкін.<ref name="rules2026"/> === Соққы === Соққы кийдің жіңішке ұшымен соққыш шайбаға жасалады. Кий ойын тасына тікелей тимеуге тиіс. Жарыста әр соққыны орындауға шектеулі уақыт беріледі; FINSO-ның 2026 жылғы ережелерінде қалыпты жағдайда соққыға '''30 секунд''' қарастырылған.<ref name="rules2026"/> Ойыншы үстелдің тек өз жағына тиесілі бөлігінде тұрып ойнайды және қолайлы бағыт іздеу мақсатында үстелді айналып өтіп қарсы жақтан қарауға құқылы емес.<ref name="rules2026"/> === «Ашық» және «жабық» тастар === Новустың тактикалық ерекшеліктерінің бірі — тастың орналасуына байланысты оны тікелей соғуға болатын немесе болмайтын жағдайлардың ажыратылуы. FINSO ережелерінде тікелей соғуға болатын тастар мен тікелей соғуға болмайтын тастар бөлек қарастырылады. Егер тас ойыншының қарсы жағындағы бастапқы борт аймағында орналасса, белгілі жағдайларда оған шайбамен тікелей соққы жасауға тыйым салынады. Мұндай тасты борттан шағылыстыру немесе басқа рұқсат етілген тас арқылы соғу қажет.<ref name="rules2026"/> Осы ереже новустағы позициялық ойын мен борттан шағылыстырып соғу техникасының маңызын арттырады. === Ереже бұзушылықтар === Ереже бұзушылықтарға, жағдайға байланысты: * шайбаны қалтаға түсіру; * қарсыластың тасын ережеге қайшы түсіру; * тыйым салынған тасқа тікелей соғу; * соққы кезінде шайбаны немесе тастарды қолмен қозғау; * соққы тәртібі мен уақыт талабын бұзу; * үстел үстіндегі тастарға бөгде затпен әсер ету сияқты әрекеттер жатады.<ref name="rules2026"/> Ереже бұзылған жағдайда қарсыласқа белгілі бір артықшылық берілуі немесе бұрын түсірілген тас қайтадан үстелге шығарылуы мүмкін. Нақты жаза бұзушылық түріне қарай белгіленеді. === Партия және кездесу === Жеке партия бір ойыншы өзінің барлық тастарын бірінші болып қалтаға түсіргенде аяқталады. Ресми жарыстарда кездесу бірнеше партиядан немесе '''сеттен''' тұрады. Олардың саны мен жеңісті анықтау тәртібі нақты жарыстың регламентіне сәйкес белгіленеді.<ref name="rules2026"/> == Ойын түрлері == Новус бірнеше форматта ойналады. === Жеке ойын === Ең кең таралған түрінде екі ойыншы бір-біріне қарсы ойнайды. Әрқайсысында сегіз тас және жеке соққыш шайба болады. === Жұптық ойын === Жұптық жарыста төрт ойыншы екі командаға бөлінеді. Бір команданың мүшелері үстелдің қарама-қарсы жақтарында орналасып, кезекпен ойнайды. === Командалық жарыстар === Ұлттық және халықаралық жарыстарда командалық есеп те өткізіледі. Команда құрамының саны мен жеке және жұптық кездесулердің арақатынасы жарыс регламентімен анықталады. == Ойын техникасы мен тактикасы == Новус дәлдікпен қатар позициялық ойлауды да қажет етеді. Тәжірибелі ойыншылар: * тікелей соққыларды; * бір немесе бірнеше борттан шағылыстырып соғуды; * басқа тасты аралық құрал ретінде пайдалануды; * қарсыласқа қолайсыз позиция қалдыруды; * шайбаның қозғалыс жылдамдығын бақылауды; * тастардың өзара соқтығысу бұрыштарын есептеуді қолданады. Үстел бетінің сырғанау дәрежесі, ұнтақ мөлшері, кийдің ерекшеліктері және тастардың орналасуы соққы траекториясына әсер етеді. Жоғары деңгейдегі ойында тек тас түсіру емес, келесі соққыға қолайлы позиция қалыптастыру маңызды. == Ұйымдары == === Латвия новус федерациясы === '''Латвия новус федерациясы''' ({{lang-lv|Latvijas Novusa federācija}}) 1963 жылы құрылды және елдегі негізгі ұлттық новус ұйымы болып табылады.<ref name="NKMP"/> Латвияның Спорт федерациялары кеңесінің ресми тізілімінде ол новус спорт түрін басқаратын танылған спорт федерациясы ретінде көрсетілген.<ref>[https://lsfp.lv/sporta_registrs/atzitas_federacijas?print=list Atzītās sporta federācijas]. Latvijas Sporta federāciju padome. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> === FINSO === '''Federation International of Novuss-Sport Organisations (FINSO)''' — новус спорт ұйымдарының халықаралық федерациясы. Ұйым 2008 жылы Германияның [[Кёльн]] қаласында құрылды.<ref name="FINSOhistory"/> FINSO: * халықаралық ойын ережелерін біріздендіреді; * әлемдік және еуропалық жарыстарды үйлестіреді; * халықаралық рейтинг жүйесін жүргізеді; * жасөспірімдер, ардагерлер және мүмкіндігі шектеулі спортшылар арасындағы новусты дамытады.<ref name="FINSOstat"/> 2026 жылы қолданылатын халықаралық ойын ережелері FINSO отырысында 2 қаңтарда келісіліп, '''12 сәуір 2026 жылы бекітілді'''. Олардың негізіне Латвия новус ұйымының 2024 жылғы ережелері алынған.<ref name="rules2026"/> == Жарыстар == Новус бойынша Латвияда жеке, жұптық және командалық ұлттық чемпионаттар өткізіледі. Халықаралық деңгейде FINSO аясында бірнеше жарыс жүйесі қалыптасқан. Олардың қатарында '''Novuss World Cup''' халықаралық рейтингтік кезеңдері бар. 2026 жылғы серия Германия, Латвия, АҚШ, Эстония және басқа елдердегі кезеңдерді қамтиды.<ref>[https://novussport.org/world-cup/ World Cup]. FINSO. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> FINSO мүмкіндігі шектеулі спортшылар үшін бөлек халықаралық жарыстар мен '''European Cup''' кезеңдерін де ұйымдастырады.<ref>[https://novussport.org/euro-cup/ European Cup]. FINSO. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Латвия мәдениетіндегі орны == Новус Латвияда тек жарыстық спорт емес, отбасылық және қоғамдық бос уақыт мәдениетінің бір бөлігі ретінде де таралған. Ойын мектептерде, мәдениет үйлерінде, спорт клубтарында, кәсіпорындарда және отбасылық ортада ойналған. XX ғасырдың екінші жартысында новус Латвия қоғамында аса кең таралып, елдің өзіндік спорттық дәстүрлерінің біріне айналды.<ref name="NKMP"/> '''2025 жылы «Латвияның дәстүрлі новус ойыны» Латвияның Ұлттық материалдық емес мәдени мұра тізіміне енгізілді.'''<ref name="NKMP"/> Тізілімде новустың: * ұрпақтан ұрпаққа берілуі; * жергілікті спорттық дәстүрмен байланысы; * өзіндік терминологиясының болуы; * отбасылық және қоғамдық ортада кең қолданылуы; * Латвияның ұлттық спорт мәдениетіндегі орны оның мәдени мұра ретіндегі құндылығы ретінде көрсетілген.<ref name="NKMP"/> == Қазақстандағы новус == [[Қазақстан]]да новустың қазіргі таралуы негізінен [[Алматы]]дағы әлем халықтарының үстел спорт ойындарын насихаттау және инклюзивті спорт жобаларымен байланысты құжатталған. === Алматыда таралуы === Қазақстандық БАҚ-та новусты белсенді насихаттаушылардың бірі ретінде '''Михаил Тейфель''' аталады. Ол Латвияда оқыған кезінде новуспен танысқанын, кейін Қазақстанда осы және әлем халықтарының басқа да үстел ойындарын дамытуға кіріскенін айтқан.<ref name="DAZ">[https://daz.asia/ru/znakomitsya-s-kulturoj-cherez-igru-legko/ Знакомиться с культурой через игру — легко!]. ''Deutsche Allgemeine Zeitung''. 03.04.2019. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2016 жылы Тейфельдер отбасы Алматыда новус және басқа үстел ойындарын көпшілік іс-шараларында таныстыра бастады. Алғашқы новус үстелдері сырттан сатып алынғаннан кейін, олар Қазақстанда өз конструкциясындағы ойын үстелдерін жасауға кіріскен.<ref name="Ratel">[https://ratel.kz/raw/ne_sprygnul_s_igry Не спрыгнул с игры]. ''Ratel.kz''. 17.09.2017. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Жоба Қазақстандағы кәсіпкерлік байқауларының бірінде 20 мың АҚШ доллары көлемінде грант алған.<ref name="Ratel"/> 2017 жылғы шілдеде Алматыда '''Balalaroom''' үстел ойындары орталығы ашылды. ''Ratel.kz'' дерегі бойынша, жұмыс істеген алғашқы айда орталыққа шамамен 250 адам келген.<ref name="Ratel"/> Balalaroom жобасында новус [[жакколо]], [[корнхол]], [[крокинол]] және әлемнің басқа халықтарына тән үстел ойындарымен бірге таныстырылды. === Спорттық және инклюзивті жобалар === Қазақстанда новус тек ойын-сауық форматы ретінде емес, инклюзивті спорттық іс-шараларда да қолданылады. '''2024 жылғы 10 ақпанда''' Almaty Management University (AlmaU) алаңында ашық инклюзивті үстел спорт ойындарының чемпионаты ұйымдастырылды. Жарысты «Әлеуметтік инклюзивті бағдарламалар орталығы» қоғамдық қоры, Алматы қаласының Үстел спорт ойындары федерациясы және Balalaroom балалар клубы ұйымдастырған.<ref name="AlmaU">[https://almau.edu.kz/ru/otkrytyj-inkljuzivnyj-chempionat-po-nastolnym-sportivnym-igram-v-almau/ Открытый инклюзивный Чемпионат по настольным спортивным играм в AlmaU]. Almaty Management University. 09.02.2024. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Чемпионат бағдарламасына басқа үстел спорт түрлерімен қатар '''новус''' та жеке жарыс дисциплинасы ретінде енгізілген.<ref name="AlmaU"/> 2025 жылы ''El.kz'' Алматыда Медеу ауданы әкімдігінің қолдауымен тегін инклюзивті үстел спорт ойындары клубының жұмыс істегенін хабарлады. Жоба аясында балалар мен ересектерге үстел ойындарын үйрету, инклюзивті жарыстар және педагогтер мен нұсқаушыларды даярлау жүргізілген.<ref>[https://el.kz/ru/u-nas-zabyvayut-o-telefonah-v-almaty-otkrylsya-besplatnyy-klub-nastolnyh-sportivnyh-igr_400030058/ «У нас забывают о телефонах!»: в Алматы открылся бесплатный клуб настольных спортивных игр]. ''El.kz''. 16.07.2025. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2026 жылғы сәуірде Алматыда үстел спорт ойындары бойынша кезекті чемпионат өтті. ''Время'' газетінің мәліметіне сәйкес, бұл жарыс сериясының екінші чемпионатына '''100-ден астам адам''' қатысқан. Басылым новусты Қазақстандағы осы қозғалыстың қалыптасуына ықпал еткен негізгі ойындардың бірі ретінде атайды.<ref name="TimeKZ">[https://time.kz/articles/sport/2026/04/13/budem-druzhit-stolami Будем дружить столами]. ''Время''. 13.04.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Жарысқа Чехиядан келген қонақтар да қатысып, қазақстандық ұйымдастырушылардың үстел спорт ойындарын инклюзивті ортада қолдану тәжірибесімен танысқан.<ref name="TimeKZ"/> Қазақстандағы ашық дереккөздер новустың әзірге дербес жалпыұлттық спорт федерациясы мен ұлттық чемпионаттар жүйесінен гөрі Алматыдағы '''үстел спорт ойындарының кеңірек қозғалысы''' аясында дамып келе жатқанын көрсетеді. Қазақстанда жеке ұлттық новус федерациясының бар екендігі туралы сенімді ресми дерек табылған жоқ. == Инклюзивті спорттағы қолданылуы == Новустың ойыншылардан жүгіруді немесе үлкен алаңда қозғалуды талап етпеуі, сонымен бірге дәлдік, қол қимылын бақылау және тактикалық шешім қабылдауға негізделуі оны әртүрлі жастағы адамдар үшін қолжетімді етеді. FINSO халықаралық деңгейде мүмкіндігі шектеулі ойыншыларға арналған арнайы жарыстарды ұйымдастырады. Ұйымның ресми мақсаттарына мүмкіндігі шектеулі адамдардың новус жарыстарына қатысу мүмкіндігін дамыту да енгізілген.<ref name="FINSOstat"/> Қазақстанда да новус бірнеше инклюзивті үстел спорт жобаларының құрамында қолданылып келеді.<ref name="AlmaU"/> == Ұқсас ойындар == Новустың құрылымы басқа да бірнеше үстел ойындарын еске түсіреді: * '''карром''' — Оңтүстік Азиядан шыққан, дискілерді саусақпен соғылатын арнайы шайба арқылы қалталарға түсіру ойыны; * '''короона''' (''koroona'') — Эстонияда қалыптасқан новусқа өте жақын ойын; * '''крокинол''' — канадалық дискілі үстел ойыны; * қалталы [[бильярд]] түрлері. Новус пен карром арасында ойын принципі бойынша ұқсастық болғанымен, қазіргі тарихи деректер новустың карромнан тікелей шыққанын сенімді түрде дәлелдемейді.<ref name="NKMP"/> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="180"> Novuss Wettbewerb.jpg|Новус жарысы NOVUSS PLAYERS AND EQUIPMENT.jpg|Ойыншылар мен новус жабдықтары Novuss Game Competition and Playing Pieces Called Coins.jpg|Новус ойынының тастары Old novuss table.jpg|Ескі новус үстелі 4 player.jpg|Төрт адамдық ойын </gallery> == Қараңыз да == * [[Карром]] * [[Бильярд]] * [[Крокинол]] * [[Үстел ойыны]] * [[Латвиядағы спорт]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://novussport.org/ FINSO — Новус спорт ұйымдарының халықаралық федерациясы] * [https://nematerialakultura.lv/en/Elementi/elements-43/ Латвияның дәстүрлі новус ойыны — Ұлттық материалдық емес мәдени мұра тізімі] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Novuss Новус Wikimedia Commons-та] {{Commonscat|Novuss}} [[Санат:Үстел ойындары]] [[Санат:Спорт түрлері]] [[Санат:Латвия мәдениеті]] 2agof53x78ycuej1h9b9pg4dch8ehm3 0 785191 3643618 2026-08-18T09:21:39Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: {{Компания |атауы = Coöperatieve Rabobank U.A. |логотипі = Rabobank logo.svg |суреті = Utrecht, hoofdkantoor van de Rabobank foto4 2015-11-01 12.03.jpg |сурет атауы = [[Rabobank Bestuurscentrum|Rabotoren]] ғимаратындағы штаб-пәтері |түрі = жауапкершілігі шектелген [[кооператив]] |биржадағы листинг... 3643618 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Coöperatieve Rabobank U.A. |логотипі = Rabobank logo.svg |суреті = Utrecht, hoofdkantoor van de Rabobank foto4 2015-11-01 12.03.jpg |сурет атауы = [[Rabobank Bestuurscentrum|Rabotoren]] ғимаратындағы штаб-пәтері |түрі = жауапкершілігі шектелген [[кооператив]] |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[1895 жыл|1895]] |құрушы = |орналасуы = [[Рабобанк басқару орталығы|Rabotoren]], [[Утрехт]], Нидерланд |басты адамдары = Стефан Декрейне (директорлар кеңесінің төрағасы)<br>Бас Брауверс (қаржы жөніндегі бас директор) |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = [[Банк ісі|Банк қызметі]]<br>[[Сақтандыру]]<br>[[Лизинг]]<br>[[Жылжымайтын мүлік]] |меншікті капиталы = {{өсім}} €46 млрд (2022)<ref name=AR2022>{{Cite web|url=https://media.rabobank.com/m/467790ff0c0d80c6/original/Annual-Report-2022-EN.pdf|title=Annual Report 2022|website=rabobank.com|access-date=3 November 2023}}</ref> |айналым = {{құлдырау}} [[Еуро|€]]12 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |операциялық кіріс = {{өсім}} €7 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |таза табысы = {{құлдырау}} €2,7 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |активтер = {{өсім}} €635,865 млрд (2025 жылғы 3-тоқсан)<ref name=AR2022/> |капитализация = |қызметкерлер саны = {{өсім}}46 959 (2022)<ref name=AR2022/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = {{ubl|Raiffeisen-Bank|Boerenleenbank}} |бөлімшелері = 144 (Нидерланд) (2022)<ref name=AR2022/> |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|www.rabobank.com}} |Ортаққор = }} '''Rabobank''' ({{IPA|nl|ˈraːboːbɑŋk}}; толық атауы: ''Coöperatieve Rabobank U.A.'') — штаб-пәтері [[Утрехт]]те, Нидерландта орналасқан нидерландтық [[трансұлттық корпорация|трансұлттық]] банк және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. Топтың құрамына 89 жергілікті нидерландтық Rabobank банкі (2019), орталық ұйым (Rabobank Nederland) және көптеген мамандандырылған халықаралық кеңселер мен [[еншілес компания|еншілес ұйымдар]] кіреді. Азық-түлік және [[агробизнес]] Rabobank Group халықаралық қызметінің негізгі бағыты болып табылады.<ref>{{Cite web |title=RaboBank Group Profile |url=http://www.rabobank.com/content/about_us|access-date=2026-07-12}}</ref> Rabobank жалпы активтерінің көлемі бойынша Нидерландтағы екінші ірі банк болып табылады.<ref>{{Cite web |title=Major Banks in the Netherlands |date=2 October 2016|url=https://thebanks.eu/articles/major-banks-in-the-Netherlands|access-date=2026-07-12|website=Thebanks.eu}}</ref> 5s3ixeh7451p30d6g06jtn5gcosenik 3643620 3643618 2026-08-18T09:22:14Z 1nter pares 146705 3643620 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Coöperatieve Rabobank U.A. |логотипі = Rabobank logo.svg |суреті = Utrecht, hoofdkantoor van de Rabobank foto4 2015-11-01 12.03.jpg |сурет атауы = [[Rabobank Bestuurscentrum|Rabotoren]] ғимаратындағы штаб-пәтері |түрі = жауапкершілігі шектелген [[кооператив]] |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[1895 жыл|1895]] |құрушы = |орналасуы = [[Рабобанк басқару орталығы|Rabotoren]], [[Утрехт]], Нидерланд |басты адамдары = Стефан Декрейне (директорлар кеңесінің төрағасы)<br>Бас Брауверс (қаржы жөніндегі бас директор) |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = [[Банк ісі|Банк қызметі]]<br>[[Сақтандыру]]<br>[[Лизинг]]<br>[[Жылжымайтын мүлік]] |меншікті капиталы = {{өсім}} €46 млрд (2022)<ref name=AR2022>{{Cite web|url=https://media.rabobank.com/m/467790ff0c0d80c6/original/Annual-Report-2022-EN.pdf|title=Annual Report 2022|website=rabobank.com|access-date=3 November 2023}}</ref> |айналым = {{құлдырау}} [[Еуро|€]]12 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |операциялық кіріс = {{өсім}} €7 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |таза табысы = {{құлдырау}} €2,7 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |активтер = {{өсім}} €635,865 млрд (2025 жылғы 3-тоқсан)<ref name=AR2022/> |капитализация = |қызметкерлер саны = {{өсім}}46 959 (2022)<ref name=AR2022/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = {{ubl|Raiffeisen-Bank|Boerenleenbank}} |бөлімшелері = 144 (Нидерланд) (2022)<ref name=AR2022/> |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|www.rabobank.com}} |Ортаққор = }} '''Rabobank''' ({{IPA|nl|ˈraːboːbɑŋk}}; толық атауы: ''Coöperatieve Rabobank U.A.'') — штаб-пәтері [[Утрехт]]те, Нидерландта орналасқан нидерландтық [[трансұлттық корпорация|трансұлттық]] банк және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. Топтың құрамына 89 жергілікті нидерландтық Rabobank банкі (2019), орталық ұйым (Rabobank Nederland) және көптеген мамандандырылған халықаралық кеңселер мен [[еншілес компания|еншілес ұйымдар]] кіреді. Азық-түлік және [[агробизнес]] Rabobank Group халықаралық қызметінің негізгі бағыты болып табылады.<ref>{{Cite web |title=RaboBank Group Profile |url=http://www.rabobank.com/content/about_us|access-date=2026-07-12}}</ref> Rabobank жалпы активтерінің көлемі бойынша Нидерландтағы екінші ірі банк болып табылады.<ref>{{Cite web |title=Major Banks in the Netherlands |date=2 October 2016|url=https://thebanks.eu/articles/major-banks-in-the-Netherlands|access-date=2026-07-12|website=Thebanks.eu}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 1itqvh27zhrmyapzrhpohurs0nshabe 3643621 3643620 2026-08-18T09:22:21Z 1nter pares 146705 /* */ 3643621 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Coöperatieve Rabobank U.A. |логотипі = |суреті = Utrecht, hoofdkantoor van de Rabobank foto4 2015-11-01 12.03.jpg |сурет атауы = [[Rabobank Bestuurscentrum|Rabotoren]] ғимаратындағы штаб-пәтері |түрі = жауапкершілігі шектелген [[кооператив]] |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[1895 жыл|1895]] |құрушы = |орналасуы = [[Рабобанк басқару орталығы|Rabotoren]], [[Утрехт]], Нидерланд |басты адамдары = Стефан Декрейне (директорлар кеңесінің төрағасы)<br>Бас Брауверс (қаржы жөніндегі бас директор) |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = [[Банк ісі|Банк қызметі]]<br>[[Сақтандыру]]<br>[[Лизинг]]<br>[[Жылжымайтын мүлік]] |меншікті капиталы = {{өсім}} €46 млрд (2022)<ref name=AR2022>{{Cite web|url=https://media.rabobank.com/m/467790ff0c0d80c6/original/Annual-Report-2022-EN.pdf|title=Annual Report 2022|website=rabobank.com|access-date=3 November 2023}}</ref> |айналым = {{құлдырау}} [[Еуро|€]]12 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |операциялық кіріс = {{өсім}} €7 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |таза табысы = {{құлдырау}} €2,7 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |активтер = {{өсім}} €635,865 млрд (2025 жылғы 3-тоқсан)<ref name=AR2022/> |капитализация = |қызметкерлер саны = {{өсім}}46 959 (2022)<ref name=AR2022/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = {{ubl|Raiffeisen-Bank|Boerenleenbank}} |бөлімшелері = 144 (Нидерланд) (2022)<ref name=AR2022/> |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|www.rabobank.com}} |Ортаққор = }} '''Rabobank''' ({{IPA|nl|ˈraːboːbɑŋk}}; толық атауы: ''Coöperatieve Rabobank U.A.'') — штаб-пәтері [[Утрехт]]те, Нидерландта орналасқан нидерландтық [[трансұлттық корпорация|трансұлттық]] банк және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. Топтың құрамына 89 жергілікті нидерландтық Rabobank банкі (2019), орталық ұйым (Rabobank Nederland) және көптеген мамандандырылған халықаралық кеңселер мен [[еншілес компания|еншілес ұйымдар]] кіреді. Азық-түлік және [[агробизнес]] Rabobank Group халықаралық қызметінің негізгі бағыты болып табылады.<ref>{{Cite web |title=RaboBank Group Profile |url=http://www.rabobank.com/content/about_us|access-date=2026-07-12}}</ref> Rabobank жалпы активтерінің көлемі бойынша Нидерландтағы екінші ірі банк болып табылады.<ref>{{Cite web |title=Major Banks in the Netherlands |date=2 October 2016|url=https://thebanks.eu/articles/major-banks-in-the-Netherlands|access-date=2026-07-12|website=Thebanks.eu}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 7umbo7delpob5uqt9bfyobsfy7js7ht 3643622 3643621 2026-08-18T09:22:33Z 1nter pares 146705 /* */ 3643622 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Coöperatieve Rabobank U.A. |логотипі = |суреті = Utrecht, hoofdkantoor van de Rabobank foto4 2015-11-01 12.03.jpg |сурет атауы = [[Rabobank Bestuurscentrum|Rabotoren]] ғимаратындағы штаб-пәтері |түрі = жауапкершілігі шектелген [[кооператив]] |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[1895 жыл|1895]] |құрушы = |орналасуы = [[Рабобанк басқару орталығы|Rabotoren]], [[Утрехт]], Нидерланд |басты адамдары = Стефан Декрейне (директорлар кеңесінің төрағасы)<br>Бас Брауверс (қаржы жөніндегі бас директор) |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = [[Банк ісі|Банк қызметі]]<br>[[Сақтандыру]]<br>[[Лизинг]]<br>[[Жылжымайтын мүлік]] |меншікті капиталы = {{өсім}} €46 млрд (2022)<ref name=AR2022>{{Cite web|url=https://media.rabobank.com/m/467790ff0c0d80c6/original/Annual-Report-2022-EN.pdf|title=Annual Report 2022|website=rabobank.com|access-date=3 November 2023}}</ref> |айналым = {{құлдырау}} [[Еуро|€]]12 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |операциялық кіріс = {{өсім}} €7 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |таза табысы = {{құлдырау}} €2,7 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |активтер = {{өсім}} €635,865 млрд (2025 жылғы 3-тоқсан)<ref name=AR2022/> |капитализация = |қызметкерлер саны = {{өсім}}46 959 (2022)<ref name=AR2022/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = {{ubl|Raiffeisen-Bank|Boerenleenbank}} |бөлімшелері = 144 (Нидерланд) (2022)<ref name=AR2022/> |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|www.rabobank.com}} |Ортаққор = }} '''Rabobank''' (толық атауы: ''Coöperatieve Rabobank U.A.'') — штаб-пәтері [[Утрехт]]те, Нидерландта орналасқан нидерландтық [[трансұлттық корпорация|трансұлттық]] банк және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. Топтың құрамына 89 жергілікті нидерландтық Rabobank банкі (2019), орталық ұйым (Rabobank Nederland) және көптеген мамандандырылған халықаралық кеңселер мен [[еншілес компания|еншілес ұйымдар]] кіреді. Азық-түлік және [[агробизнес]] Rabobank Group халықаралық қызметінің негізгі бағыты болып табылады.<ref>{{Cite web |title=RaboBank Group Profile |url=http://www.rabobank.com/content/about_us|access-date=2026-07-12}}</ref> Rabobank жалпы активтерінің көлемі бойынша Нидерландтағы екінші ірі банк болып табылады.<ref>{{Cite web |title=Major Banks in the Netherlands |date=2 October 2016|url=https://thebanks.eu/articles/major-banks-in-the-Netherlands|access-date=2026-07-12|website=Thebanks.eu}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 8fbayxbq0fdro659oxt2g260ft74fub 3643624 3643622 2026-08-18T09:23:14Z 1nter pares 146705 /* */ 3643624 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Coöperatieve Rabobank U.A. |логотипі = |суреті = Utrecht, hoofdkantoor van de Rabobank foto4 2015-11-01 12.03.jpg |сурет атауы = [[Rabobank Bestuurscentrum|Rabotoren]] ғимаратындағы штаб-пәтері |түрі = жауапкершілігі шектелген [[кооператив]] |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[1895 жыл|1895]] |құрушы = |орналасуы = [[Рабобанк басқару орталығы|Rabotoren]], [[Утрехт]], Нидерланд |басты адамдары = Стефан Декрейне (директорлар кеңесінің төрағасы)<br>Бас Брауверс (қаржы жөніндегі бас директор) |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = [[Банк ісі|Банк қызметі]]<br>[[Сақтандыру]]<br>[[Лизинг]]<br>[[Жылжымайтын мүлік]] |меншікті капиталы = {{өсім}} €46 млрд (2022)<ref name=AR2022>{{Cite web|url=https://media.rabobank.com/m/467790ff0c0d80c6/original/Annual-Report-2022-EN.pdf|title=Annual Report 2022|website=rabobank.com|access-date=3 November 2023}}</ref> |айналым = {{құлдырау}} [[Еуро|€]]12 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |операциялық кіріс = {{өсім}} €7 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |таза табысы = {{құлдырау}} €2,7 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |активтер = {{өсім}} €635,865 млрд (2025 жылғы 3-тоқсан)<ref name=AR2022/> |капитализация = |қызметкерлер саны = {{өсім}}46 959 (2022)<ref name=AR2022/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = {{ubl|Raiffeisen-Bank|Boerenleenbank}} |бөлімшелері = 144 (Нидерланд) (2022)<ref name=AR2022/> |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|www.rabobank.com}} |Ортаққор = }} '''Rabobank''' (толық атауы: ''Coöperatieve Rabobank U.A.'') — штаб-пәтері [[Утрехт]]те, Нидерландта орналасқан нидерландтық [[трансұлттық корпорация|трансұлттық]] банк және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. Топтың құрамына 89 жергілікті нидерландтық Rabobank банкі (2019), орталық ұйым (Rabobank Nederland) және көптеген мамандандырылған халықаралық кеңселер мен [[еншілес қоғам|еншілес ұйымдар]] кіреді. Азық-түлік және [[агробизнес]] Rabobank Group халықаралық қызметінің негізгі бағыты болып табылады.<ref>{{Cite web |title=RaboBank Group Profile |url=http://www.rabobank.com/content/about_us|access-date=2026-07-12}}</ref> Rabobank жалпы активтерінің көлемі бойынша Нидерландтағы екінші ірі банк болып табылады.<ref>{{Cite web |title=Major Banks in the Netherlands |date=2 October 2016|url=https://thebanks.eu/articles/major-banks-in-the-Netherlands|access-date=2026-07-12|website=Thebanks.eu}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} eujseocnjixrh63g8uoet9htmkr68mb 3643625 3643624 2026-08-18T09:23:29Z 1nter pares 146705 /* */ 3643625 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Coöperatieve Rabobank U.A. |логотипі = |суреті = Utrecht, hoofdkantoor van de Rabobank foto4 2015-11-01 12.03.jpg |сурет атауы = [[Rabobank Bestuurscentrum|Rabotoren]] ғимаратындағы штаб-пәтері |түрі = жауапкершілігі шектелген [[кооператив]] |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[1895 жыл|1895]] |құрушы = |орналасуы = [[Рабобанк басқару орталығы|Rabotoren]], [[Утрехт]], Нидерланд |басты адамдары = Стефан Декрейне (директорлар кеңесінің төрағасы)<br>Бас Брауверс (қаржы жөніндегі бас директор) |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = [[Банк|Банк қызметі]]<br>[[Сақтандыру]]<br>[[Лизинг]]<br>[[Жылжымайтын мүлік]] |меншікті капиталы = {{өсім}} €46 млрд (2022)<ref name=AR2022>{{Cite web|url=https://media.rabobank.com/m/467790ff0c0d80c6/original/Annual-Report-2022-EN.pdf|title=Annual Report 2022|website=rabobank.com|access-date=3 November 2023}}</ref> |айналым = {{құлдырау}} [[Еуро|€]]12 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |операциялық кіріс = {{өсім}} €7 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |таза табысы = {{құлдырау}} €2,7 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |активтер = {{өсім}} €635,865 млрд (2025 жылғы 3-тоқсан)<ref name=AR2022/> |капитализация = |қызметкерлер саны = {{өсім}}46 959 (2022)<ref name=AR2022/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = {{ubl|Raiffeisen-Bank|Boerenleenbank}} |бөлімшелері = 144 (Нидерланд) (2022)<ref name=AR2022/> |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|www.rabobank.com}} |Ортаққор = }} '''Rabobank''' (толық атауы: ''Coöperatieve Rabobank U.A.'') — штаб-пәтері [[Утрехт]]те, Нидерландта орналасқан нидерландтық [[трансұлттық корпорация|трансұлттық]] банк және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. Топтың құрамына 89 жергілікті нидерландтық Rabobank банкі (2019), орталық ұйым (Rabobank Nederland) және көптеген мамандандырылған халықаралық кеңселер мен [[еншілес қоғам|еншілес ұйымдар]] кіреді. Азық-түлік және [[агробизнес]] Rabobank Group халықаралық қызметінің негізгі бағыты болып табылады.<ref>{{Cite web |title=RaboBank Group Profile |url=http://www.rabobank.com/content/about_us|access-date=2026-07-12}}</ref> Rabobank жалпы активтерінің көлемі бойынша Нидерландтағы екінші ірі банк болып табылады.<ref>{{Cite web |title=Major Banks in the Netherlands |date=2 October 2016|url=https://thebanks.eu/articles/major-banks-in-the-Netherlands|access-date=2026-07-12|website=Thebanks.eu}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} hefokgtoowhvpt5fj934in16md510ib 3643626 3643625 2026-08-18T09:24:11Z 1nter pares 146705 3643626 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Coöperatieve Rabobank U.A. |логотипі = |суреті = Utrecht, hoofdkantoor van de Rabobank foto4 2015-11-01 12.03.jpg |сурет атауы = [[Rabobank Bestuurscentrum|Rabotoren]] ғимаратындағы штаб-пәтері |түрі = жауапкершілігі шектелген [[кооператив]] |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[1895 жыл|1895]] |құрушы = |орналасуы = [[Рабобанк басқару орталығы|Rabotoren]], [[Утрехт]], Нидерланд |басты адамдары = Стефан Декрейне (директорлар кеңесінің төрағасы)<br>Бас Брауверс (қаржы жөніндегі бас директор) |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = [[Банк|Банк қызметі]]<br>[[Сақтандыру]]<br>[[Лизинг]]<br>[[Жылжымайтын мүлік]] |меншікті капиталы = {{өсім}} €46 млрд (2022)<ref name=AR2022>{{Cite web|url=https://media.rabobank.com/m/467790ff0c0d80c6/original/Annual-Report-2022-EN.pdf|title=Annual Report 2022|website=rabobank.com|access-date=3 November 2023}}</ref> |айналым = {{құлдырау}} [[Еуро|€]]12 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |операциялық кіріс = {{өсім}} €7 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |таза табысы = {{құлдырау}} €2,7 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |активтер = {{өсім}} €635,865 млрд (2025 жылғы 3-тоқсан)<ref name=AR2022/> |капитализация = |қызметкерлер саны = {{өсім}}46 959 (2022)<ref name=AR2022/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = {{ubl|Raiffeisen-Bank|Boerenleenbank}} |бөлімшелері = 144 (Нидерланд) (2022)<ref name=AR2022/> |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|www.rabobank.com}} |Ортаққор = }} '''Rabobank''' (толық атауы: ''Coöperatieve Rabobank U.A.'') — штаб-пәтері [[Утрехт]]те, Нидерландта орналасқан нидерландтық [[трансұлттық корпорация|трансұлттық]] банк және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. Топтың құрамына 89 жергілікті нидерландтық Rabobank банкі (2019), орталық ұйым (Rabobank Nederland) және көптеген мамандандырылған халықаралық кеңселер мен [[еншілес қоғам|еншілес ұйымдар]] кіреді. Азық-түлік және [[агробизнес]] Rabobank Group халықаралық қызметінің негізгі бағыты болып табылады.<ref>{{Cite web |title=RaboBank Group Profile |url=http://www.rabobank.com/content/about_us|access-date=2026-07-12}}</ref> Rabobank жалпы активтерінің көлемі бойынша Нидерландтағы екінші ірі банк болып табылады.<ref>{{Cite web |title=Major Banks in the Netherlands |date=2 October 2016|url=https://thebanks.eu/articles/major-banks-in-the-Netherlands|access-date=2026-07-12|website=Thebanks.eu}}</ref> [[1-деңгейлі капитал]] көлемі бойынша ұйым әлемдегі 50 ірі қаржы институтының қатарына кіреді. 2022 жылғы жағдай бойынша жалпы активтері 628 миллиард еуроны, ал таза пайдасы 2,7 миллиард еуроны құрады.<ref name=AR2022/> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} ruzqx8fhx2ddh0biqxdgq6vcj162mbj 3643627 3643626 2026-08-18T09:24:21Z 1nter pares 146705 3643627 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Coöperatieve Rabobank U.A. |логотипі = |суреті = Utrecht, hoofdkantoor van de Rabobank foto4 2015-11-01 12.03.jpg |сурет атауы = [[Rabobank Bestuurscentrum|Rabotoren]] ғимаратындағы штаб-пәтері |түрі = жауапкершілігі шектелген [[кооператив]] |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[1895 жыл|1895]] |құрушы = |орналасуы = [[Рабобанк басқару орталығы|Rabotoren]], [[Утрехт]], Нидерланд |басты адамдары = Стефан Декрейне (директорлар кеңесінің төрағасы)<br>Бас Брауверс (қаржы жөніндегі бас директор) |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = [[Банк|Банк қызметі]]<br>[[Сақтандыру]]<br>[[Лизинг]]<br>[[Жылжымайтын мүлік]] |меншікті капиталы = {{өсім}} €46 млрд (2022)<ref name=AR2022>{{Cite web|url=https://media.rabobank.com/m/467790ff0c0d80c6/original/Annual-Report-2022-EN.pdf|title=Annual Report 2022|website=rabobank.com|access-date=3 November 2023}}</ref> |айналым = {{құлдырау}} [[Еуро|€]]12 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |операциялық кіріс = {{өсім}} €7 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |таза табысы = {{құлдырау}} €2,7 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |активтер = {{өсім}} €635,865 млрд (2025 жылғы 3-тоқсан)<ref name=AR2022/> |капитализация = |қызметкерлер саны = {{өсім}}46 959 (2022)<ref name=AR2022/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = {{ubl|Raiffeisen-Bank|Boerenleenbank}} |бөлімшелері = 144 (Нидерланд) (2022)<ref name=AR2022/> |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|www.rabobank.com}} |Ортаққор = }} '''Rabobank''' (толық атауы: ''Coöperatieve Rabobank U.A.'') — штаб-пәтері [[Утрехт]]те, Нидерландта орналасқан нидерландтық [[трансұлттық корпорация|трансұлттық]] банк және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. Топтың құрамына 89 жергілікті нидерландтық Rabobank банкі (2019), орталық ұйым (Rabobank Nederland) және көптеген мамандандырылған халықаралық кеңселер мен [[еншілес қоғам|еншілес ұйымдар]] кіреді. Азық-түлік және [[агробизнес]] Rabobank Group халықаралық қызметінің негізгі бағыты болып табылады.<ref>{{Cite web |title=RaboBank Group Profile |url=http://www.rabobank.com/content/about_us|access-date=2026-07-12}}</ref> Rabobank жалпы активтерінің көлемі бойынша Нидерландтағы екінші ірі банк болып табылады.<ref>{{Cite web |title=Major Banks in the Netherlands |date=2 October 2016|url=https://thebanks.eu/articles/major-banks-in-the-Netherlands|access-date=2026-07-12|website=Thebanks.eu}}</ref> [[1-деңгейлі капитал]] көлемі бойынша ұйым әлемдегі 50 ірі қаржы институтының қатарына кіреді. 2022 жылғы жағдай бойынша жалпы активтері 628 миллиард еуроны, ал таза пайдасы 2,7 миллиард еуроны құрады.<ref name=AR2022/> == Тарихы == == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} fbap0xd8bu8n17lteteabs6c5zf48ue 3643629 3643627 2026-08-18T09:25:44Z 1nter pares 146705 3643629 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Coöperatieve Rabobank U.A. |логотипі = |суреті = Utrecht, hoofdkantoor van de Rabobank foto4 2015-11-01 12.03.jpg |сурет атауы = [[Rabobank Bestuurscentrum|Rabotoren]] ғимаратындағы штаб-пәтері |түрі = жауапкершілігі шектелген [[кооператив]] |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[1895 жыл|1895]] |құрушы = |орналасуы = [[Рабобанк басқару орталығы|Rabotoren]], [[Утрехт]], Нидерланд |басты адамдары = Стефан Декрейне (директорлар кеңесінің төрағасы)<br>Бас Брауверс (қаржы жөніндегі бас директор) |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = [[Банк|Банк қызметі]]<br>[[Сақтандыру]]<br>[[Лизинг]]<br>[[Жылжымайтын мүлік]] |меншікті капиталы = {{өсім}} €46 млрд (2022)<ref name=AR2022>{{Cite web|url=https://media.rabobank.com/m/467790ff0c0d80c6/original/Annual-Report-2022-EN.pdf|title=Annual Report 2022|website=rabobank.com|access-date=3 November 2023}}</ref> |айналым = {{құлдырау}} [[Еуро|€]]12 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |операциялық кіріс = {{өсім}} €7 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |таза табысы = {{құлдырау}} €2,7 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |активтер = {{өсім}} €635,865 млрд (2025 жылғы 3-тоқсан)<ref name=AR2022/> |капитализация = |қызметкерлер саны = {{өсім}}46 959 (2022)<ref name=AR2022/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = {{ubl|Raiffeisen-Bank|Boerenleenbank}} |бөлімшелері = 144 (Нидерланд) (2022)<ref name=AR2022/> |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|www.rabobank.com}} |Ортаққор = }} '''Rabobank''' (толық атауы: ''Coöperatieve Rabobank U.A.'') — штаб-пәтері [[Утрехт]]те, Нидерландта орналасқан нидерландтық [[трансұлттық корпорация|трансұлттық]] банк және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. Топтың құрамына 89 жергілікті нидерландтық Rabobank банкі (2019), орталық ұйым (Rabobank Nederland) және көптеген мамандандырылған халықаралық кеңселер мен [[еншілес қоғам|еншілес ұйымдар]] кіреді. Азық-түлік және [[агробизнес]] Rabobank Group халықаралық қызметінің негізгі бағыты болып табылады.<ref>{{Cite web |title=RaboBank Group Profile |url=http://www.rabobank.com/content/about_us|access-date=2026-07-12}}</ref> Rabobank жалпы активтерінің көлемі бойынша Нидерландтағы екінші ірі банк болып табылады.<ref>{{Cite web |title=Major Banks in the Netherlands |date=2 October 2016|url=https://thebanks.eu/articles/major-banks-in-the-Netherlands|access-date=2026-07-12|website=Thebanks.eu}}</ref> [[1-деңгейлі капитал]] көлемі бойынша ұйым әлемдегі 50 ірі қаржы институтының қатарына кіреді. 2022 жылғы жағдай бойынша жалпы активтері 628 миллиард еуроны, ал таза пайдасы 2,7 миллиард еуроны құрады.<ref name=AR2022/> Rabobank [[Еуропалық банк қадағалауы]] 2014 жылдың соңында күшіне енгеннен бері «Маңызды институт» ретінде белгіленген және соның нәтижесінде [[Еуропалық орталық банк]] тарапынан тікелей қадағаланады.<ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date=2014 жылғы 4 қыркүйек |access-date=2026-07-12}}</ref><ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date=2023 жылғы 1 қаңтар |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf |access-date=2026-07-12}}</ref> == Тарихы == == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} fq9oaz7sbnqds8a8qkoj2q20r3jj3iv 3643630 3643629 2026-08-18T09:26:46Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3643630 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Coöperatieve Rabobank U.A. |логотипі = |суреті = Utrecht, hoofdkantoor van de Rabobank foto4 2015-11-01 12.03.jpg |сурет атауы = [[Rabobank Bestuurscentrum|Rabotoren]] ғимаратындағы штаб-пәтері |түрі = жауапкершілігі шектелген [[кооператив]] |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[1895 жыл|1895]] |құрушы = |орналасуы = [[Рабобанк басқару орталығы|Rabotoren]], [[Утрехт]], Нидерланд |басты адамдары = Стефан Декрейне (директорлар кеңесінің төрағасы)<br>Бас Брауверс (қаржы жөніндегі бас директор) |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = [[Банк|Банк қызметі]]<br>[[Сақтандыру]]<br>[[Лизинг]]<br>[[Жылжымайтын мүлік]] |меншікті капиталы = {{өсім}} €46 млрд (2022)<ref name=AR2022>{{Cite web|url=https://media.rabobank.com/m/467790ff0c0d80c6/original/Annual-Report-2022-EN.pdf|title=Annual Report 2022|website=rabobank.com|access-date=3 November 2023}}</ref> |айналым = {{құлдырау}} [[Еуро|€]]12 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |операциялық кіріс = {{өсім}} €7 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |таза табысы = {{құлдырау}} €2,7 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |активтер = {{өсім}} €635,865 млрд (2025 жылғы 3-тоқсан)<ref name=AR2022/> |капитализация = |қызметкерлер саны = {{өсім}}46 959 (2022)<ref name=AR2022/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = {{ubl|Raiffeisen-Bank|Boerenleenbank}} |бөлімшелері = 144 (Нидерланд) (2022)<ref name=AR2022/> |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|www.rabobank.com}} |Ортаққор = }} '''Rabobank''' (толық атауы: ''Coöperatieve Rabobank U.A.'') — штаб-пәтері [[Утрехт]]те, Нидерландта орналасқан нидерландтық [[трансұлттық корпорация|трансұлттық]] банк және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. Топтың құрамына 89 жергілікті нидерландтық Rabobank банкі (2019), орталық ұйым (Rabobank Nederland) және көптеген мамандандырылған халықаралық кеңселер мен [[еншілес қоғам|еншілес ұйымдар]] кіреді. Азық-түлік және [[агробизнес]] Rabobank Group халықаралық қызметінің негізгі бағыты болып табылады.<ref>{{Cite web |title=RaboBank Group Profile |url=http://www.rabobank.com/content/about_us|access-date=2026-07-12}}</ref> Rabobank жалпы активтерінің көлемі бойынша Нидерландтағы екінші ірі банк болып табылады.<ref>{{Cite web |title=Major Banks in the Netherlands |date=2 October 2016|url=https://thebanks.eu/articles/major-banks-in-the-Netherlands|access-date=2026-07-12|website=Thebanks.eu}}</ref> [[1-деңгейлі капитал]] көлемі бойынша ұйым әлемдегі 50 ірі қаржы институтының қатарына кіреді. 2022 жылғы жағдай бойынша жалпы активтері 628 миллиард еуроны, ал таза пайдасы 2,7 миллиард еуроны құрады.<ref name=AR2022/> Rabobank [[Еуропалық банк қадағалауы]] 2014 жылдың соңында күшіне енгеннен бері «Маңызды институт» ретінде белгіленген және соның нәтижесінде [[Еуропалық орталық банк]] тарапынан тікелей қадағаланады.<ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date=2014 жылғы 4 қыркүйек |access-date=2026-07-12}}</ref><ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date=2023 жылғы 1 қаңтар |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf |access-date=2026-07-12}}</ref> == Тарихы == Тамыры [[ауыл шаруашылығы]]на негізделген Rabobank жергілікті нарықтарға қызмет көрсететін жергілікті [[кредиттік кооператив]]тер федерациясы ретінде құрылған. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} sl3fdixr39gummqfclew90eah9xhhrm 3643632 3643630 2026-08-18T09:28:01Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3643632 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Coöperatieve Rabobank U.A. |логотипі = |суреті = Utrecht, hoofdkantoor van de Rabobank foto4 2015-11-01 12.03.jpg |сурет атауы = [[Rabobank Bestuurscentrum|Rabotoren]] ғимаратындағы штаб-пәтері |түрі = жауапкершілігі шектелген [[кооператив]] |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[1895 жыл|1895]] |құрушы = |орналасуы = [[Рабобанк басқару орталығы|Rabotoren]], [[Утрехт]], Нидерланд |басты адамдары = Стефан Декрейне (директорлар кеңесінің төрағасы)<br>Бас Брауверс (қаржы жөніндегі бас директор) |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = [[Банк|Банк қызметі]]<br>[[Сақтандыру]]<br>[[Лизинг]]<br>[[Жылжымайтын мүлік]] |меншікті капиталы = {{өсім}} €46 млрд (2022)<ref name=AR2022>{{Cite web|url=https://media.rabobank.com/m/467790ff0c0d80c6/original/Annual-Report-2022-EN.pdf|title=Annual Report 2022|website=rabobank.com|access-date=3 November 2023}}</ref> |айналым = {{құлдырау}} [[Еуро|€]]12 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |операциялық кіріс = {{өсім}} €7 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |таза табысы = {{құлдырау}} €2,7 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |активтер = {{өсім}} €635,865 млрд (2025 жылғы 3-тоқсан)<ref name=AR2022/> |капитализация = |қызметкерлер саны = {{өсім}}46 959 (2022)<ref name=AR2022/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = {{ubl|Raiffeisen-Bank|Boerenleenbank}} |бөлімшелері = 144 (Нидерланд) (2022)<ref name=AR2022/> |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|www.rabobank.com}} |Ортаққор = }} '''Rabobank''' (толық атауы: ''Coöperatieve Rabobank U.A.'') — штаб-пәтері [[Утрехт]]те, Нидерландта орналасқан нидерландтық [[трансұлттық корпорация|трансұлттық]] банк және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. Топтың құрамына 89 жергілікті нидерландтық Rabobank банкі (2019), орталық ұйым (Rabobank Nederland) және көптеген мамандандырылған халықаралық кеңселер мен [[еншілес қоғам|еншілес ұйымдар]] кіреді. Азық-түлік және [[агробизнес]] Rabobank Group халықаралық қызметінің негізгі бағыты болып табылады.<ref>{{Cite web |title=RaboBank Group Profile |url=http://www.rabobank.com/content/about_us|access-date=2026-07-12}}</ref> Rabobank жалпы активтерінің көлемі бойынша Нидерландтағы екінші ірі банк болып табылады.<ref>{{Cite web |title=Major Banks in the Netherlands |date=2 October 2016|url=https://thebanks.eu/articles/major-banks-in-the-Netherlands|access-date=2026-07-12|website=Thebanks.eu}}</ref> [[1-деңгейлі капитал]] көлемі бойынша ұйым әлемдегі 50 ірі қаржы институтының қатарына кіреді. 2022 жылғы жағдай бойынша жалпы активтері 628 миллиард еуроны, ал таза пайдасы 2,7 миллиард еуроны құрады.<ref name=AR2022/> Rabobank [[Еуропалық банк қадағалауы]] 2014 жылдың соңында күшіне енгеннен бері «Маңызды институт» ретінде белгіленген және соның нәтижесінде [[Еуропалық орталық банк]] тарапынан тікелей қадағаланады.<ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date=2014 жылғы 4 қыркүйек |access-date=2026-07-12}}</ref><ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date=2023 жылғы 1 қаңтар |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf |access-date=2026-07-12}}</ref> == Тарихы == Тамыры [[ауыл шаруашылығы]]на негізделген Rabobank жергілікті нарықтарға қызмет көрсететін жергілікті [[кредиттік кооператив]]тер федерациясы ретінде құрылған. === Фермерлер банктерінің құрылуы === Банктің негізі [[кредиттік кооператив]]тер қозғалысының негізін қалаушы [[Фридрих Вильгельм Райффайзен]]нің идеяларына сүйенді. Ол 1864 жылы Германияда алғашқы фермерлер банкін құрды. Ауылдық жердің мэрі ретінде ол фермерлер мен олардың отбасыларының өте ауыр кедейлігіне куә болды. Ол бұл мұқтаждықты [[Қайырымдылық (іс-тәжірибе)|қайырымдылық көмек]] арқылы жеңілдетуге тырысты, алайда ұзақ мерзімді перспективада [[Өзін-өзі қамтамасыз ету|өз күшіне сүйенудің]] мүмкіндігі көбірек екенін түсінді. Осылайша 1864 жылы өзінің қайырымдылық қорын фермерлер банкіне айналдырды. Осы арқылы ол ауыл тұрғындарының жинақтарын жинап, кәсіпкерлікпен айналысатын фермерлерге несие беретін ''Darlehnskassen-Verein'' ұйымын құрды.<ref>{{Cite news |title=1500 euro lenen? Vergelijk alle mogelijkheden! - 1500eurolenen.nl |language=nl-NL |work=1500 Euro Lenen |url=https://1500eurolenen.nl/ |access-date=15 May 2017}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 75udtzajwjhqq6qzryvzbfi2a5tg6iv 3643633 3643632 2026-08-18T09:28:15Z 1nter pares 146705 /* Фермерлер банктерінің құрылуы */ 3643633 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Coöperatieve Rabobank U.A. |логотипі = |суреті = Utrecht, hoofdkantoor van de Rabobank foto4 2015-11-01 12.03.jpg |сурет атауы = [[Rabobank Bestuurscentrum|Rabotoren]] ғимаратындағы штаб-пәтері |түрі = жауапкершілігі шектелген [[кооператив]] |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[1895 жыл|1895]] |құрушы = |орналасуы = [[Рабобанк басқару орталығы|Rabotoren]], [[Утрехт]], Нидерланд |басты адамдары = Стефан Декрейне (директорлар кеңесінің төрағасы)<br>Бас Брауверс (қаржы жөніндегі бас директор) |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = [[Банк|Банк қызметі]]<br>[[Сақтандыру]]<br>[[Лизинг]]<br>[[Жылжымайтын мүлік]] |меншікті капиталы = {{өсім}} €46 млрд (2022)<ref name=AR2022>{{Cite web|url=https://media.rabobank.com/m/467790ff0c0d80c6/original/Annual-Report-2022-EN.pdf|title=Annual Report 2022|website=rabobank.com|access-date=3 November 2023}}</ref> |айналым = {{құлдырау}} [[Еуро|€]]12 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |операциялық кіріс = {{өсім}} €7 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |таза табысы = {{құлдырау}} €2,7 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |активтер = {{өсім}} €635,865 млрд (2025 жылғы 3-тоқсан)<ref name=AR2022/> |капитализация = |қызметкерлер саны = {{өсім}}46 959 (2022)<ref name=AR2022/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = {{ubl|Raiffeisen-Bank|Boerenleenbank}} |бөлімшелері = 144 (Нидерланд) (2022)<ref name=AR2022/> |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|www.rabobank.com}} |Ортаққор = }} '''Rabobank''' (толық атауы: ''Coöperatieve Rabobank U.A.'') — штаб-пәтері [[Утрехт]]те, Нидерландта орналасқан нидерландтық [[трансұлттық корпорация|трансұлттық]] банк және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. Топтың құрамына 89 жергілікті нидерландтық Rabobank банкі (2019), орталық ұйым (Rabobank Nederland) және көптеген мамандандырылған халықаралық кеңселер мен [[еншілес қоғам|еншілес ұйымдар]] кіреді. Азық-түлік және [[агробизнес]] Rabobank Group халықаралық қызметінің негізгі бағыты болып табылады.<ref>{{Cite web |title=RaboBank Group Profile |url=http://www.rabobank.com/content/about_us|access-date=2026-07-12}}</ref> Rabobank жалпы активтерінің көлемі бойынша Нидерландтағы екінші ірі банк болып табылады.<ref>{{Cite web |title=Major Banks in the Netherlands |date=2 October 2016|url=https://thebanks.eu/articles/major-banks-in-the-Netherlands|access-date=2026-07-12|website=Thebanks.eu}}</ref> [[1-деңгейлі капитал]] көлемі бойынша ұйым әлемдегі 50 ірі қаржы институтының қатарына кіреді. 2022 жылғы жағдай бойынша жалпы активтері 628 миллиард еуроны, ал таза пайдасы 2,7 миллиард еуроны құрады.<ref name=AR2022/> Rabobank [[Еуропалық банк қадағалауы]] 2014 жылдың соңында күшіне енгеннен бері «Маңызды институт» ретінде белгіленген және соның нәтижесінде [[Еуропалық орталық банк]] тарапынан тікелей қадағаланады.<ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date=2014 жылғы 4 қыркүйек |access-date=2026-07-12}}</ref><ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date=2023 жылғы 1 қаңтар |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf |access-date=2026-07-12}}</ref> == Тарихы == Тамыры [[ауыл шаруашылығы]]на негізделген Rabobank жергілікті нарықтарға қызмет көрсететін жергілікті [[кредиттік кооператив]]тер федерациясы ретінде құрылған. === Фермерлер банктерінің құрылуы === Банктің негізі [[кредиттік кооператив]]тер қозғалысының негізін қалаушы [[Фридрих Вильгельм Райффайзен]]нің идеяларына сүйенді. Ол 1864 жылы Германияда алғашқы фермерлер банкін құрды. Ауылдық жердің мэрі ретінде ол фермерлер мен олардың отбасыларының өте ауыр кедейлігіне куә болды. Ол бұл мұқтаждықты [[Қайырымдылық|қайырымдылық көмек]] арқылы жеңілдетуге тырысты, алайда ұзақ мерзімді перспективада [[Өзін-өзі қамтамасыз ету|өз күшіне сүйенудің]] мүмкіндігі көбірек екенін түсінді. Осылайша 1864 жылы өзінің қайырымдылық қорын фермерлер банкіне айналдырды. Осы арқылы ол ауыл тұрғындарының жинақтарын жинап, кәсіпкерлікпен айналысатын фермерлерге несие беретін ''Darlehnskassen-Verein'' ұйымын құрды.<ref>{{Cite news |title=1500 euro lenen? Vergelijk alle mogelijkheden! - 1500eurolenen.nl |language=nl-NL |work=1500 Euro Lenen |url=https://1500eurolenen.nl/ |access-date=15 May 2017}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 8822chvad2qgmpauu8onmk7qlcws5q2 3643635 3643633 2026-08-18T09:30:04Z 1nter pares 146705 /* Фермерлер банктерінің құрылуы */ 3643635 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Coöperatieve Rabobank U.A. |логотипі = |суреті = Utrecht, hoofdkantoor van de Rabobank foto4 2015-11-01 12.03.jpg |сурет атауы = [[Rabobank Bestuurscentrum|Rabotoren]] ғимаратындағы штаб-пәтері |түрі = жауапкершілігі шектелген [[кооператив]] |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[1895 жыл|1895]] |құрушы = |орналасуы = [[Рабобанк басқару орталығы|Rabotoren]], [[Утрехт]], Нидерланд |басты адамдары = Стефан Декрейне (директорлар кеңесінің төрағасы)<br>Бас Брауверс (қаржы жөніндегі бас директор) |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = [[Банк|Банк қызметі]]<br>[[Сақтандыру]]<br>[[Лизинг]]<br>[[Жылжымайтын мүлік]] |меншікті капиталы = {{өсім}} €46 млрд (2022)<ref name=AR2022>{{Cite web|url=https://media.rabobank.com/m/467790ff0c0d80c6/original/Annual-Report-2022-EN.pdf|title=Annual Report 2022|website=rabobank.com|access-date=3 November 2023}}</ref> |айналым = {{құлдырау}} [[Еуро|€]]12 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |операциялық кіріс = {{өсім}} €7 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |таза табысы = {{құлдырау}} €2,7 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |активтер = {{өсім}} €635,865 млрд (2025 жылғы 3-тоқсан)<ref name=AR2022/> |капитализация = |қызметкерлер саны = {{өсім}}46 959 (2022)<ref name=AR2022/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = {{ubl|Raiffeisen-Bank|Boerenleenbank}} |бөлімшелері = 144 (Нидерланд) (2022)<ref name=AR2022/> |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|www.rabobank.com}} |Ортаққор = }} '''Rabobank''' (толық атауы: ''Coöperatieve Rabobank U.A.'') — штаб-пәтері [[Утрехт]]те, Нидерландта орналасқан нидерландтық [[трансұлттық корпорация|трансұлттық]] банк және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. Топтың құрамына 89 жергілікті нидерландтық Rabobank банкі (2019), орталық ұйым (Rabobank Nederland) және көптеген мамандандырылған халықаралық кеңселер мен [[еншілес қоғам|еншілес ұйымдар]] кіреді. Азық-түлік және [[агробизнес]] Rabobank Group халықаралық қызметінің негізгі бағыты болып табылады.<ref>{{Cite web |title=RaboBank Group Profile |url=http://www.rabobank.com/content/about_us|access-date=2026-07-12}}</ref> Rabobank жалпы активтерінің көлемі бойынша Нидерландтағы екінші ірі банк болып табылады.<ref>{{Cite web |title=Major Banks in the Netherlands |date=2 October 2016|url=https://thebanks.eu/articles/major-banks-in-the-Netherlands|access-date=2026-07-12|website=Thebanks.eu}}</ref> [[1-деңгейлі капитал]] көлемі бойынша ұйым әлемдегі 50 ірі қаржы институтының қатарына кіреді. 2022 жылғы жағдай бойынша жалпы активтері 628 миллиард еуроны, ал таза пайдасы 2,7 миллиард еуроны құрады.<ref name=AR2022/> Rabobank [[Еуропалық банк қадағалауы]] 2014 жылдың соңында күшіне енгеннен бері «Маңызды институт» ретінде белгіленген және соның нәтижесінде [[Еуропалық орталық банк]] тарапынан тікелей қадағаланады.<ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date=2014 жылғы 4 қыркүйек |access-date=2026-07-12}}</ref><ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date=2023 жылғы 1 қаңтар |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf |access-date=2026-07-12}}</ref> == Тарихы == Тамыры [[ауыл шаруашылығы]]на негізделген Rabobank жергілікті нарықтарға қызмет көрсететін жергілікті [[кредиттік кооператив]]тер федерациясы ретінде құрылған. === Фермерлер банктерінің құрылуы === Банктің негізі [[кредиттік кооператив]]тер қозғалысының негізін қалаушы [[Фридрих Вильгельм Райффайзен]]нің идеяларына сүйенді. Ол 1864 жылы Германияда алғашқы фермерлер банкін құрды. Ауылдық жердің мэрі ретінде ол фермерлер мен олардың отбасыларының өте ауыр кедейлігіне куә болды. Ол бұл мұқтаждықты [[Қайырымдылық|қайырымдылық көмек]] арқылы жеңілдетуге тырысты, алайда ұзақ мерзімді перспективада [[Өзін-өзі қамтамасыз ету|өз күшіне сүйенудің]] мүмкіндігі көбірек екенін түсінді. Осылайша 1864 жылы өзінің қайырымдылық қорын фермерлер банкіне айналдырды. Осы арқылы ол ауыл тұрғындарының жинақтарын жинап, кәсіпкерлікпен айналысатын фермерлерге несие беретін ''Darlehnskassen-Verein'' ұйымын құрды.<ref>{{Cite news |title=1500 euro lenen? Vergelijk alle mogelijkheden! - 1500eurolenen.nl |language=nl-NL |work=1500 Euro Lenen |url=https://1500eurolenen.nl/ |access-date=15 May 2017}}</ref> Бұл модель XIX ғасырдың соңында Нидерландта үлкен қызығушылық тудырды. Райффайзеннің алғашқы ізбасарларының бірі Нидерландтың оңтүстігіндегі бірқатар жергілікті фермерлер банктерінің негізін қалаған дін қызметкері Герлакус ван ден Эльсен болды. Модель дін қызметкерлері мен ауылдық жердегі [[элита]] өкілдерінің қолдауымен кең таралды. Фермерлерге несие беретін банктердің мақсаты идеалистік болғанымен, олар әрдайым қатаң іскерлік қағидаттар негізінде жұмыс істеді. Кооперативтік банк моделі инвестицияланған капитал мен қауымдастық арасындағы тығыз байланысты қамтамасыз етті. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} ah8ma6phij7hocrd8vhvmex6kyizbmo 3643637 3643635 2026-08-18T09:30:32Z 1nter pares 146705 /* Фермерлер банктерінің құрылуы */ 3643637 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Coöperatieve Rabobank U.A. |логотипі = |суреті = Utrecht, hoofdkantoor van de Rabobank foto4 2015-11-01 12.03.jpg |сурет атауы = [[Rabobank Bestuurscentrum|Rabotoren]] ғимаратындағы штаб-пәтері |түрі = жауапкершілігі шектелген [[кооператив]] |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[1895 жыл|1895]] |құрушы = |орналасуы = [[Рабобанк басқару орталығы|Rabotoren]], [[Утрехт]], Нидерланд |басты адамдары = Стефан Декрейне (директорлар кеңесінің төрағасы)<br>Бас Брауверс (қаржы жөніндегі бас директор) |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = [[Банк|Банк қызметі]]<br>[[Сақтандыру]]<br>[[Лизинг]]<br>[[Жылжымайтын мүлік]] |меншікті капиталы = {{өсім}} €46 млрд (2022)<ref name=AR2022>{{Cite web|url=https://media.rabobank.com/m/467790ff0c0d80c6/original/Annual-Report-2022-EN.pdf|title=Annual Report 2022|website=rabobank.com|access-date=3 November 2023}}</ref> |айналым = {{құлдырау}} [[Еуро|€]]12 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |операциялық кіріс = {{өсім}} €7 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |таза табысы = {{құлдырау}} €2,7 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |активтер = {{өсім}} €635,865 млрд (2025 жылғы 3-тоқсан)<ref name=AR2022/> |капитализация = |қызметкерлер саны = {{өсім}}46 959 (2022)<ref name=AR2022/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = {{ubl|Raiffeisen-Bank|Boerenleenbank}} |бөлімшелері = 144 (Нидерланд) (2022)<ref name=AR2022/> |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|www.rabobank.com}} |Ортаққор = }} '''Rabobank''' (толық атауы: ''Coöperatieve Rabobank U.A.'') — штаб-пәтері [[Утрехт]]те, Нидерландта орналасқан нидерландтық [[трансұлттық корпорация|трансұлттық]] банк және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. Топтың құрамына 89 жергілікті нидерландтық Rabobank банкі (2019), орталық ұйым (Rabobank Nederland) және көптеген мамандандырылған халықаралық кеңселер мен [[еншілес қоғам|еншілес ұйымдар]] кіреді. Азық-түлік және [[агробизнес]] Rabobank Group халықаралық қызметінің негізгі бағыты болып табылады.<ref>{{Cite web |title=RaboBank Group Profile |url=http://www.rabobank.com/content/about_us|access-date=2026-07-12}}</ref> Rabobank жалпы активтерінің көлемі бойынша Нидерландтағы екінші ірі банк болып табылады.<ref>{{Cite web |title=Major Banks in the Netherlands |date=2 October 2016|url=https://thebanks.eu/articles/major-banks-in-the-Netherlands|access-date=2026-07-12|website=Thebanks.eu}}</ref> [[1-деңгейлі капитал]] көлемі бойынша ұйым әлемдегі 50 ірі қаржы институтының қатарына кіреді. 2022 жылғы жағдай бойынша жалпы активтері 628 миллиард еуроны, ал таза пайдасы 2,7 миллиард еуроны құрады.<ref name=AR2022/> Rabobank [[Еуропалық банк қадағалауы]] 2014 жылдың соңында күшіне енгеннен бері «Маңызды институт» ретінде белгіленген және соның нәтижесінде [[Еуропалық орталық банк]] тарапынан тікелей қадағаланады.<ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date=2014 жылғы 4 қыркүйек |access-date=2026-07-12}}</ref><ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date=2023 жылғы 1 қаңтар |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf |access-date=2026-07-12}}</ref> == Тарихы == Тамыры [[ауыл шаруашылығы]]на негізделген Rabobank жергілікті нарықтарға қызмет көрсететін жергілікті [[кредиттік кооператив]]тер федерациясы ретінде құрылған. === Фермерлер банктерінің құрылуы === Банктің негізі [[кредиттік кооператив]]тер қозғалысының негізін қалаушы [[Фридрих Вильгельм Райффайзен]]нің идеяларына сүйенді. Ол 1864 жылы Германияда алғашқы фермерлер банкін құрды. Ауылдық жердің мэрі ретінде ол фермерлер мен олардың отбасыларының өте ауыр кедейлігіне куә болды. Ол бұл мұқтаждықты [[Қайырымдылық|қайырымдылық көмек]] арқылы жеңілдетуге тырысты, алайда ұзақ мерзімді перспективада [[Өзін-өзі қамтамасыз ету|өз күшіне сүйенудің]] мүмкіндігі көбірек екенін түсінді. Осылайша 1864 жылы өзінің қайырымдылық қорын фермерлер банкіне айналдырды. Осы арқылы ол ауыл тұрғындарының жинақтарын жинап, кәсіпкерлікпен айналысатын фермерлерге несие беретін ''Darlehnskassen-Verein'' ұйымын құрды.<ref>{{Cite news |title=1500 euro lenen? Vergelijk alle mogelijkheden! - 1500eurolenen.nl |language=nl-NL |work=1500 Euro Lenen |url=https://1500eurolenen.nl/ |access-date=15 May 2017}}</ref> Бұл модель XIX ғасырдың соңында Нидерландта үлкен қызығушылық тудырды. Райффайзеннің алғашқы ізбасарларының бірі Нидерландтың оңтүстігіндегі бірқатар жергілікті фермерлер банктерінің негізін қалаған дін қызметкері Герлакус ван ден Эльсен болды. Модель дін қызметкерлері мен ауылдық жердегі [[элита]] өкілдерінің қолдауымен кең таралды. Фермерлерге несие беретін банктердің мақсаты идеалистік болғанымен, олар әрдайым қатаң іскерлік қағидаттар негізінде жұмыс істеді. Кооперативтік банк моделі инвестицияланған капитал мен қауымдастық арасындағы тығыз байланысты қамтамасыз етті. [[Сурет:Rabobank pinautomaat.jpg|thumb|Нидерландтың [[Nieuw-Vennep]] қаласындағы Rabobank банкоматы]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} id0nz1fclncjnf0qw6qbtd15l3mf3eg 3643638 3643637 2026-08-18T09:30:54Z 1nter pares 146705 /* Фермерлер банктерінің құрылуы */ 3643638 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Coöperatieve Rabobank U.A. |логотипі = |суреті = Utrecht, hoofdkantoor van de Rabobank foto4 2015-11-01 12.03.jpg |сурет атауы = [[Rabobank Bestuurscentrum|Rabotoren]] ғимаратындағы штаб-пәтері |түрі = жауапкершілігі шектелген [[кооператив]] |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[1895 жыл|1895]] |құрушы = |орналасуы = [[Рабобанк басқару орталығы|Rabotoren]], [[Утрехт]], Нидерланд |басты адамдары = Стефан Декрейне (директорлар кеңесінің төрағасы)<br>Бас Брауверс (қаржы жөніндегі бас директор) |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = [[Банк|Банк қызметі]]<br>[[Сақтандыру]]<br>[[Лизинг]]<br>[[Жылжымайтын мүлік]] |меншікті капиталы = {{өсім}} €46 млрд (2022)<ref name=AR2022>{{Cite web|url=https://media.rabobank.com/m/467790ff0c0d80c6/original/Annual-Report-2022-EN.pdf|title=Annual Report 2022|website=rabobank.com|access-date=3 November 2023}}</ref> |айналым = {{құлдырау}} [[Еуро|€]]12 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |операциялық кіріс = {{өсім}} €7 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |таза табысы = {{құлдырау}} €2,7 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |активтер = {{өсім}} €635,865 млрд (2025 жылғы 3-тоқсан)<ref name=AR2022/> |капитализация = |қызметкерлер саны = {{өсім}}46 959 (2022)<ref name=AR2022/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = {{ubl|Raiffeisen-Bank|Boerenleenbank}} |бөлімшелері = 144 (Нидерланд) (2022)<ref name=AR2022/> |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|www.rabobank.com}} |Ортаққор = }} '''Rabobank''' (толық атауы: ''Coöperatieve Rabobank U.A.'') — штаб-пәтері [[Утрехт]]те, Нидерландта орналасқан нидерландтық [[трансұлттық корпорация|трансұлттық]] банк және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. Топтың құрамына 89 жергілікті нидерландтық Rabobank банкі (2019), орталық ұйым (Rabobank Nederland) және көптеген мамандандырылған халықаралық кеңселер мен [[еншілес қоғам|еншілес ұйымдар]] кіреді. Азық-түлік және [[агробизнес]] Rabobank Group халықаралық қызметінің негізгі бағыты болып табылады.<ref>{{Cite web |title=RaboBank Group Profile |url=http://www.rabobank.com/content/about_us|access-date=2026-07-12}}</ref> Rabobank жалпы активтерінің көлемі бойынша Нидерландтағы екінші ірі банк болып табылады.<ref>{{Cite web |title=Major Banks in the Netherlands |date=2 October 2016|url=https://thebanks.eu/articles/major-banks-in-the-Netherlands|access-date=2026-07-12|website=Thebanks.eu}}</ref> [[1-деңгейлі капитал]] көлемі бойынша ұйым әлемдегі 50 ірі қаржы институтының қатарына кіреді. 2022 жылғы жағдай бойынша жалпы активтері 628 миллиард еуроны, ал таза пайдасы 2,7 миллиард еуроны құрады.<ref name=AR2022/> Rabobank [[Еуропалық банк қадағалауы]] 2014 жылдың соңында күшіне енгеннен бері «Маңызды институт» ретінде белгіленген және соның нәтижесінде [[Еуропалық орталық банк]] тарапынан тікелей қадағаланады.<ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date=2014 жылғы 4 қыркүйек |access-date=2026-07-12}}</ref><ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date=2023 жылғы 1 қаңтар |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf |access-date=2026-07-12}}</ref> == Тарихы == Тамыры [[ауыл шаруашылығы]]на негізделген Rabobank жергілікті нарықтарға қызмет көрсететін жергілікті [[кредиттік кооператив]]тер федерациясы ретінде құрылған. === Фермерлер банктерінің құрылуы === Банктің негізі [[кредиттік кооператив]]тер қозғалысының негізін қалаушы [[Фридрих Вильгельм Райффайзен]]нің идеяларына сүйенді. Ол 1864 жылы Германияда алғашқы фермерлер банкін құрды. Ауылдық жердің мэрі ретінде ол фермерлер мен олардың отбасыларының өте ауыр кедейлігіне куә болды. Ол бұл мұқтаждықты [[Қайырымдылық|қайырымдылық көмек]] арқылы жеңілдетуге тырысты, алайда ұзақ мерзімді перспективада [[Өзін-өзі қамтамасыз ету|өз күшіне сүйенудің]] мүмкіндігі көбірек екенін түсінді. Осылайша 1864 жылы өзінің қайырымдылық қорын фермерлер банкіне айналдырды. Осы арқылы ол ауыл тұрғындарының жинақтарын жинап, кәсіпкерлікпен айналысатын фермерлерге несие беретін ''Darlehnskassen-Verein'' ұйымын құрды.<ref>{{Cite news |title=1500 euro lenen? Vergelijk alle mogelijkheden! - 1500eurolenen.nl |language=nl-NL |work=1500 Euro Lenen |url=https://1500eurolenen.nl/ |access-date=15 May 2017}}</ref> Бұл модель XIX ғасырдың соңында Нидерландта үлкен қызығушылық тудырды. Райффайзеннің алғашқы ізбасарларының бірі Нидерландтың оңтүстігіндегі бірқатар жергілікті фермерлер банктерінің негізін қалаған дін қызметкері Герлакус ван ден Эльсен болды. Модель дін қызметкерлері мен ауылдық жердегі [[элита]] өкілдерінің қолдауымен кең таралды. Фермерлерге несие беретін банктердің мақсаты идеалистік болғанымен, олар әрдайым қатаң іскерлік қағидаттар негізінде жұмыс істеді. Кооперативтік банк моделі инвестицияланған капитал мен қауымдастық арасындағы тығыз байланысты қамтамасыз етті. [[Сурет:Rabobank pinautomaat.jpg|thumb|Нидерландтың [[Ньив-Веннеп]] қаласындағы Rabobank банкоматы]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} i9gnd43r3fg29wgfevr4l8rpxktduxb 3643639 3643638 2026-08-18T09:32:40Z 1nter pares 146705 /* Фермерлер банктерінің құрылуы */ 3643639 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Coöperatieve Rabobank U.A. |логотипі = |суреті = Utrecht, hoofdkantoor van de Rabobank foto4 2015-11-01 12.03.jpg |сурет атауы = [[Rabobank Bestuurscentrum|Rabotoren]] ғимаратындағы штаб-пәтері |түрі = жауапкершілігі шектелген [[кооператив]] |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[1895 жыл|1895]] |құрушы = |орналасуы = [[Рабобанк басқару орталығы|Rabotoren]], [[Утрехт]], Нидерланд |басты адамдары = Стефан Декрейне (директорлар кеңесінің төрағасы)<br>Бас Брауверс (қаржы жөніндегі бас директор) |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = [[Банк|Банк қызметі]]<br>[[Сақтандыру]]<br>[[Лизинг]]<br>[[Жылжымайтын мүлік]] |меншікті капиталы = {{өсім}} €46 млрд (2022)<ref name=AR2022>{{Cite web|url=https://media.rabobank.com/m/467790ff0c0d80c6/original/Annual-Report-2022-EN.pdf|title=Annual Report 2022|website=rabobank.com|access-date=3 November 2023}}</ref> |айналым = {{құлдырау}} [[Еуро|€]]12 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |операциялық кіріс = {{өсім}} €7 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |таза табысы = {{құлдырау}} €2,7 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |активтер = {{өсім}} €635,865 млрд (2025 жылғы 3-тоқсан)<ref name=AR2022/> |капитализация = |қызметкерлер саны = {{өсім}}46 959 (2022)<ref name=AR2022/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = {{ubl|Raiffeisen-Bank|Boerenleenbank}} |бөлімшелері = 144 (Нидерланд) (2022)<ref name=AR2022/> |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|www.rabobank.com}} |Ортаққор = }} '''Rabobank''' (толық атауы: ''Coöperatieve Rabobank U.A.'') — штаб-пәтері [[Утрехт]]те, Нидерландта орналасқан нидерландтық [[трансұлттық корпорация|трансұлттық]] банк және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. Топтың құрамына 89 жергілікті нидерландтық Rabobank банкі (2019), орталық ұйым (Rabobank Nederland) және көптеген мамандандырылған халықаралық кеңселер мен [[еншілес қоғам|еншілес ұйымдар]] кіреді. Азық-түлік және [[агробизнес]] Rabobank Group халықаралық қызметінің негізгі бағыты болып табылады.<ref>{{Cite web |title=RaboBank Group Profile |url=http://www.rabobank.com/content/about_us|access-date=2026-07-12}}</ref> Rabobank жалпы активтерінің көлемі бойынша Нидерландтағы екінші ірі банк болып табылады.<ref>{{Cite web |title=Major Banks in the Netherlands |date=2 October 2016|url=https://thebanks.eu/articles/major-banks-in-the-Netherlands|access-date=2026-07-12|website=Thebanks.eu}}</ref> [[1-деңгейлі капитал]] көлемі бойынша ұйым әлемдегі 50 ірі қаржы институтының қатарына кіреді. 2022 жылғы жағдай бойынша жалпы активтері 628 миллиард еуроны, ал таза пайдасы 2,7 миллиард еуроны құрады.<ref name=AR2022/> Rabobank [[Еуропалық банк қадағалауы]] 2014 жылдың соңында күшіне енгеннен бері «Маңызды институт» ретінде белгіленген және соның нәтижесінде [[Еуропалық орталық банк]] тарапынан тікелей қадағаланады.<ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date=2014 жылғы 4 қыркүйек |access-date=2026-07-12}}</ref><ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date=2023 жылғы 1 қаңтар |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf |access-date=2026-07-12}}</ref> == Тарихы == Тамыры [[ауыл шаруашылығы]]на негізделген Rabobank жергілікті нарықтарға қызмет көрсететін жергілікті [[кредиттік кооператив]]тер федерациясы ретінде құрылған. === Фермерлер банктерінің құрылуы === Банктің негізі [[кредиттік кооператив]]тер қозғалысының негізін қалаушы [[Фридрих Вильгельм Райффайзен]]нің идеяларына сүйенді. Ол 1864 жылы Германияда алғашқы фермерлер банкін құрды. Ауылдық жердің мэрі ретінде ол фермерлер мен олардың отбасыларының өте ауыр кедейлігіне куә болды. Ол бұл мұқтаждықты [[Қайырымдылық|қайырымдылық көмек]] арқылы жеңілдетуге тырысты, алайда ұзақ мерзімді перспективада [[Өзін-өзі қамтамасыз ету|өз күшіне сүйенудің]] мүмкіндігі көбірек екенін түсінді. Осылайша 1864 жылы өзінің қайырымдылық қорын фермерлер банкіне айналдырды. Осы арқылы ол ауыл тұрғындарының жинақтарын жинап, кәсіпкерлікпен айналысатын фермерлерге несие беретін ''Darlehnskassen-Verein'' ұйымын құрды.<ref>{{Cite news |title=1500 euro lenen? Vergelijk alle mogelijkheden! - 1500eurolenen.nl |language=nl-NL |work=1500 Euro Lenen |url=https://1500eurolenen.nl/ |access-date=15 May 2017}}</ref> Бұл модель XIX ғасырдың соңында Нидерландта үлкен қызығушылық тудырды. Райффайзеннің алғашқы ізбасарларының бірі Нидерландтың оңтүстігіндегі бірқатар жергілікті фермерлер банктерінің негізін қалаған дін қызметкері Герлакус ван ден Эльсен болды. Модель дін қызметкерлері мен ауылдық жердегі [[элита]] өкілдерінің қолдауымен кең таралды. Фермерлерге несие беретін банктердің мақсаты идеалистік болғанымен, олар әрдайым қатаң іскерлік қағидаттар негізінде жұмыс істеді. Кооперативтік банк моделі инвестицияланған капитал мен қауымдастық арасындағы тығыз байланысты қамтамасыз етті. [[Сурет:Rabobank pinautomaat.jpg|thumb|Нидерландтың [[Ньив-Веннеп]] қаласындағы Rabobank банкоматы]] === Алғашқы ынтымақтастық === Банктің дәстүрлі штаб-пәтерлері [[Утрехт]] және [[Эйндховен]] қалаларында орналасқан. 1898 жылы екі кооперативтік банк бірлестігі құрылды: * Coöperatieve Centrale Raiffeisen-Bank, Утрехт * Coöperatieve Centrale Boerenleenbank, Эйндховен == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} d57sp01erptjo4h6z8zy2htav9ukvku 3643641 3643639 2026-08-18T09:48:33Z 1nter pares 146705 /* Алғашқы ынтымақтастық */ 3643641 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Coöperatieve Rabobank U.A. |логотипі = |суреті = Utrecht, hoofdkantoor van de Rabobank foto4 2015-11-01 12.03.jpg |сурет атауы = [[Rabobank Bestuurscentrum|Rabotoren]] ғимаратындағы штаб-пәтері |түрі = жауапкершілігі шектелген [[кооператив]] |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[1895 жыл|1895]] |құрушы = |орналасуы = [[Рабобанк басқару орталығы|Rabotoren]], [[Утрехт]], Нидерланд |басты адамдары = Стефан Декрейне (директорлар кеңесінің төрағасы)<br>Бас Брауверс (қаржы жөніндегі бас директор) |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = [[Банк|Банк қызметі]]<br>[[Сақтандыру]]<br>[[Лизинг]]<br>[[Жылжымайтын мүлік]] |меншікті капиталы = {{өсім}} €46 млрд (2022)<ref name=AR2022>{{Cite web|url=https://media.rabobank.com/m/467790ff0c0d80c6/original/Annual-Report-2022-EN.pdf|title=Annual Report 2022|website=rabobank.com|access-date=3 November 2023}}</ref> |айналым = {{құлдырау}} [[Еуро|€]]12 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |операциялық кіріс = {{өсім}} €7 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |таза табысы = {{құлдырау}} €2,7 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |активтер = {{өсім}} €635,865 млрд (2025 жылғы 3-тоқсан)<ref name=AR2022/> |капитализация = |қызметкерлер саны = {{өсім}}46 959 (2022)<ref name=AR2022/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = {{ubl|Raiffeisen-Bank|Boerenleenbank}} |бөлімшелері = 144 (Нидерланд) (2022)<ref name=AR2022/> |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|www.rabobank.com}} |Ортаққор = }} '''Rabobank''' (толық атауы: ''Coöperatieve Rabobank U.A.'') — штаб-пәтері [[Утрехт]]те, Нидерландта орналасқан нидерландтық [[трансұлттық корпорация|трансұлттық]] банк және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. Топтың құрамына 89 жергілікті нидерландтық Rabobank банкі (2019), орталық ұйым (Rabobank Nederland) және көптеген мамандандырылған халықаралық кеңселер мен [[еншілес қоғам|еншілес ұйымдар]] кіреді. Азық-түлік және [[агробизнес]] Rabobank Group халықаралық қызметінің негізгі бағыты болып табылады.<ref>{{Cite web |title=RaboBank Group Profile |url=http://www.rabobank.com/content/about_us|access-date=2026-07-12}}</ref> Rabobank жалпы активтерінің көлемі бойынша Нидерландтағы екінші ірі банк болып табылады.<ref>{{Cite web |title=Major Banks in the Netherlands |date=2 October 2016|url=https://thebanks.eu/articles/major-banks-in-the-Netherlands|access-date=2026-07-12|website=Thebanks.eu}}</ref> [[1-деңгейлі капитал]] көлемі бойынша ұйым әлемдегі 50 ірі қаржы институтының қатарына кіреді. 2022 жылғы жағдай бойынша жалпы активтері 628 миллиард еуроны, ал таза пайдасы 2,7 миллиард еуроны құрады.<ref name=AR2022/> Rabobank [[Еуропалық банк қадағалауы]] 2014 жылдың соңында күшіне енгеннен бері «Маңызды институт» ретінде белгіленген және соның нәтижесінде [[Еуропалық орталық банк]] тарапынан тікелей қадағаланады.<ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date=2014 жылғы 4 қыркүйек |access-date=2026-07-12}}</ref><ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date=2023 жылғы 1 қаңтар |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf |access-date=2026-07-12}}</ref> == Тарихы == Тамыры [[ауыл шаруашылығы]]на негізделген Rabobank жергілікті нарықтарға қызмет көрсететін жергілікті [[кредиттік кооператив]]тер федерациясы ретінде құрылған. === Фермерлер банктерінің құрылуы === Банктің негізі [[кредиттік кооператив]]тер қозғалысының негізін қалаушы [[Фридрих Вильгельм Райффайзен]]нің идеяларына сүйенді. Ол 1864 жылы Германияда алғашқы фермерлер банкін құрды. Ауылдық жердің мэрі ретінде ол фермерлер мен олардың отбасыларының өте ауыр кедейлігіне куә болды. Ол бұл мұқтаждықты [[Қайырымдылық|қайырымдылық көмек]] арқылы жеңілдетуге тырысты, алайда ұзақ мерзімді перспективада [[Өзін-өзі қамтамасыз ету|өз күшіне сүйенудің]] мүмкіндігі көбірек екенін түсінді. Осылайша 1864 жылы өзінің қайырымдылық қорын фермерлер банкіне айналдырды. Осы арқылы ол ауыл тұрғындарының жинақтарын жинап, кәсіпкерлікпен айналысатын фермерлерге несие беретін ''Darlehnskassen-Verein'' ұйымын құрды.<ref>{{Cite news |title=1500 euro lenen? Vergelijk alle mogelijkheden! - 1500eurolenen.nl |language=nl-NL |work=1500 Euro Lenen |url=https://1500eurolenen.nl/ |access-date=15 May 2017}}</ref> Бұл модель XIX ғасырдың соңында Нидерландта үлкен қызығушылық тудырды. Райффайзеннің алғашқы ізбасарларының бірі Нидерландтың оңтүстігіндегі бірқатар жергілікті фермерлер банктерінің негізін қалаған дін қызметкері Герлакус ван ден Эльсен болды. Модель дін қызметкерлері мен ауылдық жердегі [[элита]] өкілдерінің қолдауымен кең таралды. Фермерлерге несие беретін банктердің мақсаты идеалистік болғанымен, олар әрдайым қатаң іскерлік қағидаттар негізінде жұмыс істеді. Кооперативтік банк моделі инвестицияланған капитал мен қауымдастық арасындағы тығыз байланысты қамтамасыз етті. [[Сурет:Rabobank pinautomaat.jpg|thumb|Нидерландтың [[Ньив-Веннеп]] қаласындағы Rabobank банкоматы]] === Алғашқы ынтымақтастық === Банктің дәстүрлі штаб-пәтерлері [[Утрехт]] және [[Эйндховен]] қалаларында орналасқан. 1898 жылы екі кооперативтік банк бірлестігі құрылды: * Coöperatieve Centrale Raiffeisen-Bank, Утрехт * Coöperatieve Centrale Boerenleenbank, Эйндховен Raiffeisen-Bank алты жергілікті банктің кооперативі ретінде құрылса, Boerenleenbank 22 жергілікті банктің кооперативі ретінде құрылды. Бұл екі ұйым өздерінің айқын ұқсастықтарына қарамастан, төрттен үш ғасыр бойы қатар өмір сүрді. Бұған ішінара құқықтық келіспеушіліктер себеп болды. Алайда ең маңызды айырмашылық мәдени сипатта еді. Эйндховенде орналасқан Boerenleenbank айқын [[Католик шіркеуі|католиктік]] сипатта болса, Raiffeisen-Bank [[Протестантизм|протестанттық]] негізге ие болды. Бұрын Нидерландта [[жіктелу]] (нидерл. ''verzuiling'') процесі жүрді, бұл іс жүзінде әртүрлі діни қауымдар мен саяси қозғалыстардың мүшелері бір-бірімен байланыс жасамай, қатар өмір сүруін білдірді. Осы жіктелудің салдарынан көптеген ауылдарда бір емес, екі жергілікті банк болды: бірі католиктерге, екіншісі протестанттарға қызмет етті. Нәтижесінде қалыптасқан тығыз қауымдастыққа негізделген банк ісі бұл банктерге тәуекелдерін жақсырақ бақылауға мүмкіндік берді. Соның арқасында 1920 жылдардың басында қаржылық дағдарыс Нидерландтың банк секторын күйреткен кезде, бұл жергілікті банктердің басым бөлігі дағдарыстан айтарлықтай зардап шекпей шықты.<ref>{{Cite journal |last=Colvin |first=Christopher L. |date=2017-08-21 |title=Banking on a Religious Divide: Accounting for the Success of the Netherlands' Raiffeisen Cooperatives in the Crisis of the 1920s |journal=Journal of Economic History |volume=77 |issue=3 |pages=866–919 |doi=10.1017/S0022050717000663 |issn=1471-6372 |doi-access=free|hdl=10419/157272 |hdl-access=free }}</ref> Діни негіздер олардың ұйымдық құрылымдарынан да көрініс тапты: Boerenleenbank жоғары деңгейде орталықтандырылған болса, Raiffeisen-Bank жергілікті [[автономия]]ны қолдады. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} e4rfzoscycnjgfjngicwxdzdpjayryg 3643642 3643641 2026-08-18T09:50:21Z 1nter pares 146705 /* Алғашқы ынтымақтастық */ 3643642 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Coöperatieve Rabobank U.A. |логотипі = |суреті = Utrecht, hoofdkantoor van de Rabobank foto4 2015-11-01 12.03.jpg |сурет атауы = [[Rabobank Bestuurscentrum|Rabotoren]] ғимаратындағы штаб-пәтері |түрі = жауапкершілігі шектелген [[кооператив]] |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[1895 жыл|1895]] |құрушы = |орналасуы = [[Рабобанк басқару орталығы|Rabotoren]], [[Утрехт]], Нидерланд |басты адамдары = Стефан Декрейне (директорлар кеңесінің төрағасы)<br>Бас Брауверс (қаржы жөніндегі бас директор) |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = [[Банк|Банк қызметі]]<br>[[Сақтандыру]]<br>[[Лизинг]]<br>[[Жылжымайтын мүлік]] |меншікті капиталы = {{өсім}} €46 млрд (2022)<ref name=AR2022>{{Cite web|url=https://media.rabobank.com/m/467790ff0c0d80c6/original/Annual-Report-2022-EN.pdf|title=Annual Report 2022|website=rabobank.com|access-date=3 November 2023}}</ref> |айналым = {{құлдырау}} [[Еуро|€]]12 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |операциялық кіріс = {{өсім}} €7 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |таза табысы = {{құлдырау}} €2,7 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |активтер = {{өсім}} €635,865 млрд (2025 жылғы 3-тоқсан)<ref name=AR2022/> |капитализация = |қызметкерлер саны = {{өсім}}46 959 (2022)<ref name=AR2022/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = {{ubl|Raiffeisen-Bank|Boerenleenbank}} |бөлімшелері = 144 (Нидерланд) (2022)<ref name=AR2022/> |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|www.rabobank.com}} |Ортаққор = }} '''Rabobank''' (толық атауы: ''Coöperatieve Rabobank U.A.'') — штаб-пәтері [[Утрехт]]те, Нидерландта орналасқан нидерландтық [[трансұлттық корпорация|трансұлттық]] банк және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. Топтың құрамына 89 жергілікті нидерландтық Rabobank банкі (2019), орталық ұйым (Rabobank Nederland) және көптеген мамандандырылған халықаралық кеңселер мен [[еншілес қоғам|еншілес ұйымдар]] кіреді. Азық-түлік және [[агробизнес]] Rabobank Group халықаралық қызметінің негізгі бағыты болып табылады.<ref>{{Cite web |title=RaboBank Group Profile |url=http://www.rabobank.com/content/about_us|access-date=2026-07-12}}</ref> Rabobank жалпы активтерінің көлемі бойынша Нидерландтағы екінші ірі банк болып табылады.<ref>{{Cite web |title=Major Banks in the Netherlands |date=2 October 2016|url=https://thebanks.eu/articles/major-banks-in-the-Netherlands|access-date=2026-07-12|website=Thebanks.eu}}</ref> [[1-деңгейлі капитал]] көлемі бойынша ұйым әлемдегі 50 ірі қаржы институтының қатарына кіреді. 2022 жылғы жағдай бойынша жалпы активтері 628 миллиард еуроны, ал таза пайдасы 2,7 миллиард еуроны құрады.<ref name=AR2022/> Rabobank [[Еуропалық банк қадағалауы]] 2014 жылдың соңында күшіне енгеннен бері «Маңызды институт» ретінде белгіленген және соның нәтижесінде [[Еуропалық орталық банк]] тарапынан тікелей қадағаланады.<ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date=2014 жылғы 4 қыркүйек |access-date=2026-07-12}}</ref><ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date=2023 жылғы 1 қаңтар |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf |access-date=2026-07-12}}</ref> == Тарихы == Тамыры [[ауыл шаруашылығы]]на негізделген Rabobank жергілікті нарықтарға қызмет көрсететін жергілікті [[кредиттік кооператив]]тер федерациясы ретінде құрылған. === Фермерлер банктерінің құрылуы === Банктің негізі [[кредиттік кооператив]]тер қозғалысының негізін қалаушы [[Фридрих Вильгельм Райффайзен]]нің идеяларына сүйенді. Ол 1864 жылы Германияда алғашқы фермерлер банкін құрды. Ауылдық жердің мэрі ретінде ол фермерлер мен олардың отбасыларының өте ауыр кедейлігіне куә болды. Ол бұл мұқтаждықты [[Қайырымдылық|қайырымдылық көмек]] арқылы жеңілдетуге тырысты, алайда ұзақ мерзімді перспективада [[Өзін-өзі қамтамасыз ету|өз күшіне сүйенудің]] мүмкіндігі көбірек екенін түсінді. Осылайша 1864 жылы өзінің қайырымдылық қорын фермерлер банкіне айналдырды. Осы арқылы ол ауыл тұрғындарының жинақтарын жинап, кәсіпкерлікпен айналысатын фермерлерге несие беретін ''Darlehnskassen-Verein'' ұйымын құрды.<ref>{{Cite news |title=1500 euro lenen? Vergelijk alle mogelijkheden! - 1500eurolenen.nl |language=nl-NL |work=1500 Euro Lenen |url=https://1500eurolenen.nl/ |access-date=15 May 2017}}</ref> Бұл модель XIX ғасырдың соңында Нидерландта үлкен қызығушылық тудырды. Райффайзеннің алғашқы ізбасарларының бірі Нидерландтың оңтүстігіндегі бірқатар жергілікті фермерлер банктерінің негізін қалаған дін қызметкері Герлакус ван ден Эльсен болды. Модель дін қызметкерлері мен ауылдық жердегі [[элита]] өкілдерінің қолдауымен кең таралды. Фермерлерге несие беретін банктердің мақсаты идеалистік болғанымен, олар әрдайым қатаң іскерлік қағидаттар негізінде жұмыс істеді. Кооперативтік банк моделі инвестицияланған капитал мен қауымдастық арасындағы тығыз байланысты қамтамасыз етті. [[Сурет:Rabobank pinautomaat.jpg|thumb|Нидерландтың [[Ньив-Веннеп]] қаласындағы Rabobank банкоматы]] === Алғашқы ынтымақтастық === Банктің дәстүрлі штаб-пәтерлері [[Утрехт]] және [[Эйндховен]] қалаларында орналасқан. 1898 жылы екі кооперативтік банк бірлестігі құрылды: * Coöperatieve Centrale Raiffeisen-Bank, Утрехт * Coöperatieve Centrale Boerenleenbank, Эйндховен Raiffeisen-Bank алты жергілікті банктің кооперативі ретінде құрылса, Boerenleenbank 22 жергілікті банктің кооперативі ретінде құрылды. Бұл екі ұйым өздерінің айқын ұқсастықтарына қарамастан, төрттен үш ғасыр бойы қатар өмір сүрді. Бұған ішінара құқықтық келіспеушіліктер себеп болды. Алайда ең маңызды айырмашылық мәдени сипатта еді. Эйндховенде орналасқан Boerenleenbank айқын [[Католик шіркеуі|католиктік]] сипатта болса, Raiffeisen-Bank [[Протестантизм|протестанттық]] негізге ие болды. Бұрын Нидерландта [[жіктелу]] ({{lang-nl|verzuiling}}) процесі жүрді, бұл іс жүзінде әртүрлі діни қауымдар мен саяси қозғалыстардың мүшелері бір-бірімен байланыс жасамай, қатар өмір сүруін білдірді. Осы жіктелудің салдарынан көптеген ауылдарда бір емес, екі жергілікті банк болды: бірі католиктерге, екіншісі протестанттарға қызмет етті. Нәтижесінде қалыптасқан тығыз қауымдастыққа негізделген банк ісі бұл банктерге тәуекелдерін жақсырақ бақылауға мүмкіндік берді. Соның арқасында 1920 жылдардың басында қаржылық дағдарыс Нидерландтың банк секторын күйреткен кезде, бұл жергілікті банктердің басым бөлігі дағдарыстан айтарлықтай зардап шекпей шықты.<ref>{{Cite journal |last=Colvin |first=Christopher L. |date=2017-08-21 |title=Banking on a Religious Divide: Accounting for the Success of the Netherlands' Raiffeisen Cooperatives in the Crisis of the 1920s |journal=Journal of Economic History |volume=77 |issue=3 |pages=866–919 |doi=10.1017/S0022050717000663 |issn=1471-6372 |doi-access=free|hdl=10419/157272 |hdl-access=free }}</ref> Діни негіздер олардың ұйымдық құрылымдарынан да көрініс тапты: Boerenleenbank жоғары деңгейде орталықтандырылған болса, Raiffeisen-Bank жергілікті [[автономия]]ны қолдады. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} kxw24r461zhvejpibnlk741m6ndctnc 3643643 3643642 2026-08-18T09:52:34Z 1nter pares 146705 /* Алғашқы ынтымақтастық */ 3643643 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Coöperatieve Rabobank U.A. |логотипі = |суреті = Utrecht, hoofdkantoor van de Rabobank foto4 2015-11-01 12.03.jpg |сурет атауы = [[Rabobank Bestuurscentrum|Rabotoren]] ғимаратындағы штаб-пәтері |түрі = жауапкершілігі шектелген [[кооператив]] |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[1895 жыл|1895]] |құрушы = |орналасуы = [[Рабобанк басқару орталығы|Rabotoren]], [[Утрехт]], Нидерланд |басты адамдары = Стефан Декрейне (директорлар кеңесінің төрағасы)<br>Бас Брауверс (қаржы жөніндегі бас директор) |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = [[Банк|Банк қызметі]]<br>[[Сақтандыру]]<br>[[Лизинг]]<br>[[Жылжымайтын мүлік]] |меншікті капиталы = {{өсім}} €46 млрд (2022)<ref name=AR2022>{{Cite web|url=https://media.rabobank.com/m/467790ff0c0d80c6/original/Annual-Report-2022-EN.pdf|title=Annual Report 2022|website=rabobank.com|access-date=3 November 2023}}</ref> |айналым = {{құлдырау}} [[Еуро|€]]12 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |операциялық кіріс = {{өсім}} €7 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |таза табысы = {{құлдырау}} €2,7 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |активтер = {{өсім}} €635,865 млрд (2025 жылғы 3-тоқсан)<ref name=AR2022/> |капитализация = |қызметкерлер саны = {{өсім}}46 959 (2022)<ref name=AR2022/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = {{ubl|Raiffeisen-Bank|Boerenleenbank}} |бөлімшелері = 144 (Нидерланд) (2022)<ref name=AR2022/> |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|www.rabobank.com}} |Ортаққор = }} '''Rabobank''' (толық атауы: ''Coöperatieve Rabobank U.A.'') — штаб-пәтері [[Утрехт]]те, Нидерландта орналасқан нидерландтық [[трансұлттық корпорация|трансұлттық]] банк және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. Топтың құрамына 89 жергілікті нидерландтық Rabobank банкі (2019), орталық ұйым (Rabobank Nederland) және көптеген мамандандырылған халықаралық кеңселер мен [[еншілес қоғам|еншілес ұйымдар]] кіреді. Азық-түлік және [[агробизнес]] Rabobank Group халықаралық қызметінің негізгі бағыты болып табылады.<ref>{{Cite web |title=RaboBank Group Profile |url=http://www.rabobank.com/content/about_us|access-date=2026-07-12}}</ref> Rabobank жалпы активтерінің көлемі бойынша Нидерландтағы екінші ірі банк болып табылады.<ref>{{Cite web |title=Major Banks in the Netherlands |date=2 October 2016|url=https://thebanks.eu/articles/major-banks-in-the-Netherlands|access-date=2026-07-12|website=Thebanks.eu}}</ref> [[1-деңгейлі капитал]] көлемі бойынша ұйым әлемдегі 50 ірі қаржы институтының қатарына кіреді. 2022 жылғы жағдай бойынша жалпы активтері 628 миллиард еуроны, ал таза пайдасы 2,7 миллиард еуроны құрады.<ref name=AR2022/> Rabobank [[Еуропалық банк қадағалауы]] 2014 жылдың соңында күшіне енгеннен бері «Маңызды институт» ретінде белгіленген және соның нәтижесінде [[Еуропалық орталық банк]] тарапынан тікелей қадағаланады.<ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date=2014 жылғы 4 қыркүйек |access-date=2026-07-12}}</ref><ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date=2023 жылғы 1 қаңтар |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf |access-date=2026-07-12}}</ref> == Тарихы == Тамыры [[ауыл шаруашылығы]]на негізделген Rabobank жергілікті нарықтарға қызмет көрсететін жергілікті [[кредиттік кооператив]]тер федерациясы ретінде құрылған. === Фермерлер банктерінің құрылуы === Банктің негізі [[кредиттік кооператив]]тер қозғалысының негізін қалаушы [[Фридрих Вильгельм Райффайзен]]нің идеяларына сүйенді. Ол 1864 жылы Германияда алғашқы фермерлер банкін құрды. Ауылдық жердің мэрі ретінде ол фермерлер мен олардың отбасыларының өте ауыр кедейлігіне куә болды. Ол бұл мұқтаждықты [[Қайырымдылық|қайырымдылық көмек]] арқылы жеңілдетуге тырысты, алайда ұзақ мерзімді перспективада [[Өзін-өзі қамтамасыз ету|өз күшіне сүйенудің]] мүмкіндігі көбірек екенін түсінді. Осылайша 1864 жылы өзінің қайырымдылық қорын фермерлер банкіне айналдырды. Осы арқылы ол ауыл тұрғындарының жинақтарын жинап, кәсіпкерлікпен айналысатын фермерлерге несие беретін ''Darlehnskassen-Verein'' ұйымын құрды.<ref>{{Cite news |title=1500 euro lenen? Vergelijk alle mogelijkheden! - 1500eurolenen.nl |language=nl-NL |work=1500 Euro Lenen |url=https://1500eurolenen.nl/ |access-date=15 May 2017}}</ref> Бұл модель XIX ғасырдың соңында Нидерландта үлкен қызығушылық тудырды. Райффайзеннің алғашқы ізбасарларының бірі Нидерландтың оңтүстігіндегі бірқатар жергілікті фермерлер банктерінің негізін қалаған дін қызметкері Герлакус ван ден Эльсен болды. Модель дін қызметкерлері мен ауылдық жердегі [[элита]] өкілдерінің қолдауымен кең таралды. Фермерлерге несие беретін банктердің мақсаты идеалистік болғанымен, олар әрдайым қатаң іскерлік қағидаттар негізінде жұмыс істеді. Кооперативтік банк моделі инвестицияланған капитал мен қауымдастық арасындағы тығыз байланысты қамтамасыз етті. [[Сурет:Rabobank pinautomaat.jpg|thumb|Нидерландтың [[Ньив-Веннеп]] қаласындағы Rabobank банкоматы]] === Алғашқы ынтымақтастық === Банктің дәстүрлі штаб-пәтерлері [[Утрехт]] және [[Эйндховен]] қалаларында орналасқан. 1898 жылы екі кооперативтік банк бірлестігі құрылды: * Coöperatieve Centrale Raiffeisen-Bank, Утрехт * Coöperatieve Centrale Boerenleenbank, Эйндховен Raiffeisen-Bank алты жергілікті банктің кооперативі ретінде құрылса, Boerenleenbank 22 жергілікті банктің кооперативі ретінде құрылды. Бұл екі ұйым өздерінің айқын ұқсастықтарына қарамастан, төрттен үш ғасыр бойы қатар өмір сүрді. Бұған ішінара құқықтық келіспеушіліктер себеп болды. Алайда ең маңызды айырмашылық мәдени сипатта еді. Эйндховенде орналасқан Boerenleenbank айқын [[Католик шіркеуі|католиктік]] сипатта болса, Raiffeisen-Bank [[Протестантизм|протестанттық]] негізге ие болды. Бұрын Нидерландта [[жіктелу]] ({{lang-nl|verzuiling}}) процесі жүрді, бұл іс жүзінде әртүрлі діни қауымдар мен саяси қозғалыстардың мүшелері бір-бірімен байланыс жасамай, қатар өмір сүруін білдірді. Осы жіктелудің салдарынан көптеген ауылдарда бір емес, екі жергілікті банк болды: бірі католиктерге, екіншісі протестанттарға қызмет етті. Нәтижесінде қалыптасқан тығыз қауымдастыққа негізделген банк ісі бұл банктерге тәуекелдерін жақсырақ бақылауға мүмкіндік берді. Соның арқасында 1920 жылдардың басында қаржылық дағдарыс Нидерландтың банк секторын күйреткен кезде, бұл жергілікті банктердің басым бөлігі дағдарыстан айтарлықтай зардап шекпей шықты.<ref>{{Cite journal |last=Colvin |first=Christopher L. |date=2017-08-21 |title=Banking on a Religious Divide: Accounting for the Success of the Netherlands' Raiffeisen Cooperatives in the Crisis of the 1920s |journal=Journal of Economic History |volume=77 |issue=3 |pages=866–919 |doi=10.1017/S0022050717000663 |issn=1471-6372 |doi-access=free|hdl=10419/157272 |hdl-access=free }}</ref> Діни негіздер олардың ұйымдық құрылымдарынан да көрініс тапты: Boerenleenbank жоғары деңгейде орталықтандырылған болса, Raiffeisen-Bank жергілікті [[автономия]]ны қолдады. === Бірігу және шетелге кеңею === 1940 жылға қарай екі ұйым өзара ынтымақтастық орнатты, алайда оның ауқымы шектеулі болды. Екі ұйым арасындағы байланыстардың одан әрі нығаюына үш негізгі жағдай себеп болды: * Бөлімшелер санының артуы, соның нәтижесінде жергілікті бәсекелестіктің күшеюі * Екі ұйым арасындағы конфессиялық айырмашылықтардың біртіндеп жойылуы * Нидерланд өнеркәсібінде капиталға деген сұраныстың артуы, бұл өз кезегінде банк ісіндегі [[Нарықтың шоғырлануы|шоғырланудың]] күшеюіне әкелді == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 1l70wwv83c4loboykzh2bcfjaufsd7g 3643644 3643643 2026-08-18T09:53:35Z 1nter pares 146705 /* Бірігу және шетелге кеңею */ 3643644 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Coöperatieve Rabobank U.A. |логотипі = |суреті = Utrecht, hoofdkantoor van de Rabobank foto4 2015-11-01 12.03.jpg |сурет атауы = [[Rabobank Bestuurscentrum|Rabotoren]] ғимаратындағы штаб-пәтері |түрі = жауапкершілігі шектелген [[кооператив]] |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[1895 жыл|1895]] |құрушы = |орналасуы = [[Рабобанк басқару орталығы|Rabotoren]], [[Утрехт]], Нидерланд |басты адамдары = Стефан Декрейне (директорлар кеңесінің төрағасы)<br>Бас Брауверс (қаржы жөніндегі бас директор) |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = [[Банк|Банк қызметі]]<br>[[Сақтандыру]]<br>[[Лизинг]]<br>[[Жылжымайтын мүлік]] |меншікті капиталы = {{өсім}} €46 млрд (2022)<ref name=AR2022>{{Cite web|url=https://media.rabobank.com/m/467790ff0c0d80c6/original/Annual-Report-2022-EN.pdf|title=Annual Report 2022|website=rabobank.com|access-date=3 November 2023}}</ref> |айналым = {{құлдырау}} [[Еуро|€]]12 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |операциялық кіріс = {{өсім}} €7 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |таза табысы = {{құлдырау}} €2,7 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |активтер = {{өсім}} €635,865 млрд (2025 жылғы 3-тоқсан)<ref name=AR2022/> |капитализация = |қызметкерлер саны = {{өсім}}46 959 (2022)<ref name=AR2022/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = {{ubl|Raiffeisen-Bank|Boerenleenbank}} |бөлімшелері = 144 (Нидерланд) (2022)<ref name=AR2022/> |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|www.rabobank.com}} |Ортаққор = }} '''Rabobank''' (толық атауы: ''Coöperatieve Rabobank U.A.'') — штаб-пәтері [[Утрехт]]те, Нидерландта орналасқан нидерландтық [[трансұлттық корпорация|трансұлттық]] банк және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. Топтың құрамына 89 жергілікті нидерландтық Rabobank банкі (2019), орталық ұйым (Rabobank Nederland) және көптеген мамандандырылған халықаралық кеңселер мен [[еншілес қоғам|еншілес ұйымдар]] кіреді. Азық-түлік және [[агробизнес]] Rabobank Group халықаралық қызметінің негізгі бағыты болып табылады.<ref>{{Cite web |title=RaboBank Group Profile |url=http://www.rabobank.com/content/about_us|access-date=2026-07-12}}</ref> Rabobank жалпы активтерінің көлемі бойынша Нидерландтағы екінші ірі банк болып табылады.<ref>{{Cite web |title=Major Banks in the Netherlands |date=2 October 2016|url=https://thebanks.eu/articles/major-banks-in-the-Netherlands|access-date=2026-07-12|website=Thebanks.eu}}</ref> [[1-деңгейлі капитал]] көлемі бойынша ұйым әлемдегі 50 ірі қаржы институтының қатарына кіреді. 2022 жылғы жағдай бойынша жалпы активтері 628 миллиард еуроны, ал таза пайдасы 2,7 миллиард еуроны құрады.<ref name=AR2022/> Rabobank [[Еуропалық банк қадағалауы]] 2014 жылдың соңында күшіне енгеннен бері «Маңызды институт» ретінде белгіленген және соның нәтижесінде [[Еуропалық орталық банк]] тарапынан тікелей қадағаланады.<ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date=2014 жылғы 4 қыркүйек |access-date=2026-07-12}}</ref><ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date=2023 жылғы 1 қаңтар |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf |access-date=2026-07-12}}</ref> == Тарихы == Тамыры [[ауыл шаруашылығы]]на негізделген Rabobank жергілікті нарықтарға қызмет көрсететін жергілікті [[кредиттік кооператив]]тер федерациясы ретінде құрылған. === Фермерлер банктерінің құрылуы === Банктің негізі [[кредиттік кооператив]]тер қозғалысының негізін қалаушы [[Фридрих Вильгельм Райффайзен]]нің идеяларына сүйенді. Ол 1864 жылы Германияда алғашқы фермерлер банкін құрды. Ауылдық жердің мэрі ретінде ол фермерлер мен олардың отбасыларының өте ауыр кедейлігіне куә болды. Ол бұл мұқтаждықты [[Қайырымдылық|қайырымдылық көмек]] арқылы жеңілдетуге тырысты, алайда ұзақ мерзімді перспективада [[Өзін-өзі қамтамасыз ету|өз күшіне сүйенудің]] мүмкіндігі көбірек екенін түсінді. Осылайша 1864 жылы өзінің қайырымдылық қорын фермерлер банкіне айналдырды. Осы арқылы ол ауыл тұрғындарының жинақтарын жинап, кәсіпкерлікпен айналысатын фермерлерге несие беретін ''Darlehnskassen-Verein'' ұйымын құрды.<ref>{{Cite news |title=1500 euro lenen? Vergelijk alle mogelijkheden! - 1500eurolenen.nl |language=nl-NL |work=1500 Euro Lenen |url=https://1500eurolenen.nl/ |access-date=15 May 2017}}</ref> Бұл модель XIX ғасырдың соңында Нидерландта үлкен қызығушылық тудырды. Райффайзеннің алғашқы ізбасарларының бірі Нидерландтың оңтүстігіндегі бірқатар жергілікті фермерлер банктерінің негізін қалаған дін қызметкері Герлакус ван ден Эльсен болды. Модель дін қызметкерлері мен ауылдық жердегі [[элита]] өкілдерінің қолдауымен кең таралды. Фермерлерге несие беретін банктердің мақсаты идеалистік болғанымен, олар әрдайым қатаң іскерлік қағидаттар негізінде жұмыс істеді. Кооперативтік банк моделі инвестицияланған капитал мен қауымдастық арасындағы тығыз байланысты қамтамасыз етті. [[Сурет:Rabobank pinautomaat.jpg|thumb|Нидерландтың [[Ньив-Веннеп]] қаласындағы Rabobank банкоматы]] === Алғашқы ынтымақтастық === Банктің дәстүрлі штаб-пәтерлері [[Утрехт]] және [[Эйндховен]] қалаларында орналасқан. 1898 жылы екі кооперативтік банк бірлестігі құрылды: * Coöperatieve Centrale Raiffeisen-Bank, Утрехт * Coöperatieve Centrale Boerenleenbank, Эйндховен Raiffeisen-Bank алты жергілікті банктің кооперативі ретінде құрылса, Boerenleenbank 22 жергілікті банктің кооперативі ретінде құрылды. Бұл екі ұйым өздерінің айқын ұқсастықтарына қарамастан, төрттен үш ғасыр бойы қатар өмір сүрді. Бұған ішінара құқықтық келіспеушіліктер себеп болды. Алайда ең маңызды айырмашылық мәдени сипатта еді. Эйндховенде орналасқан Boerenleenbank айқын [[Католик шіркеуі|католиктік]] сипатта болса, Raiffeisen-Bank [[Протестантизм|протестанттық]] негізге ие болды. Бұрын Нидерландта [[жіктелу]] ({{lang-nl|verzuiling}}) процесі жүрді, бұл іс жүзінде әртүрлі діни қауымдар мен саяси қозғалыстардың мүшелері бір-бірімен байланыс жасамай, қатар өмір сүруін білдірді. Осы жіктелудің салдарынан көптеген ауылдарда бір емес, екі жергілікті банк болды: бірі католиктерге, екіншісі протестанттарға қызмет етті. Нәтижесінде қалыптасқан тығыз қауымдастыққа негізделген банк ісі бұл банктерге тәуекелдерін жақсырақ бақылауға мүмкіндік берді. Соның арқасында 1920 жылдардың басында қаржылық дағдарыс Нидерландтың банк секторын күйреткен кезде, бұл жергілікті банктердің басым бөлігі дағдарыстан айтарлықтай зардап шекпей шықты.<ref>{{Cite journal |last=Colvin |first=Christopher L. |date=2017-08-21 |title=Banking on a Religious Divide: Accounting for the Success of the Netherlands' Raiffeisen Cooperatives in the Crisis of the 1920s |journal=Journal of Economic History |volume=77 |issue=3 |pages=866–919 |doi=10.1017/S0022050717000663 |issn=1471-6372 |doi-access=free|hdl=10419/157272 |hdl-access=free }}</ref> Діни негіздер олардың ұйымдық құрылымдарынан да көрініс тапты: Boerenleenbank жоғары деңгейде орталықтандырылған болса, Raiffeisen-Bank жергілікті [[автономия]]ны қолдады. === Бірігу және шетелге кеңею === 1940 жылға қарай екі ұйым өзара ынтымақтастық орнатты, алайда оның ауқымы шектеулі болды. Екі ұйым арасындағы байланыстардың одан әрі нығаюына үш негізгі жағдай себеп болды: * Бөлімшелер санының артуы, соның нәтижесінде жергілікті бәсекелестіктің күшеюі * Екі ұйым арасындағы конфессиялық айырмашылықтардың біртіндеп жойылуы * Нидерланд өнеркәсібінде капиталға деген сұраныстың артуы, бұл өз кезегінде банк ісіндегі [[Нарықтың шоғырлануы|шоғырланудың]] күшеюіне әкелді 1972 жылы екі ұйым бірігіп, ''Coöperatieve Centrale '''Ra'''iffeisen-'''Bo'''erenleen'''bank''''' ұйымын құрды, қысқаша атауы — '''Rabobank'''. Ұйым құрылтайшы ұйымдарға қатысты тарихи бейтараптығына байланысты [[Амстердам]] қаласын өзінің заңды штаб-пәтері ретінде таңдады. 1980 жылдан 2015 жылға дейін орталық ұйым Rabobank Nederland деп аталды. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} ttwymnkfz96xj90n1mypopbx8e2bax7 3643645 3643644 2026-08-18T09:55:04Z 1nter pares 146705 /* Бірігу және шетелге кеңею */ 3643645 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Coöperatieve Rabobank U.A. |логотипі = |суреті = Utrecht, hoofdkantoor van de Rabobank foto4 2015-11-01 12.03.jpg |сурет атауы = [[Rabobank Bestuurscentrum|Rabotoren]] ғимаратындағы штаб-пәтері |түрі = жауапкершілігі шектелген [[кооператив]] |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[1895 жыл|1895]] |құрушы = |орналасуы = [[Рабобанк басқару орталығы|Rabotoren]], [[Утрехт]], Нидерланд |басты адамдары = Стефан Декрейне (директорлар кеңесінің төрағасы)<br>Бас Брауверс (қаржы жөніндегі бас директор) |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = [[Банк|Банк қызметі]]<br>[[Сақтандыру]]<br>[[Лизинг]]<br>[[Жылжымайтын мүлік]] |меншікті капиталы = {{өсім}} €46 млрд (2022)<ref name=AR2022>{{Cite web|url=https://media.rabobank.com/m/467790ff0c0d80c6/original/Annual-Report-2022-EN.pdf|title=Annual Report 2022|website=rabobank.com|access-date=3 November 2023}}</ref> |айналым = {{құлдырау}} [[Еуро|€]]12 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |операциялық кіріс = {{өсім}} €7 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |таза табысы = {{құлдырау}} €2,7 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |активтер = {{өсім}} €635,865 млрд (2025 жылғы 3-тоқсан)<ref name=AR2022/> |капитализация = |қызметкерлер саны = {{өсім}}46 959 (2022)<ref name=AR2022/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = {{ubl|Raiffeisen-Bank|Boerenleenbank}} |бөлімшелері = 144 (Нидерланд) (2022)<ref name=AR2022/> |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|www.rabobank.com}} |Ортаққор = }} '''Rabobank''' (толық атауы: ''Coöperatieve Rabobank U.A.'') — штаб-пәтері [[Утрехт]]те, Нидерландта орналасқан нидерландтық [[трансұлттық корпорация|трансұлттық]] банк және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. Топтың құрамына 89 жергілікті нидерландтық Rabobank банкі (2019), орталық ұйым (Rabobank Nederland) және көптеген мамандандырылған халықаралық кеңселер мен [[еншілес қоғам|еншілес ұйымдар]] кіреді. Азық-түлік және [[агробизнес]] Rabobank Group халықаралық қызметінің негізгі бағыты болып табылады.<ref>{{Cite web |title=RaboBank Group Profile |url=http://www.rabobank.com/content/about_us|access-date=2026-07-12}}</ref> Rabobank жалпы активтерінің көлемі бойынша Нидерландтағы екінші ірі банк болып табылады.<ref>{{Cite web |title=Major Banks in the Netherlands |date=2 October 2016|url=https://thebanks.eu/articles/major-banks-in-the-Netherlands|access-date=2026-07-12|website=Thebanks.eu}}</ref> [[1-деңгейлі капитал]] көлемі бойынша ұйым әлемдегі 50 ірі қаржы институтының қатарына кіреді. 2022 жылғы жағдай бойынша жалпы активтері 628 миллиард еуроны, ал таза пайдасы 2,7 миллиард еуроны құрады.<ref name=AR2022/> Rabobank [[Еуропалық банк қадағалауы]] 2014 жылдың соңында күшіне енгеннен бері «Маңызды институт» ретінде белгіленген және соның нәтижесінде [[Еуропалық орталық банк]] тарапынан тікелей қадағаланады.<ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date=2014 жылғы 4 қыркүйек |access-date=2026-07-12}}</ref><ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date=2023 жылғы 1 қаңтар |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf |access-date=2026-07-12}}</ref> == Тарихы == Тамыры [[ауыл шаруашылығы]]на негізделген Rabobank жергілікті нарықтарға қызмет көрсететін жергілікті [[кредиттік кооператив]]тер федерациясы ретінде құрылған. === Фермерлер банктерінің құрылуы === Банктің негізі [[кредиттік кооператив]]тер қозғалысының негізін қалаушы [[Фридрих Вильгельм Райффайзен]]нің идеяларына сүйенді. Ол 1864 жылы Германияда алғашқы фермерлер банкін құрды. Ауылдық жердің мэрі ретінде ол фермерлер мен олардың отбасыларының өте ауыр кедейлігіне куә болды. Ол бұл мұқтаждықты [[Қайырымдылық|қайырымдылық көмек]] арқылы жеңілдетуге тырысты, алайда ұзақ мерзімді перспективада [[Өзін-өзі қамтамасыз ету|өз күшіне сүйенудің]] мүмкіндігі көбірек екенін түсінді. Осылайша 1864 жылы өзінің қайырымдылық қорын фермерлер банкіне айналдырды. Осы арқылы ол ауыл тұрғындарының жинақтарын жинап, кәсіпкерлікпен айналысатын фермерлерге несие беретін ''Darlehnskassen-Verein'' ұйымын құрды.<ref>{{Cite news |title=1500 euro lenen? Vergelijk alle mogelijkheden! - 1500eurolenen.nl |language=nl-NL |work=1500 Euro Lenen |url=https://1500eurolenen.nl/ |access-date=15 May 2017}}</ref> Бұл модель XIX ғасырдың соңында Нидерландта үлкен қызығушылық тудырды. Райффайзеннің алғашқы ізбасарларының бірі Нидерландтың оңтүстігіндегі бірқатар жергілікті фермерлер банктерінің негізін қалаған дін қызметкері Герлакус ван ден Эльсен болды. Модель дін қызметкерлері мен ауылдық жердегі [[элита]] өкілдерінің қолдауымен кең таралды. Фермерлерге несие беретін банктердің мақсаты идеалистік болғанымен, олар әрдайым қатаң іскерлік қағидаттар негізінде жұмыс істеді. Кооперативтік банк моделі инвестицияланған капитал мен қауымдастық арасындағы тығыз байланысты қамтамасыз етті. [[Сурет:Rabobank pinautomaat.jpg|thumb|Нидерландтың [[Ньив-Веннеп]] қаласындағы Rabobank банкоматы]] === Алғашқы ынтымақтастық === Банктің дәстүрлі штаб-пәтерлері [[Утрехт]] және [[Эйндховен]] қалаларында орналасқан. 1898 жылы екі кооперативтік банк бірлестігі құрылды: * Coöperatieve Centrale Raiffeisen-Bank, Утрехт * Coöperatieve Centrale Boerenleenbank, Эйндховен Raiffeisen-Bank алты жергілікті банктің кооперативі ретінде құрылса, Boerenleenbank 22 жергілікті банктің кооперативі ретінде құрылды. Бұл екі ұйым өздерінің айқын ұқсастықтарына қарамастан, төрттен үш ғасыр бойы қатар өмір сүрді. Бұған ішінара құқықтық келіспеушіліктер себеп болды. Алайда ең маңызды айырмашылық мәдени сипатта еді. Эйндховенде орналасқан Boerenleenbank айқын [[Католик шіркеуі|католиктік]] сипатта болса, Raiffeisen-Bank [[Протестантизм|протестанттық]] негізге ие болды. Бұрын Нидерландта [[жіктелу]] ({{lang-nl|verzuiling}}) процесі жүрді, бұл іс жүзінде әртүрлі діни қауымдар мен саяси қозғалыстардың мүшелері бір-бірімен байланыс жасамай, қатар өмір сүруін білдірді. Осы жіктелудің салдарынан көптеген ауылдарда бір емес, екі жергілікті банк болды: бірі католиктерге, екіншісі протестанттарға қызмет етті. Нәтижесінде қалыптасқан тығыз қауымдастыққа негізделген банк ісі бұл банктерге тәуекелдерін жақсырақ бақылауға мүмкіндік берді. Соның арқасында 1920 жылдардың басында қаржылық дағдарыс Нидерландтың банк секторын күйреткен кезде, бұл жергілікті банктердің басым бөлігі дағдарыстан айтарлықтай зардап шекпей шықты.<ref>{{Cite journal |last=Colvin |first=Christopher L. |date=2017-08-21 |title=Banking on a Religious Divide: Accounting for the Success of the Netherlands' Raiffeisen Cooperatives in the Crisis of the 1920s |journal=Journal of Economic History |volume=77 |issue=3 |pages=866–919 |doi=10.1017/S0022050717000663 |issn=1471-6372 |doi-access=free|hdl=10419/157272 |hdl-access=free }}</ref> Діни негіздер олардың ұйымдық құрылымдарынан да көрініс тапты: Boerenleenbank жоғары деңгейде орталықтандырылған болса, Raiffeisen-Bank жергілікті [[автономия]]ны қолдады. === Бірігу және шетелге кеңею === 1940 жылға қарай екі ұйым өзара ынтымақтастық орнатты, алайда оның ауқымы шектеулі болды. Екі ұйым арасындағы байланыстардың одан әрі нығаюына үш негізгі жағдай себеп болды: * Бөлімшелер санының артуы, соның нәтижесінде жергілікті бәсекелестіктің күшеюі * Екі ұйым арасындағы конфессиялық айырмашылықтардың біртіндеп жойылуы * Нидерланд өнеркәсібінде капиталға деген сұраныстың артуы, бұл өз кезегінде банк ісіндегі [[Нарықтың шоғырлануы|шоғырланудың]] күшеюіне әкелді 1972 жылы екі ұйым бірігіп, ''Coöperatieve Centrale '''Ra'''iffeisen-'''Bo'''erenleen'''bank''''' ұйымын құрды, қысқаша атауы — '''Rabobank'''. Ұйым құрылтайшы ұйымдарға қатысты тарихи бейтараптығына байланысты [[Амстердам]] қаласын өзінің заңды штаб-пәтері ретінде таңдады. 1980 жылдан 2015 жылға дейін орталық ұйым Rabobank Nederland деп аталды. 1980 жылы Rabobank жаһандық ауыл шаруашылығын қаржыландыру жөніндегі миссиясының бір бөлігі ретінде халықаралық қызметін кеңейтті. 1990 жылы ол жергілікті Bank Duta банкімен серіктестік орнатып, RabobankDuta бірлескен кәсіпорын банкін құрды. Кейін Bank Duta 1998 жылғы Азиядағы қаржылық дағдарыс кезінде банкротқа ұшырап, Rabobank Duta-ның үлесін сатып алып, PT Bank Rabobank International Indonesia атауымен жеке өзі қызмет көрсете бастады. 1994 жылы Rabobank Австралия мен Жаңа Зеландияда қызмет атқарған Primary Industry Bank of Australia (PIBA) банкін сатып алып, оны 2003 жылы Rabobank Australia Limited деп қайта атады.<ref>{{Cite web |title=About Rabobank: History |url=http://www.rabobank.com.au/About-Rabobank/Our-story/Pages/History.aspx |access-date=December 21, 2014 |website=Rabobank |archive-date=8 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150608014258/http://www.rabobank.com.au/About-Rabobank/Our-story/Pages/History.aspx |url-status=dead }}</ref> 1997 жылы Rabobank Жаңа Зеландияда орналасқан Wrightson Farmers Finance Limited компаниясын сатып алып, 1999 жылы оны Rabobank New Zealand деп қайта атады. Осы сатып алудың нәтижесінде Rabobank Жаңа Зеландияның ауылдық секторындағы маңызды{{Clarify|reason=vague|date=December 2016}} кредит берушіге айналды және мұны кредит беру қызметін одан әрі кеңейту үшін негіз ретінде пайдаланды. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} r46fa7laec3ko0s2tg0o7y5mdoo18r8 3643646 3643645 2026-08-18T09:55:50Z 1nter pares 146705 /* Бірігу және шетелге кеңею */ 3643646 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Coöperatieve Rabobank U.A. |логотипі = |суреті = Utrecht, hoofdkantoor van de Rabobank foto4 2015-11-01 12.03.jpg |сурет атауы = [[Rabobank Bestuurscentrum|Rabotoren]] ғимаратындағы штаб-пәтері |түрі = жауапкершілігі шектелген [[кооператив]] |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[1895 жыл|1895]] |құрушы = |орналасуы = [[Рабобанк басқару орталығы|Rabotoren]], [[Утрехт]], Нидерланд |басты адамдары = Стефан Декрейне (директорлар кеңесінің төрағасы)<br>Бас Брауверс (қаржы жөніндегі бас директор) |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = [[Банк|Банк қызметі]]<br>[[Сақтандыру]]<br>[[Лизинг]]<br>[[Жылжымайтын мүлік]] |меншікті капиталы = {{өсім}} €46 млрд (2022)<ref name=AR2022>{{Cite web|url=https://media.rabobank.com/m/467790ff0c0d80c6/original/Annual-Report-2022-EN.pdf|title=Annual Report 2022|website=rabobank.com|access-date=3 November 2023}}</ref> |айналым = {{құлдырау}} [[Еуро|€]]12 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |операциялық кіріс = {{өсім}} €7 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |таза табысы = {{құлдырау}} €2,7 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |активтер = {{өсім}} €635,865 млрд (2025 жылғы 3-тоқсан)<ref name=AR2022/> |капитализация = |қызметкерлер саны = {{өсім}}46 959 (2022)<ref name=AR2022/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = {{ubl|Raiffeisen-Bank|Boerenleenbank}} |бөлімшелері = 144 (Нидерланд) (2022)<ref name=AR2022/> |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|www.rabobank.com}} |Ортаққор = }} '''Rabobank''' (толық атауы: ''Coöperatieve Rabobank U.A.'') — штаб-пәтері [[Утрехт]]те, Нидерландта орналасқан нидерландтық [[трансұлттық корпорация|трансұлттық]] банк және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. Топтың құрамына 89 жергілікті нидерландтық Rabobank банкі (2019), орталық ұйым (Rabobank Nederland) және көптеген мамандандырылған халықаралық кеңселер мен [[еншілес қоғам|еншілес ұйымдар]] кіреді. Азық-түлік және [[агробизнес]] Rabobank Group халықаралық қызметінің негізгі бағыты болып табылады.<ref>{{Cite web |title=RaboBank Group Profile |url=http://www.rabobank.com/content/about_us|access-date=2026-07-12}}</ref> Rabobank жалпы активтерінің көлемі бойынша Нидерландтағы екінші ірі банк болып табылады.<ref>{{Cite web |title=Major Banks in the Netherlands |date=2 October 2016|url=https://thebanks.eu/articles/major-banks-in-the-Netherlands|access-date=2026-07-12|website=Thebanks.eu}}</ref> [[1-деңгейлі капитал]] көлемі бойынша ұйым әлемдегі 50 ірі қаржы институтының қатарына кіреді. 2022 жылғы жағдай бойынша жалпы активтері 628 миллиард еуроны, ал таза пайдасы 2,7 миллиард еуроны құрады.<ref name=AR2022/> Rabobank [[Еуропалық банк қадағалауы]] 2014 жылдың соңында күшіне енгеннен бері «Маңызды институт» ретінде белгіленген және соның нәтижесінде [[Еуропалық орталық банк]] тарапынан тікелей қадағаланады.<ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date=2014 жылғы 4 қыркүйек |access-date=2026-07-12}}</ref><ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date=2023 жылғы 1 қаңтар |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf |access-date=2026-07-12}}</ref> == Тарихы == Тамыры [[ауыл шаруашылығы]]на негізделген Rabobank жергілікті нарықтарға қызмет көрсететін жергілікті [[кредиттік кооператив]]тер федерациясы ретінде құрылған. === Фермерлер банктерінің құрылуы === Банктің негізі [[кредиттік кооператив]]тер қозғалысының негізін қалаушы [[Фридрих Вильгельм Райффайзен]]нің идеяларына сүйенді. Ол 1864 жылы Германияда алғашқы фермерлер банкін құрды. Ауылдық жердің мэрі ретінде ол фермерлер мен олардың отбасыларының өте ауыр кедейлігіне куә болды. Ол бұл мұқтаждықты [[Қайырымдылық|қайырымдылық көмек]] арқылы жеңілдетуге тырысты, алайда ұзақ мерзімді перспективада [[Өзін-өзі қамтамасыз ету|өз күшіне сүйенудің]] мүмкіндігі көбірек екенін түсінді. Осылайша 1864 жылы өзінің қайырымдылық қорын фермерлер банкіне айналдырды. Осы арқылы ол ауыл тұрғындарының жинақтарын жинап, кәсіпкерлікпен айналысатын фермерлерге несие беретін ''Darlehnskassen-Verein'' ұйымын құрды.<ref>{{Cite news |title=1500 euro lenen? Vergelijk alle mogelijkheden! - 1500eurolenen.nl |language=nl-NL |work=1500 Euro Lenen |url=https://1500eurolenen.nl/ |access-date=15 May 2017}}</ref> Бұл модель XIX ғасырдың соңында Нидерландта үлкен қызығушылық тудырды. Райффайзеннің алғашқы ізбасарларының бірі Нидерландтың оңтүстігіндегі бірқатар жергілікті фермерлер банктерінің негізін қалаған дін қызметкері Герлакус ван ден Эльсен болды. Модель дін қызметкерлері мен ауылдық жердегі [[элита]] өкілдерінің қолдауымен кең таралды. Фермерлерге несие беретін банктердің мақсаты идеалистік болғанымен, олар әрдайым қатаң іскерлік қағидаттар негізінде жұмыс істеді. Кооперативтік банк моделі инвестицияланған капитал мен қауымдастық арасындағы тығыз байланысты қамтамасыз етті. [[Сурет:Rabobank pinautomaat.jpg|thumb|Нидерландтың [[Ньив-Веннеп]] қаласындағы Rabobank банкоматы]] === Алғашқы ынтымақтастық === Банктің дәстүрлі штаб-пәтерлері [[Утрехт]] және [[Эйндховен]] қалаларында орналасқан. 1898 жылы екі кооперативтік банк бірлестігі құрылды: * Coöperatieve Centrale Raiffeisen-Bank, Утрехт * Coöperatieve Centrale Boerenleenbank, Эйндховен Raiffeisen-Bank алты жергілікті банктің кооперативі ретінде құрылса, Boerenleenbank 22 жергілікті банктің кооперативі ретінде құрылды. Бұл екі ұйым өздерінің айқын ұқсастықтарына қарамастан, төрттен үш ғасыр бойы қатар өмір сүрді. Бұған ішінара құқықтық келіспеушіліктер себеп болды. Алайда ең маңызды айырмашылық мәдени сипатта еді. Эйндховенде орналасқан Boerenleenbank айқын [[Католик шіркеуі|католиктік]] сипатта болса, Raiffeisen-Bank [[Протестантизм|протестанттық]] негізге ие болды. Бұрын Нидерландта [[жіктелу]] ({{lang-nl|verzuiling}}) процесі жүрді, бұл іс жүзінде әртүрлі діни қауымдар мен саяси қозғалыстардың мүшелері бір-бірімен байланыс жасамай, қатар өмір сүруін білдірді. Осы жіктелудің салдарынан көптеген ауылдарда бір емес, екі жергілікті банк болды: бірі католиктерге, екіншісі протестанттарға қызмет етті. Нәтижесінде қалыптасқан тығыз қауымдастыққа негізделген банк ісі бұл банктерге тәуекелдерін жақсырақ бақылауға мүмкіндік берді. Соның арқасында 1920 жылдардың басында қаржылық дағдарыс Нидерландтың банк секторын күйреткен кезде, бұл жергілікті банктердің басым бөлігі дағдарыстан айтарлықтай зардап шекпей шықты.<ref>{{Cite journal |last=Colvin |first=Christopher L. |date=2017-08-21 |title=Banking on a Religious Divide: Accounting for the Success of the Netherlands' Raiffeisen Cooperatives in the Crisis of the 1920s |journal=Journal of Economic History |volume=77 |issue=3 |pages=866–919 |doi=10.1017/S0022050717000663 |issn=1471-6372 |doi-access=free|hdl=10419/157272 |hdl-access=free }}</ref> Діни негіздер олардың ұйымдық құрылымдарынан да көрініс тапты: Boerenleenbank жоғары деңгейде орталықтандырылған болса, Raiffeisen-Bank жергілікті [[автономия]]ны қолдады. === Бірігу және шетелге кеңею === 1940 жылға қарай екі ұйым өзара ынтымақтастық орнатты, алайда оның ауқымы шектеулі болды. Екі ұйым арасындағы байланыстардың одан әрі нығаюына үш негізгі жағдай себеп болды: * Бөлімшелер санының артуы, соның нәтижесінде жергілікті бәсекелестіктің күшеюі * Екі ұйым арасындағы конфессиялық айырмашылықтардың біртіндеп жойылуы * Нидерланд өнеркәсібінде капиталға деген сұраныстың артуы, бұл өз кезегінде банк ісіндегі [[Нарықтың шоғырлануы|шоғырланудың]] күшеюіне әкелді 1972 жылы екі ұйым бірігіп, ''Coöperatieve Centrale '''Ra'''iffeisen-'''Bo'''erenleen'''bank''''' ұйымын құрды, қысқаша атауы — '''Rabobank'''. Ұйым құрылтайшы ұйымдарға қатысты тарихи бейтараптығына байланысты [[Амстердам]] қаласын өзінің заңды штаб-пәтері ретінде таңдады. 1980 жылдан 2015 жылға дейін орталық ұйым Rabobank Nederland деп аталды. 1980 жылы Rabobank жаһандық ауыл шаруашылығын қаржыландыру жөніндегі миссиясының бір бөлігі ретінде халықаралық қызметін кеңейтті. 1990 жылы ол жергілікті Bank Duta банкімен серіктестік орнатып, RabobankDuta бірлескен кәсіпорын банкін құрды. Кейін Bank Duta 1998 жылғы Азиядағы қаржылық дағдарыс кезінде банкротқа ұшырап, Rabobank Duta-ның үлесін сатып алып, PT Bank Rabobank International Indonesia атауымен жеке өзі қызмет көрсете бастады. 1994 жылы Rabobank Австралия мен Жаңа Зеландияда қызмет атқарған Primary Industry Bank of Australia (PIBA) банкін сатып алып, оны 2003 жылы Rabobank Australia Limited деп қайта атады.<ref>{{Cite web |title=About Rabobank: History |url=http://www.rabobank.com.au/About-Rabobank/Our-story/Pages/History.aspx |access-date=December 21, 2014 |website=Rabobank |archive-date=8 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150608014258/http://www.rabobank.com.au/About-Rabobank/Our-story/Pages/History.aspx |url-status=dead }}</ref> 1997 жылы Rabobank Жаңа Зеландияда орналасқан Wrightson Farmers Finance Limited компаниясын сатып алып, 1999 жылы оны Rabobank New Zealand деп қайта атады. Осы сатып алудың нәтижесінде Rabobank Жаңа Зеландияның ауылдық секторындағы маңызды{{Clarify|reason=vague|date=December 2016}} кредит берушіге айналды және мұны кредит беру қызметін одан әрі кеңейту үшін негіз ретінде пайдаланды. Еуропада Rabobank 1992 жылы Германияның [[Allgemeine Deutsche Credit-Anstalt]] банкін сатып алды.<ref>{{cite web |website=ZBW Leibniz Information Centre for Economics |url=https://pm20.zbw.eu/folder/co/0415xx/041546/about.de.html |title=Allgemeine Deutsche Credit-Anstalt|access-date=2026-07-12}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} h9scyduci7va3w89ta7qeuqzujf1d5d 3643647 3643646 2026-08-18T09:56:22Z 1nter pares 146705 /* Бірігу және шетелге кеңею */ 3643647 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Coöperatieve Rabobank U.A. |логотипі = |суреті = Utrecht, hoofdkantoor van de Rabobank foto4 2015-11-01 12.03.jpg |сурет атауы = [[Rabobank Bestuurscentrum|Rabotoren]] ғимаратындағы штаб-пәтері |түрі = жауапкершілігі шектелген [[кооператив]] |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[1895 жыл|1895]] |құрушы = |орналасуы = [[Рабобанк басқару орталығы|Rabotoren]], [[Утрехт]], Нидерланд |басты адамдары = Стефан Декрейне (директорлар кеңесінің төрағасы)<br>Бас Брауверс (қаржы жөніндегі бас директор) |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = [[Банк|Банк қызметі]]<br>[[Сақтандыру]]<br>[[Лизинг]]<br>[[Жылжымайтын мүлік]] |меншікті капиталы = {{өсім}} €46 млрд (2022)<ref name=AR2022>{{Cite web|url=https://media.rabobank.com/m/467790ff0c0d80c6/original/Annual-Report-2022-EN.pdf|title=Annual Report 2022|website=rabobank.com|access-date=3 November 2023}}</ref> |айналым = {{құлдырау}} [[Еуро|€]]12 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |операциялық кіріс = {{өсім}} €7 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |таза табысы = {{құлдырау}} €2,7 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |активтер = {{өсім}} €635,865 млрд (2025 жылғы 3-тоқсан)<ref name=AR2022/> |капитализация = |қызметкерлер саны = {{өсім}}46 959 (2022)<ref name=AR2022/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = {{ubl|Raiffeisen-Bank|Boerenleenbank}} |бөлімшелері = 144 (Нидерланд) (2022)<ref name=AR2022/> |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|www.rabobank.com}} |Ортаққор = }} '''Rabobank''' (толық атауы: ''Coöperatieve Rabobank U.A.'') — штаб-пәтері [[Утрехт]]те, Нидерландта орналасқан нидерландтық [[трансұлттық корпорация|трансұлттық]] банк және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. Топтың құрамына 89 жергілікті нидерландтық Rabobank банкі (2019), орталық ұйым (Rabobank Nederland) және көптеген мамандандырылған халықаралық кеңселер мен [[еншілес қоғам|еншілес ұйымдар]] кіреді. Азық-түлік және [[агробизнес]] Rabobank Group халықаралық қызметінің негізгі бағыты болып табылады.<ref>{{Cite web |title=RaboBank Group Profile |url=http://www.rabobank.com/content/about_us|access-date=2026-07-12}}</ref> Rabobank жалпы активтерінің көлемі бойынша Нидерландтағы екінші ірі банк болып табылады.<ref>{{Cite web |title=Major Banks in the Netherlands |date=2 October 2016|url=https://thebanks.eu/articles/major-banks-in-the-Netherlands|access-date=2026-07-12|website=Thebanks.eu}}</ref> [[1-деңгейлі капитал]] көлемі бойынша ұйым әлемдегі 50 ірі қаржы институтының қатарына кіреді. 2022 жылғы жағдай бойынша жалпы активтері 628 миллиард еуроны, ал таза пайдасы 2,7 миллиард еуроны құрады.<ref name=AR2022/> Rabobank [[Еуропалық банк қадағалауы]] 2014 жылдың соңында күшіне енгеннен бері «Маңызды институт» ретінде белгіленген және соның нәтижесінде [[Еуропалық орталық банк]] тарапынан тікелей қадағаланады.<ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date=2014 жылғы 4 қыркүйек |access-date=2026-07-12}}</ref><ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date=2023 жылғы 1 қаңтар |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf |access-date=2026-07-12}}</ref> == Тарихы == Тамыры [[ауыл шаруашылығы]]на негізделген Rabobank жергілікті нарықтарға қызмет көрсететін жергілікті [[кредиттік кооператив]]тер федерациясы ретінде құрылған. === Фермерлер банктерінің құрылуы === Банктің негізі [[кредиттік кооператив]]тер қозғалысының негізін қалаушы [[Фридрих Вильгельм Райффайзен]]нің идеяларына сүйенді. Ол 1864 жылы Германияда алғашқы фермерлер банкін құрды. Ауылдық жердің мэрі ретінде ол фермерлер мен олардың отбасыларының өте ауыр кедейлігіне куә болды. Ол бұл мұқтаждықты [[Қайырымдылық|қайырымдылық көмек]] арқылы жеңілдетуге тырысты, алайда ұзақ мерзімді перспективада [[Өзін-өзі қамтамасыз ету|өз күшіне сүйенудің]] мүмкіндігі көбірек екенін түсінді. Осылайша 1864 жылы өзінің қайырымдылық қорын фермерлер банкіне айналдырды. Осы арқылы ол ауыл тұрғындарының жинақтарын жинап, кәсіпкерлікпен айналысатын фермерлерге несие беретін ''Darlehnskassen-Verein'' ұйымын құрды.<ref>{{Cite news |title=1500 euro lenen? Vergelijk alle mogelijkheden! - 1500eurolenen.nl |language=nl-NL |work=1500 Euro Lenen |url=https://1500eurolenen.nl/ |access-date=15 May 2017}}</ref> Бұл модель XIX ғасырдың соңында Нидерландта үлкен қызығушылық тудырды. Райффайзеннің алғашқы ізбасарларының бірі Нидерландтың оңтүстігіндегі бірқатар жергілікті фермерлер банктерінің негізін қалаған дін қызметкері Герлакус ван ден Эльсен болды. Модель дін қызметкерлері мен ауылдық жердегі [[элита]] өкілдерінің қолдауымен кең таралды. Фермерлерге несие беретін банктердің мақсаты идеалистік болғанымен, олар әрдайым қатаң іскерлік қағидаттар негізінде жұмыс істеді. Кооперативтік банк моделі инвестицияланған капитал мен қауымдастық арасындағы тығыз байланысты қамтамасыз етті. [[Сурет:Rabobank pinautomaat.jpg|thumb|Нидерландтың [[Ньив-Веннеп]] қаласындағы Rabobank банкоматы]] === Алғашқы ынтымақтастық === Банктің дәстүрлі штаб-пәтерлері [[Утрехт]] және [[Эйндховен]] қалаларында орналасқан. 1898 жылы екі кооперативтік банк бірлестігі құрылды: * Coöperatieve Centrale Raiffeisen-Bank, Утрехт * Coöperatieve Centrale Boerenleenbank, Эйндховен Raiffeisen-Bank алты жергілікті банктің кооперативі ретінде құрылса, Boerenleenbank 22 жергілікті банктің кооперативі ретінде құрылды. Бұл екі ұйым өздерінің айқын ұқсастықтарына қарамастан, төрттен үш ғасыр бойы қатар өмір сүрді. Бұған ішінара құқықтық келіспеушіліктер себеп болды. Алайда ең маңызды айырмашылық мәдени сипатта еді. Эйндховенде орналасқан Boerenleenbank айқын [[Католик шіркеуі|католиктік]] сипатта болса, Raiffeisen-Bank [[Протестантизм|протестанттық]] негізге ие болды. Бұрын Нидерландта [[жіктелу]] ({{lang-nl|verzuiling}}) процесі жүрді, бұл іс жүзінде әртүрлі діни қауымдар мен саяси қозғалыстардың мүшелері бір-бірімен байланыс жасамай, қатар өмір сүруін білдірді. Осы жіктелудің салдарынан көптеген ауылдарда бір емес, екі жергілікті банк болды: бірі католиктерге, екіншісі протестанттарға қызмет етті. Нәтижесінде қалыптасқан тығыз қауымдастыққа негізделген банк ісі бұл банктерге тәуекелдерін жақсырақ бақылауға мүмкіндік берді. Соның арқасында 1920 жылдардың басында қаржылық дағдарыс Нидерландтың банк секторын күйреткен кезде, бұл жергілікті банктердің басым бөлігі дағдарыстан айтарлықтай зардап шекпей шықты.<ref>{{Cite journal |last=Colvin |first=Christopher L. |date=2017-08-21 |title=Banking on a Religious Divide: Accounting for the Success of the Netherlands' Raiffeisen Cooperatives in the Crisis of the 1920s |journal=Journal of Economic History |volume=77 |issue=3 |pages=866–919 |doi=10.1017/S0022050717000663 |issn=1471-6372 |doi-access=free|hdl=10419/157272 |hdl-access=free }}</ref> Діни негіздер олардың ұйымдық құрылымдарынан да көрініс тапты: Boerenleenbank жоғары деңгейде орталықтандырылған болса, Raiffeisen-Bank жергілікті [[автономия]]ны қолдады. === Бірігу және шетелге кеңею === 1940 жылға қарай екі ұйым өзара ынтымақтастық орнатты, алайда оның ауқымы шектеулі болды. Екі ұйым арасындағы байланыстардың одан әрі нығаюына үш негізгі жағдай себеп болды: * Бөлімшелер санының артуы, соның нәтижесінде жергілікті бәсекелестіктің күшеюі * Екі ұйым арасындағы конфессиялық айырмашылықтардың біртіндеп жойылуы * Нидерланд өнеркәсібінде капиталға деген сұраныстың артуы, бұл өз кезегінде банк ісіндегі [[Нарықтың шоғырлануы|шоғырланудың]] күшеюіне әкелді 1972 жылы екі ұйым бірігіп, ''Coöperatieve Centrale '''Ra'''iffeisen-'''Bo'''erenleen'''bank''''' ұйымын құрды, қысқаша атауы — '''Rabobank'''. Ұйым құрылтайшы ұйымдарға қатысты тарихи бейтараптығына байланысты [[Амстердам]] қаласын өзінің заңды штаб-пәтері ретінде таңдады. 1980 жылдан 2015 жылға дейін орталық ұйым Rabobank Nederland деп аталды. 1980 жылы Rabobank жаһандық ауыл шаруашылығын қаржыландыру жөніндегі миссиясының бір бөлігі ретінде халықаралық қызметін кеңейтті. 1990 жылы ол жергілікті Bank Duta банкімен серіктестік орнатып, RabobankDuta бірлескен кәсіпорын банкін құрды. Кейін Bank Duta 1998 жылғы Азиядағы қаржылық дағдарыс кезінде банкротқа ұшырап, Rabobank Duta-ның үлесін сатып алып, PT Bank Rabobank International Indonesia атауымен жеке өзі қызмет көрсете бастады. 1994 жылы Rabobank Австралия мен Жаңа Зеландияда қызмет атқарған Primary Industry Bank of Australia (PIBA) банкін сатып алып, оны 2003 жылы Rabobank Australia Limited деп қайта атады.<ref>{{Cite web |title=About Rabobank: History |url=http://www.rabobank.com.au/About-Rabobank/Our-story/Pages/History.aspx |access-date=December 21, 2014 |website=Rabobank |archive-date=8 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150608014258/http://www.rabobank.com.au/About-Rabobank/Our-story/Pages/History.aspx |url-status=dead }}</ref> 1997 жылы Rabobank Жаңа Зеландияда орналасқан Wrightson Farmers Finance Limited компаниясын сатып алып, 1999 жылы оны Rabobank New Zealand деп қайта атады. Осы сатып алудың нәтижесінде Rabobank Жаңа Зеландияның ауылдық секторындағы маңызды{{Clarify|reason=vague|date=December 2016}} кредит берушіге айналды және мұны кредит беру қызметін одан әрі кеңейту үшін негіз ретінде пайдаланды. Еуропада Rabobank 1992 жылы Германияның [[Allgemeine Deutsche Credit-Anstalt]] банкін сатып алды.<ref>{{cite web |website=ZBW Leibniz Information Centre for Economics |url=https://pm20.zbw.eu/folder/co/0415xx/041546/about.de.html |title=Allgemeine Deutsche Credit-Anstalt|access-date=2026-07-12}}</ref> === XXI ғасыр === == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} hxagtfzyhsviugbq0rpeeo2qiwyodli 3643648 3643647 2026-08-18T09:58:46Z 1nter pares 146705 /* XXI ғасыр */ 3643648 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Coöperatieve Rabobank U.A. |логотипі = |суреті = Utrecht, hoofdkantoor van de Rabobank foto4 2015-11-01 12.03.jpg |сурет атауы = [[Rabobank Bestuurscentrum|Rabotoren]] ғимаратындағы штаб-пәтері |түрі = жауапкершілігі шектелген [[кооператив]] |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[1895 жыл|1895]] |құрушы = |орналасуы = [[Рабобанк басқару орталығы|Rabotoren]], [[Утрехт]], Нидерланд |басты адамдары = Стефан Декрейне (директорлар кеңесінің төрағасы)<br>Бас Брауверс (қаржы жөніндегі бас директор) |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = [[Банк|Банк қызметі]]<br>[[Сақтандыру]]<br>[[Лизинг]]<br>[[Жылжымайтын мүлік]] |меншікті капиталы = {{өсім}} €46 млрд (2022)<ref name=AR2022>{{Cite web|url=https://media.rabobank.com/m/467790ff0c0d80c6/original/Annual-Report-2022-EN.pdf|title=Annual Report 2022|website=rabobank.com|access-date=3 November 2023}}</ref> |айналым = {{құлдырау}} [[Еуро|€]]12 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |операциялық кіріс = {{өсім}} €7 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |таза табысы = {{құлдырау}} €2,7 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |активтер = {{өсім}} €635,865 млрд (2025 жылғы 3-тоқсан)<ref name=AR2022/> |капитализация = |қызметкерлер саны = {{өсім}}46 959 (2022)<ref name=AR2022/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = {{ubl|Raiffeisen-Bank|Boerenleenbank}} |бөлімшелері = 144 (Нидерланд) (2022)<ref name=AR2022/> |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|www.rabobank.com}} |Ортаққор = }} '''Rabobank''' (толық атауы: ''Coöperatieve Rabobank U.A.'') — штаб-пәтері [[Утрехт]]те, Нидерландта орналасқан нидерландтық [[трансұлттық корпорация|трансұлттық]] банк және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. Топтың құрамына 89 жергілікті нидерландтық Rabobank банкі (2019), орталық ұйым (Rabobank Nederland) және көптеген мамандандырылған халықаралық кеңселер мен [[еншілес қоғам|еншілес ұйымдар]] кіреді. Азық-түлік және [[агробизнес]] Rabobank Group халықаралық қызметінің негізгі бағыты болып табылады.<ref>{{Cite web |title=RaboBank Group Profile |url=http://www.rabobank.com/content/about_us|access-date=2026-07-12}}</ref> Rabobank жалпы активтерінің көлемі бойынша Нидерландтағы екінші ірі банк болып табылады.<ref>{{Cite web |title=Major Banks in the Netherlands |date=2 October 2016|url=https://thebanks.eu/articles/major-banks-in-the-Netherlands|access-date=2026-07-12|website=Thebanks.eu}}</ref> [[1-деңгейлі капитал]] көлемі бойынша ұйым әлемдегі 50 ірі қаржы институтының қатарына кіреді. 2022 жылғы жағдай бойынша жалпы активтері 628 миллиард еуроны, ал таза пайдасы 2,7 миллиард еуроны құрады.<ref name=AR2022/> Rabobank [[Еуропалық банк қадағалауы]] 2014 жылдың соңында күшіне енгеннен бері «Маңызды институт» ретінде белгіленген және соның нәтижесінде [[Еуропалық орталық банк]] тарапынан тікелей қадағаланады.<ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date=2014 жылғы 4 қыркүйек |access-date=2026-07-12}}</ref><ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date=2023 жылғы 1 қаңтар |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf |access-date=2026-07-12}}</ref> == Тарихы == Тамыры [[ауыл шаруашылығы]]на негізделген Rabobank жергілікті нарықтарға қызмет көрсететін жергілікті [[кредиттік кооператив]]тер федерациясы ретінде құрылған. === Фермерлер банктерінің құрылуы === Банктің негізі [[кредиттік кооператив]]тер қозғалысының негізін қалаушы [[Фридрих Вильгельм Райффайзен]]нің идеяларына сүйенді. Ол 1864 жылы Германияда алғашқы фермерлер банкін құрды. Ауылдық жердің мэрі ретінде ол фермерлер мен олардың отбасыларының өте ауыр кедейлігіне куә болды. Ол бұл мұқтаждықты [[Қайырымдылық|қайырымдылық көмек]] арқылы жеңілдетуге тырысты, алайда ұзақ мерзімді перспективада [[Өзін-өзі қамтамасыз ету|өз күшіне сүйенудің]] мүмкіндігі көбірек екенін түсінді. Осылайша 1864 жылы өзінің қайырымдылық қорын фермерлер банкіне айналдырды. Осы арқылы ол ауыл тұрғындарының жинақтарын жинап, кәсіпкерлікпен айналысатын фермерлерге несие беретін ''Darlehnskassen-Verein'' ұйымын құрды.<ref>{{Cite news |title=1500 euro lenen? Vergelijk alle mogelijkheden! - 1500eurolenen.nl |language=nl-NL |work=1500 Euro Lenen |url=https://1500eurolenen.nl/ |access-date=15 May 2017}}</ref> Бұл модель XIX ғасырдың соңында Нидерландта үлкен қызығушылық тудырды. Райффайзеннің алғашқы ізбасарларының бірі Нидерландтың оңтүстігіндегі бірқатар жергілікті фермерлер банктерінің негізін қалаған дін қызметкері Герлакус ван ден Эльсен болды. Модель дін қызметкерлері мен ауылдық жердегі [[элита]] өкілдерінің қолдауымен кең таралды. Фермерлерге несие беретін банктердің мақсаты идеалистік болғанымен, олар әрдайым қатаң іскерлік қағидаттар негізінде жұмыс істеді. Кооперативтік банк моделі инвестицияланған капитал мен қауымдастық арасындағы тығыз байланысты қамтамасыз етті. [[Сурет:Rabobank pinautomaat.jpg|thumb|Нидерландтың [[Ньив-Веннеп]] қаласындағы Rabobank банкоматы]] === Алғашқы ынтымақтастық === Банктің дәстүрлі штаб-пәтерлері [[Утрехт]] және [[Эйндховен]] қалаларында орналасқан. 1898 жылы екі кооперативтік банк бірлестігі құрылды: * Coöperatieve Centrale Raiffeisen-Bank, Утрехт * Coöperatieve Centrale Boerenleenbank, Эйндховен Raiffeisen-Bank алты жергілікті банктің кооперативі ретінде құрылса, Boerenleenbank 22 жергілікті банктің кооперативі ретінде құрылды. Бұл екі ұйым өздерінің айқын ұқсастықтарына қарамастан, төрттен үш ғасыр бойы қатар өмір сүрді. Бұған ішінара құқықтық келіспеушіліктер себеп болды. Алайда ең маңызды айырмашылық мәдени сипатта еді. Эйндховенде орналасқан Boerenleenbank айқын [[Католик шіркеуі|католиктік]] сипатта болса, Raiffeisen-Bank [[Протестантизм|протестанттық]] негізге ие болды. Бұрын Нидерландта [[жіктелу]] ({{lang-nl|verzuiling}}) процесі жүрді, бұл іс жүзінде әртүрлі діни қауымдар мен саяси қозғалыстардың мүшелері бір-бірімен байланыс жасамай, қатар өмір сүруін білдірді. Осы жіктелудің салдарынан көптеген ауылдарда бір емес, екі жергілікті банк болды: бірі католиктерге, екіншісі протестанттарға қызмет етті. Нәтижесінде қалыптасқан тығыз қауымдастыққа негізделген банк ісі бұл банктерге тәуекелдерін жақсырақ бақылауға мүмкіндік берді. Соның арқасында 1920 жылдардың басында қаржылық дағдарыс Нидерландтың банк секторын күйреткен кезде, бұл жергілікті банктердің басым бөлігі дағдарыстан айтарлықтай зардап шекпей шықты.<ref>{{Cite journal |last=Colvin |first=Christopher L. |date=2017-08-21 |title=Banking on a Religious Divide: Accounting for the Success of the Netherlands' Raiffeisen Cooperatives in the Crisis of the 1920s |journal=Journal of Economic History |volume=77 |issue=3 |pages=866–919 |doi=10.1017/S0022050717000663 |issn=1471-6372 |doi-access=free|hdl=10419/157272 |hdl-access=free }}</ref> Діни негіздер олардың ұйымдық құрылымдарынан да көрініс тапты: Boerenleenbank жоғары деңгейде орталықтандырылған болса, Raiffeisen-Bank жергілікті [[автономия]]ны қолдады. === Бірігу және шетелге кеңею === 1940 жылға қарай екі ұйым өзара ынтымақтастық орнатты, алайда оның ауқымы шектеулі болды. Екі ұйым арасындағы байланыстардың одан әрі нығаюына үш негізгі жағдай себеп болды: * Бөлімшелер санының артуы, соның нәтижесінде жергілікті бәсекелестіктің күшеюі * Екі ұйым арасындағы конфессиялық айырмашылықтардың біртіндеп жойылуы * Нидерланд өнеркәсібінде капиталға деген сұраныстың артуы, бұл өз кезегінде банк ісіндегі [[Нарықтың шоғырлануы|шоғырланудың]] күшеюіне әкелді 1972 жылы екі ұйым бірігіп, ''Coöperatieve Centrale '''Ra'''iffeisen-'''Bo'''erenleen'''bank''''' ұйымын құрды, қысқаша атауы — '''Rabobank'''. Ұйым құрылтайшы ұйымдарға қатысты тарихи бейтараптығына байланысты [[Амстердам]] қаласын өзінің заңды штаб-пәтері ретінде таңдады. 1980 жылдан 2015 жылға дейін орталық ұйым Rabobank Nederland деп аталды. 1980 жылы Rabobank жаһандық ауыл шаруашылығын қаржыландыру жөніндегі миссиясының бір бөлігі ретінде халықаралық қызметін кеңейтті. 1990 жылы ол жергілікті Bank Duta банкімен серіктестік орнатып, RabobankDuta бірлескен кәсіпорын банкін құрды. Кейін Bank Duta 1998 жылғы Азиядағы қаржылық дағдарыс кезінде банкротқа ұшырап, Rabobank Duta-ның үлесін сатып алып, PT Bank Rabobank International Indonesia атауымен жеке өзі қызмет көрсете бастады. 1994 жылы Rabobank Австралия мен Жаңа Зеландияда қызмет атқарған Primary Industry Bank of Australia (PIBA) банкін сатып алып, оны 2003 жылы Rabobank Australia Limited деп қайта атады.<ref>{{Cite web |title=About Rabobank: History |url=http://www.rabobank.com.au/About-Rabobank/Our-story/Pages/History.aspx |access-date=December 21, 2014 |website=Rabobank |archive-date=8 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150608014258/http://www.rabobank.com.au/About-Rabobank/Our-story/Pages/History.aspx |url-status=dead }}</ref> 1997 жылы Rabobank Жаңа Зеландияда орналасқан Wrightson Farmers Finance Limited компаниясын сатып алып, 1999 жылы оны Rabobank New Zealand деп қайта атады. Осы сатып алудың нәтижесінде Rabobank Жаңа Зеландияның ауылдық секторындағы маңызды{{Clarify|reason=vague|date=December 2016}} кредит берушіге айналды және мұны кредит беру қызметін одан әрі кеңейту үшін негіз ретінде пайдаланды. Еуропада Rabobank 1992 жылы Германияның [[Allgemeine Deutsche Credit-Anstalt]] банкін сатып алды.<ref>{{cite web |website=ZBW Leibniz Information Centre for Economics |url=https://pm20.zbw.eu/folder/co/0415xx/041546/about.de.html |title=Allgemeine Deutsche Credit-Anstalt|access-date=2026-07-12}}</ref> === XXI ғасыр === 2002 жылы Rabobank [[#RaboDirect|Rabobank.be]] деп аталатын тек интернет арқылы жұмыс істейтін жаңа жинақ банкін іске қосты. 2005 жылы Ирландияда [[#RaboDirect|RaboDirect]] атауымен екінші онлайн-жинақ банкі іске қосылды, кейін Жаңа Зеландияда RaboPlus, ал екі жылдан соң Аустралияда да іске қосылды. Қысқа үзілістен кейін Польшада (2011) және Германияда (2012) жаңа онлайн-банктер ашылды. Ирландия мен Жаңа Зеландияда жинақ қызметтерін ілгерілету үшін жүргізілген жарнамалық науқандар осы елдердегі Rabobank-тың жалпы танымалдығын арттырып, оның тек жинақтау қызметінің ғана емес, кредит беру қызметінің де өсуіне ықпал етті. 2010 жылы Rabobank Аустралия мен Жаңа Зеландиядағы жинақ банктері үшін бірдей бренд атауын пайдалануға шешім қабылдап, бұл елдерде RaboPlus атауын RaboDirect атауымен ауыстырды. 2014 жылы Rabobank қазіргі [[OneSpan]] деп аталатын Vasco компаниясымен бірлесіп, QR кодтарын пайдаланатын жаңа онлайн-аутентификация жүйесін әзірледі.<ref>{{Cite web |title=Rabobank introduces QR code-based online banking authentication |date = 19 September 2014|url=https://www.finextra.com/news/fullstory.aspx?newsitemid=26473 |publisher=Finextra|access-date=2026-07-12}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} fnlp7lkb7gux4fexjj5ay5kifr71llj 3643649 3643648 2026-08-18T10:00:30Z 1nter pares 146705 /* XXI ғасыр */ 3643649 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Coöperatieve Rabobank U.A. |логотипі = |суреті = Utrecht, hoofdkantoor van de Rabobank foto4 2015-11-01 12.03.jpg |сурет атауы = [[Rabobank Bestuurscentrum|Rabotoren]] ғимаратындағы штаб-пәтері |түрі = жауапкершілігі шектелген [[кооператив]] |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[1895 жыл|1895]] |құрушы = |орналасуы = [[Рабобанк басқару орталығы|Rabotoren]], [[Утрехт]], Нидерланд |басты адамдары = Стефан Декрейне (директорлар кеңесінің төрағасы)<br>Бас Брауверс (қаржы жөніндегі бас директор) |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = [[Банк|Банк қызметі]]<br>[[Сақтандыру]]<br>[[Лизинг]]<br>[[Жылжымайтын мүлік]] |меншікті капиталы = {{өсім}} €46 млрд (2022)<ref name=AR2022>{{Cite web|url=https://media.rabobank.com/m/467790ff0c0d80c6/original/Annual-Report-2022-EN.pdf|title=Annual Report 2022|website=rabobank.com|access-date=3 November 2023}}</ref> |айналым = {{құлдырау}} [[Еуро|€]]12 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |операциялық кіріс = {{өсім}} €7 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |таза табысы = {{құлдырау}} €2,7 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |активтер = {{өсім}} €635,865 млрд (2025 жылғы 3-тоқсан)<ref name=AR2022/> |капитализация = |қызметкерлер саны = {{өсім}}46 959 (2022)<ref name=AR2022/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = {{ubl|Raiffeisen-Bank|Boerenleenbank}} |бөлімшелері = 144 (Нидерланд) (2022)<ref name=AR2022/> |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|www.rabobank.com}} |Ортаққор = }} '''Rabobank''' (толық атауы: ''Coöperatieve Rabobank U.A.'') — штаб-пәтері [[Утрехт]]те, Нидерландта орналасқан нидерландтық [[трансұлттық корпорация|трансұлттық]] банк және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. Топтың құрамына 89 жергілікті нидерландтық Rabobank банкі (2019), орталық ұйым (Rabobank Nederland) және көптеген мамандандырылған халықаралық кеңселер мен [[еншілес қоғам|еншілес ұйымдар]] кіреді. Азық-түлік және [[агробизнес]] Rabobank Group халықаралық қызметінің негізгі бағыты болып табылады.<ref>{{Cite web |title=RaboBank Group Profile |url=http://www.rabobank.com/content/about_us|access-date=2026-07-12}}</ref> Rabobank жалпы активтерінің көлемі бойынша Нидерландтағы екінші ірі банк болып табылады.<ref>{{Cite web |title=Major Banks in the Netherlands |date=2 October 2016|url=https://thebanks.eu/articles/major-banks-in-the-Netherlands|access-date=2026-07-12|website=Thebanks.eu}}</ref> [[1-деңгейлі капитал]] көлемі бойынша ұйым әлемдегі 50 ірі қаржы институтының қатарына кіреді. 2022 жылғы жағдай бойынша жалпы активтері 628 миллиард еуроны, ал таза пайдасы 2,7 миллиард еуроны құрады.<ref name=AR2022/> Rabobank [[Еуропалық банк қадағалауы]] 2014 жылдың соңында күшіне енгеннен бері «Маңызды институт» ретінде белгіленген және соның нәтижесінде [[Еуропалық орталық банк]] тарапынан тікелей қадағаланады.<ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date=2014 жылғы 4 қыркүйек |access-date=2026-07-12}}</ref><ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date=2023 жылғы 1 қаңтар |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf |access-date=2026-07-12}}</ref> == Тарихы == Тамыры [[ауыл шаруашылығы]]на негізделген Rabobank жергілікті нарықтарға қызмет көрсететін жергілікті [[кредиттік кооператив]]тер федерациясы ретінде құрылған. === Фермерлер банктерінің құрылуы === Банктің негізі [[кредиттік кооператив]]тер қозғалысының негізін қалаушы [[Фридрих Вильгельм Райффайзен]]нің идеяларына сүйенді. Ол 1864 жылы Германияда алғашқы фермерлер банкін құрды. Ауылдық жердің мэрі ретінде ол фермерлер мен олардың отбасыларының өте ауыр кедейлігіне куә болды. Ол бұл мұқтаждықты [[Қайырымдылық|қайырымдылық көмек]] арқылы жеңілдетуге тырысты, алайда ұзақ мерзімді перспективада [[Өзін-өзі қамтамасыз ету|өз күшіне сүйенудің]] мүмкіндігі көбірек екенін түсінді. Осылайша 1864 жылы өзінің қайырымдылық қорын фермерлер банкіне айналдырды. Осы арқылы ол ауыл тұрғындарының жинақтарын жинап, кәсіпкерлікпен айналысатын фермерлерге несие беретін ''Darlehnskassen-Verein'' ұйымын құрды.<ref>{{Cite news |title=1500 euro lenen? Vergelijk alle mogelijkheden! - 1500eurolenen.nl |language=nl-NL |work=1500 Euro Lenen |url=https://1500eurolenen.nl/ |access-date=15 May 2017}}</ref> Бұл модель XIX ғасырдың соңында Нидерландта үлкен қызығушылық тудырды. Райффайзеннің алғашқы ізбасарларының бірі Нидерландтың оңтүстігіндегі бірқатар жергілікті фермерлер банктерінің негізін қалаған дін қызметкері Герлакус ван ден Эльсен болды. Модель дін қызметкерлері мен ауылдық жердегі [[элита]] өкілдерінің қолдауымен кең таралды. Фермерлерге несие беретін банктердің мақсаты идеалистік болғанымен, олар әрдайым қатаң іскерлік қағидаттар негізінде жұмыс істеді. Кооперативтік банк моделі инвестицияланған капитал мен қауымдастық арасындағы тығыз байланысты қамтамасыз етті. [[Сурет:Rabobank pinautomaat.jpg|thumb|Нидерландтың [[Ньив-Веннеп]] қаласындағы Rabobank банкоматы]] === Алғашқы ынтымақтастық === Банктің дәстүрлі штаб-пәтерлері [[Утрехт]] және [[Эйндховен]] қалаларында орналасқан. 1898 жылы екі кооперативтік банк бірлестігі құрылды: * Coöperatieve Centrale Raiffeisen-Bank, Утрехт * Coöperatieve Centrale Boerenleenbank, Эйндховен Raiffeisen-Bank алты жергілікті банктің кооперативі ретінде құрылса, Boerenleenbank 22 жергілікті банктің кооперативі ретінде құрылды. Бұл екі ұйым өздерінің айқын ұқсастықтарына қарамастан, төрттен үш ғасыр бойы қатар өмір сүрді. Бұған ішінара құқықтық келіспеушіліктер себеп болды. Алайда ең маңызды айырмашылық мәдени сипатта еді. Эйндховенде орналасқан Boerenleenbank айқын [[Католик шіркеуі|католиктік]] сипатта болса, Raiffeisen-Bank [[Протестантизм|протестанттық]] негізге ие болды. Бұрын Нидерландта [[жіктелу]] ({{lang-nl|verzuiling}}) процесі жүрді, бұл іс жүзінде әртүрлі діни қауымдар мен саяси қозғалыстардың мүшелері бір-бірімен байланыс жасамай, қатар өмір сүруін білдірді. Осы жіктелудің салдарынан көптеген ауылдарда бір емес, екі жергілікті банк болды: бірі католиктерге, екіншісі протестанттарға қызмет етті. Нәтижесінде қалыптасқан тығыз қауымдастыққа негізделген банк ісі бұл банктерге тәуекелдерін жақсырақ бақылауға мүмкіндік берді. Соның арқасында 1920 жылдардың басында қаржылық дағдарыс Нидерландтың банк секторын күйреткен кезде, бұл жергілікті банктердің басым бөлігі дағдарыстан айтарлықтай зардап шекпей шықты.<ref>{{Cite journal |last=Colvin |first=Christopher L. |date=2017-08-21 |title=Banking on a Religious Divide: Accounting for the Success of the Netherlands' Raiffeisen Cooperatives in the Crisis of the 1920s |journal=Journal of Economic History |volume=77 |issue=3 |pages=866–919 |doi=10.1017/S0022050717000663 |issn=1471-6372 |doi-access=free|hdl=10419/157272 |hdl-access=free }}</ref> Діни негіздер олардың ұйымдық құрылымдарынан да көрініс тапты: Boerenleenbank жоғары деңгейде орталықтандырылған болса, Raiffeisen-Bank жергілікті [[автономия]]ны қолдады. === Бірігу және шетелге кеңею === 1940 жылға қарай екі ұйым өзара ынтымақтастық орнатты, алайда оның ауқымы шектеулі болды. Екі ұйым арасындағы байланыстардың одан әрі нығаюына үш негізгі жағдай себеп болды: * Бөлімшелер санының артуы, соның нәтижесінде жергілікті бәсекелестіктің күшеюі * Екі ұйым арасындағы конфессиялық айырмашылықтардың біртіндеп жойылуы * Нидерланд өнеркәсібінде капиталға деген сұраныстың артуы, бұл өз кезегінде банк ісіндегі [[Нарықтың шоғырлануы|шоғырланудың]] күшеюіне әкелді 1972 жылы екі ұйым бірігіп, ''Coöperatieve Centrale '''Ra'''iffeisen-'''Bo'''erenleen'''bank''''' ұйымын құрды, қысқаша атауы — '''Rabobank'''. Ұйым құрылтайшы ұйымдарға қатысты тарихи бейтараптығына байланысты [[Амстердам]] қаласын өзінің заңды штаб-пәтері ретінде таңдады. 1980 жылдан 2015 жылға дейін орталық ұйым Rabobank Nederland деп аталды. 1980 жылы Rabobank жаһандық ауыл шаруашылығын қаржыландыру жөніндегі миссиясының бір бөлігі ретінде халықаралық қызметін кеңейтті. 1990 жылы ол жергілікті Bank Duta банкімен серіктестік орнатып, RabobankDuta бірлескен кәсіпорын банкін құрды. Кейін Bank Duta 1998 жылғы Азиядағы қаржылық дағдарыс кезінде банкротқа ұшырап, Rabobank Duta-ның үлесін сатып алып, PT Bank Rabobank International Indonesia атауымен жеке өзі қызмет көрсете бастады. 1994 жылы Rabobank Австралия мен Жаңа Зеландияда қызмет атқарған Primary Industry Bank of Australia (PIBA) банкін сатып алып, оны 2003 жылы Rabobank Australia Limited деп қайта атады.<ref>{{Cite web |title=About Rabobank: History |url=http://www.rabobank.com.au/About-Rabobank/Our-story/Pages/History.aspx |access-date=December 21, 2014 |website=Rabobank |archive-date=8 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150608014258/http://www.rabobank.com.au/About-Rabobank/Our-story/Pages/History.aspx |url-status=dead }}</ref> 1997 жылы Rabobank Жаңа Зеландияда орналасқан Wrightson Farmers Finance Limited компаниясын сатып алып, 1999 жылы оны Rabobank New Zealand деп қайта атады. Осы сатып алудың нәтижесінде Rabobank Жаңа Зеландияның ауылдық секторындағы маңызды{{Clarify|reason=vague|date=December 2016}} кредит берушіге айналды және мұны кредит беру қызметін одан әрі кеңейту үшін негіз ретінде пайдаланды. Еуропада Rabobank 1992 жылы Германияның [[Allgemeine Deutsche Credit-Anstalt]] банкін сатып алды.<ref>{{cite web |website=ZBW Leibniz Information Centre for Economics |url=https://pm20.zbw.eu/folder/co/0415xx/041546/about.de.html |title=Allgemeine Deutsche Credit-Anstalt|access-date=2026-07-12}}</ref> === XXI ғасыр === 2002 жылы Rabobank [[#RaboDirect|Rabobank.be]] деп аталатын тек интернет арқылы жұмыс істейтін жаңа жинақ банкін іске қосты. 2005 жылы Ирландияда [[#RaboDirect|RaboDirect]] атауымен екінші онлайн-жинақ банкі іске қосылды, кейін Жаңа Зеландияда RaboPlus, ал екі жылдан соң Аустралияда да іске қосылды. Қысқа үзілістен кейін Польшада (2011) және Германияда (2012) жаңа онлайн-банктер ашылды. Ирландия мен Жаңа Зеландияда жинақ қызметтерін ілгерілету үшін жүргізілген жарнамалық науқандар осы елдердегі Rabobank-тың жалпы танымалдығын арттырып, оның тек жинақтау қызметінің ғана емес, кредит беру қызметінің де өсуіне ықпал етті. 2010 жылы Rabobank Аустралия мен Жаңа Зеландиядағы жинақ банктері үшін бірдей бренд атауын пайдалануға шешім қабылдап, бұл елдерде RaboPlus атауын RaboDirect атауымен ауыстырды. 2014 жылы Rabobank қазіргі [[OneSpan]] деп аталатын Vasco компаниясымен бірлесіп, QR кодтарын пайдаланатын жаңа онлайн-аутентификация жүйесін әзірледі.<ref>{{Cite web |title=Rabobank introduces QR code-based online banking authentication |date = 19 September 2014|url=https://www.finextra.com/news/fullstory.aspx?newsitemid=26473 |publisher=Finextra|access-date=2026-07-12}}</ref> Rabobank 2003 жылы аустралиялық Lend Lease Agro Business компаниясын сатып алды. 2008 жылы ол екі бөлшек банк — Bank Haga және Bank Hagakita банктерін сатып алып, Индонезиядағы қызметін кеңейтті. [[Америка Құрама Штаттары]]нда Rabobank 2007 жылғы 1 мамырда Mid-State Bank & Trust банкін сатып алуды аяқтап, осылайша АҚШ-тың [[Калифорния]] штатындағы [[Central Coast (California)|Орталық жағалау]] өңіріне өз қызметтерін кеңейтуге мүмкіндік алды.<ref>{{Cite web |date=2007-05-01 |title=Rabobank Completes Acquisition of Mid-State Bank & Trust |url=https://www.businesswire.com/news/home/20070501005948/en/Rabobank-Completes-Acquisition-Mid-State-Bank-Trust |access-date=2020-04-09 |website=www.businesswire.com |language=en}}</ref> 2010 жылы ол Pacific State Bank банкін де сатып алып, Калифорнияның [[Central Valley (California)|Орталық аңғары]]на қызметін кеңейтті.<ref>{{Cite web |last=Fujii |first=Reed |title=Pacific State Bank taken over |url=https://www.recordnet.com/article/20100821/a_biz/8210320 |access-date=2020-04-09 |website=recordnet.com |language=en}}</ref> Utrecht-America Holdings, Inc. және Rabobank N.A. АҚШ-та Rabobank Group тобының еншілес ұйымдары ретінде жұмыс істейді. 2019 жылы Rabobank-тың АҚШ-тағы бөлшек банкинг бизнесін [[Mechanics Bank]] банкіне сатқаны жарияланды, соның нәтижесінде барлық Rabobank бөлімшелері Mechanics атауына көшті. Rabobank Солтүстік Америкада өзінің Rabo AgriFinance еншілес ұйымы арқылы азық-түлік және ауыл шаруашылығына негізделген кредит беру саласында қызметін жалғастырады.<ref>{{Cite news |title=Mechanics Banks more than doubles in size with Rabobank merger |work=Sacramento Business Journal |url=https://www.bizjournals.com/sacramento/news/2019/09/03/mechanics-banks-more-than-doubles-in-sizewith.html |access-date=13 Sep 2019}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} ijb20bcfjkkzus2akl42porwiaeyt58 3643650 3643649 2026-08-18T10:01:37Z 1nter pares 146705 /* XXI ғасыр */ 3643650 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Coöperatieve Rabobank U.A. |логотипі = |суреті = Utrecht, hoofdkantoor van de Rabobank foto4 2015-11-01 12.03.jpg |сурет атауы = [[Rabobank Bestuurscentrum|Rabotoren]] ғимаратындағы штаб-пәтері |түрі = жауапкершілігі шектелген [[кооператив]] |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[1895 жыл|1895]] |құрушы = |орналасуы = [[Рабобанк басқару орталығы|Rabotoren]], [[Утрехт]], Нидерланд |басты адамдары = Стефан Декрейне (директорлар кеңесінің төрағасы)<br>Бас Брауверс (қаржы жөніндегі бас директор) |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = [[Банк|Банк қызметі]]<br>[[Сақтандыру]]<br>[[Лизинг]]<br>[[Жылжымайтын мүлік]] |меншікті капиталы = {{өсім}} €46 млрд (2022)<ref name=AR2022>{{Cite web|url=https://media.rabobank.com/m/467790ff0c0d80c6/original/Annual-Report-2022-EN.pdf|title=Annual Report 2022|website=rabobank.com|access-date=3 November 2023}}</ref> |айналым = {{құлдырау}} [[Еуро|€]]12 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |операциялық кіріс = {{өсім}} €7 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |таза табысы = {{құлдырау}} €2,7 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |активтер = {{өсім}} €635,865 млрд (2025 жылғы 3-тоқсан)<ref name=AR2022/> |капитализация = |қызметкерлер саны = {{өсім}}46 959 (2022)<ref name=AR2022/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = {{ubl|Raiffeisen-Bank|Boerenleenbank}} |бөлімшелері = 144 (Нидерланд) (2022)<ref name=AR2022/> |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|www.rabobank.com}} |Ортаққор = }} '''Rabobank''' (толық атауы: ''Coöperatieve Rabobank U.A.'') — штаб-пәтері [[Утрехт]]те, Нидерландта орналасқан нидерландтық [[трансұлттық корпорация|трансұлттық]] банк және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. Топтың құрамына 89 жергілікті нидерландтық Rabobank банкі (2019), орталық ұйым (Rabobank Nederland) және көптеген мамандандырылған халықаралық кеңселер мен [[еншілес қоғам|еншілес ұйымдар]] кіреді. Азық-түлік және [[агробизнес]] Rabobank Group халықаралық қызметінің негізгі бағыты болып табылады.<ref>{{Cite web |title=RaboBank Group Profile |url=http://www.rabobank.com/content/about_us|access-date=2026-07-12}}</ref> Rabobank жалпы активтерінің көлемі бойынша Нидерландтағы екінші ірі банк болып табылады.<ref>{{Cite web |title=Major Banks in the Netherlands |date=2 October 2016|url=https://thebanks.eu/articles/major-banks-in-the-Netherlands|access-date=2026-07-12|website=Thebanks.eu}}</ref> [[1-деңгейлі капитал]] көлемі бойынша ұйым әлемдегі 50 ірі қаржы институтының қатарына кіреді. 2022 жылғы жағдай бойынша жалпы активтері 628 миллиард еуроны, ал таза пайдасы 2,7 миллиард еуроны құрады.<ref name=AR2022/> Rabobank [[Еуропалық банк қадағалауы]] 2014 жылдың соңында күшіне енгеннен бері «Маңызды институт» ретінде белгіленген және соның нәтижесінде [[Еуропалық орталық банк]] тарапынан тікелей қадағаланады.<ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date=2014 жылғы 4 қыркүйек |access-date=2026-07-12}}</ref><ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date=2023 жылғы 1 қаңтар |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf |access-date=2026-07-12}}</ref> == Тарихы == Тамыры [[ауыл шаруашылығы]]на негізделген Rabobank жергілікті нарықтарға қызмет көрсететін жергілікті [[кредиттік кооператив]]тер федерациясы ретінде құрылған. === Фермерлер банктерінің құрылуы === Банктің негізі [[кредиттік кооператив]]тер қозғалысының негізін қалаушы [[Фридрих Вильгельм Райффайзен]]нің идеяларына сүйенді. Ол 1864 жылы Германияда алғашқы фермерлер банкін құрды. Ауылдық жердің мэрі ретінде ол фермерлер мен олардың отбасыларының өте ауыр кедейлігіне куә болды. Ол бұл мұқтаждықты [[Қайырымдылық|қайырымдылық көмек]] арқылы жеңілдетуге тырысты, алайда ұзақ мерзімді перспективада [[Өзін-өзі қамтамасыз ету|өз күшіне сүйенудің]] мүмкіндігі көбірек екенін түсінді. Осылайша 1864 жылы өзінің қайырымдылық қорын фермерлер банкіне айналдырды. Осы арқылы ол ауыл тұрғындарының жинақтарын жинап, кәсіпкерлікпен айналысатын фермерлерге несие беретін ''Darlehnskassen-Verein'' ұйымын құрды.<ref>{{Cite news |title=1500 euro lenen? Vergelijk alle mogelijkheden! - 1500eurolenen.nl |language=nl-NL |work=1500 Euro Lenen |url=https://1500eurolenen.nl/ |access-date=15 May 2017}}</ref> Бұл модель XIX ғасырдың соңында Нидерландта үлкен қызығушылық тудырды. Райффайзеннің алғашқы ізбасарларының бірі Нидерландтың оңтүстігіндегі бірқатар жергілікті фермерлер банктерінің негізін қалаған дін қызметкері Герлакус ван ден Эльсен болды. Модель дін қызметкерлері мен ауылдық жердегі [[элита]] өкілдерінің қолдауымен кең таралды. Фермерлерге несие беретін банктердің мақсаты идеалистік болғанымен, олар әрдайым қатаң іскерлік қағидаттар негізінде жұмыс істеді. Кооперативтік банк моделі инвестицияланған капитал мен қауымдастық арасындағы тығыз байланысты қамтамасыз етті. [[Сурет:Rabobank pinautomaat.jpg|thumb|Нидерландтың [[Ньив-Веннеп]] қаласындағы Rabobank банкоматы]] === Алғашқы ынтымақтастық === Банктің дәстүрлі штаб-пәтерлері [[Утрехт]] және [[Эйндховен]] қалаларында орналасқан. 1898 жылы екі кооперативтік банк бірлестігі құрылды: * Coöperatieve Centrale Raiffeisen-Bank, Утрехт * Coöperatieve Centrale Boerenleenbank, Эйндховен Raiffeisen-Bank алты жергілікті банктің кооперативі ретінде құрылса, Boerenleenbank 22 жергілікті банктің кооперативі ретінде құрылды. Бұл екі ұйым өздерінің айқын ұқсастықтарына қарамастан, төрттен үш ғасыр бойы қатар өмір сүрді. Бұған ішінара құқықтық келіспеушіліктер себеп болды. Алайда ең маңызды айырмашылық мәдени сипатта еді. Эйндховенде орналасқан Boerenleenbank айқын [[Католик шіркеуі|католиктік]] сипатта болса, Raiffeisen-Bank [[Протестантизм|протестанттық]] негізге ие болды. Бұрын Нидерландта [[жіктелу]] ({{lang-nl|verzuiling}}) процесі жүрді, бұл іс жүзінде әртүрлі діни қауымдар мен саяси қозғалыстардың мүшелері бір-бірімен байланыс жасамай, қатар өмір сүруін білдірді. Осы жіктелудің салдарынан көптеген ауылдарда бір емес, екі жергілікті банк болды: бірі католиктерге, екіншісі протестанттарға қызмет етті. Нәтижесінде қалыптасқан тығыз қауымдастыққа негізделген банк ісі бұл банктерге тәуекелдерін жақсырақ бақылауға мүмкіндік берді. Соның арқасында 1920 жылдардың басында қаржылық дағдарыс Нидерландтың банк секторын күйреткен кезде, бұл жергілікті банктердің басым бөлігі дағдарыстан айтарлықтай зардап шекпей шықты.<ref>{{Cite journal |last=Colvin |first=Christopher L. |date=2017-08-21 |title=Banking on a Religious Divide: Accounting for the Success of the Netherlands' Raiffeisen Cooperatives in the Crisis of the 1920s |journal=Journal of Economic History |volume=77 |issue=3 |pages=866–919 |doi=10.1017/S0022050717000663 |issn=1471-6372 |doi-access=free|hdl=10419/157272 |hdl-access=free }}</ref> Діни негіздер олардың ұйымдық құрылымдарынан да көрініс тапты: Boerenleenbank жоғары деңгейде орталықтандырылған болса, Raiffeisen-Bank жергілікті [[автономия]]ны қолдады. === Бірігу және шетелге кеңею === 1940 жылға қарай екі ұйым өзара ынтымақтастық орнатты, алайда оның ауқымы шектеулі болды. Екі ұйым арасындағы байланыстардың одан әрі нығаюына үш негізгі жағдай себеп болды: * Бөлімшелер санының артуы, соның нәтижесінде жергілікті бәсекелестіктің күшеюі * Екі ұйым арасындағы конфессиялық айырмашылықтардың біртіндеп жойылуы * Нидерланд өнеркәсібінде капиталға деген сұраныстың артуы, бұл өз кезегінде банк ісіндегі [[Нарықтың шоғырлануы|шоғырланудың]] күшеюіне әкелді 1972 жылы екі ұйым бірігіп, ''Coöperatieve Centrale '''Ra'''iffeisen-'''Bo'''erenleen'''bank''''' ұйымын құрды, қысқаша атауы — '''Rabobank'''. Ұйым құрылтайшы ұйымдарға қатысты тарихи бейтараптығына байланысты [[Амстердам]] қаласын өзінің заңды штаб-пәтері ретінде таңдады. 1980 жылдан 2015 жылға дейін орталық ұйым Rabobank Nederland деп аталды. 1980 жылы Rabobank жаһандық ауыл шаруашылығын қаржыландыру жөніндегі миссиясының бір бөлігі ретінде халықаралық қызметін кеңейтті. 1990 жылы ол жергілікті Bank Duta банкімен серіктестік орнатып, RabobankDuta бірлескен кәсіпорын банкін құрды. Кейін Bank Duta 1998 жылғы Азиядағы қаржылық дағдарыс кезінде банкротқа ұшырап, Rabobank Duta-ның үлесін сатып алып, PT Bank Rabobank International Indonesia атауымен жеке өзі қызмет көрсете бастады. 1994 жылы Rabobank Австралия мен Жаңа Зеландияда қызмет атқарған Primary Industry Bank of Australia (PIBA) банкін сатып алып, оны 2003 жылы Rabobank Australia Limited деп қайта атады.<ref>{{Cite web |title=About Rabobank: History |url=http://www.rabobank.com.au/About-Rabobank/Our-story/Pages/History.aspx |access-date=December 21, 2014 |website=Rabobank |archive-date=8 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150608014258/http://www.rabobank.com.au/About-Rabobank/Our-story/Pages/History.aspx |url-status=dead }}</ref> 1997 жылы Rabobank Жаңа Зеландияда орналасқан Wrightson Farmers Finance Limited компаниясын сатып алып, 1999 жылы оны Rabobank New Zealand деп қайта атады. Осы сатып алудың нәтижесінде Rabobank Жаңа Зеландияның ауылдық секторындағы маңызды{{Clarify|reason=vague|date=December 2016}} кредит берушіге айналды және мұны кредит беру қызметін одан әрі кеңейту үшін негіз ретінде пайдаланды. Еуропада Rabobank 1992 жылы Германияның [[Allgemeine Deutsche Credit-Anstalt]] банкін сатып алды.<ref>{{cite web |website=ZBW Leibniz Information Centre for Economics |url=https://pm20.zbw.eu/folder/co/0415xx/041546/about.de.html |title=Allgemeine Deutsche Credit-Anstalt|access-date=2026-07-12}}</ref> === XXI ғасыр === 2002 жылы Rabobank [[#RaboDirect|Rabobank.be]] деп аталатын тек интернет арқылы жұмыс істейтін жаңа жинақ банкін іске қосты. 2005 жылы Ирландияда [[#RaboDirect|RaboDirect]] атауымен екінші онлайн-жинақ банкі іске қосылды, кейін Жаңа Зеландияда RaboPlus, ал екі жылдан соң Аустралияда да іске қосылды. Қысқа үзілістен кейін Польшада (2011) және Германияда (2012) жаңа онлайн-банктер ашылды. Ирландия мен Жаңа Зеландияда жинақ қызметтерін ілгерілету үшін жүргізілген жарнамалық науқандар осы елдердегі Rabobank-тың жалпы танымалдығын арттырып, оның тек жинақтау қызметінің ғана емес, кредит беру қызметінің де өсуіне ықпал етті. 2010 жылы Rabobank Аустралия мен Жаңа Зеландиядағы жинақ банктері үшін бірдей бренд атауын пайдалануға шешім қабылдап, бұл елдерде RaboPlus атауын RaboDirect атауымен ауыстырды. 2014 жылы Rabobank қазіргі [[OneSpan]] деп аталатын Vasco компаниясымен бірлесіп, QR кодтарын пайдаланатын жаңа онлайн-аутентификация жүйесін әзірледі.<ref>{{Cite web |title=Rabobank introduces QR code-based online banking authentication |date = 19 September 2014|url=https://www.finextra.com/news/fullstory.aspx?newsitemid=26473 |publisher=Finextra|access-date=2026-07-12}}</ref> Rabobank 2003 жылы аустралиялық Lend Lease Agro Business компаниясын сатып алды. 2008 жылы ол екі бөлшек банк — Bank Haga және Bank Hagakita банктерін сатып алып, Индонезиядағы қызметін кеңейтті. [[Америка Құрама Штаттары]]нда Rabobank 2007 жылғы 1 мамырда Mid-State Bank & Trust банкін сатып алуды аяқтап, осылайша АҚШ-тың [[Калифорния]] штатындағы [[Central Coast (California)|Орталық жағалау]] өңіріне өз қызметтерін кеңейтуге мүмкіндік алды.<ref>{{Cite web |date=2007-05-01 |title=Rabobank Completes Acquisition of Mid-State Bank & Trust |url=https://www.businesswire.com/news/home/20070501005948/en/Rabobank-Completes-Acquisition-Mid-State-Bank-Trust |access-date=2020-04-09 |website=www.businesswire.com |language=en}}</ref> 2010 жылы ол Pacific State Bank банкін де сатып алып, Калифорнияның [[Central Valley (California)|Орталық аңғары]]на қызметін кеңейтті.<ref>{{Cite web |last=Fujii |first=Reed |title=Pacific State Bank taken over |url=https://www.recordnet.com/article/20100821/a_biz/8210320 |access-date=2020-04-09 |website=recordnet.com |language=en}}</ref> Utrecht-America Holdings, Inc. және Rabobank N.A. АҚШ-та Rabobank Group тобының еншілес ұйымдары ретінде жұмыс істейді. 2019 жылы Rabobank-тың АҚШ-тағы бөлшек банкинг бизнесін [[Mechanics Bank]] банкіне сатқаны жарияланды, соның нәтижесінде барлық Rabobank бөлімшелері Mechanics атауына көшті. Rabobank Солтүстік Америкада өзінің Rabo AgriFinance еншілес ұйымы арқылы азық-түлік және ауыл шаруашылығына негізделген кредит беру саласында қызметін жалғастырады.<ref>{{Cite news |title=Mechanics Banks more than doubles in size with Rabobank merger |work=Sacramento Business Journal |url=https://www.bizjournals.com/sacramento/news/2019/09/03/mechanics-banks-more-than-doubles-in-sizewith.html |access-date=13 Sep 2019}}</ref> 2012 жылғы маусымда [[Moody's]] рейтинг агенттігі Rabobank-тың кредиттік рейтингін Aa2 деңгейіне дейін төмендетті (бұған дейін Aaa болған), болжамы — теріс. 2011 жылғы қарашада [[Standard & Poor's]] рейтинг агенттігінің жаңа рейтинг әдістемесіне байланысты кредиттік рейтингі AAA-дан AA деңгейіне дейін екі сатыға төмендетілді. 2014 жылғы қарашада S&P рейтингті AA− деңгейінен теріс болжаммен A+ деңгейіне дейін төмендетті. [[Fitch Group|Fitch]] рейтинг агенттігі банктің кредиттік рейтингін AA− деңгейінде бағалайды, болжамы — теріс. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} kwyow0zx8swpn0ipl02u2tdcnwcxg8h 3643651 3643650 2026-08-18T10:03:53Z 1nter pares 146705 /* XXI ғасыр */ 3643651 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Coöperatieve Rabobank U.A. |логотипі = |суреті = Utrecht, hoofdkantoor van de Rabobank foto4 2015-11-01 12.03.jpg |сурет атауы = [[Rabobank Bestuurscentrum|Rabotoren]] ғимаратындағы штаб-пәтері |түрі = жауапкершілігі шектелген [[кооператив]] |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[1895 жыл|1895]] |құрушы = |орналасуы = [[Рабобанк басқару орталығы|Rabotoren]], [[Утрехт]], Нидерланд |басты адамдары = Стефан Декрейне (директорлар кеңесінің төрағасы)<br>Бас Брауверс (қаржы жөніндегі бас директор) |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = [[Банк|Банк қызметі]]<br>[[Сақтандыру]]<br>[[Лизинг]]<br>[[Жылжымайтын мүлік]] |меншікті капиталы = {{өсім}} €46 млрд (2022)<ref name=AR2022>{{Cite web|url=https://media.rabobank.com/m/467790ff0c0d80c6/original/Annual-Report-2022-EN.pdf|title=Annual Report 2022|website=rabobank.com|access-date=3 November 2023}}</ref> |айналым = {{құлдырау}} [[Еуро|€]]12 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |операциялық кіріс = {{өсім}} €7 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |таза табысы = {{құлдырау}} €2,7 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |активтер = {{өсім}} €635,865 млрд (2025 жылғы 3-тоқсан)<ref name=AR2022/> |капитализация = |қызметкерлер саны = {{өсім}}46 959 (2022)<ref name=AR2022/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = {{ubl|Raiffeisen-Bank|Boerenleenbank}} |бөлімшелері = 144 (Нидерланд) (2022)<ref name=AR2022/> |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|www.rabobank.com}} |Ортаққор = }} '''Rabobank''' (толық атауы: ''Coöperatieve Rabobank U.A.'') — штаб-пәтері [[Утрехт]]те, Нидерландта орналасқан нидерландтық [[трансұлттық корпорация|трансұлттық]] банк және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. Топтың құрамына 89 жергілікті нидерландтық Rabobank банкі (2019), орталық ұйым (Rabobank Nederland) және көптеген мамандандырылған халықаралық кеңселер мен [[еншілес қоғам|еншілес ұйымдар]] кіреді. Азық-түлік және [[агробизнес]] Rabobank Group халықаралық қызметінің негізгі бағыты болып табылады.<ref>{{Cite web |title=RaboBank Group Profile |url=http://www.rabobank.com/content/about_us|access-date=2026-07-12}}</ref> Rabobank жалпы активтерінің көлемі бойынша Нидерландтағы екінші ірі банк болып табылады.<ref>{{Cite web |title=Major Banks in the Netherlands |date=2 October 2016|url=https://thebanks.eu/articles/major-banks-in-the-Netherlands|access-date=2026-07-12|website=Thebanks.eu}}</ref> [[1-деңгейлі капитал]] көлемі бойынша ұйым әлемдегі 50 ірі қаржы институтының қатарына кіреді. 2022 жылғы жағдай бойынша жалпы активтері 628 миллиард еуроны, ал таза пайдасы 2,7 миллиард еуроны құрады.<ref name=AR2022/> Rabobank [[Еуропалық банк қадағалауы]] 2014 жылдың соңында күшіне енгеннен бері «Маңызды институт» ретінде белгіленген және соның нәтижесінде [[Еуропалық орталық банк]] тарапынан тікелей қадағаланады.<ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date=2014 жылғы 4 қыркүйек |access-date=2026-07-12}}</ref><ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date=2023 жылғы 1 қаңтар |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf |access-date=2026-07-12}}</ref> == Тарихы == Тамыры [[ауыл шаруашылығы]]на негізделген Rabobank жергілікті нарықтарға қызмет көрсететін жергілікті [[кредиттік кооператив]]тер федерациясы ретінде құрылған. === Фермерлер банктерінің құрылуы === Банктің негізі [[кредиттік кооператив]]тер қозғалысының негізін қалаушы [[Фридрих Вильгельм Райффайзен]]нің идеяларына сүйенді. Ол 1864 жылы Германияда алғашқы фермерлер банкін құрды. Ауылдық жердің мэрі ретінде ол фермерлер мен олардың отбасыларының өте ауыр кедейлігіне куә болды. Ол бұл мұқтаждықты [[Қайырымдылық|қайырымдылық көмек]] арқылы жеңілдетуге тырысты, алайда ұзақ мерзімді перспективада [[Өзін-өзі қамтамасыз ету|өз күшіне сүйенудің]] мүмкіндігі көбірек екенін түсінді. Осылайша 1864 жылы өзінің қайырымдылық қорын фермерлер банкіне айналдырды. Осы арқылы ол ауыл тұрғындарының жинақтарын жинап, кәсіпкерлікпен айналысатын фермерлерге несие беретін ''Darlehnskassen-Verein'' ұйымын құрды.<ref>{{Cite news |title=1500 euro lenen? Vergelijk alle mogelijkheden! - 1500eurolenen.nl |language=nl-NL |work=1500 Euro Lenen |url=https://1500eurolenen.nl/ |access-date=15 May 2017}}</ref> Бұл модель XIX ғасырдың соңында Нидерландта үлкен қызығушылық тудырды. Райффайзеннің алғашқы ізбасарларының бірі Нидерландтың оңтүстігіндегі бірқатар жергілікті фермерлер банктерінің негізін қалаған дін қызметкері Герлакус ван ден Эльсен болды. Модель дін қызметкерлері мен ауылдық жердегі [[элита]] өкілдерінің қолдауымен кең таралды. Фермерлерге несие беретін банктердің мақсаты идеалистік болғанымен, олар әрдайым қатаң іскерлік қағидаттар негізінде жұмыс істеді. Кооперативтік банк моделі инвестицияланған капитал мен қауымдастық арасындағы тығыз байланысты қамтамасыз етті. [[Сурет:Rabobank pinautomaat.jpg|thumb|Нидерландтың [[Ньив-Веннеп]] қаласындағы Rabobank банкоматы]] === Алғашқы ынтымақтастық === Банктің дәстүрлі штаб-пәтерлері [[Утрехт]] және [[Эйндховен]] қалаларында орналасқан. 1898 жылы екі кооперативтік банк бірлестігі құрылды: * Coöperatieve Centrale Raiffeisen-Bank, Утрехт * Coöperatieve Centrale Boerenleenbank, Эйндховен Raiffeisen-Bank алты жергілікті банктің кооперативі ретінде құрылса, Boerenleenbank 22 жергілікті банктің кооперативі ретінде құрылды. Бұл екі ұйым өздерінің айқын ұқсастықтарына қарамастан, төрттен үш ғасыр бойы қатар өмір сүрді. Бұған ішінара құқықтық келіспеушіліктер себеп болды. Алайда ең маңызды айырмашылық мәдени сипатта еді. Эйндховенде орналасқан Boerenleenbank айқын [[Католик шіркеуі|католиктік]] сипатта болса, Raiffeisen-Bank [[Протестантизм|протестанттық]] негізге ие болды. Бұрын Нидерландта [[жіктелу]] ({{lang-nl|verzuiling}}) процесі жүрді, бұл іс жүзінде әртүрлі діни қауымдар мен саяси қозғалыстардың мүшелері бір-бірімен байланыс жасамай, қатар өмір сүруін білдірді. Осы жіктелудің салдарынан көптеген ауылдарда бір емес, екі жергілікті банк болды: бірі католиктерге, екіншісі протестанттарға қызмет етті. Нәтижесінде қалыптасқан тығыз қауымдастыққа негізделген банк ісі бұл банктерге тәуекелдерін жақсырақ бақылауға мүмкіндік берді. Соның арқасында 1920 жылдардың басында қаржылық дағдарыс Нидерландтың банк секторын күйреткен кезде, бұл жергілікті банктердің басым бөлігі дағдарыстан айтарлықтай зардап шекпей шықты.<ref>{{Cite journal |last=Colvin |first=Christopher L. |date=2017-08-21 |title=Banking on a Religious Divide: Accounting for the Success of the Netherlands' Raiffeisen Cooperatives in the Crisis of the 1920s |journal=Journal of Economic History |volume=77 |issue=3 |pages=866–919 |doi=10.1017/S0022050717000663 |issn=1471-6372 |doi-access=free|hdl=10419/157272 |hdl-access=free }}</ref> Діни негіздер олардың ұйымдық құрылымдарынан да көрініс тапты: Boerenleenbank жоғары деңгейде орталықтандырылған болса, Raiffeisen-Bank жергілікті [[автономия]]ны қолдады. === Бірігу және шетелге кеңею === 1940 жылға қарай екі ұйым өзара ынтымақтастық орнатты, алайда оның ауқымы шектеулі болды. Екі ұйым арасындағы байланыстардың одан әрі нығаюына үш негізгі жағдай себеп болды: * Бөлімшелер санының артуы, соның нәтижесінде жергілікті бәсекелестіктің күшеюі * Екі ұйым арасындағы конфессиялық айырмашылықтардың біртіндеп жойылуы * Нидерланд өнеркәсібінде капиталға деген сұраныстың артуы, бұл өз кезегінде банк ісіндегі [[Нарықтың шоғырлануы|шоғырланудың]] күшеюіне әкелді 1972 жылы екі ұйым бірігіп, ''Coöperatieve Centrale '''Ra'''iffeisen-'''Bo'''erenleen'''bank''''' ұйымын құрды, қысқаша атауы — '''Rabobank'''. Ұйым құрылтайшы ұйымдарға қатысты тарихи бейтараптығына байланысты [[Амстердам]] қаласын өзінің заңды штаб-пәтері ретінде таңдады. 1980 жылдан 2015 жылға дейін орталық ұйым Rabobank Nederland деп аталды. 1980 жылы Rabobank жаһандық ауыл шаруашылығын қаржыландыру жөніндегі миссиясының бір бөлігі ретінде халықаралық қызметін кеңейтті. 1990 жылы ол жергілікті Bank Duta банкімен серіктестік орнатып, RabobankDuta бірлескен кәсіпорын банкін құрды. Кейін Bank Duta 1998 жылғы Азиядағы қаржылық дағдарыс кезінде банкротқа ұшырап, Rabobank Duta-ның үлесін сатып алып, PT Bank Rabobank International Indonesia атауымен жеке өзі қызмет көрсете бастады. 1994 жылы Rabobank Австралия мен Жаңа Зеландияда қызмет атқарған Primary Industry Bank of Australia (PIBA) банкін сатып алып, оны 2003 жылы Rabobank Australia Limited деп қайта атады.<ref>{{Cite web |title=About Rabobank: History |url=http://www.rabobank.com.au/About-Rabobank/Our-story/Pages/History.aspx |access-date=December 21, 2014 |website=Rabobank |archive-date=8 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150608014258/http://www.rabobank.com.au/About-Rabobank/Our-story/Pages/History.aspx |url-status=dead }}</ref> 1997 жылы Rabobank Жаңа Зеландияда орналасқан Wrightson Farmers Finance Limited компаниясын сатып алып, 1999 жылы оны Rabobank New Zealand деп қайта атады. Осы сатып алудың нәтижесінде Rabobank Жаңа Зеландияның ауылдық секторындағы маңызды{{Clarify|reason=vague|date=December 2016}} кредит берушіге айналды және мұны кредит беру қызметін одан әрі кеңейту үшін негіз ретінде пайдаланды. Еуропада Rabobank 1992 жылы Германияның [[Allgemeine Deutsche Credit-Anstalt]] банкін сатып алды.<ref>{{cite web |website=ZBW Leibniz Information Centre for Economics |url=https://pm20.zbw.eu/folder/co/0415xx/041546/about.de.html |title=Allgemeine Deutsche Credit-Anstalt|access-date=2026-07-12}}</ref> === XXI ғасыр === 2002 жылы Rabobank [[#RaboDirect|Rabobank.be]] деп аталатын тек интернет арқылы жұмыс істейтін жаңа жинақ банкін іске қосты. 2005 жылы Ирландияда [[#RaboDirect|RaboDirect]] атауымен екінші онлайн-жинақ банкі іске қосылды, кейін Жаңа Зеландияда RaboPlus, ал екі жылдан соң Аустралияда да іске қосылды. Қысқа үзілістен кейін Польшада (2011) және Германияда (2012) жаңа онлайн-банктер ашылды. Ирландия мен Жаңа Зеландияда жинақ қызметтерін ілгерілету үшін жүргізілген жарнамалық науқандар осы елдердегі Rabobank-тың жалпы танымалдығын арттырып, оның тек жинақтау қызметінің ғана емес, кредит беру қызметінің де өсуіне ықпал етті. 2010 жылы Rabobank Аустралия мен Жаңа Зеландиядағы жинақ банктері үшін бірдей бренд атауын пайдалануға шешім қабылдап, бұл елдерде RaboPlus атауын RaboDirect атауымен ауыстырды. 2014 жылы Rabobank қазіргі [[OneSpan]] деп аталатын Vasco компаниясымен бірлесіп, QR кодтарын пайдаланатын жаңа онлайн-аутентификация жүйесін әзірледі.<ref>{{Cite web |title=Rabobank introduces QR code-based online banking authentication |date = 19 September 2014|url=https://www.finextra.com/news/fullstory.aspx?newsitemid=26473 |publisher=Finextra|access-date=2026-07-12}}</ref> Rabobank 2003 жылы аустралиялық Lend Lease Agro Business компаниясын сатып алды. 2008 жылы ол екі бөлшек банк — Bank Haga және Bank Hagakita банктерін сатып алып, Индонезиядағы қызметін кеңейтті. [[Америка Құрама Штаттары]]нда Rabobank 2007 жылғы 1 мамырда Mid-State Bank & Trust банкін сатып алуды аяқтап, осылайша АҚШ-тың [[Калифорния]] штатындағы [[Central Coast (California)|Орталық жағалау]] өңіріне өз қызметтерін кеңейтуге мүмкіндік алды.<ref>{{Cite web |date=2007-05-01 |title=Rabobank Completes Acquisition of Mid-State Bank & Trust |url=https://www.businesswire.com/news/home/20070501005948/en/Rabobank-Completes-Acquisition-Mid-State-Bank-Trust |access-date=2020-04-09 |website=www.businesswire.com |language=en}}</ref> 2010 жылы ол Pacific State Bank банкін де сатып алып, Калифорнияның [[Central Valley (California)|Орталық аңғары]]на қызметін кеңейтті.<ref>{{Cite web |last=Fujii |first=Reed |title=Pacific State Bank taken over |url=https://www.recordnet.com/article/20100821/a_biz/8210320 |access-date=2020-04-09 |website=recordnet.com |language=en}}</ref> Utrecht-America Holdings, Inc. және Rabobank N.A. АҚШ-та Rabobank Group тобының еншілес ұйымдары ретінде жұмыс істейді. 2019 жылы Rabobank-тың АҚШ-тағы бөлшек банкинг бизнесін [[Mechanics Bank]] банкіне сатқаны жарияланды, соның нәтижесінде барлық Rabobank бөлімшелері Mechanics атауына көшті. Rabobank Солтүстік Америкада өзінің Rabo AgriFinance еншілес ұйымы арқылы азық-түлік және ауыл шаруашылығына негізделген кредит беру саласында қызметін жалғастырады.<ref>{{Cite news |title=Mechanics Banks more than doubles in size with Rabobank merger |work=Sacramento Business Journal |url=https://www.bizjournals.com/sacramento/news/2019/09/03/mechanics-banks-more-than-doubles-in-sizewith.html |access-date=13 Sep 2019}}</ref> 2012 жылғы маусымда [[Moody's]] рейтинг агенттігі Rabobank-тың кредиттік рейтингін Aa2 деңгейіне дейін төмендетті (бұған дейін Aaa болған), болжамы — теріс. 2011 жылғы қарашада [[Standard & Poor's]] рейтинг агенттігінің жаңа рейтинг әдістемесіне байланысты кредиттік рейтингі AAA-дан AA деңгейіне дейін екі сатыға төмендетілді. 2014 жылғы қарашада S&P рейтингті AA− деңгейінен теріс болжаммен A+ деңгейіне дейін төмендетті. [[Fitch Group|Fitch]] рейтинг агенттігі банктің кредиттік рейтингін AA− деңгейінде бағалайды, болжамы — теріс. Жаңа стратегияға сәйкес Rabobank кейбір нарықтардан шығуды жоспарлап отыр. 2014 жылғы қыркүйекте Rabobank [[BGZ Bank]] банкін [[BNP Paribas]] компаниясына 1,39 миллиард долларға сатты.<ref>{{Cite news |title=BNP completes purchase of Bank BGZ from Rabobank |url=https://www.reuters.com/article/us-bnp-paribas-rabobank-idUSKBN0HA1ZW20140915 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230404073824/https://www.reuters.com/article/us-bnp-paribas-rabobank-idUSKBN0HA1ZW20140915 |archive-date=2023-04-04 |access-date=2026-07-12 |work=U.S. |language=en-US}}</ref> Көптеген ірі банктерден айырмашылығы, Rabobank-тың орталық ұйымы бастапқыда жергілікті бөлімшелердің [[еншілес компания]]сы болды. Алайда жаңа банктік реттеу талаптары жаңа құрылымды қажет етті. 2015 жылдың соңында арнайы құрылған Басқару комитетінің ұсынысы бойынша Rabobank-тың 106 кооперативтік банкі Rabobank Nederland-пен бірігуге бірауыздан дауыс берді. Бірігу 2016 жылғы 1 қаңтарда күшіне енді. Rabobank-тың 106 банкі әлі де айтарлықтай автономияға ие болғанымен, орталық ұйым енді бас ұйым болып табылады.{{Citation needed|date=September 2021}} 2013 жылғы жанжал нәтижесінде [[LIBOR]] валюталық мөлшерлемелерін бүкіл әлемде манипуляциялауды қоса алғанда, жосықсыз сауда тәжірибесі үшін банкке 1 миллиард доллар айыппұл салынды. Бас атқарушы директор Пит Мурланд осыған байланысты бірден қызметінен кетті.<ref>{{Cite web |last=Sara Webb |date=29 October 2013 |title=Dutch Rabobank fined $1 billion over Libor scandal |url=https://www.reuters.com/article/us-rabobank-libor-idUSBRE99S0L520131029 |work=Reuters|access-date=2026-07-12}}</ref> 2015 жылғы желтоқсанда Rabobank 2018 жылға қарай 9 000 жұмыс орнын қысқартатынын (2016 жылдың соңына қарай 3 000 жұмыс орнын) және қазіргі қызметкерлерінің бестен біріне жуығын қысқартатынын жариялады. Бұл саясат қатаңдатылған Basel IV ережелер жинағына сәйкестікті қамтамасыз етуге бағытталды.<ref>{{Cite web |last=Molen |first=Folkert van der |date=2022-07-22 |title=Jalalive |url=https://jalalive.info/ |access-date=2026-07-12}}</ref><ref>{{Cite news |last=Thomas Escritt and Toby Sterling |date=December 11, 2015 |title=Rabobank to cut 9,000 jobs and shed assets to boost profit |newspaper=Reuters |url=http://uk.reuters.com/article/us-rabobank-cuts-idUKKBN0TS26F20151211|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304100844/http://uk.reuters.com/article/us-rabobank-cuts-idUKKBN0TS26F20151211|url-status=dead|archive-date=4 March 2016}}</ref> 2019 жылға қарай Rabobank-тың 38 елде кеңселері болды.<ref>{{cite web |url=https://www.rabobank.com/en/about-rabobank/profile/who-we-are/index.html |title=Who we are |website=www.rabobank.com |access-date=July 19, 2019}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 7gvh5pk7juv902rt8nvjur1jd7mgbdo 3643652 3643651 2026-08-18T10:04:16Z 1nter pares 146705 /* XXI ғасыр */ 3643652 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Coöperatieve Rabobank U.A. |логотипі = |суреті = Utrecht, hoofdkantoor van de Rabobank foto4 2015-11-01 12.03.jpg |сурет атауы = [[Rabobank Bestuurscentrum|Rabotoren]] ғимаратындағы штаб-пәтері |түрі = жауапкершілігі шектелген [[кооператив]] |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[1895 жыл|1895]] |құрушы = |орналасуы = [[Рабобанк басқару орталығы|Rabotoren]], [[Утрехт]], Нидерланд |басты адамдары = Стефан Декрейне (директорлар кеңесінің төрағасы)<br>Бас Брауверс (қаржы жөніндегі бас директор) |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = [[Банк|Банк қызметі]]<br>[[Сақтандыру]]<br>[[Лизинг]]<br>[[Жылжымайтын мүлік]] |меншікті капиталы = {{өсім}} €46 млрд (2022)<ref name=AR2022>{{Cite web|url=https://media.rabobank.com/m/467790ff0c0d80c6/original/Annual-Report-2022-EN.pdf|title=Annual Report 2022|website=rabobank.com|access-date=3 November 2023}}</ref> |айналым = {{құлдырау}} [[Еуро|€]]12 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |операциялық кіріс = {{өсім}} €7 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |таза табысы = {{құлдырау}} €2,7 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |активтер = {{өсім}} €635,865 млрд (2025 жылғы 3-тоқсан)<ref name=AR2022/> |капитализация = |қызметкерлер саны = {{өсім}}46 959 (2022)<ref name=AR2022/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = {{ubl|Raiffeisen-Bank|Boerenleenbank}} |бөлімшелері = 144 (Нидерланд) (2022)<ref name=AR2022/> |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|www.rabobank.com}} |Ортаққор = }} '''Rabobank''' (толық атауы: ''Coöperatieve Rabobank U.A.'') — штаб-пәтері [[Утрехт]]те, Нидерландта орналасқан нидерландтық [[трансұлттық корпорация|трансұлттық]] банк және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. Топтың құрамына 89 жергілікті нидерландтық Rabobank банкі (2019), орталық ұйым (Rabobank Nederland) және көптеген мамандандырылған халықаралық кеңселер мен [[еншілес қоғам|еншілес ұйымдар]] кіреді. Азық-түлік және [[агробизнес]] Rabobank Group халықаралық қызметінің негізгі бағыты болып табылады.<ref>{{Cite web |title=RaboBank Group Profile |url=http://www.rabobank.com/content/about_us|access-date=2026-07-12}}</ref> Rabobank жалпы активтерінің көлемі бойынша Нидерландтағы екінші ірі банк болып табылады.<ref>{{Cite web |title=Major Banks in the Netherlands |date=2 October 2016|url=https://thebanks.eu/articles/major-banks-in-the-Netherlands|access-date=2026-07-12|website=Thebanks.eu}}</ref> [[1-деңгейлі капитал]] көлемі бойынша ұйым әлемдегі 50 ірі қаржы институтының қатарына кіреді. 2022 жылғы жағдай бойынша жалпы активтері 628 миллиард еуроны, ал таза пайдасы 2,7 миллиард еуроны құрады.<ref name=AR2022/> Rabobank [[Еуропалық банк қадағалауы]] 2014 жылдың соңында күшіне енгеннен бері «Маңызды институт» ретінде белгіленген және соның нәтижесінде [[Еуропалық орталық банк]] тарапынан тікелей қадағаланады.<ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date=2014 жылғы 4 қыркүйек |access-date=2026-07-12}}</ref><ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date=2023 жылғы 1 қаңтар |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf |access-date=2026-07-12}}</ref> == Тарихы == Тамыры [[ауыл шаруашылығы]]на негізделген Rabobank жергілікті нарықтарға қызмет көрсететін жергілікті [[кредиттік кооператив]]тер федерациясы ретінде құрылған. === Фермерлер банктерінің құрылуы === Банктің негізі [[кредиттік кооператив]]тер қозғалысының негізін қалаушы [[Фридрих Вильгельм Райффайзен]]нің идеяларына сүйенді. Ол 1864 жылы Германияда алғашқы фермерлер банкін құрды. Ауылдық жердің мэрі ретінде ол фермерлер мен олардың отбасыларының өте ауыр кедейлігіне куә болды. Ол бұл мұқтаждықты [[Қайырымдылық|қайырымдылық көмек]] арқылы жеңілдетуге тырысты, алайда ұзақ мерзімді перспективада [[Өзін-өзі қамтамасыз ету|өз күшіне сүйенудің]] мүмкіндігі көбірек екенін түсінді. Осылайша 1864 жылы өзінің қайырымдылық қорын фермерлер банкіне айналдырды. Осы арқылы ол ауыл тұрғындарының жинақтарын жинап, кәсіпкерлікпен айналысатын фермерлерге несие беретін ''Darlehnskassen-Verein'' ұйымын құрды.<ref>{{Cite news |title=1500 euro lenen? Vergelijk alle mogelijkheden! - 1500eurolenen.nl |language=nl-NL |work=1500 Euro Lenen |url=https://1500eurolenen.nl/ |access-date=15 May 2017}}</ref> Бұл модель XIX ғасырдың соңында Нидерландта үлкен қызығушылық тудырды. Райффайзеннің алғашқы ізбасарларының бірі Нидерландтың оңтүстігіндегі бірқатар жергілікті фермерлер банктерінің негізін қалаған дін қызметкері Герлакус ван ден Эльсен болды. Модель дін қызметкерлері мен ауылдық жердегі [[элита]] өкілдерінің қолдауымен кең таралды. Фермерлерге несие беретін банктердің мақсаты идеалистік болғанымен, олар әрдайым қатаң іскерлік қағидаттар негізінде жұмыс істеді. Кооперативтік банк моделі инвестицияланған капитал мен қауымдастық арасындағы тығыз байланысты қамтамасыз етті. [[Сурет:Rabobank pinautomaat.jpg|thumb|Нидерландтың [[Ньив-Веннеп]] қаласындағы Rabobank банкоматы]] === Алғашқы ынтымақтастық === Банктің дәстүрлі штаб-пәтерлері [[Утрехт]] және [[Эйндховен]] қалаларында орналасқан. 1898 жылы екі кооперативтік банк бірлестігі құрылды: * Coöperatieve Centrale Raiffeisen-Bank, Утрехт * Coöperatieve Centrale Boerenleenbank, Эйндховен Raiffeisen-Bank алты жергілікті банктің кооперативі ретінде құрылса, Boerenleenbank 22 жергілікті банктің кооперативі ретінде құрылды. Бұл екі ұйым өздерінің айқын ұқсастықтарына қарамастан, төрттен үш ғасыр бойы қатар өмір сүрді. Бұған ішінара құқықтық келіспеушіліктер себеп болды. Алайда ең маңызды айырмашылық мәдени сипатта еді. Эйндховенде орналасқан Boerenleenbank айқын [[Католик шіркеуі|католиктік]] сипатта болса, Raiffeisen-Bank [[Протестантизм|протестанттық]] негізге ие болды. Бұрын Нидерландта [[жіктелу]] ({{lang-nl|verzuiling}}) процесі жүрді, бұл іс жүзінде әртүрлі діни қауымдар мен саяси қозғалыстардың мүшелері бір-бірімен байланыс жасамай, қатар өмір сүруін білдірді. Осы жіктелудің салдарынан көптеген ауылдарда бір емес, екі жергілікті банк болды: бірі католиктерге, екіншісі протестанттарға қызмет етті. Нәтижесінде қалыптасқан тығыз қауымдастыққа негізделген банк ісі бұл банктерге тәуекелдерін жақсырақ бақылауға мүмкіндік берді. Соның арқасында 1920 жылдардың басында қаржылық дағдарыс Нидерландтың банк секторын күйреткен кезде, бұл жергілікті банктердің басым бөлігі дағдарыстан айтарлықтай зардап шекпей шықты.<ref>{{Cite journal |last=Colvin |first=Christopher L. |date=2017-08-21 |title=Banking on a Religious Divide: Accounting for the Success of the Netherlands' Raiffeisen Cooperatives in the Crisis of the 1920s |journal=Journal of Economic History |volume=77 |issue=3 |pages=866–919 |doi=10.1017/S0022050717000663 |issn=1471-6372 |doi-access=free|hdl=10419/157272 |hdl-access=free }}</ref> Діни негіздер олардың ұйымдық құрылымдарынан да көрініс тапты: Boerenleenbank жоғары деңгейде орталықтандырылған болса, Raiffeisen-Bank жергілікті [[автономия]]ны қолдады. === Бірігу және шетелге кеңею === 1940 жылға қарай екі ұйым өзара ынтымақтастық орнатты, алайда оның ауқымы шектеулі болды. Екі ұйым арасындағы байланыстардың одан әрі нығаюына үш негізгі жағдай себеп болды: * Бөлімшелер санының артуы, соның нәтижесінде жергілікті бәсекелестіктің күшеюі * Екі ұйым арасындағы конфессиялық айырмашылықтардың біртіндеп жойылуы * Нидерланд өнеркәсібінде капиталға деген сұраныстың артуы, бұл өз кезегінде банк ісіндегі [[Нарықтың шоғырлануы|шоғырланудың]] күшеюіне әкелді 1972 жылы екі ұйым бірігіп, ''Coöperatieve Centrale '''Ra'''iffeisen-'''Bo'''erenleen'''bank''''' ұйымын құрды, қысқаша атауы — '''Rabobank'''. Ұйым құрылтайшы ұйымдарға қатысты тарихи бейтараптығына байланысты [[Амстердам]] қаласын өзінің заңды штаб-пәтері ретінде таңдады. 1980 жылдан 2015 жылға дейін орталық ұйым Rabobank Nederland деп аталды. 1980 жылы Rabobank жаһандық ауыл шаруашылығын қаржыландыру жөніндегі миссиясының бір бөлігі ретінде халықаралық қызметін кеңейтті. 1990 жылы ол жергілікті Bank Duta банкімен серіктестік орнатып, RabobankDuta бірлескен кәсіпорын банкін құрды. Кейін Bank Duta 1998 жылғы Азиядағы қаржылық дағдарыс кезінде банкротқа ұшырап, Rabobank Duta-ның үлесін сатып алып, PT Bank Rabobank International Indonesia атауымен жеке өзі қызмет көрсете бастады. 1994 жылы Rabobank Австралия мен Жаңа Зеландияда қызмет атқарған Primary Industry Bank of Australia (PIBA) банкін сатып алып, оны 2003 жылы Rabobank Australia Limited деп қайта атады.<ref>{{Cite web |title=About Rabobank: History |url=http://www.rabobank.com.au/About-Rabobank/Our-story/Pages/History.aspx |access-date=December 21, 2014 |website=Rabobank |archive-date=8 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150608014258/http://www.rabobank.com.au/About-Rabobank/Our-story/Pages/History.aspx |url-status=dead }}</ref> 1997 жылы Rabobank Жаңа Зеландияда орналасқан Wrightson Farmers Finance Limited компаниясын сатып алып, 1999 жылы оны Rabobank New Zealand деп қайта атады. Осы сатып алудың нәтижесінде Rabobank Жаңа Зеландияның ауылдық секторындағы маңызды{{Clarify|reason=vague|date=December 2016}} кредит берушіге айналды және мұны кредит беру қызметін одан әрі кеңейту үшін негіз ретінде пайдаланды. Еуропада Rabobank 1992 жылы Германияның [[Allgemeine Deutsche Credit-Anstalt]] банкін сатып алды.<ref>{{cite web |website=ZBW Leibniz Information Centre for Economics |url=https://pm20.zbw.eu/folder/co/0415xx/041546/about.de.html |title=Allgemeine Deutsche Credit-Anstalt|access-date=2026-07-12}}</ref> === XXI ғасыр === 2002 жылы Rabobank [[#RaboDirect|Rabobank.be]] деп аталатын тек интернет арқылы жұмыс істейтін жаңа жинақ банкін іске қосты. 2005 жылы Ирландияда [[#RaboDirect|RaboDirect]] атауымен екінші онлайн-жинақ банкі іске қосылды, кейін Жаңа Зеландияда RaboPlus, ал екі жылдан соң Аустралияда да іске қосылды. Қысқа үзілістен кейін Польшада (2011) және Германияда (2012) жаңа онлайн-банктер ашылды. Ирландия мен Жаңа Зеландияда жинақ қызметтерін ілгерілету үшін жүргізілген жарнамалық науқандар осы елдердегі Rabobank-тың жалпы танымалдығын арттырып, оның тек жинақтау қызметінің ғана емес, кредит беру қызметінің де өсуіне ықпал етті. 2010 жылы Rabobank Аустралия мен Жаңа Зеландиядағы жинақ банктері үшін бірдей бренд атауын пайдалануға шешім қабылдап, бұл елдерде RaboPlus атауын RaboDirect атауымен ауыстырды. 2014 жылы Rabobank қазіргі [[OneSpan]] деп аталатын Vasco компаниясымен бірлесіп, QR кодтарын пайдаланатын жаңа онлайн-аутентификация жүйесін әзірледі.<ref>{{Cite web |title=Rabobank introduces QR code-based online banking authentication |date = 19 September 2014|url=https://www.finextra.com/news/fullstory.aspx?newsitemid=26473 |publisher=Finextra|access-date=2026-07-12}}</ref> Rabobank 2003 жылы аустралиялық Lend Lease Agro Business компаниясын сатып алды. 2008 жылы ол екі бөлшек банк — Bank Haga және Bank Hagakita банктерін сатып алып, Индонезиядағы қызметін кеңейтті. [[Америка Құрама Штаттары]]нда Rabobank 2007 жылғы 1 мамырда Mid-State Bank & Trust банкін сатып алуды аяқтап, осылайша АҚШ-тың [[Калифорния]] штатындағы [[Central Coast (California)|Орталық жағалау]] өңіріне өз қызметтерін кеңейтуге мүмкіндік алды.<ref>{{Cite web |date=2007-05-01 |title=Rabobank Completes Acquisition of Mid-State Bank & Trust |url=https://www.businesswire.com/news/home/20070501005948/en/Rabobank-Completes-Acquisition-Mid-State-Bank-Trust |access-date=2020-04-09 |website=www.businesswire.com |language=en}}</ref> 2010 жылы ол Pacific State Bank банкін де сатып алып, Калифорнияның [[Central Valley (California)|Орталық аңғары]]на қызметін кеңейтті.<ref>{{Cite web |last=Fujii |first=Reed |title=Pacific State Bank taken over |url=https://www.recordnet.com/article/20100821/a_biz/8210320 |access-date=2020-04-09 |website=recordnet.com |language=en}}</ref> Utrecht-America Holdings, Inc. және Rabobank N.A. АҚШ-та Rabobank Group тобының еншілес ұйымдары ретінде жұмыс істейді. 2019 жылы Rabobank-тың АҚШ-тағы бөлшек банкинг бизнесін [[Mechanics Bank]] банкіне сатқаны жарияланды, соның нәтижесінде барлық Rabobank бөлімшелері Mechanics атауына көшті. Rabobank Солтүстік Америкада өзінің Rabo AgriFinance еншілес ұйымы арқылы азық-түлік және ауыл шаруашылығына негізделген кредит беру саласында қызметін жалғастырады.<ref>{{Cite news |title=Mechanics Banks more than doubles in size with Rabobank merger |work=Sacramento Business Journal |url=https://www.bizjournals.com/sacramento/news/2019/09/03/mechanics-banks-more-than-doubles-in-sizewith.html |access-date=13 Sep 2019}}</ref> 2012 жылғы маусымда [[Moody's]] рейтинг агенттігі Rabobank-тың кредиттік рейтингін Aa2 деңгейіне дейін төмендетті (бұған дейін Aaa болған), болжамы — теріс. 2011 жылғы қарашада [[Standard & Poor's]] рейтинг агенттігінің жаңа рейтинг әдістемесіне байланысты кредиттік рейтингі AAA-дан AA деңгейіне дейін екі сатыға төмендетілді. 2014 жылғы қарашада S&P рейтингті AA− деңгейінен теріс болжаммен A+ деңгейіне дейін төмендетті. [[Fitch Group|Fitch]] рейтинг агенттігі банктің кредиттік рейтингін AA− деңгейінде бағалайды, болжамы — теріс. Жаңа стратегияға сәйкес Rabobank кейбір нарықтардан шығуды жоспарлап отыр. 2014 жылғы қыркүйекте Rabobank [[BGZ Bank]] банкін [[BNP Paribas]] компаниясына 1,39 миллиард долларға сатты.<ref>{{Cite news |title=BNP completes purchase of Bank BGZ from Rabobank |url=https://www.reuters.com/article/us-bnp-paribas-rabobank-idUSKBN0HA1ZW20140915 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230404073824/https://www.reuters.com/article/us-bnp-paribas-rabobank-idUSKBN0HA1ZW20140915 |archive-date=2023-04-04 |access-date=2026-07-12 |work=U.S. |language=en-US}}</ref> Көптеген ірі банктерден айырмашылығы, Rabobank-тың орталық ұйымы бастапқыда жергілікті бөлімшелердің [[Еншілес қоғам|еншілес компаниясы]] болды. Алайда жаңа банктік реттеу талаптары жаңа құрылымды қажет етті. 2015 жылдың соңында арнайы құрылған Басқару комитетінің ұсынысы бойынша Rabobank-тың 106 кооперативтік банкі Rabobank Nederland-пен бірігуге бірауыздан дауыс берді. Бірігу 2016 жылғы 1 қаңтарда күшіне енді. Rabobank-тың 106 банкі әлі де айтарлықтай автономияға ие болғанымен, орталық ұйым енді бас ұйым болып табылады.{{Citation needed|date=September 2021}} 2013 жылғы жанжал нәтижесінде [[LIBOR]] валюталық мөлшерлемелерін бүкіл әлемде манипуляциялауды қоса алғанда, жосықсыз сауда тәжірибесі үшін банкке 1 миллиард доллар айыппұл салынды. Бас атқарушы директор Пит Мурланд осыған байланысты бірден қызметінен кетті.<ref>{{Cite web |last=Sara Webb |date=29 October 2013 |title=Dutch Rabobank fined $1 billion over Libor scandal |url=https://www.reuters.com/article/us-rabobank-libor-idUSBRE99S0L520131029 |work=Reuters|access-date=2026-07-12}}</ref> 2015 жылғы желтоқсанда Rabobank 2018 жылға қарай 9 000 жұмыс орнын қысқартатынын (2016 жылдың соңына қарай 3 000 жұмыс орнын) және қазіргі қызметкерлерінің бестен біріне жуығын қысқартатынын жариялады. Бұл саясат қатаңдатылған Basel IV ережелер жинағына сәйкестікті қамтамасыз етуге бағытталды.<ref>{{Cite web |last=Molen |first=Folkert van der |date=2022-07-22 |title=Jalalive |url=https://jalalive.info/ |access-date=2026-07-12}}</ref><ref>{{Cite news |last=Thomas Escritt and Toby Sterling |date=December 11, 2015 |title=Rabobank to cut 9,000 jobs and shed assets to boost profit |newspaper=Reuters |url=http://uk.reuters.com/article/us-rabobank-cuts-idUKKBN0TS26F20151211|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304100844/http://uk.reuters.com/article/us-rabobank-cuts-idUKKBN0TS26F20151211|url-status=dead|archive-date=4 March 2016}}</ref> 2019 жылға қарай Rabobank-тың 38 елде кеңселері болды.<ref>{{cite web |url=https://www.rabobank.com/en/about-rabobank/profile/who-we-are/index.html |title=Who we are |website=www.rabobank.com |access-date=July 19, 2019}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} s00nvhnh2967xuwnjqutfjyuh4bt3e7 3643653 3643652 2026-08-18T10:11:06Z 1nter pares 146705 /* XXI ғасыр */ 3643653 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Coöperatieve Rabobank U.A. |логотипі = |суреті = Utrecht, hoofdkantoor van de Rabobank foto4 2015-11-01 12.03.jpg |сурет атауы = [[Rabobank Bestuurscentrum|Rabotoren]] ғимаратындағы штаб-пәтері |түрі = жауапкершілігі шектелген [[кооператив]] |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[1895 жыл|1895]] |құрушы = |орналасуы = [[Рабобанк басқару орталығы|Rabotoren]], [[Утрехт]], Нидерланд |басты адамдары = Стефан Декрейне (директорлар кеңесінің төрағасы)<br>Бас Брауверс (қаржы жөніндегі бас директор) |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = [[Банк|Банк қызметі]]<br>[[Сақтандыру]]<br>[[Лизинг]]<br>[[Жылжымайтын мүлік]] |меншікті капиталы = {{өсім}} €46 млрд (2022)<ref name=AR2022>{{Cite web|url=https://media.rabobank.com/m/467790ff0c0d80c6/original/Annual-Report-2022-EN.pdf|title=Annual Report 2022|website=rabobank.com|access-date=3 November 2023}}</ref> |айналым = {{құлдырау}} [[Еуро|€]]12 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |операциялық кіріс = {{өсім}} €7 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |таза табысы = {{құлдырау}} €2,7 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |активтер = {{өсім}} €635,865 млрд (2025 жылғы 3-тоқсан)<ref name=AR2022/> |капитализация = |қызметкерлер саны = {{өсім}}46 959 (2022)<ref name=AR2022/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = {{ubl|Raiffeisen-Bank|Boerenleenbank}} |бөлімшелері = 144 (Нидерланд) (2022)<ref name=AR2022/> |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|www.rabobank.com}} |Ортаққор = }} '''Rabobank''' (толық атауы: ''Coöperatieve Rabobank U.A.'') — штаб-пәтері [[Утрехт]]те, Нидерландта орналасқан нидерландтық [[трансұлттық корпорация|трансұлттық]] банк және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. Топтың құрамына 89 жергілікті нидерландтық Rabobank банкі (2019), орталық ұйым (Rabobank Nederland) және көптеген мамандандырылған халықаралық кеңселер мен [[еншілес қоғам|еншілес ұйымдар]] кіреді. Азық-түлік және [[агробизнес]] Rabobank Group халықаралық қызметінің негізгі бағыты болып табылады.<ref>{{Cite web |title=RaboBank Group Profile |url=http://www.rabobank.com/content/about_us|access-date=2026-07-12}}</ref> Rabobank жалпы активтерінің көлемі бойынша Нидерландтағы екінші ірі банк болып табылады.<ref>{{Cite web |title=Major Banks in the Netherlands |date=2 October 2016|url=https://thebanks.eu/articles/major-banks-in-the-Netherlands|access-date=2026-07-12|website=Thebanks.eu}}</ref> [[1-деңгейлі капитал]] көлемі бойынша ұйым әлемдегі 50 ірі қаржы институтының қатарына кіреді. 2022 жылғы жағдай бойынша жалпы активтері 628 миллиард еуроны, ал таза пайдасы 2,7 миллиард еуроны құрады.<ref name=AR2022/> Rabobank [[Еуропалық банк қадағалауы]] 2014 жылдың соңында күшіне енгеннен бері «Маңызды институт» ретінде белгіленген және соның нәтижесінде [[Еуропалық орталық банк]] тарапынан тікелей қадағаланады.<ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date=2014 жылғы 4 қыркүйек |access-date=2026-07-12}}</ref><ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date=2023 жылғы 1 қаңтар |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf |access-date=2026-07-12}}</ref> == Тарихы == Тамыры [[ауыл шаруашылығы]]на негізделген Rabobank жергілікті нарықтарға қызмет көрсететін жергілікті [[кредиттік кооператив]]тер федерациясы ретінде құрылған. === Фермерлер банктерінің құрылуы === Банктің негізі [[кредиттік кооператив]]тер қозғалысының негізін қалаушы [[Фридрих Вильгельм Райффайзен]]нің идеяларына сүйенді. Ол 1864 жылы Германияда алғашқы фермерлер банкін құрды. Ауылдық жердің мэрі ретінде ол фермерлер мен олардың отбасыларының өте ауыр кедейлігіне куә болды. Ол бұл мұқтаждықты [[Қайырымдылық|қайырымдылық көмек]] арқылы жеңілдетуге тырысты, алайда ұзақ мерзімді перспективада [[Өзін-өзі қамтамасыз ету|өз күшіне сүйенудің]] мүмкіндігі көбірек екенін түсінді. Осылайша 1864 жылы өзінің қайырымдылық қорын фермерлер банкіне айналдырды. Осы арқылы ол ауыл тұрғындарының жинақтарын жинап, кәсіпкерлікпен айналысатын фермерлерге несие беретін ''Darlehnskassen-Verein'' ұйымын құрды.<ref>{{Cite news |title=1500 euro lenen? Vergelijk alle mogelijkheden! - 1500eurolenen.nl |language=nl-NL |work=1500 Euro Lenen |url=https://1500eurolenen.nl/ |access-date=15 May 2017}}</ref> Бұл модель XIX ғасырдың соңында Нидерландта үлкен қызығушылық тудырды. Райффайзеннің алғашқы ізбасарларының бірі Нидерландтың оңтүстігіндегі бірқатар жергілікті фермерлер банктерінің негізін қалаған дін қызметкері Герлакус ван ден Эльсен болды. Модель дін қызметкерлері мен ауылдық жердегі [[элита]] өкілдерінің қолдауымен кең таралды. Фермерлерге несие беретін банктердің мақсаты идеалистік болғанымен, олар әрдайым қатаң іскерлік қағидаттар негізінде жұмыс істеді. Кооперативтік банк моделі инвестицияланған капитал мен қауымдастық арасындағы тығыз байланысты қамтамасыз етті. [[Сурет:Rabobank pinautomaat.jpg|thumb|Нидерландтың [[Ньив-Веннеп]] қаласындағы Rabobank банкоматы]] === Алғашқы ынтымақтастық === Банктің дәстүрлі штаб-пәтерлері [[Утрехт]] және [[Эйндховен]] қалаларында орналасқан. 1898 жылы екі кооперативтік банк бірлестігі құрылды: * Coöperatieve Centrale Raiffeisen-Bank, Утрехт * Coöperatieve Centrale Boerenleenbank, Эйндховен Raiffeisen-Bank алты жергілікті банктің кооперативі ретінде құрылса, Boerenleenbank 22 жергілікті банктің кооперативі ретінде құрылды. Бұл екі ұйым өздерінің айқын ұқсастықтарына қарамастан, төрттен үш ғасыр бойы қатар өмір сүрді. Бұған ішінара құқықтық келіспеушіліктер себеп болды. Алайда ең маңызды айырмашылық мәдени сипатта еді. Эйндховенде орналасқан Boerenleenbank айқын [[Католик шіркеуі|католиктік]] сипатта болса, Raiffeisen-Bank [[Протестантизм|протестанттық]] негізге ие болды. Бұрын Нидерландта [[жіктелу]] ({{lang-nl|verzuiling}}) процесі жүрді, бұл іс жүзінде әртүрлі діни қауымдар мен саяси қозғалыстардың мүшелері бір-бірімен байланыс жасамай, қатар өмір сүруін білдірді. Осы жіктелудің салдарынан көптеген ауылдарда бір емес, екі жергілікті банк болды: бірі католиктерге, екіншісі протестанттарға қызмет етті. Нәтижесінде қалыптасқан тығыз қауымдастыққа негізделген банк ісі бұл банктерге тәуекелдерін жақсырақ бақылауға мүмкіндік берді. Соның арқасында 1920 жылдардың басында қаржылық дағдарыс Нидерландтың банк секторын күйреткен кезде, бұл жергілікті банктердің басым бөлігі дағдарыстан айтарлықтай зардап шекпей шықты.<ref>{{Cite journal |last=Colvin |first=Christopher L. |date=2017-08-21 |title=Banking on a Religious Divide: Accounting for the Success of the Netherlands' Raiffeisen Cooperatives in the Crisis of the 1920s |journal=Journal of Economic History |volume=77 |issue=3 |pages=866–919 |doi=10.1017/S0022050717000663 |issn=1471-6372 |doi-access=free|hdl=10419/157272 |hdl-access=free }}</ref> Діни негіздер олардың ұйымдық құрылымдарынан да көрініс тапты: Boerenleenbank жоғары деңгейде орталықтандырылған болса, Raiffeisen-Bank жергілікті [[автономия]]ны қолдады. === Бірігу және шетелге кеңею === 1940 жылға қарай екі ұйым өзара ынтымақтастық орнатты, алайда оның ауқымы шектеулі болды. Екі ұйым арасындағы байланыстардың одан әрі нығаюына үш негізгі жағдай себеп болды: * Бөлімшелер санының артуы, соның нәтижесінде жергілікті бәсекелестіктің күшеюі * Екі ұйым арасындағы конфессиялық айырмашылықтардың біртіндеп жойылуы * Нидерланд өнеркәсібінде капиталға деген сұраныстың артуы, бұл өз кезегінде банк ісіндегі [[Нарықтың шоғырлануы|шоғырланудың]] күшеюіне әкелді 1972 жылы екі ұйым бірігіп, ''Coöperatieve Centrale '''Ra'''iffeisen-'''Bo'''erenleen'''bank''''' ұйымын құрды, қысқаша атауы — '''Rabobank'''. Ұйым құрылтайшы ұйымдарға қатысты тарихи бейтараптығына байланысты [[Амстердам]] қаласын өзінің заңды штаб-пәтері ретінде таңдады. 1980 жылдан 2015 жылға дейін орталық ұйым Rabobank Nederland деп аталды. 1980 жылы Rabobank жаһандық ауыл шаруашылығын қаржыландыру жөніндегі миссиясының бір бөлігі ретінде халықаралық қызметін кеңейтті. 1990 жылы ол жергілікті Bank Duta банкімен серіктестік орнатып, RabobankDuta бірлескен кәсіпорын банкін құрды. Кейін Bank Duta 1998 жылғы Азиядағы қаржылық дағдарыс кезінде банкротқа ұшырап, Rabobank Duta-ның үлесін сатып алып, PT Bank Rabobank International Indonesia атауымен жеке өзі қызмет көрсете бастады. 1994 жылы Rabobank Австралия мен Жаңа Зеландияда қызмет атқарған Primary Industry Bank of Australia (PIBA) банкін сатып алып, оны 2003 жылы Rabobank Australia Limited деп қайта атады.<ref>{{Cite web |title=About Rabobank: History |url=http://www.rabobank.com.au/About-Rabobank/Our-story/Pages/History.aspx |access-date=December 21, 2014 |website=Rabobank |archive-date=8 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150608014258/http://www.rabobank.com.au/About-Rabobank/Our-story/Pages/History.aspx |url-status=dead }}</ref> 1997 жылы Rabobank Жаңа Зеландияда орналасқан Wrightson Farmers Finance Limited компаниясын сатып алып, 1999 жылы оны Rabobank New Zealand деп қайта атады. Осы сатып алудың нәтижесінде Rabobank Жаңа Зеландияның ауылдық секторындағы маңызды{{Clarify|reason=vague|date=December 2016}} кредит берушіге айналды және мұны кредит беру қызметін одан әрі кеңейту үшін негіз ретінде пайдаланды. Еуропада Rabobank 1992 жылы Германияның [[Allgemeine Deutsche Credit-Anstalt]] банкін сатып алды.<ref>{{cite web |website=ZBW Leibniz Information Centre for Economics |url=https://pm20.zbw.eu/folder/co/0415xx/041546/about.de.html |title=Allgemeine Deutsche Credit-Anstalt|access-date=2026-07-12}}</ref> === XXI ғасыр === 2002 жылы Rabobank [[#RaboDirect|Rabobank.be]] деп аталатын тек интернет арқылы жұмыс істейтін жаңа жинақ банкін іске қосты. 2005 жылы Ирландияда [[#RaboDirect|RaboDirect]] атауымен екінші онлайн-жинақ банкі іске қосылды, кейін Жаңа Зеландияда RaboPlus, ал екі жылдан соң Аустралияда да іске қосылды. Қысқа үзілістен кейін Польшада (2011) және Германияда (2012) жаңа онлайн-банктер ашылды. Ирландия мен Жаңа Зеландияда жинақ қызметтерін ілгерілету үшін жүргізілген жарнамалық науқандар осы елдердегі Rabobank-тың жалпы танымалдығын арттырып, оның тек жинақтау қызметінің ғана емес, кредит беру қызметінің де өсуіне ықпал етті. 2010 жылы Rabobank Аустралия мен Жаңа Зеландиядағы жинақ банктері үшін бірдей бренд атауын пайдалануға шешім қабылдап, бұл елдерде RaboPlus атауын RaboDirect атауымен ауыстырды. 2014 жылы Rabobank қазіргі [[OneSpan]] деп аталатын Vasco компаниясымен бірлесіп, QR кодтарын пайдаланатын жаңа онлайн-аутентификация жүйесін әзірледі.<ref>{{Cite web |title=Rabobank introduces QR code-based online banking authentication |date = 19 September 2014|url=https://www.finextra.com/news/fullstory.aspx?newsitemid=26473 |publisher=Finextra|access-date=2026-07-12}}</ref> Rabobank 2003 жылы аустралиялық Lend Lease Agro Business компаниясын сатып алды. 2008 жылы ол екі бөлшек банк — Bank Haga және Bank Hagakita банктерін сатып алып, Индонезиядағы қызметін кеңейтті. [[Америка Құрама Штаттары]]нда Rabobank 2007 жылғы 1 мамырда Mid-State Bank & Trust банкін сатып алуды аяқтап, осылайша АҚШ-тың [[Калифорния]] штатындағы [[Central Coast (California)|Орталық жағалау]] өңіріне өз қызметтерін кеңейтуге мүмкіндік алды.<ref>{{Cite web |date=2007-05-01 |title=Rabobank Completes Acquisition of Mid-State Bank & Trust |url=https://www.businesswire.com/news/home/20070501005948/en/Rabobank-Completes-Acquisition-Mid-State-Bank-Trust |access-date=2020-04-09 |website=www.businesswire.com |language=en}}</ref> 2010 жылы ол Pacific State Bank банкін де сатып алып, Калифорнияның [[Central Valley (California)|Орталық аңғары]]на қызметін кеңейтті.<ref>{{Cite web |last=Fujii |first=Reed |title=Pacific State Bank taken over |url=https://www.recordnet.com/article/20100821/a_biz/8210320 |access-date=2020-04-09 |website=recordnet.com |language=en}}</ref> Utrecht-America Holdings, Inc. және Rabobank N.A. АҚШ-та Rabobank Group тобының еншілес ұйымдары ретінде жұмыс істейді. 2019 жылы Rabobank-тың АҚШ-тағы бөлшек банкинг бизнесін [[Mechanics Bank]] банкіне сатқаны жарияланды, соның нәтижесінде барлық Rabobank бөлімшелері Mechanics атауына көшті. Rabobank Солтүстік Америкада өзінің Rabo AgriFinance еншілес ұйымы арқылы азық-түлік және ауыл шаруашылығына негізделген кредит беру саласында қызметін жалғастырады.<ref>{{Cite news |title=Mechanics Banks more than doubles in size with Rabobank merger |work=Sacramento Business Journal |url=https://www.bizjournals.com/sacramento/news/2019/09/03/mechanics-banks-more-than-doubles-in-sizewith.html |access-date=13 Sep 2019}}</ref> 2012 жылғы маусымда [[Moody's]] рейтинг агенттігі Rabobank-тың кредиттік рейтингін Aa2 деңгейіне дейін төмендетті (бұған дейін Aaa болған), болжамы — теріс. 2011 жылғы қарашада [[Standard & Poor's]] рейтинг агенттігінің жаңа рейтинг әдістемесіне байланысты кредиттік рейтингі AAA-дан AA деңгейіне дейін екі сатыға төмендетілді. 2014 жылғы қарашада S&P рейтингті AA− деңгейінен теріс болжаммен A+ деңгейіне дейін төмендетті. [[Fitch Group|Fitch]] рейтинг агенттігі банктің кредиттік рейтингін AA− деңгейінде бағалайды, болжамы — теріс. Жаңа стратегияға сәйкес Rabobank кейбір нарықтардан шығуды жоспарлап отыр. 2014 жылғы қыркүйекте Rabobank [[BGZ Bank]] банкін [[BNP Paribas]] компаниясына 1,39 миллиард долларға сатты.<ref>{{Cite news |title=BNP completes purchase of Bank BGZ from Rabobank |url=https://www.reuters.com/article/us-bnp-paribas-rabobank-idUSKBN0HA1ZW20140915 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230404073824/https://www.reuters.com/article/us-bnp-paribas-rabobank-idUSKBN0HA1ZW20140915 |archive-date=2023-04-04 |access-date=2026-07-12 |work=U.S. |language=en-US}}</ref> Көптеген ірі банктерден айырмашылығы, Rabobank-тың орталық ұйымы бастапқыда жергілікті бөлімшелердің [[Еншілес қоғам|еншілес компаниясы]] болды. Алайда жаңа банктік реттеу талаптары жаңа құрылымды қажет етті. 2015 жылдың соңында арнайы құрылған Басқару комитетінің ұсынысы бойынша Rabobank-тың 106 кооперативтік банкі Rabobank Nederland-пен бірігуге бірауыздан дауыс берді. Бірігу 2016 жылғы 1 қаңтарда күшіне енді. Rabobank-тың 106 банкі әлі де айтарлықтай автономияға ие болғанымен, орталық ұйым енді бас ұйым болып табылады.{{Citation needed|date=September 2021}} 2013 жылғы жанжал нәтижесінде [[LIBOR]] валюталық мөлшерлемелерін бүкіл әлемде манипуляциялауды қоса алғанда, жосықсыз сауда тәжірибесі үшін банкке 1 миллиард доллар айыппұл салынды. Бас атқарушы директор Пит Мурланд осыған байланысты бірден қызметінен кетті.<ref>{{Cite web |last=Sara Webb |date=29 October 2013 |title=Dutch Rabobank fined $1 billion over Libor scandal |url=https://www.reuters.com/article/us-rabobank-libor-idUSBRE99S0L520131029 |work=Reuters|access-date=2026-07-12}}</ref> 2015 жылғы желтоқсанда Rabobank 2018 жылға қарай 9 000 жұмыс орнын қысқартатынын (2016 жылдың соңына қарай 3 000 жұмыс орнын) және қазіргі қызметкерлерінің бестен біріне жуығын қысқартатынын жариялады. Бұл саясат қатаңдатылған Basel IV ережелер жинағына сәйкестікті қамтамасыз етуге бағытталды.<ref>{{Cite web |last=Molen |first=Folkert van der |date=2022-07-22 |title=Jalalive |url=https://jalalive.info/ |access-date=2026-07-12}}</ref><ref>{{Cite news |last=Thomas Escritt and Toby Sterling |date=December 11, 2015 |title=Rabobank to cut 9,000 jobs and shed assets to boost profit |newspaper=Reuters |url=http://uk.reuters.com/article/us-rabobank-cuts-idUKKBN0TS26F20151211|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304100844/http://uk.reuters.com/article/us-rabobank-cuts-idUKKBN0TS26F20151211|url-status=dead|archive-date=4 March 2016}}</ref> 2019 жылға қарай Rabobank-тың 38 елде кеңселері болды.<ref>{{cite web |url=https://www.rabobank.com/en/about-rabobank/profile/who-we-are/index.html |title=Who we are |website=www.rabobank.com |access-date=July 19, 2019}}</ref> == Атауға құқық == Rabobank бірнеше нысан мен ұйымның атауына құқық иеленеді, соның ішінде: * Rabobank Stadium, [[Salinas, California|Салинас]], Калифорния<ref>{{Cite web |title=Salinas' Rabobank Stadium opens for the football season with the little ones |url=http://www.montereyherald.com/news/ci_24041006/salinas-rabobank-stadium-opens-little-ones |access-date=7 October 2013 |archive-date=3 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131103225721/http://www.montereyherald.com/news/ci_24041006/salinas-rabobank-stadium-opens-little-ones |url-status=dead }}</ref> * [[Rabobank Development Team]], велоспорт командасы * [[Rabobank-Liv/giant]], велоспорт командасы * [[Rabobank Bestuurscentrum]], зәулім ғимарат, [[Утрехт]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} gs7rhqs4axv4c6cidfq5adbqjdk60az 3643654 3643653 2026-08-18T10:12:06Z 1nter pares 146705 3643654 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Coöperatieve Rabobank U.A. |логотипі = |суреті = Utrecht, hoofdkantoor van de Rabobank foto4 2015-11-01 12.03.jpg |сурет атауы = [[Rabobank Bestuurscentrum|Rabotoren]] ғимаратындағы штаб-пәтері |түрі = жауапкершілігі шектелген [[кооператив]] |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[1895 жыл|1895]] |құрушы = |орналасуы = [[Рабобанк басқару орталығы|Rabotoren]], [[Утрехт]], Нидерланд |басты адамдары = Стефан Декрейне (директорлар кеңесінің төрағасы)<br>Бас Брауверс (қаржы жөніндегі бас директор) |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = [[Банк|Банк қызметі]]<br>[[Сақтандыру]]<br>[[Лизинг]]<br>[[Жылжымайтын мүлік]] |меншікті капиталы = {{өсім}} €46 млрд (2022)<ref name=AR2022>{{Cite web|url=https://media.rabobank.com/m/467790ff0c0d80c6/original/Annual-Report-2022-EN.pdf|title=Annual Report 2022|website=rabobank.com|access-date=3 November 2023}}</ref> |айналым = {{құлдырау}} [[Еуро|€]]12 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |операциялық кіріс = {{өсім}} €7 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |таза табысы = {{құлдырау}} €2,7 млрд (2022)<ref name=AR2022/> |активтер = {{өсім}} €635,865 млрд (2025 жылғы 3-тоқсан)<ref name=AR2022/> |капитализация = |қызметкерлер саны = {{өсім}}46 959 (2022)<ref name=AR2022/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = {{ubl|Raiffeisen-Bank|Boerenleenbank}} |бөлімшелері = 144 (Нидерланд) (2022)<ref name=AR2022/> |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|www.rabobank.com}} |Ортаққор = }} '''Rabobank''' (толық атауы: ''Coöperatieve Rabobank U.A.'') — штаб-пәтері [[Утрехт]]те, Нидерландта орналасқан нидерландтық [[трансұлттық корпорация|трансұлттық]] банк және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. Топтың құрамына 89 жергілікті нидерландтық Rabobank банкі (2019), орталық ұйым (Rabobank Nederland) және көптеген мамандандырылған халықаралық кеңселер мен [[еншілес қоғам|еншілес ұйымдар]] кіреді. Азық-түлік және [[агробизнес]] Rabobank Group халықаралық қызметінің негізгі бағыты болып табылады.<ref>{{Cite web |title=RaboBank Group Profile |url=http://www.rabobank.com/content/about_us|access-date=2026-07-12}}</ref> Rabobank жалпы активтерінің көлемі бойынша Нидерландтағы екінші ірі банк болып табылады.<ref>{{Cite web |title=Major Banks in the Netherlands |date=2 October 2016|url=https://thebanks.eu/articles/major-banks-in-the-Netherlands|access-date=2026-07-12|website=Thebanks.eu}}</ref> [[1-деңгейлі капитал]] көлемі бойынша ұйым әлемдегі 50 ірі қаржы институтының қатарына кіреді. 2022 жылғы жағдай бойынша жалпы активтері 628 миллиард еуроны, ал таза пайдасы 2,7 миллиард еуроны құрады.<ref name=AR2022/> Rabobank [[Еуропалық банк қадағалауы]] 2014 жылдың соңында күшіне енгеннен бері «Маңызды институт» ретінде белгіленген және соның нәтижесінде [[Еуропалық орталық банк]] тарапынан тікелей қадағаланады.<ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date=2014 жылғы 4 қыркүйек |access-date=2026-07-12}}</ref><ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date=2023 жылғы 1 қаңтар |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf |access-date=2026-07-12}}</ref> == Тарихы == Тамыры [[ауыл шаруашылығы]]на негізделген Rabobank жергілікті нарықтарға қызмет көрсететін жергілікті [[кредиттік кооператив]]тер федерациясы ретінде құрылған. === Фермерлер банктерінің құрылуы === Банктің негізі [[кредиттік кооператив]]тер қозғалысының негізін қалаушы [[Фридрих Вильгельм Райффайзен]]нің идеяларына сүйенді. Ол 1864 жылы Германияда алғашқы фермерлер банкін құрды. Ауылдық жердің мэрі ретінде ол фермерлер мен олардың отбасыларының өте ауыр кедейлігіне куә болды. Ол бұл мұқтаждықты [[Қайырымдылық|қайырымдылық көмек]] арқылы жеңілдетуге тырысты, алайда ұзақ мерзімді перспективада [[Өзін-өзі қамтамасыз ету|өз күшіне сүйенудің]] мүмкіндігі көбірек екенін түсінді. Осылайша 1864 жылы өзінің қайырымдылық қорын фермерлер банкіне айналдырды. Осы арқылы ол ауыл тұрғындарының жинақтарын жинап, кәсіпкерлікпен айналысатын фермерлерге несие беретін ''Darlehnskassen-Verein'' ұйымын құрды.<ref>{{Cite news |title=1500 euro lenen? Vergelijk alle mogelijkheden! - 1500eurolenen.nl |language=nl-NL |work=1500 Euro Lenen |url=https://1500eurolenen.nl/ |access-date=15 May 2017}}</ref> Бұл модель XIX ғасырдың соңында Нидерландта үлкен қызығушылық тудырды. Райффайзеннің алғашқы ізбасарларының бірі Нидерландтың оңтүстігіндегі бірқатар жергілікті фермерлер банктерінің негізін қалаған дін қызметкері Герлакус ван ден Эльсен болды. Модель дін қызметкерлері мен ауылдық жердегі [[элита]] өкілдерінің қолдауымен кең таралды. Фермерлерге несие беретін банктердің мақсаты идеалистік болғанымен, олар әрдайым қатаң іскерлік қағидаттар негізінде жұмыс істеді. Кооперативтік банк моделі инвестицияланған капитал мен қауымдастық арасындағы тығыз байланысты қамтамасыз етті. [[Сурет:Rabobank pinautomaat.jpg|thumb|Нидерландтың [[Ньив-Веннеп]] қаласындағы Rabobank банкоматы]] === Алғашқы ынтымақтастық === Банктің дәстүрлі штаб-пәтерлері [[Утрехт]] және [[Эйндховен]] қалаларында орналасқан. 1898 жылы екі кооперативтік банк бірлестігі құрылды: * Coöperatieve Centrale Raiffeisen-Bank, Утрехт * Coöperatieve Centrale Boerenleenbank, Эйндховен Raiffeisen-Bank алты жергілікті банктің кооперативі ретінде құрылса, Boerenleenbank 22 жергілікті банктің кооперативі ретінде құрылды. Бұл екі ұйым өздерінің айқын ұқсастықтарына қарамастан, төрттен үш ғасыр бойы қатар өмір сүрді. Бұған ішінара құқықтық келіспеушіліктер себеп болды. Алайда ең маңызды айырмашылық мәдени сипатта еді. Эйндховенде орналасқан Boerenleenbank айқын [[Католик шіркеуі|католиктік]] сипатта болса, Raiffeisen-Bank [[Протестантизм|протестанттық]] негізге ие болды. Бұрын Нидерландта [[жіктелу]] ({{lang-nl|verzuiling}}) процесі жүрді, бұл іс жүзінде әртүрлі діни қауымдар мен саяси қозғалыстардың мүшелері бір-бірімен байланыс жасамай, қатар өмір сүруін білдірді. Осы жіктелудің салдарынан көптеген ауылдарда бір емес, екі жергілікті банк болды: бірі католиктерге, екіншісі протестанттарға қызмет етті. Нәтижесінде қалыптасқан тығыз қауымдастыққа негізделген банк ісі бұл банктерге тәуекелдерін жақсырақ бақылауға мүмкіндік берді. Соның арқасында 1920 жылдардың басында қаржылық дағдарыс Нидерландтың банк секторын күйреткен кезде, бұл жергілікті банктердің басым бөлігі дағдарыстан айтарлықтай зардап шекпей шықты.<ref>{{Cite journal |last=Colvin |first=Christopher L. |date=2017-08-21 |title=Banking on a Religious Divide: Accounting for the Success of the Netherlands' Raiffeisen Cooperatives in the Crisis of the 1920s |journal=Journal of Economic History |volume=77 |issue=3 |pages=866–919 |doi=10.1017/S0022050717000663 |issn=1471-6372 |doi-access=free|hdl=10419/157272 |hdl-access=free }}</ref> Діни негіздер олардың ұйымдық құрылымдарынан да көрініс тапты: Boerenleenbank жоғары деңгейде орталықтандырылған болса, Raiffeisen-Bank жергілікті [[автономия]]ны қолдады. === Бірігу және шетелге кеңею === 1940 жылға қарай екі ұйым өзара ынтымақтастық орнатты, алайда оның ауқымы шектеулі болды. Екі ұйым арасындағы байланыстардың одан әрі нығаюына үш негізгі жағдай себеп болды: * Бөлімшелер санының артуы, соның нәтижесінде жергілікті бәсекелестіктің күшеюі * Екі ұйым арасындағы конфессиялық айырмашылықтардың біртіндеп жойылуы * Нидерланд өнеркәсібінде капиталға деген сұраныстың артуы, бұл өз кезегінде банк ісіндегі [[Нарықтың шоғырлануы|шоғырланудың]] күшеюіне әкелді 1972 жылы екі ұйым бірігіп, ''Coöperatieve Centrale '''Ra'''iffeisen-'''Bo'''erenleen'''bank''''' ұйымын құрды, қысқаша атауы — '''Rabobank'''. Ұйым құрылтайшы ұйымдарға қатысты тарихи бейтараптығына байланысты [[Амстердам]] қаласын өзінің заңды штаб-пәтері ретінде таңдады. 1980 жылдан 2015 жылға дейін орталық ұйым Rabobank Nederland деп аталды. 1980 жылы Rabobank жаһандық ауыл шаруашылығын қаржыландыру жөніндегі миссиясының бір бөлігі ретінде халықаралық қызметін кеңейтті. 1990 жылы ол жергілікті Bank Duta банкімен серіктестік орнатып, RabobankDuta бірлескен кәсіпорын банкін құрды. Кейін Bank Duta 1998 жылғы Азиядағы қаржылық дағдарыс кезінде банкротқа ұшырап, Rabobank Duta-ның үлесін сатып алып, PT Bank Rabobank International Indonesia атауымен жеке өзі қызмет көрсете бастады. 1994 жылы Rabobank Австралия мен Жаңа Зеландияда қызмет атқарған Primary Industry Bank of Australia (PIBA) банкін сатып алып, оны 2003 жылы Rabobank Australia Limited деп қайта атады.<ref>{{Cite web |title=About Rabobank: History |url=http://www.rabobank.com.au/About-Rabobank/Our-story/Pages/History.aspx |access-date=December 21, 2014 |website=Rabobank |archive-date=8 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150608014258/http://www.rabobank.com.au/About-Rabobank/Our-story/Pages/History.aspx |url-status=dead }}</ref> 1997 жылы Rabobank Жаңа Зеландияда орналасқан Wrightson Farmers Finance Limited компаниясын сатып алып, 1999 жылы оны Rabobank New Zealand деп қайта атады. Осы сатып алудың нәтижесінде Rabobank Жаңа Зеландияның ауылдық секторындағы маңызды{{Clarify|reason=vague|date=December 2016}} кредит берушіге айналды және мұны кредит беру қызметін одан әрі кеңейту үшін негіз ретінде пайдаланды. Еуропада Rabobank 1992 жылы Германияның [[Allgemeine Deutsche Credit-Anstalt]] банкін сатып алды.<ref>{{cite web |website=ZBW Leibniz Information Centre for Economics |url=https://pm20.zbw.eu/folder/co/0415xx/041546/about.de.html |title=Allgemeine Deutsche Credit-Anstalt|access-date=2026-07-12}}</ref> === XXI ғасыр === 2002 жылы Rabobank [[#RaboDirect|Rabobank.be]] деп аталатын тек интернет арқылы жұмыс істейтін жаңа жинақ банкін іске қосты. 2005 жылы Ирландияда [[#RaboDirect|RaboDirect]] атауымен екінші онлайн-жинақ банкі іске қосылды, кейін Жаңа Зеландияда RaboPlus, ал екі жылдан соң Аустралияда да іске қосылды. Қысқа үзілістен кейін Польшада (2011) және Германияда (2012) жаңа онлайн-банктер ашылды. Ирландия мен Жаңа Зеландияда жинақ қызметтерін ілгерілету үшін жүргізілген жарнамалық науқандар осы елдердегі Rabobank-тың жалпы танымалдығын арттырып, оның тек жинақтау қызметінің ғана емес, кредит беру қызметінің де өсуіне ықпал етті. 2010 жылы Rabobank Аустралия мен Жаңа Зеландиядағы жинақ банктері үшін бірдей бренд атауын пайдалануға шешім қабылдап, бұл елдерде RaboPlus атауын RaboDirect атауымен ауыстырды. 2014 жылы Rabobank қазіргі [[OneSpan]] деп аталатын Vasco компаниясымен бірлесіп, QR кодтарын пайдаланатын жаңа онлайн-аутентификация жүйесін әзірледі.<ref>{{Cite web |title=Rabobank introduces QR code-based online banking authentication |date = 19 September 2014|url=https://www.finextra.com/news/fullstory.aspx?newsitemid=26473 |publisher=Finextra|access-date=2026-07-12}}</ref> Rabobank 2003 жылы аустралиялық Lend Lease Agro Business компаниясын сатып алды. 2008 жылы ол екі бөлшек банк — Bank Haga және Bank Hagakita банктерін сатып алып, Индонезиядағы қызметін кеңейтті. [[Америка Құрама Штаттары]]нда Rabobank 2007 жылғы 1 мамырда Mid-State Bank & Trust банкін сатып алуды аяқтап, осылайша АҚШ-тың [[Калифорния]] штатындағы [[Central Coast (California)|Орталық жағалау]] өңіріне өз қызметтерін кеңейтуге мүмкіндік алды.<ref>{{Cite web |date=2007-05-01 |title=Rabobank Completes Acquisition of Mid-State Bank & Trust |url=https://www.businesswire.com/news/home/20070501005948/en/Rabobank-Completes-Acquisition-Mid-State-Bank-Trust |access-date=2020-04-09 |website=www.businesswire.com |language=en}}</ref> 2010 жылы ол Pacific State Bank банкін де сатып алып, Калифорнияның [[Central Valley (California)|Орталық аңғары]]на қызметін кеңейтті.<ref>{{Cite web |last=Fujii |first=Reed |title=Pacific State Bank taken over |url=https://www.recordnet.com/article/20100821/a_biz/8210320 |access-date=2020-04-09 |website=recordnet.com |language=en}}</ref> Utrecht-America Holdings, Inc. және Rabobank N.A. АҚШ-та Rabobank Group тобының еншілес ұйымдары ретінде жұмыс істейді. 2019 жылы Rabobank-тың АҚШ-тағы бөлшек банкинг бизнесін [[Mechanics Bank]] банкіне сатқаны жарияланды, соның нәтижесінде барлық Rabobank бөлімшелері Mechanics атауына көшті. Rabobank Солтүстік Америкада өзінің Rabo AgriFinance еншілес ұйымы арқылы азық-түлік және ауыл шаруашылығына негізделген кредит беру саласында қызметін жалғастырады.<ref>{{Cite news |title=Mechanics Banks more than doubles in size with Rabobank merger |work=Sacramento Business Journal |url=https://www.bizjournals.com/sacramento/news/2019/09/03/mechanics-banks-more-than-doubles-in-sizewith.html |access-date=13 Sep 2019}}</ref> 2012 жылғы маусымда [[Moody's]] рейтинг агенттігі Rabobank-тың кредиттік рейтингін Aa2 деңгейіне дейін төмендетті (бұған дейін Aaa болған), болжамы — теріс. 2011 жылғы қарашада [[Standard & Poor's]] рейтинг агенттігінің жаңа рейтинг әдістемесіне байланысты кредиттік рейтингі AAA-дан AA деңгейіне дейін екі сатыға төмендетілді. 2014 жылғы қарашада S&P рейтингті AA− деңгейінен теріс болжаммен A+ деңгейіне дейін төмендетті. [[Fitch Group|Fitch]] рейтинг агенттігі банктің кредиттік рейтингін AA− деңгейінде бағалайды, болжамы — теріс. Жаңа стратегияға сәйкес Rabobank кейбір нарықтардан шығуды жоспарлап отыр. 2014 жылғы қыркүйекте Rabobank [[BGZ Bank]] банкін [[BNP Paribas]] компаниясына 1,39 миллиард долларға сатты.<ref>{{Cite news |title=BNP completes purchase of Bank BGZ from Rabobank |url=https://www.reuters.com/article/us-bnp-paribas-rabobank-idUSKBN0HA1ZW20140915 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230404073824/https://www.reuters.com/article/us-bnp-paribas-rabobank-idUSKBN0HA1ZW20140915 |archive-date=2023-04-04 |access-date=2026-07-12 |work=U.S. |language=en-US}}</ref> Көптеген ірі банктерден айырмашылығы, Rabobank-тың орталық ұйымы бастапқыда жергілікті бөлімшелердің [[Еншілес қоғам|еншілес компаниясы]] болды. Алайда жаңа банктік реттеу талаптары жаңа құрылымды қажет етті. 2015 жылдың соңында арнайы құрылған Басқару комитетінің ұсынысы бойынша Rabobank-тың 106 кооперативтік банкі Rabobank Nederland-пен бірігуге бірауыздан дауыс берді. Бірігу 2016 жылғы 1 қаңтарда күшіне енді. Rabobank-тың 106 банкі әлі де айтарлықтай автономияға ие болғанымен, орталық ұйым енді бас ұйым болып табылады.{{Citation needed|date=September 2021}} 2013 жылғы жанжал нәтижесінде [[LIBOR]] валюталық мөлшерлемелерін бүкіл әлемде манипуляциялауды қоса алғанда, жосықсыз сауда тәжірибесі үшін банкке 1 миллиард доллар айыппұл салынды. Бас атқарушы директор Пит Мурланд осыған байланысты бірден қызметінен кетті.<ref>{{Cite web |last=Sara Webb |date=29 October 2013 |title=Dutch Rabobank fined $1 billion over Libor scandal |url=https://www.reuters.com/article/us-rabobank-libor-idUSBRE99S0L520131029 |work=Reuters|access-date=2026-07-12}}</ref> 2015 жылғы желтоқсанда Rabobank 2018 жылға қарай 9 000 жұмыс орнын қысқартатынын (2016 жылдың соңына қарай 3 000 жұмыс орнын) және қазіргі қызметкерлерінің бестен біріне жуығын қысқартатынын жариялады. Бұл саясат қатаңдатылған Basel IV ережелер жинағына сәйкестікті қамтамасыз етуге бағытталды.<ref>{{Cite web |last=Molen |first=Folkert van der |date=2022-07-22 |title=Jalalive |url=https://jalalive.info/ |access-date=2026-07-12}}</ref><ref>{{Cite news |last=Thomas Escritt and Toby Sterling |date=December 11, 2015 |title=Rabobank to cut 9,000 jobs and shed assets to boost profit |newspaper=Reuters |url=http://uk.reuters.com/article/us-rabobank-cuts-idUKKBN0TS26F20151211|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304100844/http://uk.reuters.com/article/us-rabobank-cuts-idUKKBN0TS26F20151211|url-status=dead|archive-date=4 March 2016}}</ref> 2019 жылға қарай Rabobank-тың 38 елде кеңселері болды.<ref>{{cite web |url=https://www.rabobank.com/en/about-rabobank/profile/who-we-are/index.html |title=Who we are |website=www.rabobank.com |access-date=July 19, 2019}}</ref> == Атауға құқық == Rabobank бірнеше нысан мен ұйымның атауына құқық иеленеді, соның ішінде: * Rabobank Stadium, [[Salinas, California|Салинас]], Калифорния<ref>{{Cite web |title=Salinas' Rabobank Stadium opens for the football season with the little ones |url=http://www.montereyherald.com/news/ci_24041006/salinas-rabobank-stadium-opens-little-ones |access-date=7 October 2013 |archive-date=3 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131103225721/http://www.montereyherald.com/news/ci_24041006/salinas-rabobank-stadium-opens-little-ones |url-status=dead }}</ref> * [[Rabobank Development Team]], велоспорт командасы * [[Rabobank-Liv/giant]], велоспорт командасы * [[Rabobank Bestuurscentrum]], зәулім ғимарат, [[Утрехт]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Rabobank]] [[Санат:Нидерланд банктері]] [[Санат:Нидерланд кооперативтері]] [[Санат:Еуропадағы кооперативтік банк ісі]] [[Санат:Нидерланд брендтері]] [[Санат:1972 жылы құрылған банктер]] [[Санат:Утрехт провинциясында орналасқан компаниялар]] [[Санат:Еуропалық орталық банктің тікелей қадағалауындағы банктер]] [[Санат:1972 жылы құрылған нидерланд компаниялары]] 5l9b6kcbemrrwacy0d9vvf1qsv5hd1x 3 785192 3643631 2026-08-18T09:27:20Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3643631 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Aliyamdev}} -- ''<span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span>'' ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 14:27, 2026 ж. тамыздың 18 (+05) nx884iqifiad3s32wpuf64d8w5xx1w4 14 785194 3643655 2026-08-18T10:14:02Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Нидерланд банктері]] 3643655 wikitext text/x-wiki [[Санат:Нидерланд банктері]] e7wuzf0tc3kx8m6ov1bps7g8i3gnfh9 14 785195 3643657 2026-08-18T10:15:54Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Елдер бойынша брендтер]] [[Санат:Нидерландтағы бөлшек сауда]] [[Санат:Нидерланд мәдениеті]] 3643657 wikitext text/x-wiki [[Санат:Елдер бойынша брендтер]] [[Санат:Нидерландтағы бөлшек сауда]] [[Санат:Нидерланд мәдениеті]] b2h0umdm86hpyp9eplbba22weg561kk 14 785196 3643658 2026-08-18T10:17:09Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:1972 жылы құрылған қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Құрылған жылдары бойынша банктер]] [[Санат:1970 жылдары құрылған банктер]] 3643658 wikitext text/x-wiki [[Санат:1972 жылы құрылған қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Құрылған жылдары бойынша банктер]] [[Санат:1970 жылдары құрылған банктер]] 8ybcutth2zvm8ujogzmmfmqfy0qu2qs 0 785197 3643668 2026-08-18T10:38:49Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: {{Компания |атауы = Westpac Banking Corporation |логотипі = |суреті = Westpac Place 2.jpg |сурет атауы = [[Westpac Place]] ғимаратындағы [[Сидней]]дегі штаб-пәтері |түрі = Қоғамдық компания |биржадағы листингі = {{ASX|WBC}}<br>{{NZX|WBC}}<br>[[S&P/ASX 200]] компоненті<br>[[S&P/NZX 50]] ком... 3643668 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Westpac Banking Corporation |логотипі = |суреті = Westpac Place 2.jpg |сурет атауы = [[Westpac Place]] ғимаратындағы [[Сидней]]дегі штаб-пәтері |түрі = Қоғамдық компания |биржадағы листингі = {{ASX|WBC}}<br>{{NZX|WBC}}<br>[[S&P/ASX 200]] компоненті<br>[[S&P/NZX 50]] компоненті |қызметі = |құрылды = [[8 сәуір]] [[1817 жыл|1817]] (Bank of New South Wales ретінде)<br>[[4 мамыр]] [[1982 жыл|1982]] (Westpac Banking Corporation ретінде) |құрушы = |орналасуы = [[Westpac Place]], [[Сидней]], [[Аустралия]] |басты адамдары = Стивен Грегг, төраға<br>Энтони Миллер, бас атқарушы директор |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{ubl | [[Активтерді басқару]] | Банк қызметі | [[Тауарлар]] | Несие карталары | [[Акциялар саудасы]] | Сақтандыру | [[Инвестицияларды басқару]] | [[Ипотекалық несие]]лер | [[Жекеменшік капитал]] | [[Байлықты басқару]] }} |меншікті капиталы = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]73,09 млрд (2025)<ref name=AR2025>{{cite web |url=https://www.westpac.com.au/content/dam/public/wbc/documents/pdf/aw/ic/wbc-annual-report-2025.pdf |title=2025 Annual Report |publisher=Westpac Banking Corporation |access-date=4 December 2025 |archive-date=14 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114145545/https://www.westpac.com.au/content/dam/public/wbc/documents/pdf/aw/ic/wbc-annual-report-2025.pdf |url-status=live }}</ref> |айналым = |операциялық кіріс = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]22,38 млрд (2025)<ref name=AR2025/> |таза табысы = {{құлдырау}} [[Аустралия доллары|A$]]6,93 млрд (2025)<ref name=AR2025/> |активтер = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]1,13 трлн (2025)<ref name=AR2025/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 35 236 (2025)<ref name=AR2025/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = [[Bank of New South Wales]]<br>[[Commercial Bank of Australia]] |бөлімшелері = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|https://www.westpac.com.au/|westpac.com.au}} |Ортаққор = }} '''Westpac Banking Corporation''' — штаб-пәтері [[Westpac Place]] ғимаратында, Сиднейде орналасқан аустралиялық трансұлттық банк және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы.<ref>{{Cite web|last=Wootton|first=Hannah|date=11 March 2020|title=Westpac evacuates floors in Sydney HQ due to suspected virus|url=https://www.afr.com/companies/financial-services/westpac-s-sydney-hq-evacuated-due-to-suspected-virus-20200311-p5493r|access-date=27 August 2020|website=Australian Financial Review|language=en|archive-date=11 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210311131335/https://www.afr.com/companies/financial-services/westpac-s-sydney-hq-evacuated-due-to-suspected-virus-20200311-p5493r|url-status=live}}</ref> q64wzkihkzb95blk0wihladke3vemva 3643670 3643668 2026-08-18T10:39:04Z 1nter pares 146705 3643670 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Westpac Banking Corporation |логотипі = |суреті = Westpac Place 2.jpg |сурет атауы = [[Westpac Place]] ғимаратындағы [[Сидней]]дегі штаб-пәтері |түрі = Қоғамдық компания |биржадағы листингі = {{ASX|WBC}}<br>{{NZX|WBC}}<br>[[S&P/ASX 200]] компоненті<br>[[S&P/NZX 50]] компоненті |қызметі = |құрылды = [[8 сәуір]] [[1817 жыл|1817]] (Bank of New South Wales ретінде)<br>[[4 мамыр]] [[1982 жыл|1982]] (Westpac Banking Corporation ретінде) |құрушы = |орналасуы = [[Westpac Place]], [[Сидней]], [[Аустралия]] |басты адамдары = Стивен Грегг, төраға<br>Энтони Миллер, бас атқарушы директор |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{ubl | [[Активтерді басқару]] | Банк қызметі | [[Тауарлар]] | Несие карталары | [[Акциялар саудасы]] | Сақтандыру | [[Инвестицияларды басқару]] | [[Ипотекалық несие]]лер | [[Жекеменшік капитал]] | [[Байлықты басқару]] }} |меншікті капиталы = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]73,09 млрд (2025)<ref name=AR2025>{{cite web |url=https://www.westpac.com.au/content/dam/public/wbc/documents/pdf/aw/ic/wbc-annual-report-2025.pdf |title=2025 Annual Report |publisher=Westpac Banking Corporation |access-date=4 December 2025 |archive-date=14 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114145545/https://www.westpac.com.au/content/dam/public/wbc/documents/pdf/aw/ic/wbc-annual-report-2025.pdf |url-status=live }}</ref> |айналым = |операциялық кіріс = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]22,38 млрд (2025)<ref name=AR2025/> |таза табысы = {{құлдырау}} [[Аустралия доллары|A$]]6,93 млрд (2025)<ref name=AR2025/> |активтер = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]1,13 трлн (2025)<ref name=AR2025/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 35 236 (2025)<ref name=AR2025/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = [[Bank of New South Wales]]<br>[[Commercial Bank of Australia]] |бөлімшелері = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|https://www.westpac.com.au/|westpac.com.au}} |Ортаққор = }} '''Westpac Banking Corporation''' — штаб-пәтері [[Westpac Place]] ғимаратында, Сиднейде орналасқан аустралиялық трансұлттық банк және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы.<ref>{{Cite web|last=Wootton|first=Hannah|date=11 March 2020|title=Westpac evacuates floors in Sydney HQ due to suspected virus|url=https://www.afr.com/companies/financial-services/westpac-s-sydney-hq-evacuated-due-to-suspected-virus-20200311-p5493r|access-date=27 August 2020|website=Australian Financial Review|language=en|archive-date=11 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210311131335/https://www.afr.com/companies/financial-services/westpac-s-sydney-hq-evacuated-due-to-suspected-virus-20200311-p5493r|url-status=live}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} gbjydktyrya2n3t8eyjal7qletmyep2 3643671 3643670 2026-08-18T10:39:23Z 1nter pares 146705 /* */ 3643671 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Westpac Banking Corporation |логотипі = Westpac logo.svg |суреті = Westpac Place 2.jpg |сурет атауы = [[Westpac Place]] ғимаратындағы [[Сидней]]дегі штаб-пәтері |түрі = Қоғамдық компания |биржадағы листингі = {{ASX|WBC}}<br>{{NZX|WBC}}<br>[[S&P/ASX 200]] компоненті<br>[[S&P/NZX 50]] компоненті |қызметі = |құрылды = [[8 сәуір]] [[1817 жыл|1817]] (Bank of New South Wales ретінде)<br>[[4 мамыр]] [[1982 жыл|1982]] (Westpac Banking Corporation ретінде) |құрушы = |орналасуы = [[Westpac Place]], [[Сидней]], [[Аустралия]] |басты адамдары = Стивен Грегг, төраға<br>Энтони Миллер, бас атқарушы директор |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{ubl | [[Активтерді басқару]] | Банк қызметі | [[Тауарлар]] | Несие карталары | [[Акциялар саудасы]] | Сақтандыру | [[Инвестицияларды басқару]] | [[Ипотекалық несие]]лер | [[Жекеменшік капитал]] | [[Байлықты басқару]] }} |меншікті капиталы = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]73,09 млрд (2025)<ref name=AR2025>{{cite web |url=https://www.westpac.com.au/content/dam/public/wbc/documents/pdf/aw/ic/wbc-annual-report-2025.pdf |title=2025 Annual Report |publisher=Westpac Banking Corporation |access-date=4 December 2025 |archive-date=14 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114145545/https://www.westpac.com.au/content/dam/public/wbc/documents/pdf/aw/ic/wbc-annual-report-2025.pdf |url-status=live }}</ref> |айналым = |операциялық кіріс = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]22,38 млрд (2025)<ref name=AR2025/> |таза табысы = {{құлдырау}} [[Аустралия доллары|A$]]6,93 млрд (2025)<ref name=AR2025/> |активтер = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]1,13 трлн (2025)<ref name=AR2025/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 35 236 (2025)<ref name=AR2025/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = [[Bank of New South Wales]]<br>[[Commercial Bank of Australia]] |бөлімшелері = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|https://www.westpac.com.au/|westpac.com.au}} |Ортаққор = }} '''Westpac Banking Corporation''' — штаб-пәтері [[Westpac Place]] ғимаратында, Сиднейде орналасқан аустралиялық трансұлттық банк және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы.<ref>{{Cite web|last=Wootton|first=Hannah|date=11 March 2020|title=Westpac evacuates floors in Sydney HQ due to suspected virus|url=https://www.afr.com/companies/financial-services/westpac-s-sydney-hq-evacuated-due-to-suspected-virus-20200311-p5493r|access-date=27 August 2020|website=Australian Financial Review|language=en|archive-date=11 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210311131335/https://www.afr.com/companies/financial-services/westpac-s-sydney-hq-evacuated-due-to-suspected-virus-20200311-p5493r|url-status=live}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} mpbcxmewu4xfrohrh1uaaa66n5q7wei 3643672 3643671 2026-08-18T10:39:44Z 1nter pares 146705 /* */ 3643672 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Westpac Banking Corporation |логотипі = Westpac logo.svg |суреті = Westpac Place 2.jpg |сурет атауы = [[Westpac Place]] ғимаратындағы [[Сидней]]дегі штаб-пәтері |түрі = Қоғамдық компания |биржадағы листингі = ASX: WBC<br>NZX: WBC<br>[[S&P/ASX 200]] компоненті<br>[[S&P/NZX 50]] компоненті |қызметі = |құрылды = [[8 сәуір]] [[1817 жыл|1817]] (Bank of New South Wales ретінде)<br>[[4 мамыр]] [[1982 жыл|1982]] (Westpac Banking Corporation ретінде) |құрушы = |орналасуы = [[Westpac Place]], [[Сидней]], [[Аустралия]] |басты адамдары = Стивен Грегг, төраға<br>Энтони Миллер, бас атқарушы директор |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{ubl | [[Активтерді басқару]] | Банк қызметі | [[Тауарлар]] | Несие карталары | [[Акциялар саудасы]] | Сақтандыру | [[Инвестицияларды басқару]] | [[Ипотекалық несие]]лер | [[Жекеменшік капитал]] | [[Байлықты басқару]] }} |меншікті капиталы = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]73,09 млрд (2025)<ref name=AR2025>{{cite web |url=https://www.westpac.com.au/content/dam/public/wbc/documents/pdf/aw/ic/wbc-annual-report-2025.pdf |title=2025 Annual Report |publisher=Westpac Banking Corporation |access-date=4 December 2025 |archive-date=14 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114145545/https://www.westpac.com.au/content/dam/public/wbc/documents/pdf/aw/ic/wbc-annual-report-2025.pdf |url-status=live }}</ref> |айналым = |операциялық кіріс = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]22,38 млрд (2025)<ref name=AR2025/> |таза табысы = {{құлдырау}} [[Аустралия доллары|A$]]6,93 млрд (2025)<ref name=AR2025/> |активтер = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]1,13 трлн (2025)<ref name=AR2025/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 35 236 (2025)<ref name=AR2025/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = [[Bank of New South Wales]]<br>[[Commercial Bank of Australia]] |бөлімшелері = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|https://www.westpac.com.au/|westpac.com.au}} |Ортаққор = }} '''Westpac Banking Corporation''' — штаб-пәтері [[Westpac Place]] ғимаратында, Сиднейде орналасқан аустралиялық трансұлттық банк және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы.<ref>{{Cite web|last=Wootton|first=Hannah|date=11 March 2020|title=Westpac evacuates floors in Sydney HQ due to suspected virus|url=https://www.afr.com/companies/financial-services/westpac-s-sydney-hq-evacuated-due-to-suspected-virus-20200311-p5493r|access-date=27 August 2020|website=Australian Financial Review|language=en|archive-date=11 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210311131335/https://www.afr.com/companies/financial-services/westpac-s-sydney-hq-evacuated-due-to-suspected-virus-20200311-p5493r|url-status=live}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} kdkhhsikri2nehkettfdwa3eny3q8rl 3643673 3643672 2026-08-18T10:39:59Z 1nter pares 146705 /* */ 3643673 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Westpac Banking Corporation |логотипі = Westpac logo.svg |суреті = Westpac Place 2.jpg |сурет атауы = [[Westpac Place]] ғимаратындағы [[Сидней]]дегі штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = ASX: WBC<br>NZX: WBC<br>[[S&P/ASX 200]] компоненті<br>[[S&P/NZX 50]] компоненті |қызметі = |құрылды = [[8 сәуір]] [[1817 жыл|1817]] (Bank of New South Wales ретінде)<br>[[4 мамыр]] [[1982 жыл|1982]] (Westpac Banking Corporation ретінде) |құрушы = |орналасуы = [[Westpac Place]], [[Сидней]], [[Аустралия]] |басты адамдары = Стивен Грегг, төраға<br>Энтони Миллер, бас атқарушы директор |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{ubl | [[Активтерді басқару]] | Банк қызметі | [[Тауарлар]] | Несие карталары | [[Акциялар саудасы]] | Сақтандыру | [[Инвестицияларды басқару]] | [[Ипотекалық несие]]лер | [[Жекеменшік капитал]] | [[Байлықты басқару]] }} |меншікті капиталы = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]73,09 млрд (2025)<ref name=AR2025>{{cite web |url=https://www.westpac.com.au/content/dam/public/wbc/documents/pdf/aw/ic/wbc-annual-report-2025.pdf |title=2025 Annual Report |publisher=Westpac Banking Corporation |access-date=4 December 2025 |archive-date=14 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114145545/https://www.westpac.com.au/content/dam/public/wbc/documents/pdf/aw/ic/wbc-annual-report-2025.pdf |url-status=live }}</ref> |айналым = |операциялық кіріс = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]22,38 млрд (2025)<ref name=AR2025/> |таза табысы = {{құлдырау}} [[Аустралия доллары|A$]]6,93 млрд (2025)<ref name=AR2025/> |активтер = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]1,13 трлн (2025)<ref name=AR2025/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 35 236 (2025)<ref name=AR2025/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = [[Bank of New South Wales]]<br>[[Commercial Bank of Australia]] |бөлімшелері = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|https://www.westpac.com.au/|westpac.com.au}} |Ортаққор = }} '''Westpac Banking Corporation''' — штаб-пәтері [[Westpac Place]] ғимаратында, Сиднейде орналасқан аустралиялық трансұлттық банк және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы.<ref>{{Cite web|last=Wootton|first=Hannah|date=11 March 2020|title=Westpac evacuates floors in Sydney HQ due to suspected virus|url=https://www.afr.com/companies/financial-services/westpac-s-sydney-hq-evacuated-due-to-suspected-virus-20200311-p5493r|access-date=27 August 2020|website=Australian Financial Review|language=en|archive-date=11 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210311131335/https://www.afr.com/companies/financial-services/westpac-s-sydney-hq-evacuated-due-to-suspected-virus-20200311-p5493r|url-status=live}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} fljubo6ifk6e74fqc5t82rferkavx52 3643674 3643673 2026-08-18T10:40:59Z 1nter pares 146705 3643674 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Westpac Banking Corporation |логотипі = Westpac logo.svg |суреті = Westpac Place 2.jpg |сурет атауы = [[Westpac Place]] ғимаратындағы [[Сидней]]дегі штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = ASX: WBC<br>NZX: WBC<br>[[S&P/ASX 200]] компоненті<br>[[S&P/NZX 50]] компоненті |қызметі = |құрылды = [[8 сәуір]] [[1817 жыл|1817]] (Bank of New South Wales ретінде)<br>[[4 мамыр]] [[1982 жыл|1982]] (Westpac Banking Corporation ретінде) |құрушы = |орналасуы = [[Westpac Place]], [[Сидней]], [[Аустралия]] |басты адамдары = Стивен Грегг, төраға<br>Энтони Миллер, бас атқарушы директор |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{ubl | [[Активтерді басқару]] | Банк қызметі | [[Тауарлар]] | Несие карталары | [[Акциялар саудасы]] | Сақтандыру | [[Инвестицияларды басқару]] | [[Ипотекалық несие]]лер | [[Жекеменшік капитал]] | [[Байлықты басқару]] }} |меншікті капиталы = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]73,09 млрд (2025)<ref name=AR2025>{{cite web |url=https://www.westpac.com.au/content/dam/public/wbc/documents/pdf/aw/ic/wbc-annual-report-2025.pdf |title=2025 Annual Report |publisher=Westpac Banking Corporation |access-date=4 December 2025 |archive-date=14 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114145545/https://www.westpac.com.au/content/dam/public/wbc/documents/pdf/aw/ic/wbc-annual-report-2025.pdf |url-status=live }}</ref> |айналым = |операциялық кіріс = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]22,38 млрд (2025)<ref name=AR2025/> |таза табысы = {{құлдырау}} [[Аустралия доллары|A$]]6,93 млрд (2025)<ref name=AR2025/> |активтер = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]1,13 трлн (2025)<ref name=AR2025/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 35 236 (2025)<ref name=AR2025/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = [[Bank of New South Wales]]<br>[[Commercial Bank of Australia]] |бөлімшелері = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|https://www.westpac.com.au/|westpac.com.au}} |Ортаққор = }} '''Westpac Banking Corporation''' — штаб-пәтері [[Westpac Place]] ғимаратында, Сиднейде орналасқан аустралиялық трансұлттық банк және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы.<ref>{{Cite web|last=Wootton|first=Hannah|date=11 March 2020|title=Westpac evacuates floors in Sydney HQ due to suspected virus|url=https://www.afr.com/companies/financial-services/westpac-s-sydney-hq-evacuated-due-to-suspected-virus-20200311-p5493r|access-date=27 August 2020|website=Australian Financial Review|language=en|archive-date=11 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210311131335/https://www.afr.com/companies/financial-services/westpac-s-sydney-hq-evacuated-due-to-suspected-virus-20200311-p5493r|url-status=live}}</ref> == Тарихы == == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} n8rx6gvzgxqopqaa83wvdx8sq36i81k 3643675 3643674 2026-08-18T10:42:42Z 1nter pares 146705 /* */ 3643675 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Westpac Banking Corporation |логотипі = Westpac logo.svg |суреті = Westpac Place 2.jpg |сурет атауы = [[Westpac Place]] ғимаратындағы [[Сидней]]дегі штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = ASX: WBC<br>NZX: WBC<br>[[S&P/ASX 200]] компоненті<br>[[S&P/NZX 50]] компоненті |қызметі = |құрылды = [[8 сәуір]] [[1817 жыл|1817]] (Bank of New South Wales ретінде)<br>[[4 мамыр]] [[1982 жыл|1982]] (Westpac Banking Corporation ретінде) |құрушы = |орналасуы = [[Westpac Place]], [[Сидней]], [[Аустралия]] |басты адамдары = Стивен Грегг, төраға<br>Энтони Миллер, бас атқарушы директор |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{ubl | [[Активтерді басқару]] | Банк қызметі | [[Тауарлар]] | Несие карталары | [[Акциялар саудасы]] | Сақтандыру | [[Инвестицияларды басқару]] | [[Ипотекалық несие]]лер | [[Жекеменшік капитал]] | [[Байлықты басқару]] }} |меншікті капиталы = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]73,09 млрд (2025)<ref name=AR2025>{{cite web |url=https://www.westpac.com.au/content/dam/public/wbc/documents/pdf/aw/ic/wbc-annual-report-2025.pdf |title=2025 Annual Report |publisher=Westpac Banking Corporation |access-date=4 December 2025 |archive-date=14 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114145545/https://www.westpac.com.au/content/dam/public/wbc/documents/pdf/aw/ic/wbc-annual-report-2025.pdf |url-status=live }}</ref> |айналым = |операциялық кіріс = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]22,38 млрд (2025)<ref name=AR2025/> |таза табысы = {{құлдырау}} [[Аустралия доллары|A$]]6,93 млрд (2025)<ref name=AR2025/> |активтер = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]1,13 трлн (2025)<ref name=AR2025/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 35 236 (2025)<ref name=AR2025/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = [[Bank of New South Wales]]<br>[[Commercial Bank of Australia]] |бөлімшелері = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|https://www.westpac.com.au/|westpac.com.au}} |Ортаққор = }} '''Westpac Banking Corporation''' — штаб-пәтері [[Westpac Place]] ғимаратында, Сиднейде орналасқан аустралиялық трансұлттық банк және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы.<ref>{{Cite web|last=Wootton|first=Hannah|date=11 March 2020|title=Westpac evacuates floors in Sydney HQ due to suspected virus|url=https://www.afr.com/companies/financial-services/westpac-s-sydney-hq-evacuated-due-to-suspected-virus-20200311-p5493r|access-date=27 August 2020|website=Australian Financial Review|language=en|archive-date=11 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210311131335/https://www.afr.com/companies/financial-services/westpac-s-sydney-hq-evacuated-due-to-suspected-virus-20200311-p5493r|url-status=live}}</ref> 1817 жылы [[Bank of New South Wales]] ретінде құрылған банк 1981 жылы [[Commercial Bank of Australia]] банкін сатып алды, ал 1982 жылы атауы Westpac Banking Corporation болып өзгертілді. Westpac — Аустралияның [[Big Four (banks)#Australia|«Үлкен төрттігіне»]] кіретін банктердің бірі әрі Аустралиядағы алғашқы және ең көне банк мекемесі. Оның атауы «Western» және «Pacific» сөздерінің бірігуінен құралған. == Тарихы == == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 2r1t2g288e5jzu71vxnc6nx1h9663wy 3643676 3643675 2026-08-18T10:43:02Z 1nter pares 146705 /* */ 3643676 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Westpac Banking Corporation |логотипі = Westpac logo.svg |суреті = Westpac Place 2.jpg |сурет атауы = [[Westpac Place]] ғимаратындағы [[Сидней]]дегі штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = ASX: WBC<br>NZX: WBC<br>[[S&P/ASX 200]] компоненті<br>[[S&P/NZX 50]] компоненті |қызметі = |құрылды = [[8 сәуір]] [[1817 жыл|1817]] (Bank of New South Wales ретінде)<br>[[4 мамыр]] [[1982 жыл|1982]] (Westpac Banking Corporation ретінде) |құрушы = |орналасуы = [[Westpac Place]], [[Сидней]], [[Аустралия]] |басты адамдары = Стивен Грегг, төраға<br>Энтони Миллер, бас атқарушы директор |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{ubl | [[Активтерді басқару]] | Банк қызметі | [[Тауарлар]] | Несие карталары | [[Акциялар саудасы]] | Сақтандыру | [[Инвестицияларды басқару]] | [[Ипотекалық несие]]лер | [[Жекеменшік капитал]] | [[Байлықты басқару]] }} |меншікті капиталы = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]73,09 млрд (2025)<ref name=AR2025>{{cite web |url=https://www.westpac.com.au/content/dam/public/wbc/documents/pdf/aw/ic/wbc-annual-report-2025.pdf |title=2025 Annual Report |publisher=Westpac Banking Corporation |access-date=4 December 2025 |archive-date=14 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114145545/https://www.westpac.com.au/content/dam/public/wbc/documents/pdf/aw/ic/wbc-annual-report-2025.pdf |url-status=live }}</ref> |айналым = |операциялық кіріс = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]22,38 млрд (2025)<ref name=AR2025/> |таза табысы = {{құлдырау}} [[Аустралия доллары|A$]]6,93 млрд (2025)<ref name=AR2025/> |активтер = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]1,13 трлн (2025)<ref name=AR2025/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 35 236 (2025)<ref name=AR2025/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = [[Bank of New South Wales]]<br>[[Commercial Bank of Australia]] |бөлімшелері = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|https://www.westpac.com.au/|westpac.com.au}} |Ортаққор = }} '''Westpac Banking Corporation''' — штаб-пәтері [[Westpac Place]] ғимаратында, Сиднейде орналасқан аустралиялық трансұлттық банк және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы.<ref>{{Cite web|last=Wootton|first=Hannah|date=11 March 2020|title=Westpac evacuates floors in Sydney HQ due to suspected virus|url=https://www.afr.com/companies/financial-services/westpac-s-sydney-hq-evacuated-due-to-suspected-virus-20200311-p5493r|access-date=27 August 2020|website=Australian Financial Review|language=en|archive-date=11 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210311131335/https://www.afr.com/companies/financial-services/westpac-s-sydney-hq-evacuated-due-to-suspected-virus-20200311-p5493r|url-status=live}}</ref> 1817 жылы [[Bank of New South Wales]] ретінде құрылған банк 1981 жылы [[Commercial Bank of Australia]] банкін сатып алды, ал 1982 жылы атауы Westpac Banking Corporation болып өзгертілді. Westpac — Аустралияның «[[Үлкен төрттігіне]]» кіретін банктердің бірі әрі Аустралиядағы алғашқы және ең көне банк мекемесі. Оның атауы «Western» және «Pacific» сөздерінің бірігуінен құралған. == Тарихы == == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} e4wvabd0klxiiiyk7q0fs6uszz4gw6x 3643677 3643676 2026-08-18T10:43:17Z 1nter pares 146705 /* */ 3643677 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Westpac Banking Corporation |логотипі = Westpac logo.svg |суреті = Westpac Place 2.jpg |сурет атауы = [[Westpac Place]] ғимаратындағы [[Сидней]]дегі штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = ASX: WBC<br>NZX: WBC<br>[[S&P/ASX 200]] компоненті<br>[[S&P/NZX 50]] компоненті |қызметі = |құрылды = [[8 сәуір]] [[1817 жыл|1817]] (Bank of New South Wales ретінде)<br>[[4 мамыр]] [[1982 жыл|1982]] (Westpac Banking Corporation ретінде) |құрушы = |орналасуы = [[Westpac Place]], [[Сидней]], [[Аустралия]] |басты адамдары = Стивен Грегг, төраға<br>Энтони Миллер, бас атқарушы директор |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{ubl | [[Активтерді басқару]] | Банк қызметі | [[Тауарлар]] | Несие карталары | [[Акциялар саудасы]] | Сақтандыру | [[Инвестицияларды басқару]] | [[Ипотекалық несие]]лер | [[Жекеменшік капитал]] | [[Байлықты басқару]] }} |меншікті капиталы = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]73,09 млрд (2025)<ref name=AR2025>{{cite web |url=https://www.westpac.com.au/content/dam/public/wbc/documents/pdf/aw/ic/wbc-annual-report-2025.pdf |title=2025 Annual Report |publisher=Westpac Banking Corporation |access-date=4 December 2025 |archive-date=14 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114145545/https://www.westpac.com.au/content/dam/public/wbc/documents/pdf/aw/ic/wbc-annual-report-2025.pdf |url-status=live }}</ref> |айналым = |операциялық кіріс = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]22,38 млрд (2025)<ref name=AR2025/> |таза табысы = {{құлдырау}} [[Аустралия доллары|A$]]6,93 млрд (2025)<ref name=AR2025/> |активтер = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]1,13 трлн (2025)<ref name=AR2025/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 35 236 (2025)<ref name=AR2025/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = [[Bank of New South Wales]]<br>[[Commercial Bank of Australia]] |бөлімшелері = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|https://www.westpac.com.au/|westpac.com.au}} |Ортаққор = }} '''Westpac Banking Corporation''' — штаб-пәтері [[Westpac Place]] ғимаратында, Сиднейде орналасқан аустралиялық трансұлттық банк және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы.<ref>{{Cite web|last=Wootton|first=Hannah|date=11 March 2020|title=Westpac evacuates floors in Sydney HQ due to suspected virus|url=https://www.afr.com/companies/financial-services/westpac-s-sydney-hq-evacuated-due-to-suspected-virus-20200311-p5493r|access-date=27 August 2020|website=Australian Financial Review|language=en|archive-date=11 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210311131335/https://www.afr.com/companies/financial-services/westpac-s-sydney-hq-evacuated-due-to-suspected-virus-20200311-p5493r|url-status=live}}</ref> 1817 жылы [[Bank of New South Wales]] ретінде құрылған банк 1981 жылы [[Commercial Bank of Australia]] банкін сатып алды, ал 1982 жылы атауы Westpac Banking Corporation болып өзгертілді. Westpac — Аустралияның «[[Үлкен төрттігіне]]<nowiki/>» кіретін банктердің бірі әрі Аустралиядағы алғашқы және ең көне банк мекемесі. Оның атауы «Western» және «Pacific» сөздерінің бірігуінен құралған. == Тарихы == == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 7x21m0rtijsnd2ayt4myj3mpflu6fiy 3643678 3643677 2026-08-18T10:44:13Z 1nter pares 146705 /* */ 3643678 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Westpac Banking Corporation |логотипі = Westpac logo.svg |суреті = Westpac Place 2.jpg |сурет атауы = [[Westpac Place]] ғимаратындағы [[Сидней]]дегі штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = ASX: WBC<br>NZX: WBC<br>[[S&P/ASX 200]] компоненті<br>[[S&P/NZX 50]] компоненті |қызметі = |құрылды = [[8 сәуір]] [[1817 жыл|1817]] (Bank of New South Wales ретінде)<br>[[4 мамыр]] [[1982 жыл|1982]] (Westpac Banking Corporation ретінде) |құрушы = |орналасуы = [[Westpac Place]], [[Сидней]], [[Аустралия]] |басты адамдары = Стивен Грегг, төраға<br>Энтони Миллер, бас атқарушы директор |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{ubl | [[Активтерді басқару]] | Банк қызметі | [[Тауарлар]] | Несие карталары | [[Акциялар саудасы]] | Сақтандыру | [[Инвестицияларды басқару]] | [[Ипотекалық несие]]лер | [[Жекеменшік капитал]] | [[Байлықты басқару]] }} |меншікті капиталы = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]73,09 млрд (2025)<ref name=AR2025>{{cite web |url=https://www.westpac.com.au/content/dam/public/wbc/documents/pdf/aw/ic/wbc-annual-report-2025.pdf |title=2025 Annual Report |publisher=Westpac Banking Corporation |access-date=4 December 2025 |archive-date=14 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114145545/https://www.westpac.com.au/content/dam/public/wbc/documents/pdf/aw/ic/wbc-annual-report-2025.pdf |url-status=live }}</ref> |айналым = |операциялық кіріс = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]22,38 млрд (2025)<ref name=AR2025/> |таза табысы = {{құлдырау}} [[Аустралия доллары|A$]]6,93 млрд (2025)<ref name=AR2025/> |активтер = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]1,13 трлн (2025)<ref name=AR2025/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 35 236 (2025)<ref name=AR2025/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = [[Bank of New South Wales]]<br>[[Commercial Bank of Australia]] |бөлімшелері = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|https://www.westpac.com.au/|westpac.com.au}} |Ортаққор = }} '''Westpac Banking Corporation''' — штаб-пәтері [[Westpac Place]] ғимаратында, Сиднейде орналасқан аустралиялық трансұлттық банк және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы.<ref>{{Cite web|last=Wootton|first=Hannah|date=11 March 2020|title=Westpac evacuates floors in Sydney HQ due to suspected virus|url=https://www.afr.com/companies/financial-services/westpac-s-sydney-hq-evacuated-due-to-suspected-virus-20200311-p5493r|access-date=27 August 2020|website=Australian Financial Review|language=en|archive-date=11 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210311131335/https://www.afr.com/companies/financial-services/westpac-s-sydney-hq-evacuated-due-to-suspected-virus-20200311-p5493r|url-status=live}}</ref> 1817 жылы [[Bank of New South Wales]] ретінде құрылған банк 1981 жылы [[Commercial Bank of Australia]] банкін сатып алды, ал 1982 жылы атауы Westpac Banking Corporation болып өзгертілді. Westpac — Аустралияның «[[Үлкен төрттігіне]]<nowiki/>» кіретін банктердің бірі әрі Аустралиядағы алғашқы және ең көне банк мекемесі. Оның атауы «Western» және «Pacific» сөздерінің бірігуінен құралған. 2025 жылғы жағдай бойынша Westpac-тың бүкіл әлемде 13 миллион клиенті бар және онда шамамен 35 000 адам жұмыс істейді.<ref name=AR2025/> == Тарихы == == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 685epxqt1gb81sux06rb9qhdan3prw6 3643679 3643678 2026-08-18T10:45:59Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3643679 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Westpac Banking Corporation |логотипі = Westpac logo.svg |суреті = Westpac Place 2.jpg |сурет атауы = [[Westpac Place]] ғимаратындағы [[Сидней]]дегі штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = ASX: WBC<br>NZX: WBC<br>[[S&P/ASX 200]] компоненті<br>[[S&P/NZX 50]] компоненті |қызметі = |құрылды = [[8 сәуір]] [[1817 жыл|1817]] (Bank of New South Wales ретінде)<br>[[4 мамыр]] [[1982 жыл|1982]] (Westpac Banking Corporation ретінде) |құрушы = |орналасуы = [[Westpac Place]], [[Сидней]], [[Аустралия]] |басты адамдары = Стивен Грегг, төраға<br>Энтони Миллер, бас атқарушы директор |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{ubl | [[Активтерді басқару]] | Банк қызметі | [[Тауарлар]] | Несие карталары | [[Акциялар саудасы]] | Сақтандыру | [[Инвестицияларды басқару]] | [[Ипотекалық несие]]лер | [[Жекеменшік капитал]] | [[Байлықты басқару]] }} |меншікті капиталы = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]73,09 млрд (2025)<ref name=AR2025>{{cite web |url=https://www.westpac.com.au/content/dam/public/wbc/documents/pdf/aw/ic/wbc-annual-report-2025.pdf |title=2025 Annual Report |publisher=Westpac Banking Corporation |access-date=4 December 2025 |archive-date=14 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114145545/https://www.westpac.com.au/content/dam/public/wbc/documents/pdf/aw/ic/wbc-annual-report-2025.pdf |url-status=live }}</ref> |айналым = |операциялық кіріс = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]22,38 млрд (2025)<ref name=AR2025/> |таза табысы = {{құлдырау}} [[Аустралия доллары|A$]]6,93 млрд (2025)<ref name=AR2025/> |активтер = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]1,13 трлн (2025)<ref name=AR2025/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 35 236 (2025)<ref name=AR2025/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = [[Bank of New South Wales]]<br>[[Commercial Bank of Australia]] |бөлімшелері = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|https://www.westpac.com.au/|westpac.com.au}} |Ортаққор = }} '''Westpac Banking Corporation''' — штаб-пәтері [[Westpac Place]] ғимаратында, Сиднейде орналасқан аустралиялық трансұлттық банк және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы.<ref>{{Cite web|last=Wootton|first=Hannah|date=11 March 2020|title=Westpac evacuates floors in Sydney HQ due to suspected virus|url=https://www.afr.com/companies/financial-services/westpac-s-sydney-hq-evacuated-due-to-suspected-virus-20200311-p5493r|access-date=27 August 2020|website=Australian Financial Review|language=en|archive-date=11 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210311131335/https://www.afr.com/companies/financial-services/westpac-s-sydney-hq-evacuated-due-to-suspected-virus-20200311-p5493r|url-status=live}}</ref> 1817 жылы [[Bank of New South Wales]] ретінде құрылған банк 1981 жылы [[Commercial Bank of Australia]] банкін сатып алды, ал 1982 жылы атауы Westpac Banking Corporation болып өзгертілді. Westpac — Аустралияның «[[Үлкен төрттігіне]]<nowiki/>» кіретін банктердің бірі әрі Аустралиядағы алғашқы және ең көне банк мекемесі. Оның атауы «Western» және «Pacific» сөздерінің бірігуінен құралған. 2025 жылғы жағдай бойынша Westpac-тың бүкіл әлемде 13 миллион клиенті бар және онда шамамен 35 000 адам жұмыс істейді.<ref name=AR2025/> == Тарихы == 1982 жылы Bank of New South Wales пен Commercial Bank of Australia банктерінің бірігуі нәтижесінде Westpac Banking Corporation құрылды. Жаңа атау — Westpac — банктің маңызды [[Батыс Тынық мұхиты|Батыс Тынық мұхиты]] банкіне айналу мақсатын білдіретін сөздердің бірігуінен құралды. Бренд атауына бұрын Bank of New South Wales банкінің логотипі болған «W» әрпі енгізілді.<ref>{{Cite web|title=Top Australian Banks|url=https://corporatefinanceinstitute.com/resources/careers/companies/top-australian-banks/|access-date=15 September 2021|website=Corporate Finance Institute|language=en-US|archive-date=22 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220722114239/https://corporatefinanceinstitute.com/resources/careers/companies/top-australian-banks/|url-status=live}}</ref> Кейінгі маңызды оқиғалар: == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} hmjzo8y3wpa9xkxpraadlrmumkjd6j4 3643680 3643679 2026-08-18T10:46:09Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3643680 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Westpac Banking Corporation |логотипі = Westpac logo.svg |суреті = Westpac Place 2.jpg |сурет атауы = [[Westpac Place]] ғимаратындағы [[Сидней]]дегі штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = ASX: WBC<br>NZX: WBC<br>[[S&P/ASX 200]] компоненті<br>[[S&P/NZX 50]] компоненті |қызметі = |құрылды = [[8 сәуір]] [[1817 жыл|1817]] (Bank of New South Wales ретінде)<br>[[4 мамыр]] [[1982 жыл|1982]] (Westpac Banking Corporation ретінде) |құрушы = |орналасуы = [[Westpac Place]], [[Сидней]], [[Аустралия]] |басты адамдары = Стивен Грегг, төраға<br>Энтони Миллер, бас атқарушы директор |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{ubl | [[Активтерді басқару]] | Банк қызметі | [[Тауарлар]] | Несие карталары | [[Акциялар саудасы]] | Сақтандыру | [[Инвестицияларды басқару]] | [[Ипотекалық несие]]лер | [[Жекеменшік капитал]] | [[Байлықты басқару]] }} |меншікті капиталы = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]73,09 млрд (2025)<ref name=AR2025>{{cite web |url=https://www.westpac.com.au/content/dam/public/wbc/documents/pdf/aw/ic/wbc-annual-report-2025.pdf |title=2025 Annual Report |publisher=Westpac Banking Corporation |access-date=4 December 2025 |archive-date=14 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114145545/https://www.westpac.com.au/content/dam/public/wbc/documents/pdf/aw/ic/wbc-annual-report-2025.pdf |url-status=live }}</ref> |айналым = |операциялық кіріс = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]22,38 млрд (2025)<ref name=AR2025/> |таза табысы = {{құлдырау}} [[Аустралия доллары|A$]]6,93 млрд (2025)<ref name=AR2025/> |активтер = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]1,13 трлн (2025)<ref name=AR2025/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 35 236 (2025)<ref name=AR2025/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = [[Bank of New South Wales]]<br>[[Commercial Bank of Australia]] |бөлімшелері = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|https://www.westpac.com.au/|westpac.com.au}} |Ортаққор = }} '''Westpac Banking Corporation''' — штаб-пәтері [[Westpac Place]] ғимаратында, Сиднейде орналасқан аустралиялық трансұлттық банк және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы.<ref>{{Cite web|last=Wootton|first=Hannah|date=11 March 2020|title=Westpac evacuates floors in Sydney HQ due to suspected virus|url=https://www.afr.com/companies/financial-services/westpac-s-sydney-hq-evacuated-due-to-suspected-virus-20200311-p5493r|access-date=27 August 2020|website=Australian Financial Review|language=en|archive-date=11 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210311131335/https://www.afr.com/companies/financial-services/westpac-s-sydney-hq-evacuated-due-to-suspected-virus-20200311-p5493r|url-status=live}}</ref> 1817 жылы [[Bank of New South Wales]] ретінде құрылған банк 1981 жылы [[Commercial Bank of Australia]] банкін сатып алды, ал 1982 жылы атауы Westpac Banking Corporation болып өзгертілді. Westpac — Аустралияның «[[Үлкен төрттігіне]]<nowiki/>» кіретін банктердің бірі әрі Аустралиядағы алғашқы және ең көне банк мекемесі. Оның атауы «Western» және «Pacific» сөздерінің бірігуінен құралған. 2025 жылғы жағдай бойынша Westpac-тың бүкіл әлемде 13 миллион клиенті бар және онда шамамен 35 000 адам жұмыс істейді.<ref name=AR2025/> == Тарихы == 1982 жылы Bank of New South Wales пен Commercial Bank of Australia банктерінің бірігуі нәтижесінде Westpac Banking Corporation құрылды. Жаңа атау — Westpac — банктің маңызды [[Тынық мұхит|Батыс Тынық мұхиты]] банкіне айналу мақсатын білдіретін сөздердің бірігуінен құралды. Бренд атауына бұрын Bank of New South Wales банкінің логотипі болған «W» әрпі енгізілді.<ref>{{Cite web|title=Top Australian Banks|url=https://corporatefinanceinstitute.com/resources/careers/companies/top-australian-banks/|access-date=15 September 2021|website=Corporate Finance Institute|language=en-US|archive-date=22 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220722114239/https://corporatefinanceinstitute.com/resources/careers/companies/top-australian-banks/|url-status=live}}</ref> Кейінгі маңызды оқиғалар: == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} jp7i8wwrtbm2637gvq08zx5u2lx1trz 3643682 3643680 2026-08-18T10:48:18Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3643682 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Westpac Banking Corporation |логотипі = Westpac logo.svg |суреті = Westpac Place 2.jpg |сурет атауы = [[Westpac Place]] ғимаратындағы [[Сидней]]дегі штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = ASX: WBC<br>NZX: WBC<br>[[S&P/ASX 200]] компоненті<br>[[S&P/NZX 50]] компоненті |қызметі = |құрылды = [[8 сәуір]] [[1817 жыл|1817]] (Bank of New South Wales ретінде)<br>[[4 мамыр]] [[1982 жыл|1982]] (Westpac Banking Corporation ретінде) |құрушы = |орналасуы = [[Westpac Place]], [[Сидней]], [[Аустралия]] |басты адамдары = Стивен Грегг, төраға<br>Энтони Миллер, бас атқарушы директор |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{ubl | [[Активтерді басқару]] | Банк қызметі | [[Тауарлар]] | Несие карталары | [[Акциялар саудасы]] | Сақтандыру | [[Инвестицияларды басқару]] | [[Ипотекалық несие]]лер | [[Жекеменшік капитал]] | [[Байлықты басқару]] }} |меншікті капиталы = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]73,09 млрд (2025)<ref name=AR2025>{{cite web |url=https://www.westpac.com.au/content/dam/public/wbc/documents/pdf/aw/ic/wbc-annual-report-2025.pdf |title=2025 Annual Report |publisher=Westpac Banking Corporation |access-date=4 December 2025 |archive-date=14 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114145545/https://www.westpac.com.au/content/dam/public/wbc/documents/pdf/aw/ic/wbc-annual-report-2025.pdf |url-status=live }}</ref> |айналым = |операциялық кіріс = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]22,38 млрд (2025)<ref name=AR2025/> |таза табысы = {{құлдырау}} [[Аустралия доллары|A$]]6,93 млрд (2025)<ref name=AR2025/> |активтер = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]1,13 трлн (2025)<ref name=AR2025/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 35 236 (2025)<ref name=AR2025/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = [[Bank of New South Wales]]<br>[[Commercial Bank of Australia]] |бөлімшелері = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|https://www.westpac.com.au/|westpac.com.au}} |Ортаққор = }} '''Westpac Banking Corporation''' — штаб-пәтері [[Westpac Place]] ғимаратында, Сиднейде орналасқан аустралиялық трансұлттық банк және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы.<ref>{{Cite web|last=Wootton|first=Hannah|date=11 March 2020|title=Westpac evacuates floors in Sydney HQ due to suspected virus|url=https://www.afr.com/companies/financial-services/westpac-s-sydney-hq-evacuated-due-to-suspected-virus-20200311-p5493r|access-date=27 August 2020|website=Australian Financial Review|language=en|archive-date=11 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210311131335/https://www.afr.com/companies/financial-services/westpac-s-sydney-hq-evacuated-due-to-suspected-virus-20200311-p5493r|url-status=live}}</ref> 1817 жылы [[Bank of New South Wales]] ретінде құрылған банк 1981 жылы [[Commercial Bank of Australia]] банкін сатып алды, ал 1982 жылы атауы Westpac Banking Corporation болып өзгертілді. Westpac — Аустралияның «[[Үлкен төрттігіне]]<nowiki/>» кіретін банктердің бірі әрі Аустралиядағы алғашқы және ең көне банк мекемесі. Оның атауы «Western» және «Pacific» сөздерінің бірігуінен құралған. 2025 жылғы жағдай бойынша Westpac-тың бүкіл әлемде 13 миллион клиенті бар және онда шамамен 35 000 адам жұмыс істейді.<ref name=AR2025/> == Тарихы == 1982 жылы Bank of New South Wales пен Commercial Bank of Australia банктерінің бірігуі нәтижесінде Westpac Banking Corporation құрылды. Жаңа атау — Westpac — банктің маңызды [[Тынық мұхит|Батыс Тынық мұхиты]] банкіне айналу мақсатын білдіретін сөздердің бірігуінен құралды. Бренд атауына бұрын Bank of New South Wales банкінің логотипі болған «W» әрпі енгізілді.<ref>{{Cite web|title=Top Australian Banks|url=https://corporatefinanceinstitute.com/resources/careers/companies/top-australian-banks/|access-date=15 September 2021|website=Corporate Finance Institute|language=en-US|archive-date=22 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220722114239/https://corporatefinanceinstitute.com/resources/careers/companies/top-australian-banks/|url-status=live}}</ref> Кейінгі маңызды оқиғалар: * 1984: BNSW мен [[Гилберт және Эллис аралдары]] үкіметі арасындағы бастапқы келісімнің мерзімі аяқталып, Westpac пен [[Кирибати]] үкіметі 51–49 % үлеспен бірлескен кәсіпорын ретінде Bank of Kiribati банкін құрды. Bank of Kiribati сонымен қатар резервтік немесе орталық банк қызметтерін атқарды. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 11kq1jvmcy9r13izuowav6sqxvrngis 3643689 3643682 2026-08-18T11:02:31Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3643689 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Westpac Banking Corporation |логотипі = Westpac logo.svg |суреті = Westpac Place 2.jpg |сурет атауы = [[Westpac Place]] ғимаратындағы [[Сидней]]дегі штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = ASX: WBC<br>NZX: WBC<br>[[S&P/ASX 200]] компоненті<br>[[S&P/NZX 50]] компоненті |қызметі = |құрылды = [[8 сәуір]] [[1817 жыл|1817]] (Bank of New South Wales ретінде)<br>[[4 мамыр]] [[1982 жыл|1982]] (Westpac Banking Corporation ретінде) |құрушы = |орналасуы = [[Westpac Place]], [[Сидней]], [[Аустралия]] |басты адамдары = Стивен Грегг, төраға<br>Энтони Миллер, бас атқарушы директор |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{ubl | [[Активтерді басқару]] | Банк қызметі | [[Тауарлар]] | Несие карталары | [[Акциялар саудасы]] | Сақтандыру | [[Инвестицияларды басқару]] | [[Ипотекалық несие]]лер | [[Жекеменшік капитал]] | [[Байлықты басқару]] }} |меншікті капиталы = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]73,09 млрд (2025)<ref name=AR2025>{{cite web |url=https://www.westpac.com.au/content/dam/public/wbc/documents/pdf/aw/ic/wbc-annual-report-2025.pdf |title=2025 Annual Report |publisher=Westpac Banking Corporation |access-date=4 December 2025 |archive-date=14 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114145545/https://www.westpac.com.au/content/dam/public/wbc/documents/pdf/aw/ic/wbc-annual-report-2025.pdf |url-status=live }}</ref> |айналым = |операциялық кіріс = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]22,38 млрд (2025)<ref name=AR2025/> |таза табысы = {{құлдырау}} [[Аустралия доллары|A$]]6,93 млрд (2025)<ref name=AR2025/> |активтер = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]1,13 трлн (2025)<ref name=AR2025/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 35 236 (2025)<ref name=AR2025/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = [[Bank of New South Wales]]<br>[[Commercial Bank of Australia]] |бөлімшелері = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|https://www.westpac.com.au/|westpac.com.au}} |Ортаққор = }} '''Westpac Banking Corporation''' — штаб-пәтері [[Westpac Place]] ғимаратында, Сиднейде орналасқан аустралиялық трансұлттық банк және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы.<ref>{{Cite web|last=Wootton|first=Hannah|date=11 March 2020|title=Westpac evacuates floors in Sydney HQ due to suspected virus|url=https://www.afr.com/companies/financial-services/westpac-s-sydney-hq-evacuated-due-to-suspected-virus-20200311-p5493r|access-date=27 August 2020|website=Australian Financial Review|language=en|archive-date=11 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210311131335/https://www.afr.com/companies/financial-services/westpac-s-sydney-hq-evacuated-due-to-suspected-virus-20200311-p5493r|url-status=live}}</ref> 1817 жылы [[Bank of New South Wales]] ретінде құрылған банк 1981 жылы [[Commercial Bank of Australia]] банкін сатып алды, ал 1982 жылы атауы Westpac Banking Corporation болып өзгертілді. Westpac — Аустралияның «[[Үлкен төрттігіне]]<nowiki/>» кіретін банктердің бірі әрі Аустралиядағы алғашқы және ең көне банк мекемесі. Оның атауы «Western» және «Pacific» сөздерінің бірігуінен құралған. 2025 жылғы жағдай бойынша Westpac-тың бүкіл әлемде 13 миллион клиенті бар және онда шамамен 35 000 адам жұмыс істейді.<ref name=AR2025/> == Тарихы == 1982 жылы Bank of New South Wales пен Commercial Bank of Australia банктерінің бірігуі нәтижесінде Westpac Banking Corporation құрылды. Жаңа атау — Westpac — банктің маңызды [[Тынық мұхит|Батыс Тынық мұхиты]] банкіне айналу мақсатын білдіретін сөздердің бірігуінен құралды. Бренд атауына бұрын Bank of New South Wales банкінің логотипі болған «W» әрпі енгізілді.<ref>{{Cite web|title=Top Australian Banks|url=https://corporatefinanceinstitute.com/resources/careers/companies/top-australian-banks/|access-date=15 September 2021|website=Corporate Finance Institute|language=en-US|archive-date=22 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220722114239/https://corporatefinanceinstitute.com/resources/careers/companies/top-australian-banks/|url-status=live}}</ref> Кейінгі маңызды оқиғалар: * 1984: BNSW мен [[Гилберт және Эллис аралдары]] үкіметі арасындағы бастапқы келісімнің мерзімі аяқталып, Westpac пен [[Кирибати]] үкіметі 51–49 % үлеспен бірлескен кәсіпорын ретінде Bank of Kiribati банкін құрды. Bank of Kiribati сонымен қатар резервтік немесе орталық банк қызметтерін атқарды. * 1985: Westpac [[Barclays]] банкін [[Тувалу]]дағы (бұрынғы Эллис аралдары) [[National Bank of Tuvalu]] банкіндегі (1981 жылы құрылған) үлесі бойынша алмастырып, акциялардың 40 %-ын және 10 жылдық басқару келісімшартын иеленді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 38vwk4wxsvybpoaizebn83a1vmqeq7m 0 785200 3643693 2026-08-18T11:10:15Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 Жаңа бетте: {{Елді мекен |статусы=Мемлекеттік қала |қазақша атауы=Лиепая |шынайы атауы={{Lang-lv|Liepāja}} |сурет=Liepaja view.jpg |сурет атауы=Лиепая қаласының көрінісі |ту=Flag of Liepāja.svg |елтаңба=Coat of Arms of Liepāja.svg |ел=Латвия |тарихи аймағы=[[Курземе]] |басшының түрi=Қалалық дума төрағасы |басшыс... 3643693 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы=Мемлекеттік қала |қазақша атауы=Лиепая |шынайы атауы={{Lang-lv|Liepāja}} |сурет=Liepaja view.jpg |сурет атауы=Лиепая қаласының көрінісі |ту=Flag of Liepāja.svg |елтаңба=Coat of Arms of Liepāja.svg |ел=Латвия |тарихи аймағы=[[Курземе]] |басшының түрi=Қалалық дума төрағасы |басшысы=Гунарс Ансиньш |lat_deg=56 |lat_min=30 |lat_sec=42 |lon_deg=21 |lon_min=00 |lon_sec=50 |статус алуы=18 наурыз 1625 |жер аумағы=68,02 |тұрғыны=66 746 |санақ жылы=2026 |уақыт белдеуі=+2 |DST=бар |пошта индексі=LV-34(01–17) |ортаққордағы санаты=Liepāja |сайты=https://www.liepaja.lv/ }} '''Лиепая''' ({{lang-lv|Liepāja}}; тарихи немісше ''Libau'', орысша тарихи атауы — ''Либава'') — [[Латвия]]ның батысындағы, [[Балтық теңізі]] жағалауында орналасқан мемлекеттік қала ({{lang-lv|valstspilsēta}}). Курземе тарихи аймағының ең ірі қаласы және [[Рига]] мен [[Даугавпилс]]тен кейін халық саны бойынша Латвиядағы үшінші қала.<ref name="population">[https://stat.gov.lv/en/dynamic-chart/galv-iedzivotaju-skaits-novados-en Population in State cities, towns and municipalities]. Central Statistical Bureau of Latvia. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2026 жылдың басында Лиепаяда '''66 746 адам''' тұрған.<ref name="population"/> Қаланың жалпы аумағы шамамен '''68,02 км²''', оның 51,41 км²-і құрлық, 16,61 км²-і су айдындарына тиесілі.<ref name="area">[https://data.stat.gov.lv/pxweb/lv/OSP_PUB/START__ENV__DR__DRT/DRT011/ Reģionu, novadu, pilsētu un pagastu kopējā un sauszemes platība gada sākumā]. Centrālā statistikas pārvalde. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Лиепая — Латвияның маңызды өнеркәсіптік, көлік және мәдени орталықтарының бірі. Қаланың дамуы бірнеше ғасыр бойы теңіз портымен байланысты. Қазіргі экономикасында Лиепая порты, арнайы экономикалық аймақ, өңдеу өнеркәсібі, металл өңдеу, логистика, тоқыма өндірісі және қызмет көрсету салалары маңызды орын алады. Қала Латвияда '''«Жел туатын қала»''' ({{lang-lv|Pilsēta, kurā piedzimst vējš}}) деген бейресми атаумен белгілі. Осы аттас ән 1999 жылы қаланың ресми әнұраны ретінде бекітілген.<ref name="symbols">[https://www.liepaja.lv/en/city-symbols/ City symbols]. Liepāja valstspilsētas pašvaldība. Жаңартылған: 03.02.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> '''2027 жылы Лиепая Португалияның Эвора қаласымен бірге Еуропаның мәдени астанасы болады.'''<ref name="ECoC">[https://culture.ec.europa.eu/policies/culture-in-cities-and-regions/designated-capitals-of-culture/liepaja-and-evora Liepāja and Évora — European Capitals of Culture 2027]. European Commission. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Географиясы == Лиепая Латвияның батыс жағалауында, Балтық теңізі мен лагуналық '''Лиепая көлі''' (''Liepājas ezers'') арасындағы салыстырмалы жіңішке құрлық жолағында орналасқан.<ref name="lake">[https://liepaja.travel/en/see-and-do/lake-liepaja/ Lake Liepāja]. Liepāja Region Tourism Information Office. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Қаланың батыс шекарасы Балтық теңізінің жағалауымен өтеді. Шығыс және оңтүстік-шығыс бөлігінде Лиепая көлі орналасқан. Көл ежелгі Балтық теңізінің шегінуі нәтижесінде қалыптасқан лагуна болып саналады. Көл мен оның маңындағы сулы шалғындар '''«Liepājas Ezers»''' табиғи қорығына және Еуропалық Одақтың '''Natura 2000''' қорғалатын аумақтар желісіне кіреді.<ref name="lake"/> Қорық аумағы құстар үшін ерекше маңызды: мұнда қорғауға алынған 27 ұялайтын, 10 қыстайтын және көші-қон кезінде қоректенетін 50 құс түрі тіркелген.<ref name="lake"/> Балтық теңізін Лиепая көлімен ұзындығы шамамен 3 км болатын '''Сауда каналы''' ({{lang-lv|Tirdzniecības kanāls}}) байланыстырады. Каналды қазу жұмыстары 1697 жылы басталған. Ол тарихи Вецлиепая («Ескі Лиепая») және Яунлиепая («Жаңа Лиепая») бөліктерін бір-бірінен ажыратады.<ref>[https://liepaja.travel/en/useful/city-map/ City map — The Trade Canal]. Liepāja Region Tourism Information Office. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Қала климатына Балтық теңізі күшті әсер етеді. Климат теңіздік сипатта: қыс салыстырмалы жұмсақ, жаз аса ыстық емес, ал жыл бойы жел жиі соғады.<ref>[https://liepaja.travel/en/see-and-do/bird-watching-in-liepaja/ Bird watching in Liepāja]. Liepāja Region Tourism Information Office. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> [[Сурет:Liepāja beach.jpg|нобай|оңға|300px|Лиепаядағы Балтық теңізінің жағажайы]] Лиепаяның кең құмды жағажайы мен оған параллель орналасқан Теңіз жағалауы саябағы (''Jūrmalas parks'') қаланың табиғи-рекреациялық жүйесінің маңызды бөлігі. Саябақ XIX ғасырдың соңында курорттық аумақты абаттандыру және желмен ұшатын құмнан қаланы қорғау мақсатында қалыптастырылған. Оның ұзындығы шамамен 3 км, ауданы 50 гектарға жуық.<ref>[https://liepaja.travel/en/useful/city-map/ City map — Seaside Park]. Liepāja Region Tourism Information Office. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Атауы == Қазіргі Лиепая аумағындағы қоныс алғашында '''Лива''' (''Līva'') деп аталған. Бұл атау жазба деректерде алғаш рет '''1253 жылғы 4 сәуірде''' кездеседі.<ref name="history">[https://liepaja.travel/en/plan/why-you-should-visit/history-of-liepaja/ History of Liepāja]. Liepāja Region Tourism Information Office. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Орта ғасырлар мен жаңа дәуірде қала неміс тілінде '''Libau''' деп аталды. Ресей империясы құрамында оның орысша '''Либава''' атауы кең қолданылды. Латыш тіліндегі қазіргі '''Liepāja''' атауы кейін ресми орнықты. == Тарихы == === Орта ғасырлар === Лиепаяның қалыптасуы XIII ғасырда Балтық теңізі мен көл арасындағы Лива өзенінің бойында пайда болған шағын қоныстан басталады. Лива қонысы туралы алғашқы жазбаша мәлімет 1253 жылғы 4 сәуірге жатады.<ref name="history"/> Қоныстың теңіз жағалауындағы орналасуы оны сауда және балық аулау орталығына айналдыруға жағдай жасады. Алайда өзен сағасының құммен бітеліп қалуы теңіз қатынасын тұрақты дамытуға кедергі келтірді. === Қала құқығы және Курляндия герцогтігі === '''1625 жылғы 18 наурызда''' Курляндия және Семигалия герцогтігінің герцогі Фридрих Кеттлер Лиепаяға қала құқығын берді. Бұл дата қазіргі уақытта Лиепаяның туған күні ретінде жыл сайын атап өтіледі.<ref name="history"/> XVII ғасырда қала халқы шамамен мың адамдық шағын елді мекеннен порттық қалаға айналды. Сауда дамып, теңіз инфрақұрылымы кеңейді. Сонымен қатар қала ірі өрт пен оба індетінен зардап шекті.<ref name="history"/> 1697 жылдан бастап теңіз бен көлді жалғастыратын жаңа канал қазылып, болашақ порттың негізі қаланды. XVIII ғасырдың соңында порттың ұлғаюы, сауда мен қолөнердің дамуы нәтижесінде қала қайтадан жылдам өсе бастады. Халық саны шамамен 5 мың адамға жетті.<ref name="history"/> === XIX ғасырдағы индустриялану === XIX ғасыр Лиепая тарихындағы түбегейлі өзгерістер кезеңі болды. Бұрынғы провинциялық порт өнеркәсіптік және көлік орталығына айналды. Қаланың дамуын жеделдеткен негізгі факторлардың бірі — Ресей империясының ішкі губернияларымен байланыстыратын '''Лиепая—Ромны теміржолының''' салынуы. Теміржол Украина мен Ресейдің астықты аудандарын Балтық теңізіндегі Лиепая портымен байланыстырды. Осы кезеңде металл өңдеу, машина жасау, тоқыма және басқа өндіріс салалары дамыды. Кейін Лиепая экономикасының символдарының біріне айналған металлургия өнеркәсібінің негізі де XIX ғасырда қаланды.<ref name="history"/> Қала теңіз курорты ретінде де танымал бола бастады. XIX ғасырдың екінші жартысында Балтық жағалауындағы шомылу және сауықтыру орындары Ресей империясы мен Еуропадан келген демалушылар арасында сұранысқа ие болды. '''1899 жылы Лиепая Балтық елдерінде электр трамвайы іске қосылған алғашқы қала болды.''' Трамвай бүгінге дейін қалалық қоғамдық көлік жүйесінің маңызды бөлігі болып келеді.<ref name="history"/> === Әскери порт және Кароста === [[Сурет:Liepaja Karosta St Niolai.JPG|нобай|солға|300px|Каростадағы Әулие Николай православ теңіз соборы]] XIX ғасырдың соңында Лиепая Ресей империясының әскери-теңіз стратегиясында маңызды орын алды. Қала Ресейдің Балтық флотының базаларының бірі ретінде таңдалды. 1899 жылдың көктемінде теңіз жағалауындағы ірі бекіністер жүйесін салу жобасы мақұлданды. Келесі онжылдықта қала солтүстігінде әскери порт, казармалар, доктар, қоймалар, қорғаныс батареялары және басқа нысандар салынды.<ref name="history"/> Осы әскери аудан кейін '''Кароста''' ({{lang-lv|Karosta}}, «Әскери порт») деп аталды. Оның басты сәулет нысандарының бірі — Әулие Николай православ теңіз соборы. Алайда 1908 жылғы қарашада Лиепая бекінісінің стратегиялық маңызы қайта қаралып, оны тарату туралы шешім қабылданды. Бірқатар зеңбіректер алынып, бекіністерді жою мақсатында жарылыстар жасалды. Теңіз жағалауындағы жартылай бұзылған Солтүстік форттар бүгінге дейін сақталған.<ref name="history"/> Кароста қазіргі Лиепая аумағының шамамен үштен бірін алып жатыр және Балтық елдеріндегі ең ірі тарихи әскери гарнизондық аумақтардың бірі саналады.<ref>[https://www.latvia.travel/lv/apskates-vieta/liepajas-karosta Liepājas Karosta]. Latvia Travel. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> === XX ғасырдың басы және эмиграция === XX ғасырдың басында Лиепая экономикасының негізгі салалары өнеркәсіп пен транзиттік сауда болды. Тоқыма өнеркәсібі де елеулі деңгейде дамыды. Қала Ресей империясындағы ең маңызды эмиграциялық порттардың біріне айналды. Бұған Лиепаядан [[Нью-Йорк]]ке тікелей теңіз қатынасының болуы ықпал етті. Қаланың ресми тарихи деректеріне сәйкес, осы кезеңде Лиепая арқылы шамамен '''50–70 мың эмигрант''' Еуропадан Солтүстік Америкаға кеткен.<ref name="history"/> === Бірінші дүниежүзілік соғыс === Латвия аумағындағы [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] қимылдарының алғашқы оқиғаларының бірі 1914 жылғы 2 тамызда Лиепая портының атқылануымен байланысты болды. 1915 жылғы мамырда қала Германия әскерлерінің бақылауына өтті. Соғыс, эвакуация және экономикалық құлдырау нәтижесінде 1915 жылдың соңына қарай халық саны 43 600 адамға дейін азайды.<ref name="history"/> === 1918–1940 жылдар === [[Латвия]] 1918 жылы тәуелсіздігін жариялағаннан кейін Лиепая жаңа мемлекеттің саяси тарихында ерекше орын алды. '''1919 жылы қала шамамен жарты жыл бойы іс жүзінде Латвияның уақытша саяси орталығы қызметін атқарды.''' Германия әскери күштерінің төңкерісінен кейін Карлис Улманис бастаған Латвия Уақытша үкіметі Лиепая портында тұрған '''«Saratow»''' пароходын паналады.<ref name="history"/> Соғыс аяқталғаннан кейін қала экономикасы біртіндеп қалпына келді. Театр, музыка, көркемөнер және білім салалары дамыды. Қалада опера, консерватория және филармониялық қоғам жұмыс істеді. Халық саны шамамен 67 мың адамға жетті.<ref name="history"/> 1937–1939 жылдары Рига мен Лиепая арасында тұрақты әуе қатынасы болған.<ref name="history"/> === Екінші дүниежүзілік соғыс === 1940 жылы Латвияны [[Кеңес Одағы]] басып алғаннан кейін Лиепаяда ірі кеңестік әскери контингент орналастырылды. Қала мен әсіресе Кароста әскери маңызы жоғары аумаққа айналды.<ref name="history"/> 1941 жылғы 29 маусымда Лиепаяны Нацистік Германия әскері басып алды. Неміс оккупациясы кезеңі қаладағы еврей қауымы үшін апатқа айналды. Лиепая мен оның маңында жаппай жазалау жүргізілді. Ең ірі қырғындардың бірі 1941 жылғы '''15–17 желтоқсанда Шкеде (Šķēde) құм төбелерінде''' болды; онда 2700-ден астам Лиепая еврейі өлтірілді.<ref name="holocaust">[https://memorialplaces.lu.lv/memorial-places/kurzeme/liepaja-municipality-the-skede-dunes/ Liepāja Municipality, the Šķēde Dunes]. University of Latvia. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 1942 жылдың көктеміне қарай қаланың соғысқа дейінгі еврей қауымының басым бөлігі жойылды.<ref>[https://www.memorialmuseums.org/memorialmuseum/denkmale-fur-die-ermordeten-juden-aus-libau Denkmale für die ermordeten Juden aus Libau]. Stiftung Denkmal für die ermordeten Juden Europas. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 1941 және 1944 жылдардағы әскери әрекеттер мен әуе шабуылдары Лиепаяның тарихи орталығына ауыр зиян келтірді. Бірқатар маңызды ғимараттар қирады.<ref name="history"/> === Кеңестік кезең === Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Лиепая Кеңес Одағының жоспарлы экономикасы негізінде қайта құрылды. Жаңа тұрғын аудандар, өнеркәсіптік кәсіпорындар мен инфрақұрылым салынды. Қала металлургия, машина жасау, тоқыма, балық өңдеу және әскери-теңіз өнеркәсібінің орталықтарының біріне айналды. Кароста жабық әскери аумақ болды және қарапайым қала тұрғындарының кіруіне шектеу қойылды. Лиепаядағы әскери қызметшілерді қоса есептегенде қала халқы кеңестік кезеңде '''100 мың адамнан асқан'''.<ref name="history"/> === Тәуелсіздіктің қалпына келуі === 1990–1991 жылдары Латвия тәуелсіздігін қалпына келтіргеннен кейін кеңестік әскери күштер қаладан біртіндеп шығарыла бастады. Лиепаядағы бұрынғы кеңестік әскери-теңіз базасының қызметі '''1994 жылғы 31 тамызда''' толық тоқтатылып, қалған Ресей әскери бөлімдері қаладан кетті.<ref name="history"/> Кейін Кароста мен бұрын жабық болған басқа аудандар азаматтық пайдалануға ашылды. Әскери мұра нысандарының бір бөлігі туризм, мәдениет және шығармашылық жобаларына бейімделді. == Халқы == Лиепая халқы XIX ғасырдың екінші жартысы мен XX ғасырда өнеркәсіп, порт және әскери инфрақұрылымның дамуы нәтижесінде жылдам өсті. Кеңестік кезеңде әскери контингентпен бірге қаладағы адамдар саны 100 мыңнан асып отырды.<ref name="history"/> Латвия тәуелсіздігін қалпына келтіргеннен кейін халық саны ұзақ мерзімді төмендеу үрдісіне көшті. 2025 жылы Лиепая халқы 675 адамға немесе шамамен 1,0%-ға кеміді.<ref name="pop2026">[https://stat.gov.lv/en/statistics-themes/population/population/press-releases/27583-number-population-latvia-2025 Latvia has a population of 1.845 million]. Central Statistical Bureau of Latvia. 02.06.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> {| class="wikitable" style="text-align:right" |+ '''Соңғы жылдардағы халық саны''' ! Жыл ! Халық саны |- | 2024 | 68 106 |- | 2025 | 67 421 |- | 2026 | '''66 746''' |} <small>Дереккөз: Латвияның Орталық статистика басқармасы.<ref name="population"/></small> 2025 жылдан бастап Латвияның Орталық статистика басқармасы тұрақты халық санын есептеудің жаңа әдісін қолданады. Ол әкімшілік тізілімдердегі адамның нақты белсенділік белгілерін бағалайтын SoL-logit моделіне негізделген. Салыстырмалылықты қамтамасыз ету үшін 2023 және 2024 жылдардың деректері де жаңа әдістеме бойынша қайта есептелді.<ref name="pop2026"/> == Экономикасы == Лиепая экономикасы тарихи тұрғыдан теңіз порты, өнеркәсіп және транзиттік саудаға негізделген. Қазіргі негізгі бағыттардың қатарына: * порттық және логистикалық қызметтер; * металл өңдеу және машина жасау; * тоқыма және техникалық маталар өндірісі; * құрылыс материалдары өндірісі; * тамақ өнеркәсібі; * ақпараттық технологиялар; * туризм және қызмет көрсету жатады. === Лиепая арнайы экономикалық аймағы === '''Лиепая арнайы экономикалық аймағы''' ({{lang-lv|Liepājas speciālā ekonomiskā zona}}, LSEZ) 1997 жылы құрылған. Оның құрамына Лиепая порты, өндірістік аумақтар және Лиепая әуежайы кіреді.<ref>[https://stenaline.com/media/stories/stena-line-will-acquire-port-operations-in-liepaja-latvia/ Stena Line will acquire port operations in Liepaja, Latvia]. Stena Line. 09.09.2025. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Арнайы экономикалық аймақ кәсіпорындарға инвестиция, өндіріс, қойма, порттық және логистикалық қызметтер үшін арнайы режим ұсынады. === Лиепая порты === [[Сурет:DJI Port of Liepāja - ship (51127034931).jpg|нобай|оңға|300px|Лиепая порты]] '''Лиепая порты''' — Латвияның негізгі теңіз порттарының бірі. Ол көпфункциялы порт ретінде сусымалы, жалпы, сұйық және Ro-Ro жүктерін өңдейді. Соңғы он жылда порттың жылдық жүк айналымы орта есеппен шамамен 7 млн тонна деңгейінде сақталған.<ref name="port2025">[https://liepaja-sez.lv/en/home/consistently-stable-operations-of-the-port-of-liepaja-in-2025 Consistently Stable Operations of the Port of Liepaja in 2025]. Liepaja Special Economic Zone Authority. 24.01.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> '''2025 жылы портта 6,9 млн тонна жүк өңделді.''' Бұл 2024 жылмен салыстырғанда 0,19 млн тоннаға немесе 2,53%-ға аз. Латвияның ішкі жүктерінің үлесі жалпы айналымның 52%-дан астамын құрады.<ref name="port2025"/> 2025 жылғы негізгі көрсеткіштері: {| class="wikitable" ! Көрсеткіш ! 2025 жыл |- | Жалпы жүк айналымы | 6,9 млн т |- | Сусымалы жүктер | 4,55 млн т |- | Сұйық жүктер | 0,3 млн т |- | Қызмет көрсетілген кемелер | 1 154 |- | Жолаушылар | 99 942 |- | Маринада қабылданған яхталар | 193 |- | Круиздік кемелер | 3 |} <ref name="port2025"/> Сусымалы жүктердің негізгі бөлігін ауыл шаруашылығы өнімдері құрайды. Порт арқылы Латвияда өндірілген астықпен қатар Орталық Азия мемлекеттерінен келген астық та тасымалданады.<ref name="port2025"/> Жалпы жүктер арасында Германияның Травемюнде портымен тұрақты паром желісі арқылы тасымалданатын Ro-Ro жүктері маңызды орын алады. === Өнеркәсіп === Лиепаяның өнеркәсіптік дәстүрі XIX ғасырда қалыптасты. Металл өңдеу, машина жасау және тоқыма өндірісі қаланың ұзақ мерзімді мамандану салалары болып қалды. Қала тарихында '''Liepājas Metalurgs''' металлургия кәсіпорны ерекше орын алды. Зауыт қызметі тоқтағаннан кейін оның бұрынғы ірі өнеркәсіптік аумағын жаңа экономикалық мақсатта қайта пайдалану басталды. Бұрынғы металлургиялық комбинат аумағында шамамен '''120 гектарлық Лиепая индустриялық паркін''' қалыптастыру жоспарланған. Мұнда жаңа өндірістік, қоймалық және инженерлік инфрақұрылым салынуда.<ref>[https://faili.liepaja.lv/Bildes/Dokumenti/Dokumentu-biblioteka/Domes-s%C4%93des/Sastosie-noteikumi/Paskaidrojuma_raksts_publ.pdf Liepājas industriālā parka lokālplānojums]. Liepājas valstspilsētas pašvaldība. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2026 жылғы арнайы экономикалық аймақ бюджетінде бұрынғы металлургия зауыты аумағын ластанудан тазарту, инженерлік желілер мен көшелер салу және климаттық бейтарап өндірістік жобаларды тарту басымдықтардың бірі ретінде белгіленген.<ref>[https://liepaja-sez.lv/en/home/liepaja-special-economic-zone-authoritys-2026-budget-focused-on-development Liepaja Special Economic Zone Authority’s 2026 Budget Focused on Development]. Liepaja SEZ. 10.02.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Қазақстанмен байланыстары == Лиепая мен [[Қазақстан]] арасындағы байланыстардың негізгі бағыты — көлік-логистика және теңіз порты арқылы жүк тасымалдау. Сонымен қатар мәдени және гуманитарлық байланыстар да құжатталған. === Көлік және сауда байланыстары === Қазақстандық жүктердің Балтық теңізі порттары арқылы транзиті бірнеше жылдан бері Қазақстан—Латвия экономикалық ынтымақтастығының маңызды бағыттарының бірі саналады. 2022 жылғы наурызда Қазақстанның мемлекеттік органдары мен қазақстандық БАҚ Рига, Вентспилс және '''Лиепая порттарының қазақстандық жүктерді қабылдауға дайын екенін''' хабарлады.<ref name="kazports">[https://www.inform.kz/ru/latviyskie-porty-zayavili-o-gotovnosti-prinimat-kazahstanskie-gruzy_a3907293 Латвийские порты заявили о готовности принимать казахстанские грузы]. ''Kazinform''. 04.03.2022. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref><ref>[https://kapital.kz/economic/103518/porty-latvii-gotovy-prinimat-kazakhstanskiye-gruzy.html Порты Латвии готовы принимать казахстанские грузы]. ''Kapital.kz''. 04.03.2022. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Қазақстан Сыртқы істер министрлігінің деректеріне сәйкес, 2022 жылы Лиепая порты арқылы Қазақстаннан '''36 мың тонна көмір және 36 мың тонна алюминий құймасы''' өңделген.<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa/press/news/details/504813?lang=en Strengthening Transport and Logistics Ties with Latvia is in the Interests of Kazakhstan]. Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2022 жылғы 30 тамызда Қазақстанның Латвиядағы елшісі '''Тимур Примбетов''' Лиепаяға жұмыс сапарымен келді. Сапар Лиепая қалалық думасы мен порт әкімшілігінің шақыруымен ұйымдастырылды.<ref name="kazvisit">[https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa/press/region-news/details/9979?lang=ru Расширяются горизонты сотрудничества между Казахстаном и Латвией]. Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі. 30.08.2022. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Елші қала басшысы Гунарс Ансиньшпен, порт және Лиепая арнайы экономикалық аймағының басшыларымен кездесіп, экономика, мәдениет, білім, ғылым, медицина және туризм салаларындағы ықтимал ынтымақтастықты талқылады. Порт басшылығымен Қазақстан жүктерінің көлемін ұлғайту және олардың үздіксіз транзитін қамтамасыз ету мәселелері қарастырылды.<ref name="kazvisit"/> Қазақстандық тарап Латвияның теміржол және теңіз инфрақұрылымын ұлттық экспорттық өнімді әлемдік нарықтарға шығару, сондай-ақ импорт және транзиттік жүктер тасымалдау үшін пайдалануға мүдделі екенін мәлімдеді.<ref name="kazvisit"/> 2023 жылы ''Forbes Kazakhstan'' Латвия Қазақстан мен Орталық Азияға Рига, Вентспилс және Лиепая порттарын қамтитын Балтық транзиттік дәлізін ұсынуға мүдделі екенін жазды.<ref>[https://forbes.kz/articles/latviya_predlojit_kazahstanu_svoi_portyi_vzamen_rosskiyskih Латвия предложит Казахстану свои порты взамен российских]. ''Forbes Kazakhstan''. 17.10.2023. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> === Қазақстан астығының транзиті === 2025 жылы Лиепая порты Қазақстан астығын жаңа халықаралық нарықтарға жеткізуде пайдаланылды. Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің деректері бойынша, 2025 жылы Балтық елдерінің порттары арқылы жалпы '''802 мың тонна Қазақстан астығы''' экспортталған. Оның 441,2 мың тоннасы Рига және Лиепая порттары арқылы өткен.<ref name="kzwheat">[https://www.gov.kz/memleket/entities/moa/press/news/details/1171802?lang=ru Латвия заинтересована в расширении сотрудничества с Казахстаном в АПК]. Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Қазақстанның Азық-түлік келісімшарт корпорациясы '''Лиепая порты арқылы Мароккоға 58 мың тоннадан астам бидай жөнелтті'''.<ref name="kzwheat"/> Қазақстан Сыртқы істер министрлігі бұл бағыттағы алғашқы ірі жеткізілімді 2025 жылғы мамырда шамамен 60 мың тонна деп көрсетеді.<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa/press/article/details/234233 Сотрудничество Республики Казахстан с Королевством Марокко]. Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Лиепая портының 2025 жылғы ресми есебінде де Орталық Азия мемлекеттерінен келген астықтың порттағы ауыл шаруашылығы жүктерінің құрамында болғаны көрсетілген.<ref name="port2025"/> Портта кері бағыттағы логистикалық ағындар да бар: 2025 жылы аргентиналық соя мен бразилиялық қантты Лиепая арқылы '''Қазақстан мен Өзбекстанға''' жеткізу жалғастырылды. Сонымен қатар Орталық Азиядан жаңа тағамдық сұйық жүктер тартылған.<ref name="port2025"/> Осылайша, Лиепая Қазақстан үшін тек экспорттық теңіз қақпасы ретінде емес, Еуропа және басқа аймақтардан Қазақстанға бағытталған импорттық және транзиттік логистикада да пайдаланылып келеді. === Мәдени байланыстары === 2019 жылғы маусымда Лиепаяда қазақстандық суретші '''Рауза Ералиеваның''' жеке көрмесі өтті. Көрме Қазақстанның «[[Рухани жаңғыру]]» бағдарламасы аясындағы Балтық елдері турының құрамына кірді.<ref name="eralieva">[https://www.inform.kz/ru/v-ramkah-ruhani-zhangyru-sostoyalsya-pribaltiyskiy-tur-hudozhnicy-rauzy-eralievoy_a3542170 В рамках «Рухани жаңғыру» состоялся прибалтийский тур художницы Раузы Ералиевой]. ''Kazinform''. 26.06.2019. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> «Я частица мира» («Мен әлемнің бір бөлшегімін») көрме жобасы алдымен Литваның Вильнюс, Каунас және Клайпеда қалаларында көрсетіліп, кейін Лиепаяға, одан әрі Ригаға көшкен.<ref name="eralieva"/> Іс-шараны Қазақстанның Литва мен Латвиядағы елшілігі ұйымдастырды. ''Kazinform'' мәліметінде Лиепая музейінің басшылығы көрмені Қазақстан мәдениеті мен халқын танытатын мәдени диалогтың бір бөлігі ретінде бағалаған.<ref name="eralieva"/> == Көлігі == Лиепая — Латвияның батысындағы маңызды көлік торабы. Қалада теңіз порты, теміржол, автомобиль жолдары, трамвай және әуежай инфрақұрылымы бар. === Трамвай === [[Сурет:Liepaja tramway passing Holy Trinity Cathedral.jpg|нобай|солға|300px|Қасиетті Үштік соборының жанынан өтіп бара жатқан Лиепая трамвайы, 2024 жыл]] Лиепая трамвайы — қалалық көлік жүйесінің тарихи ерекшеліктерінің бірі. '''1899 жылы Лиепая Балтық елдерінде электр трамвайы енгізілген алғашқы қала болды.'''<ref name="history"/> Трамвай желісі XXI ғасырда да жұмысын жалғастырып, қаланың солтүстік және оңтүстік аудандарын орталықпен байланыстырады. === Теміржол === Лиепаяның теміржол тарихы XIX ғасырдағы индустрияланумен байланысты. Лиепая—Ромны теміржолының салынуы портқа Ресей империясының ішкі аудандарынан жүк жеткізуді жеделдетті. 2026 жылы Лиепаяға мемлекеттік '''Vivi''' жолаушылар теміржол операторының Рига—Елгава—Лиепая бағытындағы пойыздары қатынайды. Қолданыстағы негізгі қозғалыс кестесі 2026 жылғы 26 мамырдан күшіне енген.<ref>[https://www.vivi.lv/en/information-for-passengers/ Basic train timetable]. Vivi. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> === Теңіз қатынасы === Лиепаядан Германияның '''Травемюнде''' портына Stena Line компаниясының тұрақты паромдық бағыты жұмыс істейді.<ref>[https://stenaline.com/about-us/route-network/travemunde-liepaja/ Liepaja–Travemünde]. Stena Line. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Желі жолаушылармен қатар автомобильдер, жүк көліктері және Ro-Ro жүктерін тасымалдауға пайдаланылады. === Әуежай === '''Лиепая халықаралық әуежайы''' қаланың шығысында, Цимдениеки елді мекені маңында орналасқан. Әуежайда бұрын Ригаға тұрақты жолаушылар рейстері орындалған. Алайда '''2026 жылғы тамыздағы жағдай бойынша коммерциялық тұрақты жолаушылар рейстері орындалмайды'''.<ref name="airport2026">[https://eng.lsm.lv/article/economy/transport/12.08.2026-liepaja-airport-gets-funding-for-dual-civilian-military-use.a658483/ Liepāja Airport gets funding for dual civilian-military use]. LSM. 12.08.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Әуежай авиациялық оқыту үшін белсенді пайдаланылады. Мұнда Латвияның ұлттық әуе компаниясы airBaltic-тің '''Pilot Academy''' оқу базасы орналасқан.<ref>[https://airbaltictraining.com/airbaltic-pilot-academy/ airBaltic Pilot Academy]. airBaltic Training. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2026 жылы әуежайдың азаматтық және әскери қос мақсаттағы инфрақұрылымын дамытуға мемлекеттік қаржы бөлінді.<ref name="airport2026"/> == Білім беру және ғылым == Лиепая — Батыс Латвияның жоғары және кәсіптік білім беру орталықтарының бірі. Қаланың негізгі жоғары оқу орны ұзақ уақыт '''Лиепая университеті''' (''Liepājas Universitāte'') болды. '''2024 жылғы 1 наурызда Лиепая университеті Рига техникалық университетінің құрылымына қосылды''' және кейін '''RTU Лиепая академиясы''' (''RTU Liepāja Academy'') ретінде жұмысын жалғастырды.<ref name="RTU">[https://www.rtu.lv/en/university/for-mass-media/news/open/on-1-march-the-university-of-liepaja-will-join-the-rtu-ecosystem-strenghtening-its-role-in-the-development-of-kurzeme-and-latvia On 1 March, The University of Liepāja Will Join the RTU Ecosystem]. Riga Technical University. 29.02.2024. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Академияда гуманитарлық және әлеуметтік ғылымдармен қатар ақпараттық технологиялар, білім беру, өнер және басқа бағыттарда оқу мен ғылыми зерттеулер жүргізіледі. Қалада '''RTU Лиепая теңіз колледжі''' де орналасқан. Ол кеме жүргізу, кеме механикасы және басқа теңіз мамандықтары бойынша кадрлар даярлайды.<ref>[https://www.rtu.lv/en/university/structure-and-administration/regional-centres-and-schools/rtu-liepaja-marine-college RTU Liepāja Maritime College]. Riga Technical University. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Лиепая әуежайындағы airBaltic Pilot Academy азаматтық авиация ұшқыштарын даярлайтын халықаралық оқу орталығы ретінде жұмыс істейді. == Мәдениеті == Лиепая Латвияның маңызды музыкалық және театрлық орталықтарының бірі. Қала әсіресе классикалық музыка, рок-музыка және заманауи мәдени жобаларымен танымал. === Лиепая театры === '''Лиепая театры''' Латвиядағы ең көне кәсіби театр ретінде сипатталады.<ref name="culturefacts">[https://www.liepaja.lv/en/take-a-break-from-the-ordinary/ Take a break from the ordinary]. Liepāja valstspilsētas pašvaldība. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Театр драмалық өнердің аймақтық орталығы болып, ұлттық және халықаралық мәдени жобаларға қатысады. === Лиепая симфониялық оркестрі === Лиепаяда ел астанасы Ригадан тыс орналасқан Латвияның кәсіби симфониялық оркестрі жұмыс істейді.<ref name="culturefacts"/> Қала муниципалитеті '''Лиепая симфониялық оркестрін Балтық елдеріндегі ең көне симфониялық оркестр''' ретінде сипаттайды. Оның музыкалық дәстүрінің бастауы 1881 жылы Лиепаядағы филармониялық оркестрдің құрылуына барып тіреледі.<ref>[https://www.liepaja.lv/en/facts-about-liepaja/ Facts about Liepāja]. Liepāja valstspilsētas pašvaldība. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> === «Ұлы кәріптас» концерт залы === [[Сурет:Great Amber Concert Hall in Liepāja, Latvia, May 2019.jpg|нобай|оңға|300px|«Ұлы кәріптас» концерт залы]] Қаланың қазіргі мәдени сәулет нысандарының бірі — '''«Ұлы кәріптас»''' ({{lang-lv|Lielais dzintars}}) концерт залы. Ғимарат Лиепая симфониялық оркестрінің негізгі концерт алаңы болып табылады және классикалық музыка, опера, джаз, заманауи музыка, конференциялар мен көрмелер өткізуге пайдаланылады. Концерт залының кәріптас түстес цилиндрлік сәулеті Лиепаяның заманауи символдарының біріне айналған. === Лиепая музейі === '''Лиепая музейі''' қала мен Оңтүстік Курземенің тарихына, этнографиясына, өнеріне және мәдени мұрасына арналған ірі коллекцияларды сақтайды. Музей тарихи көрмелермен қатар заманауи және халықаралық өнер жобаларын ұйымдастырады. 2019 жылы мұнда Қазақстан суретшісі Рауза Ералиеваның көрмесі өткен.<ref name="eralieva"/> === Музыкалық дәстүр === Лиепая XX ғасырдың екінші жартысынан бастап Латвияның рок және эстрадалық музыка орталықтарының бірі ретінде қалыптасты. Қалада әр кезеңде көптеген музыкалық топтар мен орындаушылар шықты, ал '''«Liepājas dzintars»''' музыкалық фестивалі кеңестік және тәуелсіздік кезеңіндегі Латвияның танымал музыка тарихында елеулі орын алды. Қаланың ресми әнұраны — композитор Иманц Калныньш музыка жазған '''«Pilsēta, kurā piedzimst vējš»''' («Жел туатын қала») әні. Ол 1999 жылы ресми әнұран ретінде бекітіліп, 2000 жылы алғаш рет осы мәртебеде орындалды.<ref name="symbols"/> == Еуропаның мәдени астанасы — 2027 == '''Лиепая 2027 жылы Португалияның Эвора қаласымен бірге Еуропаның мәдени астанасы мәртебесін иеленеді.'''<ref name="ECoC"/> Латвиядан бұл мәртебені бұған дейін [[Рига]] 2014 жылы алған. Лиепая — Еуропаның мәдени астанасы болған екінші латвиялық қала.<ref>[https://culture.ec.europa.eu/node/1298 Liepāja to be the European Capital of Culture 2027 in Latvia]. European Commission. 10.05.2022. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Лиепаяның өтінімі 2022 жылы халықаралық сарапшылар алқасының ұсынысы бойынша таңдалып, сол жылдың тамызында Латвияның Мәдениет министрлігі тарапынан ресми бекітілді.<ref>[https://culture.ec.europa.eu/sites/default/files/2023-10/Liepaja%202027%20first%20monitoring%20report%20September%202023_FINAL_forpublication.pdf Liepāja — European Capital of Culture 2027. First monitoring report]. European Commission. 2023. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Жоба тек Лиепая қаласын емес, '''Оңтүстік Курземе және Кулдига өлкелерін''' де қамтиды.<ref>[https://liepaja2027.lv/en/about-us/ About us]. Liepāja 2027. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Бағдарламаның тұжырымдамасы '''«(un)rest»''' деп аталады. 2027 жылғы ресми бағдарламада 500-ден астам мәдени іс-шара өткізу жоспарланған.<ref>[https://liepaja2027.lv/en/faq/ FAQ]. Liepāja 2027. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Еуропаның мәдени астанасы жылы 2027 жылғы '''22 қаңтарда''' Кулдига мен Оңтүстік Курземедегі іс-шаралармен басталып, 23 қаңтарда Лиепаядағы ауқымды ашылу бағдарламасымен жалғасады.<ref>[https://liepaja2027.lv/en/faq/ FAQ]. Liepāja 2027. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Сәулеті және көрікті жерлері == Лиепаяның сәулеті бірнеше тарихи кезеңнің мұрасын біріктіреді: XVII–XIX ғасырлардағы ағаш және кірпіш құрылыстар, эклектика, [[югендстиль]], Ресей империясының әскери архитектурасы, кеңестік модернизм және заманауи ғимараттар. Қалада 70-тен астам югендстиль ғимараты бар деп көрсетіледі.<ref>[https://liepaja.travel/en/plan/why-you-should-visit/facts-about-liepaja/ Facts about Liepāja]. Liepāja Region Tourism Information Office. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> === Қасиетті Үштік соборы === [[Сурет:Holy Trinity Cathedral in Liepaja.jpg|нобай|солға|300px|Лиепаядағы Қасиетті Үштік соборы]] '''Қасиетті Үштік лютеран соборы''' (''Liepājas Svētās Trīsvienības katedrāle'') — қала орталығындағы ең маңызды тарихи діни ғимараттардың бірі. Собор өзінің тарихи механикалық органымен танымал. Ол Еуропадағы маңызды тарихи орган аспаптарының бірі болып саналады. === Әулие Анна шіркеуі === '''Әулие Анна лютеран шіркеуі''' — Лиепаядағы көне шіркеулердің бірі. Оның ағаштан жасалған барокко құрбандық орны Латвиядағы көрнекті ағаш мүсін өнері туындыларының бірі ретінде бағаланады.<ref>[https://liepaja.travel/en/plan/why-you-should-visit/facts-about-liepaja/ Facts about Liepāja]. Liepāja Region Tourism Information Office. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> === Әулие Иосиф соборы === '''Әулие Иосиф католик соборы''' Лиепая католик қауымының негізгі ғибадатханасы және Лиепая епархиясының кафедралдық соборы. === Кароста === Кароста — Лиепаяның солтүстік бөлігіндегі тарихи әскери аудан. Оның негізгі көрікті нысандарына: * Әулие Николай православ теңіз соборы; * Кароста түрмесі; * Солтүстік форттар; * Оскарс Калпакс бұрылмалы көпірі; * Солтүстік мол; * тарихи су мұнарасы; * бұрынғы әскери казармалар мен манеж жатады. '''Кароста түрмесі''' шамамен 1900 жылы салынған және 1997 жылға дейін әскери тәртіптік түрме ретінде қолданылған. Қазіргі уақытта ол музейлік және туристік нысан.<ref>[https://www.latvia.travel/lv/apskates-vieta/liepajas-karosta Liepājas Karosta]. Latvia Travel. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> [[Сурет:Karosta prison (2008).jpg|нобай|оңға|300px|Кароста түрмесінің ғимараты]] === Жағажай және Теңіз жағалауы саябағы === Лиепаяның Балтық теңізі жағалауындағы кең ақ құмды жағажайы XIX ғасырдан бері демалыс орны ретінде пайдаланылады. Оның жанындағы Теңіз жағалауы саябағы шамамен 50 гектар аумақты алып жатыр. Саябақта жергілікті және интродукцияланған ағаштардың жүзден астам түрі өседі.<ref>[https://liepaja.travel/en/plan/why-you-should-visit/facts-about-liepaja/ Facts about Liepāja]. Liepāja Region Tourism Information Office. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Спорт == Лиепаяда футбол, баскетбол, шайбалы хоккей, теннис, жеңіл атлетика, жүзу, флорбол және басқа спорт түрлері дамыған. Қаланың ірі спорт кешені — '''Лиепая олимпиадалық орталығы''' (''Liepājas Olimpiskais centrs''). Онда баскетбол, волейбол, флорбол, үстел теннисі, бокс, күрес және басқа спорт түрлеріне арналған залдар мен инфрақұрылым бар. === Футбол === Қаланың негізгі кәсіби футбол клубы — '''FK Liepāja'''. Клуб Латвияның жоғарғы футбол дивизионы — '''Tonybet Virslīga''' чемпионатында өнер көрсетеді. 2026 жылғы маусымда клуб жоғарғы лигаға қатысуда.<ref>[https://lff.lv/klubi/fk-liepaja-38387/ FK Liepāja — Tonybet Virslīga 2026]. Latvijas Futbola federācija. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Команданың негізгі алаңы — '''«Daugava» стадионы'''. Лиепаяда жастар футболы да жақсы дамыған және қаланың футбол мектебі бірнеше жас санатындағы ұлттық жарыстарға қатысады. === Баскетбол === '''BK Liepāja''' — қаланың кәсіби баскетбол командасы. Ол Латвия чемпионатына және Латвия—Эстония бірлескен баскетбол лигасына қатысады. Команда 2025/2026 жылғы маусымда да аталған халықаралық лигада өнер көрсетті.<ref>[https://www.estlatbl.com/lv/participating-teams/9041/bk-liepja BK Liepāja]. Optibet Latvijas–Igaunijas Basketbola līga. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> === Хоккей === Лиепаяда шайбалы хоккей дәстүрі де бар. 2025/2026 жылғы маусымда '''Liepājas hokeja komanda''' Латвия хоккей федерациясының жоғарғы деңгейдегі OHL чемпионатына және плей-офф кезеңіне қатысты.<ref>[https://www.lhf.lv/ Latvijas Hokeja federācija — OHL 2025/2026]. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> === Белгілі спортшылар === Лиепаядан шыққан ең танымал спортшылардың бірі — Кристапс Порзингис, [[NBA]]-да ойнаған латвиялық баскетболшы.<ref>[https://liepaja.travel/en/plan/why-you-should-visit/facts-about-liepaja/ Facts about Liepāja]. Liepāja Region Tourism Information Office. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Қала теннис мектебі мен Латвияның халықаралық дәрежедегі теннисшісі Анастасия Севастованың спорттық жолымен де байланысты. == Басқаруы == Лиепая — жеке муниципалдық әкімшілігі бар Латвияның мемлекеттік қалаларының бірі. Жергілікті өкілді орган — '''Лиепая мемлекеттік қаласының думасы''' ({{lang-lv|Liepājas valstspilsētas pašvaldības dome}}). Ол төрт жыл сайын сайланатын '''15 депутаттан''' тұрады.<ref name="council">[https://www.liepaja.lv/en/residents/municipality/council/elected-representatives/ Elected representatives]. Liepāja valstspilsētas pašvaldība. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2025 жылғы муниципалдық сайлау нәтижесінде: * '''Liepājas partija''' — 9 орын; * '''Latvijas Reģionu Apvienība''' — 4 орын; * '''Nacionālā apvienība''' — 2 орын алды.<ref>[https://dati.cvk.lv/PV2025/ieveletie-deputati/liepaja/ 2025. gada pašvaldības domes vēlēšanas — Liepāja]. Centrālā vēlēšanu komisija. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2025 жылғы 30 маусымда '''Гунарс Ансиньш''' ({{lang-lv|Gunārs Ansiņš}}) қайтадан қалалық дума төрағасы — Лиепая мэрі болып сайланды.<ref>[https://www.lsm.lv/raksts/zinas/latvija/30.06.2025-liepajas-domi-turpinas-vadit-gunars-ansins.a604107/ Liepājas domi turpinās vadīt Gunārs Ansiņš]. LSM. 30.06.2025. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2026 жылғы тамыздағы муниципалитеттің ресми деректерінде де Гунарс Ансиньш дума төрағасы ретінде көрсетіледі.<ref>[https://www.liepaja.lv/en/residents/municipality/council/council-management/ Council management]. Liepāja valstspilsētas pašvaldība. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Дума төрағасының орынбасары — Янис Джериньш (''Jānis Džeriņš''). Муниципалитет әкімшілігі Рожу көшесі, 6 мекенжайында орналасқан. == Рәміздері == Лиепаяның үш ресми қалалық рәмізі бар: * елтаңба; * ту; * әнұран.<ref name="symbols"/> Қала елтаңбасы тарихи геральдикалық дәстүрге негізделген. Лиепая туында қаланың елтаңбасы бейнеленеді. Қаланың ресми әнұраны — '''«Pilsēta, kurā piedzimst vējš»''' («Жел туатын қала»). Ән 1999 жылы ресми әнұран ретінде бекітіліп, 2000 жылы алғаш рет орындалған.<ref name="symbols"/> Бұл әннің атауы кейін Лиепаяның кең танылған бейресми ұранына айналды. == Халықаралық байланыстары == Лиепая халықаралық муниципалдық ынтымақтастықты бірнеше онжылдық бойы дамытып келеді. Қала муниципалитетінің ресми деректеріне сәйкес, Лиепая әртүрлі мемлекеттердің қалаларымен '''11 ынтымақтастық келісімін''' жасасқан.<ref name="twins">[https://www.liepaja.lv/en/twin-cities/ Twin cities]. Liepāja valstspilsētas pašvaldība. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Олардың арасында: * [[Нюнесхамн]] (Швеция); * [[Эльблонг]] (Польша); * [[Дармштадт]] (Германия); * [[Клайпеда]] (Литва); * [[Паланга]] (Литва); * Гульдборгсунн муниципалитеті (Дания) сияқты серіктестер бар.<ref name="twins"/> Қаланың халықаралық байланыстары экономика, порттар арасындағы ынтымақтастық, білім, мәдениет, туризм және жастар алмасуы салаларын қамтиды. == Галерея == <gallery mode="packed" heights="180"> Liepaja view.jpg|Лиепая қаласының көрінісі DJI Port of Liepāja - ship (51127034931).jpg|Лиепая порты Liepaja tramway passing Holy Trinity Cathedral.jpg|Лиепая трамвайы және Қасиетті Үштік соборы Great Amber Concert Hall in Liepāja, Latvia, May 2019.jpg|«Ұлы кәріптас» концерт залы Liepaja Karosta St Niolai.JPG|Каростадағы Әулие Николай православ теңіз соборы Karosta prison (2008).jpg|Кароста түрмесі Liepāja beach.jpg|Балтық теңізіндегі Лиепая жағажайы </gallery> == Қараңыз да == * [[Латвия]] * [[Курземе]] * [[Рига]] * [[Даугавпилс]] * [[Вентспилс]] * [[Латвия қалаларының тізімі]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.liepaja.lv/ Лиепая мемлекеттік қаласының ресми сайты] * [https://liepaja.travel/ Лиепаяның ресми туристік порталы] * [https://liepaja-sez.lv/ Лиепая арнайы экономикалық аймағы және порты] * [https://liepaja2027.lv/ Liepāja 2027 — Еуропаның мәдени астанасы] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Liepāja Лиепая Wikimedia Commons-та] {{Commonscat|Liepāja}} [[Санат:Латвия қалалары]] [[Санат:Латвия]] 0oqpdx5zz07v9jb70bqbfs1uwafius2 0 785201 3643697 2026-08-18T11:32:04Z Marksscheider 183882 Marksscheider [[Аустрияның қалалары]] бетін [[Аустрия қалалары]] бетіне жылжытты 3643697 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Аустрия қалалары]] 3j2xwc1oph7r68pmq67u8y584ypqlwz 0 785202 3643707 2026-08-18T11:56:08Z Marksscheider 183882 Жаңа бетте: {{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> #REDIRECT [[PhD-доктор]] 3643707 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=тамыз 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> #REDIRECT [[PhD-доктор]] fs1io3wmamkuk1kx13rk0kbjgx37xeb